comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lex data est ut peccatum aufer¬
ret: s ut sub peccato omĩa con¬
cluderet. Lex enim ostendebat
eẽ peccatum. quod illi ꝑ consue¬
tudinem cȩcati. possent putare
iusticiam: ut hoc modo humi¬
liati. cognoscerent non insuama¬
nu ẽẽ salutem suam: s in manu
mediatoris: Maxime quippe¬
autem humilitas reuocat. unde
nos deiecit suꝑbia. et ipsa humi
nun profuit uideis quod ꝑ an¬
głos legem ministrantes. in
manu mediatoris dispositi sunt:
Profuit enim quantum dici ñ
potest. Que enim gentium
Nec turbe infidelium conside¬
rande sunt. Om̃is enim area
multis partib ampliorem ht̃
paleam quam frumentum: Un
scĩficatione iudeorum: Quid
ergo: Nunquid repulit ds̃ ple-¬
bem suam: Absit Nam et ego
isrłita sum ex semine abrahã
de tribu beniamin: Non reppu¬
lit ds̃ plebem suam quam pre¬
sciuit: Cum autem laudaret
pre cetĩs eccłus gentium. eccłiã
thessalonicensium. similes eos
ta  a contribulib suis ꝓ fide
passi erant: quomodo et illi

Expanded text:
Lex data est ut peccatum auferret, sed ut sub peccato omnia concluderet. Lex enim ostendebat esse peccatum, quod illi per consuetudinem caecati, possent putare justitiam: ut hoc modo humiliati, cognoscerent non in sua manu esse salutem suam, sed in manu Mediatoris. Maxime quippe humilitas revocat, unde nos dejecit superbia. Et ipsa humilnon profuit Judaeis, quod per Angelos Legem ministrantes, in manu Mediatoris dispositi sunt? Profuit enim, quantum dici non potest. Quae enim Gentium Nec turbae infidelium considerandae sunt: omnis enim area multis partibus ampliorem habet paleam, quam frumentum. Undsanctificatione Judaeorum? Quid ergo? numquid repulit Deus plebem suam? Absit. Nam et Ego Israelita sum ex semine Abraham, de tribu Benjamin. Non repulit Deus plebem suam, quam praescivit . Cum autem laudaret prae caeteris Ecclesiis Gentium Ecclesiam Thessalonicensium, similes eos ta a contribulibus suis pro fide passi erant, quomodo et illi
Abbreviated transcription (Latin):
addidit Si autem ut hic sub¬
distinguatur. & subaudiat᷑
uos unum estis in xp̃o ihu. ae
deinde inferatur. ergo abrahe
semen estis: ut iste sie sensus:
estis: Suꝑius enim dixerat non
dicit nex seminib tanquam
in multis. s tanquam inuno:
et semini tuo quod ẽ xp̃ẽ. hic
ergo ostendit unum semen
xp̃m. non tm̃ ipsũ mediatorẽ
in celligendum eẽ. uerum etiã
eccłiam cuius ille corꝑ is cap̃
est. ut om̃s in xp̃o unum sint:
et capiant scđ̃m ꝓmissionem
hereditatem: ꝑ fidem. Inqua
conclusus erat. idẽ incuuis
aduentii tanquam sub peda-¬
gogo custodiebatur populus.
usq ad etatis oportunitatẽ:
quia in lib̾tatem uocandi erant
qui in eodem popło scđm ꝓpo¬
situm uocati sunt. idẽ qui in
illo horreo frumentum in uen¬

Expanded text:
i. Si autem ut hic subdistinguatur, et subaudiatur: Vos unum estis in Christo Jesu; ac deinde inferatur: Ergo Abrahae semen estis: ut iste sit sensus, estis. Superius enim dixerat, Non dicit, Et seminibus, tanquam in multis; sed tanquam in uno, et semini tuo, quod est Christus . Hic ergo ostendit unum semenipsum Mediatorem intelligendum esse, verum etiam Ecclesiam, cujus ille corporis caput est: ut omnes in Christo unum sint, et capiant secundum promissionem haereditatem per fidem, in quam conclusus erat; id est, in cujus adventum tanquam sub paedagogo custodiebatur populus usque ad aetatis opportunitatem, qua in libertatem vocandi erant, qui in eodem populo secundum propositum vocati sunt, id est, qui in illa area frumentum inven
Abbreviated transcription (Latin):
Si enumm fides iustificat et pͥores
scĩ qui apud dm̃ iustificati st̃. ꝑ
ipsam iustificati sc̃: quid opus
erat legem dari: Quam questionẽ
tractandam sic intulit: interrogars.
et dicens. Quid ergo: Huc usq
enim interrogatio ẽ. deinde infert᷑
responsio: Lex transgressionis grã
ꝓposita ẽ.donec ueniret inquit se¬
men cui ꝓmissum ẽ. dispositum
ꝑ angłos in manu mediatoris.
ediator. autem unius non ẽ: ds

Expanded text:
Si enim fides justificat, et priores Si enim fides justificat, et priores sancti, qui apud Deum justificati sunt, per ipsam justificati sunt, quid opus erat Legem dari? Quam quaestionem tractandam sic intulit, interrogans, et dicens, Quid ergo? Hucusque enim interrogatio est: deinde infertur responsio, Lex transgressionis gratia proposita est, donec veniret, inquit, semen cui promissum est, dispositum per Angelos in manu Mediatoris. Mediator autem unius non est, Deus
Abbreviated transcription (Latin):
ad uisticiam: Et ideo semen
anos fide imitantes abraham:
quod ad singularitatem redigit.
conorendando quod non dictũ e
et seminib: s semini cuo. quia
et una ẽ fides et non possunt
simłl. ustificari qui uiuunt
ex oꝑib carnaliter: cum his qͥ
uiuunt ex fide spiritaliter. Ũmũ¬
cibiliter autem quod infert. lex
non dum data erat. nec posset
post tot annos ita dari: ut antiqͣs
abrahe ꝓmissiones irritas faceret.
Sienim lex iustificat: non est ius¬
ficatus abraham. qui multo an¬
te legem fuit: Quod quia dicere
non possunt: coguntur fateri
non legis oꝑib iustificari homi¬
nem. s fide. Simul etiam nos co¬
git intelligere om̃s antiquos
qui iustificati sunt: ex ipsa fide
iustificatos. Qd̾ u nos ex parte p̃teri
idẽ scđm aduetum dñi credẽdo sal¬
ui efficimur: hoc totum illi idẽ
utrumq aduentum dñi.¬
reuelante sibi sp̃u scõ. ut salui
fierent: Unde etiam illud. Abra¬
ham concupuit diem meum

