comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ut tibi eamdem: quã uiro alteri. mane
apud me. Seruiuit gͥ iacob pro rachel sey¬
tẽ annis & uidebantur iui pauei dies pre
amoris magnitudinẽ. Dixitq adlaban.Da
michi uxorẽ meã: quia tempus implecũẽ.
ut ingrediar ad eam. Quiuocatis multis
& erant inconspectu eiꝰ uelut paucidies.
eoqd̾ diligebat eam. querendũ ẽ quomͦ dic¬
tum sit. cũ magis etiam breue tempꝰ lon¬
gũ ẽẽ soleat amantib. Dictum ẽ gͦ propter
laborẽ seruitutis quẽ facilẽ & leuẽ facie
bat amor. Quid inhis duab uxorib iacob
lia scilicet &e rachel. nisi actiua uita &e con¬
tẽplatiua figuratur.: Tia quippe interp¬
tatur laboriosa: rachel uͦ ouis interpreta¬
tur. uel uisũ principiũ. IAetiua aut̃ uita
laboriosa est. quia desudat inoꝑe. Contem¬
platiua uero simplex ad solũ uidendus
uam. quia omnis qui ad eũ conuertitur.
contemplatiuã uitã desiderat. quietem
eternȩ uitȩ appetit: s prius necesse est ut

Expanded text:
ut tibi eam dem, quam viro alteri; mane ut tibi eam dem, quam viro alteri; mane apud me. Servivit igitur Jacob pro Rachel septem annis, et videbantur illi pauci dies prae amoris magnitudine. Dixitque ad Laban: Da mihi uxorem meam, quia tempus expletum est ut ingrediar ad eam. Qui, vocatis multis et erant in conspectu ejus velut pauci dies, eo quod diligebat eam, quaerendum quomodo dictum sit, cum magis etiam breve tempus longum esse soleat amantibus. Dictum est ergo propter laborem servitutis, quem facilem et levem amor faciebat. Quid in his duabus uxoribus Jacob, Lia videlicet et Rachel, nisi activa et contemplativa vita signatur? Lia quippe interpretatur laboriosa, Rachel vero ovis, vel visus principium. Activa autem vita laboriosa est, quia desudat in opere. Contemplativa vero simplex, ad solum videndum icet omnis qui ad Dominum convertitur, contemplativam vitam desiderat, quietem aeternae patriae appetit; sed prius necesse est ut
Abbreviated transcription (Latin):
uenit rachel cũ ouib patris sui. et dicit scrip¬
tura qd̾ cũ uidisset iacob rachel filiã laban
gati quȩ ẽẽt quȩ uemebat cũ ouibr. ipsi
tiquorum. ut propinqui propinquas os¬
cularent᷑. & hoc hodie fit inmultis locis.
S queri potest quomͦ ila ab incognito
oscłm acceperit. si postea indicauit ldes
propinquitatẽ suam. G intelligendum
aut ulum qui iam audierat quȩ illa eẽt
scripturã narrasse ꝑrecapitulationem
qd̾ primo factũ fuerat. idẽ & indicauit¬
ei iacob quis e̾ẽt. Sicut de paradiso pofti
dicit᷑ quomͦ eũ ds̃ instituerit. cũ iam dic¬
tum eẽt qd̃ plantauerat paradisũ & po¬
suerit illic hominẽ quẽ finxerat. et mui
ta ꝑrecapitulationẽ dicta intelligunt᷑.¬
Yabebat uͦ laban filias duas. nom̃ ma¬
ioris lia. minor appellabat᷑ rachel. Srla
lipis erat oculis. rachel decora facie. et
uenusto. aspectu. Quã diligens racobait.
Seruiam tibi pro rachei fiua tua inuiore.
septẽ annis.Respondit laban. Meliusẽ

Expanded text:
uenit Rachel cum ouibus patris sui et dicit scriptura quod, cum uidisset Iacob Rachel filiam Laban gati, quae esset quae ueniebat cum ouibus, ipsi tiquorum, ut propinqui propinquas oscularentur, et hoc hodie fit in multis locis. sed quaeri potest, quomodo ab incognito illa osculum acceperit, si postea indicauit Iacob propinquitatem suam. ergo intellegendum est aut illum, qui iam audierat quae illa essetscripturam narrasse per recapitulationem quod primo factum erat, id est ut indicauerit Iacob quis esset. sicut de paradiso postea dicitur, quomodo deus eum instituerit, cum iam dictum esset quod plantauerit deus paradisum et posuerit illic hominem quem finxerat, et multa quae per recapitulationem dicta intelleguntabebat vero Laban filias duas: nomen majoris Lia, minor appellabatur Rachel. Sed Lia lippis erat oculis. Rachel decora facie et venusto aspectu. Quam diligens Jacob, ait: Serviam tibi pro Rachel filia tua minore septem annis. Respondit Laban: Melius est
Abbreviated transcription (Latin):
et dicit dñs. ego sũ pastor bonus. Ille
mercedis lucro. uariũ sibi pecus abstu¬
lit. xp̃c diuersarũ gentiũ uarietatem
putatis corticib in alueis aquarũ oppo¬
suit. ut earũ contẽplatione multiplica¬
rentur eius oues: & dñs nr̃ inaquabap¬

Expanded text:
 dicit: Ego sum pastor bonus . Ille mercedis lucro varium sibi pecus abstulit: Christus diversarum gentium varietatem putatis corticibus, in alveis aquarum apposuit, ut earum contemplatione multiplicarentur ejus oves, et Dominus noster in aqua bap
Abbreviated transcription (Latin):
hia. saturitas panis ce abundantia:aꝑte
ostendit᷑ qd̾ icenco salutẽ ꝑdidit. quia cũ
suꝑbiȩ uitio mensurã moderatȩ refectiõis
excessit. Hinc primogenitorũ głam esau
amisit: quia magno eftu desiderabilẽ cibũ
idẽ lenticulã concupiuit. & sũpsit. Quam
cũ uenditis etiam pnmogenitis pretulit.
qd inilla appetitu anhelaret indicauit. Neq
em̃ eib s appecitus inuitio ẽ. Inde & lautio¬
res cibos plerunq sine culpa sumͥmꝰ: et ab¬
iectiores ñ sine reatu conscientiȩ degustamꝰ.
tiquus hostis. qͥa ñ cibũ s cib concupiscen

Expanded text:
ia, saturitas panis, et abundantia , aperte ostenditur quod idcirco salutem perdidit, quia cum superbiae vitio mensuram moderatae refectionis excessit. Et primogenitorum gloriam Esau amisit, quia magno aestu desiderii vilem cibum, scilicet lenticulam, concupivit ; quam dum vendendis etiam primogenitis praetulit, quo in illam appetitu anhelaret indicavit. Neque enim cibus, sed appetitus in vitio est. Unde et lautiores cibos plerumque sine culpa sumimus, et abjectiores non sine reatu conscientiae degustamus. tiquus hostis quia non cibum, sed cibi concupiscen
Abbreviated transcription (Latin):
que ꝑcinet adunctionẽ. Pnde xp̃i nomen.
acrismate appellatum ẽ Appellauitos
cabatur antealura qd̾ int̾pretatur nux siue
amigdalos. unde ridicuie qͥdã u̾bũ hebrai¬
cum ulam nomen ẽẽ urbis putant. cũulã
int̃pretetur prius. Ordo itaq ẽ locutionis
& uocainit nomen illiꝰ bethel. & prius lura
uocabũ ciuitatis antique. Om̃s scripturȩ
significat nisi antea. aut prius. uel uestibu¬
ium. uel suꝑ liminare. uel postes. e mecũ¬

