comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
falcẽ habe ⁊ inquit. propt̃ agri culturã: çerte
illo regnante nondũ erat agricultura.: & ideo
priora eius tempora ꝑhibent̾ sicut idem ipse
fabellas int̃p̃tatur. quia pͥmi homines exhis ui-¬
uebant seminib quae terra sponte gignebat.
An falces sceptro ꝑdito accepit. ut qui pͥmis
tẽporib rex fuerat otiosus. regnante filio fier&.
operarius laboriosus. Dende ideo dic̃ quib¬
dam pueros ei solitos immolari sicut apenis.
& a quibusdã &iam maiores sicut gallis: quia
om̃iũ seminũ optimũ est genus humanũ. De hac
crudelissima uanitate quid opus ẽ dicere p̃lura:
hoc potuis aduertamꝰ atq teneanꝰ huis int̃p̃tatio-¬
nes non referri ad dm̃ uerũ. uiuã incorpoream
in comutabilemq nat᷑am. a quo uita in aet̾̃nũ bea-¬
ta poscenda ẽ: sed earũ eẽ fines in rebus corpo-¬
ralibus. temporalib. mutabilibus. atq mortalibus.
Quod celũ inquit patrẽ saturnꝰ castrasse infabulis

Expanded text:
Saturnum habet, inquit, propter agriculturam.\' Certe illo regnante nondum erat agricultura, et ideo priora eius tempora perhibentur, sicut idem ipse fabellas interpretatur, quia primi homines ex his uiuebant seminibus, quae terra sponte gignebat. An falcem sceptro perdito accepit, ut, qui primis temporibus rex fuerat otiosus, filio regnante fieret operarius laboriosus? Deinde ideo dicit a quibusdam pueros ei solitos immolari, sicut a Poenis, et a quibusdam etiam maiores, sicut a Gallis, quia omnium seminum optimum est genua humanum. De hac crudelissima uanitate quid opus est plura dicere? Hoc potius aduertamus adque teneamus, has interpretationes non referri ad Deum uerum, uiuam, incorpoream incommutabilemque naturam, a quo uita in aeternum beata poscenda est; sed earum esse fines in rebus corporalibus, temporalibus, mutabilibus adque mortalibus. \'Quod Caelum, inquit, patrem Saturnus castrasse in fabulis
Abbreviated transcription (Latin):
id sełm eugłm. hoc est enĩ uerũ qđet̃nũ est: hanc diuo¬
luntcte & sollicite suscipiens predicaret gram̃ dĩ &pacẽ.
ut accepto cdono pacifici fiant cũdõ & patre. quia om̃ia
dispo suui. siqͥs eit sine orimine unius malieris urr. fitos habens
fideles. non mnaccusatione luxuriȩ : aut in obsequentes
Oport& enĩ epm̃ sine cromine esse sic̃ dĩ dispensatore. non
ꝓpt̃uũ non inicundũ. nonigno deditũ: non ꝑcussorẽ. non
tur pia luerti appetentẽ. sedd ħ osprritalẽ. benignũ
prudentẽ. iustũ. sem̃. continentẽ. tenacẽ eiꝰ sermonis qui
scđm doctrina fidelis est: ut potenssit ex hortari indoc¬
trina sana. & contrei dicentes sȩ iuncere: Sunt eñ mul¬
ti & non obedientes. uamloqͥ & secduc tores. maxcone hn
qͥsunt eecireũ cisione qͦes oportet redargui qui

Expanded text:
ium hoc est enim verum, quod aeternum est hanc Dei voluntatem et sollicite suspiciens praedicaret gratiam Dei et pacem, ut accepto dono pacifici fiant cum Deo et Patre; quia omnia disposui. Si quis est sine crimine, unius mulieris vir, filios habens fideles, non in accusatione luxuriae, aut inobsequentes. Oportet enim episcopum sine crimine esse, sicut Dei dispensatorem: non protervum, non iracundum, non vino deditum, nlucra appetentem: sed hospitalem, benignum, prudentem, justum, sanctum, continentem, tenacem ejus sermonis, qui secundum doctrinam fidelis est; ut potens sit exhortari in doctrina sana, et contradicentes revincere. Sunt enim multi non obedientes, vaniloqui et seductores, maxime ii qui sunt ex circumcisione, quos oportet redargui: qui
Abbreviated transcription (Latin):
dam excretensib meliorattus ꝑdisciplinam thnĩcã
quid senti endĩ essde decretensibus indoctis expres¬
sit qđ & mali eẽnt. &ociosi uellent comedere:
Calicia enĩ pasci uolebant: quicũ mebnlꝓsint: gestiunt¬
& no cere: duplex argo malũ est: Tales erant¬
& cretenses Vnde istũ ꝓphetean appellant scl in
causa cretonsium. Tameni uerti hunc debis adse¬
rit loeutũ: & ꝓphetcim Falli eñ ꝓphetton mmpos

Expanded text:
dam ex Cretensibus melioratus per disciplinam Dominicam, dam ex Cretensibus melioratus per disciplinam Dominicam, quid sentiendum esset de Cretensibus indoctis expressit, quod et mali essent, et otiosi vellent comedere, malitia enim pasci volebant, qui cum nihil prosint, gestiunt et nocere. Duplex ergo malum est. Tales erant Cretenses; unde istum prophetam appellat, sed in causa 314 Cretensium. Tam vera enim hunc illis asserit l
Abbreviated transcription (Latin):
ut & frs ehorteoi possit & contti dicentes con¬
uincere. Aaime eos qͥorant eax nideis qͥsub nomi¬
ne xp̃i iudatare docebant qͦs alibi ftilios frĩ appel¬
lat Renati em̃ inxp̃o. nonpurierant xpĩam : par tĩ
em̃ legẽ partĩ erã xpm̃ uenerari uolebant Hos lic̃
qͥ domos sub saertebant praua istti doctrma dupli¬
ci & hȩc em̃ gereret᷑ qͦb lucris studebant : Qiua idõ
hȩc magis agebant ut placerent uadeis a qͥb sumptus
sperabant. ut petumam lucrifticerent & prepueiũ heranT
questus eoꝵ. Sic̃ dns dic̃ uideis ambulatis & mare
& aridam ut fticiatis inũ ꝓselitũ: & duo turpia lucret
appellat: Quia qͥsub nomine dĩ docet. non deuotionis
causa. sed questus turpis lueri captator eiꝰt: Simili¬
t̃ &i qui ꝑeircũ cisione. aliquam uult ad quirere: Mide
alibi ait & gła ipudendis eoꝵ Doc̃ quȩdam exip¬
sis ꝓpͣius eoꝵ ꝓphetto cretenses semꝑm̃daces. male
bestiȩ uentres pigri. Testimoniũ hoc uerũ est Qu¬

Expanded text:
hortari possit, et contradicentes convincere, maxime eos qui erant ex Judaeis, qui sub nomine Christi judaizare docebant , quos alibi falsos fratres appellat. Renati enim in Christo, non puri erant christiani; partim enim Legem, partim Christum venerari volebant. Hos dicit, qui domos subvertebant prava ista doctrina. Duplici enim genere turpibus lucris studebant; quia ideo haec magis agebant, ut placerent Judaeis, a quibus sumptus sperabant, ut pecuniam lucrifacerent et praeputium. Hi erant quaestus eorum, sicut Dominus dicit Judaeis: Ambulatis mare et aridam, ut faciatis unum proselytum . Haec duo turpia lucra appellat; quia qui sub nomine Dei docet, et non devotionis causa, sed quaestus, turpis lucri captator est: similiter et qui per circumcisionem aliquem vult acquirere. Unde alibi ait: Et gloria in pudendis eorum . Dixit quidam ex ipsis proprius eorum propheta: Cretenses semper mandaces, malae bestiae, ventres pigri. Testimonium hoc verum est. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
ditis hominũ aduer santi uonse   riteite: Inistenclũ
precipit eicor reptionẽ illoꝵ ut eon uert possdit.
& illa seectirt quȩ iusttisunt &dĩ legi condigna
auertens se anicdaicis stobulis. Quia inlege nemo

