comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ficatũ. et utile dño. ad omẽ opꝰ bo¬
nũ paratũ. Audis paulus in his
quomͦ uasoꝵ diu̾sitates aꝑuit:
nã ibi uͥ auditor ñ erat dignus.
s contradictor erat. sola fictilia
uasa cõmemorat: hic aũt et aurea
dic̃ ee̾ et argentea. et lignea. et fic¬
tilia: et aliã quidẽ eẽ ad honorera.
alia aut̃ ad contumeliã fieri ibi si¬
luit: hic aꝑuit. Si enĩ quis emun¬
dauerit semet ipsum inquit abhis
sine dubio peccati sordibus: erit
et utile dño: ad omẽ opus bonum
paratum. Restat gͥ. ut qui se ñ e¬
munda uerit. nec ꝑ penitentiã pec¬
cati macłas abluerit: sit uas ad con¬
tumeliam. Qd et si auxerit mali¬
ciam. et conu̾ti ꝑ duritiã mentis
et cor inpenitens omĩno contẽpse¬
rit: erit iã ñ solũ uas contumeliȩ
s et uas irȩ. Ita gͦ rationẽ quã ibi
indigne p oscentibus claudit. bie
digne desiderantibꝰ pandit: ꝑ quã
etiã illud qđ paulo ante de iacob

Expanded text:
ficatum, et utile Domino, ad omne opus boficatum, et utile Domino, ad omne opus bonum paratum. Audis Paulus in his quomodo vasorum diversitates aperuit? nam ibi ubi auditor non erat dignus, sed contradictor erat, sola fictilia vasa commemorat; hic autem et aurea dicit esse, et argentea, et lignea, et fictilia, et alia quidem esse ad honorem, alia autem ad contumeliam fieriluit, hic aperuit. Si enim quis emundat semetipsum, inquit, ab his, sine dubio, peccati sordibus, erit et utile Domino, ad omne opus bonum paratum. Restat igitur ut qui se non emundaverit, nec per poenitentiam peccati maculas abluerit, sit vas ad contumeliam; quod etsi auxerit malitiam et converti per duritiam mentis et cor impoenitens omnino contempserit, erit jam non solum vas contumeliae, sed et vas irae. Ita ergo rationem, quam ibi indigne poscentibus claudit, hic digne desiderantibus pandit. Per quam etiam illud quod paulo ante de Jacob
Abbreviated transcription (Latin):
miam ꝓpłam tale aliquid legimus:
u iubetur adõ introire indomuni
figuli. et uidere eũ fingentẽ: ut q
uas conlapsum demanibus suis
recolligens. rursus fruxit illud se¬
dm uoluntatẽ suam. Et factus ẽ in¬
quit sermo dni ad eũ dicens. Nũqͥd
ego ñ potero facere domui isrł sic̃
figulus istes et sapientia dic̃. Uasa
figuli ꝓbat fornax: et homines
iustos tẽptatio. Habet gͦ nr̃i cłs
potestatẽ. sicut et figulus luti: ut
faciat ex eadem massa uas ad ho¬
norem. et uas ad contumeliã. Tibi
gͦ qui insolent̃ respondes do. hȩc
audisse sufficiat: qui uͦ oꝑa sapi¬
entiȩ di indispensationibꝰ eĩ deside¬
rat ȩontuerat contueri: audiat in
alio loco de his ipsis paulũ diuino¬
rũ secretoꝵ consciũ disputantẽ. In
domo aũt magna ñ sunt inquit
tantũmͦ uasa aurea et argentea.
s et lignea et fictilia: et alia qui¬
dẽ adhonorẽ alia aut̃ ad contume
liã. Si gͦ quis emundauerit semẽt¬
ipsũ ab his : erit uas adhonorẽ scĩ¬

Expanded text:
miam prophetam tale aliquid legimus , ubi jubetur a Deo introire in domum figuli, et videre eum fingentem, utique vas collapsum de manibus suis recolligens, rursum finxit illud secundum voluntatem suam. Et factus est, inquit, sermo Dei ad eum dicens: Nunqere domum Israel sicut figulus iste? Et Sapientia dicit: Vasa figuli probat fornax, et homines justos tentatio . Habet ergo nostri Deus potestatem, sicut et figulus luti, ut faciat ab eadem massa vasa ad honorem, et vasa ad contumeliam. Tibi ergo qui insolenter respondes Deo, haec audisse sufficiat; qui vero opera Sapientiae Dei in dispensationibus ejus desiderat contueri, audiat in alio loco de his ipsis Paulum divinorum secretorum conscium disputantem : In domo autem magna non sunt, inquit, tantummodo vasa aurea et argentea, sed et lignea et fictilia, et alia quidem ad honorem, alia autem ad con semetipsum ab his, erit vas ad honorem sancti
Abbreviated transcription (Latin):
test:ꝙ t̾ram imꝑitos quosq et in¬
docibiles homines indicat. ad qͦs
ñ u̾ba in quibꝰ ratio fidei continet᷑. ⁊
explanatio sapientiȩ. s sonus ficłi.¬
cõmuni et simplici p̃dicatione ꝑue¬
nerit. finẽ uͦ orbis t̾rarũ. eruditiorẽ
quosq et prudentiores appellaue¬
rit. finis enĩ ꝑfectionẽ indicat
rerũ. Ad hos gͦ tales. ñ solũ uoces
s u̾ba et rationẽ ꝑuenisse ꝓnunci¬
at: qui utiq audientes sermonẽ
fiłi etiã ꝑ scrutari possunt et ꝑ¬
quirere seripturas diuinas: ut
cognoscant eoꝵ u̾boꝵ quȩ eis ꝑ¬

Expanded text:
quia terram imperitos quosque et indocibiles homines dicat, ad quos non verba, in quibus ratio fidei continetur et explanatio sapientiae, sed sonus fidei simplici praedicatione pervenerit: finem vero orbis terrarum eruditiores quosque, et prudentiores appellaverit. Finis enim perfectionem indicat rerum. Ad hos ergo tales non sonum vocis, sed verba et rationem pervenisse pronuntiat, qui utique audientes sermonem fidei, etiam perscrutari possunt et perquirere Scripturas divinas, ut cognoscant eorum verborum, quae eis
Abbreviated transcription (Latin):
Dȩc gͦ iusticia ñ tantũ uitã p̃bet: s
ȩt̾̃nam uitã. Illam uͦ legis iusticiã.
qui fecerit homo. ñ dixit in ȩt̾̃num
ipsam quȩ ex lege ẽ iusticiam si¬
ne xp̃o ad implere poterit. qui
inquit dicit. Ne dixeris incorde
tuo.quis ascendit incelum: hoc ẽ
xpm̃ deducere: aut quis descen-

Expanded text:
Haec ergo justitia non tantum vitam praebet, sed aeternam vitam. Illam vero legis justitiam « qui fecerit homo, » non dixit in aeternum ipsam, quae ex lege est justitiam sine Christo adimplere poterit, qui dicit: Ne dixeris in corde tuo, Quis ascendet in coelum? hoc est, Christum deducere, aut q
Abbreviated transcription (Latin):
dicatio. S qđ dic̃ testam̃ta. et legis¬
latio: unũ fortasse dicere uideatur.
Lex enĩ quȩ lata ẽ. ipsa etiam testam̃¬
tũ appellat᷑. S ego hanc eẽ distinc¬
tionẽ puto: qđ legis latio quidẽ
una fuerit et semel habita ꝑ moy¬
sen: testam̃ta uͦ frequent̃ statuta
sunt. Quotiens enĩ peccauert̃ et ab¬
iecti st̃. totiens ex heredati uiden¬
t᷑: et rursum quotiens reꝓpitiatꝰ
ds reuocauit eos. et in hereditatẽ
suȩ possessionis adduxit: totiens
reparasse testam̃ta. et heredes eos
seripsisse credendus ẽ. Et obseqͥũ.
et ꝓmissiones. Obsequiũ sacerdota¬
lia dic̃ officia : ꝓmissiones q̃ patͥ¬
bꝰ facte sunt. et sꝑant᷑ dande his
qͥ ꝑfidẽ filiĩ dicunt᷑ abrahȩ: certũ
ẽ tam̃ qđ etiã scđm carnẽ ex ipso
genere hoc ẽ ex israhelitico fuerint.
ex ipsis ẽ. Cur aut̃ ue illis: qr notꝰ¬