Expanded text:
ad justitiam . Et ideo semen ad justitiam . Et ideo semen anos fide imitantes Abraham: quod ad singularitatem redigit, commendando quod non dictum est, Et seminibus, sed, Semini tuo; quia et una est fides, et non possunt similiter justificari qui vivunt ex operibus carnaliter, cum his qui vivunt ex fide spiritualiter. Vincuntur autem quod infert, Lex nondum data erat, nec posset post tot annos ita dari, ut antiquas Abrahae promissiones irritas faceret. Si enim Lex justificat, non est justificatus Abraham, qui multum ante Legem fuit. Quod quia dicere non possunt, coguntur fateri non Legis operibus justificari hominem, sed fide. Simul etiam nos cogit intelligere, omnes antiquos qui justificati sunt, ex ipsa fide justificatos. Quod enim nos ex parte praeterid est, secundum adventum Domini credendo salvi efficimur: hoc totum illi, id est, utrumque adventum revelante sibi Spiritu sancto, ut salvi fierent. Unde est etiam illud: Abraham concupivit diem meum
Abbreviated transcription (Latin):
maledictum peccatum. male¬
dictus serpens: et hȩc om̃ia in
cruce triumphata sunt. Waledic¬
cus omĩs gͥ qui penaet in ligno.
Quia ergo non ex oꝑib legis s ex
fide iustificat xp̾e credentes
inse: timor. maledictionis crucis
ablatus ẽ: caritas benedictionis
abrahȩ. propter exemplum fidĩ
ꝑmanet ad gentes. ut annun¬
tiationem inquit sp̃s ꝑfidem
accipiamus. id ẽ ut non quoo
timetur in carne. s quod spu di¬
ligitur. credituris annuntietur
mentionem facit. quod utiq
multo ẽ infirmiuis.: quam diui¬
num. Tamen hominis confir¬
matum testamentum inquit.
nemo irritum facit. aut suꝑ ordi¬
nat Quia cum testator. mutat.
testam̃tum: non confirmatum
mutat: Testatoris enim morte
confirmatur: Qđ autem mors tes¬
tatdris ualet ad confirmandum
testamentum eius. quia consiliũ
mutare iam non potest: hoc incõ¬
mutabilitas ꝓmissionis dĩ ualee
ad confirmandam hereditatem
abrahȩ. cuiꝰ fides deputata e̾

Expanded text:
maledictum peccatum, malemaledictum peccatum, maledictus serpens; et haec omnia in cruce triumphata sunt. Maledictus igitur omnis qui pendet in ligno. Quia ergo non ex operibus Legis, sed ex fide justificat Christus credentes in se, timor maledictionis crucis ablatus est: charitas benedictionis Abrahae propter exemplum fidei permanet ad Gentes. Ut annuntiationem, inquit, spiritus per fidem accipiamus: id est, ut non quod timetur in carne, sed quod spiritu diligitur, credituris annuntietur.mentionem facit, quod utique multo est infirmius quam divinum. Tamen hominis confirmatum testamentum, inquit, nemo irritum facit, aut superordinat. Quia cum testator mutat testamentum, non confirmatum mutat: testatoris enim morte confirmatur. Quod autem mors testatoris valet ad confirmandum testamentum ejus, quia consilium mutare jam non potest; hoc incommutabilitas promissionis Dei valet ad confirmandam haereditatem Abrahae, cujus fides deputata est
Abbreviated transcription (Latin):
in deserto: ita exaltati oportet filiũhos
suꝑ terram. Non enim et hoc in
contumeliam domini moy sen
fecisse aliquis dixerit. cum tantam
in ea cruce salutem hominum
eẽ cognosceret: ut non ob aliud
ad eius indicium serpentem illũ
erigere iuberetur. nisi ut eum
intuentes qui morsi a serpenti¬
b morituri erant. continuo sana¬
rentur: Nec propter aliud ille
serpens eneus factus erat: nisi
ut ꝑmansurẽ passionis domini
fidem significaret. Etiam uulgo
quippe dicuntur enea. quorum
numerus manet: Si enim obliti
eent homines et obliteratum eẽt
de memoria temporis quod xp̃c
ꝓ hominib mortuus ẽ: uere more¬
rentur: Nunc autem canquam enea
ꝑ manet crucis fides. ut cum alii
moriantur alii nascantur. ipsam
tamen sublimemꝑmanere inue¬
niant.: quam intuendo sanentur
Non igitur mirum: si ͣma ledicto
uicit maledictum: qui uicit de
morte mortem. et de peccato
upeccatum. de serpente:
serpentem: Maledicta autem mors.

Expanded text:
in eremo, ita exaltari oportet Filium hominis in eremo, ita exaltari oportet Filium hominis super terram . Non enim et hoc in contumeliam Domini Moysen fecisse aliquis dixerit, cum tantam in ea cruce salutem hominum esse cognosceret, ut non ob aliud ad ejus indicium serpentem illum erigere juberet, nisi ut eum intuentes qui morsi a serpentibus moritur erant, continuo sanarentur. Nec propter aliud ille serpens aeneus factus erat, nisi ut permansurae passionis Domini fidem significaret. Etiam vulgo quippe dicuntur aenea, quorum numerus manet. Si enim obliti essent homines, et obliteratum esset de memoria temporis, quod Christus pro hominibus mortuus est, vere morerentur: nunc autem tanquam aenea permanet crucis fides, ut cum alii moriantur, alii nascantur, ipsam tamen sublimem permanere inveniant, quam intuendo sanentur. Non igitur mirum si de maledicto vicit maledictum, qui vicit de morte mortem, et de peccato peccatum, de serpente serpentem. Maledicta autem mors,
Abbreviated transcription (Latin):
peccatum ueteris hominis quod
dominus pro nob̾ in ipsa carnis
mortalitate suscepit: Unde nec
erubuit. ner timuit a płs dicẽ
peccatum eum fecisse pro nob̃:
addens ut de peccato condemna¬
ret peccatum: Non enim et uetꝰ
homo nr̃ sunul crucifigeretur.
sicut ioem apłs alibi dicit. nisi
in illa morte domini peccati nr̃i
figura penderet: ut euacuaret᷑
corpus peccati: ut uitra non ser¬
uiamus peccato:. In ens peccati
et mortis figura: etiam moyses
in heremo suꝑ lignum exaltauit
serpentem: Persuasione quippe
serpentis: homo in damnationẽ
mortis cecidit: Itaq serpens adsig¬
nificationem ipsius mortis: conue¬
nienter in ligno exaltatus ẽ. In illa
enim figura: mors domini pende¬
bat in ligno: Quis autem abhorre¬
ret si diceret᷑. malediccus serpens
qui pendet in ligno: Et camen mor¬
tem carns dñi figurans serpens
pendebat in ligno. Cui sacram̃to
ipse dominus adtestatus ͤ dicers
Sicut exaltauit moyses serpentẽ

