comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iustificabitur om̃is caro. Oꝑa le¬
gis circuncisio et sabbatũ. dies
festi. et cetera. quȩ non ꝓpter
iusticiam. sed ad domandam po¬
puli duriciã st̃ mandata. Quod
si querentes iustificari in xp̃o. in¬
uenti sumus et ipsi peccatores:¬
UIII. Nunquid xp̃s peccati mi¬
nister ẽ: Absit. Si enĩ gentes fi¬
des sola non saluat: nec nos: qͥa
ex oꝑibꝰ nemo iustificatur. Cigo
ad huc peccatores sumus. et. xp̃s
peccatoꝵ minister ẽ. tanquã nõ
ualens indulgere. Si enĩ quȩ de¬

Expanded text:
s caro. Opera legis: circumcisio et sabbatum, dies festi, et caetera, quae non propter justitiam, sed ad edomandam populi duritiam sunt mandata. Quod si quaerentes justificari in Christo, inventi sumus et ipsi peccatores: numquid Christus peccati minister est? Absit. Si enim gentes fides sola non salvat, nec nos: quia ex operibus nemo justificatur. Ergo adhuc peccatores sumus, et Christus peccatorum minister est, tamquam non valens peccata indulgere. Si enim quae de
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ipsĩ facere. Hoc ẽ. quod in
om̃i pene scribit ȩpła .UII. Cũ
aũt uenisset petrus antiochiam.
infaciem ei restiti: quia repre¬
hensibilis erat. Galatharũ infir¬
mitas compellit eũ narrare. qd̾
nec ipsi apłoꝵ principi petro
peꝑcerit. Ueritatẽ euangłii non
libere defendenti. sicut ad ꝓfec
ostendat se nunquã circuncisio
nis fuisse fautorẽ. quod de illo
falsi apłi confingebant. Unde¬

Expanded text:
hoc ipsum facere. Hoc est, quod in hoc ipsum facere. Hoc est, quod in omni pene scribit Epistola. Cum autem venisset Cephas Antiochiam, in faciem ei restiti: quia reprehensibilis erat. Galatarum infirmitas compellit eum narrare, quod nec ipsi apostolorum principi Petro pepercerit, veritatem Evangelii non libere deosnis fuisse factorem, quod de illo falsi apostoli confingebant.
Abbreviated transcription (Latin):
hominis non accipit. Non michi
cura ẽ. quia cũ dño ambulariud:
quia nec tempus p̃uidicat fidei.
nec ꝑsona labori. Michi aũt qui
uidebantur aliquid ẽẽ. nichil
contulerunt: sed econtra cum
uidissent quod creditum est
michi euangłin p̃putii ut p̃di¬
carem in gentibus: sicut illi ui¬
deis. Sicut petro circuncisionis.
qui enĩ oꝑatus ẽ petro in apłatũ
circuncisionis: oꝑatus ẽ. et mi¬
chi inter gentes. Et cum cogno¬
uissent grãm quȩ data ẽ michi
Innullo sum inferior illo. quiꝰ ab uno
dõ sumus in uno ministerio ordina¬
uidebantur columne eẽ. Suꝑ qͦs
erat ęccła confirmata. Dextras de¬
cere debere. Michi et barnabe so¬
cietatis. ut nos ingentes. ipsi aũt
incircuncisionẽ. Ambo enĩ missi
erant simul. ut gentibꝰ p̃dicarent.
Tantũ ut pauꝑum memores es¬
semus. Qui omia sua distrahen¬
tes. ad apłoꝵ pedes precia depo¬
nebant. uł quoꝵ bona fuerunt
auideis inuasa. sicut legimus ad
hebreos. Quod etiã sollicitus fui

Expanded text:
hominis non accipit. Non mihi cura est, quia cum Domino ambulaverunt: quia nec tempus praejudicat fidei, nec persona labori. Mihi autem qui videbantur esse aliquid, nihil contulerunt: sed e contra cum vidissent, quod creditum est mihi Evangelium praeputii. Ut praedicem in gentibus, sicut illis Judaeis. Sicut et Petro circumcisionis. Qui enim operatus est Petro in apostolatum circumcisionis, operatus est et mihi inter gentes. Et cum cognovissent gratiam, quae data est mihi. In nullo sum illo inferior; quia ab uno Deo sumus in ministerio ordinavidebantur columnae esse. Super quas erat Ecclesia confirmata. Dextras decere debere. Mihi et Barnabae, societatis: ut nos in gentes, ipsi autem in circumcisionem. Ambo enim missi erant simul, ut gentibus praedicarent. Tantum ut pauperum memores essemus. Qui omnia sua distribuentes, ad apostolorum pedes pretia deponebant. Vel quorum bona fuerant a Judaeis invasa: sicut legimus ad Hebraeos. Quod etiam sollicitus fui
Abbreviated transcription (Latin):
he semen estis: scđm ꝓmissionẽ
heredes. Si onĩs unũ corpus ef¬
fecti estis xp̃i: abrahe semen es¬
tis. et uere heredes. non ex carna¬
li semine. sed ex diuina ꝓmissio¬
ne generati. x Uiii. Dico aũt:
quanto tempore heres pariuilus
ẽ. nichil differt aseruo. cum sit
Quia dominatũ in illis sacerdo¬
ces et principes exercebant: quos
tutores et auctores appellat:
modo aũt non dominari. sed for¬
mam p̃bere iubentur. quia sa¬
cerdotale genus sumus. et omĩa
piamus sacram̃ta. Est et aucto

