comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mundus: Deos enim ueros: animam mundi ac
partes eius istedefiniuit : a ꝑ hoc quicquid hoc ñ . ẽ.
non est utique setundum istos uerus ds̃ Numigi¬
tur ita dicturisint iouem animam mundi: ut ia¬
nus sit corpus cius: idest iste uisibilis mundus:
bloc sidicunt : non erii quem ad modum ianum dm̃
dicant: Qm̃mundi corpus non est ds̃ insecundũ
ipsos sed anima mundi acpartescius. Vndeaꝑ¬
tissime idem dicii dm̃ searbitrari. eẽ. animã
mundi: & hunc ipsummundum es sedm̃. Sed sicat
hominem sapientem cum sit ex animo &corpore
tamen ex animo dici supientẽ : ita mundũ dm̃dici
abanmo : cum sit ex animo & corporesolum
lta que mundi corpus non ẽ ds̃ : sed aut sola anima
eius. aut simul corpus etanimus: ita tamen ut
non sit a corpore. sed abanimo ds̃. Siergo ianus
est mundus &ianus .ẽ. ds̃ num quidiouem ut ds̃
es se possit aliquam partam iani esse dicturis
magis cnimioui. unuer sum solent tribucre:

Expanded text:
est mundus. Deos enim ueros animam mundi ac est mundus. Deos enim ueros animam mundi ac partes eius iste definiuit; ac per hoc, quidquid hoc non est, non est utique secundum istos uerus deus. Num igitur ita dicturi sunt Iouem animam mundi, ut Ianus sit corpus eius, id est iste uisibilis mundus? Hoc si dicunt, non erit quem ad modum Ianum deum dicant, quoniam mundi corpus non est deus uel secundum ipsos, sed anima mundi ac partes eius. Unde apertissime idem dicit deum se arbitrari esse animam mundi et hunc ipsum mundum esse deum; sed sicut hominem sapientem, cum sit ex animo et corpore, tamen ei animo dici sapientem, ita mundum deum dici ab animo, cum sit ex animo et corpore. Solum itaque mundi corpus non est deus, sed aut sola anima eius aut simul corpus et animus, ita tamen ut non sit a corpore, sed ab animo deus. Si ergo Ianus est mundus et deus est Ianus, numquid Iouem, ut deus esse possit, aliquam partem Iani esse dicturi sunt? Magis enim Ioui uniuersum solent tribuere;
Abbreviated transcription (Latin):
tinent initia factorum: nonideo priora sunt effi¬
cientibus causis. quas ioui tribuunt:. Sicutenim niħ
fii: ita nihil inchoatur. ut fiat: quod non faciens
causa preces scrit: hunc sanedm̃ penes quen sunt
omnes cause. factorem omnium naturarum natu¬
ralium que rerum suouem populi appellant. & tan¬
tis contumdus tamque scelestis criminationibus
colunt: thecriore sacrilegio. seseobstringunt:
qua msi prorsus nullum putarent dm̃: Vndesacius
es s& eis alium aliquem iouis nomine nunccupare
dignum turpibus & flagitiosis honoribus. suppo¬
sito uano figinento. quod potius blas phonarent
sicut saturno dicitur suppositus lupis quem pro
filio deuoraret: quamistum dm̃ dicere. & tonan¬
ten & adulterantem : & totum mundum regentẽ
& petot stupradiffluentem. & naturarum omniũ
naturalium que rerum causas summas habentem:
& suas causas bonas non habentem : Deindequero:
quẽiam locum inter doos huic ioui tribuant. sian:

Expanded text:
tinent initia factorum, non ideo priora sunt effitinent initia factorum, non ideo priora sunt efficientibus causis, quas Ioui tribuunt. Sicut enim nihil fit, ita nihil inchoatur ut fiat, quod non faciens causa praecesserit. Hunc sane deum, penes quem sunt omnes causae factarum omnium naturarum naturaliumque rerum, si Iouem populi appellant et tantis contumeliis tamque scelestis criminationibus colunt; taetriore sacrilegio sese obstringunt, quam si prorsus nullum putarent deum. Unde satius esset eis alium aliquem Iouis nomine nuncupare, dignum turpibus et flagitiosis honoribus, subposito uano figmento quod potius blasphemarent sicut Saturno dicitur subpositus lapis, quem pro filio deuoraret, quam istum deum dicere et tonantem et adulterantem, et totum mundum regentem et per tot stupra diffluentem, et naturarum omnium naturalium rerum causas summas habentem et suas causas bonas non habentem. Deinde quaero, quem iam locum inter deos huic Ioui tribuant, si Ianus
Abbreviated transcription (Latin):
Hocquã magnum sit : nobilissimus uirgilii uersus
ille testatur. Lelix qui potuit rerum cognoscere
causas Sedcure preponitur ianus: hoc nobis
uir ille acutissimus doctissimusq respondeit.
qm̃penes ianum inquit sunt prima. penes iouem.
summa Merito ergo rex omnium iuppit̃ hab&ur
Prima enim uincuntur a summis: quialic& prima
precedant. tempore. summa superant dignitate:
Sedrecte hoc dicer&ur: si factorum prima discer¬
nerentur & summa : sicut initium factiest ꝓficiso
sumum ꝑ uenire. initium fact inceptio discendi
suminum ꝑceptio doctrine. acss nomnib: primas
initia summique sunt fines Sediam hoc negonũ
inter ianum terminumq: discus sum est: causcenĩ
incientia quȩdantur ioui. efficia sunt non effecta Nequeullo
modo ficri potest ut uel tempore prȩueniantur
a factis initu sue factorum : semꝑ enim prior est resquȩ
facit quam illa quefit. Qua propter siadianum ꝑ¬

Expanded text:
Hoc quam magnum sit, nobilissimus Virgilii versus Hoc quam magnum sit, nobilissimus Virgilii versus ille testatur: Felix qui potuit rerum cognoscere causas. Sed cur ei praeponitur Janus, hoc nobis vir ille acutissimus doctissimusque respondeat. Quoniam penes Janum, inquit, sunt prima, penes Jovem summa. Merito ergo rex omnium Jupiter habetur. Prima enim vincuntur a summis: quia licet prima praecedant tempore, summa superant dignitate. Sed recte hoc diceretur, si factorum prima discernerentur et summa: sicut initium facti est proficisci, summum pervenire; initium facti incoeptio discendi, summum perceptio doctrinae: ac sic in omnibus prima sunt initia, summique sunt fines. Sed jam hoc negotium inter Janum Terminumque discussum est. Causae autem quae dantur Jovi, efficientia sunt, non effecta: neque ullo modo fieri potest, ut vel tempore pra factis initiisue factorum. Semper enim prior est res quae facit, quam illa quae fit. Quapropter si ad Ianum per
Abbreviated transcription (Latin):
sicut ꝑ om̃s facies ianus Dande sianus ẽ. mundus
et munđ .iiiͦiͬ. partib constat. falsum .ẽ. simulacrum
iani bifrontis Aut si ꝓpterea uerum .ẽ. quia etiam
nomine orientis. etoccidentis totus solet mundus
intellagi. numquid cumduas partes alias nominamꝰ.
septentrionis. & austri. sicut illum quadri frontem
dicunt geminum ianum. ita quisquam geminum
dicturus ẽ. mundum : non habes omnino unde .iiiͦi.
ianuas quȩ intrantib & exeuntib piteant inter¬
pretentur. admundisimilitudinem. sicut debifton¬
ti quod dicerent saltim in ore hominis inuenerunt
nisi neptunus forte subueniat . & porrigat piscẽ
cui preter hiatum oris egiituris &iam. dextera
et sinistra fauces patent. Ettamen hanc uanitatẽ
pertot ianuas nulla effugit anima : nisiquȩ au¬
dit ueritatem dicentem. Cgo sumianua: Iouem¬
ligi exponant. Os̃ est in quiunt: habens potesta¬
tem causarum quibus aliquid fit inmundo