Expanded text:
tendum praecipit in correptione illorum, ut converti possint, et illa sectari quae justa sunt, et lege Dei condigna, avertentes se a judaicis fabulis; quia in Lege nemo
Abbreviated transcription (Latin):
tur suꝑnȩ patriȩ ꝓpt̃ uitã et̃nã si tantũ asuis ciuub
terrena dilecta ẽ ꝓpt̾ hominũ głam: Quantũ enĩ ꝑti
illi qͥ imꝑat adimpra & iniqua non cogant: Aut uero
aliquid nocuer̃ ronni gentib quib subiugatis im¬
posuer̃ leges suas nisi quia id factũ ẽ ingenti strage
belloꝵ: Qđ si concordit̃ fiera. id ipsũ fieret meli¬
ore successu: Sed nulla eẽt gła triũphantiũ: neq
enĩ et romni ñ uiuebant sublegib sius. quas
cȩtis imponebant: hoc sifieret sine marte & bel¬
lona ut nec uictoria locũ hab̾et nemine iuncen¬
te ubi nemo pugnauerat: Nonne romnis et cȩt̃is
gentib una ẽd eadẽq conditio. p̃sercim si mox fie¬
ret qđ postea gatissime atq humanissime factũ ẽ
ut oñs ad romnũ ĩꝑiũ ꝑtinentes societatẽ accipe¬
rent ciuitatis & romani ciues eent. Ac si eã om

Expanded text:
tur supernae patriae propter uitam aeternam, si tantum a suis ciuibus tur supernae patriae propter uitam aeternam, si tantum a suis ciuibus terrena dilecta est propter hominum gloriam., CAPUT XVIIilli qui imperant ad inpia et iniqua non cogant? Aut uero aliquid nocuerunt Romani gentibus, quibus subiugatis inposuerunt leges suas, nisi quia id factum est ingenti strage bellorum? Quod si concorditer fieret, id ipsum fieret meliore successu; sed nulla esset gloria triumphantium. Neque enim et Romani non uiuebant sub legibus suis, quas ceteris inponebant. Hoc si fieret sine Marte et Bellona, ut nec Victoria locum haberet, nemine uincente ubi nemo pugnauerat: nonne Romanis et ceteris gentibus una esset eademque condicio? praesertim si mox fieret, quod postea gratissime adque humanissime factum est, ut omnes ad Romanum imperium pertinentes societatem acciperent ciuitatis et Romani ciues essent, ac sic esset om
Abbreviated transcription (Latin):
querant᷑: ꝑceꝑunt mercedẽ suã: Merces aut̃ scõꝵ¬
longe alia est. &iam Incopprobria sustinentiũ ꝓue
ritate dĩ. quȩ mundi huiꝰ dilectorib odiosa g̃ illa
ciuitas sẽpit̾na ẽ. dibinullus oritur quia nullus
morit᷑: ubi ẽ uera et plena felicitas. ñon dea sed
donũ dĩ infide pignus accipimꝰ. quã dui peregri¬
nantes eius pulchritudini suspiramꝰ. Ibi ñ orit᷑ sol
suꝑ bonos & malos. sed sol iusticiȩ solos protegit
bonos Ibi non erit magna industria ditare publicũ
aerariũ priuatis rebus angustis. ubi thesaurus
cõmunis est ueritatis SPmde non solũ ut talis mertes
talibus hominib retdderet᷑ romanũ imꝑiũ adhumanã
głam dilatatũ ẽ. uerũ sã ut ciues aet̾nȩ illiꝰ ciuita¬
tis quãdiu hic peregrinant̾ diligent̃ et sobrie illa
intueant᷑ exẽpla. & iudeant quanta dilectio debea¬

Expanded text:
querantur: perceperunt mercedem suam. CAPUT querantur: perceperunt mercedem suam. CAPUT bria sustinentium pro ueritate Dei, quae mundi huius dilectoribus odiosa est. Illa ciuitas sempiterna est; ibi nullus oritur, quia nullus moritur; ibi est uera et plena felicitas, non dea, sed donum Dei; inde fidei pignus accepimus, quamdiu peregrinantes eius pulchritudini suspiramus; ibi non oritur sol super bonos et malos, sed sol iustitiae solos protegit bonos; ibi non erit magna industria ditare publicum aerarium priuatis rebus angustis, ubi thensaurus communis est ueritatis. Proinde non solum ut talis merces talibus hominibus redderetur Romanum imperium ad humanam gloriam dilatatum est; uerum etiam ut ciues aeternae illius ciuitatis, quamdiu hic peregrinantur, diligenter et sobrie illa intueantur exempla et uideant quanta dilectio debea
Abbreviated transcription (Latin):
cessione morituroꝵ: Quid aliud amarent quã głam.
qua uolebant &iã post mortẽ tãquã uiuere in ore
cũ scĩs angł̃is suis insua ciuitate cȩlesti. ad cuiꝰ soci¬
etatẽ pietas uera ꝑducit. quȩ non exhib& seruitatẽ
religionis quã latriads g̃ci uocant. Nisi uni uero deo:
sineq hanc eis terrenã głam excellentissimi imꝑn
concederet: non redderetur merces bonis artibus
eoꝵ. idest uirtutib quib ad tantã głam ꝑuenire
nitebant᷑: Detalib enĩ qui ꝓpt̃ hoc boni aliquid
rario contẽpser̃ auaritiȩ reftiter̃ c̃onsuluer̃ patriȩ
consilio libero. neq delicto scđm suas leges neq li¬
bidim obnoxii His om̃ib artib tã quã uera uia
nisi st̃: honores imꝑiũ głam: honorati st̃ in om̃ib:
fere gentib imꝑiileges imposuer̃ multis gentibrs:
hodieq litt̃is & historia gloriosi sunt pene in onũ¬
bus gentib Non ẽ qđ de sũmi & ueridĩ iusticia con¬