Expanded text:
hae estis, secundum promissionem haeredes. Si omnes unum corpus estis Christi, Abrahae semen estis, et veri haeredes: non ex carnali semine, sed ex divina promissione generati. CAPUT IV. Dico autem: Quanto tempore haeres parvulus est, nihil dQuia dominatum quondam sacerdotes, et principes exercebant: quos tutores et actores appellat. Modo autem non dominari, sed formam praebere jubentur: quia sacerdotale genus sumus, et omnia piamus sacramenta. Ita et no
Abbreviated transcription (Latin):
maledicti. qui umbre legis deser¬
tendit qm̃ non potuit inuenire:
retur credentibꝰ. Uit necesse ẽẽt.
sola fide saluari credentes. Prus
aũt quã ueniret fides. Prius quã
ueniret: cui crederemus. Sub le¬
ge custodiebamur inclusi: in ea
fide que reuelanda erat. Serua¬
bamur alege. huic fidei que suo
tempore reuelanda erat. Itaq
lex pedagogus nr̃ fuit in xp̃m:
ut ex fide iustificemur. Addis¬
ciplinam nos arcius retentans. ꝑ
fectam doctrinã uero magistro
etatis discipuli: non indigent
pedagogo. Om̃s enĩ filii dĩ estis¬

Expanded text:
maledicti qui umbrae legis desermaledicti qui umbrae legis deserostendit, quod non potuit inveniri, retur credentibus: ut necesse esset sola fide salvari credentes. Prius autem, quam veniret fides. Priusquam veniret, cui crederemus. Sub lege custodiebamur, conclusi in eam fidem, quae revelanda erat. Servabamur a lege huic fidei, quae erat suo tempore revelanda. Itaque lex paedagogus noster fuit in Christo ut ex fide justificemur. Ad discfectam doctrinam vero magistro aetatis discipuli non indigent paedagogo. Omnes enim filii Dei estis
Abbreviated transcription (Latin):
nes posita ẽ: donec ueniret sem̃
cui ꝓmiserat. Propt̾ea data ẽ. ut
nos transgredi uł cogeret uł do¬
ceret: usq dũ. xp̃s ueniret. Ordi¬
nata ꝑ angłos. hoc loco moysen
dĩ et hebreorũ mediatorẽ. signifi¬
cat legem ꝑ angłin dñi accepisse:
sicut in libro actuũ apłoꝵ stepħs
qui loquebatur ei in monte syna.
Item: quia legimus angłm ꝑlegẽ
sepe populo affuisse. In manu
dius fuit. Mediator aũt unius
ẽ. Hoc ideo addidit: ne quis puta¬
ret. xp̃m abunitate diuine natu¬
re penitus ẽẽ diuisũ: quia medi¬
atoris suscepisset officium. Lex
gͦ aduersus ꝓmissadĩ: Absit. Si
enĩ data eẽt lex. que posset iuui¬
ficare: uere ex lege eẽt iusticia.
Sicut ad romanos ait. Quod im¬
possibile erat legi. in quo infir¬
mabatur. scilicet que anemine
seruabatur. xu. Sed conclusit
scriptura om̃ia sub peccato. Ad
ueniente. xp̃o. qui sub lege mo¬
ysi erant. conclusi sunt sub pec¬
cato: si ultra in legis obseruatio¬
ne ꝑmanere uolueruit. quia