Expanded text:
peccatum veteris hominis, quod peccatum veteris hominis, quod Dominus pro nobis in ipsa carnis mortalitate suscepit? Unde nec erubuit nec timuit Apostolus dicere, peccatum eum fecisse pro nobis, addens, Ut de peccato condemnaret peccatum . Non enim et vetus homo noster simul crucifigeretur, sicut idem apostolus alibi dicit, nisi in illa morte Domini peccati nostri figura penderet, ut evacuaretur corpus peccati, ut ultra non serviamus peccato . In cujus peccati et mortis figura, etiam Moyses in eremo super lignum exaltavit serpentem . Persuasione quippe serpentis homo in damnationem mortis cecidit. Itaque serpens ad significationem ipsius mortis, convenienter in ligno exaltatus est: in illa enim figura mors Domini pendebat in ligno. Quis autem abhorreret, si diceretur, Maledictus serpens qui pendet in ligno? Et tamen mortem carnis Domini praefigurans serpens pendebat in ligno, cui sacramento ipse Dominus attestatus est, dicens: Sicut exaltavit Moyses serpentem
Abbreviated transcription (Latin):
ergo pro nob̾ factus ẽ maledic¬
tum. ipse utiq pependit in lig
dicto legis. ut non iam tuore
dixit utrumq prouidit: ut et
timore uisibilis pene custodiren¬
tur. qui nondum poterant ex
inuisibilium fide uiuere. et ip¬
se timorem istum solueret. susci¬
piendo quod timebatur. qui ti¬
more ablato: donum dare poterat
caritatis. Nec in hoc quod male¬
dictus appellatus ẽ qui pendet
in ligno. contumelia in dominũ
putanda ẽ. Ex parte quippe
mortali pependit in ligno. Morta¬
litas autem unde sit: notum ẽ cre¬
dentib Ex pena quippe ẽ. et ma¬
ledict o peccati pͥmi hominis:
quam oominus suscepit. et pec¬
cata nr̃a ꝑtulit incorpore suo
suꝑ lignum: Si ergo diceretur
mors maledicta ẽ: nemo exhor¬
resc̾et: Quid autem nisi mors do¬
mini pependit in ligno: ut mor¬
cem moriendo suparet: CEadem
igitur maledicta: que uicta ẽ.
Item si diceretur peccatum male¬
dictum ẽ. nemo miraretur. Quid
autem pependit in ligno. uisi

Expanded text:
ergo pro nobis factus est maledicergo pro nobis factus est maledictum, ipse utique pependit in lignavit a maledicto Legis; ut non jam timore dixit, utrumque providit, ut et timore visibilis poenae custodirentur qui nondum poterant ex invisibilium fide vivere; et ipse timorem istum solveret suscipiendo quod timebatur, qui timore sublato donum dare poterat charitatis. Nec in hoc quod maledictus est appellatus qui pendet in ligno, contumelia in Dominum putanda est. Ex parte quippe mortali pependit in ligno: mortalitas autem unde sit, notum est credentibus; ex poena quippe est, et maledictione peccati primi hominis, quam Dominus suscepit, et peccata nostra pertulit in corpore suo super lignum . Si ergo diceretur, Mors maledicta est; nemo exhorresceret: quid autem nisi mors Domini pependit in ligno, ut mortem moriendo superaret? eadem igitur maledicta, quae victa est. Item si diceretur, Peccatum maledictum est; nemo miraretur: quid autem pependit in ligno, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
quod adiungit. Ap̾c nos redemit.
de maledicto legis. factus pro
nobis maledictum: quia scrip¬
tum ẽ maledictus om̃is. qui pen
dst in ligno. Quȩ sententia spu¬
aliter intelligentib sacramentũ
ẽ lib̾tatis: carnaliter autem
sentientib. si uidei sunt. ugũ ẽ
seruitutis si pagani aut here¬
tici. uelamentum ẽ cecitatis:
Nlam quod quidam nr̃i minus
in scripturis eruditi sententiã
istom nimis cimentes. et scrip¬
curas ueteres debita pietate
approbantes. non putant hoc
de  dño eẽ dictum. s de iu¬
da traditore eius. aiunt enim
propterea non eẽ dictum ma¬
ledictus omĩs qui figitur in
ligno. s qui pendet in ligno:
quia non hic dominus signi¬
ficatus ẽ. s ille qui se laqueo
suspendit. numis errant. nec
ad cendunt se contra apłm
disputare qui ait xp̾c nos re¬
demit de maledicto legis fac¬
tus pro nob̾ maledictum:
quia scriptum ẽ. maledictꝰ
omĩs qui pendet in ligno: Qui

Expanded text:
quod adjungit, Christus nos redemit quod adjungit, Christus nos redemit de maledicto Legis, factus pro nobis maledictum; quia scriptum est, Maledet in ligno. Quae sententia spiritualiter intelligentibus sacramentum est libertatis: carnaliter autem sentientibus, si Judaei sunt, jugum est servitutis; si pagani aut haeretici, velamentum est caecitatis. Nam quod quidam nostri minus in Scripturis eruditi, sententiam istam nimis timentes, et Scripturas veteres debita pietate approbantes, non putant hoc de Domino esse dictum, sed de Juda traditore ejus: aiunt enim propterea non esse dictum, Maledictus omnis, qui figitur in ligno; sed, qui pendet in ligno; quia non hic Dominus significatus est, sed ille qui se laqueo suspendit: nimis errant, nec attendunt se contra Apostolum disputare, qui ait, Christus nos redemit de maledicto Legis, factus pro nobis maledictum; quia scriptum est, Maledictus omnis qui pendet in ligno. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
quedam in oꝑib legis iusticia
quando sine suo premio relicta
non ẽ: ut qui fecerit ea iuuat
in eis Unde et adromanos dic̃:
Si enim abraham ex oꝑib iustifi¬
catus est habet głam. s non apud
dm̃ Aliud ẽ ergo non iustifi
cari: aliud non iustificari apud
dm̃. Qui non iustificatur omĩno.
nec illa seruat quȩ temporale
habent premium. nec illa que
eternum. Qui autem in oꝑib
legis iustificatur. non apud
dm̃ iustificatur: quia tempora¬
lem inde expectat ui. si bilem¬
q mercedem: S tamen ẽ etiam
cat. cum alibi dicit. scđm iusti
rus credentib: quedam eorũ
obseruationum non seruauit
ad litteram. Unde etiam cum
sabbato esurientes discipłi
spicas euulsissent. respondit
indignantib drum̃ ẽe filium
hominis etiam sabbatii Itaq
illa carnaliter non obseruando
carnalium conflagrauit inu¬
diam: et suscepit quidem penã
propositam illis. qui ea non obser¬
uassent: s ut credentes inse talis
pene timore libaret: quo ꝑtinet

Expanded text:
quaedam in operibus Legis justitia quando sine suo praemio relicta non est, ut qui fecerit ea, vivat in eis. Unde et ad Romanos dicit: Si enim Abraham ex operibus justificatus est, habet gloriam, sed non ad Deum . Aliud ecari, aliud non justificari apud Deum. Qui omnino non justificatur, nec illa servat, quae temporale habent praemium, nec illa quae aeternum. Qui autem in operibus legis justificatur, non apud Deum justificatur, quia temporalem inde exspectat, visibilemque mercedem. Sed tamen est etiam cat, cum alibi dicit: Secundum jurus credentibus, quasdam earum observationum non servavit ad litteram. Unde etiam cum sabbato esurientes discipuli spicas evulsissent, resindignantibus, Dominum esse Filium hominis etiam sabbati . Itaque illa carnaliter non observando, carnalium conflagravit invidiam; et suscepit quidem poenam propositam illis, qui ea non observassent, sed ut credentes in se talis poenae timore liberaret: quo pertinet
Abbreviated transcription (Latin):
sũẽ. qd̃. antequam cutuicidẽt᷑¬
deputata ẽ fides eius adiustici¬
am: Et ad hoc rectissime refert᷑
quod dictum ẽ: quia benedicen¬
cur inte omĩs gentes. imitatione
utiq fidi eius. qua iustificatus
ẽ etiam ante sacrainentum cir¬
cumcisionis:  quod ad fidĩ
signaculum accepit: et ante omem
seruitutłm legis. quȩ multo pꝰ
enim ex oꝑib legis sunt. sub ma¬
ledicto sunt: sub timore uult in¬
telligi. non inlib̾tatem: ut scilicet
corporali presenti q uindic̾ta uin¬
dicaretur in eos. qui non ꝑmane¬
rent in omĩb quȩ scripta sunt in
libro legis: ut facerent ea. Huc
quoq accederet ut in ipsa corpoꝵ
pena eciam maledicti ignomini¬
am formidarent. Iue autem uisti¬
ficatur apud dm̃: qui eum gra¬
tis colitꝰ. non scilicet cupiditate
appetendi aliquid ab ipso. pre¬
ter ipsum: aut tuore amitten¬
di. Inipso enim solo uera nr̃a bea¬
titudo eͣque ꝑfecta ẽ. Et quoni¬

