comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
menrei iudicet uinculum in scͥptõis
di cum calũpniantes adiundc̃am poᷤ¬
cat similitudo sũpplitii. Neotͣsi sͥblan¬
diatur obiectucunislib cͥminas de
se inq̃one confessus ⁊ ueniam spans
pp̃flagicia ad iuncti ł ꝯmuton em
crimnis consortium ꝑsone suꝑto¬
ris optans ant mirati supplicio in
ip̃a supp̃moꝵ suoꝵ sorte sociandꝰ aue̾ri¬
pi ce posse confidens aut itudio aut
pͥuilegto nd̃iati cum uet̾is iurisaut¬

Expanded text:
men rei indicet, vinculum inscriptionisdi, cum calumniantes ad vindictam poscat similitudo supplicii. Nemo tamen sibi blandiatur obiectu cuiuslibet criminis de se in quaestione confessus, veniam sperans propter flagitia adiuncti, vel communione criminis consortium personae superioris optans, aut inimici supplicio in ipsa supremorum suorum sorte sociandus, aut eripi se posse confidens aut studio aut privilegio nominati, cum veteris iuris auc
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑseq̃ndum ẜ iuris publiciform debeb̾
cum q̃ inpmordio homicidii postala¬
uerat reumi n ꝓbaurt. Ideoq reusab¬
solutus ẽ p̾uaricatõnis argnͣere Id
pentũ iurisq forma p̃scͥptimẽ ł si¬
men. ipaftor̃ ue deccend̾e eũ coͣgeᷤ¬
ñ pꝰ ad eoꝵ torm̃ta ueniat᷑ qmͣ se uĩ
culo subscͥptõnis astncit.

Expanded text:
secundum iuris publici formam debebit eum, qui in primordio homicidii postulaverat reum neque probaverat ideoque reus absolutus est, praevaricationis arguere: idin iudicis potestate ac motu situs est, pollicetur, non minus ob illicitam sponsionem id ab incusato appareat esse commissum, ob ultionem publicam obnoxius legibus fiat
Abbreviated transcription (Latin):
cc̃culte rẽ hr̃e deteg̃r capitali sũie runt
subuͣmget᷑. tradendo ignib u̾bone. Sit¬
ꝙ omĩb facultas cͥmen publicũ ar¬
guendi sit officio capia muitiandi sit
bit titulo uoluntatis accepturi aliqͥd
ex facultatib mulicris Successioaũt

Expanded text:
cculte rem habere detegitur, capitali sententiae subiugetur tradendo ignibus verberone, sitque omnibus facultas crimen publicum arguendi, sit officio copia nuntiandi, sit bet titulo voluntatis accepturi aliquid ex facultatibus mulieris. Successio aut
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑpetrasse comuicent᷑ constitutõnũ
duialũ pena teneant᷑. Iudicẽ a nõie
opordet qd̾ grani infamia sit notan¬
dus siuiolentie cͥmen aput se ꝓbu¬
cum distułit omiserit ⁊ i Imꝑnita¬
tidonau̾tt aut molliorem qmͣ p̃sti

Expanded text:
perpetrasse convincentur, constitutionum divalium poena teneantur. Iudicem vero nosse oportet, quod gravi infamia sit notandus, si violentiae crimen apud se probatum distulerit omiserit vel impunitate donaverit aut molliorem puam praesti
Abbreviated transcription (Latin):
mp̃r. ¶ec ft̃is sinmortis cã recte fac¬
tam donatõnem sorori rescind̾e lcet.
bitabatur ⁊ ałi quidẽ uit ultimasuo¬
iuntates eam posuerunt ⁊ legatis ag¬
gregandam ẽẽ censuerunt alu aũt in¬
terdonatõnes q̃ uit̾ unuos consistũt
brate sũ longiore cegitatõnem mor¬
tis subsecute sunt actis inimue ĩ¬
digere n expectare publicaꝵ ꝑsc̃aꝵ
lentadhiberi. s tta rea ꝓcedat ut si

Expanded text:
. Nec fratris sui mortis causa recte factam donationem sorori rescindere licetbitabatur et alii quidem inter ultimas voluntates eam posuerunt et legatis adgregandam esse censuerunt, alii autem inter donationes quae inter vivos consistunt bratae sive longiore cogitatione mortis subsecutae sunt, actis minime indigere neque expectare publicarum persolent adhiberi. sed ita res procedat, ut, si
Abbreviated transcription (Latin):
iarebant᷑ immentib legũ c̾rorib libe¬
rentur atq ita uiuant ac sim̃io ma¬
ritoꝵ m̃m̃ii federe fulcrrent᷑ Sitqꝑ õt¬
b equa conditio catpescendi ꝙ qsq me¬
reatur. ii u̾oquisqm orbus hĩtur ꝓpo¬
sita huic nontni dampra ñ noceant.
q ceruicib impõita uttis imꝑaitł
ut quedam iuga solumꝰ ꝓmistue oĩb̾¬

Expanded text:
habebantur, imminentibus legum terroribus liberentur, atque ita vivant, ac si numero maritorum matrimonii foedere fulcirentur, sitque omnibus aequa conditio capessendi, quod quisque mereatur. Nec vero quisquam orbus habeatur: proposita huic nomini damna non noceant. umque cervicibus imposita juris imperia, velut quaedam juga solvimus promiscue o
Abbreviated transcription (Latin):
his qͥ amĩe qͥ impietate arguitur exti¬
tulo conatõius tenet ex eo di̾e qͦ contro¬
usie qualecumꝙ pͥnciptum uissu idi¬
cantis datur mr̃i cogatur reddere. Cet̾m
caq̃ añ adhuc mr̃e pacifica uue ꝑfc̃a sũt
⁊ añ inchoatũ ceptũq uirgium uendita
donata ꝑmutata indotẽ data cet̾isq¬
cãis legntime alienata minime reito¬
camus. Accdne si mr̃is ita ꝑsonalem ẽẽ

Expanded text:
is qui a matre impietatis arguitur ex titulo donationis tenet eo die, quo controversiae qualecumque principium iussu iudicantis datur, matri cogatur reddere. Ceterum quae ante adhuc matre pacifica iure perfecta sunt et ante inchoatum coeptumque iurgium vendita donata causis legitime alienata, minime revocamus. Actionem vero matris ita personalem esse
Abbreviated transcription (Latin):
d̾.. elles si ne filio tuo p̃oia itẽꝙ man¬
cipia denare fuit initto tibi libum de¬
sine ita postulare ut donatio qmͣ ꝑfe¬
ceras reuocetur sub p̾textu mariti ac
lib̾oꝵ absentie cum huiꝰ firmitas ⁊ p̃oꝵ
apsentia non indigeret.

Expanded text:
. Velles nec ne filio tuo praedia itemque mancipia donare, fuit initio tibi liberum. desine itaque postulare, ut donatio quam perfeceras revocetur sub praetextu mariti ac liberorum absentiae, cum huius firmitas ipsorum praesentia non indigeret.
Abbreviated transcription (Latin):
⁊̃ de satellitib ꝯsciis ac ministris fili¬
is q coꝵ siłt seu̾itate censemꝰ Sane si
quis ex his mexordio mite fcõuis stu¬
diouere laudis accensus ip̃e ꝓdid̾it fac
Issiqui usus fu̾itͤaccõne si tr̃ sero
incognitaadhuc consilioꝵ archana
pate fecerit absontõne tm̃ ac uenia