Expanded text:
nem posita est, donec veniret semen cui promiserat. Propterea data est, ut nos non transgredi, vel cogeret, vel doceret, usque dum Christus veniret. Ordinata per angelos. Hoc loco Mosen, Dei et Hebraeorum mediatorem, significat legem per angelum Domini accepisse: sicut in libro Actuum apostolorum Squi loquebatur ei in monte Sina. Item legimus angelos per legem saepe populo affuisse. In manu dius fuit. Mediator autem unius est. Hoc ideo addit, ne quis putaret Christum ab unitate divinae naturae penitus esse divisum: quia mediatoris suscepisset officium. Lex ergo adversus promissa Dei? Absit. Si enim data esset lex, quae posset vivificare, vere ex lege esset justitia. Sicut ad Romanos ait: Quod impossibile erat legi, in quo infirmabatur, scilicet, quae a nemine servabatur. Sed conclusit Scriptura omnia suveniente Christo, qui sub lege Mosi erant, conclusi sunt sub peccato, si ultra in legis observatione permanere voluerint. Quia
Abbreviated transcription (Latin):
se. timens eos qui ex circuncisio¬
ne erant. et simulationi eius cõ¬
sentiebant cȩteri uidei. Non
ideo rep̃hensibilis erat. quia cũ
illis edebat: sed quia se postea
ꝓpt̃ homines subtrahebat. Ita
in illã simulationẽ. Qui mecũ
ad gentes missus. nichil inter
eos docuerat eẽ discriminis. Sed
cũ uidissem. quod non recte am¬
bularent ad ueritatẽ euangłii.
Quamius hoc ꝓpt̾ scandalum
fecerit uidȩoꝵ. tam̃ publice illũ
conuenit: ut et ab iudeis suꝑbia.
et gentibꝰ desꝑatio tolleretur.
Dixi cephȩ coram om̃ibus. Pub¬
licum scandalii: non poterat pri¬
uatim curare. Si tu cum uideus
sis. Si tu non tenes quod natus
es. quomodo illos facis tenere qd̾
nati non sunt : Rationẽ reddit:
non inuiriam facit. Gentilit̃ et¬
uis et non uidaice: non exoꝑib
legis. sed sola fide sicut gentes
uitam in xp̃o inuenisse te nosti.
zare : Dum te subtrahis. tanquã
apeccatoribꝰ. Nos natura uidęi:
et non ex gentibus peccatores.
Peccatores tam̃ eramus: quia

Expanded text:
se, timens eos qui ex circumcisione erant: et simulationi ejus consenserunt caeteri Judaei. Non ideo reprehensibilis erat, quia cum illis edebat: sed quia postea propter homines se subtrahebat. Ita in illam simulationem. Qui mecum ad gentes missus, nihil inter eos docuerat esse discriminis. Sed cum vidissem, quod non recte ambularent ad veritatem Evangelii. Quamvis hoc propter scandalum faceret Judaeorum: tamen publice illum conveni, ut Judaeis superbia, et gentibus desperatio tolleretur. Dixi Cephae coram omnibus. Publicum scandalum non poterat private curari. Si tu cum Judaeus sis. Si tu non tenes, quod natus es: quomodo illos facis tenere quod nati non sunt? Rationem reddit, non injuriam facit. Gentilite et non Judaice. Non ex operibus legis, sed sola fide sicut gentes, vitam in Christo invenisse te nosti. zare? Cur subtrahis te, tamquam a peccatoribus? Nos natura Judaei, et non ex gentibus peccatores. Peccatores tamen eramus: quia
Abbreviated transcription (Latin):
reretur. Abiecta ẽ enĩ gr̃a: si mi¬
chi sola non sufficit. Si eni ꝑle-
mortuus ẽ. Si lex poterat iusti
UIIII.Oinsensati galathȩ. Non
ẽ contrariũ saluatoris uerbo. quo
fratrẽ fatuũ uocare ꝓhibuit. Nõ
eni hic dicitur sine causa. Quis
uos fascinauit: ꝑuulgi uerbũ:
inuidiã significauit. Sicut ait
salomon. fascinacio nugacitatis

Expanded text:
reretur. Abjecta enim est gratia, si mireretur. Abjecta enim est gratia, si mihi sola non sufficit. Si enim per mortuus est. Si lex poterat justiftus. CAPUT III. O insensati Galatae. Non est contrarium Salvatoris verbo, quo fratrem fatuum vocari prohibuit: non enim hic dicitur sine causa. Quis vos fascinavit. Per vulgi verbum, invidiam significavit: sicut ait Salomon: Fascinatio nugacitatis
Abbreviated transcription (Latin):
si hoc illi dicunt rursum edifico.
ipse mee sententie preuaricator
inuenior. Ego enĩ ꝑ legem legi
mortuus sum. Hoc ẽ quod dicit:
ꝑlegem.xp̃i legi moy si mortu¬
us sum: aut certe ꝑipsam moy¬
si legem. legis eiusdem sum ob¬
seruationibus liberatus. Qm̃ scͥp¬
tum ẽ in eadẽ lege. quia abrahã
ex fide iustificatus ẽ. et non ex
oꝑibus legis. Item: ꝑ legem.xp̃i:
ueterem. ipse sum mortuus: quia
ipsa se cessaturam eẽ pdixit.
Ut dõ uiuam. Qui legem suã
innouauit. Xp̃o confixus sum
cruci. Om̃ibus peccatis. quibus
lex ẽ data: sum mortiuuis. Ergo
lex michi minime ẽ necessaria.
Uiuo aũt iam non ego. Uetus
tus ẽ eͣt uitam. Quod aũt nunc
uiuo incarne: in fide uiuo fili
di. In sola fide. quia nichil debeo le¬
gi antique. Qui dilexit me. et tra¬
didit seipsum ꝓme. Non pecuni¬
am. non aliquod aliud pretium.
sed se. Non abicio grãm dĩ. Nõ
debeo illi eẽ ingratus: qui me
tantũ dilexit. ut ꝓme etiã mo¬

