comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
alio modo quã homines. Ecce intelligunt iudaei: qđ ñ intelligunt arri¬
ani. Arriani quippe in aqualẽ patri dicunt filiũ: & inde heresis pulsat
bis quia talis cõm̃daret᷑ silius dĩ. quiaequalis cẽtdõ: quiserat nesciebant:
dicebat dm̃ e qualc se faciens dõ. Non ergo erat equalis do: nom ipsese
faciebat equalẽ dẽ sed ille illũ genuerat cequale. Sise ipse faccret &t quile
do caderet ꝑ rapinã qui enĩ uoluit equle se faceredo. da non eet cata¬
dit ad ecangelo factus e diabolus. Et hanc suꝑbiã homimi ꝓpinauit unde
iose deiectus ẽ. Nã hoc dir homini: cui sranti lapsus inuidit Sustate ortis
Reut ali⁊ den usurpatione rapite qđ facti non esois quia & ego rapiendo
de iecdissũ. Non hoc prodebat : sed hoc suadebat. Xp̃s aut aquabis petraplata
era t noni facdus: natus de sibstantia patris unde illa comdat apłs quia¬

Expanded text:
alio modo quam homines. Ecce intelligunt Judaei quod non intelligunt Arialio modo quam homines. Ecce intelligunt Judaei quod non intelligunt Ariani. Ariani quippe inaequalem Patri Filium dicunt, et inde haeresis est pulsa bis, quia talis commendaretur Filius Dei, qui aequalis esset Deo. Quis erat nesciebant; alem se faciens Deo. Non erat ergo aequalis Deo? Non ipse se faciebat aequalem, sed ille illum genuerat aequalem. Si se ipse faceret aequalem Deo, caderet per rapinam. Qui enim se voluit aequalem facere Deo cum non esset, cecidit , et ex angelo factus est diabolus: et hanc superbiam homini propinavit, unde ipse dejectus est. Nam hoc dixit homini, cui stanti lapsus invidit, Gustate, et eritis sicut dii : id est, usurpatione rapite quod facti non estis; quia et ego rapiendo dejectus sum. Non hoc prodebat, sed hoc suadebat. Christus autem aequalis Patri natus erat, non factus: natus de substantia Patris. Unde illum si
Abbreviated transcription (Latin):
Sidixũ uerbo oꝑatus ẽ: uerbũ eius ego erã. Ego sũ. ꝑme factus ẽmundus in illis
oꝑib Perme regit᷑ mundus inistis oꝑib Pat̾ ms̃ & tunc oꝑatus ẽ cũ fecit
mundũ : & usq nunc oꝑat᷑ cũ regit mundũ. Ergo & ꝑme fecit cũfecit.&
ꝑ me regit cũ regit. Mic̃ hac: Sed quib : cecis. surdis. claudis. languidis. me¬
dicũ non agnoscentib & t&quã infrenesi m̃te ꝑdita occidere uolentib Pro¬
inde quid secutus euangelista dix̃e Hinc ergo magis quȩrebant eis iudex in¬
terficere : quia non solũ soluebat sabbatũ. sed & patrẽ suũ dicebat dm̃ equa
lẽ se faciens dõ. Non quomodo cũq: Sed quid: Equalẽ se faciens dõ Nã
om̃s dicimus dõ. Pat̃ nr̃ quis incelis: ae legimus & iudaos dixisse : cũ tusis
pat̃ nr̃. Ergo hinc irascebant᷑. quia patrẽ suũ dicebat dm̃. sed qđ longe

Expanded text:
si dixit, Verbo operatus est; Verbum ejus ego eram, ego sum: per me factus est mundus in illis si dixit, Verbo operatus est; Verbum ejus ego eram, ego sum: per me factus est mundus in illis operibus, per me regitur mundus in istis operibus. Pater meus et tunc operatus est cum fecit mundum, et usque nunc oper me regit cum regit. Dixit haec, sed quibus? Surdis, caecis, claudis, languidis, medicum non agnoscentibus, et tanquam in phrenesi mente perdita occidere volentibus. 16. Proinde quid secutus Evangelista dixit? Hinc ergo magis quaerebant eum Judaei interficere, quia non solum solve: sed quid? Aequalem se faciens Deo. Nam omnes dicimus Deo, Pater noster qui es in coelis : legimus et Judaeos dixisse, Cum tu sis pater noster . Ergo non hinc irascebantur, quia patrem suum dicebat Deum; sed quod longe
Abbreviated transcription (Latin):
Ipse ẽ enĩ uerbũ dĩ & audistis. In principio erat uerbũ. Et non qualecũq uer¬
bũ. sed dĩ erat uerbũ & om̃a ꝑ ipsũ facta sunt. forte signisicatus ẽ requietu¬
rus indic septimo: ab om̃ib oꝑib suis. Legite enĩ euangeliũ: & uidete quanta
oꝑatus sit iħs. Oꝑatus ẽ salutẽ nram & incruce: ut implerent᷑ in eo om̃a p̃¬
dicta ꝓphetarũ. Coronatus ẽ spinis suspensus ẽ ligno dix̃ sitio Accepit acȩtũ
in spongia ut impleret᷑ qđ dictũ e & insiti mea potauerme acȩto : A tubi
impleta sunt oma oꝑa eius secta sabbati : indinato capite tradidit spm̃. Et
insepulchro sabbato requieuit ab om̃ib: oꝑib: suis. Ergo taquã diceret iu¬
daeis quid expectatis ut ñ oꝑer sabbato : sabbati dies uobis ad signisicationẽ
meã p̃ceptus ẽ. Oꝑa dĩ attenditis ego ibi erã ciferent: ꝑme facta sunt om̃a
Ego noui. Pat̃ ins usq modo oꝑat᷑. Oꝑatus ẽ pat lucẽ : sed dixitut sieret lux

Expanded text:
Ipse est enim Verbum Dei, et audistis quia in principio erat Verbum; et non qualecumque Verbum, sed Deus erat Verbum, et omnia per ipsum facta sunt : forte significatus est requieturus in die septimo ab omnibus operibus suis. Legite enim Evangelium, et videte quanta operatus sit Jesus. Operatus est salutem nostram in cruce, ut implerentur in eo omnia praedicta Prophetarum: coronatus est spinis, suspensus est ligno; dixit, Sitio, accepit acetum in spongia, ut impleretur quod dictum est, Et in siti mea potaverunt me aceto . At ubi impleta sunt omnia opera ejus, sexta sabbati inclinato capite reddidit spiritum, et in sepulcro sabbato requievit ab omnibus operibus suis . Ergo tanquam diceret Judaeis, Quid exspectatis ut non operer sabbato? Sabbati dies vobis ad significationem meam praeceptus est. Opera Dei attenditis; ego ibi eram cum fierent, per me facta sunt omnia, ego novi: Pater meus usque modo operatur. Operatus est Pater lucem; sed dixit ut fieret lux :
Abbreviated transcription (Latin):
significare morses : qđ ds̃ requieuit indie septimo. Non enĩ defecerat dẽ oꝑin¬
do creaturã suã : & indigebat requie sicut homo: quomodo defecerat. qui
uerbo fecerat tam̃ & illud uerũ ẽ. quia requieuit ds̃ ab oꝑib suis indie
septimo. Et hoc uerũ ẽ qđ ait iħs. Pat̃ mĩ usq modo oꝑat᷑. Sed quis eplicet
uerbis. homo hominib: : infirm&s infirm is indoctus discere cupientib: :
& forte siquid sapit ꝓmere. & explicare non ualens hominib difficile
forte capientib: etiã si explicari possit qđ capit᷑. Quis inquã fr̃s mei expli
hoc uobis ꝓficientib: differatis. Visio enĩ ista tẽplũ dĩ querit scm̃ locũ quȩrt
Portate ꝓximũ & abulate ibi eũ uidetis. ubi uerba hominũ ñqueratis. Hoc
forte potius dicere ualemus. quia & in eo qđ ds̃ die septimo requierit. ipsũ¬