Expanded text:
sum est, quod antequam circumcidersum est, quod antequam circumciderdeputata est fides ejus ad justitiam, et ad hoc rectissime refertur quod ei dictum est, Quia benedicentur in te omnes gentes : imitatione utique fidei ejus, qua justificatus est etiam ante sacramentum circumcisionis, quod ad fidei signaculum accepit, et ante omnem servitutem Legis, quae multo post enim ex operibus Legis sunt, sub maledicto sunt Legis; sub timore vult intelligi, non in libertate: ut scilicet corporali praesentique vindicta vindicaretur in eos qui non permanerent in omnibus quae scripta sunt in libro Legis, ut facerent ea; huc quoque accederet, ut in ipsa corporum poena etiam maledicti ignominiam formidarent. Ille autem justificatur apud Deum, qui eum gratis colit, non scilicet cupiditate appetendi aliquid ab ipso praeter ipsum, aut timore amittendi. In ipso enim solo vera nostra beatitudo atque perfecta est; et quoni
Abbreviated transcription (Latin):
głii conuersio retrorsum: Quod
quia bonum non est. non est
ȩuangłium cum hoc annunti¬
atur. Quod audem dicit canta
passi estis: muita iam ꝓfide to¬
lerauerant. non tunore tanqua
sub lege positi: s magis in ipsis :¬
passionib caritate timorẽ uice¬
rant. qm̃ caritas di est diffusa
acceperant: Sine causa ergo in¬
quit tanta passi estis: qui ex cari¬
tate quȩ in uobis canta sustinu¬
it. ad timorem relabi uultis: si
tñ sine causa tãta pa̾si estiꝰ. Qd nsiñ¬
nec ꝓdẽ nec nocet: hoc uero uiden¬
dun ẽ ne ad ꝑnitiem ualeat.
Non enim hoc non ẽ surgere. qͦd
ẽ cadere: Quamus isti nõdum
cecidissent. s iam inclinarentur
ut caderent. Nam utiq ad huc
gis an exauditu fidi: Responde
tur. Utiq exauditu fidi. sicut
suꝑius tractatum ẽ. Ueinde
adhibet exemplum patris a¬
braham. dequo in epła ad toma¬
nos ub̃ius aꝑtiꝰ ꝙ dissertum ẽ.
hoc enim maxime in eo uictorio¬

Expanded text:
gelii conversio retrorsus: quod gelii conversio retrorsus: quod quia bonum non est, non est Evangelium, cum hoc annuntiatur. Quod autem dicit, Tanta passi estis; multa jam pro fide toleraverant, non timore, tanquam sub Lege positi, sed magis in ipsis passionibus charitate timorem vicerant: quoniam charitas Dei diffusa eperant: Sine causa ergo, inquit, tanta passi estis, qui ex charitate, quae in vobis tanta sustinuit, ad timorem relabi vultis; si tamen sine causa tanta passi estis. Hic sinec prodest, nec nocet. Hoc vero videndum est, ne ad perniciem valeat. Non enim hoc est non surgere, quod est cadere: quamvis isti nondum cecidissent, sed jam inclinarentur, ut caderent. Nam utique adhuc gis, an ex auditu fidei? tur, Utique ex auditu fidei, sicut superius tractatum est. Deinde adhibet exemplum patris Abraham, de quo in Epistola ad Romanos uberius apertiusque dissertum est . Hoc enim maxime in eo victorio
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑib legis sp̃m accepistis. an
ex auditu fidi: Respondetur
utiq ex auditu fidi. Ab apło enĩ
predicata ẽ eis fides: In qua predi¬
catione utiq aduentum et pre¬
sentiam sci sp̃s senserant. sicut
illo tempore in nouitate inuitatio¬
nis ad fidem: etiam sensibilibus
miraculis presentia scĩ sp̃s appa¬
rebat: sicuti in actibus apłorum
legitur. hoc autem factum erat
aput galathas. antequam isti
ad eos ꝑuertendos et circumci¬
dendos uenissent: Iste ergo senẜ
ẽ Si in illis oꝑib legis eẽt salus
ur̃a. non uob̾ sp̃s sc̃s nisi circiunci¬
sis daret᷑. Deinde intulit: Sic stul¬
ti estis. ut cum sp̃u cepitis: nunc
carue consummamini: boc est
quod suꝑuis in exordio dixerat.
Nisi aliqui sunt conturbantes
uos. et uolentes conu̾tere euan¬
głium dĩ. Conturbatio enim or¬
dinationi contraria ẽ. Ordo ẽ autẽ
a carnalib ad spũalia surgere: ñ
abspũalib ad carnalia eadere.
sicut istis accidera t: Et hec euan¬

Expanded text:
gis Spiritum accepistis, an ex auditu fidei? Respondetur: Utique ex auditu fidei. Ab Apostolo enim praedicata est eis fides, in qua praedicatione utique adventum et praesentiam sancti Spiritus senserant: sicut illo tempore in novitate invitationis ad fidem etiam sensibilibus miraculis praesentia sancti Spiritus apparebat, sicut in Actibus Apostolorum legitur . Hoc autem factum erat apud Galatas antequam isti ad eos pervertendos et circumcidendos venissent. Iste ergo sensus est: Si in illis operibus Legis esset salus vestra, non vobis Spiritus sanctus nisi circumcisis daretur. Deinde intulit: Sic stulti estis, ut cum spiritu coeperitis, nunc carne consummemini. Hoc est quod superius in exordio dixerat: Nisi aliqui sunt conturbantes vos, et volentes convertere Evangelium Christi . Conturbatio enim ordini contraria est: ordo est autem a carnalibus ad spiritualia surgere, non ab spiritualibus ad carnalia cadere, sicut istis acciderat. Et haec est Evan
Abbreviated transcription (Latin):
in lege nemo iustificatur. quia
scriptum ẽ uistus ex fide uiuit.
Quare intelligendũ ẽ in lege ꝙ nc̃ ait
in oꝑibus legis dictum eẽ. et hoc
istis qui incircumcisione carnis
ex talibus obseruationib conti¬
nentur. inquib qui uiuie ita
in lege ẽ: ut sublege uiuat. S le¬
gem ut dictum est pro ipsis oꝑi¬
bus legis nunc posuit: quod de
posteriorib manifestatur: Ait
enim: Lex autem non ẽ ex fide.
s qui fecerit eauiuet in illis: Non
ait qui fecerit eã uiuet in ea.
ut intelligas legem. in hoc loco
pro ipsis oꝑib positam: Qui
autem uuebant in his oꝑib
timebant utiq si non ea fecissent.¬
qr lapidationem. uel crucem uel
aliquid huiusmodi patarentur.
Ergo qui fecerit ea inquit uiuẽt
in illis: ide habebit premium.
ne in usta morte puniatur.
Non ergo apud dm̃: cuius ex fide
si quis in hac uita uxerit. cum
hinc excesserit. tunc eum magis
habebit prestantissimum pre¬
mium: Non utiq ex fide uiuit
quisquis presentia ł cup̃ łtuim⁊. qr