Expanded text:
 ut illi dicunt ipsos reaedifico, meae sententiae praevaricator invenior. Ego enim per legem legi mortuus sum. Hoc est, quod dicit, per legem Christi, legi Moysi mortuus sum. Aut certe per ipsam Moysi legem, legis ejusdem sum observationibus liberatus: quoniam scriptum est in eadem lege: Quia Abraham ex fide justificatus est, et non ex operibus legis. Item per legem Christi, veteri sum mortuus: quia ipsa se cessaturam esse praedixit. Ut Deo vivam. Quia legem suam innovavit. Christo crucifixus sum cruci. Omnibus peccatis, quibus lex est data, sum mortuus: ergo lex minime est necessaria. Vivo autem non ego. Vetus actus et vitam. Quod autem nunc vivo in carne, in fide vivo filii Dei. In sola fide: quia nihil debeo legi antiquae. Qui dilexit me, et tradidit seipsum pro me. Non pecuniam, non aliquod aliud pretium, sed se. Non abjicio gratiam Dei. Non debeo esse illi ingratus: qui me tantum dilexit, ut pro me etiam mo
Abbreviated transcription (Latin):
Ut ab illis aliquid edocerer: sed
de damasco in arabiam ꝓtinus
ibam: ut docerẽ quod michi fue
rat reuelatum. Ui. Deinde post
annos tres. Ostendit se non indi¬
guisse doceri: quibus tribus
iam annis aliis p̃dicarat. Ueni
ierosolimam. Quando se discipu¬
lis uingere temptabat. Uidere
petrũ. Et susceptũ se ab illo in
caritate demonstrat. et in breui
tempore nichil discere potuis¬
se. Et mansi apud eũ diebus
qͥndecim. Uidendi gr̃ã non dis
decetur. Nisi iacobum frẽm dñi.
Que aũt scribo uobis: ecce corã
dõ. quia non mentior. Quatuor
modis fr̃s appellari. quis dubi¬
tat: Primo: natura. seđo: cogna¬
tione. tercio: gente. quarto: af
ria cleope sorore matris dñi na¬
tus ẽẽ monstratur. Deinde ue-¬
ni in partes syriȩ et cilicie:
eram aũt ignotus facie eccłiis

Expanded text:
ut ab illis aliquid edocerer: sed de Damasco in Arabiam protinus ibam, ut docerem quod mihi a Deo revelatum fuerat. Deinde post annos tres. Ostendit se non indiguisse doceri, qui tribus jam annis aliis praedicarat. Veni Jerosolymam. Quando se discipulis jungere attentabat. Videre Petrum. Et susceptum se ab illo in charitate demonstrat: et in tam brevi tempore nihil discere potuisse. Et mansi apud eum diebus quindecim. Videndi gratia, non discderetur. Nisi Jacobum fratrem Domini. Quae autem scribo vobis, ecce coram Deo, quia non mentior. Quatuor modis fratres appellari, quis dubitat? Primo, natura: secundo, cognatione: tertio, gente: quarto, affria Cleophae, sorore matris Domini, natus esse monstratur. Deinde veni in partes Syriae et Ciliciae. Eram autem ignotus facie Ecc
Abbreviated transcription (Latin):
indigne ferre putaretur suã concul¬
care doctrinam. apłs ob iurga¬
turus galathas ꝓpt̃ conuersatio¬
nem suã. non tantũ ex sua ꝑsona scri¬
bit ad eos. sed ex om̃iũ fratrũ qui
inconsorcio secũ erant. quos in epła
ad coruithios apłos uocat dicens
Grã uobis. Qua sola. estis fide sal¬
om̃ibus. reconciliati fuerunt dõ.
Qui dedit semet ipsum ꝓ peccatis
nr̃is. Ostendit beneficia xp̃i: qui¬
bus ex istimabant in gr̃a et in le¬
ge quȩ peccatoribꝰ data ẽ. uiuere
cupientes. cum illis om̃ia eẽ pecca¬
ta dimissa. Ut eriꝑet nos de p̃¬
senti seculo nequã. Non quod se¬
culum nequam sit: sed quod ma¬
la sint quȩ aguntur in seculo. si¬
cut et dñs in euangło dicit. sufficit
diei malicia sua: non quia. dies
mala sit: sed ꝓpt̾ illa que in eius
tempore aguntur: uł bona uł ma¬
la dicitur dies. Item de mali̾ secłi