Expanded text:
quae pertinet ad unctionem. Unde Christi nomen quae pertinet ad unctionem. Unde Christi nomen a chrismate est appellatum. Appellavitque cabatur antea Luza, quod interpretatur nux sive amygdalon. Unde ridicule quidam verbum Hebraicum ulam nomen esse urbis putant, cum ulam interpretetur prius. Ordo itaque iste est lectionis: Et vocavit nomen loci illius Bethel, et prius Luza vocabulum erat civitatis. Antiquae omnes scripturae hil aliud signat, nisi ante, aut prius, vel vestibulum, sive superliminare, vel postes. Com
Abbreviated transcription (Latin):
muni tuo. eritq germentuũ quali pulinst̾r.
Duataberis adonentẽ & occidentẽ. septentri¬
onem et meridiem. et benedicent᷑ uite &e uis
Remine cuo eunctȩ trib terrȩ & reliqua. misti¬
co occidens occasum uitiorũ &e peccatorum
designat. Oriens iucẽ fidei uel ortũ bonoꝵ
oꝑum. Septenitrio. constrictionẽ uolunta¬
ts &o mortificationẽ desid̾iorũ. Meridies.
claritatẽ fapientiȩ. et feruorẽ dilectionis.¬
Bene aut̃ subditur: cumq euigilaster ia¬
cob desomno ait. Tere dñs est in loco isto:
a ego nesciebam. Pauensq quã terribilis ẽ¬
ꝑtinent. quia ib futurũ tab̾naculũ erat
qd̾ constitiuit ds in hominib in primo popło
luo. Portã aut̃ cȩli sic intelligere debemꝰ
tanquã in de fiat aditus credentib ad ca¬
quis post torporẽ mertie eugilauerit. & ꝑ
erereitium bom oꝑis uere surrexerit. in ec
clia grãm dei. & introitũ regni cȩlestis in
fuit in propłna euidentissimȩ constitutũ

Expanded text:
mini tuo, eritque germen tuum quasi pulvis terrae. Dilataberis ad Occidentem et Orientem, Septentrionem et Meridiem, et benedicentur in te et in semine tuo cunctae tribus terrae, etc., mystico occasum vitiorum et peccatorum designat, Oriens lucem fidei vel ortum bonorum operum, Septentrio constrictionem voluptatis et mortificationem desideriorum. Meridies claritatem sapientiae et fervorem cBene autem subditur: Cum evigilasset Jacob de somno ait: Vere Dominus est in loco isto, et ego nesciebam. Pavensque: Quam terribilis epertinent, quia ibi futurum erat tabernaculum, quod constituit dominus in hominibus in primo populo suo. portam caeli autem sic intellegere debemus, tamquam inde fiat aditus credentibus ad caquis post torporem inertiae evigilaverit, et per exercitium boni operis vere exsurrexerit, in Equis post torporem inertiae evigilaverit, et per exercitium boni operis vere exsurrexerit, in Ecfuit in prophetia evidentissime constitutum,
Abbreviated transcription (Latin):
Aut̃ iputeũ baptismus ꝓagrũ he mundꝰ
exprimitur. O.d̾ aut̃ tres greges ouiũ aceu¬
uare dicuntur iuxta puteum. significas
cos qui a dttinitatis fidẽ capiendã ꝓtinent.¬
inhumilitate expetere baptismi gram. La¬
pis qui claudebat os putei duriciam infide¬
ltatis insinuat. qua abiecta possunt homi¬
adaquabant greges. quia xp̃o auferente
omnẽ infidelitatem abeorũ cordib quos
predestinauit adbaptismi sacramentũ
ꝑtinere: ride credentes abluunt unda pu¬
rificationis. Itẽ aqua putei fignificat sci¬
entiam ueteris testamenti quã lapis clau¬
debat: quia litcera legis sensum spualem
ineo celabat. S ueniente xp̃o lapis remotꝰ
est: cũ ꝑpredicadionẽ noui testamenti ũmbra
legis exclusa. & ueritas euangłii pate facta
dhuc loquebant᷑. & ecce rachelest.
uemebat cũ ouib suipatris. nã gregẽ ipsa
pascebat. Quã cũ uidisset iacob &e sciret con¬
sobrinã suam.ouesq laban auuncłi sui amo¬
uit lapiaiẽ quo putein claudebat᷑. & aqua

Expanded text:
 puteum baptismus, per agrum hic mundus exprimitur. Quod autem tres greges ovium accubare dicuntur juxta puteum, significat eos, qui ad sanctae Trinitatis fidem capiendam perthumilitate expetere baptismi gratiam. Lapis, quia claudebat os putei, duritiam infidelitatis insinuat, qua abjecta, homines possadaquabant greges; quia, Christo auferente omnem infidelitatem ab eorum cordibus quos praedestinavit ad baptismi sacramentum pertinere, rite credentes abluuntur unda purificationis. Item aqua putei significat scientiam Veteris Testamenti, quam lapis claudebat, quia littera legis sensum spiritualem in eo celabat; sed veniente Christo lapis remotus est, cum per praedicationem Novi Testamenti umbra legis exclusa, et veritas Evangelii patefacta est. Adhuc loquebantur, et ecce Rachel veniebat cum ovibus patris sui, nam gregem ipsa pascebat. Quam cum vidisset Jacob, et sciret consobrinam suam, ovesque Laban avunculi sui, amovit lapidem, qu
Abbreviated transcription (Latin):
Q in dei pal. esau tarde ad patrẽ redit.
nisi Q: & di iudaicus popłs ad placan¬
dum dnm sero reuertitur: Cui & hoc pxbe¬
nedictione dicit᷑. tempusq erit cũ resoluet
iugũ decollo duo. quia aseruidute peccat u¬
daicus popłs infine liberabit᷑. sicut scriptũ
est. donec plenitudo gendiũ introiret. & sic
omnis isrł saluus fieret. Oderat gͦ semper
esau iacob pro benedictione qua benedixit
ci pat̃. dixitq in corde suo. uenient dies luctꝰ
patris mei. & occidã iacob frc̃m meũ.Nun
tiata st̃ hec rebecce: quȩ mittens & uocans
iacob filiũ suum dixit ad eum. Ecce esau fr̃
tuus minat᷑ ut occidat te. Nunc gͦ fili audi
uocẽ meam. et consurgens fuge adlaban
tiata sunt uel renuntiata hec uerba esau
gitatione dixisse. nisi quia hinc nobis in
telligi datur. qd diuinitus reuelabantur
ciomma. unde admagnũ misteriũ ꝑtinẽt:
qd filiũ suum minorẽ promaiore uoluit
benedici. Igitur esau post benedictionẽ
patris inuidiȩ stimulis incitatus. necem