Expanded text:
stris filiisque eorum simili severitate censemus. Sane si quis ex his in exordio initae factionis studio verae laudis accensus ipse prodiderit fIs vero, qui usus fuerit factione, si vel sero, tamen incognita adhuc consiliorum arcana patefecerit, absolutione tantum ac venia
Abbreviated transcription (Latin):
idꝗ debit qmͣ celetͣme ꝓcͦurari Inte¬
rea u̾o reoexhĩto ñ ferreas manicas ⁊
inhentes ossib mitti oꝑtet. s ꝓlixioreᷤᷤ
cathenas sicͥmins qͣlitas ⁊̃ cathenaꝵ
acerbitatem postulau̾it ut ⁊ crucia¬
tio desit ⁊ ꝑ maneat subfidia custodia
Nec si sed̾ m̃time tenebras pati debebit
inclusus ẜ usupata luce ueget are
adpͥmum soł crtum illico ad publi
ministris eoꝵ liceat crudelitatẽ su¬
am acc̃atorib uend̾e ⁊ innocentes in¬
tra cart̾um septaleto dare aũ subtc̃¬
tos audĩa longa tabe consumere. Non
a ᷤᷤ ltra debitũ tp̃c media aũ qͦcumq
timeum penes quem offm̃ custidie
d̾. iquis in ea culꝑa łcͥmmne fu¬
erit dep̃hensus qͥ dignus claustris
carceris ⁊ custodie casore iudeatur
auditus ap̃ actat̃ de admisso cõsiͣte¬
ito penam carc̃is sustineat atq ita
pͥmodũ ductus ap̃actaandiatur.
staẽm̃ qr sub publicotestimoruo
ꝯmemoratio admissitͥminas fi¬

Expanded text:
idem debet quam celerrime procurari. Interea vero exhibito non ferreas manicas et inhaerentes ossibus mitti oportet, sed prolixiores catenas, si criminis qualitas etiam catenarum acerbitatem postulaverit, ut et cruciatio desit et permaneat fida custodia. Nec vero sedis intimae tenebras pati debebit inclusus, sed usurpata luce vegetari ad primum solis ortum, illico ad publicministris eorum liceat crudelitatem suam accusatoribus vendere, et innocentes intra carcerum septa letho dare, aut subtractos audientiae longa tabe consumere. Non m ultra debitum tempus inedia aut quocumque tim eum, penes quem officium custodiae um. Si quis in ea culpa vel crimine fuerit deprehensus, quod dignum claustris carceris et custodiae squalore videtur, auditus aput acta, cum de admisso constiterit, poenam carceris sustineat atque ita postmodum eductus aput acta audiatur. Ita enim quasi sub publico testimonio commemoratio admissi criminis fi
Abbreviated transcription (Latin):
uulium anonaꝵ ł alici qͥ sunt eiss¬
milia ꝑti mulls testitũendis. ¶Igit᷑
⁊ iseqͣiti capitulo sim exstipulatu
accio utat᷑ naturaut si mułta mari¬
sicuti aua debita ex suẜa ipariti subt̃¬
heie ⁊ sĩc qiͣtam ꝑtem deduce. Eumq
exstipulatu accio mhs cãib quos e¬
num̾auimꝰ ꝓpͥam hãt nat᷑am nectm
ẽ inseq̃nti tractatu ea exponere que
exitipu̾iatu accõnem cosugi oportet
ł̃ ꝓpͥa quidem rei uxorie accionis ex m̃
autẽ ex sttpulatu acciomi accõmodan¬
da. ¶ Itaq partus dotalium ancu
dotales ex quacumq cã nͥ ex ie mari¬
ti ł ex oꝑissius ad quiserint ad muli¬
erem ꝑtinere utq accio sit uoluit.¬

Expanded text:
vilium annonarum et aliis quae sunt eis similia parti mulieris restituendis. Igitur et in sequenti capitulo sua ex stipulatu actio utatur natura, ut, si mulier a marisicuti alia debita ex substantia mariti subtrahere et sic quartam partem deducere. Cumque ex stipulatu actio in his casibus quos enumeravi ea exponere, quae ex stipulatu actionem colligi oportet, vel propria quidem rei uxoriae actionis, exinde autem ex stipulatu actioni accommodanda. 9a . Itaque partus dotalium ancildotales ex quacumque causa nisi ex re mariti vel operis suis adquisierint, ad mulierem pertinere utraque actio similit
Abbreviated transcription (Latin):
ce nupsit qm lebellodutẽre suꝑ hoc
suo uotoconũemt. non idet᷑ nintiaᷤ
misse furtiuaa. ñ dotis amissionem
sustiñe. si capitali pene ẽẽ obnorta q̃
pꝰtam magni temporis iugitatẽ non
tem̃e ñ clanculo s publicetontesta¬
tione depõita nuꝑsise firmat᷑. Ideo
obceruandumẽ ut siadult̾ii suspicto¬

Expanded text:
e nupsit, quam libello ducem super hoc suo voto convenit, non videtur nuptias inisse furtivas nec dotis amissionem sustinere nec capitali poenae esse obnoxia, quae post tam magni temporis iugitatem non temere nec clanculo, sed publice contestatione deposita nupsisse firmatur. Ideoque observandum
Abbreviated transcription (Latin):
dote qmͣ mulierẽ ex añ nuptias dõ¬
natonem luc decreuimus. ułutisi co
maritꝰ mille solidoꝵ añ nuptias do¬
nationem confec̃it licet mułri ⁊ mi¬
noris ⁊ amplioris qnͣtitatis dotẽ offr¬
te ⁊ marito simiłr añ nptias dona¬
tronem. ħ tñ obseruandũ ẽ ut qnͣ¬
tam ꝑtem mułr stipulat᷑ sͥ lucro

Expanded text:
ierem ex ante nuptias donatione lucrari decernimus. Veluti si maritus mille solidorum ante nuptias donationem confecerit, licebit mulieri et minoris et amplioris quantitatis dotem offerre et marito similiter ante nuptias donationem: hoc tamen observandum est, ut quantam partem mulier stipuletur sibi lucro
Abbreviated transcription (Latin):
siłio pẽcte gerunt᷑ uire mntoꝙ estc̃tu
⁊ sirmatenin. Qt si tu dotem ꝓmu¬
liere dedisti ⁊ ex morte eiꝰ repetiõemĩ
stipulatꝰ es cͥcuniscͥbendi antem
tui cã ficto remediom̾m breuitõr re

Expanded text:
silio recte geruntur, iure meritoque effectu et firmitate niti. Quare si tu dotem pro muliere dedisti et ex morte eius repetitionem stipulatus es, circumscribendi autem tui causa ficto repudio matrimo
Abbreviated transcription (Latin):
excadem possõne ad supplendã pe¬
tumiam que ex bõnis ab eo relictis
colligi nequiut conferendũ ẽ. Qd
silibalitatis tenorem mutata uo¬
luirtate p̃rtuus intt̾rupit in here¬
ditatem eiꝰ oñium recedissenlła est¬

Expanded text:
eadem possessione ad supplendam pecuniam, quae ex bonis ab eo relictis colligi nequivit, conferendum est. Quod si liberalitatis tenorem mutata voluntate pater tuus interrupit, in hereditate eius dominium resedisse nulla
Abbreviated transcription (Latin):
souito de pignore libato ñchil ad
uxorem debitoris qndam tñfferre p̃o¬
tuit s nec consensus eiꝰdem debito¬
ris ꝑ eum qͥ creditor fuit accedens t¬
magmarie fc̃t uenditõm ad dm̃um
tnͣsferendũ ꝓdeẽ qͥcqͣm potuit. cum
tam eaque simulate agunt᷑ qrͣq̃
muxorem a marito donatõnus cã¬

Expanded text:
luto de pignore liberato nihil ad uxorem debitoris quondam transferre potuit. sed nec consensus eiusdem debitoris per eum qui creditor fuit accedens imaginariae factae venditioni ad dominium transferendum prodesse quicquam potuit, cum tam ea quae simulate aguntur, quam quae in uxorem a marito donationis ca
Abbreviated transcription (Latin):
pln ap̃ p̾sidem ꝓuintie ñ dõandi aĩo te
nõie uroris tue p̃dia comꝑasse. d nõis d̾¬
caxat eiꝰ titulo usum ꝑ postõnem rer̃
auenditorib tͥ traditatũ dñmc̃ẽ ef¬
sectum ut comp̾hensa filioꝵ tnoꝵ
miuria ꝓpͥetatis uis incolume ꝑseue¬
nt. Nlamsi largiendi ꝓpõito idte fetis¬
se constãit pecu̾ie tͥ ꝑsecitio ꝯpetit.¬
d̾. ¶ehus q̃ erͣ dotem indomiñilla¬
caamarito ergata ꝯmemoxis siqͥõ
te donante consumpta sunt intelli¬
gis adũsus ħeredem ñ in qnͣtũ lcu¬
plecior ficit hr̃e te accõnem. Si si cõ¬
tra uolintatẽ tuam omĩa tͥ resii