Expanded text:
indigne ferre putaretur, suam conculindigne ferre putaretur, suam conculcari doctrinam, Apostolus objurgaturus Galatas propter conversationem suam; non tantum ex sua persona scribit ad eos, sed ex omnium fratrum, qui in consortio secum erant: quos in Epistola ad Corinthios apostolos vocat, dicenstia vobis. Quia sola estis fide salomnibus, reconciliati fuerant Deo. Qui dedit semetipsum pro peccatis nostris. Ostendit beneficia Christi, quibus existebant ingrati, in lege quae peccatoribus data est, vivere cupientibus, cum illis omnia essent peccata dimissa. Ut eriperet nos de praesenti saeculo nequam. Non quod saeculum nequam sit, sed quod mala sint quae aguntur in saeculo: sicut et Dominus in Evangelio dicit: Sufficit diei malitia sua. Non quia dies mala sit, sed propter illa, quae in ejus tempore aguntur, vel bona, vel mala dicitur. Item mala saeculi
Abbreviated transcription (Latin):
Item. non uenire ad filiũ: nisi
quẽ uocauerit pat̾ et sp̃s sc̃s.
Ita et hoc loco manifeste osten¬
ditur. paulũ apłm in euangłis
quẽ admodũ liber aplicorũ ac¬
tuũ docet. dicens. Mini strantibus
aũt illis dño et ieuinantibꝰ. dixit
sp̃s sc̃s. Segregate michi barna¬
bam et saulũ. in opus quod as¬
sumpsi eos. Item in fra. in eodem
scm. hoc ostendit: qm̃ inpatre et
filio et sp̃u sc̃o non ordo. non ma¬
ior aut minor. sed una ẽ gła. eadẽq
substantia. Quod uero dicit. neq
nam deitatis ostendit. Quod autẽ
ait. qui suscitauit eũ amortuis:
assumpti hominis significat incar¬
nationẽ. Alit̃ hoc ẽ. non humana
p̃sumptione. ut illi dicunt: neq ꝑ
apłos alios. ut aaron ꝑ moysen. sed
bus ordinantur. cum indigni. feruo¬
re populi patientiã dñi contemp¬
nentes. diuino sacerdocio contra
meritũ ordinantur. Sed ꝑiħm
patrẽ. Ostenditur una eẽ patris et
filii oꝑatio. Qui suscitauit eum
amortius. Scđm hoc quod moripo

Expanded text:
eminem venire ad Filium, nisi quem vocaverit Pater et Spiritus sanctus: ita et hoc loco manifeste ostenditur, Paulum apostolum in Evangelii Quemadmodum liber Apostolicorum Actuum docet, dicens: Ministrantibus autem illis Domino, et jejunantibus, dixit Spiritus sanctus: Segregate mihi Barnabam, et Saulum in opus ad quod assumpsi eos. Item et infra in eodem lsanctum: hoc ostendit, quoniam in Patre et Filio et Spiritu sancto, non ordo, non major aut minor, sed una est gloria, eademque substantia. Quod vero dicit, nequenam deitatis ostendit. Quod autem ait: Qui suscitavit eum a mortuis: assumpti hominis significat incarnationem. Aliter: Non humana praesumptione, ut illi dicunt, neque per Apostolos alios, ut Aaron per Moysen: sed bus ordinantur, cum indigne favore populi patientiam Domini contemnentes, divino sacerdotio contra meritum ordinantur. Sed per JPatrem. Ostendit unam esse Patris et Filii operationem. Qui suscitavit eum a mortuis. Secundum, quod mori po
Abbreviated transcription (Latin):
me segregauit ab utero ma¬
tris mee. hic p̃scientiã dĩ ad
electionẽ apłi antequã nasceret.
ostendit. Item qui me iam in
prescientia ab utero segregaue¬
rat : quando uoluit fecit quod
sciebat ẽẽ futurũ. Et uocauit
ꝑ grãm suã. Non meis merius.
Ut reuelaret filiũ suũ in me.
carni et sanguini. Hoc dicit. qm̃
missã sibi p̃dicationẽ euangłii ex¬

Expanded text:
me segregavit ex utero matris meae. Hic praescientiam Dei, ad dilectionem Apostoli antequam nasceretur, ostendit. Item qui me in praescientia ab utero segregavit, quando voluit, fecit quod sciebat esse futurum. Et vocavit per gratiam suam. Non meritis meis. Ut revelaret Filium suum in me, carni et sanguini. Hoc dicit: quonmissam sibi praedicationem Evangelii ex
Abbreviated transcription (Latin):
ueritatem ȩuangłii confirmarẽt.
ab his aũt qui uidebant᷑ eẽ ali¬
nificat qui galathas uidaizare
compulerant aliquando insig¬
nes inter discipulos apłoꝵ fuis