Expanded text:
 . Esau, qui tarde ad patrem redit, significat quod Judaicus populus ad placendum Deo sero revertitur . Cui hoc in benedictione dicitur: Tempusque erit cum solvatur jugum de collo tuo . Quia a servitute peccati Judaicus populus in fine liberatur, sicut scriptum est: Donec plenitudo gentium introomnis Israel salvus fieret . Oderat ergo semper Esau Jacob pro benedictione qua benedixerat ei pater, dixitque in corde suo: Venient dies luctus patris mei, et occidam Jacobtiata sunt haec Rebeccae quae mittens et vocans Iacob filium suum dixit ad eum ecce Esau frater tuus minatur ut occidat te nunc ergo fili audi vocem meam et consurgens fuge ad Laban tiata vel renuntiata sunt verba Esau gitatione dixisse, nisi quia hinc nobis datur intelligi quod divinitus ei revelabantur omnia? Unde ad magnum mysterium pertinet quod filium suum minorem pro majore voluit benedici. patris invidiae stimulis concitatus, necem
Abbreviated transcription (Latin):
a t̾ra ñ subleuant: ⁊ celesti regni purpiuã ĩm̃te seruat̾.
Auter redolet spica. cũ ad maturitatẽ ꝑdu¬
citur. quia bonorũ operũ ꝑfectio. adso¬
cietatem eorũ qui iusticiam esuriunt pre¬
paratur. Quia gͦ gentilis popłs inelectiᷤ
suis ubiq ꝑmundũ sparsus est. et exeis uir¬
tutib quas agit. om̃s qui intelligunt odo¬
rȩ bone opimonis implet: dicatur recte.
odor filii mei sicut odor agri pleni. Sed
quia easdẽ uirtutes ex se ipso non habet:

Expanded text:
a terra non sublevant, et coelestis regni purpuram in mente servant. Aliter redolet spica, cum ad maturitatem perducitur, quia bonorum operum perfectio ad saturitatem eorum qui justitiam esuriunt praeparantur. Quia ergo gentilis populus in electis suis ubique per mundum sparsus est, et ex eis virtutibus quas agit omnes qui intelligunt odore bonae opinionis replet, dicatur recte: Ecce odor filii mei, sicut odor agri pleni . Sed quia easdem virtutes ex semetipso non habet,
Abbreviated transcription (Latin):
innitentẽ & angłos dei ascendentes &e descen¬
dentes. Hoc uiso euigilauit. unxitq lapidẽ
dicens. Iere hic domꝰ dei est ce porta celi. et
his dictis discessit. Somnus iste iacob. mors
siue passio xp̃i est. Lapis ad caput eiꝰ. quino
Quis enim nesciat xp̃m abunctione appel¬
ian: Domus aut dei. quia ib natus ẽ xp̃c
inbethleem. Porta uͦ cȩli: quia ibi inderrã¬
xp̃c descendit. ibi iterũ ad celũ ascendit.
Erectio aut̃ lapidiᷤᷤ. resurrectio xp̃i ẽ. Porro
scala xp̃c est. qui dixit. ego sũ uia ꝑ hanc
ascendebant ce descendebant angłi. inqͥb
significati sunt euangłiste predicatores

Expanded text:
ntes et descendentes. Hoc viso, evigilavit, unxitque lapidem, dicens: Vere hic domus Dei est, et porta coeli. Et his dictis discessit somnus. 2. Somnus iste Jacob, mors, sive passio Christi est. Lapis ad caput ejus, qui nQuis enim nescit Christum ab unctione appellari? Domus autem Dei, quia ibi natus est Christus in Bethlehem. Porta vero coeli, quia ibi in terram descendit: inde iterum ad coelum ascendit. Erectio autem lapidis resurrectio Christi est. 3. Porro scala Christus est, qui dixit: Ego sum via. Per hanc ascendunt, et descendunt angeli, in quibus significati sunt
Abbreviated transcription (Latin):
inpresenti ꝑ grãm nonindit. quã tunc in
errore dereliquit. &e tam̃ qͥa hanc quan¬
doq collecturus erat. ꝑbenedictionis gram
preuidit: Pnde et eidẽ iacob gentius po¬
płi figurã tenenti. inbenedictione dicit᷑.

Expanded text:
in praesenti per gratiam non vidit, quia tunc in in praesenti per gratiam non vidit, quia tunc in errore dereliquit, et tamen quia hanc quandoque collecturus erat, per benedictionis gratiam praevidit? Unde et eidem Jacob, gentilis populi figuram tenen
Abbreviated transcription (Latin):
peret. qui cosdẽ cibos ex domesticis anima¬
lib prebuit: quia gentilis popłs placere
deo exteriorib sacrificuis non querens ꝑ
uocẽ prophȩ dicit. in me st̃ ds uota tua:
quȩ reddã laudationes tibi. Quid ẽ qd̾
isdẽ iacobmanꝰ ⁊ brachia ⁊ collũ hedini pellib
texit. Nisi qd̾ hedos pro peccato offerre mos¬
suũ. ee gentilis popłs dumse peccatoiẽ con¬
fideri ñ crubescit. carnis in se peccata mac¬
tauit:Quidest qd uestimentis frĩs maions
indinitur. nisi qd̾ sacre scripture preceptis q̃
maiori popło data fuerant inbona oꝑatiõe
maio foras exiens reliquit. quȩ ille iudaicus
popłs habere ñ potuit: dũ solam ineis litte¬
rã attendit. Et quid ẽ qd̾ ilaac eundẽ filium
nesciuit quẽ benedixit. nͥhoc qd̾ degentui po¬
pło dñs ꝑpsalmistã dicit. popłs quẽ non cog
noui seruiuit michi. Quid ẽ qd presentem
ret gentilitati grãm pre rogandã eam et

Expanded text:
peret. Qui eosdem cibos ex domesticis animaperet. Qui eosdem cibos ex domesticis animalibus praebuit, quia gentilis populus placere Deo exterioribus sacrificiis non quaerens, per vocem Prophetae dicit: In me sunt, Deus, vota tua, quae reddam laudationes tibi . Quid est quod idem Jacob manus ac brachia et collum haedinis pellibus texit, nisi quod haedus pro peccato offerri consuevit, et gentilis populus, dum se peccatorem confiteri non erubescit, carnis in se peccata mactavit. Quid est quod vestimentis fratris majoris induitur, nisi quod sacrae Scripturae praeceptis, quae majori populo data fuerant, in bona operatione major foras exiens intus reliquit? Quae ille Judaicus populus habere non potuit, dum solam in eis litteram attendit. Et quid est, quod Isaac eumdem filium nescit, quem benedixit, nisi hoc, quod de gentili populo Dominus per Psalmistaobedivit mihi ? Quid est quod praesentem ret gentilitati gratiam praerogandam, eam et
Abbreviated transcription (Latin):
sede uocis propħatio hec est. Inpinguedi¬
ne terre. & inroe celi de suꝑ erit benedie¬
to tua. Inpinguedine utiꝙ teriȩ. insccun¬
ditate rerũ & potentia regni que mnillo
popło fuit et inrore cȩli: erit benedicdio
cua. idest ineloquiis dei. Ipsis em̃ eredita
sunt eloquia dei & legis testamenta. Se
tus necẽ inxp̃o & in propħis exercuit. et
frĩ seruies minonscilicet popło xp̃iano¬
⁊ empusq ueniet cũ excutias & soluas
ugum de ceruicib tuis. dũ pagnitionẽ
fidei ad grãm xp̃i conuersus deposueris
onuslegis. quando iam ñ seruies popło
minoris pertidem fr uocaberis. Itẽ alio
modo. Q uid est eñ qd ilaae de maioris¬
filii uenatione uesci concupiseit. nisi qd
siderat. s illo tardante: minorẽ rebecca
supposuit. quia dũ iudaicus popłs bona
oꝑa foris querit. gentilẽ popłm mat̾ gr̃a
introduxit. ut õipotenti patricibũ boni oꝑis
offerret. & benedictionẽ maioris fr̃is acci¬