Expanded text:
cessione moriturorum: quid aliud amarent quam gloriam, cessione moriturorum: quid aliud amarent quam gloriam, qua uolebant etiam post mortem tamquam uiuere in ore cum sanctis angelis suis in sua ciuitate caelesti, ad cuius societatem pietas uera perducit, quae non exhibet seruitutem religionis, quam λατρείαν Graeci uocant, nisi uni uero Deo, si neque hanc eis terrenam gloriam excellentissimi imperii concederet: non redderetur merces bonis artibus eorum, id est uirtutibus, quibus ad tantam gloriam peruenire nitebantur. De talibus enim, qui propter hoc boni aliquidrario contemserunt, auaritiae restiterunt, consuluerunt patriae consilio libero, neque delicto secundum suas leges neque libidini obnoxii; his omnibus artibus tamquam uera uia nisi sunt ad honores imperium gloriam; honorati sunt in omnibus fere gentibus, ihodieque litteris et historia gloriosi sunt pene in omnibus gentibus. Non est quod de summi et veri Dei justitia con
Abbreviated transcription (Latin):
habebitis ap̃ patrẽ urm qui incȩlis ẽ: Sed rursus¬
ne hoc ꝑuerse intelligentes hominib placere metu-¬
erent: minusq ꝓdessent latendo. qđ boni sunt. de¬
monstrans quo fine innotescere deberent: Luceant
inqͥt oꝑa urã corã hoĩb ut uideant  bona facta urã
& glorificent patrẽ urm̃ qui incȩlis est: Nongͦ ut
uideamini abeis. idẽ ha cintentione ut eos aduos
conuerti uelitis. ꝙ ñ ꝑ uos aliquid estis. sed ut
glorificent patrẽ urm̃ qͥ incelis ẽ: Ad quẽ conũsi
fiant qđ estis: Hos secuti sunt martyres: qui scȩuo
las & curtios & decios non sibi inferendo poenas
sed illatas ferendo. & uirtute uera qm̃ uera
pietate et innumerabili mult itudine supe¬
rarunt. Sed cum illi esseNt
inciuitate terrena. quib ꝓpostꝰ erat om̃iũ ꝓ illa offici¬
oꝵ finis incolumitas eius & regnũ non incȩlo sed inter¬
ra. ñ inuita aet̾na sed indeceffione morientiũ & suc¬

Expanded text:
habebitis aput patrem habebitis aput patrem ne hoc perverse intelligentes hominibus placere metuerent, minusque prodessent latendo quod boni sunt, demonstrans quo fine innotescere deberent, Luceant, inquit, opera vestra coram hominibus, ut videant bona facta vestra, et glorificent Patrem vestrum, qui in coelis est . Non ergo, ut videamini ab eis, id est hac intentione ut eos ad vos converti velitis, quia non per vos aliquid estis: sed ut glorificent Patrem vestrum, qui in coelis est, ad quem conversi fiant quod estis. Hos secuti sunt malas et Curtios et Decios non sibi inferendo poenas, sed inlatas ferendo et uirtute uera, quoniam uera pietate, et innumerabili multitudine superarunt. Sed cum illi essent in ciuitate terrena, quibus propositus erat omnium pro illa officiorum finis incolumitas eius et regnum non in caelo, sed in terra; non in uita aeterna, sed in decessione morientium et suc
Abbreviated transcription (Latin):
tes qđ audierant a bono magistro. eodẽq medico
m̃tiũ. siqͥs negauerit corã hominib negabo eum
corã patre meo qui incȩlis ẽ uł corã angłis dũim
ter maledicta & obꝓbria. int̃ grauissimas ꝑsecu¬
tiones crudelesq poena ñsunt det̾ritia p̃dicatione
salutis humanȩ. tanto fremitu offensionis humanȩ :
& qđ eos diuina facientes atq dicentes. diuineq
uiuentes. debellatis quodãmꝰ cordib duris atq
introducta pace iusticiȩ: ingens in ecła xp̃i gła
consecuta est: Non inea tãquã insuȩ uirtutis fine
quieuer̃. sed eam quoq ipsam addĩ głam referen¬
tes cui us grã tales eranta Isto quoq fomite eos
quib consulebant ad amorẽ illius a quo &
ipsi tales fierent accendebant: Namq no ꝓpt̃
humanã głam boni eẽnt. docuerat eos magister
illoꝵ diceis. Cauete facere iusticiã urãm corã
hõib ut uideamini ab eis: alioquin mercedẽ nons

Expanded text:
tes quod audierant a bono magistro eodemque medico tes quod audierant a bono magistro eodemque medico mentium: Si quis me negauerit coram hominibus, negabo eum coram patre meo, qui in caelis est, uel coram angelis Dei, inter maledicta et obprobria, inter grauissimas persecutiones crudelesque poenas non sunt deterriti a praedicatione salutis humanae tanto fremitu offensionis humanae. Et quod eos diuina facientes adque dicentes diuineque uiuentes debellatis quodam modo cordibus duris adque introducta pace iustitiae ingens in ecclesia Christi gloria consecuta est: non in ea tamquam in suae uirtutis fine quieuerunt, sed eam quoque ipsam ad Dei gloriam referentes, cuius gratia tales erant, isto quoque fomite eos, quibus consulebant, ad amorem illius, a quo et ipsi tales fierent, accendebant. Namque ne propter humanam gloriam boni essent, docuerat eos magister illorum dicens: Cauete facere iustitiam uestram coram hominibus, ut uideamini ab eis; alioquin mercedem non
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ quisq dõ est similior quanto & ab hac inmunditia
mundior: quȩ in hacuita & si ñ funditꝰ eradicat᷑ excorde.
quia & iam bene ꝓficientes animos tẽptare ñ cessat.
saltẽ cupiditas głae suꝑet᷑ dilectione iusticiȩ. ut si
alicubi iacent quȩ apud quosq imꝓbant᷑. si bona si
recta sunt &iã ipse amor humanȩ laudis erubescat.¬
& cedat amori ueritatis. Tam enĩ ẽ hoc uitiũ inimicũ
piȩ fidei. si maior incorde ũt cupiditas głe. quã dĩ timor
uł amor: ut dñs dicerit: quomͦ potestis cređẽ. glam
abinuicẽ expectantes. & głam quȩ asolo dõ est non
quęrentes: Itẽ dequibdã qͥ in eũ crediderant & ue¬
rebuant᷑ palã confiteri : ait euangłista : Dilexer̃ głam
his locis p̃dicarent xpi nom̃ ubi ñ solũ im ꝓbaba t᷑ sic̃
illeait iacentq ea semꝑ quȩ apud quosq im ꝑpbant᷑.
uerũ & iã sũmȩ detestationis habeba t. tenen¬

Expanded text:
enim quisque est Deo similior, quanto et ab hac inmunditia enim quisque est Deo similior, quanto et ab hac inmunditia mundior. Quae in hac uita etsi non funditus eradicatur ex corde, quia etiam bene proficientes animos tentare non cessat, saltem cupiditas gloriae superetur dilectione iustitiae: ut, si alicubi iacent quae aput quosque inprobantur, si bona, si recta sunt, etiam ipse amor humanae laudis erubescat et cedat amori ueritatis. Tam enim est hoc uitium inimicum piae fidei, si maior in corde sit cupiditas gloriae quam Dei timor uel amor, ut Dominus diceret: Quo modo potestis credere gloriam ab inuiquaerentes? Item de quibusdam, qui in eum crediderant et uerebantur palam confiteri, ait euangelista: Dilexerunt glorhis locis praedicarent Christi nomen, ubi non solum inprobabatur sicut ille ait: iacentque ea semper, quae aput quosque inprobantur, uerum etiam summae detestationis habebatur, tenen
Abbreviated transcription (Latin):
fide pietatis impe spũ scõ & amore intelligibilis
pulchritudinis non refrenant: melius saltẽ cupidi¬
tate humanȩ laudis & głae. Nonquidẽ iã scĩ sedminꝰ
turpes st̃: &ium tullius hinc disimuilare ñ potut
in eudẽ libris quos de re .p. scrpiit: ubi loquit᷑
de institutuendo pͥncip ciuitatis. quẽ dic̃ alendũ
eẽ gła. & conseq̃nt̃ cõmemorat maiores suos multa
mira atq p̾clara głȩ cupiditate fecisse: huic gͥ
uitio nonsolũ ñ resistebant. uerũ &iã id excitandd̃
& accendendũ eẽ censebant: putantes hoc utile eẽ
ab hac peste cdissimilet. ubi eã luce clariꝰ confitet᷑
Cũ enĩ destudus talib loqueret᷑. quȩ utiq sectanda
sunt fine ueri boni ñ uentositate laudis humanȩ:
hanc intulit uniũsalẽ gnr̃alẽq sententiã: bonos alit
artes om̃s q accendunt᷑ ad studia gła: iacentq
ea semꝑ quȩ apud quosq imꝓbant: Huic gͥ cupi¬
ditati meliꝰ resistit sine dubitatione quã cedit: Tanto