Expanded text:
ficare Moyses, quod Deus requievit in die septimo. Non enim defecerat Deus operando creaturam suam, et indigebat requie sicut homo. Quomodo defecerat qui verbo fecerat? Tamen et illud verum est, quia requievit Deus ab operibus suis in die septimo; et hoc verum est quod ait Jesus, Pater meus usque modo operatur. Sed quis explicet verbis, homo hominibus, infirmus infirmis, indoctus discere cupientibus, et forte si quid sapit, promere et explicare non valens hominibus, difficile forte capientibus, etiam si explicari possit quod capitur? Quis, inquam, fratres mei, explihoc vobis proficientibus differatis; visio enim ista templum Dei quaerit, sanctum locum quaerit: portate proximum et ambulate; ibi eum videbitis, ubi verba hominum non quaeratis. 15. Hoc forte potius dicere valemus, quia et in eo quod De
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ requieuit ab omib: oꝑib: suis indie septimo & contrahanc scripturã ꝑ
morsen ministratã loquit᷑ dñs i is. cũ ipse dicat iudȩis. Si crederetis mo

Expanded text:
us requievit ab omnibus operibus suis in die septimo ? et contra hanc Scripturam per us requievit ab omnibus operibus suis in die septimo ? et contra hanc Scripturam per Moysen m
Abbreviated transcription (Latin):
rebant. Persequebant᷑ iud&i iħm quia haec faciebat insabbato. ꝗuidergo
dñs modo respondet iudȩis : audiamus. Desanis factis hominib: dixi quid
soleat respondere: quia ium̃ta sua non cõtẽpnebant sabbato. uel liberan¬
do uel alendo Peportato grabato quid respondit: manifestũ opiis corpora¬
le factũ erat ante occulos iudxorũ : non sanitas corporis. sed oꝑatio corpo¬
ris quȩ ñ uidebat᷑ ita necessaria quẽ ad modũ sanitas. Aꝑte ergo dñs dicat
sacram̃tũ sabbati: & signũ obseruandi unius diei ad tẽpus datũ eẽ iudaeis
Impletionẽ uero ipsã sacram̃ti. in illo uenisse: Pat̾ mns̃ inquidđ usq modo oꝑa¬
tur & ego oꝑor. Misit in eos magnũ tumultũ: aduentu dnĩ turbat᷑ a qua
Sed quit᷑ bat. latet. Tañ sanandus ẽ turbata aqua eger imus magnus pas¬
so dño totus mundus. Uideamus ergo responsionẽ ueritatis PPat̃ meus in¬
quiđ usq modo oꝑatur & ego oꝑor. Falsũ ergo dixit scriptura quia dñf¬

Expanded text:
num Jesum, quia haec faciebat in sabbato. Quid ergo Dominus modo respondit Judaeis, audiamus. De sanis factis hominibus sabbato, dixi quid soleat respondere, quia jumenta sua non contemnebant sabbato, vel liberando vel alendo. De portato grabato quid respondit? Manifestum opus corporale factum erat ante oculos Judaeorum: non sanitas corporis, sed operatio corporis; quae non videbatur ita necessaria, quemadmodum sanitas. Aperte ergo Dominus dicat sacramentum sabbati, et signum observandi unius diei ad tempus datum esse Judaeis; impletionem vero ipsam sacramenti in illo venisse. Pater meus, inquit, usque modo operatur, et ego operor. Misit in eos magnum tumultum; adventu Domini turbatur aqua, sed qui turbat, latet. Tamen sanandus est turbata aqua aeger unus magnus, passo Domino totus mundus. 14. Videamus ergo responsionem Veritatis: Pater meus usque modo operatur, et ego operor. Falsum ergo dixit Scriptura quia De
Abbreviated transcription (Latin):
uistasi hoc pcipuũ & ꝓprũ donũ accepit adnõ suꝑ cuius pecbus nconilite¬
uro dscũbebat : ut ꝑ hoc signisicaret quia scereta aciora deintimo eiussac
corde potabat: ut ea hceret defiliodi quȩ paruulori÷ im̃tes sortanocm
tentas excitare possent. Inplere aut̃ ñdu capaces n÷  possent bran¬
diusculis aut̃ quib:q: m̃tib & ada tato quandã interuis uirde

Expanded text:
hoc praecipuum et proprium donum accepit a Domino super cujus pectus in convivio discumbebat , ut per hoc significaret quia secreta altiora de intimo ejus corde potabat, ut ea diceret de Filio Dei quae parvulorum mentes fortassis intentas excitare possint; implere autem nondum capaces non possint: grandiusculis autem quibusque mentibus et ad aetatem qu
Abbreviated transcription (Latin):
Difficileẽ int̾ba uidere xpm̃. Solitudo quadã necessaria ẽ mtinrẽ.
Quadã solitudine intentionis uidet᷑ ds. Turba strepitũ habet. uisio
Preuenit omnẽ turbã Prior ascendit demari piscis ille magnus. & in
cȩlis sedet int̾pellans ꝓnobis : taquã sacerdos magnus. intrauit unꝰ
iinteriora ueli. Turba foris stat. Anibulatũ qui portas ꝓximũ tuũ
si didicisti portare qui solebas portari. Deniq modo ñdũ nostiiħm :
ñ dũ uides iħm. Quid postea sequit̾᷑: q̃m̃ ñ deftitit ille tollendo
grabatũ suĩ & abulando : Vidit eũ postea ihs inteplo Inturba ñ eũ
uidit : intẽplo indit. Dñs quidẽ ił s. x in turba eũ uidebat & intẽplo
ille ad dm̃. indit eũ intẽplo: uidit eũ in loco sacrato. in locoscõ. Et
quid abeo audiuit. ecce iã sanus factus es noli peccare: nequid tibi