Expanded text:
edictionis prophetatio haec est: In pinguedine terrae, et in rore coeli desuper erit benedictio tua. In pinguedine utique terrae, in fecunditate rerum et potentia regni, quae in illo populo fuit, et in rore coeli erit benedictio tua, id est, in eloquiis Dei. Ipsis enim credita sunt eloquia Dei, et legis testamenta. Vivtus necem in Christo vel prophetis exercuit. Et fratri tuo servies minori, scilicet populo Christiano. Tempusque veniet cum excutias et solvas jugum de cervicibus tuis. Dum per agnitionem fidei ad gratiam Christi conversus, deposueris onus legis, quando jam non servies populo minori, sed per fidem frater vocaberis. Item alio modo. Quid est, quod Isaac de majorisui venatione vesci concupiscit, nisi quosideravit? Sed, illo tardante, minorem Rebecca supposuit, quia dum Judaicus populus bona opera foris quaerit, gentilem populum mater gratia introduxit, ut omnipotenti Patri cibum boni operis offerret, et benedictionem majoris fratris acci
Abbreviated transcription (Latin):
tudo quã colli git defacramento corpo¬
ris & sanguinis su. Iui serui unt po¬
pu exgentib ad eũ coneri. Ipsũ adorant
trib id est popłi ex circuncisione. Ipseẽ
psũ adorant filii matris eiꝰ. quia & iple
seam carnẽ exea natus est. Ipsũ qui male¬
dixerit. maledictus est. & qui benedixerit
benedictionib replebit᷑. X p̃c in quã nĩ¬
ex ore ppłi patͤm ignoranti patirẽ bñdicit᷑ idi ueiacit̃
dicitur. s alius auideis benediciputat̃.
qui abeis errantib expectatur. Eccepꝰ
se cognoscit. nec tam̃ indignatur. reueca¬
to sibi saeramento. s confirmat benedicti¬
one infilio dicens. Benedixi eũ ei benedie¬
cus erit. Hȩc ẽ benedictio prima ysaac
quȩ data est minori popto xp̃ianorum.
S neq tñ maiorẽ filiũ penitus dimisut
despectũ: quia cũ intrauerit plenitodo

Expanded text:
colligit de sacramento corporis et sanguinis sui. Illi serviunt populi ex gentibus ad eum conversi, ipsum adorant tribus, id est, populi ex circumcisione. Ipse esIpsum adorant filii matris ejus, quia et ipse secundum carnem ex ea natus est. Ipsum qui maledixerit, maledictus est; et qui benedixerit, benedictionibus replebitur; Christus, iex ore populi ignorantis benedicitur, id est, veraciter dicitur. Sed alius a Judaeis benedici putatur, qui ab eis errantibus exspectatur. Ecce beedixisse cognoscit. Nec tamen indignatur revelato sibi sacramento, sed confirmat benedictionem in filio dicens: Benedixi eum, et benedictus est. Haec est benedictio prima Isaac, quae data est minori populo Christianorum. Sed neque tamen majorem filium penitus fuisse despectum, quia cum intraverit plenitud
Abbreviated transcription (Latin):
fodere conspiciunt. comestas nobis temp¬
tationũ cogitationeᷤ ĩmgunt. Sepe cum
eloquiis sacris intendimus malignorum
me uisionis obscurent. Qd̾ &̃ ysaac oꝑe
&r allophilorũ prauitate nouimus de sig¬
nari. qui puteos quos isaac foderat derre
occulte allophil replent. quando nobis ad
alta tendentib immundi sp̃s terrenas cogi¬
tationes ingerunt: &e quasi inuentã diuine
cũ dicebat. Declinate ame maligni. & scru¬
tabor mandata dei mei uidelicet patenter
insinuans quia mandata dei ꝑscrutariñ
poterat. cũ malignoꝵ spũum insidial men¬
de tolerabat.

Expanded text:
fodere conspiciunt, conjectas nobis cogifodere conspiciunt, conjectas nobis cogitationes tentationum erigunt. Saepe cum eloquiis sacris intendimus, malignorum mae visionis obscurent. Quod etiam Isaac opere et Allophylorum pravitate cognovimus designari, qui puteos quos Isaac foderat terrae occulte replent Allophyli, quando nobis ad alta tendentibus immundi spiritus terrenas cogitationes ingerunt et quasi inventam divinae cum dicebat: Declinate a me, maligni, et praescrubator mandata Dei mei . Videlicet patenter insinuans quia mandata Dei praescrutari non poterat, cum malignorum spirituum insidias in mente tolerabat.
Abbreviated transcription (Latin):
cistis gr̃e dei. ex hoc iam ad gentes ibimus.
Post hec fodit terciũ puteũ isaac. & appel¬
iauit nomen loci illius latitudo dicens.
nunc dilatauit nos dñs. & fecit crescere
suꝑ terrã. Uere dilatatus est isaac: & im¬
pleuit omnẽ terrã scientia trinitatis. et
rael nominabatur: nunc aũt inomnem
terram exiuit sonus eorũ. & infines orbis
terre uerba corũ. Exeuntes eñi pueri ifaac
omnib ostenderunt: baptuantes om̃s gen¬
tes innomine patris & filii. et sp̃s sc̃i. S qͥd
est qd abraham puteos quos aperuit iaac
mutantur quasi eorũdẽ uocabula pute
auenigenã gentẽ puteos fodisse describit᷑.
quo uidelicet exemplo discimus. ut in hac
peregrinationis erumna positi. cogitati¬
onũ nr̃arũ profunda penetremus. & quo¬
usq nobis uere inteiugentie aqua respon¬
deat: nequa quã nr̃ȩ inquisitionis manꝰ
ad exhauriendam cordis terrã torpescat.
Quos tam̃ puteos allophili insidiantes re¬

Expanded text:
cistis gratia Dei, ex hoc jam ad gentes ibimus. 4. cistis gratia Dei, ex hoc jam ad gentes ibimus. 4. Post haec fodit tertium puteum Isaac, appellavitque nomen loci illius latidudo, dicens: Nunc dilatavit nos Dominus, et fecit crescere super terram; vere enim dilatatus est Isaac, et implevit omnem terram scientia Trinitatis, et rael nominabatur; nunc autem in omnem terram exivit sonus eorum, et in fines orbis terrae verba eorum. 5. Exeuntes enim pueri Isaac omnibus ostenderunt, baptizantes omnes gentes in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti. Sed quid est quod puteos, quos aperuit Abrahmutantur, quasi eorumdem vocabula puteoalienigenam gentem puteos fodisse describitur, quo videlicet exemplo discimus, ut in hac peregrinationis aerumna positi, cogitationum nostrarum profunda penetremus, et quousque nobis verae intelligentiae aqua respondeat, nequaquam nostrae inquisitionis manus ab exhaurienda cordis terra torpescat. Quos tam
Abbreviated transcription (Latin):
tum sit. ut habitaret innobis. Post hȩc
refert scriptura qd isaac post quã benedix̃
eum dñs &e magnificatus est ualde. aggres¬
sus est opus et cepit fodere puteos quos fo¬
derant pueri patris eius abrahã s inuiden¬
tes ei palestin obstruxerunt eos implentes
Qui dũ descendisset inistũ dorrentẽ gerara.
primo omniũ illos puteos fodere uult qͦs
foderant pueri patris sui. idẽ moyses. da
terrena & sordida repleuerat intelligen¬
tia iudeorũ. et eoꝵ os cũ uellet purgare
isaac ut ostendet qͥa quecunq lex &e pro¬
phȩ dixerunt de ipso dixerunt: rixatist̃
qui inputeis nolunt aquã habere s t̾ram.
Et dicit eis. Ecce relinquet᷑ uobis domꝰ
ur̃a deserta.Nodit gͥ isaac nouũ puteum
immo pueri isaac fodiunt. Pueri sunt
adhuc altercant᷑ illi qui terrena sapiunt.
nec noua condi patiunt᷑. nec uetera pur¬
gari. euangłicis puteis contradicunt.
aplis aduersantur. & quia contradicunt¬