Expanded text:
aedicatio, sed quod dicit testamentum et legislatio unum fortasse dicere videatur. Lex enim quae lata est ipsam etiam testamentum appellat. Sed ego hanc esse distinctionem puto, quod legislatio quidem una fuerit, et semel habita per Moysem; testamenta vero frequenter statuta sunt: quoties enim peccaverunt et abjecti sunt, toties exhaeredati videntur, et rursum, quoties repropitiatus Deus revocavit eos, et in haereditatem suae possessionis adduxit, toties reparasse testamenta, et haeredes eos scripsisse credendus est. Et obsequium et promissiones, obsequium sacerdotalia dicit officia, promissiones, quae patribus factae sunt, et sperantur dandae his qui per fidem filii dicuntur Abrahae. Certum est tamen quod etiam secundum carnem ex ipso genere, hoc est, Israelitico, fuerint ex ipsis est. » Cur autem vae illis? quia nat
Abbreviated transcription (Latin):
cũ ipse sit iusticia: quasi de alio
ita de se hȩc dicere uidetur. In
multis enĩ locis inuenies salua¬
torem. quasi de alio ita dese loqurut
in ȩiuigłio dicit. Et statuet oues ade¬
xtris. hedos aut̃ adsinistris: et di¬
cet his. qui a dextris sunt. et iterũ
his qui a sinistris sunt. ea ꝗͤ seripta
sunt. Quod gͦ ait. ne dixeris incorde
tuo. quis ascendit in cęlũ. aut quis
descendit in abyssum. exceptis quȩ

Expanded text:
tus ipse sit justitia, quasi de alio ita de se haec dicere videatur. In multis enim locis invenies Salvatorem quasi de alio, ita de se loqui, ut in Evangelio dicit : Et statuet oves a dextris, haedos autem a sinistris, et dicet his qui a dextris sunt, etc. Et iterum his qui a sinistris sunt, ea quae scripta sunt. Quod ergo ait, ne dixeris in corde tuo, Quis ascendit in coelum? aut quis descendit in abyssum? exceptis his quae
Abbreviated transcription (Latin):
re zelum di. licet ñ scđm scientiã
quã penitus ñ habere. Qui enĩ
habet. sicut scriptũ ẽ. dabitur ei
uł in nouissimis cũ omĩs isrł saluuᷤ
fiet: qui aut̃ ñ habet. etiam qđ ba¬
bet auferetur ab eo. Finis enim le¬

Expanded text:
re zelum Dei, licet non secundum scientiam, re zelum Dei, licet non secundum scientiam, quam penitus non habere. Qui enim habet, sicut scriptum est , dabitur ei, vel in novissimis, cum omnis Israel salvus fiet. Qui autem non habet, etiam quod habet auferetur ab eo. Ignorantes e
Abbreviated transcription (Latin):
ci. qr habemus delum oꝑis boni. s
ñ sccłm scientiam. Et ido danda p̃¬
cipue ẽ oꝑa scientiȩ: ne res nobis
infelicit̃ accidat. ut infide positi
frustremur afide: et zelum haben¬
tes bonoꝵ. deciclamus abonis. Uis
aut̃ scire. q pot̾ quis siscientiam
ñ habeat. euanescere infide: Audi
ipsum paulũ quibꝰdam dicentem.
Nisi sine causa credidistis. Accidit
gͦ sine causa credidisse his. quisci¬
entiȩ oꝑam ñ dant: ut in eo quo
crediderunt. etiã intellectũ uerita¬
tis accipiant. Deniq et apłi banceẽ
differentiam fidei simplicit̾ traditȩ
fidẽ : hoc ẽ. ut habentes eãm fidẽ
quȩ ñ ẽ scłm scientiã: habeamus
et eam quȩ ẽ scđm scientiam. In¬
terim iudeis testimoniũ ꝑhibet
paulus: qđ emulationẽ dĩ habeant.
licet ñ scdm scientiã. Tam̃ ꝙr ut cũ¬
q babent enulationẽ di: causam
dedert apło qua obsecrationẽ ꝓ
eis offerat do. Melius ẽ enĩ habe¬

Expanded text:
ci quia habemus zelum operis boni, sed ci quia habemus zelum operis boni, sed non secundum scientiam; et ideo danda praecipue sunt opera scientiae, ne res nobis infeliciter accidat, ut in fide positi frustremur a fide, et zelum habentes bonorum decidamus a bonis. Vis autem scire quia potest quis, si scientiam non habeat, evanescere in fide? audi ipsum Paulum quibusdam dicentem: Nisi sine causa credidistis . Accidit ergo sine causa, credidisse his qui scientiae operam non dant, ut in eo quo crediderunt etiam intellectum veritatis accipiant. Denique et Apostoli hanc esse differentiam fidei simpliciter traditaefidem, hoc est, ut habentes eam fidem, quae non est secundum scientiam, habeamus et eam quae est secundum scientiam. Itaque Judaeis testimonium perhibet Paulus, quod aemulationem Dei habeant, licet non secundum scientiam. Tamen quia utcunque habebant aemulationem Dei, causam dederunt Apostolo, qua obsecrationem pro illis offerat Deo. Melius est enim habe
Abbreviated transcription (Latin):
ñ inflata. ñ ambitiosa. ñ querens
quȩ sua sunt. et hȩc et his similia
in caritate ñ habeatit. s solo affec¬
tu diligat dm̃: cõpetent̃. et ad
ipsum dicet᷑ qr caritatẽ łĩ habet.
s ñ sccłm scientiam. Similit̃ aut̃
dici potest et de alio. qr fidẽ dĩ ha¬
bet. si ñ scdm scientiam: si ignoret
q fides cłi sine oꝑibus mortua ẽ.
et qi ficles dĩ ñ in solis u̾bis ẽ. quȩ
int̾̃dum ab alio cõposita uł scripta
dicuntur: s in affectu m̃tis tali qͦ¬
dammͦ. qualẽ habuit illa que di¬
xit intra se. Si tetigero fimbriam
uestim̃ti eius: salua ero. Si quis
gͦ ñ ita habeat fidem. ut ex actibꝰ
sius bonis cui credit ostendat:
potest et ad ipsum dici. qr ficlem
cłi habet s ñ scłm scientiam.
bꝰ laudari uult. Et alius abstinenᷤᷤ
potest dici. s ñ scd̾m scientiam:
siꝓpterea ieiunat. ut hominibus
pareat. Et sic ꝑ singła queq quȩ
gerimus. nisi scdm scientiam et in¬
tellectum geramus: pot̾ ad nos di¬