Expanded text:
pud praesidem provinciae non donandi animo te nomine uxoris tuae praedia comparasse, sed nominis dumtaxat eius titulo usum per possessionem rerum a venditoribus tibi traditarum dominum esse effectum, ut comprehensa filiorum tuorum iniuria proprietatis ius incolume perseveret. Nam si largiendi propositio id te fecisse constiterit, pecuniae tibi persecutio competitDe his, quae extra dotem in domum illata a marito erogata commemoras, si quidem te donante consumpta sunt, intellegis adversus heredes non nisi in quantum locupletior fuit habere te actionem: si vero contr
Abbreviated transcription (Latin):
cessante iure m̃i̾is dõatio ꝑfici poͣtu̾ct
nulites tñ meos a focarus suis lac rõe¬
d̾. M onatio mantipioꝵ aliaꝵq rer̃
qͣs t̾ abuxore tua dõitas dicte sim sue po¬
testatis cumdonaret fuit ł pałs uolun¬

Expanded text:
cessante iure matrimonii donatio perfici potuerit, milites tamen meos a focariis suis hac r. Donatio mancipiorum aliarumque rerum, quas tibi ab uxore tua donatas dicis, si modo suae potestatis, cum donaret, fuit vel patris volun
Abbreviated transcription (Latin):
d̾. S imaritꝰ qͦndam uxoris tͥue cum
sui iurts eet meam p̾oia ł cet̾a cõatio¬
ms titulo contulit ⁊ mea uolunta¬
te usꝙ ad mortem suam ꝑseu̾auit
taẽ donatio ac sieas res p̃t dc̾tunai mn¬
auferre debuit cum cã itbalitatis a
cͥminatione ⁊ tbatasit.¬
d̾. S icut cẽssat petitio qͣntitatis ꝙͣ do
de suo maritꝰ uxori inmenses singło ᷤ
ł annos singłos ꝓprii usus eiꝰ gr̃a per¬
mttit ita ex ea cã ñmi soluti ero¬
gatiꝙñ dat᷑i petitõnẽ manifestũ est.
d̾. s imaritus cuus creditores sor¬
titus pꝰttãm inte oc̃atõnem fund̃
qͣmexconatione iurituo uendita
isdẽ sp̃a robugauit. Camdẽ obligonem
defensionis tue firmtatem irtumꝑe
inteslige debeo cum sit manifestum

Expanded text:
. Si maritus quondam uxoris tuae, cum sui iuris esset, in eam praedia vel cetera donationis titulo contulit et in ea voluntate usque ad mortem suam perseveravit, ta est donatio: ac si eas res pater defuncti indonata sunt auferre debuit, cum causa liberalitatis a criminatione separata sit. Sicut cessat petitio quantitatis, quam de suo maritus uxori in menses singulos vel annos singulos proprii usus eius gratia promittit, ita ex ea causa nummi soluti erogatique non dari repetitionem manifestum est.. Si maritus tuus creditores sortitus post factam in te donationem fundum, quem ex donatione iuri tuo vindicas, isdem specialiter obligavit, eandem obligationem defensionis tuae firmitatem inrumpere intellegere debes, c
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsonas easdem mouere accõnet ⁊ sit¬
rito reciꝑe socuritate ei competente fa¬
tienda. Dum aũt ap̃matitumrema¬
nent ecdem aautõnee ⁊ dolum ⁊ dui¬
gentiam maritus cͥca eas pt̃aredebet
qualem ⁊ cͥca tes suas hr̃e inuenitur
ne ex eiꝰ malignitate ⁊ cesidia aliqua

Expanded text:
sonas easdem movere actiones et surito recipere, securitate ei competente facienda. Dum autem apud maritum remanent eaedem cautiones, et dolum et diligentiam maritus circa eas praestare debet, qualem circa suas res habere invenitur ne ex eius malignitate vel desidia aliqua
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯtancialrenatõnem ꝓhibeat fi̾ama
rito ñ consentiente mułre. ypothecã
aũt nͨ si mułr consentielut int̾roga¬
placet itaq nobis eamdem obserua¬
tionem ñ tm̃ inỹtalicis fimidis. si ⁊̃ ĩ
ꝓuintialibꝰ extendi sumiaũt ⁊p̃oche¬

Expanded text:
nationem prohibebat fieri a marito non consentiente muliere, hypothecam autem nec si mulier consentiebat, interrogaPlacet itaque nobis eandem observationem non tantum in Italicis fundis, sed etiam in provincialibus extendi. cum aut
Abbreviated transcription (Latin):
nes quidẽ oĩodo ap̃uporẽ man̾e. licẽ¬
nam aũt manto darieatdem accões
mou̾e a p̃ competentes udices ntłaĩ¬
hoc tũ cãu rati habitõne ab eo exigẽ¬
da ⁊ usciras qͥd̾ coꝵ cͥcã se ⁊ uxoremex¬
pend̾e. pecunias aũt sortis qͣs etig̃it
seruare mulitri ł in causas ad quaᷤ

Expanded text:
licentiam autem marito dari easdem actiones movere apud competentes iudices nulla ratihabitione ab eo exigenda, et usuras quidem eorum circa se et uxorem expendere, pecunias autem sortis quas exegerit servare mulieri vel in causas, ad quas
Abbreviated transcription (Latin):
addito ut fundum dotalem ñ tm̃ypo¬
thece titulodare nec consentiente
mułre maritꝰ possit.s fialie̾nate ne
fragilitate nature sue inrepentinã
na lex de consetid mllb ł suomit¬

Expanded text:
addito, ut fundum dotalem non solum hypothecae titulo dare nec consentiente muliere maritus possit, sed nec alienare, ne fragilitate naturae suae in repentinamna lex de consentientibus muli
Abbreviated transcription (Latin):
mus ħmp̃senti sp̃lłr eiaddimꝰ ut sit
ulle sit ex supulatu accionis exporat᷑
⁊ ita siquid accõne ret uxorte suꝑuene¬
rit addatur. ¶Sciendum itaq ẽ edic¬
rum p̾toris ꝙ de ałt̾utro introductũ
ẽ mex stipulatu accõne cessare ut ux¬
or ⁊ a marito relicta acciptat ⁊ cotẽcon¬
qͥ non hadoidit uoluisse cam utr̃q
consegni. ENaneat ex stipulatu accro¬
ns ins ad succͤessores ⁊ sũ mora tnͣs¬
missionis incorruptũ. ¶ Taceat
mea retentõnum u̾bositas. Quidenĩ
opꝰ ẽ inducere ob m̃ores retñtõnem
alio auxilio ex constitutõnib mͣtͣro¬
ducto. uelex qua al ob res doarac retẽ¬
tio intducat᷑ cum cõatori sit facultaᷤ
nat᷑ał stimulus parentes ad ułoꝵ suoꝵ
educatõnem hortat᷑ Neuatiũ genꝰ
culpe mariti ccͣ uxores excogitent ut
possent eadem retentione cc̃ eas uti
sum tam ẽ imꝑiaub constit̾utõib
statutũ sit si culpa mulierꝑs oissolu
impensas nires dotales foãs retentio seatiᷤ