Expanded text:
Difficile est in turba videre Christum: solitudo quaedam necessaria est menti nostrae; Difficile est in turba videre Christum: solitudo quaedam necessaria est menti nostrae; quadam solitudine intentionis videtur Deus. Turba strepitum habet; visio praevenit omnem turbam. Prior ascendit de mari piscis ille magnus, et in coelis sedet interpellans pro nobis: tanquam sacerdos magnus, unus intravit in interiora veli: turba foris stat. Ambula tu, qui portas proximum tuum; si didicisti portare, qui solebas portari. Denique modo nondum nosti Jesum, nondum vides Jesum: quid postea sequitur? Quoniam non destitit ille tollendo grabatum suum, et ambulando, Vidit eum postea Jesus in templo. In turba non eum vidit, in templo vidit. Dominus quidem Jesus et in turba eum videbat, et in templo:ille ad Dominum; vidit eum in templo, vidit eum in loco sacrato, in loco sancto. Et quid ab eo audit? Ecce jam sanus factus es; noli peccare, ne quid tibi
Abbreviated transcription (Latin):
lld. & solueret uum̃tũ suũ. Non itaq iã illi obiciebant. qđ die sabbato
sanus factus ẽ homo sed qđ portabat grabatũ suũ. Si sanitas nerat dif
qđ facis tollere gabatũ tuũ. Et ille auctorẽ sanitatis sua obiciebat ca¬
lũpniatorib Qui inquit me fecit sanũ. ipse mihi dix̃: tolle grabatũ tuũ
x ãbula. Non acciꝑem iussione. aqͦ accepã sanitatẽ & illi. quis ẽ ille
homo qui dix̃ tibi. tolle grabatũ tuũ & abula : Sed quisanus erat fac¬
tus. nesciebat quis eet̃.: aqͦ hoc audierat. Iħs aut̃ cũ hoc fecisset & iussisset
de clinauerat abeo int̾ba. Videte quẽ ad modũ & hoc impleat᷑ Porta¬
mus ꝓximu & abulamus addm̃. Sed eũ adquẽ abulamus. nondũ in¬
demus & idõ ille ñdũ nouerat iħm. Sacram̃tũ hoc cõm̃datũ ẽ : quia
incũ credimus que ndũ uidemꝰ. Et ut non ideat᷑. declinat int̾bã.

Expanded text:
illud, et salvaret jumentum suum : non itaque jam illi objiciebant quod die sabbati illud, et salvaret jumentum suum : non itaque jam illi objiciebant quod die sabbati sanus factus esset homo; sed quod portabat grabatum suum. Si sanitas non erat differe quod facis, tollere grabatum tuum. Et ille auctorem sanitatis suae objiciebat calumniatoribus: Qui, inquit, me fecit sanum, ipse mihi dixit, Tolle grabatum tuum, et ambula. Non acciperem jussionem a quo receperam sanitatem? Et illi: Quis est ille homo qui tibi dixit, Tolle grabatum tuum, et ambula? 11. Sed qui sanus erat factus nesciebat quis esset, a quo hoc audierat. Jesus autem, cum hoc fecisset, et jussisset, declinaverat ab eo in turba. Videte quemadmodum et hoc impleatur. Portamus proximum, et ambulamus, ad Deum; sed eum ad quem ambulamus, nondum videmus: ideo et ille nondum noverat Jesum. Sacramentum hoc commendatum est, quia in eum credimus quem nondum videmus: et ut non videatur, declinat in turba.
Abbreviated transcription (Latin):
es : porta ꝓximũ tuu. Inuice mera ur̃a portate. & sic adiplebitis legi
xp̃i. Sic adimplebis homo: qđ tib de erat. Tolle ergo grabatũ tuu sed
cũ tuleris noli remanere. Ambila diligendo pximũ. & cũrã habendo
deꝓximo. It̃ agis. quo it agis nisi ad dñm dm̃ ad eũ quẽ dili
gere debemus extoto corde. & ertota anima. & extota mente:¬
& extota anima. & extota mente.
Ad dñ enĩ nondũ ꝑuenimus : sed prorimũ nobiscũ habemus Porta ergo
eũ cũ qͦ ambulas: ut adeũ ꝑuenias cũqͦ manere desideras. Tolle
ergo grabatũ tuũ & abula. fecit hoc ille & scandalitati sunt iudex
Uidebant eͣ hominẽ die sabbati portante grabatii suũ : nec calũpnia¬
bant᷑ dniñ. qđ sanũ fecȩrat sabbato ut eis responderi posset: quia
sicuiusquã eorũ ium̃tũ inputeũ cecidisset utiq die sabbati erueret

Expanded text:
es, porta proximum tuum: Invicem onera vestra portate, et sic adimplebitis legem es, porta proximum tuum: Invicem onera vestra portate, et sic adimplebitis legem Christi. Sic adimplebis, o homo, quod tibi deerat. Tolle ergo grabatum tuum. Sed cum tuleris, noli remanere, ambula. Diligendo proximum, et curam habendo de proximo tuo, iter agis. Quo iter agis, nisi ad Dominum Deum, ad gere debemus ex toto corde, ex tota anima, ex tota mente ex tota anima, ex tota mente? Ad Dominum enim nondum pervenimus, sed proximum nobiscum habemus. Porta ergo eum, cum quo ambulas; ut ad eum pervenias, cum quo manere desideras. Tolle ergo grabatum tuum, et ambula. 10. Fecit hoc ille, et scandalizati sunt Judaei. Videbant enim hominem die sabbati portantem grabatum suum, nec calumniabantur Domino quod sanum eum fecerat sabbato, ut eis respondere posset quia si cujusquam eorum jumentum in puteum cecidisset, utique die sabbati erueret
Abbreviated transcription (Latin):
indiget : quatũ arbitror quare intollendo grabato dilectio ꝓximi coñ¬
det᷑ nisi sorte hoc nos offendit quia ꝑgrabatũ re quaedã seolidã & pisen¬
tus ẽ: ut duos conderet inse. Dictus ẽ & petra: unde aqua ꝓflutrit
lignũ. quomodo nec illa qualiscũq petra sed unde aqua ꝓflurerat sici¬
entib: Nec qualiscũq: lapis sed angularis qui insemot ipso copulauit
duos parietes ediuerso uenientes sic neo qualecuq lignũ pximũ acce¬
ꝑis. sed grabatũ. ꝗ uid ergo ingrabato. obsecrote quid. nisi quia ille
languidiis grabato portabat᷑: Sanatus aut̃ grabatu portat: quid dic¬
tũ c̃ ab aꝑło inuicẽ onera ura portate & sic adimplebitis legẽ xp̃i
Lex ergo xp̃i. caritas. Nec caritas impiet᷑ nisi in uicẽ onera nr̃a porcemꝰ
Sufferentes inquit inuicẽ indilectione: studentes seruare unitatẽ sps in
uinculo pacis Cũ esses languidus portabatte pximustuus Sanus factus

Expanded text:
indiget, quantum arbitror, quare in tollendo grabato dilectio proximi commindiget, quantum arbitror, quare in tollendo grabato dilectio proximi commendetur: nisi forte hoc nos offendit, quod per grabatum, rem quamdam stolidam et insentus est, ut duos conderet in se . Dictus est et petra, unde aqua profluxitlignum: quomodo nec illa qualiscumque petra, sed unde aqua profluxerat sitientibus; nec qualiscumque lapis, sed angularis, qui in semetipso copulavit duos parietes e diverso venientes. Sic nec qualecumque lignum proximum acceperis, sed grabatum. Quid ergo in grabato, obsecro te? quid, nisi quia ille languidus grabato portabatur? Sanus autem grabatum portat. Quid dictum est ab Apostolo? Invicem onera vestra portate, et sic adimplebitis legem Christi . Lex ergo Christi charitas eSufferentes, inquit, invicem in dilectione, studentes servare unitatem spiritus in vinculo pacis . Cum esses languidus, portabat te proximus tuus; sanus factus
Abbreviated transcription (Latin):
mihi. ostende mihi quẽ diligã : quid respondebo. nisi qđ ait ipse ioħes dñ
nemo uidit ũquã. & nete alienũ omĩno. adõ uidendo eẽ arbitreris: ds̃
inquit caritas ẽ: & quimanet in caritate in dõmanet. Dilige ergo
ꝓximũ. & in tuere inte unde diligis ꝓximũ: ibi uidebis ut poteris dñ
ncipe ergo diligere ꝓximũ. Fange esurienti pane tuũ: & ogenũ sine tecto
induc indomũ tuã. Si uideris nudũ oꝑi & domesticos seminis tui ne
despexeris. Faciens aut̃ ista. quid consequeris. tunc erũpet quasi matu¬
tina luxtua. luxtua : ds̃ ẽ. tibi. Matutina: quia postnoctẽ scłi tibi
ueniet. Nã ille nec orit᷑ nec occidit: quia seꝑ manet. Erit tibi matu¬
tinus redeunti: qui tibi occasũ fecerat ꝑeunti Ergo tolle grabattũ tuũ
mibi uidet᷑ dixisse. dilige ꝓximũ tuũ. Sed clausũ ẽ adhuc. & etposttione