Expanded text:
flata, non ambitiosa, non quaerens quae sua sunt , haec et his similia si in charitate non habeat, sed in solo affectu diligat Deum, competenter et ad ipsum dicetur, quia charitatem Dei habet, sed non secundum scientiam; similiter autem dici potest et de alio, quia fidem Dei habet, sed non secundum scientiam, si ignoret, quia « fides sine operibus mortua est 0, » et quia fides Dei non in solis verbis est, quae interdum ab alio composita vel scripta discuntur, sed in affectu mentis tali quodammodo, qualem habuit illa quae dixit intra se: Si tetigero fimbriam vestimenti ejus, salva ero . Si quis ergo non ita habeat fidem, ut ex actibus suis bonis cui credit ostendat, potest et ad ipsum dici, quia fidem Dei habet, sed non secundum scienibus laudari vult; et alius abstinens potest dici, sed non secundum scientiam, si propterea jejunat, ut hominibus placeat; et sic per singula quae gerimus, si non secundum scientiam et intellectum geramus, potest ad nos di
Abbreviated transcription (Latin):
sum te suscitaui ut ostendã inte uir¬
tutẽ meã : et ut adnunciet᷑ nom̃ meũ
inunuisa t̾ra. Uide enĩ qi ñ dixit. qr
ad boc ipsum te feci. alioquin ad condi¬
tiã quã tͥ ipse infrenis. et sine łi ti¬
more uiuendo ac quisisti: et in alios
irroget᷑ utilis ac fructuosa correptio:
et inte ipsum ad posteritatis exemplũ
famosissimus conferat᷑ int̾itus. Qd̃ aut̃¬
dicit. gͦ eui uult miseret᷑ et quẽ uult
indurat: ex his quȩ in exodo scripta
sunt. uidet᷑ ad sumere. uͥ illud dicit. In¬
durabo cor pharaonis ut ñ dimittat
popłm. Indurabat᷑ aut̃ cor pharaoĩs
hoc mͦ. Noluit d̾̃s in eũ subitã et ple¬
nã dare uindictã. Quã uis enĩ eẽt

Expanded text:
endam in te virtutem meam, et annuntietur nomen meum in universa terra. Vide enim, quia non dixit: quia ad hoc ipsum te feci, alioquin ad conditiam, quam tibi infrenis, et sine Dei timore vivendo quaesisti, et in alios irrogetur utilis ac fructuosa correctio, et in teipsum ad posteritatis exemplum famosissimus conferatur interitus. Ad dicit, Ergo cui vult miseretur, et quem vult indurat, » ex his quae in Exodo scripta sunt videtur assumere. Ibi enim dicit: « Indurabo cor Pharaonis, ut ne dimittat populum . » Indurabatur autem cor Pharaonis hoc modo. Noluit Deus subitam et plenam dare in eum vindictam. Qua
Abbreviated transcription (Latin):
Sectari dicit᷑ ille qui ꝑdoctrinã et le¬
ctionẽ multã. assequi aliquid cupit.
Unde et a sectando sectȩ appellatȩ st̃
huiꝰ modi doctͥnȩ: quȩ hominũ tradi¬
tione discunt᷑. Gentes gͦ qr legẽ tabu¬
it. Iccirco gͦ ꝓximi fuert̃ iusticiȩ ei
nat legẽ. Certũ ẽ enĩ. qr isrł sectaba¬
t᷑ legẽ iusticiȩ scđm litteram. s in
legẽ ñ ꝑuenit: quã legẽ: sine dubio
sp̃c. Neq enĩ hoc diceret apłs: qr le¬
gẽ quã sectabatur. et quã tenebat.
et quam habebat. in hanc ñ ꝑuene¬
rit. Reddit gͦ rationẽ: cur inlegẽ
isrł ñ potuerit ꝑuenire. Quia ñ ex
fide inquit. s quasi ex oꝑibus. De¬

Expanded text:
sectari dicitur ille, qui per doctrinam et lesectari dicitur ille, qui per doctrinam et lectionem multam assequi aliquid cupit; unde et a sectando sectae appellatae sunt hujusmodi doctrinae, quae hominum traditione discuntur. Gentes ergo quia legem tabuit. Idcirco ergo proximi fuerunt justitiae ei nat legem. Certum est enim quia sectabatur legem justitiae secundum litteram, sed in legem non pervenit: quam lspiritus. Neque enim hoc diceret Apostolus, quia legem quam sectabatur, et quam tenebat et quam habebat, in hanc non pervenerit. Reddit ergo rationem cur in legem Israel non potuerit pervenire, quia non ex fide, inquit, sed quasi ex operibus.
Abbreviated transcription (Latin):
ñ otiose ysaias sem̃ nominauit. qđ
relictum ẽ: senĩ nãq dicit᷑. qđ semi¬
nat᷑ int̾ra. et fructũ multiplicem
reddit.: docens ꝑ hoc etiam xp̃m semi¬
nandum ee̾. idẽ sepeliendum eẽ in t̾ra:
et inde resurgentẽ. fructũ plurimum
totius eccłȩ multitudines ꝓlaturum:
sicut et ipse dñs dicit. Nisi granũ fru¬
m̃ti int̾ram ceciderit. et mortuũ fue¬
rit. fructũ ñ afferet: siaũt mortuum
fuerit. fructũ plurimũ afferet. Quid
gͦ inquit dicemus. Qđ gentes quȩ
ñ sectabant᷑ usticiam. app̃hendert
iusticiam. iusticiã aut̃ quȩ ex fideẽ:
Uideatur fortassis hoc contrariũ eeͣ
uł illis quȩ supra diximus. qđ unꝰ¬
quisq emundet se et expurget ut
naturali lege inqua sine dubio ẽ et
iusticia. utant᷑ etiam gentes. Quomͦ
gͦ hic dicit. ꝙ gentes quȩ ñ sectabã¬
t᷑ iusticiam. app̃hender̃t iusticiam:
Uide gͦ. si hoc mͦ possumus respondere.
An aliud ẽ sectari: aliud insitũ habe.

Expanded text:
iose Isaias semen nominavit, quod relictum est: semen namque dicitur, quod seminatur in terra, et fructum multiplicem reddit, docens per hoc etiam Christum seminandum esse, id est, sepeliendum in terra, et inde resurgentem fructum plurimum totius Ecclesiae multitudinis prolaturum, sicut et ipse Dominus dicit: nisi granum frumenti in terra ceciderit, et mortuum fuerit, fructum non affert; si autem mortuum fuerit, fructum plurimum affert . Quidntes quae non sectabantur justitiam comprehenderunt justitiam, justitiam autem quae ex fide est. Videatur fortassis hoc contrarium esse vel illis de quibus supra diximus, quod unusquisque emundet se et expurget, utnaturali lege, in qua sine dubio est et justitia, utantur etiam gentes. Quomodo ergo hic dicit, quod « gentes, quae non sectabantur justitiam, comprehenderunt justitiam? » vide si hoc modo possumus respondere. Aliud est sectari, aliud insitum habere;
Abbreviated transcription (Latin):
cut ego dñs et magister laui pedes
urõs: et uos inuicẽ lauate pedes
alterutrum: exemplũ enĩ dedi uo¬
bis. Uideamus gͦ qđ sit istud exẽ¬
plũ. quo magitri discipłoꝵ lauare
debeant pedes: aut de qua aqua
lauare. Si quis inuenit aquã uiuã.
et si qͥs accipiat bibere a iħu. et aqͣ
illa fiat in eo fons aquȩ salientis
in uitã et̃nã: istȩ de hac aqua do¬
ctrinȩ spũalis potest lauare pedeᷤ
discipłoꝵ. et om̃s ex animabus ip¬
soꝵ inmunditias sordesq diluere:
et hoc faciens. datũ amagistro

Expanded text:
cut ego Dominus et magister lavi pedes vestros, et invicem lavate pedes alterutrum: exemplum enim dedi vobis . Videamus quod sit istud exemplum, quo magistri discipulorum lavare debeant pedes, aut de qua aqua lavare. Si quis inveniat aquam vivam, et si quis accipiat de baptismo, et aqua illa fiat in eo fons aquae salientis in vitam aeternam, iste de hac aqua doctrinae spiritualis potest lavare pedes discipulorum, et omnes ex animo ipsorum immunditias sordesque diluere; et hoc faciens, datum a magistro
Abbreviated transcription (Latin):
liquã ꝑ sonã. ut contra dicentẽ si¬
bi et questionẽ mouentẽ. et dice¬
ret. numquid iniquitas ẽ apud dm̃.
si ñ uolentis. neq currentis. s mise¬
rentis ẽ dĩ: et si pharaonẽ ꝓpterea
elegit. ut impso potentiã suȩ uirtu¬
tis ostenderet: et si ipse eui uube mi¬
seret᷑. et quẽ uult indurat: ut quid
de hominibꝰ inquit querit᷑. et cur
qͥ peccat culpat᷑. cũ talis de uno
quoq ipsius uoluntas habeat᷑.
hȩc gͦ et his similia cõmentantia
atq̃ in huiꝰ se mysterii cubicłm ꝓ
t̃uius et in portunius ingerenti.:
cũ increpatione dignissima excla¬
mergis: et int̾ious cubicłi ausus es