Expanded text:
 praesenti specialiter ei addimus, ut sit rale sit ex stipulatu actionis, exponatur, et ita, si quid ex actione rei uxoriae surit, addatur. Sciendum itaque est edictum praetoris, quod de alterutro introductum est, in ex stipulatu actione cessare, ut uxor et a marito relicta accipiat et dotem con hoc addidit, voluisse eam utrumque consequi. Maneat ex stipulatu actionis ius ad successores et sine mora transmissionis incorruptum. Taceat in ea retentionum verbositas. Quid enim opus est inducere ob mores retentionem alio auxilio ex constitutionibus introducto 5a . Vel ex qua causa ob res donatas retentio introducatur, cum sit donatori facultas naturalis stimulus parentes ad liberorum suorum educationem hortatur. 5d . Ne varium genus culpae mariti contra uxores excogitent, ut possint eadem retentione contra eas uti, cum iam etiam imperialibus constitutionibus statutum sit, si culpa mulieris dissolutimpensas in res dotis factas retentio satis e
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s heredes accio diuidebat᷑ cqͥssimum
nobis isumẽ ⁊ mex stipulatu acciõe
intilierem dotem suam p̾cipuam ac¬
cipere ⁊ sũ emancipata ł exheredata sit
mofficioso accõnem excludere mac̃ie
ex stipulatu acc̃o a rei uxorie accõneac¬
cepit. ¶accedit e ⁊ alia sp̃es a rei uxo¬

Expanded text:
omnes heredes actio dividebatur, aequissimum nobis visum est et in ex stipulatu actione mulierem dotem suam praecipuam accipere, etsi emancipata vel exheredata sit inofficioso actionem excludere, maxime ex stipulatu actio a rei uxoriae actione accipit Accedit ei et alia species a rei uxo
Abbreviated transcription (Latin):
p̃scͥptis u̾bis cuitlem accõnem. In p̾¬
senti aũt ñ sic ẽẽ uolumꝰ. s sinon sp̃a¬
liter etͣneus dotem dandonifuam ꝑsor¬
amdotem stipulatus ẽ ⁊ pactum fec̾it
tc p̾sumatur mulierem ip̃am scipu¬
latõnem fecisse ut eidos ex huiꝰ mͦicã
accedat. Ncͥqͣ em̃ in hac sp̃e uolumꝰui¬
tut ł ip̃a mułr uiseat᷑ fecisse tacitã
dotem reddi pactus fu̾it ł stipulatus
mꝰ omnem citra parentẽ ꝑ uirilem
sexumascendentem ⁊ in potẽstate
mili modo ex stipulatuaccõmi accõ
rei uxorie fu̾at accionon pot̾at so¬
lus p̃r sñconsensu filie sue age̾ ⁊ si nͤ¬
dumaccõne mota ab hac luce fu̾at¬

Expanded text:
scriptis verbis civilem actione 13a . In praesenti autem non sic esse volumus, sed si non specialiter extraneus dotem dando in suam personam dotem stipulatus est vel pactum fecerit, tunc praesumatur mulier ipsa stipulationem fecisse, ut ei dos ex huiusmodi casu accedat. 13b . Neque enim in hac specie volumutur, ipsa mulier videatur fecisse tacitam dotem reddi pactus fuerit vel stipulatus, mus omnem citra parentem per virilem sexum adscendentem et in potestate mili modo ex stipulatu actioni accomrei uxoriae fuerat actio, non poterat solus pater sine consensu filiae suae agere : et si necdum actione mota a
Abbreviated transcription (Latin):
d̾. Di ex uoluntate pat̾s ¶runt
tui filio tutoris nupta es cołata ĩma
erit qm̃ tñ indigna ꝑsõa eiꝰ fuit qͥ nec
maritus p̃dici utiles actiones sr̃ reuo¬
candis his tͥ competunt.¬

Expanded text:
. Si ex voluntate patris tui filio tutoris nupta es, collata in erit, quia tamen indigna persona eius fuit, qui nec maritus potest dici, utiles actiones super revocandis his tibi competunt
Abbreviated transcription (Latin):
patͦnum tuũ eẽ dicit memor senatũꝯ
censuisse ut qͥpꝰmanumissionem ori¬
gmem repetierit eaq̃de domo maniu¬
missoris hñt tbi relinqͣnt inqͣcã ⁊̃ lega
cꝯp̃r. Ingenuam natãn nutͥmentoꝵ
sumpt᷑ ꝙ seruitutis obseqͥum faciunt
ancislam in manumissio libertinam.

Expanded text:
patronum tuum esse dicit, memor senatum censuisse, ut, qui post manumissionem originem repetierint, ea quae de domo manumissoris habent ibi relinquant. in qua causa . Ingenuam natam neque nutrimentorum sumptus neque servitutis obsequium faciunt ancillam neque manumissio libertinam.
Abbreviated transcription (Latin):
nuam lib̾tatẽ non inm̾ito flagit᷑arẽ si
cũ perictorib tͣctatum hũisses facile
D̾. Cefamaristatum inge efficiet¬
mioꝵ seuerrore seu malignitate qͦꝵ.¬
diu pscdẽimũate  alt̾um int̃pellatũ
ate uocitasse duu̾sam ꝑtem ut cͣcͣdicti

Expanded text:
nuam libertatem non immerito flagitare, si cum peritioribus tractatum habuisses, facile. Defamari statum ingenuorum seu errore seu malignitate quordiu praesidem unum atque alterum interpellatum a te voci
Abbreviated transcription (Latin):
siex eo ꝙ is quemdederas uicarium infu¬
gam se conũtit igo seruitutis ꝙ manu¬
missione euasisti iterato cog̾is succed̾e.
ris ꝓuintie conpplauit quo is qͥ lib̾tatẽ
acceꝑat cui postea fucras ut ꝓponis mina¬
tͥmoto copulata natam ex huĩmͦ int̃imo¬
nio ⁊ ciuem romanam tẽ ⁊ inpr̃is potes¬
tate ñ ẽ incerteopĩõnis.
uor queri solent municipũ ubtus s̃
ius efficit᷑. Si itaq scd̃m legem uecti
bilici cuiꝰ potestatem senatus ꝯsultoro¬
bentio celso tt̾ũ ⁊ neratio marcello cõsu¬
lib fco ad ꝓuĩntias porrestam consiitit
es post u ut lib̾tus tabulat᷑ iam amini¬
instͣndo lib̾tatẽ qͣm fueras ꝯsecutꝰ non
amisisti nec actustuus filio ex ub̃is in¬
genuo suscepto qͦ mrnus decurio eẽ pos¬
si suos. nanimnittit ut p̾ciũ eoꝵ dm̃is
si hoc eleg̾uit dependat qnti sua int̾ est¬
teneri sepe rescͥptũ c̃¬
mpr. ¶ elicissimaquam mandante
te seruos emisse ditis si dñium serui
sessio tͥ tradatur.

Expanded text:
ex eo, quod is quem dederas vicarium in fugam se convertit, iugo servitutis, quod manumissione evasisti, iterato cogeris succedereris provinciae comprobavit, quo is libertatem acceperat, cui postea fueras, ut proponis, matrimonio copulata, natam ex huiusmodi matrimonio et civem Romanam esse et in patris potestate non est incertae opinionis.vorum quaeri solent, municipum libertus servus non efficitur. Si itaque secundum legem Vetti libici, cuius potestatem senatus consulto Iuventio Celso iterum et Neratio Marcello consulibus facto ad provincias porrectam constitites, post vero ut libertus tabularium administrando libertatem quam fueras consecutus non amisisti, nec actus tuus filio ex liberis ingenuo suscepto, quominus decurio esse possi suos manumittit, ut pretium eorum dominis, si hoc elegerint, dependat, quanti sua interest, saepe rescriptum . Felicissima, quam mandante te servos emisse dicis, si dominium servi sessio tibi tradatur.
Abbreviated transcription (Latin):
fuictuariue ubeitatem eiosentientes
imposiu̾nt pleno uire lib̾tum eũ effici t
siqd postea sibi adquisierit ̃ in bonit suᷤ
posu̾nt usufructuario minime consenti
dio possedit ħ sibi acqͥrat s̃ ꝙ hãt qie