Expanded text:
mihi, Ostende mihi quem diligam; quid respondebo, nisi quod ait ipse Joannes, Deum mihi, Ostende mihi quem diligam; quid respondebo, nisi quod ait ipse Joannes, Deum nemo vidit unquam ? Et ne te alienum omnino a Deo videndo esse arbitreris: Deus, inquit, charitas est; et qui manet in charitate, in Deo manet . Dilige ergo proximum: et intuere in te unde diligis proximum; ibi videbis, ut poteris, Deum. Incipe ergo diligere proximum. Frange esurienti panem tuum, et egenum sine lecto induc in domum tuam: si videris nudum, vesti, et domesticos seminis tui ne despexeris. Faciens autem ista quid consequeris? Tunc erumpet velut matutina lux tua . Lux tua Deus tuus est, tibi matutina, quia post noctem saeculi tibi veniet: nam ille nec oritur, nec occidit; quia semper manet. Erit tibi matutinus redeunti, qui tibi occasum fecerat pereunti. Ergo, Tolle grabatum tuum, mihi videtur dixisse, Dilige proximum tuum. 9. Sed clausum est adhuc, et expositione
Abbreviated transcription (Latin):
ec̃ debent. nec modo tantũ uenire inm̃tẽ cũ cõmemorant᷑ a nobis:
sed deleri nuquã debent decordib nr̃is. Sc̃ꝑ omino cogitate: diligen¬
dũ eẽ dm̃ & ꝓximũ. Om̃ ectoto corde & extota anima. & excotam̃te:
u ꝓximũ tiuũ tãquã teipsũ. hac sẽꝑ cogitandã haec meditanda: hacc
retinenda hac agonda hȩc implenda st̃. Bi dilectio prior ẽ. ordine
p̃cipiendi: ꝓximi autẽ dilectio. prior .ẽ. ordine faciendi. Neq enĩ qͥ tibi
p̃ciperet dilectionẽ istã in duob p̃ceptis. prius tibi cõmendaret ꝓximũ
& postea dm̃: sed prius dm̃. postea ꝓximũ. Iuautẽ quia dm̃ ñdũ uides:
diligendo ꝓximũ. ꝓmereris quẽ uideas. Piligendo ꝓximũ purgas o culũ
ad uidendũ dm̃. euident̃ ioħe dicente. Si frem quẽ uides ñ diligis: dm̃
quẽ ñ uides. quomodo diligere poteris. Ecce dicit᷑ tibi: diligo dm̃. Sidicas

Expanded text:
esse debent, nec modo tantum venire in mentem cum commemorantur a nobis, esse debent, nec modo tantum venire in mentem cum commemorantur a nobis, sed deleri nunquam debent de cordibus vestris. Semper omnino cogitate diligendum esse Deum et proximum: Deum ex toto corde, ex tota anima, et ex tota mente; et proximum tanquam seipsum. Haec semper cogitanda, haec meditanda, haec retinenda, haec agenda, haec implenda sunt. Dei dilectio prior est ordine praecipiendi; proximi autem dilectio prior est ordine faciendi. Neque enim qui tibi praeciperet dilectionem istam in duobus praeceptis, prius tibi commendaret proximum, et postea Deum; sed prius Deum, postea proximum. Tu autem quia Deum nondum vides, diligendo proximum promereris quem videas; diligendo proximum purgas oculum ad videndum Deum, evidenter Joanne dicente, Si fratrem quem vides non diligis, Deum quem non vides quomodo diligere poteris ? Ecce dicitur tibi, Dilige Deum. Si dicas
Abbreviated transcription (Latin):
iste langudus. ap̃sente dño. Sed prius quid ei dicit᷑ : uis sanus fieri:
respondit ille. hominẽ ñse habere: a qͦ inpiscina mittat᷑. Uere necessa¬
erat necessarius. Quare sanitas differret᷑. surge inquit: tolle grabat¬
tũ tuũ & abula. Tria dixit. Surge. tolle grabattũ tuũ. & ãbula.
Sed surge. ñ oꝑis imperiũ fuit: sed oꝑatio sanitatis. Sano aut̃ : duo ̃paut
Tolle grabat tũ tuũ & abula. Rogouos. qur ñ sufficeret abula: aut qur
N sufficeret surge: neq enĩ ille cũ sanus surrexisset: in loco remansis set:
Nonne ergo ad hoc surrexisset ut abisset: mouet ergo me etiã qđ duoprę¬
cepit: qui illũ iacentẽ duob minus inuenit. Taquã enĩ duo quȩdã u¬
bendo qđ minus erat impleuit. ꝗuomodo ergo inueniamus in his duob:
&x abula q uesunt illa duo p̃cepta frs: recolite mecũ. Notissima enĩ

Expanded text:
iste languidus a praesente Domino; sed prius quid ei dicit? Vis sanus fieri? iste languidus a praesente Domino; sed prius quid ei dicit? Vis sanus fieri? Respondit ille hominem se non habere, a quo in piscinam mittatur. Vere necessaerat necessarius: quare sanitas differretur? Surge, inquit, tolle grabatum tuum, et ambula. Tria dixit, Surge, tolle grabatum tuum, et ambula. Sed Surge, non operis imperium fuit, sed operatio sanitatis. Sano autem duo imperavit, Tolle grabatum tuum, et ambula. Rogo vos, cur non sufficeret, Ambula? aut certe cur non sufficeret, Surge? Neque enim ille cum sanus surrexisset, in loco remansisset. Nonne ad hoc surrexisset ut abiisset? Movet ergo me etiam quod duo praecepit, qui illum jacentem duobus minus invenit: tanquam enim duo quaedam jubendo, quod minus erat implevit. 8. Quomodo ergo inveniamus in his duobus et ambula. Quae sunt illa duo praecepta, fratres, recolite mecum. Notissima enim
Abbreviated transcription (Latin):
tis: tota lex pendet & ꝓphetȩ. Merito & illa uidua. om̃s facultates suas:
duo minuta misit indona di. Merito & ꝓ illo languido a latronib sau¬
ciato. stabularids duos nũmos accepit: unde sanaret᷑. Merito apud sama¬
ritanos biduũ fecit iħs: ut eos caritate sirmaret. Binario ergo isto nu¬
mero cũ aliquid boni signisicat᷑: manie biꝑtita caritas cõm̃dat᷑. Siergo
caritatis quid miraris quia languebat. quia quad ragita duo minus
habebat: Ui deamus ꝓ indeiã quo sacram̃to iste languidus curet᷑ ad nõ
U enit enĩ ipse dñi caritatis doctor. caritate plenus. breuians sicut in illo
p̃dictũ ẽ uerbũ suꝑ terrã : & ostendit in duob p̃ceptis caritatis. pendere
legẽ & ꝓphetas Inde ergo pependit morses quadragenario suo: inde he¬
lias cũ suo. Hunc numerũ attulit dñs intestimonio suo. Curat᷑