Expanded text:
sicut per omnes facies Ianus. Deinde si Ianus est mundus sicut per omnes facies Ianus. Deinde si Ianus est mundus et mundus quattuor partibus constat, falsum est simulacrum Iani bifrontis; aut si propterea uerum est, quia etiam nomine Orientis et Occidentis totus solet mundus intellegi, numquid, cum duas partes alias nominamus Septentrionis et Austri, sicut illum quadrifrontem dicunt geminum Ianum, ita quisquam geminum dicturus est mundum? Non habent omnino unde quattuor ianuas, quae intrantibus et exeuntibus pateant, interpretentur ad mundi similitudinem, sicut de bifronti quod dicerent saltem in ore hominis inuenerunt, nisi Neptunus forte subueniat et porrigat piscem, cui praeter hiatum oris et gutturis etiam dextra et sinistra fauces patent. Et tamen hanc uanitatem per tot ianuas nulla effugit anima, nisi quae audit ueritatem dicentem: Ego sum ianua. CAligi, exponant. Deus est, inquiunt, habens potestatem causarum, quibus aliquid fit in mundo.
Abbreviated transcription (Latin):
a perimus mundo similis uideatur: Vndect
palatum greci: uranon. appellant : & non¬
nulli inquit poetȩ latini cȩlum uocauerunt
palatum. a quohiatuoris & foras . ẽ aditum
addentes. uersus & introrsus ad fauces Ecce
quo ꝑductus .ẽ. munđ: propter palati nr̃i uoca¬
bulum uel grecum uelpo eti cum. Quid autem hoc
adanimam quid aduitam ȩcernam : ꝓpter solas
saluas colatur. hicds̃. quibus partim glutien¬
dis partem spuendis sub celo. quo palati utraq
panditur ianua : quid est porro absurdius.
quam in ipsomundo non inuenire duas ia nuas
ex aduersositas quas uelã mittat ad secliquid
intro. uel emittat a se foras: & nostro ore &
guiture quorum similitudinẽ munđ non hab&
uelle mundi simula crum componere in iano ꝓp¬
ter solum palatum cuius similitudinẽ uanus
non hab&. cumuero cum faciunt quadrifoͣntẽ. &ianũ
geninum appellant. ad quattuor mundi partes hoc
interp̃tantur. quasi aliquid spectet mundus foras

Expanded text:
aperimus, mundo similis uideatur; unde et aperimus, mundo similis uideatur; unde et palatum Graeci copavov appellant, et nonnulli, inquit, poetae Latini caelum uocauerunt palatum, a quo hiatu oris et foras esse aditum ad dentes uersus et introrsus ad fauces. Ecce quo perductus est mundus propter palati nostri uocabulum uel Graecum uel poeticum. Quid autem hoc ad animam, quid ad uitam aeternam? Propter solas saliuas colatur hic deus, quibus partim glutiendis partim spuendis sub caelo palati utraque panditur ianua. Quid est porro absurdius, quam in ipso mundo non inuenire duas ianuas ex aduerso sitas, per quas uel ad- . mittat ad se aliquid intro uel emittat a se foras, et de nostro ore et gutture, quorum similitudinem mundus non habet, uelle mundi simulacrum conponere in Iano propter solum I palatum, cuius similitudinem Ianus non habet? Cum uero eum faciunt quadrifrontem et Ianum geminum appellant, ad quattuor mundi partes hoc interpretantur, quasi aliquid spectet mundus foras
Abbreviated transcription (Latin):
utrumq debet intendere In omnienim motu ac¬
tionis suȩ : qui non respicit initium non prospicit
finem Vnde necesse amemoria respiente. pros¬
piciens conertatur intentio: Nãcui ex ciderit
quod ceperit: quomodo finiat noninuent &. Quod
siuitam beatam in hoc mundo inchoari putarent.
extramundum ꝑficiet Ideo iano id est mundo
solaminitiorum tribuerent potestatẽ: ꝓfecto
eq preponerent terminum. eumque adus selec¬
tis non alienarent. quam quam &ium nunccũ
inistis duob: disinitia rerum temporalium fi¬
nesque tractantur. termino dari debuit plus ho¬
noris. maior enim letitia est cumres quȩ que
ꝑficitur : sollicitudinis autem plena sunt cepta
done perduditur adfinem. Quem quialiqͥd
incipit: maxime appetit. intendit. expectat.
exoptat. nec derẽ inchoata nisiter minetur
exultat sediam bifrontis simulacri interpre
tatio proferatur. Duas enim facies. ante & re¬
tro habere dicunt: quodhiatus nr̃. cum os

Expanded text:
utrumque debet intendere; in omni enim motu acutrumque debet intendere; in omni enim motu actionis suae qui non respicit initium non prospicit finem. Unde necesse est a memoria respiciente prospiciens conectatur intentio; nam cui exciderit quod coeperit, quo modo finiat non inueniet. Quod si uitam beatam in hoc mundo inchoari putarent, extra mundum perfici, et ideo Iano, id est mundo, solam initiorum tribuerent potestatem: profecto ei praeponerent Terminum eumque ab dis selectis non alienarent. Quamquam etiam nunc cum in istis duobus dis initia rerum temporalium finesque tractantur, Termino dari debuit plus honoris. Maior enim laetitia est, cum res quaeque perficitur; sollicitudinis autem plena sunt coepta, donec perducantur ad finem, quem qui aliquid incipit maxime adpetit intendit, expectat exoptat, nec de re inchoata, nisi terminetur, exultatatio proferatur. Duas eum facies ante et retro habere dicunt, quod hiatus noster, cum os
Abbreviated transcription (Latin):
Hec plana est atque aꝑta responsio. Curergo ad cũ
dicuntur. reruminitia ꝑtinere. fines uero ad alterũ
quem terminum uocant: nam ꝓpter initia et fines
duobus istis dis duos menses perhibent dedicatos
p̃t illos decem quib usq ad decembrem caput est
marcius Tanuarium: lano febro arium termino
Ideo terminalia codem mense febroario caelebrari
dicunt : cum fit sacrum purgitorium. quod uocant
februm. unde mensis nomen accepit Numquid
ergo ad mundum quiianus . e. initia rerum ꝑtinent.
e fines non ꝑtinent. ut alter illis ds̃ preficeretur
non neomnia quȩ in hoc mundo fieridicunt. in hoc
itiam mundo ter minare fatentur : quae .ẽ. illa ua¬
nitas inopere illi dare potestatem dimidiam. insi¬
mulacro faciem duplam: nonne istum bi fronte
multo degantius inter pretarentur. si eundem
et ianum. et terminum dicerent. atq initiis unã
faciem finib: alterum darent : qm̃ qui operatur.