Expanded text:
liquam personam, velut contradicentem sibi, et quaestiones moventem, et diceret: Nunquid iniquitas est apud Deum? et si non volentis, neque currentis, sed miserentis Dei est: et si Pharaonem propterea elegit, ut in ipso potentiam suae virtutis ostenderet, et si ipse cujus vult miseretur, et quem vult indurat: utquid de omnibus, inquit, queritur, et cur qui peccat culpatur? cum talis de uno quoque ipsius voluntas habeatur. Haec ergo et his similia commoventi, atque in hujusce mysterii cubiculum protervius et importunius ingerenti, cum increpatione dignissimae exclamergis, et interioris cubiculi ausus es
Abbreviated transcription (Latin):
conuenerit obedire. S nẽ uicle
ne forte ñ illis solis dici sermo istȩ
uideatur: qr zelum cui habeant. s ñ
scłm scientiam. Similit̾ enim po¬
test dicere apłs et de aliis. ꝙr testi
ad affectum erga dm̃. ignoret aut̃
ꝙ caritas paciens debet ẽẽ. beni

Expanded text:
convenerit obedire. Sed vide nunc ne forte non illis solis dici sermo iste videatur, quia zelum Dei habent, sed non secundum scientiam. Similiter enim poteis affectum erga Deum, ignoret autem, quia charitas patiens debet esse, beni
Abbreviated transcription (Latin):
on lapidem offensionis. et petram
scandali: et quicredit in eũ ñ eru¬
bescit. Sciendũ aut̃ ẽ. qđ in esaia
ꝓpħa hoc testimonium ita scriptũ
ẽ: ecce ego inmittã infundam̃to sy¬
eius. et qui crediderit in eũ ñ con
suis esaiȩ ꝓphe huic testimonio inse¬
ruisse. inquo ita scriptũ ẽ: et ñ tãquã
lapidi offensionis occurretis ei. neq
ut lapidi rume: et exutroq loco ex¬
cerpentẽ quȩ afsertionibus suis com¬
moda uidebant᷑ aptasse. Uerũtanen¬

Expanded text:
et petram scandali, et qui credet in eum, non erubescet. Sciendum autem est quod in Isaia propheta hoc testimonium ita scriptum est : Ecce ego immitto in fundamenta Siejus; et qui crediderit in eum non consius Isaiae prophetae huic testimonio inseruisse lapidi offensionis occurretis ei, neque ut lapidi ruinae , et ex utroque loco excerpens quae assertionibus suis commoda videbantur aptavit. Mult
Abbreviated transcription (Latin):
odit filiũ suũ. Si enĩ ꝑcusseris eũ
uirga. ñ morietur: animã aut̃ eius
saluã facies amorte. Notã fac̃ gͦ po¬
tentiam suã ds. dũ impios castigat
et corripit: ut scdm scripturȩ senten¬
tiã. dũ flagellat᷑ pestilens. innocens
astutior fiat: notas aut̃ facit etiã
diuitias głȩ suȩ. inuasis miscđiȩ¬
quȩ p̃parauit ingłam: ut innotes¬
cant diuitiȩ di: cũ gͣ eos qui inter
homines sꝑnunt᷑ et humiles sunt.
misccũa eĩ ostendit᷑: qui ñ indiuitiis
suis. nec inpotentia sua. s in deo
sꝑant. Sient et tunc hebreoꝵ gens de¬
sꝑata int̾ homines et abiecta. ado mi¬
sccłiam consecuta ẽ: ita gͦ et nunc
piciebat᷑ ab his qui in circumcisione
qr et illi consecuti sunt miscłiam
et plebs d̃i appellati sunt. et dilecti
di fuerunt. s qm̃ seruare acceptã
grãm nescierunt: dicit᷑ ad eos inqͥ¬
bus mechabant᷑. Commnemoratio isrł.
Dinisi eam: et dedi ei libellũ repudii

Expanded text:
odit filium suum: si enim percusseris eum odit filium suum: si enim percusseris eum virga, non morietur: animam autem ejus salvam facies a morte . Notam facit ergo potentiam suam Deus, dum impios castigat, et corripit, ut secundum Scripturae sententiam, dum flagellatur pestilens, innocens astutior fiat . Notas autem facit etiam « divitias gloriae suae in vasis misequae praeparavit in gloriam. » Innotescunt divitiae Dei, cum erga eos, qui inter homines spernuntur et humiles sunt, misericordia ejus ostenditur, qui non in divitiis suis nec in potentia sua, sed in Domino sperant: sicut tunc Hebraeorum gens desperata inter homines et abjecta a Deo misericordiam consecuta est; ita ergo et nunc pernebatur ab his qui in circumcisione quod et illi consecuti sunt misericordiam, et plebes Dei appellati sunt, et dilecti Dei fuerunt. Sed quoniam servare acceptam gratiam nescierunt, dicitur ad eos, in quibus moechabatur commoratio Israel, dimisi eam, et dedi ei libellum repudii
Abbreviated transcription (Latin):
Hȩc quantũ ad ipsius apłici sermo¬
nis ordinẽ et explanationẽ eiꝰ u̾boꝵ
ꝑtinet dicta sint: nc̃ breuit̃ repe¬
tentes. aliqua etiã de intellectu
urtdore requiramus. Quomͦ gͦ d̃s
notam fecit iram suam.: ꝑuasa in quit
ire aptata inꝑditionẽ. Obstupesco e¬
go apud memet ipsum: scĩ sp̃c con¬
silium indiuinis uoluminibus con¬
tuens. Nam irã quidẽ cłi que ẽ a
natura eius extranea notã fieriho¬
minibus dic̃ sicut p̃sens hic apłi in¬
dicat locus: bonitatẽ uͦ eiꝰ et dulce¬
memorat et occultari. sicut et dauid
cdic̃. Quã magna multitudo dulcedi¬
nis tuȩ dñe: quã abscondisti tim̃tibꝰ
te. Quid gͦ cause dicemus. qđ ds irã
manifestat hominibus. et dulcedinẽ
celat: Scit sine dubio fragile ẽẽ ho¬
minũ genus. et ad lapsum ꝓcliue ꝑ
negligentiã: quibus expediat magiᷤᷤ
ẽẽ sub metu irȩ. quã spe benignitatis
cłi et dulcedinis relaxari: sicut et
sapientia di dic̃. Qui parcit bacło:

Expanded text:
ec, quantum ad ipsius Apostolici sermonis ordinem explanationemque verborum pertinet, dicta sint; nunc breviter repetentes aliqua etiam de intellectu interiore requiramus; quomodo ergo Deus notam facit iram suam? per vasa, inquit, irae aptata ad perditionem. Obstupesco ego apud memetipsum sancti Spiritus consilium in divinis voluminibus contuens, nam iram quidem Dei, quae est a natura ejus extranea, notam fieri hominibus dicit, sicut praesens hic Apostoli indicat locus; bonitatem vero ejus et dulcememorat et occultari, sicut David dicit: quam magna multitudo dulcedinis tuae, Domine, quam abscondisti timentibus te! Quid ergo causae dicemus, quod Deus iram manifestat hominibus, et dulcedinem celat? Scit sine dubio fragile esse hominum genus, et ad lapsum proclive per negligentiam, quibus expediat magis esse sub metu irae, quam spe benignitatis Dei et dulcedinis relaxari. Sicut et Sapientia Dei dicit: Qui parcit baculo,
Abbreviated transcription (Latin):
entiam quã loquit᷑ paulus int̃ ꝑfe¬
ctos. secreta et abscondita diuinȩ
dispensationis ex posuit. et osten¬
dit quaratione quo ue ordine uł
irã ds ostendit in uasis irȩ. uł diui¬
tias głȩ suȩ in uasis miscdĩȩ. et do¬
cuit qđ uas irȩ fiat unusquisq ex
eo qd ꝑ cluriciam suã et cor inpeni¬
tens thesaurizet sibi ipsi irã. uasa
uerint abhis. et adomẽ opus bonũ
p̃parauerint: nunc ut hȩc ipsa maiore
autoritate confirmet. etiam in ꝓpb̃is
clamat ꝓ isrł. Si fuerit numerus fili¬
hi maxime qui arenȩ maris cõpa¬
rantur ꝑ duriciam suam et cormpe¬
nitens. futuri erant uasa ire apta¬
ta ad ꝑclitionẽ. ñ credentes uitȩ suȩ
s dnm maiestatis crucifigentes: si
gͦ inquit fuerint tamquã arena
maris. reliquiȩ saluȩ fient. Illi qͥ
ñ saluant᷑ tamquã arena maris st̃:
reliquiȩ uͦ quȩ saluȩ fient tamquã
stelle cęli sunt. Itrũq et enĩ ꝓmissi¬
onis quȩ ad abraham facta ẽ conti¬

Expanded text:
entiam quam loquitur Paulus inter perfectos, secreta et abscondita divinae dispensationis exposuit, et ostendit qua ratione quove ordine, vel iram Deus ostendat in vasis irae, vel divitias gloriae suae in vasis misericordiae, et docuit quod vas irae fiat unusquisque ex eo quod per duritiam suam et cor impoenitens thesaurizet sibi iram in die iraeverint ab his, et ad omne opus bonum praeparaverint, nunc, ut haec ipsa majore auctoritate confirmet, etiam in Prophetis clamat pro Israel: Si fuerit numerus filihi maxime qui arenae maris comparantur, per duritiam suam et cor impoenitens futuri erant « vasa irae, aptata ad perditionem, » non credentes vitae suae, sed Dominum majestatis crucifigentes; si ergo, inquit, fuerint « tanquam arena maris, reliquiae salvae fient » Illi qui non salvantur tanquam arena maris sunt; reliquiae vero, quae salvae fient tanquam stellae coeli sunt, utrumque etenim promissionis, quae ad Abraham facta est, conti
Abbreviated transcription (Latin):
seminibus tamquã inmultis: s semi¬
ni tuo. tamquã in uno. qui ẽ xp̃c.¬
Hoc ẽ gͦ qđ dicit esaias. Nisi dñs reli¬
quisset nob̃ sem̃: id ẽ nisi dedisset no
Txp̃m. ut ex nobis nasceret᷑. sic̃ sodo¬
ma fuissemus. quantũ ad impieta¬
tis magnitudinẽ spectat: nisi q
et grauius aliquid apud isrłitas
gestum ẽ. Nam sodomitȩ. et hospi¬
tes incesti referuntur et impudici:
popłs uͦ isrł in eum sacrilegus ex¬
titit: qui cũ dñs maiestatis sit. fr̃
eoꝵ. et dici uoluit. et eẽ. Nisi gͦ sem̃ istid
dñs reliquisset ꝑ qđ reliquiȩ saluȩ
fierent. et uasa miscdiȩ saluarent᷑.¬

Expanded text:
seminibus, tanquam in multis, sed semiseminibus, tanquam in multis, sed semini tuo tanquam in uno, quod est CHoc est ergo quod dicit Isaias: Nisi Dominus reliquisset nobis semen, id est, nisi dedisset nobis Christum, ut ex nobis nasceretur, sicut Sodoma fuissemus, quantum ad impietatis magnitudinem spectat, nisi quia et gravius aliquid apud Israelitas gestum est. Nam Sodomitae inhospites incesti referuntur et impudici; populus vero Israel in eum sacrilegus exstitit, qui cum Dominus majestatis sit, frater eorum et dici voluit, et esse. Nisi ergo semen istud Dominus reliquisset, per quod reliquiae salvae fierent
Abbreviated transcription (Latin):
u̾bũ breuiatũ faciet dñs suꝑ t̾ram.
Uerbum breuiatũ ẽ: uͥ multi uocati
sunt. pauci aut̃ electi. Possumꝰ aũt
et totius doctrinȩ u̾bum dicere bre¬
uiatũ: ut qd̃ prius lex et ꝓpħȩ con¬
tinebant in latitudine p̃ceptoꝵ. ue¬
niens dñs ꝓnunciaret et diceret.:
diliges dnm̃ dm̃ tuũ ex toto corde
tuo. et ex tota anima tua. et ex totiᷤᷤ
uiribus tuis. et ꝓximũ tuũ tamquã
te ipsum: inhis duobus mandatis
pendet omĩs lex et ꝓpħȩ: in quo euiden¬
t̃ ꝓpħas et legẽ duobus his sermonibꝰ
breuiauit. Potest et u̾bũ breuiatũ di¬
ci fides simboli quȩ credentibus tra¬
dit᷑: inqua totius misterii sũma pau¬
cis conexa sermonibus continetur.
sabaoth reliquisset nobis semen. sicut
sodoma facti eẽmus: et sic̃ gomorra
similes fuissemus. Qđ semen esaias
a dño dicit relictum: illud sine dubio
ẽ. qđ idem apłs exponit in aliis: cum
dic̃ aclabrabam dictũ ẽẽ. Tibi clabo
t̃ram hanc. et semini tuo: ñ dixit ex

Expanded text:
bum breviatum faciet Dominus super terram. Verbum breviatum, ubi multi sunt vocati, pauci autem electi. Possumus et totius doctrinae verbum dicere breviatum, ut quod prius lex et prophetae continebant in latitudine praeceptorum veniens Dominus pronuntiaret et diceret: Diliges Dominum Deum tuum, ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et ex totis viribus tuis, et proximum tuum sicut teipsum, in his duobus mandatis pendet omnis lex et prophetae , in quo evidenter prophetas et legem duobus his sermonibus breviavit. Potest et « verbum breviatum » dici fides symboli quae credentibus traditur, in qua totius mysterii summa paucis connexa sermonibus continetur. s semen, sicut Sodoma fuissemus et sicut Gomorrha similes fuissemus. Quod semen Isaias a Domino dicit derelictum? illud sine dubio quod idem Apostolus exponit in aliis, cum dicit ad Abraham dictum esse: Tibi dabo terram hanc, et semini tuo; non dixit, et
Abbreviated transcription (Latin):
infideles. notam facit hominibꝰ et
pacientiã et potentiã suã: pacientiã.
dũ diu sustinet si forte resipiscant
et conu̾tant᷑: potentiam. dũ aliquan¬
do punit. et flagitia ñ usq quaq
inulta derelinquit: et rursus inua
emundauert̃ ab omĩ sorde peccati
ex qua mundus nemo ẽ. etiã siuniꝰ
diei fuerit uita eius: notas facit
diuitias głȩ suȩ: quȩ uasa ñ ratio¬
nabili aliqua aut fortuita grã s
gauerant: p̃parauit ingłam. Qd̃¬

Expanded text:
infideles, notam facit hominibus, et patientiam et potentiam suam. Patientiam, dum diu sustinet, si forte resipiscant, et convertantur: potentiam, dum aliquando punit, et flagitia non usquequaque inulta derelinquit. Et rursum « in emundaverunt ab omni sorde peccati, ex qua « mundus nemo est, etiamsi unius diei fuerit vita ejus, » notas facit divitias gloriae suae, quae vasa non irrationabili aliqua, aut fortuita gratia, gaverunt, praeparavit in gloriam. P
Abbreviated transcription (Latin):
qđ et inp̃senti loco mebilominus
inuenitur. Non enĩ redlidit aliqͥd
adhoc qđ ait inpͥncipio capłi. qđ
si uolens ds: u̾bi causa ut inaliis ip¬
se dixit. qđ si pͥmitiȩ scẽ. et massa:¬
hic nichil tale reddidit. s quasi uagã
coniunctionẽ istam reliquit: que eti¬
ã siñ assumat᷑. lucidior absq ea da¬
bit᷑ intellectus: u̾bi causa. ut ita le¬
gamus. Uolens d̾s ostendere irã.
et notã facere potentiã suã: susti¬
nuit inmulta pacientia uasa irȩ