Expanded text:
tis tota Lex pendet et Prophetae . Merito et illa vidua omnes facultates suas, tis tota Lex pendet et Prophetae . Merito et illa vidua omnes facultates suas, dua minuta misit in dona Dei : merito et pro illo languido a latronibus sauciato, stabularius duos nummos accepit unde sanaretur : merito apud Samaritanos biduum fecit Jesus, ut eos charitate firmaret . Binario ergo isto numero cum aliquid boni significatur maxime bipartita charitas commendatur. Si ergo gemino praecepto charitatis; quid miraris quia languebat qui ad quadraginta, duo minus habebat? 7. Videamus proinde jam quo sacramento iste languidus curetur a Domino. Venit enim ipse Dominus, charitatis doctor, charitate plenus, brevians, sicut de illo praedictum est, verbum super terram : et ostendit in duobus praeceptis charitatis pendere Legem et Prophetas. Inde ergo pependit Moyses quadragenario suo, inde Elias cum suo, hunc numerum attulit Dominus in testimonio suo. Curatur
Abbreviated transcription (Latin):
scm̃. Non enĩ habemius illã exnobis: quasi facientes illã nobis. Donĩ
dictũ.e. Plenitudo legis caritas quȩramus hanc caritatẽ : que ad mo¬
dũ cõmdet̃ a dnõ. Mem̃tote quꝰ d ꝓ posueri numerũ triginta octo
annorũ in illo languido. uolo exponere quare numerus ille truesimꝰ¬
& octauus. langorissit potius: quã sanitatis. Ergo ut dicebã caritas implet
lege. Aplenitudinẽ legis in omĩb: oꝑib: ꝑtinet quad ragenarius numerus:
I ncaritate aut̃. duo nobis p̃cepta cõm̃dant᷑. Intuenuni obsecro & figite
memoriae qđ dico. nesitis coteptores uerbi: nesiat anima ura uia ubigra¬
na iacta hon germinent: & ueniant yrquid uolatilia cȩlux colligant ea
Percipite & recondite cordib: uris. Caritatis p̃cepta duosunt ad nõ cõnĩ¬
data. Diliges dnm̃ dm̃ tuũ extoto corde tuo. x extota anima tua &
extota mente tua: & diliges praximũ tuũ tãquã te ipsũ. In his duob: p̃cep¬

Expanded text:
m. Non enim haberemus illam ex nobis, quasi facientes illam nobis. Dei dictum est, Plenitudo Legis charitas. Quaeramus hanc charitatem, quemadmodum commendatur a Domino. Mementote quid proposuerim: numerum triginta octo annorum in illo languido volo exponere, quare numerus ille trigesimus octavus languoris sit potius quam sanitatis. Ergo, ut dicebam, charitas implet Legem. Ad plenitudinem Legis in omnibus operibus pertinet quadragenarius numerus: in charitate autem duo praecepta nobis commendantur. Intuemini, obsecro, et figite memoriae quod dico; ne sitis contemptores verbi, ne fiat anima vestra via, ubi grana jacta non germinent: Et venient, inquit, volatilia coeli, et colligent ea . Percipite, et recondite in cordibus vestris. Charitatis praecepta duo sunt a Domino commendata: Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et ex tota mente tua; et, Diliges proximum tuum tanquam teipsum. In his duobus praecep
Abbreviated transcription (Latin):
significant᷑ ꝓphete : ꝑ dnm̃ significat᷑ euangeliũ. Idõ in illo monte tres appa¬
ruer : ubise discipulis ostendit inclaritate uultus & uestis suae Apparuit
autẽ medius int̾ morsen & heliã: taquã euangeliũ testimoniũ haberet
alege & ꝓphetis. Siue ergo inlege. siue inꝓphetis. siue in euangelio : quad¬
ragenarius numerus nobis in ieiunio cõm̃dat᷑. Ieiuniũ autẽ mag̃&

Expanded text:
significantur Prophetae, per Dominum significatur Evangelium. Ideo in illo monte tres appasignificantur Prophetae, per Dominum significatur Evangelium. Ideo in illo monte tres apparuerunt, ubi se discipulis ostendit in claritate vultus et vestis suae. Apparuit enim medius inter Moysen et Eliam , tanquam Evangelium testimonium haberet a Lege et Prophetis . Sive ergo in Lege, sive in Prophetis, sive in Evangelio, quadragenarius numerus nobis in jejunio commendatur. Jejunium autem magnum et
Abbreviated transcription (Latin):
lus: Post illũ quisquis se mitteret : frustra faceret. Quid sibi ergo uult
nisi quia uenit imus xp̃s ad popłm iudaorũ. & faciendo magna. do¬
Ibi sanabatur unus: sigasicans imitatẽ. Postea quisquis ueniret. ñ
sanabat᷑: quia quisquis p̃ter unitatẽ fuerit: sanari ñ poterit. Uide¬
amus ergo quid uoluerit significare millo uno: quẽ etiã ipse seruans
umitatis misterui : sicut p̃locutussũ detot languentib unũ sanare
habebat mnin firmitate. hic numerus quomodo magis adlangore ꝑtineat quã
adsanitatẽ. Paulo diligentius eiponendu ẽ. Attentos uos uolo: aderit dns ut cõ¬
gue loquar : & sufficient̃ audiatis. Quad ragenarius numerus sacratus nobis
in quadã ꝑfectione conmen dat᷑ Notũ eẽ arbitror caritati ur&̃ : testantur
sepissime diuinȩ scriptura: ieiuniũ. hoc numero consecratũ ẽ. bene nostis. Nã

Expanded text:
lus: post illum quisquis se mitteret, frustra faceret. Quid sibi ergo hoc vult, lus: post illum quisquis se mitteret, frustra faceret. Quid sibi ergo hoc vult, nisi quia venit unus Christus ad populum Judaeorum; et faciendo magna, doIbi sanabatur unus, significans unitatem; postea quisquis veniret, non sanabatur: quia quisquis praeter unitatem fuerit, sanari non poterit. 4. Videamus ergo quid voluerit significare in illo uno, quem etiam ipse servans unitatis mysterium, sicut praelocutus sum, de tot languentibus unum sanare habebat in infirmitate. Hic numerus quomodo magis ad languorem pertineat, quam ad sanitatem, paulo diligentius exponendum est. Intentos vos volo; aderit Dominus, ut congrue loquar, et sufficienter audiatis. Quadragenarius numerus sacratus nobis in quadam perfectione commendatur. Notum esse arbitror Charitati vestrae: testantur saepissime divinae Scripturae. Jejunium hoc numero consecratum est: bene nostis. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
sine grã reos faciebat : quos consitentes. grã liberabat. Nã hoc dicit
apłs. Si enĩ data eet̃. qͣueposset uiuscare: omĩno exlege eẽt̃ iustitia
Quare ergo dataẽlex seqͥtur & dicit. Sed conclusit scriptura om̃a sub
peccato: ut ꝓmissio exside iħu xpĩ. daret᷑ credentib. Quid euidentius:
non ne uerba hac exposuer nobis. & quinq porticus. & languentiũ multi¬
tudinẽ: quinq: porticus. lexẽ. Quare quinq: porticus ñ sanabant lan¬
guentes: quia sidata eet̃ lex qua posset uiuificare: omĩno exlege eẽt̃ ui¬
ut inaqua illa sanarent᷑ turbata : qui inporticib sanari ñ poterant.
Subito enĩ uidebat᷑ aqua turbata: & aqͦ turbabatur ñ uidebat᷑. Credis hoc
euangelica ueritate sieri solere: ñ tamen sine signisicãte aliqͦsacra¬
m̃to. Post aquã turbatã mittebat unus qui poterat & sanabatur so¬