Expanded text:
uctuarius libertatem ei consentientes imposuerant, pleno iure liberum eum effici et, si quid postea sibi adquisierit, hoc in bonis sposuerit usufructuario minime consentiedio possedit, hoc sibi adquirat, sibi habe
Abbreviated transcription (Latin):
hñt inꝑpetua ui ncula campnatos ad
ubertatem ꝓduci non posse. hii qͥ intra
temporapene libi ⁊ heredes ẽẽ uissi sunt
aũ legatum fidi ꝯmissum ue accepunt
i libertãtem adipisci nec qͥcqͣm eoꝵ que
hisd̾ata sunt caꝑe possunt. Ꝙ si penetẽ¬
pus compleu̾mt iamonũ uinculo ex¬
soluti ⁊ qiͣ ad pͣstinam ⁊ sim̃ipucem ser¬

Expanded text:
amnatos ad libertatem produci non posse, hi, qui intra tempora poenae liberi et heredes esse iussi sunt aut legatum fideicommissumve acceperunt, neque libertatem adipisci nec quicquam eorum quae his data sunt capere possunt. Quod si poenae tempus compleverint, iam omni vinculo exsoluti et quasi ad pristinam vel simplicem ser
Abbreviated transcription (Latin):
nasci nataub eindentis acmanifesti uͣ
ẽ. Cumigͥ te mr̃e lib̾tina editamdemde
ponas ⁊ nunc tͥ seruitutis mou̾i q̃stionẽ
consoq̃nse adiri ꝑsidem ꝓuratie qͥ de cã¬
libali cognosdet iure laturus sm̃amsci¬
ens ianoq huiꝰ mõi matͥs conditõnem
i captiuitatem reu̾sis de statu pͥstino
qͥcqͣmpossedethere.
paratapublito consensuobcelandoᷤ na¬
tales ingenui si mutent᷑ munme nocẽt
nates o licet inininist̾io eurtutis ube
conditõnis nonseruos possessio s status
ingennos edi ꝑficit.
tulus s ingenuiconsittutioꝑas m̃cede
placita locastis nec statuti quicqͣm ue¬
stro derogatum ẽ nec ad conuentõnts¬

Expanded text:
nasci natalibus evidentis ac manifesti iuris est. Cum igitur te matre libertina editam, dehinc roponas et nunc tibi servitutis moveri quaestionem, consequens est adirliberali cognoscet iure laturus sententiam, sciens neque huiusmodi matris condicionem neque captivitatem reversis de statu pristino quicquam posse detrahere. parata publico consensu, ob celandos natales ingenuis si mutentur, minime nocet, natosque, licet in ministerio servitutis, liberae condicionis non servos possessio, sed status ingenuos edi perficit.tulus, sed ingenui constituti operas mercede placita locastis, nec statui quicquam vestro derogatum est nec ad conventionis
Abbreviated transcription (Latin):
sor. ⁊ pauł. lib̃ .iii. fid̾i ꝯmissoꝵ refert
uͥ ⁊ lit relatum ẽ qd̃ sextus ceciliꝰ uiris
antiqui conditor diffimuit sociũ ꝑ p̃¬
torem compelli suam ꝑtẽ uendẽ qͦte¬
uuc uber seruus effictat᷑ qd̃ ⁊ marcel¬
lus ap̃ uilianum meiꝰ digestis notat
s ⁊ marcellũcũ uilianũ notaret retu¬
iisse palamẽ ¶ Hiis itaq ap̃ uct̾es in¬
ris auctores iuentis decidentes talet al¬
tercatõnes gn̾ałr sanctimꝰ ut nlła ĩdu
int̾ uiuos sũ multima dispõne liber¬
tatem quis legittimam impon̾e cõi ser¬
uo uolu̾it hoc faciat necc̃it᷑atem hũte so¬
cio uend̾e ꝑtem suam qnͣtam inseruũ
possidet sũ dimidiam sũ t̾cram su qͣntã¬

Expanded text:
 refert, ubi et hoc relatum est, quod Sextus Caecilius iuris antiqui conditor definivit socium per praetorem compelli suam partem vendere, quatenus liber servus efficiatur: quod et Marcellus apud Iulianum in eius digestis notat: hocque et Marcellum, cum Iulianum notaret, rettulisse palam est. His itaque apud veteres iuris auctores inventis decidentes tales altercationes generaliter sancimus, ut nulla induinter vivos sive in ultima dispositione libertatem quis legitimam imponere communi servo voluerit, hoc faciat, necessitatem habente socio vendere partem suam, quantam in servo possidet, sive dimidiam sive tertiam sive quanta
Abbreviated transcription (Latin):
alias directas libertates ꝑ legẽ cliescẽtia
q̃ sunt infr̾audẽ creditoꝵ manumissoꝵ
reuocari nͥ ⁊ consilnim fraudis ħ ẽ aĩo
maniumitũtis ⁊ euentus campui sust
rciꝑe uolentium seqͣuat᷑. ¶ Int credito¬
res aũt etiameos inmerandos ee qͥbꝰ
sid̃iꝯmissum debet᷑oum platuit.

Expanded text:
alias directas libertates per legem Aeliam sentiam, quae sunt in fraudem creditorum manumissorum, revocari, nisi et consilium fraudis hoc animo manumittentis et eventus damni suum recipere volentium sequatur. inter creditores autem etiam eos numerandos esse, quibus fideicommissum debetur, olim placuit.
Abbreviated transcription (Latin):
oputõne nceqͥ fautore lebtatis auꝰ scam¬
bigiam testatoris int̾ptam᷑ uol urscate
tamqͣm siuoluit eunt lib̾tate insuam
tet ex illeꝰ sancc̃onis cenore ⁊ hmͦi sp̃es
sit definita. fiat itaq liber ex ꝑte ꝗͥ tes¬
tatoris scd̃m eiꝰ uoluntatem ex alt̾a aũt

Expanded text:
ne nos, qui fautores libertatis sumus, sic ambiguam testatoris interpretamur voluntatem, tamquam si voluit eum libertate in suam tet, ex illius sanctionis tenore et huiusmodi species sit definita. fiat itaque liber, ex parte quidem testatoris secundum eius voluntatem, ex altera aut
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ debitis qͥ ex his apparu̾nt reditis ita
ad libertatem uenire. Ne aũt qnͣtĩ¬
tas seruił p̃cii sit inserta s manifesta
anccimꝰ setiu pͥerum sui ancille si nul¬
la arte sũt unbuti. Eͣsoltdis taxart. hisui¬
delicet qui uq ad detimum amiũ sue ue¬
nerunt ctatis. in x. tm̃m̃o sot ponendis.¬

Expanded text:
 debitis, quae ex his apparuerint, redditis ita ad libertatem venire. Ne autem quantitas servilis pretii sit incerta, sed manifesta, sancimus servi pretium sive ancillae, si nulla arte sunt imbuti, viginti solidis taxari, his videlicet, qui usque ad decimum annum suae venerunt aetatis, in
Abbreviated transcription (Latin):
facius dissolutio ẽ. siui iubentib nõbi
quicqͣm lege actum ẽe doceat᷑ ⁊ ñ dñs ut ali¬
enum mancipiũ manumittet᷑ petissẽ t̃ẽ
ordem qui in conspectu nr̃o lib̃tatẽ mon¬
sttabit᷑ a non oũo consecutus eꝓtinus. ad
cinus ꝓpͥetatem ꝑtinet restituto isqͥmã¬
cipium alienurm fallendo pͥncipis con¬
scĩam manuinisit mancipia duo coga