Expanded text:
eti\'ato Spiritu sancto et amore intellegibilis pulchritudinis non refrenant, melius saltem cupiditate humanae laudis et gloriae non quidem iam sancti, sed minus turpes sunt. Etiam Tullius hinc dissimulare non potuit in eisdem libris quos de re publica scripsit, ubi loquitur de instituendo principe ciuitatis, quem dicit alendum esse gloria, et consequenter commemorat maiores suos multa mira adque praeclara gloriae cupiditate fecisse. Huic igitur uitio non solum non resistebant, uerum etiam id excitandum et accendendum esse censebant, putantes hoc utile esseab hac peste dissimulet, ubi eam luce clarius confitetur. Cum enim de studiis talibus loqueretur, quae utique sectanda sunt fine ueri boni, non uentositate laudis humanae, hanc intulit uniuersalem generalemque sententiam: \'Honos alit artes, omnesque accenduntur ad studia gloria iacentque ea semper, quae aput quosque inprobantur.\' Cditati melius resistitur sine dubitatione quam ceditur. Tanto
Abbreviated transcription (Latin):
cũ dicatgalathis si qͥs uobis ad ñ¬
tia uerit p̃t̃ quã qł ac cepistis ana¬
the masit: Siga lathis ꝑuersũ
erat aliud accipȩ quã ab apłis fuerat
traditũ qͦmͦ coroitins rec tum

Expanded text:
cum dicat Galatis: Si quis vobis annuntiaverit, praeterquam quod accepistis, anathema sit ? Si Galatis perversum erat aliud accipere, quam ab apostolis fuerat traditum; quomodo Corinthiis rectum
Abbreviated transcription (Latin):
feriorẽ in se uideri: qr similit̃ docuit & eadẽ
fecit quȩ faciebant apłi qui ꝓpensiores
uidebant᷑. quia priores cȩperant docere
& fuerant cũ dño. Vnde maioris auctoritatis
et̃ pritabat᷑: cũ hinꝰ a płi electio cũ testimonio
sit & amplius cet̃is laborauerit. & dñm in
tẽplo orans uiderit & locutus sit ei:
tes ut pote sine litaeris. plenitam̃ spũscõ.
accusati sermonis : Cũ in religione uis
sermonis necessaria sit . non sonꝰ dulcis:
qͦmꝰ tam̃ sẽ humiliat ut inꝑitũ se eẽ dicat
in sermone : & ubi ẽ illud qđ festus ait:
Paule inqͥe paule. multe litt̃o tefaciunt
ex torrem : hocergo dicens non se loqui
qͥ autẽ scientiã dĩ ñ hab& reus est ignorantiȩ:

Expanded text:
orem in se videri, quia similiter docuit, et eadem fecit quae faciebant apostoli, qui propensiores videbantur, quia priores coeperant docere et fuerant cum Domino, unde majoris auctoritatis esse putabantur, cum hujus apostoli electio cum testimonio et ipse amplius caeteris laboraverit, et Dominum in templo orans viderit, et locutus sit ei. tes, ut pote sine litteris, pleni tamen Spiritu accurati sermonis; cum in religione vis sermonis necessaria sit, non sonus dulcis. Quomodo tamen se humiliat, ut imperitum se esse dicat in sermone? Et ubi est illud, quod Festus ait: Paule, inquit, Paule, multae litterae te faciunt excordem ? Hoc ergo dicens, non se loqui qui autem scientiam Dei non habet, reus est ignoranti
Abbreviated transcription (Latin):
sed sciens ap̃ls num quã aliũ ap̃m
quã hunc qͥ crucifixus ẽ p̃dicare:
ideir coait Recꝰte patere mini
anathe madiã : si aliud autlirent:
qđ non utiq maius ess& : sed contra¬
riũ: Porro aut̃ inquit supse a p̃s p̃di
catur abhis quia nobis ad ñtiantur . u¬
& hoc euugłm: qͥd causȩ ẽ ut nos inferiores
habeamꝰ cũnihi lamplius ab illis addiscat᷑ e
Suꝑius dep̃seudo apłis loqͥt̃ sidi corruptorib:
hoc loco aut̃ deueris p̃dicatoribus:
quia plebs chorintioꝵ uariis errorib:
fluctuabat. ut aliq fauerent pseudo
desormantes q in carne ñ uiderit dnm:
Existimo enĩ me innullo infirmiorẽ fuisse:¬

Expanded text:
Sed sciens Apostolus numquam alium Christum quam hunc, qui crucifixus est, praedicari; idcirco ait: Recte pateremini, anathema dixit, si aliud audirent, quod non utique majus esset, sed contrarium. Porro acatur ab iis, qui a nobis annuntiatur, et hoc Evangelium; qui causae est, ut nos inferiores habeamur, cum nihil amplius ab illis addiscatur? Superius de pseudoapostolis loquitur fidei corruptoribus, hoc loco autem de veris praedicatoribus; quia plebs Corinthiorum variis erroribus fluctuabat, ut aliqui faverent pseudoadeformantes, quia in carne non viderit Dominum. Existimo enim me in nullo inferiorem fuisse
Abbreviated transcription (Latin):
intransitu inder: spero enĩme aliquan¬
tũ tẽporis mansurũ apuduos sid ñs ꝑ¬
miserit: Iuia itta se agunt machedo¬
nas ut nonsit necesse miln apud eos di¬
utius manere : apuduos neces se est
ut mancam uł hicmẽ : Multet enĩ sunt
quȩ corrigant᷑ a uob: sic̃ me dic̃ibi mo¬
rã hab& ubiplures egrotiat : Mane
boauttẽ ephesi usq pentechostẽ : ostiuĩ aut̃
mͥaꝑtũ est magnũ & ciidens sed ad¬
uersarii multi ideo ibimanebo quia
cũmͥ eindens datusst additus predi¬
lationis formidme uł etiã uestri con¬
tertus Deducite autẽ illũ inpace ut
ueniat adme Expecto enĩ illũ cũ frĩ¬
b: Nichil adimittentes qđ aommeius

Expanded text:
in transitu videre. Spero enim me aliquantulum temporis manere apud vos: si Dominus permiserit. Quia ita se agunt Macedones, ut non sit necesse mihi apud eos diutius demorari: apud vos autem necesse est, ut maneam, vel hiemem. Multa enim sunt quae corrigantur in vobis: sicut medicus ibi moram habet, ubi plures aegrbo autem Ephesi usque ad Pentecosten. Ostium enim mihi apertum est magnum et evidens, et adversarii multi. Ideo ibi permanebo, quia cum mihi evidens datus sit aditus praedilationis formidine, vel etiam vestri contemptu. Deducite autem illum in pace, ut veniat ad me. Exspecto enim illum cum fratribus. Nihil admittentes, quod ad
Abbreviated transcription (Latin):
idolatria unidõ auferre nitit głam. neqđenas pecu
III. liare est solus haba nom̃ diteitis sibi soli condignũ:
ita & auaricia indise re osterdit : utsi potest fieri
rũ demeũ ͤ argentuã Utreq igit up dõest trimiea:
Ambȩ emidõ almnegtant quȩ eus sunt Propterẽ ue¬