Expanded text:
haec plane est adque aperta responsio. Quur ergo ad eum haec plane est adque aperta responsio. Quur ergo ad eum dicuntur rerum initia pertinere, fines uero ad alterum, quem Terminum uocant? Nam propter initia et fines duobus istis dis duos menses perhibent dedicatos praeter illos decem, quibus usque ad Decembrem caput est Martius, Ianuarium lano, Februarium Termino. Ideo Terminalia eodem mense Februario celebrari dicunt, cum fit sacrum purgatorium, quod uocant Februm, unde mensis nomen accepit. Numquid ergo ad mundum, qui lanus est, initia rerum pertinent et fines non pertinent, ut alter illis deus praeficeretur? Nonne omnia, quae in hoc mundo fieri dicunt, in hoc etiam mundo terminari fatentur? Quae est ista uanitas, in opere illi dare potestatem dimidiam, in simulacro faciem duplam? Nonne istum bifrontem multo elegantius interpretarentur, si eundem et Ianum et Terminum dicerent adque initiis unam faciem, finibus alteram darent? quoniam qui operatur
Abbreviated transcription (Latin):
confiteri dm̃: sedut plures &iam introducat
adiungit. Mundum diuidi induas partos:
Cadum & terram Et tȩlumbifarim inȩchera
& aera terramuero in aquam & humum Eqͥb
summũ esse & hera : secundum aera Tertiã a quã
infimam terram. Qua som̃ns partes quatuor
animarum .cẽ plenas. in & here. & aere. immor¬
talium. in aqua terra: mortalium. A sumo aut̃
cir cuitu geli. ad circulũ lunȩ. actherias ani¬
mas .ei. astra acstllas. quo sad estes deos non modo
intellegi esse sod etiamuideri Interlunȩ uero grrum
et numborum acuentorum cacumina a eris .ce. animas
sed eas animo non oculis uidẽ etuocari hȩro as. Mlaros¬
et genios. Hac .ẽ. uidelic& breuiter inista prelocu¬
tione preposita theologia naturalis: que non huic
tantum. sed multis philosophis placuit. dequatẽ
diligentius disserendum. Cum deciuili quantum
ad deos seletos attinet opitulante douero. quod ros
quero quis namsit. Respondetur munđ .e. breuis

Expanded text:
confiteri Deum. Sed ut plures etiam introducat, confiteri Deum. Sed ut plures etiam introducat, adjungit mundum dividi in duas partes: coelum et terram; et coelum bifariam in aethera et aera, terram vero in aquam et humum; e quibus summum esse aethera, secundum aera, tertiam aquam, infimam terram; quas omnes partes quatuor animarum esse plenas; in aethere et aere immortalium, in aqua et terra mortalium. Ab summo autem circuitu coeli ad circulum lunae, aethereas animas esse astra ac stellas, eosque coelestes deos non modo intelligi esse, sed etiam videri; inter lunae vero gyrum, et nimborum ac ventorum cacumina, aereas esse animas; sed eas animo, non oculis videet genios. Haec est uidelicet breuiter in ista praelocutione proposita theologia naturalis, quae non huic tantum, sed multis philosophis placuit; de qua tunc diligentius disserendum est, cum de ciuili, quantum ad deos selectos adtinet, opitulante Deo uero quod restquaero quisnam sit. Respondetur: Mundus est. Breuis
Abbreviated transcription (Latin):
bro : in quo uidebimus utrum ꝑ inter p̃tationes
phisrologicas adhancnaturale. possit refer¬
reciuilem quam dediis selectis ultimam scripsit:
quod si potuerit tota naturalis crit. Et quidopus
erat abea ciuilem tanta cura disiunctionis ab iun¬
gere: Siautem recto discrimine separata est
quando noc ista ueraest quȩ illinaturalis plac&
ꝑuenit enim usque ad ammam. nonusq aduerã
dm̃ qui fecit & animam Quanto ẽ. abiectior
& falsior istaciuilis quemaxime cirta corpoꝵ¬
occupata naturam. sicut ipse inter p̃tationes eiꝰ
ex quibus quedam neces saria commemorire
meo portet : tanta abipso exquisite & enucłate
diligentia demonstrabt : Dicit ergo idem uarro¬
adhuc denaturali theologia preloquens: dm̃ se
arbitrari .&̃. animam mundi quamgreciuo¬
Sed sicut hominem sapientem. cum sit excorpo¬
re &animo tamen ab animo dicisapientem:
ita mundum dm̃ dici ab ammo cumsit ex animo
& corpore. Hic uidetur quo quomodo unum

Expanded text:
bro: in quo videbimus utrum per interpretationes bro: in quo videbimus utrum per interpretationes physiologicas ad hanc naturalem possit referre civilem, quam de diis selectis ultimam scripsit. Quod si potuerit, tota naturalis erit: et quid opus erat ab ea civilem tanta cura distinctionis adjungere? Si autem recto discrimine separata est; quando nec ista vera est quae illi naturalis placet; pervenit enim usque ad animam, non usque ad verum Deum qui fecit et animam: quanto est abjectior et falsior ista civilis, quae maxime circa corpooccupata naturam, sicut ipsae interpretationes eius, ex quibus quaedam necessaria commemorare me oportet, tanta ab ipsis exquisitae et enucleatae diligentia demonstrabadhuc de naturali theologia praeloquens, Deum se arbitrari esse animam mundi, quem Graeci vosed sicut hominem sapientem, cum sit ex corpore et animo, tamen ab animo dici sapientem, ita mundum Deum dici ab animo cum sit ex animo et corpore. Hic videtur quodammodo unum
Abbreviated transcription (Latin):
totum is tum sensum desimulacris. non conscituendis
interim uerum timoris silentio premeres: & in huius¬
cemodi ꝑnitiosis uanis que figmentis mesteria ista
doc trine loquatius et clatius prodicares Animatua
tamen tamndocta & ingeniosa : ubi temultum dolemꝰ
per hec in ysteria doctrinȩ addm̃ suum. id est a quo
facta est : noncumquo facta est neccuius portio:
sed cuius condicio est Nec quiest omnium anima:
sed qui fecit omnẽ animam: quosolo inlustrante
anima fitbeata: sieius gratiȩ nonfit ingrata nul¬
lomodo potuit ꝑuenire. Verum ista mysteria do¬
ctrine: qualia sint quantique pendenda: quesecun¬
tur oftendent. Patetur interim uir iste doctissim
animam mundi acpartes cius . cẽ. ueros deos: unde
intellegiturł totam eiis theologiam camipsam
scilicet naturalem cui plurimum tribuit usquead
animȩ rationalis naturam scextendere potuis se:
Denatura enuim paucissima preloquitur in hocli¬