Expanded text:
facilis dissolutio est. Si vero jubentibus nobis quicquam lege actum esse doceatur, et non dominus, ut alienum mancipium manumitteretur, petiisse, tunc eodem, qui in conspectu nostro libertatem monstrabitur consecutus, ei protinus, ad cujus proprietatem pertinet, restituto, is, qui mancipium alienum fallendo principis conscientiam manumisit, mancipia duo coga
Abbreviated transcription (Latin):
Quõti iammortui sunt ⁊ uõa eoꝵ qͣĩ
latincor his quoꝵ int̾erat agg̃ata sũt
ł adhuc uiuunt nͦ ex hac lege innoue
p̃sens constitutio locũ sͥuendicet. De¬
2. n ꝯmunes teruos eorq liber¬
tates ⁊ qñ cuidã dño pars ub̾tatẽ im
ambignitas exorra ẽ ap̃ uct̾es iurit auc¬
tores ⁊ muenta ẽ consittnͣtio ap̃ marci¬

Expanded text:
ti iam mortui sunt, et bona eorum quasi Latinorum his quorum intereat adgregata sunt, vel adhuc vivunt, nihil ex hac lege innovetpraesens constitutio locum sibi vindicet. D communes servos eorumque libertatem et quando cuidam domino pars libertatem impambiguitas exorta est apud veteres iuris auctores. Et inventa est constitutio apud Marci
Abbreviated transcription (Latin):
Mp̃r E monꝓpetatẽ donan̾as s mini¬
sttum ancille dederas lib̾tatẽ mãcipi¬
odando ea q̃ p̃carium usum hr̃et om̃o
tuonicħ p̃uidicauit. sscõ enĩ alienũser¬
uũ qm̃ius ut ꝓpͥum manumttat ad

Expanded text:
proprietatem donaveras, sed ministerium ancillae dederas, libertatem mancipio dando ea, quae precarium usum haberet, dominio tuo nihil praeiudicavit. nemo enim alienum servum, quamvis ut proprium manumittat, ad
Abbreviated transcription (Latin):
tem romanam homĩes ꝓoucebant ꝑꝑͥ
uator uoluntates omnui uideant
s ⁊ si sub conditõne qͥdam lib̾t̾atẽ suo
suotreltq̃nt ⁊ ad huc pendente conditõne
etͣneus hr̃s lib̾tatem ei imposu̾it ñ ut ã¬
tealatinus s ciuis fiat romanus ⁊ si qd̃
condicio sefecerit ip̃uis hr̃dis qͥ ub̾tatẽ
imposit maneat libertus. Smaũt fire
⁊ cogn̾atis uis patronatꝰ orcimus ub̾tus
uideat᷑ ⁊ ad eumuira patronatꝰ ꝑueni¬
ant cui leges concedunt. ¶Iluo ⁊̃ sat̃
accerbum nob̾ uisumẽ q putabat an¬
tiꝗtas si in lib̾ali iudicio suꝑatꝰ fu̾at s̃¬
ius a gño de inde serui p̾cium ab aliquo
ei solu̾tum ẽ ⁊ p̃cio eum latinitatẽ eũ
remorart. Quem admod̾ enĩ rõnabileẽ
⁊ p̃cio eum ꝑfrui ⁊ mortis ubti temꝑe¬

Expanded text:
ucebant, per privatorum voluntates deminui videantur. Sed et si sub condicione quidam libertatem suo servo reliquerit et adhuc pendente condicione extraneus heres libertatem ei imposuerit, non ut antea Latinus, sed civis fiat Romanus. et si quidem condicio defecerit, ipsius heredis, qui libertatem imposuit, maneat libertus. sin aute cognatis ius patronatus, orcinus libertus videatur et ad eum iura patronatus perveniant, cui leges concedunt. Illud etiam satis acerbum nobis visum est, quod putabat antiquitas, si in liberali iudicio superatus fuerat servus a domino, deinde servi pretium ab aliquo ei solutum est, in Latinitate eum remorari. quemadmodum enim rationabile est et pretio eum perfrui et mortis liberti tem
Abbreviated transcription (Latin):
nuis ⁊ coꝵ ꝑtem competentem socii
accipientes ub̃tatẽ eis ꝑ competẽtes
uidices impoñe cõpellent᷑. Sĩ aũ inoex
sociis ubertatem siue impoñe sũ relin¬
q̃re seruo cupiente ⁊ p̾ciũ dande alt̃ uł

Expanded text:
um partem competentem socii accipientes libertatem eis per competentes iudices imponere compellentur. Sin autem, uno ex sociis libertatem sive imponere sive relinquere servo cupiente et pretium d
Abbreviated transcription (Latin):
lium suũ nominau̾it uocteiꝰ qnͣtum
adiaram conditõnem credendũ ẽ. si
eñĩip̃e tali affectõne fu̾at accensus ut
⁊ hoc non secreto n nt̾ solos amicos s
⁊ actis int̾uenientib ⁊ qiͣ mnu̾idicii fi¬
gura nomĩau̾it quomͦ põt eũ ẜuũ it̾ũ
simus antiq̃ lammutatis modꝰ in ciut¬
tatem romanam tnͣsiatus eligendꝰ ÷¬
ꝗd̾ siquit instsa ex quib seriuisostẽ¬

Expanded text:
m suum nominaverit, voci eius quantum ad liberam condicionem credendum est. si enim ipse tali adfectione fuerat accensus, ut hoc non secreto neque inter solos amicos, sed etiam actis intervenientibus et quasi in iudicii figura nominaverit, quomodo potest eum servum iterum simus antiquae Latinitatis modus in civitatem Romanam translatus eligendus est, si quis instrumenta, ex quibus servus osten
Abbreviated transcription (Latin):
aibcatis ⁊ pupilloꝵ fauore ut ꝑfid̾icõ¬
missum manuisisseeũuideat᷑ ⁊ si ñ
situm ꝓpͥum s alienũ sernũ ꝯditõem
eiꝰ sc̃iens tutorẽ ascͥpseret eque fid̃icom¬
missariam lib̾tatẽ dit̾am uͥ aliud eut¬
dent̾̃ defunctũ sensisse appareat p̾den¬
tib placuit.

Expanded text:
atis et pupillorum favore, ut per fideicommissum manumisisse eum videatur. Et si non suum proprium, sed alienum servum condicionem eius sciens tutorem adscripserit, aeque fideicommissariam libertatem datam, nisi aliud evidenter defunctum sensisse appareat, prudentibus placuit.
Abbreviated transcription (Latin):
impon̾e desiderat ⁊ heredi eiꝰ licet tp̃e
ꝯnutnis sexuuis institutus heres sit¬
⁊ si hoc moriturus dixerit itatũ ut õi¬
mõ ip̃e qui ꝑtes alias comꝑauit ⁊ here¬
des eius libertatem imponant. sinaũt
litentiamei damꝰ offerre ħ ꝑpublteasᷤ
ꝑsonas ⁊ sigillo imp̾sso medẽ sac̾ram
depon̾e ⁊ sic hr̃e facultatẽ seruũ ub̃ta¬
te donare ⁊ eum hr̃e plenissimam li
ceret lucrarip̃cium ħacciꝑe differũt᷑
S ne cͥca petuliũ s:ru aliqͣ fieret de¬
bitatio peculiumeiꝰ int̾ om̃s soctes ꝑ¬
daei quilibtatem moriens imponit ⁊̃ eiꝰ
pecudiuim ꝙ ei attingit lib̾to ꝯced̾e iura
aũt patronat᷑ ꝓrul dibio ꝓsuo ordine
ad eũ uenire qui ub̾tatẽ donauit ¶st̃
aũt seruus rõnu̾s suppõitus sit ne rẽci