Expanded text:
olatria uni Deo auferre nititur gloriam, ne quod ejus peculiare est, solus habeat nomen divinitatis sibi soli condignum; ita et avaritia in Dei se res extendit, ut si potest fieri,rum, et meum est argentum . Utraque igitur Deo est inimica; ambae e
Abbreviated transcription (Latin):
quam uiui obiuam tollent᷑ dño : & sem prauent cũ eo:
In hoc medittindũ docet: ut uiuicem semista ȩdificent
sensu: Regtimnus aut̃uos frs̃ ut cognos cartis eos qͥlaborais
hon orẽ habetttis in caritate Propt oꝑa ipsor: pacem

Expanded text:
quam vivi, obviam tollentur Domino, et semper vivent cum eo. In hoc meditandum docet, ut invicem se in eo aedificent sensu. Rogamus autem vos, fratres, ut cognoscatis eos qui laborant honorem habeatis in charitate propter opera ipsorum. Pacem
Abbreviated transcription (Latin):
ropt̃ qđ eochortimii buuicẽ &edificate alterũtrũ:
sic̃ a fticitis: Aꝑtũ .ẽ. quod die: Conmonet em̃ nese¬
curi de nomine scluatoris neglegentes agcimus :
Idõq: tribus nos ꝓpugnaculis muneri debere idẽ.
fidĩ & spei &carittitis: Dũ enĩ fides manet : spemexcitut:
Spos autẽ necessario sollicͦti ẽ. depmissione nec dormit:
Carites auit̃ deuetũ offerret doniehil eni adũson ad¬
mit tit caritaas: Icirco enĩ mortuus . ẽ ꝓmobrs dñsiħs¬

Expanded text:
opter quod exhortamini invicem, et aedificate alterutrum, sicut et facitis. Apertum est quod dicit. Commonet enim ne securi de nomine Salvatoris negligenter agamus; ideoque tribus nos propugnaculis muniri debere, id est, fidei, et spei, et charitatis. Dum enim fides manet, spem excitat; spes autem necessario sollicita est de promissione, nec dormit; charitas autem devotum offert Domino. Nihil enim adversum admittit charitas. Idcirco enim mortuus e
Abbreviated transcription (Latin):
iam tirõs nonpig&: ut de greco exp̃ssius transferant
ditatẽ non eẽ in ea theologia quã cuulẽ uocant.
quae a marco uarrone sedecim uoluminib explicata
est. id est non ꝑueniri ad aecernȩ uitȩ felicitaten
talium dõꝵ culti quales acuutatib qualit̃q co¬
lendi instituti sunt. Cui nondũ ꝑsũasit sextus lib̾
quẽ ꝓxime ab solitmꝰ: cum istũ forsitan legerit. qͥd
dehacq̃stione expedienda ultĩus desidera. non habe¬
bit. Fieri enĩ pocest. ut ialtem cleos selectos atq
p̃cipuos quos uarro uolumine cõplexus ẽ ultimo.
cdequib parũ cliximꝰ. quusquã colendos ꝓpt̃ iutam be¬
atã quȩ nonnii aet̾na opiet᷑. Eua uire non

Expanded text:
iam nostros non piget, ut de Graeco expressius transferant iam nostros non piget, ut de Graeco expressius transferant deitatem non esse in ea theologia, quam ciuilem uocant, quae a Marco Varrone sedecim uoluminibus explicata est, id est non perueniri ad aeternae uitae felicitatem talium deorum cultu, quales a ciuitatibus qualiterque colendi instituti sunt, cui nondum persuasit sextus liber, quem proxime absoluimus, cum istum forsitan legerit, quid de hac quaestione expedienda ulterius desideret, non habebit. Fieri enim potest, ut saltem deos selectos adque praecipuos, quos Varro uolumine conplexus est ultimo, de quibus parum diximus, quisquam colendos propter uitam beatam, quae non nisi aet
Abbreviated transcription (Latin):
cunli theologia respuenda atq uitinda parũ
uideor disputasse : in aliud uoluĩ qđ huic
opitulante dõ coniungendũ ẽ. animũ intendat¬
iligentius me prauas & ueteres opi¬
niones ueritati pietatis inimicas. quas
tenebrosis animis altius & tenatius
duiturius humani generis error infixit. euel¬
lere atq extirpare conantẽ. illius gratia
qui hoc ut uerus ds̃ potest ꝓͫ eͥo modulo ineius
adiutorio cooꝑante. ingenia celsiora atq meliora
quibus ad hanc rẽ suꝑiores librisatis suꝑq suf¬
ficiunt patient̃ & ȩquanunit̃ ferre debebunt: &
ꝓpt̃ alios non putare suꝑfluum. quod iam sibi sen¬
tunt non necessirium: Multũ magna resagit:
cũ uera & uere scã diuinitas. quãiis abea nob̾ &iã
huc quã nẽ gerimꝰ fragilitati necessaria subsidia
prebeant᷑. non tam̃ ꝓpt̃ mortalis uitae transito¬
rium uaporem. sed ꝓpt̃ uitam beatam quȩ non
nisi aeterna est. quȩrenda & colenda p̃cdicatur:¬

Expanded text:
ciuili theologia respuenda adque uitanda parum ciuili theologia respuenda adque uitanda parum uideor disputasse, in aliud uolumen, quod huic opitulante Deo coniungendum est, animum intendatiligentius me prauas et ueteres opiniones ueritati pietatis inimicas, quas tenebrosis animis altius et tenacius diuturnus humani generis error infixit, euellere adque exstirpare conantem et illius gratiae, qui hoc ut uerus Deus potest, pro meo modulo in eius adiutorio cooperantem ingenia celeriora adque meliora, quibus ad hanc rem superiores libri satis superque sufficiunt, patienter et aequanimiter ferre debebunt et propter alios non putare superfluum, quod iam sibi sentiunt non necessarium. Multum magna res agitur, cum uera et uere sancta diuinitas, quamuis ab ea nobis etiam huic, quam nunc gerimus, fragilitati necessaria subsidia praebeantur, non tamen propter mortalis uitae transitorium uaporem, sed propter uitam beatam, quae non nisi aeterna est, quaerenda et colenda praedicatur
Abbreviated transcription (Latin):
quippe utã aetnã dicimꝰ: ubi est sine fine felicitas.
N am si amima in poenis uiuit aet̾nis quib & ipsi sp̃s
cruciabunt inynundi: mors est potius illa aet̾na.
quã uita: Nulla quippe maior & peior mors est:
quam ubi non morit mors : Sed quod animȩ
natura ꝑid qđ in mortalis creata est. sine quali¬
cũq uita eẽ non potest: suma mors eius est alie¬
natio auita dĩ in aet̾nitate supplicii: Uitamgͥ
aec̾nam idest sine ullo fine felicem. solus ille dat.
qͥ dat uerã felicitatẽ: Quã qm̃ illi quos colit
theologia ista ciuilis dare nom posse conuictisc̃.
non solũ ꝓpt̃ ista temporalia atq terrena qđ
suꝑiorib quinq libris ostendimꝰ. sed multo nagis
ꝓpt̃ uitã aet̾nã quȩ post mortẽ futura est. qđ
isto uno &iam illis cooꝑantib egimus colendi
non sunt. Sed qm̃ ueternosȩ consu& udinis
uas nimis in alto radices habet: si cui deista