Expanded text:
nihilominus invenitur: non enim redditur ad aliquid hoc quod ait in principio capituli, quod si volens Deus, verbi causa, ut in aliis ipse dixit: Quod si primitiae, sancta est et massa. Nihil mortale reddit, sed quasi vagam conjunctionem istam reliquit, quae etiamsi non assumatur, lucidior absque ea dabitur intellectus. Verbi causa, ut ita legamus: Volens Deus ostendere iram et notam facere potentiam suam, sustinuit in multa patientia vasa
Abbreviated transcription (Latin):
cordis: et ibi cũ indigni et alien a
dõ actus conscientia redarguente
culpant᷑: ibi inquã ꝓnunciat᷑. ibi
dicit᷑ ad singłos quosq qr ñ plebs
mea uos. Si uͦ emundet se quis ab
his et purificet. et pax di qͥ suꝑat
omnẽ mentẽ cor eius inciplat custo¬
dire: ibi hoc ẽ in cordis secreto pacifi¬
cus effectus. filius dĩ conscientia
adstipulante uocabit᷑. Esaias aũt
clamat ꝓ isrł. si fuerit numerus filioꝵ
isrł taniquã arena maris. reliquiȩ

Expanded text:
cordis, et ibi cum indigni et alieni a cordis, et ibi cum indigni et alieni a Deo actus conscientia redarguente culpantur, ibi, inquam, pronuntiatur, ibi dicitur ad singulos quosque, quia « non plebs mea vos; » si vero emundet se quis ab his, et purificet, « et pax Dei, quae superat omnem mentem » cor ejus incipiat custodire, ibi, hoc est in cordis secreto pacificus effectus, Filius Dei conscientia adstipulante vocabitur. Isaias autem clamat pro Israel: Si fuerit numerus filiorum Israel tanquam arena maris, r
Abbreviated transcription (Latin):
popło isrł dici: s ut insuꝑioribus
diximus. ex simili paulus sumit
exemplum: ut ostendat ꝙ sicut illis
quondam cũ abiecti eent et despati
dictũ ẽ pͥmo. uos ñ popłs meus. et
et dicit᷑. et erit in loco in quo dictũ
ẽ eis. ñ mea plebs uos. uocabuntur
et ipsi filii di uiui: ita inquit et nos
qͦs uocauit ñ solũ exiudeis. s etiam
ex gentibus. qui ante ñ eramus plebᷤ
eius. nc̃ plebẽ nos suã uocauit. et
ñ dilectã dilectã: et in loco uͥ dictũ
ẽ nobis ñ plebs mea uos. ibi uocabi¬
mur filii dĩ uiui. S fortasse requi¬
rant a nobis hi qui excircũcisione
sunt et dicant. Ubi enĩ aduos dietũ
ẽ. qr ñ sitis plebs dĩ uos. ut ibi uo¬
cemini filii cdi uiui: Asserent enim
sunt loquit᷑. Immo ego ostendã lo¬
cũ multo digniorem. uͥ lm̃ loqui
et decuit. et possibile fuit: neq enĩ
consequent̃ ds loqui inmontibus
et rupibus. et quibuscũq t̾renis
nis. in sensu rationali. et inpͥncipali

Expanded text:
o dici, atque ut in superioribus diximus, ex simili Paulus sumit exemplum, ut ostendat quia sicut illis quondam, cum abjecti essent et desperati, dictum est primo: Vos non populus meus, et ropheta, et dicit: Et erit: In loco in quo dictum est: Non mea plebs vos, vocabuntur et ipsi filii Dei vivi; ita, inquit, et « nos, quos vocavit non solum ex Judaeis, sed etiam ex gentibus, » qui ante non eramus plebs ejus, nunc plebem noslectam, et in loco ubi dictum est » nobis, « non plebs mea vos, ibi » vocabimur « filii Dei vivi. » Sed fortassis requirant a nobis hi qui ex circumcisione sunt, et dicant, ubi enim ad vos dictum est, quod non sitis plebs Dei vos, ut ibi vocemini filii Dei vivi? Asserent enim sunt loquitur. » Imo ego ostendam locum multo digniorem, ubi Deum loqui et decuit et possibile fuit. Neque enim consequenter Deus loqui in montibus et rupibus et quibuscunque terronis tur Deus, in sensu rationabili, et in principali
Abbreviated transcription (Latin):
ca hiene. facta ẽ mͥ hereclitas mea.
Forte etiã nos qui ñ fuimꝰ plebs di.
s ꝑ diuitias głȩ suȩ uocauit nos
plebẽ suã. et qui ñ fuimus dilecti.
s facti sumus dilecti et filii d̃ĩ uiui.
si ñ ut filiĩ lucis et filii cłi ambule¬
mus. si ñ ut plebs cłi ita agamus.
ut uiclentes homines oꝑa nr̃a mag¬

Expanded text:
e facta est haereditas mea. Ne forte etiam nos qui non fuimus plebs Dei, sed per divitias gloriae suae vocavit nos plebem suam, et qui non fuimus dilecti, sed facti sumus dilecti, et filii Dei vivi, si non ut filii lucis, et filii Dei ambulemus, si non ut plebs Dei ita agamus, « ut videntes » homines « opera
Abbreviated transcription (Latin):
in salutẽ. Debemꝰ etiã hoc scire: qđ
aliud ẽ possibilitatẽ ẽẽ in aliquo.
causa. Paruulus nuꝑ natus. possibili¬
tate rationabilis homo ẽ: pot̾ enĩ eẽ
rationabilis si adoleuerit: et possibi¬
litate etiam faber. et gubernator. et
grammaticus dicit᷑: possibile enĩ ẽ
ut hoꝵ aliquid sit. Efficatia uͦ uł effi¬
cientia. hoc ẽ re ipsa atq effectu ni¬
chil horũ ẽ dũ ẽ paruulus: s si cȩꝑit¬

Expanded text:
is. Debemus etiam hoc scire quod aliud est possibilitatem esse in aliquo, causa, parvulus nuper natus possibilitate rationabilis homo est, potest enim esse rationabilis si adoleverit, et possibilitate etiam faber et gubernator et grammaticus dicitur: possibile est enim, ut horum aliquid sit. Efficacia vero vel efficientia, hoc est reipsa atque effectu nihil horum est, dum est parvulus, sed c
Abbreviated transcription (Latin):
tuo: de de ut̃onomio uidet᷑ assump¬
tũ: uͥ boc mͦ scriptũ ẽ. Mandatũ
hoc qđ ego mando tͥ hodie: ñ ẽ su¬
ꝑ exaltatũ ate. neq longe ate.
Non ẽ in celum: ut dicas quis ascen¬
det nobis in cȩlum. et accipiet il¬
lud nobis. et audientes faciem us
illud: neq tͣnsmare: ut clicas quiᷤ
tͣnsibit nobis tͣnsmare et accipiet
illud. et audientes faciemꝰ illud.
Iuxta te ẽ u̾bum ualde. inore tuo.
et in corde tuo. et in manibꝰ tuis:
ut facias illud. Cũ gͦ hȩc ex deut̃o¬
nomo assũpta sint. et apłs scri
Mandatũ hoc qł ego do tͥ hodie.
ñ ẽ suꝑ exaltatũ ate. neq longe
dicamus incorde nostro. et putemꝰ.
qđ xp̃c in loco aliquo continet᷑ et ñ¬