Expanded text:
tum sit, ut habitaret in nobis . Post haec tum sit, ut habitaret in nobis . Post haec refert Scriptura illud, quod Isaac postquam eum benedixit Dominus, et magnificatus est valde, aggressus est opus, et coepit fodere puteos, quos foderant pueri patris ejus Abrahae; sed invidentes ei Palaestini, obstruxerunt eos, implentesqui dum descendisset in istum torrentem Gerara, primo omnium foderant pueri patris sui? Idem Moyses puteterrena et sordida repleverat intelligentia Judaeorum; et eorum os cum vellet purgare Isaac, ut ostenderet quia quaecunque lex et prophetae dixerunt, de ipso dixerunt, rixati sunqui in puteis aquam nolunt habere, sed terram, et dicit eis: Ecce relinquetur vobis domus vestra aeserta . Fodit ergo Isaac, novum puteum, imo pueri Isaac fodiunt. Pueri sunt adhuc altercantur illi qui terrena sapiunt, nec nova condi patiuntur, nec vetera purgari, evangelicis puteis contradicunt, apostolis adversantur; et quoniam in
Abbreviated transcription (Latin):
mis fidelis ẽ. & in magnis fidelis sit. & qui
inmãmona iniquo fidelis inuentus ẽ: etiã
qd̃ ei munera dei prouenerint. Ynde ñ pa
rũ edificat sanã fidẽ pie intelligentib ista
narratio: etiã si de his reb allegorica signi¬
fame suꝑ terrã isaac ad abimelech regem pa¬
iestinoiũ ingerara exprecepto & benedictaos
suam finxit sororẽ. quã rex alienigena isaac con¬
iugẽ tunc ẽẽ cognouit: quando cũ cũ ea lu¬
Uidet quisquis ne aliquid narrando inȩccłia
peccet. sisecretũ uiri eius inscripturis scĩs diu¬
gent̃ intueatur & inuenit eũ maiestatem
disse informa serui. ut eius capax ẽẽ huma¬
namfirmitas posset. eoq modo conugi
congruũ se tunc aptaret. Quid eñi absur¬
dũ immo quid ñ conuenient̃ futurorũ pro¬
nuntiationi accõmodatũ. si propħa dei
caiuale aliquid lusit. It ipsũ caperet af¬
fectus comugis. cũ ipsũ uerbũ dei caro fac¬

Expanded text:
imis fidelis est, etiam in magnis fidelis sit; et qui imis fidelis est, etiam in magnis fidelis sit; et qui in mammona iniquo fidelis inventus est, etiamqrum aedificat sanam fidem, pie intelligentibus ista narratio, etiamsi de his rebus allegorica signifame super terram, Isaac ad Abimelech regem Palaestinorum in Gerara ex praecepto et benedictione m finxit causa timoris, quam rex alienigena Isaac conjugem tunc esse cognovit, quando eum cum ea lu profecto quisquis, ne aliquid errando in Ecclesia peccet, si secretum viri ejus in Scripturis sanctis diligenter intueatur, et invenit eum majestatem disse in forma servi, ut ejus capax esse humana infirmitas possit, eoque modo se conjugi congruenter aptaret. Quid enim absurdum, imo quid non convenienter futurorum praenuntiationi accommodatum, si propheta Dei carnale aliquid lusit, ut eum caperet affectus uxoris, cum ipsum verbum Dei caro fac
Abbreviated transcription (Latin):
cessitas ꝑ recapitulationẽ putare narratã
profectionẽ ifaac ingerara. S quia ib diu¬
turno tempore fuisse isaac describitur. & pu¬
deos fodisse. & de his contendisse. et ditatũ fu¬
isse pecunia: mirũ nisi recapitulando ista
cõmemorant᷑. quȩ ideo fuerant pret̾missa.
ut pͥmũ defiluis eius usq ad illũ locũ delen¬
et procedens maior fiebat quo adusq mag¬
nificus factus est ualde scđ̃m terrenã felici¬
tatẽ dictũ sequentia ostendunt. Exequit
eñi narrator easdẽ eius diuitias. quib mag
nus factus est. & hinc motus abimelech. ti¬
muit illũ ibi ẽẽ. ne potentia eiꝰ sibieẽt infesta
Quanquã gͦ aliquid spũale ista significent.
tamen scđm id qd contigert̃ ideo p̾re missũ
est. benedixit eũ dñs. ut sana fide intelliga¬
mus etiam ista temporalia dona nec dari
posse nec spari debere etiã cũ abinfirmorib
appetuntur nisi abimo deo ut qui inmim¬

Expanded text:
cessitas per recapitulationem putare narratam cessitas per recapitulationem putare narratam profectionem Isaac in Gerara. sed quia ibi diuturno tempore fuisse Isaac scribitur et puteos fodisse et de his contendisse et ditatum fuisse pecunia, mirum nisi recapitulando ista commemorantur, quae ideo fuerant praetermissa. ut primum de filiis eius usque ad illum locum de lenet procedens maior fiebat, quoadusque magnus factus est ualde, secundum terrenam felicitatem dictum sequentia docent. exsequitur ennus factus est; et hinc motus Abimelech, timuit illum ibi esse, ne potentia ejus sibi esset infesta. Quanquam ergo aliquid spirituale ista significent, tamen secundum id quod contigerunt, ideo praemissum est, Benedixit eum Dominus, ut sana fide intelligamus etiam ista temporalia dona, nec dari posse, nec sperari debere, etiam cum ab infirmioribus appetuntur, nisi ab uno Deo: ut qui in min
Abbreviated transcription (Latin):
fieri solet ꝑ recapitulationẽ narrator adea
reuersus sit. cũ progressus defiluis eiꝰ adeũ
locũ ꝑuenisset qui de lenticula cõmemora¬
etiam sarã concupiit ip̃iꝰ enĩ paranimphus
& princeps miliciȩ qui ibi cõmemorati sunt:
enã hic cõmemorantur utrũ uel uiuere potue¬
rint. Quando eñi factus est amcus abrahe
ñdũ natus erat isaac: s iam promissus. Pona¬
mus ante aninũ antequã nasceret᷑ isaac. itid
tactum fuissẽ. Deinde isaac suscepit filios cũ
do uendidit esau primogenita sua. Ponamꝰ
etiam ipsos circa uiginti annos fuisse. Fiunt
anni ȩtatis isaac usq ad illud factũ filioꝵ
eiꝰ eirca octoginta: ad olescentẽ accipiamus
fuisse abimelech quando matrẽ ipsius concu¬
piuit. & abrahȩ amicus factus est. Potuit gͦ
iam eẽ quasi centenariꝰ. si post illud factũ fui¬
oꝵ suoꝵ ꝑrexit ineã terrã famis necessitate¬
cõpulsus isaac. Non gͦ ex hoc cogit ulla ne¬