Expanded text:
sine gratia reos faciebat, quos confitentes gratia liberabat. Nam hoc dicit sine gratia reos faciebat, quos confitentes gratia liberabat. Nam hoc dicit Apostolus: Si enim data esset lex quae posset vivificare, omnino ex Lege esset justitia. Quare ergo data est Lex? Sequitur, et dicit: Sed conclusit Scriptura omnia sub peccato, ut promissio ex fide Jesu Christi daretur credentibus . Quid evidentius? Nonne verba haec exposuerunt nobis et quinque porticus, et languentium multitudinem? Quinque porticus Lex est. Quare quinque porticus non sanabant languentes? Quia si data esset lex quae posset vivificare, omnino ex Lege esset juut in aqua illa turbata sanarentur, qui in porticibus sanari non poterant? Subito enim videbatur aqua turbata, et a quo turbabatur, non videbatur. Credas hoc angelica virtute fieri solere, non tamen sine significante aliquo sacramento. Post aquam turbatam mittebat se unus qui poterat, et sanabatur so
Abbreviated transcription (Latin):
De hac piscina quaequinq porticib cingebatur: inquib iacebat magna mul¬
titudo languentiũ. assidue nos tractasse memini. Et rẽ dictũ sũ quã
mecũ plures recognoscunt: potius quã cognoscant. Uerũ nihil ẽ abre
etiã nta repetere : ut & qui non nouer instruant᷑ . & qui nouer confir¬
m̃tur. Proinde taquã nota breuit̃ ꝑ stringenda sunt : ñ ociose in culcan¬
da. Piscina illa & aqua illa popłm mihi uidet᷑ signifi casse iudeorũ. Signi¬
ficari enĩ popłos nomine a quarũ. aꝑte nobis indicat a pocalrpsis ioħis.
ubi ei cũ ostenderent᷑ aqu& multȩ. & int̾rogasset quid eent̃: responsũ
accepit popłos eẽ. Aqua ergo illa idẽ popłs ille : quinq: libris morsi
t& quã quinq porticib claudebat᷑. Sed illi libri ꝓdebant languidos: ñ
sanabant. Lex enĩ peccatores conuincebat ñ absoluebat. Idõ littera

Expanded text:
2. De hac piscina quae quinque porticibus cingebatur, in quibus jacebat magna mul2. De hac piscina quae quinque porticibus cingebatur, in quibus jacebat magna multitudo languentium, assidue nos tractasse memini; et rem dicturus sum quam mecum plures recognoscant potius quam cognoscant. Verum nihil est ab re, etiam nota repetere, ut et qui non noverant instruantur; et qui noverant confirmentur. Proinde tanquam nota breviter perstringenda sunt, non otiose inculcanda. Piscina illa et aqua illa populum mihi videtur significasse Judaeorum. Significari enim populos nomine aquarum, aperte nobis indicat Apocalypsis Joannis: ubi ei cum ostenderentur aquae multae, et interrogasset quid essent, responsum accepit, populos esse . Aqua ergo illa, id est populus ille, quinque libris Moysi, tanquam quinque porticibus claudebatur. Sed illi libri prodebant languidos, non sanabant. Lex enim peccatores convincebat, non absolvebat. Ideo littera
Abbreviated transcription (Latin):
rerent᷑ : Corporũ enĩ salus quae uera expectat᷑ adõ. erit insine : in resur¬
rectione mortuorũ. Tunc qđ uiuet ñ moriet᷑ : tunc qđ sanabitur ñ egrota¬
bit : tunc qđ saciabit᷑ ñ esuriet aut sitiet : Tunc qđ renouabit᷑ ñ ueterascet:
morte clausisunt & paraliticorũ m̃bra constricta. morte dissoluta sunt :¬
& quicquid sanatũ ẽ tẽporalit̾ in m̃bris mortalib insine defęcit. Ani¬
ma uero quae credidit: inuitã &ternã transitũ fecit: Animae ergo cre¬
diturae cuius peccata dimittere uenerat. ad cuius langores sanandos
se humiliauerat : De hoc languido sanato. magysignũ dedit. Cuius rei.
& cuius signi ꝓfundũ sacram̃tũ. quantũ dñs donare dignat᷑. attentis
uobis & orando aduiuantib: insirmitatẽ nr̃am: loquoo ut potero Quic¬
quid uero ñ possũ. subplebit in uobis ipse: qͦ adiuuante facio qđ possũ

Expanded text:
rerentur? Corporum enim salus quae vera exspectatur a Domino, erit in fine in resurrerentur? Corporum enim salus quae vera exspectatur a Domino, erit in fine in resurrectione mortuorum: tunc quod vivet, non morietur; tunc quod sanabitur, non aegrotabit; tunc quod satiabitur, non esuriet aut sitiet; tunc quod renovabitur, non veterascet. morte clausi sunt; et paralyticorum membra constricta, morte dissoluta sunt; et quidquid sanatum est temporaliter in membris mortalibus, in fine defecit: anima vero quae credidit; ad vitam aeternam transitum fecit. Animae ergo crediturae, cujus peccata dimittere venerat, ad cujus languores sanandos se humiliaverat, de hoc languido sanato magnum signum dedit. Cujus rei et cujus signi profundum sacramentum, quantum Dominus donare dignatur, attentis vobis et orando adjuvantibus infirmitatem nostram, loquar ut potero. Quidquid autem non possum, supplebit in vobis ipse, quo adjuvante facio quod possum.
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa anima ñ eũ nouerat a qͦsananda crat: &o culos habebat in carne
unde facta corperalia uideret : nondũ habelat sanos in corde. unde dm̃¬
latentẽ cogiosceret. fecit qđ uideri poterat: ut sanaret unde uideriñ
poterat. Ingressus : locũ ubi iacebat multitudo magna lauguentiũ. clau¬
dorũ. ca̧corũ. aridorũ : & cũ eet̃ medicus & animarũ & corporũ. & qͥ
uenis set. om̃s animas creditorũ : deillis languentib uñ elegit quẽ sana¬
ret: ut imitatẽ siguficaret. Si medioori corde & quasi humano cap¬
tu & ingenio consideremꝰ facientẽ. & qđ ad potestatẽ ꝑtinet. non mag¬
nũ aliquid ꝑfecit: & qđ adbenignitatẽ. parũ fecit. Tot iacebant & unus
curatus ẽ : cũ posset uno uerbo om̃s erigere. ꝗ uid ergo intelligendũ ẽ.
nisi quia potestas illa . & bonitas illa magis agebat quid animae infac¬
tis eius ꝓsalute xt̾na intelligerent : quã quid ꝓtẽporali salute. corpora me¬