Expanded text:
confirmarent. Ab his autem qui videbantnificat, qui Galatas judaizare compulerant: qui aliquando insignes inter discipulos apos
Abbreviated transcription (Latin):
didici sed contuli euangłm. ꝑ
quod gentes sola fide saluentur.
dubitare putarent. Ne forte in
uacuũ curͣrem aut cucurrissẽ.
Hoc non ẽ dubitantis: sed potuis
confirmantis. Sed neq titus qͥ
mecũ erat. cum eẽt gentilis. com
subintroductos aũt falsos fr̃s.
Reddit causas quare circunci¬
derit titũ: non quia illi circun¬
cisio ꝓdeẽt. sed ut scandalum
imminens uitarent. Qui sub in¬
trauerunt explorare libertatẽ
nram quam habemus in xp̃o
iħu. ut nos inseruitutẽ redigerent.¬

Expanded text:
didici, sed contuli Evangelium, per didici, sed contuli Evangelium, per quod gentes sola fide salvantur. dubitare putarent. Ne forte in vacuum currerem, aut cucurrissem. Hoc non est dubitantis, sed potius confirmantis. Sed neque Titus, qui mecum erat, cum esset gentilis, compsubintroductos falsos fratres. Reddit causas cur circumcidit Titum: non quia illi circumcisio prodesset, sed ut scandalum imminens vitaretur. Qui subintroierunt explorare libertatem nostram, quam habemus in Christo Jesu: ut nos in
Abbreviated transcription (Latin):
tus. Quȩ erant in xp̃o: tantum
aut audicũ habebant. qm̃ qui
ꝑsequebatur nos aliquando. nc̃
ȩuangłizat fidem: quã aliquã¬
do expugnabat. Seorsũ qui ex
uideis erant ȩccłas habebant:
nec his qui erant ex gentibꝰ mis¬
cebantur. Et inme clarificabaã
dm̃. De re difficili maxima nas¬
citur ammiratio: et laudabatur
ds̃ qui hoc solus possit efficere.
cim. Quando de oneribꝰ legis
questio mouebatur. & iterum
ascendi ierosolimã. cũ barnaba.
assumpto et tito. Non uolun¬
tate mea: sed imꝑii diuini necessi¬
tate. Ascendi aũt scđm reuelatio¬
nem. Hoc ait apłs: cum uenissẽ
inquit ierosolimã scđin reuela¬
tionẽ dĩ. congregationi fratrui
p̃dicationis meȩ reddidi rationẽ
Seorsũ aũt et apłis. Non ut ab
illis in aliquo instrueretur. quip¬
pe qui plenã fuerat gram con¬
secutus : sed ut manifestaret eis.
recto ordine se. xp̃i euangłium
p̃dicare. Contuli cũ illis euange¬
liũ. quod p̃dico in gentibꝰ. Non

Expanded text:
um autem auditum habebant: quoniam qui persequebatur nos aliquando, nunc evangelizat fidem, quam aliquando expugnabat. Seorsum, qui ex Judaeis erant, Ecclesiae habebantur, nec his qui erant ex gentibus, miscebantur. Et in me clarificabant Deum. De re difficili maxima nascitur admiratio: et laudabatur Deus qui hoc solus posset efficere. cim. Quando de oneribus legis quaestio movebatur. Iterum ascendi Jerosolymam cum Barnaba, assumpto et Tito. Non voluntate mea, sed imperii divini necessitate. Ascendi autem secundum revelationem. Hoc ait Apostolus. Cum venirem, inquit, Jerosolymam secundum revelationem Dei, congregationi fratrum per aedificationem meam reddidi rationem, seorsum et apostolis: non ut ab illis in aliquo instruerer, qui plenam fueram gratiam consecutus: sed ut manifestarem eis recto ordine, me Christi Evangelium praedicare. Et contuli cum illis Evangelium, quod praedico in gentibus. Non
Abbreviated transcription (Latin):
Nunquid ꝓpt̃ homines uobis su¬
adeo: sic ut ꝓpt̾ uideoꝵ tradicio¬
nes ante faciebam: Ostendere sẽ¬
uult. odia hominũ non tũtem
libere defendere ueritatẽ. Aut
quero hominibꝰ placere: Uibi¬
cunq sine additam̃to aliquo
homines nominantur: in malã
partẽ accipitur inscripturis.
ut ẽ illud. Omis homo mendax
. quẽ me dicunt homines ẽẽ:
et. nonne homines estis. et se-¬
cundũ hominẽ ambulatis:
Igitur quicunq talibꝰ placere
uoluerit: necesse ẽ ut eoꝵ faci¬
ant uoluntatẽ. Sc̃i aũt dõ tan¬
tum et dm̃ amantibꝰ placent:
qui plusquã homines eẽ merue¬
runt. Si ad huc hominibꝰ place¬
rem: xp̃i seruus non essem. Nã
ideo me oderunt: quia seruus