Expanded text:
sumptum, ubi hoc modo scriptum est: Mandatum hoc, quod ego mando tibi hodie, non est superexaltatum a te, neque longe a te; non est in coelo, ut dicas, Quis ascendit nobis in coelum, et accipiet illud nobis, ut audientes faciamus illud? neque trans mare est, ut dicas, quis transibit nobis trans mare, et accipiet illud, ut audientes faciamus illud? juxta te est verbum valde in ore tuo, et in corde suo, et in manibus tuis, ut facias illud . Cum ergo haec de Deuteronomio assumpta sint, et Apostolus Mandatum hoc, quod ego do tibi hodie, non est superexaltatum a te, neque longe dicamus in corde nostro, et putemus quod Christus in loco aliquo contineatur, et n
Abbreviated transcription (Latin):
noscere. unde et uir desiclerior est
appellatꝰ. ñ ẽ ei dictũ tu quis es: s
missus ẽ angłs qui eũ de omĩbꝰ dis
pensationibus et iudiciis edoceret.
Et nos gͦ si aliqͥd de secretis đi et re¬
conditis desideramꝰ agnoscere. si de¬
siderioꝵ et ñ contentionũ uiri sumꝰ:
occultius indiuinis litteris inserta
dĩ udicia fidelit̾ et humilit̃ reqͥramꝰ.
Propt̾ea namq et dñs dicebat. scru¬
tamini script᷑as: sciens hȩc ñ his qͥ
inaliis negotiis occupati tͣnsitorie
uł audiunt uł legunt. s his qͥ rec¬
to et simplici corde iugi labore con¬
tinuisq uigiliis altius script᷑as di¬
uinas scrutant᷑ aꝑiri: ex quibꝰ ego
me ñ eẽ bene noui: si quis tam̃ sit
qui ita querat. inueniet. Uerumtam̃
et nos ꝓ uiribꝰ ad ea ꝗͣ habent᷑ in

Expanded text:
noscere, unde et vir desideriorum noscere, unde et vir desideriorum appellatus est , non ei dictum, Tu quis es? Sed missus est angelus qui eum de omnibus Dei dispensationibus et judiciis edoceret; et nos ergo, si aliquid ex secretis Dei, et reconditis desideramus agnoscere, si desideriorum et non contentionum viri sumus, occultius in divinis litteris inserta Dei judicia fideliter et humiliter requiramus, propterea namque et Dominus dicebat: Scrutamini Scripturas , sciens haec non ab his qui in aliis negotiis occupati transitorie vel audiunt vel legunt, sed his qui recto et simplici corde, jugi labore, continuisque vigiliis altius Scripturas divinas scrutantur, aperiri, ex quibus me non esse ego bene novi. Si quis tamen sit, qui ita quaerat, inveniet; verum et
Abbreviated transcription (Latin):
eos qͥ ꝓtue et infideliter inquirebant
a dño. inqua potestate bȩc faceret quȩ
faciebant. et quis ei dedisset potestatẽ
hanc: ne responsione quidẽ dignos
habitos. Similit̃ quoq et inp̃senti
loco motũ uidemꝰ apłm et adu̾sum
insolentes questiones: ac ꝑ ea qͤ respõ¬
dit. ꝓponentis contumatiã confudis¬
se. Ait enĩ. O homo tu quis es. qui
contra respondeas do: Hoc ẽ enĩ homo
apud dm̃. qđ apud figulum lutum:
et sicut seruus nequã si forte uidebi¬
tͣ dño. fieri debere aliqđ opus qđ et
rationis et utilitatis plenũ sit: ille
aut̃ oꝑari nolens ea quȩ dñs ui
bet. discutere incipiat et requirere
adnõ. ut qͥd hoc opꝰ fieri ubes. cui
ꝓdest. u necessarium ẽ. contumaci ser¬
uo quȩ erit tã digna responsio: nisi
det᷑. Non puto aut̃ ql si fidelis ser¬
uus et prucdens int̾roget. uolens in¬
telligere et mirari sapientiã dñi: qđ
dicat᷑ ei. tu quis es. Beniq cũ damel
ꝓpła uoluntatẽ dnĩ desiderasset ag¬

Expanded text:
eos, qui proterve et infideliter inquirebant a Domino, in qua potestate haec faceret, quae faciebat, et quis ei dedisset potestatem hanc, ne responsione quidem dignos habitos . Similiter quoque et in praesenti loco motum videmus Apostolum et adversum insolentes quaestiones, ac per ea quae respondit, proponentis contumaciam confudisse, ait enim: O homo, tu quis es qui contra respondeas Deo? Hoc est enim homo apud Deum quod apud figulum lutum; et sicut servus nequam si forte videbitur domino fieri debere aliquod opus, quod et rationis et utilitatis plenum sit, ille autem operari nolens, ea quae dominus jubet discutere incipiat, et requirere a domino, Ut quid hoc opus fieri jubes? Cui prodest? Cui necessarium est? contumaci servo quae erit tam digna responsio, nisi acet domino; non puto autem quod si fidelis servus et prudens interroget, volens intelligere et mirari sapientiam domini, quod dicatur ei, Tu quis es? Denique cum Daniel propheta voluntatem Domini desiderasset ag
Abbreviated transcription (Latin):
excluserat: et icło pͥmo leuioribus
tũ etiã paulatĩ ingrauescentibus
in eũ u̾beribꝰ utit᷑: s qđ cls gerebat
ꝑ pacientiã ex hoc ille indurabatur
ad contẽptũ: maiorẽ sibi irã recon¬
dens. ita ut ad ipsum dici conueniat
illud qđ apłs scribit. Andiuitias
miatis contẽpnis: Ignoras qm̃ pa¬

Expanded text:
enioribus, tum etiam paulatim ingravescentibus in eum verberibus utitur; sed quod Deus gerebat per patientiam, ex hoc ille indurabatur ad contemptum, majorem sibi iram recondens, ita ut ad ipsum dici conveniat illud quod Apostolus scribit : An divitias mitatis contemnis, ignorans q
Abbreviated transcription (Latin):
qua illis sunt atrocius incitata quȩ
suis quidẽ motibus ferant᷑: emen¬
dationẽ tam̃ delinquentibꝰ necessari¬
ã conferant. Donamꝰ gͦ uł patrẽ fa¬
milias istũ. uł regẽ uidisse tempus
quo em̃clari debent hi qͥ contͣ mores
ac disciplinã multa cõmiserindẽt e¬
legisse durissimũ aliquẽ. et his ip¬
sis qui corripiendi sunt multo duri¬
orẽ: qͥ ꝓsceleribꝰ suis iã ñsit dignus
em̃datione s morte. Uolens int̾itũ
eiꝰ ad em̃dationẽ ꝓficere cȩteroꝵ:
mittit eũ ad illos quos morte eiꝰ cor

Expanded text:
qua illa sunt atrocius incitata, quae qua illa sunt atrocius incitata, quae suis quidem motibus ferantur, emendationem tamen delinquentibus necessariam conferant. Ponamus ergo, vel patremfamilias istum, vel regem vidisse tempus quo emendari debent hi qui contra mores ac disciplinam multa commiserint, et elegisse durissimum aliquem et his ipsis qui corripiendi sunt multo diriorem, qui pro sceleribus suis jam non sit dignus emendatione, sed morte. Volens vero interitum ejus ad emendationem proficere caeterorum, mittit eum ad illos quos m
Abbreviated transcription (Latin):
lum scire unius cuiꝰq ꝓpositũ ac uo¬
luntatẽ: s et p̃scire. Sciens aut̃ et
p̃noscens tamquã bonus dispen¬
sator et iustus unius cuĩq motibꝰ.
et ꝓposito utit᷑ adea oꝑa efficienda quȩ
unius cuiꝰq animꝰ ac uoluntas eligit:
uł ut si u̾bi causa dicamꝰ. pat̾ familias
siqͥs sit sapiens et iustus. habens mul¬
ta seruitia. nonne quanta fieri potest
sagacitate contẽplabit᷑. quoꝵ ex his
animus aptus sit ad ruscolendũ. et ip¬
sos ruri deputabit: cuiꝰ uͦ ad negocian¬
dũ. cuiꝰ etiã ad nutriendũ pecus: cuꝰ
uͦ ad ministeriũ obseruandi cubiculi
sui aptũ ꝓbabit ingeniũ ĩpsos unũ¬
quẽq cõpetentibus officiis ut pote
sapiens mancipabit: Uerũ qm̃ ñ
latet. cũ siue pat̾ familias. siue rex
istȩ sit. qđ necesse ẽ int̾dũ rebellare
subiectos. et discipline iura corrũꝑe.
et obhoc correptione ac u̾beribus
indigere: necesse ẽ gͦ ut eligat ex
omĩbus apta et adhoc ingenia. si