Expanded text:
totum istum sensum de simulacris non constituendis, totum istum sensum de simulacris non constituendis, interim uerum, timoris silentio premeres et in huiusce modi perniciosis uanisque figmentis mysteria ista doctrinae loquacius et elatius praedicares. Anima tua tamen tam docta et ingeniosa ubi te multum dolemus per haec mysteria doctrinae ad Deum suum, id est a quo facta est, non cum quo facta est; nec cuius portio, sed cuius conditio est; nec qui est omnium anima, sed qui fecit omnem animam, quo solo inlustrante anima fit beata, si eius gratiae non sit ingrata, nullo modo potuit peruenire. Verum ista mysteria doctrinae qualia sint quantique pendenda, quae sequuntur ostendent. Fatetur interim uir iste doctissimus animam mundi ac partes eius esse ueros deos; unde intellegitur totam eius theologian, eam ipsam scilicet naturalem, cui plurimum tribuit, usque ad animae rationalis naturam se extendere potuisse. De naturali en
Abbreviated transcription (Latin):
a nunos quiest incorpore humano. simillimus. ẽ. in¬
mortalii: aut tam quam siuasa ponerentur causa
notandorum deorum. & liberodeo enophorum
sis teretur quod significaret uinum. perid quod
continet. id quod continetur it pͥsimulacrum qđ
formim haber& humanam significari animam
rationalem: quod eo uelut uase natura ista solcat
contineri. cuius naturedm̃ nolunt. eẽ. ueldeos
Hec sunt mysteria doctrinę: queiste uir doctis¬
simus penetrauerat. unde inlucem ista ꝑferr&
Sedo homo acutis simęnum in istis doctrine mrste¬
rus illam prudentiam perdidisti. quatibi sobriȩuisũ :
quod hiqui primi populis simulacra constituerunt.
& mitum dẽpserunt cuuib: suis. &errorem addider.
castius quedeos sine simulacris ueteres obscruasse
romanos: hi enim tibi fuerunt auctores. uthȩc con¬
tra posteriores romanos dicere auderes. Namsi &
illi antiquis simi simulacra coluissent: fortassis

Expanded text:
animus, qui est in corpore humano, simillimus est inanimus, qui est in corpore humano, simillimus est inmortalis animi; tamquam si uasa ponerentur causa notandorum deorum et in Liberi aede oenophorum sisteretur, quod significaret uinum, per id quod continet id quod continetur; ita per simulacrum, quod formam haberet humanam, significari animam rationalem, quod eo uelut uase natura ista soleat contineri, cuius naturae deum uolunt esse uel deos. Haec sunt mysteria doctrinae, quae iste uir doctissimus penetrauerat, unde in lucem ista proferret. Sed, o homo acutissime, num in istis doctrinae mysteriis illam prudentiam perdidisti, qua tibi sobrie uisum est, quod hi, qui primi populis simulacra constituerunt, et metum demserunt ciuibus suis et errorem addiderunt, castiusque deos sine simulacris ueteres obseruasse Romanos? Hi enim tibi fuerunt auctores, ut haec contra posteriores Romanos dicere auderes. Nam si et illi antiquissimi simulacra coluissent, fortassis
Abbreviated transcription (Latin):
benignus excepit: dm hospite : partitus ẽ. rog¬
num: ut &iam ciuitates singulas conderent:
Istrianiculum. ille saturniam. Sedisti incultu
deorum omis dedecoris appetitores. cuius uitã
minus turpen inuenerunt: cum simulacri mon¬
ftrosa deformitate turparunt: Nunc cumbifron¬
tem: nunc &iam quadrifoͥntem : tamquam geminũ
facientes: An forte uoluerunt: ut qm̃ plurimi di
selati erubescenda perpetrando amiserant frontẽ:
q anto iste innocentior ess&. tanto frontosior
phrsicas audiamus: quibus turpitudinem miser¬
rimierroris uelut aluoris doctrine specie colorare
conantur: Primum eas inter pretationes. sic uarro
commendat: utdicat antiquos simulacra deorum
in signia ornatusque finxisse. quecum oculis anim¬
aduertis sent. hii quiadissent doctrine mysteria
possent animam mundi ac partes cius. ideo deos ue¬
ros animo uidere: qđo um quisimulacra sperie ho¬
miunis focrunt: Hoc uideri secutas: quod nortaliũ

Expanded text:
benignus excepit; cum hospite partitus est regbenignus excepit; cum hospite partitus est regnum, ut etiam ciuitates singulas conderent, iste laniculum, ille Saturniam. Sed isti in cultu deorum omnis dedecoris adpetitores, cuius uitam minus turpem inuenerunt, eum simulacri monstrosa deformitate turparunt, nunc eum bifrontem, nunc etiam quadrifrontem, tamquam geminum, facientes. An forte uoluerunt, ut, quoniam plurimi di selecti erubescenda perpetrando amiserant frontem, quanto iste innocentior esset, tanto frontosior physicas audiamus, quibus turpitudinem miserrimi erroris uelut altioris doctrinae specie colorare conantur. Primum eas interpretationes sic Varro commendat, ut dicat antiquos simulacra deorum et insignia ornatusque finxisse, quae cum oculis animaduertissent hi, qui adissent doctrinae mysteria, possent animam mundi ac partes eius, id est deos ueros, animo uidere; quorum qui simulacra specie hominis fecerunt, hoc uideri secutos, quod mortalium
Abbreviated transcription (Latin):
uidemus figmentis humanarum opinionum
partitis inter se operib: distributos. tam quã min¬
cularios uectigalium conductores. udtamquã
opifices inuico argentario. ubiunum uasculum
ut ꝑ fectum ex eit ꝑ multos artifices transit. cumab
uno ꝓfecto ꝑficipossit Sed alter non putatũ ẽ.
operantium mulatudini consulendum: nisi ut sin¬
gulas artis partes cito acfacile discernit singuli.
ncoms in arte una tarde acdificile cogerentur
esse perfati Verumtamen uix quis quam reppe¬
ritur deorum non se lectorum. qui aliquo crimine
famam traxit infamem. Uix autem selectorũ
quis piam: quinon inse notam contumdie insig¬
nis acceperit Illi adistorum humilia opera des¬
cenderunt. isti in illorum similia crimina non
uenerunt. Deiano quidem. non mihi facile quic¬
quam occurrit: quod ad probrum ꝑtincat. & for¬
tas se talis fuerti innocent̃ uixerit. &a facino¬
ribus flagitis que remotus. satur num fugiente