Expanded text:
justificatur, quia scriptum est justum ex fide vivere. Quare intelligendum est in Lege, quod nunc ait in operibus Legis, dictum esse; et hoc istis qui in circumcisione carnis et talibus observationibus continentur: in quibus qui vivit, ita in Lege est, ut sub Lege vivat. Sgem, ut dictum est, pro ipsis operibus legis nunc posuit, quod de posterioribus manifestatur. Ait enim: Lex autem non est ex fide, sed qui fecerit ea, vivet in illis. Non ait, qui fecerit eam, vivet in ea, ut intelligas legem in hoc loco pro ipsis operibus positam, qui autem vivebant in his operibus, timebant utique, ne si non ea fecissent, lapidationem, vel crucem, vel aliquid hujus modi paterentur. Ergo qui fecerit ea, inquit, vivet in illis, id est, habebit praemium, ne in ista morte puniatur. Non ergo apud Deum, cujus ex fide, si quis in hac vita vixerit, cum hinc excesserit, tunc eum magis habebit praesentissimum praemium. Non utique ex fide vivit, quisquis praesentia, quae videntur
Abbreviated transcription (Latin):
non modo nichil obsunt. s etiã
prosunt aliquid. si cempori con¬
gruant. sicut ab ipso moy se ꝓpħis¬
quoq obseruata sunt. congruen¬
ti. alli populo. cui adhuc calis
seruitus utilis erat ut sub timo¬
re custodiretur: Nichil enim tã
pie terret animam: quam sacra¬
mentum non intellectum: In¬
tellectum aũt. gaudium pium
parit. et celebratur lib̾e. si opus
est cemp̃ori :: Si autem non ẽ
opus: cum suauitate spiali tan¬
tum mͦ legitur. et tractatur: Omẽ
autem sacramentum cum intel¬
ligitur: aut ad cõtemplationem
ueritatis refertur: aut ad bonos
mores. Contemplatio ueritatis:
in solius dĩ dilectione fundata
ẽ. boni mores: indilectione dĩ
cisio carnis. et ceta hiuiꝰmodi legis
necessaria. uideamus. Hoc solum¬

Expanded text:
non modo nihil obsunt, sed etiam non modo nihil obsunt, sed etiam prosunt aliquid, si tempori congruant; sicut ab ipso Moyse Prophetisque observata sunt, congruentibus illi populo, cui adhuc talis servitus utilis erat, ut sub timore custodiretur. Nihil enim tam pie terret animam, quam sacramentum non intellectum: intellectum autem, gaudium pium parit, et celebratur libere, si opus est tempori; si autem non est opus, cum suavitate spirituali tantummodo legitur, et tractatur. Omne autem sacramentum cum intelligitur, aut ad contemplationem veritatis refertur, aut ad bonos mores. Contemplatio veritatis in solius Dei dilectione fundata est: boni mores in dilectione Dei cisio carnis, et caetera hujusmodi Legis necessaria, videamus. 20.
Abbreviated transcription (Latin):
tur:. Ad sacramenta ꝑtinent cir¬
cumcisio carnis. sabbatum dem¬
porale. neomeniȩ sacrificia. atq
tiones. ad mores autem: non oc¬
cides. non mechaberis. non fal¬
sum testimonium dices. et cet̾a
ita potest non curare. utrum
xp̃ianus homicida. aut mechus
sit. an castus. atq in nocens. quẽ¬
admodum non curat utrum
circumcisus carne an p̾putiatꝰ
sit: Nunc ergo de his oꝑib
maxime tracta quȩ sunt insacra¬
mentis. quamquam et illa in¬
terdum se ad miscere significet.
Prope autem finem epłe de his
separatim tractaũ quȩ sunt
in morib et illud breuiter: hoc
autem diutius hȩc enim onera
potius imponit gentib quoꝵ
ucilitas in intellectu est: Nlam
hȩc omnia exponuntur xp̃ianis
ut quiꝰ ualeant cantum intelli¬
gant: non etiam facere cogantur.
Inobseruationib autem si non in¬
celligantur. seruitus sola ẽ. quał
erat in populo uideorum. et est
usq adhuc: Si autem et obser¬
uarentur uia et intelligantur:

Expanded text:
tur. Ad sacramenta pertinent, cirtur. Ad sacramenta pertinent, circumcisio carnis, sabbatum temporale, neomeniae, sacrificia, atquervationes. Ad mores autem, Non occides, Non moechaberis, Non falsum testimonium dices , et talia ita potest non curare utrum christianus homicida aut moechus sit, an castus atque innocens; quemadmodum non curat utrum circumcisus carne, an praeputiatus sit? Nunc ergo de his operibus maxime tractat, quae sunt in sacramentis, quanquam et illa interdum se admiscere significet. Prope finem autem Epistolae, de his separatim tractabit, quae sunt in moribus: et illud breviter, hoc autem diutius. Haec enim onera potius imponi Gentibus quorum utilitas in intellectu est: nam haec omnia exponuntur Christianis, ut quid valeant, tantum intelligant, non etiam facere cogantur. In observationibus autem, si non intelligantur, servitus sola est; qualis erat in populo Judaeorum, et est usque adhuc: si autem et observentur illa, et intelligantur,
Abbreviated transcription (Latin):
quod in ipsis contigit: eum au
ẽ. ad didit crucifixus. ut hinc
eos maxime moneret. cum
considarent. quo pretio emerit
possessionem quam in eis amit¬
tebat. ut parum eẽt gratis eum
mortuum. quod suꝑius dixe¬
rat: Illud enim ita sonat. canqͣ.
non ꝑuenerit ad possessionem:
ꝓqua sanguinem dedit Pros¬
cripto autem etiam quȩ ce¬
nebat auferuntur S hec ꝓs¬
criptio non obẽ xp̃o. qui etiam
sic ꝑ diinitatem dominus ẽ
omnium: s ipsi possessioni. quȩ
huius gr̾e cultura caret:. Hinc
lam incipit demonstrare quem¬
admodum grã fidi sufficiat ad
uistificandum sine oꝑib legis:
ne quis diceret non se quidem
oꝑib legis cantum totam ho-¬
minis iustificationem tribue¬
re: s neq cantum gre̾ fidi. ex
ut᷑.q autem. ꝑfici salutem:
S hec questio ut diligenter trac¬
cetur ne quis fallatur ambiguo
scire prius debet oꝑa legis biꝑ¬
tita eẽ Nam partim in sacram̃tis.
partim uero in morib accipiun¬