Expanded text:
ipsa anima non eum noverat, a quo sananda erat, et oculos habebat in carne, unde facta corporalia videret, nondum habebat sanos in corde, unde Dlatentem cognosceret, fecit quod videri poterat, ut sanaret unde videri poterat. Ingressus est locum ubi iacebat magna multitudo languentium, cecorum, claudorum, aridorum; et, cum esset medicus animarum et corpoi venisset sanare omnes animas crediturorum, de illis languentibus unum elegit quem sanaret, ut unitatem significaret. Si mediocri corde, et quasi humano captu et ingenio consideremus facientem, et quod ad potestatem pertinet, non magnum aliquid perfecit; et quod ad benignitatem, parum fecit. Tot jacebant, et unus curatus est, cum posset uno verbo omnes erigere. Quid ergo intelligendum est, nisi quia potestas illa et bonitas illa magis agebat quid animae in factis ejus pro salute sempiterna intelligerent, quam quid pro temporali salute corpora me
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuenit Et quia ꝑ euageliũ qđ quatuor libros habet implet᷑ lexqͥa
in euãgelio dictũ ẽ. Mon ueni soluere legẽ. sed adiplere. Siue ergo illa.
siue ista causa. siue alia aliqua ꝓbabili ore quęnos latet doctorib:
ñ latet : Certũ ẽ tam̃ qua dragenario numero signisicari. quandã ꝑfec¬
tionẽ in oꝑib iuI. quȩ maxime oꝑa bona exercent᷑ in abstinentia

Expanded text:
pervenit. Vel quia per Evangelium quod quatuor libros habet, impletur Lex: quia pervenit. Vel quia per Evangelium quod quatuor libros habet, impletur Lex: quia in Evangelio dictum est, Non veni solvere Legem, sed adimplere . Sive ergo illa, sive ista causa, sive alia aliqua probabiliore, quae nos latet, doctiores non latet; certum est tamen quadragenario numero significari quamdam perfectionem in operibus bonis, quae maxime opera bo
Abbreviated transcription (Latin):
tionib: res ipsae p̃uente sunt. Signisicationib: pascim̃ : ut adipsas duran¬
tes ꝑuenire possimus. Oꝑarii enĩ sumus. & adhuc inuinea laboramus.
Finito die : sinito oꝑe: merces resatuet᷑. Sed quis oꝑarius ꝑdurat ad accipi¬
endã mercedẽ: nisi qui pascit᷑ dũ laborat. Non enĩ & tu oꝑario tuo mer¬
cedẽ solã daturus es: ñ etiã afferes illi unde uires repares in labore. pascis
utiq: : cui mercedẽ daturus es. Proinde & nos dñs istis scripturarũ signisi¬
cationib: pascit. laborantes Nã siista intelligendorũ sacram̃torũ lȩtitia
subtrahat᷑ a nobis: desicimus in labore: & ñerit qui ꝑueniat ad merce-¬
dẽ. ꝗm̃ ergo quad ragenario numero ꝑficitur opus: fortasse idõ. quia
lex indecẽ p̃ceptis dataẽ & ꝑtotũ mundũ p̃dicanda erat lex. Quitotus
mundus quatuor partib cõm̃dat᷑: oriente. occidente. meridie. & aqͥ¬
lone. Vndenarius ꝑ quatuor multiplicatus : ad quad ragenariũ

Expanded text:
t. Significationibus pascimur, ut ad res ipsas perdurantes pervenire possimus. Operarii enim sumus, et adhuc in vinea laboramus: finito die, finito opere, merces restituetur. Sed quis operarius perdurat ad accipiendam mercedem, nisi qui pascitur cum laborat? Non enim et tu operario tuo mercedem solam daturus es: non etiam afferes illi unde vires reparet in labore? Pascis utique cui mercedem daturus es. Proinde et nos Dominus in istis Scripturarum significationibus laborantes pascit. Nam si ista intelligendorum sacramentorum laetitia subtrahatur a nobis, deficimus in labore, et non erit qui perveniat ad mercedem. 6. Quomodo ergo quadragenario numero perficitur opus? Fortasse ideo, quia Lex in decem praeceptis data est, et per totum mundum praedicanda erat Lex: qui totus mundus quatuor partibus commendatur, Oriente et Occidente, Meridie et Aquilone, unde denarius per quatuor multiplicatus, ad quadragenarium
Abbreviated transcription (Latin):
bis. Ipse fundauit eã altissimus quia in principio erat uerbũ & uerbũ erat
uero condidit istã patriã: hic habeat honorȩ. Repoulit eũ patria in qua gene¬
ratus ẽ : suscipiat eũ patria quã generauit fiñ xUIncipit xUII.Abeo
quo d scriptum est. Posthiȩc erit dies festus iudcorum.&ascendit

Expanded text:
bis: ipse fundavit eam Altissimus; quia in principio erat Verbum, et Verbum erat bis: ipse fundavit eam Altissimus; quia in principio erat Verbum, et Verbum erat vero condidit istam patriam, hic habeat honorem. Repulit eum patria in qua generatus est; suscipiat eum patria quam regeneravit. TRACTATUS XVII. Ab eo quod scriptum est, Post
Abbreviated transcription (Latin):
ditus ẽ : habeat honorẽ in patria quã condidit. In illa eni conditus ẽ con¬
ditor om̃iũ : conditus in illae scđm formã serui. Nã ipsã ciuitatẽ in qua
conditus ẽ ipsã sion. ipsã iudeorũ gentẽ. ipsã iherusalẽ ipse condidit cũ¬
eet̃ apud patre uerbũ di. Omã enĩ ꝑ ipsũ factasunt. & sine ipso factũ ẽ
nihil. Deillo ergo homine deqͦ & hodie audiuimus. unus mediator dĩ&
hominũ homo xp̃s iħs : etiã psalmus plocutus ẽ dicens. Matersion dicet homo
Quidã homo mediator dĩ & hominũ. homo mater sion dicit ꝗuare mater
siom dicet: qui a inde carnẽ accepit. Inde uirgo maria. decuius utero serui for¬
ma suscepta ẽ in qua dignatus ẽ apparere humillimus. Mater sion dicet homo
tus ẽ inca. qui homo factus ẽ inea ipse fundauit eã al assimus. Non humillimꝰ
homo factus ẽ in ea humillimus : quia uerbũ caro factũ ẽ & habitauit in no¬