Expanded text:
imponere desiderat, vel heredi eius licet ipse communis servus institutus sit, si hoc moriturus dixerit, ita tamen, ut omnimodo ipse qui partes alias comparavit vel heredes eius libertatem imponant. Sin autlicentiam ei damus offerre hoc per publicas personas et sigillo impresso in aedem sacram deponere et sic habere facultatem servum libertate donare et eum habere plenissimam libceret lucrari pretium, hoc accipere differunt. Sed ne circa peculium servi aliqua fuerit dubitatio, peculium eius in omnes socios pda ei, qui libertatem moriens imponit, etiam eius peculium quod ei attingit liberto concedere. iura autem patronatus procul dubio pro suo ordine ad eum venire qui libertatem donavit. Sin autem servus ratiociniis suppositus sit, ne rati
Abbreviated transcription (Latin):
d  itutor tuus de pecumatua ser¬
diuoꝵ ꝑentum meoꝵ obligate sũt
fauore pupilloꝵ lib̾i fcĩ non sũnt.
cop̃r S necum nupsisses mantipia
m dotem dedisti sũ post datam dotem
de pecunia dotis maritus tuus q̃dam

Expanded text:
 tutor tuus de pecunia tua serdivorum parentium meorum obligati sunt favore pupillorum, liberi facti non sunt. Sive cum nupsisses mancipia in dotem dedisti, sive post datam dotem de pecunia dotis maritus tuus quaedam
Abbreviated transcription (Latin):
meliꝰ ẽ siq reshereditarie sufficuunt
adimplendos creditores ⁊ om̃ib serui ᷤ
dare libertatem ⁊ siħ non poilicitꝰ ẽ. din
aũt de est mexsoluendis creditorib hu¬
manĩ ẽ ut saltim pauci uentant ad lib̾¬
qͥs dubitatõnib remediũ inuenimꝰ.
mento ut̾q ł ampliores omĩb detur
licentia ꝯmuuit̃ hereditatẽ adire pꝰ¬

Expanded text:
quidem res hereditariae sufficiunt ad implendos creditores, etiam omnibus servis dare libertatem, etsi hoc non pollicitus est. si autem deest in exsolvendis creditoribus, humanius est, ut saltim pauci veniant ad libequis dubitationibus remedium invenimus. mento uterque vel ampliores, omnibus detur licentia communiter hereditatem adire,
Abbreviated transcription (Latin):
tiq̃ iatinitate ex edc̃o diuiclaudii int̾¬
ductum quidem siquis seruũ slũ egͥtu¬
diue ꝑiclitantẽ suadomo pũbuoe eie¬
cerit n ip̃e eum ꝓxurans n alii eum
ꝯmencans cum erat ibi liła facultas
sin tp̃e ao eius curam suffrc̃et inxene¬

Expanded text:
tiqua Latinitate ex edicto divi Claudii introductum, quod, si quis servum suum aegritudine periclitantem sua domo publice eiecerit neque ipse eum procurans neque alii eum commendans, cum erat ei libera facultas, si non ipse ad eius curam sufficeret, in Xen
Abbreviated transcription (Latin):
munem sẽruũ hẽbantis unꝰ ex hisip¬
si seruo suam ꝑtem qmͣ meo habebat
legauit ⁊ semel accepta oubitatõnis
eccõne hoc uetustas in magnũ extilit
certamen. ¶Cumgͥ nos sensum h̾mo¬
di legati crebra indagatõne aggrediẽ¬
tes duplicem ec̃ eũ opinamͣ aut enmmi
putauit testator lib̃um fieri posseex
parte seruũ qui huiꝰ mõi legatũ eide
reliqͥt aũ si ħ minime cogitauit affec¬

Expanded text:
munem servum habebant, sed unus ex his ipsi servo suam partem quam in eo habebat legavit. et semel accepta dubitationis occasione hoc vetustas in magnum extollit certamen. Cum igitur nos sensum huiusmodi legati crebra indagatione adgredientes duplicem esse eum opinamur: aut enim putavit testator liberum fieri posse ex parte servum, qui huiusmodi legatum ei reliquit, aut, si hoc minime cogitavit, adfec
Abbreviated transcription (Latin):
ltło suamancillam ranir̃imonio collo¬
cau̾it ⁊ dotem ꝓea conscͥpserit qd̃ soli¬
tumẽ in libis ꝑsonis ious ꝓcedere an¬
cilla ñ latina s cius efficiat᷑ romana
Sienĩ hoc qͣ freqñtissime inciues roma¬
nos ⁊ maxĩe in nobiles ꝑ sonas fieri so¬

Expanded text:
uam ancillam in matrimonio collocaverit et dotem pro ea conscripserit, quod solitum est in liberis personis solis procedere, ancilla non Latina, sed civis efficiatur Romana. si enim hoc, quod frequentissime in cives Romanas et maxime in nobiles personas fieri so
Abbreviated transcription (Latin):
uus aũt dñs impia m̃catõne canppsti¬
tuendamc̃e temptaũit ł si pͥstmus do¬
minus manꝰ miectõnem intaualie¬
natõne sibi seruau̾it ⁊ cumad eũ fu̾it
reu̾saip̃e ancislam ꝓstitũit illicomili¬
bertatem romanameripiat᷑ ⁊ quiea

Expanded text:
s impia mercatione eam prostituendam esse temptaverit, vel si pristinus dominus manus iniectionem in tali alienatione sibi servaverit et, cum ad eum fuerit reversa, ipse ancillam prostituerit, ilico in libertatem Romanam eripiatur et, qui ea
Abbreviated transcription (Latin):
subtͣctus dibitabat᷑ ab antiqͥs uttũ¬
ne om̃san qͤdam aut nõo ex his adu
b̾tatem ꝑueniat. s uet̾̃is quidẽ iuiriᷤᷤ
alc̾catio multa s st̃ hutꝰmõi cãib re¬
conanit. sios aũt heredis maligntta¬
tem cohercentes si ñ uoluntatẽ ces¬
tatoris adimpleũtt ⁊ moxtũ potue¬
tit seleg̃it unum ex ub̃is aucille
⁊ eum libertate conau̾it scimꝰ com

Expanded text:
ab antiquis, utrumne omnes an quidam aut nemo ex his ad libertatem perveniant. sed veteris quidem iuris altercatio multa sibi super huiusmodi casibus resonavit. Nos autem heredis malignitatem coercentes, si non voluntatem testatoris adimpleverit et mox, cum potuerit, non elegerit unum ex liberis ancillae et eum liber
Abbreviated transcription (Latin):
E tid̾iꝯmissaria ub̾tas eis relictasit
tatem ⁊̃ nlło fidaũ uoluntate ab here¬
de expectanda s talem hr̃e eos liberta
furdum ẽ heredes cestatoris differre
uouuitates maxime cũ adub̾tatem

Expanded text:
 fideicommissaria libertas eis relicta sit, tatem et nullo facto aut voluntate ab herede expectanda, sed talem habere eos libertatsurdum est heredes testatoris differre voluntates, maxime cum ad libertatem
Abbreviated transcription (Latin):
gͥnitate in libtatem ꝑueniant ral mo¬
D̾ccrta ⁊ indubitata ꝓbatõnc manisife¬
stet᷑ ut testib psentib ñ mi̾nus qͥnquo
minus instła edet famulo suo ł deleat
Talio mͦcorrumpit. ⁊ ex eogͥ modociui¬
tatem romanam ei compet̾e cruscinꝰ
saluoiure pat᷑natus tam in hac sp̃e ꝙͣ¬

Expanded text:
modus certa et indubitata probatione manifestetur, ut testibus praesentibus non minus quinque dominus instrumenta vel det famulo suo vel deleat aut alio modo corrumpat. et ex eo igitur modo civitatem Romanam ei competere censemus, salvo iure patronatus tam in hac spe
Abbreviated transcription (Latin):
decidentes ubtatis fau̾ore censemꝰ ⁊ fi¬
deiꝯmissariam ñ ñ directã lib̾tatem
suamfirmitatẽ hr̃e sũ inmascło su ĩ
femĩa qͥ adhuc inuentre nehit᷑ mr̃no
ut cũ lib̾tute solem respi̾ciat ⁊ si m̃t su¬
a adhuc inseruitute ꝯstans eũ ł eã eoide¬
nt. sm aũ płes creati ł create suit siue¬