Expanded text:
uidemus figmentis humanarum opinionum uidemus figmentis humanarum opinionum partitis inter se operibus distributos, tamquam minuscularios uectigalium conductores uel tamquam opifices in uico argentario, ubi unum uasculum, ut perfectum exeat, per multos artifices transit, cum ab uno perfecto perfici posset. Sed aliter non putatum est operantium multitudini consulendum, nisi ut singulas artis partes cito ac facile discerent singuli, ne omnes in arte una tarde ac difficile cogerentur esse perfecti. Verum tamen uix quisquam reperitur deorum non selectorum, qui aliquo crimine famam traxit infamem; uix autem selectorum quispiam, qui non in se notam contumeliae insignis acceperit. Illi ad istorum humilia opera descenderunt, isti in illorum sublimia crimina non uenerunt. De Iano quidem non mihi facile quidquam occurrit, quod ad probrum pertineat. Et fortasse talis fuerit, innocentius uixerit et a facinoribus flagitiisque remotius. Saturnum fugientem
Abbreviated transcription (Latin):
artifices multi: si autem paucoꝵ sapientiũ. c̃.
ista distinctio. curnon prelata ẽ ueneriuirtus
cum etim longe preferat ratiosalten certeutdixi.
ipsa fortuna: quae sicut putant. quieͥ plurimum
tribuunt. in omnire dominatur & rescunctas
ex libidine magis quam ex uero cęlebrat. obscu¬
ratque: sitantum & indeos ualuit ut temerario
iudiciosuo. quosuellet celebrar&. obscura r&q
quosuellit. precipuum locum haberet in se lectis.
que in ipsos quoque deos tam precipue est potesta¬
tis. anutillic . &̃ non poss& nihil aliud &iam ipsa
fortuna nisi aduersam putanda ẽ habuisse for¬
tunam : Sibiergo aduersata est. quatilios nobiles
faciens nobilitata non est : Gratula retur autem
dis istis selectis. quis quam nobilitatis & claritu¬
dinis appetitor. & eos dicer& fortunatos. sincos
magis adiniurias quamadhonores. selectos uider&:
Namillam infimam turbam ipsa ignobilita stexit :
ncobrultur obprobriis : ridemus quidem cũ eos

Expanded text:
artifices multi? Si autem paucorum sapientium est artifices multi? Si autem paucorum sapientium est ista distinctio, quur non praelata est Veneri Virtus, cum eam longe praeferat ratio? Saltem certe, ut dixi, ipsa Fortuna, quae, sicut putant qui ei plurimum tribuunt, in omni re dominatur et res cunctas ex libidine magis quam ex uero celebrat obscuratque, si tantum et in deos ualuit, ut temerario iudicio suo quos uellet celebraret obscuraretque quos uellet, praecipuum locum haberet in selectis, quae in ipsos quoque deos tam praecipuae est potestatis. An ut illic esse non posset, nihil aliud etiam ipsa Fortuna nisi aduersam putanda est habuisse fortunam? Sibi ergo aduersata est, quae alios nobiles faciens nobilitata non est. CAdis istis selectis quisquam nobilitatis et claritudinis adpetitor et eos diceret fortunatos, si non eos magis ad iniurias quam ad honores selectos uideret. Nam illam infimam turbam ipsa ignobilitas texit, ne obrueretur obprobriis. Ridemus quidem, cum eos
Abbreviated transcription (Latin):
tate sclatos: Nam etuir dissertissimꝰ salustius.
&iam ipsos deos fortassis ad tenditcũ dicera:
sed profecto fortuna in omnire dominatur
eas res cunctas ex libidine magis quã exir e¬
ro cȩlebrat obscuratq Nonenim possunt in¬
uenire causam. curcȩlebrata sit uenus. & obs¬
curata sit uirtus: cum ambarum abistis con¬
secrata sint numina. nec comparanda sint
merita Aut si hoc nobilitari meruit. quod plu¬
res appetunt: plures enim uenerem quã uir¬
tutem: Cur cȩlebrata ẽ deaminerua &obs¬
curata est dea pecunia⁊ cumin genere humano
plures alliciat auaritia quam peritia. &neis
ipsis qui sunt artificiosi raro inuenias Ihominẽ
qui non habeat artem suam. pecuniaria merce¬
de uenalem. plurisq pendatur semꝑ propter
quod aliquid fit quamid qđ ꝓpter aliud fit
Siergo insipientis iudicio multitudinis facta:
deorum ista selectio. cur doc pecunia minerue
prelata non est. cum propter pecuniam sint

Expanded text:
tate selectos. Nam et vir disertissimus Sallustius tate selectos. Nam et vir disertissimus Sallustius etiam ipsos deos fortassis attendit, cum diceret: « Sed profecto Fortuna in omni re dominatur; ea res cunctas ex libidine magis quam ex vero celebrat obscuratque. » Non enim possunt invenire causam cur celebrata sit Venus, et obscurata sit Virtus; cum ambarum ab istis consecrata sint numina, nec comparanda sint merita. Aut si hoc nobilitari meruit, quod plures appetunt; plures enim Venerem quam Virtutem; cur celebrata ecurata est dea Pecunia? cum in genere humano plures adliciat auaritia quam peritia, et in eis ipsis, qui sunt artificiosi, raro inuenias hominem, qui non habeat artem suam pecuniaria mercede uenalem, plurisque pendatur semper propter quod aliquid fit, quam id quod propter aliud fit. Si ergo insipientis iudicio multitudinis facta est deorum ista selectio, quur dea Pecunia Mineruae praelata non est, cum propter pecuniam sint
Abbreviated transcription (Latin):
qui nequaquam selegendi putati sunt. multa maio¬
ra atque meliora amminis trari. quam ab illis qui
sclecti uocantur restat arbitrari non propter
prestantiores inmundo ad ministrationes. sed
quia prouenit eis ut magis populis in notesce¬
rent selactos cos & precipuos nuncupatos
Vndedicit &iam ipse uarro. quoddis quib dã
patribus et deab matrib sicut hominib: ignebi¬
litas accidisset siergo felicitas ideo fortasse
inter seletos deos esse nondebuit. quod adistã
nobilitatem non merito sed fortuito peruener̃:
saltem inter illos. uel potius preillis fortuna
poeneretur. quam dicunt deam non rationabili
dispositione: sed ut temere accider& suacuiq
dona conferre. Hac indus selectis tenere apicẽ
debuit : in quibus maxime. quid posset ostendit
quando cos uidemus non precipua uirtute.
non rationabili felicitate. sed temeraria sicut
corum cultores deilla sentiunt fortune potes¬