Expanded text:
quippe uitam aeternam dicimus, ubi est sine fine felicitas. quippe uitam aeternam dicimus, ubi est sine fine felicitas. Nam si anima in poenis uiuit aeternis, quibus et ipsi spiritus cruciabuntur inmundi. mors est illa potius aeterna quam uita. Nulla quippe maior et peior est mors, quam ubi non moritur mors. Sed quod animae natura, per id quod inmortalis creata est, sine qualicumque uita esse non potest, summa mors eius est alienatio a uita Dei in aeternitate supplicii. Vitam igitur aeternam, id est sine ullo fine felicem, solus ille dat, qui dat ueram felicitatem. Quam quoniam illi, quos colit theologia ista ciuilis, dare non posse conuicti sunt: non solum propter ista temporalia adque terrena, quod superioribus quinque libris ostendimus, sed multo magis propter uitam aeternam, quae post mortem futura est, quod isto uno etiam illis cooperantibus egimus, colendi non sunt. Sed quoniam ueternosae consuetudinis uis nimis in alto radices habet, si cui de ista
Abbreviated transcription (Latin):
hender̃ neq decunli cuius illa pꝰ rs eẽ conuin¬
citur eiusq & ista simillima uł &iam decerior in¬
uenit᷑. speranda ẽ aet̾na uita: Sicui satis non sunt
quȩ in hoc uolumine dicta sunt: aliungat & ianilla
quȩ in suꝑiorib libris & maxime ⁊ quarto de felici¬
tatis datore dõ plurima. dispitata sunt: Nã cui
nisi unã felicitati ꝓpt̃ aet̃nã uitã consecrandi homi¬
nes essent si dea felicitas ess& : Qiuia ui non dea sed
munus est di. cui dõ nisi datori felicitatis consecrandi
sumus: Qui adernã uitã ubi uera est & plena
felicitas pia karitate diligimus: ñi aut̃ eẽ datorẽ
felicitatis queriquã istoꝵ dõꝵ qui tanta tur
pitudine colunt̃: multo turpius irascuit᷑. atq ob hoc
se sps̃ ĩmundissimos confitent᷑: puto ex ins quȩ dic¬
tast̃ nemine dubitare oportere: Porro qui nondat
felicitatẽ. uitam quomꝰ dare possit aet̾nã : Cã

Expanded text:
henderunt, neque de ciuili, cuius illa pars esse conuinhenderunt, neque de ciuili, cuius illa pars esse conuincitur eiusque et ista simillima uel etiam deterior inuenitur, speranda est aeterna uita, si cui satis non sunt quae in hoc uolumine dicta sunt, adiungat etiam illa, quae in superioribus libris et maxime quarto de felicitatis datore Deo plurima disputata sunt. Nam cui nisi uni felicitati propter aeternam uitam consecrandi homines essent, si dea felicitas esset? Quia uero non dea, sed munus est dei: cui deo nisi datori felicitatis consecrandi sumus, qui aeternam uitam, ubi uera est et plena felicitas, pia caritate diligimus? Non autem esse datorem felicitatis quemquam istorum deorum, qui tanta turppitudine coluntur et. nisi ita colantur, multo turpius irascuntur adque ob hoc se spiritus inmundissimos confitentur, puto ex his, quae dicta sunt, neminem dubitare oportere. Porro qui non dat felicitatem, uitam quo modo dare posset aeternam? Eam
Abbreviated transcription (Latin):
is cũ loqueret: ait: Cum int̾im usq eo sceleratis¬
simȩ gentis consududo conualuit: ut ꝑ om̃s iam
terras recepta. sicincti uictoribus leges deder: mira
batur. hȩc dicens: & quid cliuinitꝰ agerdur ig¬
norans: subiecit plane sententiã : qua significar&
quid de illoꝵ sacram̃toꝵ ratione sentir&. Ait enĩ
lli tam̃ causas ritus sui tiouer̃. maior pars po¬
puli facit qđ cur faciat ignorat. Sed desacra¬
m̃tis udeoꝵ uł cur uł quatenꝰ instituta sint
auctoritate diuina. ac postmodũ apopulo dĩ
cuiuitaea etnȩ misteriũ reuelatũ est tempore
quo oportuit eadẽ auctoritate sublatasint.
& alias diximꝰ maxime cũ aduersus maniche¬
os ageremus. & in hoc opere loco oportuniore
quas greci dicunt mytucert. physicen. politicen
Latine aut̃ dici possunt fabulosa. naturalis.
ciuilis qđ neq de fabulosa quã & ipsi deorum
multoꝵ falsorumq cultores liberrime repre¬

Expanded text:
is cum loqueretur, ait: \'Cum interim usque eo sceleratisis cum loqueretur, ait: \'Cum interim usque eo sceleratissimae gentis consuetudo conualuit, ut per omnes iam terras recepta sit: uicti uictoribus leges dederunt. batur haec dicens et quid diuinitus ageretur ignorans subiecit plane sententiam, qua significaret quid de illorum sacramentorum ratione sentiret. Ait enim: <Illi tamen causas ritus sui nouerunt; maior pars populi facit, quod quur faciat ignorat. Sed de sacramentis Iudaeorum, uel quur uel quatenus instituta sint auctoritate diuina, ac post modum a populo Dei, cui uitae aeternae mysterium reuelatum est, tempore quo oportuit eadem auctoritate sublata sint, et alias diximus, maxime cum aduersus Manichaeos ageremus, et in hoc opere loco opportuniore quas Graeci dicunt mythicen physicen politicen, Latine autem dici possunt fabulosa naturalis ciuilis, quod neque de fabulosa, quam et ipsi deorum multorum falsorumque cultores liberrime repre
Abbreviated transcription (Latin):
fecer̃. tam̃ quia illustris popłi romani senator
erat colebat qđ reprehendebat. agebat qđ arguebat
qđ culpabat adorabat: quia uidelicet magnum
aliquid eum philosophi adocuerat. ne suꝑsticiosꝰ
ess& in mundo. sed propt̃ leges ciuium moresq
hominũ non quidẽ ager& fingentem scęnicum
in theatro. sed imitar& intemplo. eo damnabilius
ueracit̃ agere existimarq. scȩnicus aut̃ ludendo potiꝰ
ciuilis theologię suꝑsticiones reprehendit & iam
sacram̃ta iudȩoꝵ. & maxim e sabbata: inutilit̃ eos
facere asfirmans qđ ꝑ illos singłos septẽ int̃positos
dies septimã fere partẽ aetatis suȩ ꝑdant uacando.
& multa intẽprẽ urgentia non agendo lȩdant xp̃i¬
anos tam̃ iam tunc iudȩis in imicissimos inneutrã
partẽ cõmemorare aususẽ: ne uel laudar& contra
suȩ patriȩ ueterem consũ& udinẽ. uł rep̃hender &
contra propriam forsitan uoluntatẽ. de illis sane uide¬