Expanded text:
decidentes libertatis favore censemus et fideicommissariam nec non directam libertatem suam firmitatem habere sive in masculo sive in femina, quae adhuc in ventre vehatur materno, ut cum libertate solem respiciat, etsi mater sua adhuc in servitute constans eum vel eam ediderit. Sin autem plures creati vel creatae si
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ dcm̃ ẽ celebratis ex qͦ pͥor petitor ui¬
relictas tam directas qifid̾i ꝯmrñaũ¬
as ad exemꝰplum int̾ uiuos lib̃tarum
indistincte uale censemus lege sulfia
caninia de cec̃o cessante ñ impediente
testantiũ ꝓ suis seruis dͥementes dispõ¬
tus erat hereditatem possedisse siñ a
logitĩo qͦ herede fid̾iꝯmissaria uber¬
tas repetitaẽ ulło iure p̃statieam ab eo
qͥ rogatus non ẽ desid̾as. Plane si peciũa
accepta heredẽ inslitutum omisisse he¬
ditatem docu̾is lb̃tatem t pr̃are co
defunctus ẽ legatꝰ cẽ uidearis fłi pro¬
nuunciati sunt: tñ si añ motã cͥmĩs q̃¬
stionem iustã lib̾tatẽ es alegatario ꝯ¬
secutus posf̾ior euentꝰ non infir̾mat
ita datam lebertatent. plane scd̃mdi¬

Expanded text:
dictum est celebrandis, ex quo prior petitor iurelictas tam directas quam fideicommissarias ad exemplum inter vivos libertatum indistincte valere censemus, lege Fufia Caninia de cetero cessante nec impediente testantium pro suis servis clementes dispotus erat hereditatem possedisse, si non a legitimo quoque herede fideicommissaria libertas repetita est, nullo iure praestari eam ab eo qui rogatus non est desideras. Plane si pecunia accepta heredem institutum omisisse hereditatem docueris, libertatem tibi praestare codefunctae legatus esse videaris, falsi pronuntiati sunt, tamen si ante motam criminis quaestionem iustam libertatem es a legatario consecutus, posterior eventus non infirmat ita datam libertatem. plane secund
Abbreviated transcription (Latin):
ut locꝰ fiat ab intestato succõnis lib̾ta
⁊ fi̾unt libertates forsitan ⁊ sñ scͥptis¬
satis donatõne qd̃ ⁊ creditorib omĩbr
satisfiat ⁊ lib̾tates imponat his qͥb no¬
luit testator uarie dubitatõnes exhat ꝯ¬
stitutõne em̃serunt. Namsi res here¬
ditarit hede minime inuento uenierĩt
añ ⁊ pꝰ uenditõnem eardem rr̃ possibile
ẽ ł scruũ ł quemlib alium adire ⁊ recu

Expanded text:
ut locus fiat ab intestato successioni, libeet si fuerint libertates forsitan et sine scriptissatisdatione, quod et creditoribus omnibus satisfaciat et libertates imponat his, quibus voluerit testator, variae dubitationes ex hac constitutione emerserunt. Nam si res hereditariae herede minime invento venierint an et post venditionem earundem rerum possibile est vel servum vel quemlibet alium adire et rec
Abbreviated transcription (Latin):
tes cadauer uen̾tilareuident᷑ siħ ex uo¬
luntate fiat uł testatoris ꝑ he̾redis frãt
ilico ciues rouiant ⁊ ne qs uãnalib̾ta
atos infunus ꝓrecentes aspiciens om̃ibꝰ
aũt deceptis maneant illi in pͥstinaser
itaꝙ ⁊ hiiciues romani rure tm̃ pat᷑¬
natus patronis integro seruato. ¶il
ẽẽ latinum suꝑuacua adiectio iatim¬
tatis aboleat᷑ ⁊̃ fiat cuis rom̃anꝰ ne mo

Expanded text:
identur, si hoc ex voluntate fiat vel testatoris vel heredis, fiant ilico cives Romani. et ne quis vana liberalatos in funus procedentes adspiciens, omnibus autem deceptis maneant illi in pristina seret hi cives Romani, iure tamen patronatus patronis integro servando. Illesse Latinum, supervacua adiectio Latinitatis aboleatur et fiat civis Romanus, ne mo
Abbreviated transcription (Latin):
romana deffͣconditio ut his pͥsenti le¬
ge enumeratis ⁊ ciuib romants nascẽ¬
tib cet̾iomines modi ꝑ quos latinoꝵ
⁊ libertas ⁊ seruitiũ concurrant ⁊ q̃ĩ qͥ
uber moratus ẽ eriꝑit᷑ ñ tm̃ in mortem
płam ser̃uũ suum in libertatem ꝓouc̾e
maiũit licere ei ħ facẽ qͥnq testib adhi¬
bits qui pꝰ eiꝰ litt̾as sũ insub scͥptõnẽ po¬
sitas su ꝑtotũ textũ effusas suas uĩtas
ut ⁊ ip̃o parronouiuente ⁊ ub̾tatem
⁊ ciuitatem hãt romanam. ¶ S ⁊ siqͥs
int̾ amitos lib̾tatemdare seruo suo

Expanded text:
Romana defertur condicio, ut his praesenti lege enumeratis et cives Romanos nascentibus ceteri omnes modi, per quos Latinorum et libertas et servitium concurrunt et, qui quasi liber moratus est, eripitur non tantum in mortemam servum suum in libertatem producere maluerit, licere ei hoc facere quinque testibus adhibitis, qui post eius litteras sive in subscriptione positas sive per totum textum effusas suas litteraut et ipso patrono vivente et libertatem et civitatem habeat Romanam. Sed et si quis inter amicos libertatem dare suo servo
Abbreviated transcription (Latin):
dubitabant ne ꝗͣ obstatulũ lib̾tattex
hac cã ꝓcedut ⁊ siplacu̾it eamidẽ deĩeri
lib̾tatem a qͦ dandaẽ. utrũ ne ab here¬
de analegatarto ⁊ si beres imponat li¬
u̾tatem an legatariꝰ qd̃ ex pecumana
ꝯdempnatione accepsummit̾ detine¬
at sictotũ sũ ex ꝑte siũ ⁊̃ nicħ. talem
itaq alt̾catõnem resecantes miramͣr

Expanded text:
 obstaculum libertati ex hac causa procedat et, si placuerit eandem deberi libertatem, a quo danda est utrumne ab herede an a legatario, et si heres imponat libertatem, an legatarius, quod ex pecuniaria condemnatione accepit, firmiter detinet sive totum sive ex parte sive etiam nihil. Talem ita
Abbreviated transcription (Latin):
int᷑ducta ẽ condicio ⁊ leges diu̾se ⁊ sena
ẜconsulta introducta sunt. ⁊ exhisdi¬
ficultates mhaxĩe ein̾gebant tã ex lege
uutia qm ex largiano senatus ꝯsultonꝰ
ñ ex occõ diui trarani quoꝵ plene qd fite¬
rant nr̃e ioges ñ aũt nreb fuerat eoꝵ¬

Expanded text:
introducta est condicio et leges diversae et senatus consulta introducta sunt et ex his difficultates maximae emergebant tam ex lege Iunia quam ex Largiano senatus consulto nec non ex edicto divi Traiani, quorum plenae quidem fuerant nostrae leges, non autem in rebus fuerat
Abbreviated transcription (Latin):
is ubertas imponat᷑. ¶ S siqͣ añ qͣm
pͥor hereditariae res ⁊ ubtatẽ accipiat
ħ eueniat scdõ petitori ł t̾cio ł deĩrepꝰ¬
lrditatem datis ẜe lib̾tatib abco qͥbꝰ¬
dam seruis hereditariis impõitis qͥd̾
alus seruus hereditarius ł ub̾ gc̾ne

Expanded text:
is libertas imponatur. Sed si quidem, antequam prior hereditarias res et libertatem accipiat, hoc eveniat, secundo petitori vel tertio vel deincephereditatem, datis et libertatibus ab eo quibusdam servis hereditariis impositis quidam alius servus hereditarius vel libe