Expanded text:
Numquid propter homines vobis suNumquid propter homines vobis suadeo, sicut propter Judaeorum traditiones ante faciebam? Ostendere vult odia hominum se non timentem, libere defendere veritatem. An quaero hominibus placere? Ubicumque sine additamento aliquo homines nominantur, in malam partem accipitur in Scripturis. Ut est illud: Omnis homo mendax. Et: Quem dicunt homines esse? Et: Nonne homines estis? Et: secundum hominem ambulatis. Igitur quicumque talibus placere voluerit, necesse est ut eorum faciat voluntatem. Sancti autem Deo tantum, et Deum amantibus placent: qui plus quam homines esse meruerunt. Si adhuc hominibus placerem, Christi servus non essem. Nam ideo me oderunt, quia servus
Abbreviated transcription (Latin):
Miror. quod sic tamcito transfe¬
rimini ab eo qui uos uocauit¬
Manifestatis beneficiis mirari se
dicit. quod ab illo potuerint uer¬
bis hominũ retrahi. a quo nec tor¬
mentis ullis debuerint separari.
qui qui uos conturbant. Qui con¬
rum aliud eẽ non potest nisi
xp̃s. Et uolunt conuertere euan¬
głin xp̃i. Dum lex ad euangłi
ꝓfecerit. illi ꝑuerso ordine euan¬
głm ad legem reuocare nituntur.
Sed licet nos aut angłs de celo.
euangłiret uobis pret̃ quã quod
eu angłi ⁊ auimus uobis. Breuit̃
om̃i uoluit p̃iudicare ꝑsonȩ.
quando nec apłi. contra quod
primũ p̃dicauerat. nec uocem
de celo loquentis angłi. ꝑmisit
audire. facit enĩ sententia hȩc¬
contra om̃s hereticos: qui tradi¬
tiones apłicas mutare conantur.
anathema sit. hoc ẽ. ab homina¬
bilis sit uobis. Sicut p̃diximus.
et nunc iterũ uobis dico. si quis
uobis euangłizauerit preter id
quod accepistis. anathema sit.
Repetitũ. fortius cõmendat᷑. iu
Modo hominib suadeo. andeo:

Expanded text:
cito transferimini ab eo qui vos vocaviteratis beneficiis, mirari se dicit quod ab illo potuerint solis verbis retrahi, a quo nullis tormentis debuerint separari. qui, qui vos conturbant. Nrum aliud esse non potest, nisi Christi. Et volunt convertere Evangelium Christi. Dum Lex ad Evangelium profecerit: illi, perverso ordine, Evangelium ad Legem provocare nituntur. Sed licet nos, aut angelus de coelo evangelizet vobis praeterquam quod evangelizamus vobis. Breviter omni voluit praejudicare personae, quando nec Apostolus contra id quod primum praedicaverat, nec vocem de coelo loquentis angeli permisit audire. Facit autem sententia contra omnes haereticos, qui traditiones apostolicas mutare conantur. Anathema sit. Hoc est, abominabilis vobis sit. Sicut praediximus, et nunc iterum dico: Si quis vobis evangelizaverit praeter id quod accepistis, anathema sit. Repetitum fortius commendatur. Modo enim hominibus suadeo, an Deo?
Abbreviated transcription (Latin):
cundũ hominẽ. neq enĩ ego
ab homine accepi illud neq di¬
dici: sed ꝑ reuelationẽ iħu xp̃i.
Neq amẽ confuixi. nec ab alio
homine accepi: neq aquoquã
didici. quod gentes sola fide sal¬
uentur. U Audistis enĩ meã con¬
uersationẽ aliquando inuidais¬
mo. Nec uos credo latere quod
dico. Ostendere uult quã firmit̃
potusse inde humano consilio.
nisi reuelatione separari diuna.
Qm̃ supra modũ ꝑsequebar ec¬
clesiam dĩ. et expugnabam illã.
et ꝓficiebam inuidaismo supra