Expanded text:
quod in ipsis contigit? Cum autquod in ipsis contigit? Cum autiptus est, addidit, crucifixus: ut hinc eos maxime moveret, cum considerarent quo pretio emerit possessionem, quam in eis amittebat; ut parum esset gratis eum mortuum, quod superius dixerat. Illud enim ita sonat, tanquam non pervenerit ad possessionem, pro qua sanguinem dedit. Proscripto autem etiam quae tenebat, auferuntur: sed haec proscriptio non obest Christo, qui etiam sic per divinitatem Dominus est omnium; sed ipsi possessioni, quae hujus gratiae cultura caret. 19. Hinc jam incipit demonstrare quemadmodum gratia fidei sufficiat, ad justificandum sine operibus Legis; ne quis diceret non se quidem operibus Legis tantum totam hominis justificationem tribuere, sed neque tantum gratiae fidei, ex utroque autem perfici salutem. Sed haec quaestio ut diligenter tractetur, ne quis fallatur ambiguo, scire prius debet opera Legis bipartita esse. Nam partim in sacramentis, partim vero in moribus accipiun
Abbreviated transcription (Latin):
peccatores: ad hoc utiq ne sint
peccatores: Sigͦ xp̃c me dilexit
et tradidit semet ipsum ꝓme:
non irritam facio gram d̾i. ut di¬
cam ꝑ legem eẽ iusticiam: Nlam
si ꝑlegem iusticia: ergo xp̾c grati
idẽ sine causa mortiu̾ ẽ. qñ ꝑ legẽ
id est ꝑ oꝑa legis quibus udei
confidebant. posset ẽẽ iusticia
in hominib Gratis autem mortu¬
um xp̃m nec illidicunt quos re¬
fellit: quoniam xp̃ianos se uole¬
bant haberi: Non ergo recte ꝑ
illa legis opera xp̾ianis iustifica¬
uit: Quod non recte diceretur
de his qui ñquam profecissent:
s de his qui ex profectu defecis
eam. dominumq m expellentib.
det gentes. ad legis oꝑa eos qui xͦ¬
crediderant reuocabant. auferen¬
do illi possessionem suam. idẽ eos
inquib uire gr̾e fidiq inhabi¬
tabat: Quod ĩ ipsis galathis acci¬
disse. uult uidĩ apłs. Nam ad
hoc ꝑtinet quod ait: ante quoꝵ
oculos: Quid enim cam ante
oculos eorum contigit: quam

Expanded text:
peccatores : ad hoc utique, ne sint peccatores : ad hoc utique, ne sint peccatores. Si ergo Christus me dilexit, et tradidit seipsum pro me; non irritam facio gratiam Dei, ut dicam per Legem esse justitiam. Nam si per Legem justitia, ergo Chri sine causa mortuus est, quando per Legem, id est per opera Legis quibus Judaei confidebant, posset esse justitia in hominibus. Gratis autem mortuum Christum nec illi dicunt quos refellit, quoniam Christianos se volebant haberi. Non ergo recte per illa Legis opera Christianos justificavit? Quod non recte diceretur de his qui nunquam profecissent, sed de his qui ex profectu defecisseam, Dominumque inde expellentibus,det Gentes, ad Legis opera eos qui crediderant revocabant, auferendo illi possessionem suam, id est, eos in quibus jure gratiae fideique inhabitabat. Quod in ipsis Galatis accidisse vult videri Apostolus: nam ad hoc pertinet quod ait, Ante quorum oculos. Quid enim tam ante oculos eorum contigit, quam
Abbreviated transcription (Latin):
uiuit in paulo: Non enun audet
qͥs dicere xp̃m non recte uiuere.
ut ei cohetendo lex imponenda
sit: Quod autem nunc uiuo ĩqͥt
incarne quia non posset dicẽ
xp̃m adhuc mortaliter uiuere.
uita autem in carne mortalis ẽ:
infide inquit uiuo filii dĩ. ut
etiam sic xp̃c uiuat in credente.
habitando inintiore homine ꝑfi¬
dem: ut postea ꝑ sp̾em impleat
eum. cum absortum fuerit mor¬
tale auita: Ut audem ostenderet
quod uiuit in illo xp̃c. & quod
in carne uiuens infide uiuit filii
dĩ. non meriti sui eẽ s gr̾e ipsuis:
qui me inquit dilexit. & tradi¬
dit se ipsum pro me. pro quo
utiq nisi ꝓpeccatore ut eum
iustificaret: Et dicit hoc qui iu¬
deus natus et educatus erat&s
abundantius emulator. extiterat
paternarum suarum traditio¬
num: Ergo et si pro calib se tra¬
didit xpe: etiam ipsi peccatores
erant: Non ergo meritis iusticiȩ
suȩ datum dicant. quo non opꝰ
erat iustis dari. Non enim ueni
uocare iustos ait dominus s

Expanded text:
ivit in Paulo? Non enim audet quis dicere Christum non recte vivere, ut ei coercendo Lex imponenda sit. Quod autem nunc vivo, inquit, in carne; quia non posset dicere Christum adhuc mortaliter vivere, vita autem in carne mortalis est; in fide, inquit, vivo Filii Dei: ut etiam sic Christus vivat in credente, habitando in interiore homine per fidem , ut postea per speciem impleat eum, cum absorptum fuerit mortale a vita . Ut autem ostenderet quod vivit in illo Christus, et quod in carne vivens in fide vivit Filii Dei, non meriti sui esse, sed gratiae ipsius: Qui me, inquit, dilexit, et tradidit seipsum pro me. Pro quo utique, nisi pro peccatore, ut eum justificaret? Et dicit hoc qui Judaeus natus et educatus erat, et abundantius aemulator exstiterat paternarum suarum traditionum. Ergo si et pro talibus se tradidit Christus, etiam ipsi peccatores erant. Non ergo meritis justitiae suae datum dicant, quod non opus erat justis dari. Non enim veni vocare justos, ait Dominus, sed
Abbreviated transcription (Latin):
ut pauꝑum memores eẽmus qͦd
et studiii hoc ipsum facere. cõmu¬
nis cure erat omĩb apłis de pau¬
ꝑib scõrum qui erant in iudea.
qui rerum suarum uenditarũ
p̃tia ad pedes apłorum posue¬
rant: Sic ergo ad gentes missi st̃
paulus et barnabas: ut eccłiȩ
gentium quȩ hoc non fecerant.
ministrarent oratione ipsorũ
eis qui hoc fecerant sicut ad ro¬
manos dicit. Nunc autem ꝑgã
iherłm ministrare scĩs Piacuit
enim macetdoniȩ lachaie. cõmu¬
nionem aliquam facere in pau¬
peres scõrum. qui sunt in ihe¬
rusalem: Pacuit enim illis. et
debitores eorum sune: Sienun
spu̾alibus eorum cõmunic a uelt̃
gentes: debent ⁊ incarnalib minis¬
trare eis: In illa ergo simulationẽ