Expanded text:
qui nequaquam seligendi putati sunt, multo majoqui nequaquam seligendi putati sunt, multo majora atque meliora administrari, quam ab illis qui selecti vocantur: restat arbitrari, non propter praestantiores in mundo administrationes, sed quia provenit eis ut populis magis innotescerent, selectos eos et praecipuos nuncupatos. Unde dicit etiam ipse Varro, quod diis quibusdam patribus et deabus matribus, sicut hominibus, ignobilitas accidisset. Si ergo Felicitas ideo fortasse inter selectos deos esse non debuit, quod ad istam nobilitatem non merito, sed fortuitu pervenerunt; saltem inter illos, vel potius prae illis Fortuna poneretur, quam dicunt deam non rationabili dispositione, sed, ut temere acciderit, sua cuique dona conferre. Haec in diis selectis tenere apicem debuit, in quibus maxime quid posset ostendit: quando eos videmus non praecipua virtute, non rationabili felicitate, sed temeraria, sicut eorum cultores de illa sentiunt, Fortunae potes
Abbreviated transcription (Latin):
bona cuius muneris deam sclectores isti inter selitta
numina minime posuerunt: que profecto & miner uo
fuerat preferenda. Cui perista minita opera pue¬
rorum memoriam tribuerunt : Quis onim dubitet
multo esse melius hidere bonam mentem. quã me¬
moriam quantum libet in gentem : Nono enĩmalus :
quibonam hab& mentem. Quidam uero pessimi
memoria sunt mirabili tanto peiores. quan tomi¬
nus sant quod mnale cogitant obliuisci Etta men
minerua est inter selectos deos: mentem autem
decm turbamitilis operuit. Quid deuirtute
dicam quid de felicitate . dequib: inquarto libro
plura um diximusꝰ quascum deas haberent. nul¬
lum eis locum inter selectos deos dare uolutrunt
ubi dederunt marti. &orco. uni effectori mortiũ
alter reeptori : cumigitur in his minutis operib:
quȩ edi nutatim dis plurib distributa sunt. &am
ipsos selectos uidcamus. tamquam sen itum. cuplebe
pariter operari: & inueniamus a quibus damdus

Expanded text:
bona, cuius muneris deam selectores isti inter selecta bona, cuius muneris deam selectores isti inter selecta numina minime posuerunt. Quae profecto et Mineruae fuerat praeferenda, cui per ista minuta opera puerorum memoriam tribuerunt. Quis enim dubitet multo esse melius habere bonam mentem quam memoriam quantumlibet ingentem? Nemo enim malus est, qui bonam habet mentem; quidam uero pessimi memoria sunt mirabili, tanto peiores quanto minus possunt quod malMinerva est inter selectos deos; Mentem autem deam turba vilis operuit. Quid de Virtute dicam? quid de Felicitate? de quibus in quarto libro plura jam diximus: quas cum deas haberent, nullum eis locum inter selectos deos dare voluerunt, ubi dederunt Marti et Orco, uni effectori mortium, alteri receptori. 2. Cum igitur in his minutis operibus, quae minutatim diis pluribus distributa sunt, etiam ipsos selectos videamus tanquam senatum cum plebe pariter operari; et inveniamus a quibusdam diis,
Abbreviated transcription (Latin):
ne uiuescunt & sensib amminiculantur. curnon
d s̃ille quisticit omnia uiuere atq sentire &iam
carniuitam preb& & sensum uniuersali operł hoc munꝰ
etam partibs tribuens: & quid opus ẽ uitumno atq
sentino : quod siubillo quiuitȩ ac sonsib uniuersaliter
presid& his quasi famulis ista carnalia udut extremi
& ima commis sa sunt . Ita nesunt ill sdecti destituti¬
familia ut noninuenirent. quibus &iam ipsiista com¬
mitterent. Sedcum tota sua nobilitate qua uisi sunt
scligendi opus facere cumignobilib cogerentur
iuno selecta & regina iouisq soror. & coniux. hȩc
tamen inter ducaest pueris. &opus facit cumdetib
ignobilissimis. abeona & adcona Ibi posuerunt
& mentem deam quefaciat pueris bonam mentem:
& inter selectos ista nom ponitur. quasi quicquam
maius prestari homini potest : Ponitur autẽ iuno:
quia interduca ese & domi duca quasiquicquam
prosit inter carpere & domum duci: Simons ñ .ẽ.

Expanded text:
ne uiuescunt et sensibus adminiculantur, quur non. ne uiuescunt et sensibus adminiculantur, quur non. deus ille, qui facit omnia uiuere adque sentire, etiam carni uitam praebet et sensum, uniuersali opere hoc munus etiam partubus tribuens? et quid opus est Vitumno adque Sentino? Quod si ab illo, qui uitae ac sensibus uniuersaliter praesidet, his quasi famulis ista carnalia uelut extrema et ima commissa sunt: itane sunt illi sfamilia, ut non invenirent quibus etiam ipsi ista committerent, sed cum tota sua nobilitate, qua visi sunt seligendi, opus facere cum ignobilibus cogerentur? Juno selecta et regina Jovisque soror et conjux, haec tamen Iterduca est pueris, et opus facit cum deabus ignobilissimis Abeona et Adeona. Ibi posuerun Mentem deam, quae faciat pueris bonam mentem, et inter selectos ista non ponitur, quasi quidquam maius praestari homini potest; ponitur autem Iuno, quia Iterduca est et Domiduca, quasi quidquam prosit iter carpere et domum duci, si mens non est
Abbreviated transcription (Latin):
lecta nondantur adiis selectis : sed a quibus dim
in cognitis & prestoꝵ dignitate neglactis: Quod
si res pondetur omnium initioꝵ potestatẽ habere
ianu m. & ideo illi &iã quod aperitur conceptui. Ñ
inmerito ad tribui. & omnium seminum saturnum
& ideo soninationem quoq hominis nom posseabcius
operatione sciungi. omnium seminum emitendoꝵ
liberum & liberam Etideo his &iam preesse quead
substituendos homines ꝑtinent omnium purgan¬
dorum & pariendorum iunonem Ctideo eam nonde¬
esse purgationib feminarum & partib hominun:
querant quid res pondetant deuitumno & sentino
utrum & ipsos uelint habere omnium quȩ uiuunt¬
& sentiunt potestatem. Quod si concedunt: aduen¬
dant quam eos sublimius lociturisint Nã seminib
nasci interra. & ex terra est : uiuere autẽ atq sentire
&iam deos si dertos opinantur. Suauitem dicunt
uitumno atq sentino. hȩc sola ad tributa que incar¬