Expanded text:
fieri solet, per recapitulationem narrator ad eam fieri solet, per recapitulationem narrator ad eam reversus sit, cum progressus de filiis ejus ad eum locum pervenisset qui de lenticula commemoraetiam Sarram concupiuerat; ipsius enim paranymphus et princeps militiae, qui ibi commemorati sunt, etiam hic commemorantur — utrum uel uiuere potuerunt. quando enim factus est amicus Abrahae, nondum natus erat Isaac, sed iam promissus. ponamus ante annum quam nasceretur Isaac illud fuisse factum — deinde Isaac suscepit filios, cumdo uendidit Esau primogentia sua - ponamus etiam ipsos circa uiginti annos fuisse, fiunt anni aetatis Isaac usque ad illud factum filiorum eius circiter octoginta; adulescentem accipiamus fuisse Abimelech, quando matrem ipsius concupiuit et Abrahae amicus est factus: potuit ergo iam esse quasi centenarius, si post illud factum filiorum suorum perrexit in illam terram famis necessitate Isaac. non ergo ex hoc cogit ulla ne
Abbreviated transcription (Latin):
tiam ẽẽ caulam dampnationis inteuigit.
&e primũ sibi hominẽ ñ carne s pomo subdi¬
dit: &e scđm. non carne s pane temptauit. Hinc
est qd̾ plerunq adam culpa cõmitait᷑: eti am
cũ abiecta ce uilia sumuntur. Ea itaq sum̃¬
dasunt quȩ nature necessitas querit. & nõ
que edendi libido suggerit: neediam sinȩc
uta aũt fame suꝑterrã post Imergit.
eam sterilitatẽ quȩ acciderat indieb abra¬
ham abiit isaac ad abimelech regẽ palesti¬
norũ ingerara. Apparuitq ei dñs & ait.
Ne descendas inegyptũ. s: quiesce inderra
quã dixero tibi & peregrinare inea. eroq
tecũ. & benedicã tibi. Tibi eñĩ & seminituo
dabo uniuersas regiones has cõplens iuram̃¬
tũ qd̃ spopondi abraham patrituo. & mul¬
tiplicabo semen tuũ sicut stellas cęli. et re¬
liqua. In eo qd̾ scriptũ est facta ẽ aũt fa¬
pͥmogenita sua cibolẽticule post illã qͥp¬
pe narrationẽ hoc narrare incipit: anut

Expanded text:
tiam esse causam damnationis intelligit, et primum sibi hominem non carne, sed pomo subdidit, et secundum non carne, sed pane tentavit. Hinc est quod plerumque Adam culpa committitur etiam cum abjecta et vilia sumuntur. Ea itaque sumenda sunt, quae naturae necessitas quaerit, et non quae edendi libido suggerit. Minori ta autem fame super terram post eam sterilitatem quae acciderat in diebus Abraham abiit Isaac ad Abimelech regem Palestinorum in Gerara apparuitque ei Dominus et ait ne descendas in Aegyptum sed quiescquam dixero tibi, et peregrinare in ea; eroque tecum et benedicam tibi. Tibi enim et semini tuo dabo universas regiones has, complens juramentum quod spopondi Abraham patri tuo, et multiplicabo semen tuum sicut stellas coeli, et reliqua. In eo quod scriptum est: Facta est autem faprimogenita sua cibo lenticulae post illam quippe narrationem hoc narrari incipit? an, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ros cr bonos. docibiles et inocentes
animas. Stola esau fides & scripture st̃
hebreoꝵ quȩ iuis primo datȩ sunt. et
post modũ gentiliũ indutus ẽ popłs.
Pelles aũt quȩ eius brachiis circundate
sunt: peccata utriusq popłi quȩ xp̃c in¬

Expanded text:
ros et bonos, docibiles et innocentes ros et bonos, docibiles et innocentes animas ostendit. Stola Esau fides et scripturae sunt Hebraeorum, quae illis primo datae sunt et postmodum gentilium indutus est populus. Pelles autem quae ejus brachiis circumdata sunt, peccata utriusque populi, quae Chri
Abbreviated transcription (Latin):
entiȩ ieronimus replicauit. in hoc loco¬
isd ponere debemus. Isaac inqͥt portat ima
ginem dei patris. rebecca sp̃s scĩ. esaupo
Senuisse isaac confũmationẽ orbis osten¬
dit. oculi enis caligasse. fidem perisse
de mundo. et religionis iumen ante eũ
neglectum ẽẽ significat. Qd̾ fuius ma¬
ior uocatur: acceptio legis ẽ iudeoru¬
nomines sunt ab errore saluat quo per
aoetrinam iustus quisq uenat᷑. Sermo
ae repromissionis est benedictio: & spes
regmi futur in quo cũ xp̃o sci regnaturi st.
cueru sabbatum celebratun. Rebecca
plena spũ sco. & sciens qd auaisset ante¬
quã pareret. quia maior seruiet minon:
adfiliũ minorẽ. Uade ad gregẽ oe accipe
michi inde duos hedos. prefigurans cor¬
neum faluatoris aduentũ. inquo eos
uel maxime liberaret. qui peccatis dene¬
uatur obnoxii. Si quid in oinib scrip¬
turis hedi pro peccatorib accipiuntur.
quod aũt ulios iubetur afferre: duoꝵ
popłoꝵ significatur assũptio. qd tene¬

Expanded text:
nae Hieronymus replicavit, in hoc loco ponenda sunt. Isaac, inquit, portat imaginem Dei Patris, Rebecca Spiritus sancti, Eae et Christi. Senuisse Isaac consummationem orbis ostendit; oculos ejus caligasse, fidem periisse de mundo, et religionis lumen ante eum neglectum esse significat. Quod filius major vocatur, acceptio legis est Judaeoruhomines sunt ab errore salvati, quos per doctrinam justus quisque venatur. Sermo Dei, repromissionis est benedictio et spes regni futuri, in quo cum Christo sancti regnaturi sint, et verum sabbatum celebraturi. plena spiritu sancto et sciens, quid audisset, antequam pareret, quia maior seruiet minori,ad filium minorem: Vade ad gregem, et accipe mihi duos haedos inde , praefigurans carneum Salvatoris adventum, in quo eos vel maxime liberaret, qui peccatis tenebantur obnoxii. Siquidem in omnibus scripturis haedi pro peccatoribus accipiuntur. Quod autem duos jubetur afferre, duorum populorum significabatur assumptio, quod tene
Abbreviated transcription (Latin):
bis per abrahȩ duplex sepulchrũ innuit᷑. nisi
qd̾ ꝑfectus quisq predicator. extinctã apresentis
uitȩ desideriis animã suam subbone oꝑationis
tegiine &e contemplationis abscondit. ut acar¬
nali concupiscentia sub actiua contẽplatiuaq ui¬
ta. quasi insensibilis lateat. qui prius mundi
desideria sentiens. mortalit̾ uiuebat. Unde et
ꝑ egregiũ predicatorẽ dicitur. Mortui enim
estis. & uita ur̃a abscondita ẽ cũ xp̃o indo.
Actiua quippe uita sepulchrũ ẽ. quȩ aprauis
oꝑib mortuos tegit. S contẽplatiua ꝑfectius
ut hanc usq ad secreta intime contẽplationis
extendat. Ncq eñi ꝑfectus predicator ẽ. qui uel