Expanded text:
ditus est; habeat honorem in patria quam condidit. In illa enim conditus est conditus est; habeat honorem in patria quam condidit. In illa enim conditus est conditor omnium, conditus in illa est secundum formam servi. Nam ipsam civitatem in qua conditus est, ipsam Sion, ipsam Judaeorum gentem, ipsaesset apud Patrem Verbum Dei: Omnia enim per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil. De illo ergo homine de quo hodie audivimus, unus mediator Dei et hominum homo Christus Jesus , etiam Psalmus praelocutus est, dicens, Mater Sion, dicet homo. Quidam homo, mediator Dei et hominum homo, Mater Sion dicit. Quare Mater Sion dicit? Quia inde accepit carnem, inde virgo Maria, de cujus utero servi forma suscepta est, in qua dignatus est apparere humillimus. Mater Sion dicit homo, tus est in ea. Qui homo factus est in ea, ipse fundavit eam Altissimus , non humillimus. Homo factus est in ea humillimus; quia Verbum caro factum est, et habitavit in no
Abbreviated transcription (Latin):
inuenit locũ. Audi ergo que ad modũ p̃cidant᷑ rami naturales. quẽ¬
ad modũ inserat᷑ oleaster. Ex ipso centurione. quẽ propt̃ cõparationẽ
huius regoli. cõmemorandũ pitaui: Am̃ in quiđ dico uobis: ñ in ue¬
ni tãtã fidẽ in isrł. Propt̃ ea dico uobis. quia multi aboriente &
occidente : Quã latã terrã occupauerat oleaster: amara silua mun¬
deillis fiet. si enĩ uenient: iã p̃cisisunt desilua. Tbi inserendi sunt ne
arescant: & recũbent inqun cũ abrahã & isa ac & iacob. Inqͦ con¬
uiuio neforte ñ inuites ad sem uiuendũ. sed ad multũ bibendũ.
recũbent cũ abrahã & isaac &iacob Vbi : in regno inqui cȩlorũ
Et quid erit de illis qui uener̃ de stirpe abrahȩ : quid sit deramis
quib: arbor plena erat: quid. nisi quia p̃cident᷑. Filii autẽ regi¬
qui non habuit in patria sua. Non habuit honorẽ in patria inqua con¬

Expanded text:
invenit locum. 6. Audi ergo quemadmodum praecidantur rami naturales, queminvenit locum. 6. Audi ergo quemadmodum praecidantur rami naturales, quemadmodum inseratur oleaster, ex ipso centurione, quem propter comparationem hujus reguli commemorandum putavi. Amen, inquit, dico vobis, non inveni tantam fidem in Israel: propterea dico vobis, quia multi ab oriente et occidente. Quam late terram occupaverat oleaster! Amara silva munde illis fiet? Si enim venient, jam praecisi sunt de silva: ubi inserendi sunt, ne arescant? Et recumbent, inquit, cum Abraham, et Isaac, et Jacob. In quo convivio; ne forte non invites ad semper vivendum, sed ad multum bibendum? Recumbent cum Abraham, et Isaac, et Jacob. Ubi? In regno, inquit, coelorum. Et quid erit de illis qui venerunt de stirpe Abrahae? quid fiet de ramis quibus arbor plena erat? Quid, nisi quia praecidentur, ut quia non habuit honorem in patria sua. Non habuit honorem in patria, in qua con
Abbreviated transcription (Latin):
re: nisi signa & ꝓdigia uideritis : ñ creditis. Prasentiã meã uis in do¬
mo tua : possũ & uerbo iubere. noli tu designis credere. Centurio
alienigena credidit. me posse uerbo facere .& antequã facerẽ cre¬
didit : Vos nin signa & ꝓdigia uideritis. ñ creditis. Ergo si itaẽ . fran¬
gant᷑ suꝑbi rami : & humilis inseratur oleaster. Maneat tamen ra¬
doc illis pcisis: ists receptis. Vbi manet radix : inpatriarchiis. Et¬
enĩ patria xp̃i popłs is rł : quia exeis uenit scđm carnẽ. Sed huius ar¬
boris ratha. habraã isaac ia cob: patriarche scĩ. Et ubi isti: in requiae
apud dm̃. in honore magno: Vt in habrae sinu ad iutus ille paup
post corporis ecitũ leuaret᷑ : & in abrahȩ sinu delonginqͦ a suꝑbo diui¬
te uideret᷑. Ergo radix manet: radixlaudat᷑: sed rami suꝑbi.
& p̃cidi & arescere meruer̃. Oleaster autẽ humilis: illorũ p̃cisione

Expanded text:
re. Nisi signa et prodigia videritis, non creditis: praesentiam meam vis in dore. Nisi signa et prodigia videritis, non creditis: praesentiam meam vis in domo tua, possum et verbo jubere; noli tu de signis credere: centurio alienigena credidit me verbo posse facere, et antequem facerem credidit; vos, nisi signa et prodigia videritis, non creditis. Ergo si ita est, frangantur superbi rami, humilis inseratur oleaster: maneat tamen radix, illis praecisis, istis receptis. Ubi manet radix? In Patriarchis. Etenim patria Christi populus Israel, quia ex eis venit secundum carnem: sed hujus arboris radix, Abraham, Isaac, et Jacob, patriarchae sancti. Et ubi isti? In requie apud Deum, in honore magno: ut in Abrahae sinum adjutus ille pauper post corporis exitum levaretur, et in Abrahae sinu de longinquo a superbo divite videretur . Ergo radix manet, radix laudatur: sed rami superbi et praecidi et arescere meruerunt; oleaster autem humilis illorum praecisione
Abbreviated transcription (Latin):
sub potestate constitutus: habens subme milites. Et dico huic. uade
& uadit. Et huic ueni. & uenit. Et ser uo meo fac hoc & facit. son¬
uersus adeos quise sequebant᷑: dix. Am̃ dico uobis. ñ inueni tantã
sidẽ in isrł. Quare ñ inuenit tatã sidẽ in isrł. quia ꝓpheta in patria
sua honorẽ ñ habet. Nũ quid ñ & illi centurioni poterat dicere
dns. qđ dix̃ huic regulo: uade puer tuus uiuit. uidete distinctionẽ.
Regulus iste dnm̃ ad domũ suã descendere cupiebat. ille centurio in¬
dignũ se eẽ dicebat. Illi dicebat᷑. ego uenio & curabo eũ. huic dic¬
tũ ẽ. uade filius tuus. uiuit. Illi psentiã suã ꝓmittebat: hunc uer¬
bo sanabat. Iste tam̃ p̾sentiã eius ectorquebat ille p̾sentiȩ eius
in dig̃se eẽ dicebat. huicñ concessũ ẽ elationi. illi conces sũ ẽ humilita¬
ti.Tan quã hinc diceret: uade filius tiris uiuit. Noli mihi tediũ face¬

Expanded text:
sub potestate constitutus, habens sub me milites, et dico huic, Vade, sub potestate constitutus, habens sub me milites, et dico huic, Vade, et vadit; et huic, Veni, et venit; et servo meo, Fac hoc, et facit. Conversus ad eos qui se sequebantur, dixit, Amen dico vobis, non inveni tantam fidem in Israel. » Quare non invenit tantam fidem in Israel? Quia propheta in patria sua honorem non habet. Numquid non et illi centurioni poterat dicere Dominus, quod dixit huic regulo, Vade, puer tuus vivit? Videte distinctionem: regulus iste Dominum ad domum suam descendere cupiebat; ille centurio indignum se esse dicebat. Illi dicebatur, Ego venio et curabo eum; huic dictum est, Vade, filius tuus vivit. Illi praesentiam promittebat; hunc verbo sanabat. Iste tamen praesentiam ejus extorquebat; ille se praesentia ejus indignum esse dicebat. Hic cessum est elationi; illic concessum est humilitati. Tanquam huic diceret, Vade, filius tuus vivit, noli mihi taedium face