Expanded text:
fecerunt, tamen, quia inlustris populi Romani senator fecerunt, tamen, quia inlustris populi Romani senator erat, colebat quod reprehendebat, agebat quod arguebat, quod culpabat adorabat; quia uidelicet magnum aliquid eum philosophia docuerat, ne superstitiosus esset in mundo, sed propter leges ciuium moresque hominum non quidem ageret fingentem scaenicum in theatro, sed imitaretur in templo; eo damnabilius,ueraciter agere existimaret; scaenicus autem ludendo potiusciuilis theologiae superstitiones reprehendit etiam sacramenta Iudaeorum et maxime sabbata, inutiliter eos facere adfirmans, quod per illos singulos septem interpositos dies septimam fere partem aetatis suae perdant uacando et multa in tempore urgentia non agendo laedantur. Christianos tamen iam tunc Iudaeis inimicissimos in neutram partem commemorare ausus est, ne uel laudaret contra suae patriae ueterem consuetudinem, uel reprehenderet contra propriam forsitan uoluntatem. De illis sane Iudae
Abbreviated transcription (Latin):
Sd si uerum attendamꝰ: deteriora sunt templa
uu haet agunt᷑ quã theatra ubi fingunt: Vnde
in hs sacris cuulis theologiȩ has partes potius ele¬
git seneca sapienti. ut eas in animi religione non
habeat: sed in actibus fingat: Ait eni. quae
om̃ĩa sapiens seruabit tamquã legibus issa:
non tãquã duis grata: & paulo post: quid quod
fratrũ ac soroꝵ bellonam marti collocamus
uulcano uenerem. neptuno salaciam. Quosdã
tam̃ cȩlibes relinquimus. quasi conditio defe¬
cerit. p̃sertim cũ quȩdã uiduȩ sint. ut populonia
uł fulgura. & diuarumina: quib ñ miror p&itorem
defiusse: omnẽ istã ignobilẽ deoꝵ turbã quã longo
aeuo. longa suꝑsticio congessit: Sic inquit adora¬
bimꝰ. ut meminerimꝰ cultũ eius ad morẽ quã adrẽ
ꝑtinere: nec leges ergo illi nec mos inciuili theo¬
loga id instituer̃ qđ diis gratũ eẽt. uł ad rem
ꝑtiner&: Sed iste quẽ philosophi quasi liberũ

Expanded text:
ed si uerum adtendamus, deteriora sunt templa ed si uerum adtendamus, deteriora sunt templa ubi haec aguntur, quam theatra ubi finguntur. Unde in his sacris ciuilis theologiae has partes potius elegit Seneca sapienti, ut eas in animi religione non habeat, sed in actibus fingat. Ait enim: \'Quae omnia sapiens seruabit tamquam legibus iussa, non tamquam dis grata. Et paulo post: <Quid quodfratrum ac sororum! Bellonam Marti conlocamus, Vulcano Venerem, Neptuno Salaciam. Quosdam tamen caelibes relinquimus, quasi condicio defecerit, praesertim cum quaedam uiduae sint, ut Populonia uel Fulgora et diua Rumina; quibus non miror petitorem defuisse. Omnem istam ignobilem deorum turbam, quam longo aeuo longa superstitio congessit, sic, inquit, adorabimus, ut meminerimus cultum eius magis ad morem quam ad rem pertinere\'. Nec leges ergo illae nec mos in ciuili theologia id instituerunt, quod dis gratum esset uel ad rem pertineret. Sed iste, quem philosophi quasi liberum
Abbreviated transcription (Latin):
alius lictor est aliuis unctor. quiuano motu bra¬
chioꝵ imitat᷑ unguentẽ. Sunt quoiunoni ac mi¬
neruȩ capillos disponant. longe a templo non
tantũ a simulacro stantes digitos mouent ornan¬
tiũ: modo sunt quȩ speculũ teneant. sunt quȩ¬
ad uadimonia sua deos aduocent. sunt qui li¬
bellos offeruq̃. & illos causam suã doceatnt.
Doctus archimimꝰ senex iam decrepitus cotidie
in capitolio mimũ agebat: quasi dii libent̃ ex
pectarent quẽ illi homines desierant: omne illic¬
r artifigũ genus oꝑantiũ diis in mortalib desid&.
& paulo post: hi tam̃ inquit &iam si suꝑuacuum
usũ non turpẽ nec infamẽ dõ ꝓmittunt : sedent
quidem incapitolio qui se aioue amari putant.
ne iunonis quidẽ si credere poetis uelis iracundis¬
simȩ respectu terrent᷑. Hinc lib̃tatẽ uarronon
habuit: tantũmͦ poxicã theologiam rep̃hendere
ausus est : cuulem non ausus ẽ. quã iste conqdit:¬

Expanded text:
alius lector est, alius unctor, qui uano motu braalius lector est, alius unctor, qui uano motu bracchiorum imitatur unguentem. Sunt quae Iunoni ac Mineruae capillos disponant longe a templo, non tantum a simulacro stantes digitos mouent ornantium modo, sunt quae speculum teneant; sunt quad uadimonia sua deos aduocent, sunt qui libellos offerant et illos causam suam doceant. Doctus archimimus, senex iam decrepitus, cottidie in Capitolio mimum agebat, quasi di libenter spectarent, quem illi homines desierant. Omne illic artificum genus operatum dis inmortalibus desidet\'. Et paulo post: Hi tamen, inquit, etiamsi superuacuum usum, non turpem nec infamem deo promittunt. Sedent quaedam in Capitolio, quae se a Ioue amari putant: ne Iunonis quidem, si credere poetis uelis, iracundissimae respectu terrentur.\' Hanc libertatem Varro non habuit; tantum modo poeticam theologian reprehendere ausus est, ciuilem non ausus est, quam iste concidit
Abbreviated transcription (Latin):
sanguine supplicant. Sicui intueri uac& quȩ fa¬
ciunt. quȩq patiunt̾: inueniet tam indecora
honestis tam indigna liberis. tam dissimilia sanis:
ut nemo fuerit dubitaturus furere eos. sicum
pautiorib furerent: nunc sanitatis patrocinium
est. in sanientiũ turba iam illa quȩ in ipso capi¬
tolio fieri solere cõmemorat. & intrepide om̃is¬
no coarguit. Qiis credit nisi ab irridentibis
aut furentib fieri : Nam cũ insacris egyti¬
is osyrim lugeri ꝑditũ. mox aut̃ inuenti mag¬
nũ eẽ gaudiũ derisiss&. cũ ꝑditio eiꝰ inientioq
fingatur. dolor tam̃ ille atq l&icu abeis qui
nihil ꝑdider̃ nibilq inuener̃ ueracit̃ expri¬
matur: huic tam̃ inquit firori certum tẽp̾
est: tolerabile est. semel in anno insanire: inca¬
pitoliũ ꝑuenis: pudebit publicatȩ clem̃tiȩ. qđ
sibi uanus furor attribunt officii: Alius nu¬
mina deo subicit. alius horas ioru nunciat.