Expanded text:
epulcrum innuitur, nisi quod perfectus quisque praedicator exstinctam a praesentis vitae desideriis animam suam sub bonae operationis tegmine et contemplationis abscondit, ut carnalis concupiscentia sub activa contemplativaque vita quasi insensibilis lateat, qui prius mundi desideria sentiens, mortaliter vivebat? Unde et per egregium praedicatorem dicitur: Mortui enim estis, et vita vestra abscondita est cum Christo in Deo . Activa quippe vita sepulcrum est, quae a pravis operibus mortuos tegit; sed contemplativa perfectius ut hanc usque ad secreta intimae contemplationis extendat. Neque enim perfectus praedicator est, qui
Abbreviated transcription (Latin):
Ynde ce ꝑ iohannẽ dicitur. Uicit leo de
tribuiida aꝑire librũ. &e soluere signacu¬
la eiui. Ipie ubiũ aperuit. et signacula sal
uit: quia nascendo. moriendo. resurgen¬
do. ad cȩlos ascendendo. scripture sacre
nobis archana patefecit. Et notandum
qd ñ icitur ambulabat ꝑuiã quȩ duct
ad puteum. s de ambulabat. De ambu¬
iat quippe: qui uiam ꝑquã ambulat
eundo & redeundo conculcat. In humi¬
utate passionis dñs de ambulauit: quia
modo auideis uerborũ contumelias moe
contra se falsũ testimoniũ. mͦ alapas. spu
inhumilitate passionis est: tot probraa
rebecca ueniente interra australi ball¬
Egressus fuerat ad meditandũ mnagro
quia ager mundus accipitur. Iple añli
egrelius qd̾ uisibilis apparere dignal
est. sicut scriptum ẽ. Existi insaludem
populi tui: ut saluos facias xp̃os tuos.
Solent aut̃ exercitati iuuenes. in armoꝵ
usu meditari. Isaac gͦ ad meditandum
inagro exiit: quia redemptor nr̃ se se¬
quentib formã humilitatis prebens.

Expanded text:
per Joannem dicitur: Vicit leo de tribu Juda aperire librum, et solvere signacula ejus . Ipse enim librum aperuit, et signacula illius solvit, qui nascendo, moriendo, resurgendo, atque coelos ascendendo, Scripturae sacrae nobis arcana patefecit. Et notandum, quod non dicitur, ambulabat per viam quae ducit ad puteum, sed, deambulabat. Deambulat quippe, qui viam per quam ambulat eundo et redeundo conculcat. In humilitatem autem passionis Dominus deambulavit, quia modo a Judaeis verborum contumelias, modo contra se falsum testimonium, modo alapas, moin humilitate passionis est, tot adversitRebecca veniente, in terra australi habiEgressus autem fuerat ad meditandumQuia ager mundus accipitur, ipse per seexpressus est, quod visibilis apparere dignatus est, sicut scriptum est: Existi in salutem populi tui, ut salvos facias christos tuos . Solent autem exerti juvenes in armorum usum meditari. Isaac ergo ad meditandum in agro exiit, quia Redemptor se sequentibus formam humilitatis praebens
Abbreviated transcription (Latin):
es michi septẽ annis aliis Neqͥe¬
uit placito: & ebdomada trans¬
acta rachel duxit uxorẽ. eui pat̾ seruam
mant. post septẽ annos alios accepit uxo¬
rẽ rachel. s post septẽ dies nuptiarũ uxo¬
ris primȩ. Namsequit. Et ingressus est ad
rachel. & dilexit eam magis quã liam. et
seruiuit ei septẽ annis aliis. Uidens autẽ¬
niũ patriarcharũ propt̃ compendiũ lecti¬
onis ethimologias nominũ uolo pariter
dicere. Et uocauit inquit nom̃ eiꝰ ruben
dicens. quia uidit ani inhumiuĩau mca.
Ruben int̾pretatur uisionis filiꝰ. & conce¬
pit inquit alterũ filiũ & dixit: qm̃ exau
erit mecũ uir m̃s quia peꝑi ei trei filios.
ideo uocauit nom̃ eius leui. Et concepit¬

Expanded text:
mihi septem annis aliis. Acquievit placito, et, hebdomada transacta, Rachel duxit uxorem, cui pater servam mant, post septem annos alios Rachel accepit uxorem, sed post septem dies nuptiarum uxoris primae. Nam sequitur: Et ingressus est ad Rachel, et dilexit Rachel magis quam Liam, et servivit ei septem annis aliis. CAPUTnium patriarcharum, propter compendium lectionis, etymologias nominum volo pariter dicere. Et vocavit, inquit, nomen ejus Ruben; dicens: Quia vidit Dominus humilitatem meam . Ruben interpretatur visionis filius. Et concepit, inquit, alterum filium, vocavitque erit mecum vir meus, quia peperi ei tres filios; ideo vocavit nomen ejus Levi. Ubi nos legi
Abbreviated transcription (Latin):
fitebor dño. Et obid. uocauit nomenerꝰ
iuda. Iudas eñi dr confessio. aconfessione
itaq confessoris est nom̃ dictũ. Uerim¬
tamen hic confessio pro gr̃arum actione
aut pro laude accipitur ut frequenter
siue głificabo de. Et concepit bala et pe¬
uit me dñs et exaudiuit uocẽ meam.
sit. ut abeo qd iudicasset se do¬
iudicii no¬
men imponeret.Dan quippe intpretat᷑
iudiciũ. Et concepit adhuc & peperit ba
habitatione cũ sorore mea cr inualui:. et
uocauit nomen eius neptalim aconuer¬

Expanded text:
ocavit nomen ejus Juda. Juda confessio dicitur; a confessione utique confessoris nomen est dictum. Verumtamen hic confessio pro gratiarum actione aut pro laude accipitur, ut frequenter sive glorificabo te. Et concepit Bala, et pevit mihi Deus, et exaudivit vocem meam, sit, ut ab eo quod judicasset se Doudicii nomen imponeret. Dan quippe interpretatur judicium. Et concepit adhuc, et peperit Balhabitatione cum sorore mea, et invalui; et vocavit nomen ejus Nephtali. Cau
Abbreviated transcription (Latin):
tore maris. Cxqua re aꝑte ꝯstat qͥa op̃s d̾s sem̃
abrahe multiplicare ꝑisaac predestinaue¬
rat: &e tamen scriptum ẽ. Deprecatus est
dñ isaac pro uxore sua. eoqd̃ eẽt sterilis.
qui exaudunt eum & dedit conceptũ re¬
becce. Sigͦ multiplicatio generis abrahȩ
per isaac predestinata fuit.cur coniugẽ
sterilem accepit: S nimirũ constat quia
predestinatio precib implet᷑. quando is in
quo as multiplicare semen abrahe predes¬
tinauerat: oratione obtinuit ut filios ob¬
tinere potuisset. ꝑ rex̃q rebecca. ut consu¬
ieret dnm̃. Qui respondens ait. Due gen¬
tes inutero tuo sunt. & duo popłi ex uen¬
tre tuo diuident᷑. popłsq popłm supe
quo ierit. Non eñi erant tunc prophȩ aut
sacerdotes scđm ordinẽ tabernacul. uel tẽ¬
pli dñi. Quo gͦ ierit. merito mouet. nisi
forte adlocũ ubi constituerat aram¬
abraham. S illic quomͦ responsa
dentur: omnino tacet scriptura. utrũ ꝑ
aliquẽ sacerdotẽ qd̃ incredibile ẽ. lierat