Expanded text:
ut pauperum memores essemus, quod ut pauperum memores essemus, quod et studui hoc ipsum facere: communis cura erat omnibus Apostolis de pauperibus sanctorum, qui erant in Judaea, qui rerum suarum venditarum pretia ad pedes Apostolorum posuerant . Sic ergo ad Gentes missi sunt Paulus et Barnabas, ut Ecclesiae Gentium quae hoc non fecerant, ministrarent, hortatione ipsorum, eis qui hoc fecerant: sicut ad Romanos dicit, « Nunc autem pergam Jerusalem ministrare sanctis: placuit enim Macedoniae et Achaiae communionem aliquam facere in pauperes sanctorum, qui sunt in Jerusalem. Placuit enim illis, et debitores eorum sunt. Si enim spiritualibus eorum communicaverunt Gentes, debent et in carnalibus ministrare eis .
Abbreviated transcription (Latin):
suo conitiunt apłos: Pecrus autẽ
et iacobus et iohannes honora¬
tiores in apłis erant. quia ipsis
tribus se inmonte dominus ostẽ¬
dit in significatione regni sui:
cum ante sex dies dixisset. sunt
hic quidam de circunstantib
qui non gustabunt mortem. do¬
nec uideant filium hominis in
regno patris sui Nec ipsi erant
columne: s uidebantur: Noue¬
rat enim paulus sapientiam
edificasse sibi domum: et nontres
columnas constituisse: s septem
qui numerus uel ad unitatem
eccłiarum refertur. solet enim¬
ꝓ unu̾so poni sieut in euangłio
dictum ẽ. accipiet in hoc scł̃o septi¬
es tantum. acsi diceret quasi nicħ
habentes et omĩa possidentes. Unde
et iohannes ad septem eccłias quȩ
runt: uel certe ad septenariam
opationem sp̃s scĩ magis refertur
septenarius numerus columna¬
rum. sapientie. & intellectus. con¬
silii et fortitudinis. scientie et pie¬
catis. et timoris dĩ. Quib oꝑatiõib

Expanded text:
suo conjiciunt Apostolos. Petrus autem suo conjiciunt Apostolos. Petrus autem et Jacobus et Joannes honoratiores in Apostolis erant, quia ipsis tribus se in monte Dominus ostendit in significatione regni sui, cum ante sex dies dixisset: Sunt hic quidam de circumstantibus, qui non gustabunt mortem, donec videant Filium hominis in regno Patris sui . Nec ipsi erant columnae, sed videbantur. Noverat enim Paulus sapientiam aedificasse sibi domum, et non tres columnas constituisse, sed septem : qui numerus vel ad unitatem Ecclesiarum refertur ; vel pro universo poni. Sicut in Evangelio dictum est, Accipiet in seculo hoc septies tantum. ac si diceret: Quasi nihil habentes, et omnia possidentes. Unde etiam Ioannes ad septem Ecclesias loqr ; vel certe ad septenariam operationem Spiritus sancti magis refertur septenarius numerus columnarum, sapientiae et intellectus, consilii et fortitudinis, scientiae et pietatis, et timoris Dei , quibus operationibus
Abbreviated transcription (Latin):
potest intelligi quod ait econt᷑¬
rio ut ordo iste sit: Michi enim
qui uidentur nichil apposuert̃
s econtrario. ut nos quidem in
gentes iremus quȩ sunt contra¬
tiȩ cireumcisioni. ipsi autem in
circumcisione consenserunt mͥ
& barnabe. hoc ẽ dextras societa¬
tis nob̾ dederunt: Neq incontu¬
meliam precessorum eius putet
quis abeo dictum: qui uidentur
eẽ aliquid. quales aliquando fu¬
erint: nichil mea inter ẽ: Et illi
enim tanquam spu̾ales uiti uo¬
lebant cesisti carnalib qui puta¬
bant aliquid ipsos ẽẽ. & non po¬
tius xp̃m in eis: multumq gau¬
debant cum ꝑsuaderetur homi¬
nib et seipsos precessores pauli
sicut eundem paulum ex pecca¬
toribus iustificatos eẽ a domino.
qui ꝑsonam hominis non accipit:
quia dĩ głam querebant non su¬
am: s quia carnales et suꝑbi ho¬
mines si quid deuita ipsorum p̃te¬
rita dicitur irascuntur: et incon¬
tumeliam accipiunt: exanimo

Expanded text:
potest intelligi, quod ait, e contrapotest intelligi, quod ait, e contrario, ut ordo iste sit: Mihi enim qui videntur aliquid, nihil apposuerunt, sed e contrario, ut nos quidem in Gentes iremus, quae sunt contrariae circumcisioni, ipsi autem in circumcisionem, consenserunt mihi et Barnabae; hoc est, dexteras societatis nobis dederunt. 13. Neque in contumeliam praecessorum ejus putet quis ab eo dictum, Qui videntur esse aliquid, quales aliquando fuerint, nihil mea interest. Et illi enim tanquam spirituales viri volebant resisti carnalibus, qui putabant aliquid ipsos esse, et non potius Christum in eis: multumque gaudebant, cum persuaderetur hominibus, et seipsos praecessores Pauli, sicut eumdem Paulum, ex peccatoribus justificatos esse a Domino, qui personam hominis non accipit: quia Dei gloriam quaerebant, non suam. Sed quia carnales et superbi homines, si quid de vita ipsorum praeterita dicitur, irascuntur, et in contumeliam accipiunt; ex animo
Abbreviated transcription (Latin):
do fuetint: idẽ quia et ipsi pecra¬
tores fuerunt. nichil dicit sua in¬
non accipit: Idẽ sine ꝑsonacum
acceptione om̃s ad salutem uo¬
cauit: non reputans illis delicta
eorum. Et ideo absentib illis qͥ
priores facti erant apłi. paulus
a domino ꝑfectus: ut quando
cum eis contulit. nichil eet qͦs
paulo ut ministraret gentib qͣd
etiam petro dederat: ut ministra¬
ret iudeis. Non gͦ inuenti sunt
inaliquo dissentire ab illo ut c̃
ille se ꝑfectum ȩuangłium ac¬
cepisse diceret: illi negarent: et
aliquid uellent canquam in ꝑ¬
fecto addere: s econtrario ꝓ repre¬
hensorib in ꝑfectionis ad proba¬
iores ꝑfectionis fuerunt: Et de¬
derunt dextras sotietatis. idẽ con¬
senserunt in societatem. et paru¬
erunt uoluntati domini: consen¬
tientes. ut paulus et barnabas
irent ad gentes: ipsi autem incircũ¬
cisione quȩ preputio id ẽ gentib
contͣria uidetur Dam etiam sic