Expanded text:
lecta non dantur a dis selectis, sed a quibusdam lecta non dantur a dis selectis, sed a quibusdam incognitis et prae istorum dignitate neglectis. Quod si respondetur omnium initiorum potestatem habere Ianum et ideo illi etiam quod aperitur conceptui non inmerito adtribui, et omnium seminum Saturnum et ideo seminationem quoque hominis non posse ab eius operatione seiungi, omnium seminum emittendorum Liberum et Liberam et ideo his etiam praeesse. quae ad substituendos homines pertinent, omnium purgandorum et pariendorum Iunonem et ideo eam non deesse purgationibus feminarum et partubus hominum: quaerant quid respondeant de Vitumno et Sentino, utrum et ipsos uelint habere omnium quae uiuunt et sentiunt potestatem. Quod si concedunt, adtendant quam eos sublimius locaturi sint. Nam seminibus nasci in terra et ex terra est; uiuere autem adque sentire etiam deos sidereos opinantur. Si autem dicunt Vitumno adque Sentino haec sola adtributa, quae in car
Abbreviated transcription (Latin):
cius den soninis omissionem uiris confert: Hoc
idem libera quȩceres seu uenus ẽ seminis confert
selecta iuno: & hoc non sola sed cummena filia iouis.
fluores menstruos ad eius quod conceptum ẽ. in cre¬
mentum. & confert uitumnus obscurus. &ignobilis
uitam confert sentinus obscurus et ignobilis sonsũ:
Queduo tantum illis rebus prȩstantiora sunt: quan¬
to etipsa intellectu acratione uincuntur. sicut eni
queratio cinantur & intellegunt ꝓfecto potioras
his quȩsine intellectu atque ratione ut pecoraui¬
uunt & sentiunt : Ita & illa quęuita sonsuque sunt
predita. his quinec uiuunt nec sentiunt merito pre¬
feruntur. Inter se lectositaque deos: uitumnus
uiuificator magis haberi debuer  t. quam ianus
seminis amissor. & saturnus seminis dator ułsator
& liber & libera seminum commotores uel omisso¬
res. Quae semina cogitare indignumest: nisi
aduitam sensumq: peruenerint. Quȩ munera se¬

Expanded text:
eiusdem seminis emissionem uiris; confert hoc eiusdem seminis emissionem uiris; confert hoc idem Libera, quae Ceres seu Venus est, feminis; confert selecta Iuno, et hoc non sola, sed cum Mena, filia Iouis, fluores menstruos ad eius, quod conceptum est, incrementum: et confert Vitumnus obscurus et ignobilis uitam; confert Sentinus obscurus et ignobilis sensum; quae duo tanto illis rebus praestantiora sunt, quanto et ipsa intellectu ac ratione uincuntur. Sicut enim, quae ratiocinantur et intellegunt, profecto potiora sunt his, quae sine intellectu adque ratione ut pecora uiuunt et sentiunt: ita et illa, quae uita sensuque sunt praedita, his, quae nec uiuunt nec sentiunt, merito praeferuntur. Inter selectos itaque deos Vitumnus uiuificator et Sentinus sensificator magis haberi debuerunt quam Ianus seminis admissor et Saturnus seminis dator uel sator et Liber et Libera seminum commotores uel emissores; quae semina cogitare indignum est, nisi ad uitam sensumque peruenerint, quae munera se
Abbreviated transcription (Latin):
fluoub preest: quamuis iouis filia. tamenig¬
nobilis & hanc prouinciam fluorum menstruoꝵ
in libro selectoꝵ deoꝵ ipsi iunoni idem auctor
ad signat. que indiis selectis &iam regina est.¬
& hic tam quam iuno lucina. cum etdem mena¬
priuigna sua eidem cruori presidet: Ibi sunt¬
& duo nescio quiobscurissimi uitum nus & ser¬
tinus: quorum alter uitam . alter sensus puerpe¬
rio largiuntur : Etnimirum multo plus p̃stant
cum sint ignobilissimi: quam illitot ꝓceres
& sclati. Nam profecto sineuita & sensu quid ẽ
illud totum quod muliebri utero geritur. nisines¬
cio quid abiectis simum limo acpulueri conpa¬
randum: quaeigitur causa tot selectos deos
adhȩx opera minima compulit. ubi auitum no
& sentino quos fuma obscura recondit. in huius
munificeatiȩ partitione superentur. confertenim
sdectus ianus aditum. & quasi ianuam somini confert:
selectus saturnus senen ipsum confert. sloctus lib̵er

Expanded text:
fluoribus praeest, quamuis Iouis filia, tamen igfluoribus praeest, quamuis Iouis filia, tamen ignobilis. Et hanc prouinciam fluorum menstruorum in libro selectorum deorum ipsi Iunoni idem auctor adsignat, quae in dis selectis etiam regina est et hic tamprivigna sua, eidem cruori presidet. Ibi sunt et duo nescio qui obscurissimi Vitumnus et Sentinus, quorum alter vitam, alter sensus puerperio largiuntur; et nimirum multo plus prestant, cura sint ignobilissimi, quam illi tot proceres et selecti. Nam profecto sine vita et sensu quid est illud totum quod muliebri utero geritur, nisi nescio quid abiectissimum, limo ac pulueri comparandum. Que igitur causa tot selectos deos ad hec opera minima compulit, ubi a Vitumno et Sentino, quos fama obscura recondit, in huius munificentie partitiselectus Ianus aditum et quasi ianuam semini; confert selectus Saturnus semen ipsum; confert selectus Liber
Abbreviated transcription (Latin):
linem martem uulcanum neptunum. solem
or cum. liberum patrem. ⁊ellurem. cererem
iunonem. lunam dianam. mineruam. uenerẽ
uestam : In quib omnib ferme xx: duo decim
mares. octo sunt feninȩ : H aec numina utrum
propter maiores inmundo amminis trationes
selecta dicantur: an quod populis magis in no¬
tuerunt maior que .ẽ. eis cultus ex hibitus. Ñ saaspo¬
si propterea quia opera maiora abhis admnis¬
trantur inmundo: non eos inuemre debuimus
inter illam quasi plebeiam Numinai multitu¬
dinem minutis opusculis deputitam: mãipse
cuncta opora sumunt exordium minutatimminu¬
tis distributa numinib. aditum a peit recipiendo
somini: Ibiest & saturnus propter ipsum senen:
lbiliber quimatem effuso scengu̾ine liberat: ibi
libera quametuenerem uolunt. que hocidem boie¬
ficium conferat fominȩ. utetuam ipsa misso semi¬
ne liberetur: Om̃s hiexillis sunt quislectiap¬
pellantur. Sedibiest & de mena quo nenstruis