Expanded text:
sanguine supplicant. Si cui intueri uacet, quae fasanguine supplicant. Si cui intueri uacet, quae faciunt quaeque patiuntur, inueniet tam indecora honestis, tam indigna liberis, tam dissimilia sanis, ut nemo fuerit dubitaturus furere eos, si cum paucioribus furerent; nunc sanitatis patrocinium est insanientium turba.\' Iam illa, quae in ipso Capitolio fieri solere commemorat et intrepide omnino coarguit, quis credat nisi ab inridentibus aut furentibus fieri? Nam cum in sacris Aegyptiis Osirim lugeri perditum, mox autem inuentum magno esse gaudio derisisset, cum perditio eius inuentioque fingatur, dolor tamen ille adque laetitia ab eis, qui nihil perdiderunt nihilque inuenerunt, ueraciter exprimatur: \'Huic tamen, inquit, furori certum tempus est. Tolerabile est semel anno insanire. In Capitolium perueni: pudebit publicatae dementiae, quod sibi uanus furor adtribuit officii. Alius nomina deo subicit, alius horas Ioui nuntiat,
Abbreviated transcription (Latin):
titi
Edent᷑: tati. aut romuli aut tullu hostilii somnia:
Clicianã tatius dedicauit deam. picũ tiberinũq
romulus: hostilius pauorẽ atq pallorẽ teterri¬
mos hominũ affectꝰ. quoꝵ alt̃ mentis territȩ
motus ẽ. alt̃ corporis nec morbus quidẽ sed
color: hȩc numina potius credes. & cȩlo recipies
De ipsis ũ ritibus crudelit̃ turpibus quã libere
scripsit ille inquit iuriles sibi partes amputat: ille
licertos secat. ubi iratos deos timent. qui sic ꝓpi¬
tios merent᷑: Iuaut̃ nullo debent coli genere :
Si hoc uolunt: tantuscst ꝑturbutae mentis & sedibus
sus pulsȩ furor: ut sic du plicent quẽ ad modũ nec
quidẽ homines sȩuiunt teterrimi : Sed in fabulas
tradite crudelitatis tyranni lacerauer̃ aliquorũ
menbra. neminẽ sua lacerare iusser̃. In regiae
libidinis uoluptatẽ castrati st̃ quidã: sed nemo
sibi ne iuresset iubente dño manus intulit: se
ipsi intemplis contrucidant: uulnerib siuis ac

Expanded text:
Titi Tatii aut Romuli aut Tulli Hostilii somnia? Cloacinam Tatius dedicauit deam, Picum Tiberinumque Romulus, Hostilius Pauorem adque Pallorem, taeterrimos omnium adfectus, quorum alter mentis territae motus est, alter corporis ne morbus quidem, sed color. Haec numina potius credes et caelo recipies?\' De ipsis uero ritibus crudeliter turpibus quam libere scripsit! Ille, inquit, uiriles sibi partes amputat, ille lacertos secat. Ubi iratos deos timent, qui sic propitios merentur? Di autem nullo debent coli genere, si hoc uolunt. Tantus est perturbatae mentis et sedibus suis pulsae furor, ut sic di placentur, quem ad modum ne quidem homines saeuiunt taeterrimi et in fabulas traditae crudelitatis. Tyranni lacerauerunt aliquorum membra, neminem sua lacerare iusserunt. In regiae libidinis uoluptatem castrati sunt quidam; sed nemo sibi, ne uir esset, iubente domino manus intulit. Se ipsi in templis contrucidant, uulneribus suis ac
Abbreviated transcription (Latin):
fuerint habebunt pacc̃ : Et ds̃ pacis & dilcitionis erit inquit
uobcum : Ds̃pacis xp̃s cst q̃uidix̃: ꝓacc̃ meã douob pacẽ meã
relinquo udbis : Ipsȩ &ds̃ dileitionis quia itm ait  nouut¬
mandatũ douobis. ut diligatis inuicom⁊ Et in hoc cognos¬
cent om̃s quia discipłimei estis sidilactionẽ qua dilexiuos
habueritis adinuicem.: Alia tam̃ pax dei. aliamũdi
est : quia & maligni & spurc habent pacẽ sed addã pnatiorẽ
A pĩ eñ pax libaest apeccatis : Perfidiã eni fugit: dolũ sꝑnit :
factis malis repugnat: Hec deo plalita est &am̃icã dia¬
bolo aut̃ mimica : Hanc qui habuerit. habebit & dilectionẽ
non carnalia sed sp̃italia sunt : Quȩ conploxu corpoꝵ
animos copulant. non desiderio camis: sed sp̃s. Salutant
uos am̃s scĩ: Prouocatieas ad sc̃ĩtatẽ ut & ipsi audeant
reddere inuicẽ scis insalutationȩ : Idco a scis salutant᷑ ut illos

Expanded text:
fuerint, habebunt pacem. Et Deus pacis et dilectionis erit, inquit, fuerint, habebunt pacem. Et Deus pacis et dilectionis erit, inquit, vobiscum. Deus pacis est Christus, qui dixit: Pacem meam do vobis, pacem relinquo vobis . Ipse est icem. Et in hoc, inquit, cognoscent omnes quia discipuli mei estis, si dilectionem, qua dilexi vos, habueritis invicem . Alia tamen pax Dei, alia mundi est; quia et maligni et spurici habent pacem, sed ad damnationem; Christi enim pax libera est a peccatis. Perfidiam ergo fugit, dolum spernit, factis malis repugnat. Haec Deo placita est et amica, diabolo autem inimica. Hanc qui habuerit, habebit et dilectionemnon carnalia, sed spiritalia sunt, quae complexu corporum animos copulant non desiderio carnis, sed spiritus. Salutant vos sancti omnes. Provocat eos ad sanctitatem, ut et ipsi audeant reddere vicem sanctis in salutatione; ideo enim a sanctis salutantur, ut illos
Abbreviated transcription (Latin):
inuram consumationem : Petit orans ut in eo pficiant᷑ nãpeccent
consummati in uirtute bonȩ uitȩ : & m incorrupta fide: Id circo hȩc
absens scribo : ut non p̃sens durius agam.: Aꝑtũ est : quia ideo
absens common& ut correttio regtiore sillos inueniat : & non illic
positus increp& cũpudore : ut erubescat qui percat incoetufrat̃no :
Scđm potestatẽ ꝗ dñs dedit mihi in ȩlificationẽ & non in destructioriẽ.:
Hȩc potestas est quã suꝑiꝰ optat eẽ o tiosa his bene agentibus :
Si quominꝰ ox ertere se in hac ut ȩdificent᷑ correpti. non mortificati
percatores:: Nonenĩ destriunt᷑ quia arguunt᷑ ut corrigant: sed
ȩdificant᷑ aduitã.: De cetõ fr̃sgaudete.: ꝑfecti estote. c̃onsolatio¬
nẽ ꝑcipite :: Idẽ sapite : in pace agite : &ds̃ pacis & diletaonis
erit uoł cumi: Gaudiũ hoc de em̃dationeerit : unde & poterit

Expanded text:
vestram consummationem. Petit orans, ut in eo perficiantur, nec peccent vestram consummationem. Petit orans, ut in eo perficiantur, nec peccent consummati in virtute bonae vitae, et incorrupta fide. Idcirco haec absens scribo, ut non praesens durius agam. Apertum est quia ideo absens commonet, ut correctiores illos inveniat, et non illic positus increpet cum pudore; ut erubescat, qui peccat, in coetu fraterno. Secundum potestatem quam Dominus dedit mihi in aedificationem, et non in destructionem. Haec potestas est, quam superius optat esse otiosam, his bene agentibus: si quo minus, exercere se in hac, ut aedificentur correpti, non mortificati peccatores. Non enim destruuntur, qui arguuntur, ut corrigantur: sed aedificantur ad vitam. De caetero, fratres, gaudete, perfecti estote, consolationem percipite, idem sapite, in pace agite; et Deus pacis et dilectionis erit vobiscum. Gaudium hoc de emendatione erit, unde et poterit