Expanded text:
do fuerint, id est, quia et ipsi peccado fuerint, id est, quia et ipsi peccatores fuerunt, nihil sua dicit innon accipit, id est, sine personarum acceptione omnes ad salutem vocavit, non reputans illis delicta eorum. Et ideo absentibus illis qui priores facti erant apostoli, Paulus a Domino perfectus est: ut quando cum eis contulit, nihil esset quod Paulo ut ministraret Gentibus, quod etiam Petro dederat ut ministraret Judaeis. Non ergo inventi sunt in aliquo dissentire ab illo, ut cum ille se perfectum Evangelium accepisse diceret, illi negarent, et aliquid vellent tanquam imperfecto addere: sed e contrario pro reprehensoribus imperfectionis, approbatores perfectionis fuerunt. Et dederunt dexteras societatis, id est, consenserunt in societatem, et paruerunt voluntati Domini, consentientes ut Paulus et Barnabas irent ad Gentes, ipsi autem in circumcisionem, quae praeputio, id est, Gentibus contraria videtur. Nam etiam sic
Abbreviated transcription (Latin):
sub introductos autem falsos fr̾s
non ẽ compulsus circumcidi titꝰ.
idẽ non ei potuit extorqueri. ut
circumcidetur. quia illi qui
subintroierunt dicit postulare
libtatem eorum uehementer.
obseruabat et cupiebant circũ¬
cidi citum: Ut iam cirrumcisionẽ
etiam ipsius pauli attestatione
et consensione. tanquam saluti
necessariam predicarent: et sic
eos ut ait inseruitutem redigeret᷑:
idẽ subonera legis seruilia reuoca¬
rent: Quib se nec adhoram idẽ
nec ad tempus cessisse dicit sub¬
iectioni: ut ueritas euangłii ꝑ¬
autem suspectumq haberi uo¬
lebant inuidi paulum apłm:
quod aliquando ꝑsecutor. eccłia¬
rum fuerit: et ideo dicit Pehis
autem qui uidentur ẽẽ aliquid.
quales aliquando fuerint: nichil
mea int̾ ẽ: quia et qui uidentur
eẽ aliquid: ñaõ sunt ipsi aliquid.
Et si enim boni ministri sunt dĩ:
Namsi ipsi ꝑse eent aliquid. semꝑ
fuissent aliquid Quales aliquan¬

Expanded text:
subintroductos autem falsos fratres subintroductos autem falsos fratres non est compulsus Titus circumcidi: id est, non ei potuit extorqueri ut circumcideretur, quia illi qui subintroierunt, dicit, proscultare libertatem eorum, vehementer observabant, et cupiebant circumcidi Titum, ut jam circumcisionem, etiam ipsius Pauli attestatione et consensione, tanquam saluti necessariam praedicarent; et sic eos, ut ait, in servitutem redigerent, id est, sub onera Legis servilia revocarent. Quibus se nec ad horam, id est, nec ad tempus cessisse dicit subjectioni, ut veritas Evangelii perautem suspectumque haberi volebant invidi apostolum Paulum, quod aliquando persecutor Ecclesiarum fuerit; et ideo dicit, De his autem qui videntur esse aliquid, quales aliquando fuerint, nihil mea interest. Quesse aliquid: nam non sunt ipsi aliquid. Et si enim boni ministri Dei sunt, Nam si ipsi per se essent aliquid, semper fuissent aliquid. Quales aliquan
Abbreviated transcription (Latin):
etiam apłs eẽ deberet: Illd autem
quod subuingit ne forte inuacu¬
um curro. aut cucurri: non ad
illos cum quib seorsum contulit
euangłium s ad istos quibus seri¬
bit quasi ꝑ interrogationem dic¬
tum indelligendum ẽ ut exeo ap¬
pareret non eum inuacuum eur¬
rere aut cucurrisse. quia iam etiã
actestatione ceterorum. nichil ab
euangłii ueritate dissentire appro
erat inquit cum eẽt grecus: con¬
pulsus ẽ circumcidi. Quamus titꝰ
grecus ẽẽt. & nulla eum consue¬
tudo aut cognatio parentum
circumcidi cogeret. sicut thimo¬
theum: facile camen etiam istũ
circuncidi ꝑ misisset apłs: Non
enim tali circiuncisione salutem
docebat auferri:. s si in ea consti¬
cueretur spes salutis. hoc ẽẽ contͣ
salutem ostendebat. Poterat gͦ
ut suꝑfluam equo animo tole¬
rare. scđm sententiam quam ali¬
bi dixit. Circumcisio nichil ẽ
et preputium nichil ẽ. s obser¬
uatio mandatorum dĩ Propt̃

Expanded text:
etiam apostolus esse deberet. Illud autem etiam apostolus esse deberet. Illud autem quod subjungit, Ne forte in vacuum curro, aut cucurri, non ad illos cum quibus seorsum contulit Evangelium, sed ad istos quibus scribit, quasi per interrogationem dictum intelligendum est; ut ex eo appareret non eum in vacuum currere aut cucurrisse, quia jam etiam attestatione caeterorum nihil ab Evangelii veritate dissentire approberat, inquit, cum esset Graecus, compulsus est circumcidi. Quamvis Titus Graecus esset, et nulla cum consuetudo aut cognatio parentum circumcidi cogeret, sicut Timotheum, facile tamen etiam istum circumcidi permisisset Apostolus. Non enim tali circumcisione salutem docebat auferri, sed si in ea constitueretur spes salutis, hoc esse contra salutem ostendebat. Poterat ergo ut superfluam aequo animo tolerare, secundum sententiam quam alibi dixit: Circumcisio nihil est, et praeputium nihil est; sed observatio mandatorum Dei . Propter
Abbreviated transcription (Latin):
iterum ascendi iberosolimam
cum barnaba. assumpto etiam
tito: Tanquam testimoniis plu¬
rib agit. cum etiam istos nomina¬
uit ascendi autem. scđm reuela¬
tionem. Ne moueret eos quare
uel tunc ascendit: quotam diu
non ascenderat. qua propter si ex
reuelatione ascendit: tunc prod̾ãt
ut ascenderet: Et exposui illis
euangłium quod predico ingen¬
tib seorsum autem his qui uiden¬
tur:. Quod seorsum ex posuit ȩuan¬
głium eis. qui eminebant in eccłia
cum iam illud exposuisset coram
hominib non ideo factum est qͦd
aliqua falsa dixerat. ut seorsum
pauciorib uera diceret: s aliqua
tacuerat quȩ adhuc pariuili porta¬
re non poterant. qualib se ad co¬
rinthios lac dicit dedisse non escã.
falsum dicere nichil licet: aliquan¬
do autem aliquid ueri tacere uti¬
le ẽ ꝑfectionẽ iͥpsius. opus erat
ut scirent cet̾i apłi: non enum se¬
quebatur ut si fidelis ẽẽt. ueram¬
q & rectam teneret fidem: iam

Expanded text:
iterum ascendi Jerosolymam iterum ascendi Jerosolymam cum Barnaba, assumpto etiam Tito. Tanquam testimoniis pluribus agit, cum etiam istos nominat. Ascendi autem secundum revelationem: ne moveret eos quare vel tunc ascenderit, quo tam diu non ascenderat. Quapropter si ex revelatione ascendit, tunc proderat ut ascenderet. Et exposui illis Evangelium quod praedico in Gentibus; seorsum autem his qui videntur. Quod seorsum exposuit Evangelium eis qui eminebant in Ecclesia, cum jam illud exposuisset coram omnibus, non ideo factum est, quod aliqua falsa dixerat, ut seorsum paucioribus vera diceret: sed aliqua tacuerat, quae adhuc parvuli portare non poterant; qualibus se ad Corinthios lac dicit dedisse, non escam . Falsum enim dicere nihil licet; aliquando autem aliquid veri tacere, utile est. Perfectionem ipsius opus erat ut scirent caeteri Apostoli. Non enim sequebatur ut, si fidelis esset, veramque et rectam teneret fidem, jam