Expanded text:
s Deus semen Abrahae multiplicare per Isaac praedestinaverat, et tamen scriptum est, Deprecatus est Dominum Isaac pro uxore sua, eo quod esset sterilis. Qui exaudivit eum, et dedit conceptum Rebeccae. Si ergo multiplicatio generis Abrahae per Isaac praedestinata fuit, cur conjugem sterilem accepit? Sed nimirum constat quia praedestinatio precibus impletur, quando is in quo Deus multiplicare semen Abrahae praedestinaverat, oratione obtinuit ut filios habere potuisset. Perrexitque Rebecca ut consuleret Dominum, qui respondens ait: Duae gentes in utero tuo sunt, et duo populi ex utero tuo dividenquo ierit: non enim erant tunc prophetae aut sacerdotes, secundum ordinem tabernaculi vel templi Domini. Quo ergo ierit, merito monet, nisi forte ad locum ubi aram construxerat Abraham. Sed illic quomodo responsa dentur, omnino tacet Scriptura: utrum per aliquem sacerdotem, quod incredibile est, si erat
Abbreviated transcription (Latin):
dominorẽ promaiore benedixit.Hoc eñidix̃
eidem maion cũ & ipsũ postea benedirit.
am tempus pariendi aduenerat: & eccege¬
mini inutero eius reꝑti sunt. Qui primus
egressus est rufus erat. & totus inmorẽ peui
hispidus. Tocatũq ẽ nomen eiꝰ esau. ubinoᷤ
posuimus pilosus: in hebreo ht̃ seir. Vnde
&e esau sicut ce alib legimus: seir idẽ pilo¬
sus dictus est. Protinus att̾ egrediens. plan¬

Expanded text:
do minorem pro majore benedixit. Hoc enim dixit do minorem pro majore benedixit. Hoc enim dixit eidem majori, cum et ipsum postea benediceret. Jam tempus pariendi advenerat, et ecce gemini in utero ejus reperti sunt. Qui primus egressus est, rufus erat, et totus in morem pellis hispidus, vocatumque est nomen ejus Esau. Ubi nos pilosum posuimus, in Hebraeo hunde Esau, sicut alibi legimus, seyr, id est pilosus dictus est. « Protinus alter, » etc.
Abbreviated transcription (Latin):
non fuisse nominatũ: & nullã ibi omiino
sacerdotũ aliquorũ factã c̃ẽ mentionem
anforte ibi cũ orando alligassent desidia
sua dormiebant in loco. ut ꝑsomniũ mone¬
rentur: anforte adhuc uiuebat melchise¬
dech. cuius tanta excellentia fuit ut añ-¬
nuius dubitetur utrũ homo anangelus
fuisset. anerant aliqui tales cẽ illo tempore
homines dei. inquib posset d̾s interrogari
quicquid horũ est. & siquid aliud qd̾ me ne
cõmemorarẽ forte preterierit: mentiri tamen
scriptura ñ potest. quȩ dicit rebeccã isse ad
In eo enĩ qd dñs respondit rebecce. due gentes
inutero tuo ĩunt. & q̃uo popłi deuentre tuo¬
separabuntur. et popłs popłm suꝑabit.ce ma¬
ior seruiet minor: instonca ꝓprietate hoc res¬
ponsũ inuenitur ẽẽ completũ. ubi populus
isrł. hoc ẽ iacob mino filius. superauit idu¬
meoᷤ ħ ẽ. gentẽ quã propagauit esau eosq
fecerunt tributarios ꝑdauid. Qd̃ diu fue¬
runt usq ad regem sub quo idumei rebel

Expanded text:
non fuisse nominatum, et nullam ibi omnino sacerdotum aliquorum factam esse mentionem. An forte ibi cum orando alligassent desideria sua, dormiebant in loco, ut per somnium monerentur? an adhuc vivebat Melchisedech? cujus tanta fuit excellentia, ut a nonnullis dubitetur utrum homo an angelus fuerit. An erant aliqui tales etiam illo in tempore homines Dei, in quibus posset Deus interrogari? Quidquid horum est, et si quid aliud quod me forte ne commemorarem praeterierit, mentiri tamen Scriptura non potest, quae dicit Rebeccam isse ad In eo quod Dominus respondit Rebeccae Duae gentes in utero tuo sunt, et duo populi de ventre separabuntur, et populus populum superabit, et major serviet minori, historica proprietate hoc responsum invenitur esse completum, ubi populus Israel, hoc est, Jacob minor filius, superavit Idumaeos, hoc est, gentem quam propagavit Esau, eosque fecerunt tributarios per David, quod diu fuerunt usque ad regem sub quo Idumaei rebel
Abbreviated transcription (Latin):
funditas non pateret. Quid gͦ fidelibus
humilitas passionis eius facta ẽ. nisi cla¬
uis aꝑtionis ꝑ quã mifteriorũ dei putel
inuenimus. ut aquã scientie de profun¬
do libaremus : Incarnationẽ quippe pl¬

Expanded text:
funditas non pateret. Quid ergo fidelibus humilitas passionis ejus facta est, nisi clavis apertionis, per quam mysteriorum Dei puteum invenimus, ut aquam scientiae de profundo libaremus? Incarnationem quippe, pa
Abbreviated transcription (Latin):
tis predicat: iuxta paulũ dicentẽ. Sip¬
entib &e insipientib debito sum. Uae s
aqua etiam iumentis datur. quando euracar¬
nis quomͦ sit habenda disponitur: ut exuo¬
iuptate impendi debeat. & tam̃ inneces¬
sitatib ñ negetur. sicut scriptũ est. carnis
curã nefeceritis indesideriis. Q eñi hanc
indefideriis fieri prohibuit. proculdubio
innecessitatib concedit: iuxta hoc qd rur¬
sũ dr̃. Nemo carnẽ suam odio habuit: s
nutrit & fouet eam. Puer aut̃. rebecce in¬
aures et armillas dedit: quia predicator

Expanded text:
tis praedicant, juxta Pauli vocem dicentis: Sapientibus et insipientibus debitor sum . Vel certe aqua etiam jumentis datur, quando cura carnis quomodo sit habenda disponitur, ut ex voluptate impendi non debeat, et tamen in necessitatibus non negetur, sicut scriptum est: Carnis curam ne feceritis in desideriis . Qui enim hanc in desideriis fieri prohibuit, procul dubio in necessitate concedit, juxta hoc quod rursus dicitur: Nemo carnem suam odio habuit, sed nutrit et fovet eam . Puer autem Rebeccae inaures et armillas dedit, quia praedicator