Expanded text:
lum scire uniuscujusque propositum ac voluntatem, sed et praescire. Sciens autem et praenoscens, tanquam bonus dispensator et justus, uniuscujusque motibus et proposito utitur ad ea opera efficienda, quae uniuscujusque anima ac voluntas elegit. Velut, si verbi causa, dicamus: paterfamilias si quis sit sapiens et justus, et habens multa servitia, nonne quanta fieri potest sagacitate contemplabitur, quorum ex his animus aptus sit ad rus colendum, et ipsos ruri deputabit? cujus vero ad negotiandum, cujus etiam ad nutriendum pecora, cujus vero ad ministerium, et observandi cubiculi sui aptum probabit ingenium, et ita unumquemque competentibus officiis, ut pote sapiens, mancipabit? Verum quoniam non latet eum, sive paterfamilias sive rex iste sit, quod necesse est interdum rebellare subjectos, et disciplinae jura corrumpere, et ob hoc correctione ac verberibus indigere, necesse est ergo ut eligat ex omnibus etiam apta ad hoc ingenia, si
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑioribus apłs duarũ iusticiarum
fecerat m̃tionem: uͥ dicit. qr igno¬
rans di iusticiam. suam iusticiam
statuere querebat isrł: et hic nẽ
duas it̃m iusticias dicit: unã quȩ ex
isrł dĩ iusticia. ipsa sit iusticia hȩc
quȩ ex fide ẽ. illa uͦ de qua dicit. su¬
ã iusticiam querentes statuere. ip¬
sa sit de qua et hic moysi u̾bis insi¬
nuat: qr iusticiam quȩ ex lege ẽ
qui fecerit homo. uuet in ea. S ui¬
de iusticiarũ differentiã pariter

Expanded text:
perioribus Apostolus duarum justitiarum fecerat mentionem, ubi dicit, quia ignorans Dei justitiam, suam justitiam statuere quaerebat Israel. Et hic nunc duas iterum justitias dicit, unam quae ex Israel. Dei justitiam, ipsa sit justitia haec quae ex fide est; illa vero, de qua dicit, « suam justitiam quaerentes statuere, » ipsa sit, de qua et hic Moysi verbis insinuat, quia justitiam, quae ex lege est, qui fecerit homo, vivet in ea. Sed vide justitiarum
Abbreviated transcription (Latin):
rit domũ: inuanũ laborauer̃t
qͥ edificant eam. Nisi dñs custo¬
dierit ciuitatẽ: in uanũ uigilat
qͥ custodit eam. In quo ostendit.
ñ qr is qui domũ ȩdificat. nichi
agat et otiosus sit. et ita eam ȩdificet
dñs: s ipse quidẽ quantũ ẽ in bomi¬
ne sollicitudinis et laboris expendat:
di sit aut̃. ut obstacłis omĩbꝰ amotis
opus ꝑueniat ad effectũ. Cũ gͦ ꝑ hoc
doceatur qđ homo quidẽ laborem
impendat et sollicitudinẽ. ds aut̃
successum oꝑi tͥbuat et effectũ: piũ
utiq et religiosum ẽ de eo et homi¬
magis quã homini deputare. Sic
et cũ paulus plantabat. apollo. ri¬
gare: d̾s dare dicit᷑ inerem̃tum.
Et addit᷑. Itaꝰ neq qui plantat ẽ ali¬

Expanded text:
in vanum laborant qui aedificant eam. Nisi Dominus custodierit civitatem, in vanum vigilant qui custodiunt eam . In quo ostendit, non quia is, qui domum aedificat nihil agat, et otiosus sit, et ita eam aedificet Dominus, sed ipse quidem, quantum est in homine, sollicitudinis et laboris expendat, Dei sit autem, ut obstaculis omnibus amotis, opus perveniat ad effectum. Cum ergo per hoc doceatur, quod homo quidem laborem impendat et sollicitudinem, Deus autem successum operi tribuat et effectum, pium utique et religiosum est ideo homimagis quam homini deputare. Sic et cum Paulus plantabat, et Apollo rigabat, Deus dare dicitur incrementum, et additur, itaque neque qui plantat, ne
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ aliqͥd. neq quiuult: s qui effe¬
ctũ dat ds. Qui enĩ uult. et qui eur¬
rit: hoc uident᷑ eẽ. qđ ẽ ille qͥ plan¬
tat et ille qui rigat. S eũ qͥ plan-¬
dat oꝑi uł effectũ: ille nichil e̾ẽ di¬

Expanded text:
e qui vult, sed qui effectum dat Deus. Qui enim vult et qui currit, hoc videtur esse quod est ille qui plantat et ille qui rigat, sed eum qui plandat operi vel effectum, illi nihil esse d
Abbreviated transcription (Latin):
sum de excitaui ut ostendã inte uir¬
tutẽ meã. et ad nunciet᷑ nom̃ meũ
in uniu̾sa t̾ra: ut ex hoc iideat᷑ osten¬
di q si adhoc electus ẽ pharao. ut
ꝑ eum uirtus cdi omĩbꝰ declaretur.
ñ fuit in sua potestate qđ ꝑiit.: et
homines łs. Si enĩ ipse quẽ uult
eligit. et quẽ uult abicit: uolun¬
tati illius qͥs resistit : ꝑ quȩ omĩa
illud sine dubio contͣdictio ista mo¬
lit᷑. qđ in homine ñ sit libertas ar¬
bitrii: nec habeat unusquisq in
sua potestate. ut aut saluet᷑. aut

Expanded text:
stendam in te virtutem meam, et ut annuntietur nomen meum in universa terra. Ut ex hoc videatur ostendi quia si ad hoc electus est Pharao ut per eum virtus Dei omnibus declaretur, non fuit in sua potestate quod periit. Et ahomines Deus. Si enim ipse quem vult eligit, et quem vult abjicit, Voluntati ejus quis resistet? Per quae omnia illud sine dubio contradictio ista molitur, quod in hoc non sit libertas arbitrii, nec habeat unusquisque sui potestatem ut salvetur, aut
Abbreviated transcription (Latin):
tis adu̾santibꝰ sibi possit axpĩ caritate
separari. contͣriũ et incredibile iudet᷑
Ere ꝓponebat. optare se
bat ana-¬
thema fieri. hoc ẽ alie¬
nũ effici: ne m̃clatii notã subire uide¬
ret᷑ satisfacionẽ p̃mittit. ut nequaꝗͣ
de eius sermone dubitet᷑ et dic̃. Ueri¬
tatẽ dico in xp̃o. ñ m̃tior: testimoniũ
mͥ ꝑhibente conscientia mea inspu¬

Expanded text:
turis adversantibus sibi, possit a Christi charitate separari, contrarium, et incredibile videretur re proponebat, optare se bat, anathema fieri, hoc est, alienum effici, ne mendacii notam subire videretur, satisfactionem praemittit, ut nequaquam de ejus sermone dubitetur, et dicit: Veritatem dico in Christo, non mentior, testimonium mihi perhibente conscientia mea in Sp