Expanded text:
linem, Martem, Vulcanum, Neptunum, Solem, linem, Martem, Vulcanum, Neptunum, Solem, Orcum, Liberum patrem, Tellurem, Cererem, Iunonem, Lunam, Dianam, Mineruam, Venerem, Vestam; in quibus omnibus ferme uiginti duodecim mares, octo sunt feminae. Haec numina utrum propter maiores in mundo administrationes selecta dicuntur, an quod populis magis innotuerunt maiorque est eis cultus exhibitus? Si propterea, quia opera maiora ab his administrantur in mundo, non eos inuenire debuimus inter illam quasi plebeiam numinum multitudinem minutis opusculis deputatam. Nam ipse cuncta opera sumunt exordium minutatim minutis distributa numinibus, aditum aperit recipiendo semini. Ibi est et Saturnus propter ipsum semen; ibi Liber, qui marem effuso semine liberat; ibi Libera, quam et Venerem uolunt, quae hoc idem beneficium conferat feminae, ut etiam ipsa emisso semine liberetur. Omnes hi ex illis sunt, qui selecti appellantur. Sed ibi est et dea Mena, quae menstruis
Abbreviated transcription (Latin):
reprobi iudicantur. Non hoc dico ter tullia nus att:
uideo enim etiam exelectis selĩgi aliquos adali¬
quid maius atque prestantius: sicut inmilitia
cumtirones decti fuerint : ex his quoq: eligunt
ad opus aliquod mais armoꝵ. Ettum eligunt
in ecła quifiant prepositi. non utiq ceterireꝓ¬
bantur. cumom̃s boni fideles decti merito
nuncupentur: Eliguntur in ȩdificio lapides
angulares: non reprobatis ceteris. structure aũt
partibus: alii deputantur: Eliguntur uuȩ
aduescendum : nec reprobantur aliȩ quus re¬
liquimus adbibendum: Non opus ẽ. multa ꝑ¬
currere. cumres in a ꝑtosit: quamobrennon ex
hoc quod dii ex multis quidam selecti sunt uł
is quiscripsit. ueleorum cultores. uel diupsi
uituperatis unt: sed aduertendum potius dese¬
lectis dus quinam isti sunt. & ad qua mrem
selactiuid eantur : Hoscertedeos selectos uarro
unius libri contextione comm̃dat: ianum.
iouem. saturnum genium. mercurium appol¬

Expanded text:
reprobi iudicantur. Non hoc dico: reprobi iudicantur. Non hoc dico: uideo enim etiam ex selectis selegi aliquos ad aliquid maius adque praestantius, sicut in militia, cum tirones electi fuerint, ex his quoque eliguntur ad opus aliquod maius armorum; et cum eliguntur in ecclesia, qui fiant praepositi, non utique ceteri reprobantur, cum omnes boni fideles electi merito nuncupentur. Eliguntur in aedificio lapides angulares, non reprobatis ceteris, qui structurae partibus aliis deputantur. Eliguntur uuae ad uescendum, nec reprobantur aliae, quas relinquimus ad bibendum. Non opus est multa percurrere, cum res in aperto sit. Quam ob rem non ex hoc, quod di ex multis quidam selecti sunt, uel . is qui scripsit uel eorum cultores uel di ipsi uituperandi sunt, sed aduertendum potius quinam isti sint et ad quam rem selecti uideantur. unius libri contextione commendat: Ianum, Iouem, Saturnum, Genium, Mercurium, Apol
Abbreviated transcription (Latin):
mortalis uitȩ transitorium uaporem. sed ꝓpter
uitam bectam quae nonnisi &erna est querenda
sidixerim dĩtatem : Nam & hoc uerbo uti
iamnostros nonpig&: ut degreco ex pressius
Hanc ergo diuinitatem si uedĩtatem non ess&
in ea theologia. quamciuilem uocant: quȩ :
amarco uarrone sedoam uoluminib: explica¬
ta est : id ẽ. non ꝑueniri ad eternȩ uitȩ felici¬
tatem talium deorũ cultu. quales aciuititib
qualiterq: colendi instituti sunt : Cui non dum
per sua sit sextus liber quem proxime absol¬
uimus. camistum for sitan legerit quidehac
questione expedienda ulterius: desider& non
habebit: Pieri enim potest : ut saltim deos selec¬
tos atque precipuos quos uarro uolumine
conplexus . e ultimo. dequib parum diximus
quis quam colendos propter uitã beatam
que n onnisi ȩterna est opinetur: Qua in renon
dico quod facetius ait. ter tullianus. fortasse¬
quamuerius sidu eliguntur itthului: utiq ceteri

Expanded text:
mortalis uitae transitorium uaporem, sed propter mortalis uitae transitorium uaporem, sed propter uitam beatam, quae non nisi aeterna est, quaerenda sic dixerim, deitatem nam et hoc uerbo uti iam nostros non piget, ut de Graeco expressius — hanc ergo diuinitatem siue deitatem non esse in ea theologia, quam ciuilem uocant, quae a Marco Varrone sedecim uoluminibus explicata est, id est non perueniri ad aeternae uitae felicitatem talium deorum cultu, quales a ciuitatibus qualiterque colendi instituti sunt, cui nondum persuasit sextus liber, quem proxime absoluimus, cum istum forsitan legerit, quid de hac quaestione expedienda ulterius desideret, non habebit. Fieri enim potest, ut saltem deos selectos adque praecipuos, quos Varro uolumine conplexus est ultimo, de quibus parum diximus, quisquam colendos propter uitam beatam, quae non nisi aeterna est, opinetur. Qua in re non dico quod facetius ait Tertullianus fortassquam uerius: Si di eliguntur ut bulbi, utique ceteri
Abbreviated transcription (Latin):
egimus colendi non sunt: Sed qm̃ ueternosȩ con¬
suetudinis uisnimis in alto radices sicui deista
ciuili theologia respuenda atque uitanda pa¬
rum uideor dis putasse: in aliud uolumen quod
huic opitulantedõ coniungendum est animum
iligentius meprauas & ueteres opiniones
ueritati pietatis inimicas. quastenebro sis
animis altius & uenatius diuturnus humanige¬
neris error infixit. euellere atque extr̾rpare
conantẽ & illius gratia qui hoc ut uerus ds̃ potes¬
& promeo modulo icius adiutorio cooperante
ingenia celerioia atque melior&. quibus adhanc
ren superiores libri satis superque sufficiunt
pacienter etequa nimiter ferredebebunt. & ꝓp¬
ter alios non putare super fluum quod iam si bi
sentiunt necessarium: multum magna resagitur.
cumuera etuere scã diuinitas quamuis a se inob
etiam huic quamnunc gerimus fragilitati ne¬
ces saria subsidia prebeantur. non tamen ꝓpter

Expanded text:
egimus, colendi non sunt. Sed quoniam ueternosae conegimus, colendi non sunt. Sed quoniam ueternosae consuetudinis uis nimis in alto radices habet, si cui de ista ciuili theologia respuenda adque uitanda parum uideor disputasse, in aliud uolumen, quod huic opitulante Deo coniungendum est, animum iligentius me prauas et ueteres opiniones ueritati pietatis inimicas, quas tenebrosis animis altius et tenacius diuturnus humani generis error infixit, euellere adque exstirpare conantem et illius gratiae, qui hoc ut uerus Deus potest, pro meo modulo in eius adiutorio cooperantem ingenia celeriora adque meliora, quibus ad hanc rem superiores libri satis superque sufficiunt, patienter et aequanimiter ferre debebunt et propter alios non putare superfluum, quod iam sibi sentiunt non necessarium. Multum magna res agitur, cum uera et uere sancta diuinitas, quamuis ab ea nobis etiam huic, quam nunc gerimus, fragilitati necessaria subsidia praebeantur, non tamen propter