Expanded text:
ego ab homine accepi illud, neque didici, sed per revelationem Jesu Christi. Neque a me confinxi, neque ab atio homine accepi, neque a quoquam didici, quod gentes sola fide salvarentur. Audistis enim conversationem meam aliquando in Judaismo. Nec vos credo latere quod dico. Ostendere vult quam firmiterpotuisse inde humano consilio, nisi revelatione separari divina. Quoniam supra modum persequebar Ecclesiam Dei, et expugnabam illam, et profici
Abbreviated transcription (Latin):
et aduersum illos qui negant
xp̃m in carne uenisse. quos ioħs
anti xp̃os appellat. Scđm euan¬
uincula. Scđm quod me p̃dicare
so. Ideo om̃ia sustineo ꝓpt̃ electos.
Ideo tribuni auxiliũ petiui. ac po¬
stea cesarem appellaui: ut ꝑme
confirmentur electi: cũ has passi¬
ones potuerim iam moriendo fini¬
re. ut et ipsi salutẽ consequan¬
lesti. Quȩ salus in xp̃o ẽ. non nu¬
da sed gła uestita. nec terrena. sed
celesti. UIII. Fidelis sermo. Nam si
conmortui sumus. et conuiuemus.
Ueritatis ratione subnixus. Si eiũ
auiciis et uoluptatibus sumꝰ con¬
mortu xp̃o: uiułmus cũ illo. ali
se fuerit quȩ ille sustinuit: tunc
demũ simul reguare poterimus.
Si negabimus: et ille negabit nos.
minibus negantes. corã patre et
angłis negaturum. Si non credi¬
mus ille fidelis manet: negare se¬
ipsũ non potest. Siue non creda¬

Expanded text:
et adversus illos, qui negant et adversus illos, qui negant Christum in carne venisse: quos Joannes antichristos appellat. Secundum Evanndum quod me praedicare so. Ideo omnia sastineo propter electos. Ideo tribuni auxilium petivi, ac postea Caesarem appellavi, ut per me confirmentur, cum has passiones potuerim moriendo finire. Ut et ipsi salutem consequancoelesti. Quae salus in Christo est, non nuda, sed gloria vestita: nec terrena gloria, sed coelesti. Fidelis sermo: nam si commortui sumus, et convivemus. Veritatis ratione subnixus. Si enim a vitiis et voluptatibus sumus commortui Christo, vivemus cum illo. Aliose fuerit, quod ille sustinuit, tunc demum regnare poterimus simul. Si negaverimus, et ille negminibus negantes, coram Patre et angelis negaturum. Si non credimus, ille fidelis permanet, negare seipsum non potest. Sive credi
Abbreviated transcription (Latin):
mur. quia hostes habemus. contra
quos laboriose dimicamꝰ. Nemo
militans dõ implicat se negociis
secularibꝰ. ut ei placeat cui se ꝓ¬
bauit. Comparatione militũ uti¬
tur. ut ostendat nos multo magis
anegociis secularibꝰ liberos eẽ de¬
bere: ut xp̃o placeamus. cũ etiã
seculi milites areliquis eius actibꝰ
uacłnt. ut possint regi suo place¬
re ꝑfecte. Nam qui certat in ago¬
ne. non coronabitur: nisi legitime
certauerit. Alia comparatione id
ipsũ dicit. Multi enĩ certant: sed
ille solus qui tota iurtute certando¬
uicerit coronatur. Ui. Laborantẽ
agricolam oportet primũ de fruc¬
tibus accipe. Ne diceret. unde er¬
go uicturus sum. sime totũ occupa¬
uero indoctrina: ostendit eũ pri¬
micias fructuũ apopulo debere
ꝑciꝑe. pret̃ mercedẽ quã adño mes¬
sis accipiãt infuturo. Intellige quȩ
comparationis. uł lumine fuerint
carnis resurrectionẽ negantes. con¬
sequent̃ etiã. xp̃i negabunt. Sed

Expanded text:
mur, quia hostes habemus, contra mur, quia hostes habemus, contra quos laboriose debemus dimicare. Nemo militans Deo, implicat se negotiis saecularibus, ut placeat ei cui se probavit. Comparatione militantium utitur, ut ostendat multo magis nos a negotiis saecularibus liberos esse debere, ut Christo placeamus: cum etiam saeculi milites a reliquis actibus vacent, ut possint imperatori suo placere perfecte. Nam et qui certat in agone, non coronabitur nisi legitime certaverit. Alia comparatione id ipsum dicit. Multi enim certant: sed ille solus, qui tota virtute vicerit, coronatur. Laborantem agricolam oportet primum de fructibus accipere. Ne diceret, Unde ergo victurus sum, si me totum occupavero in doctrina? ostendit eum primitias fructuum a populo debere accipere, praeter mercedem, quam a Domino accipiet in futuro. Intellige quae comparationis velamine fuerant carnis resurrectionem negant, consequenter etiam Christi negabant; sed
Abbreviated transcription (Latin):
co te commoneo. quia quos me ñ
putabã deserere. reliquerunt.
mui. quia frequent me refrigera¬
uit: et cathenã meã non erubu¬
it. Uituꝑat desertores: et laudat
ꝑmanentes. ut deterreat ab imni¬
tatione mala. et ad exemplũ ꝓ¬
uocat bonũ. Sed cũ romã uenis¬
set. sollicite me qu̾esiuit. et inue
ta ephesi ministrauit: meluis
tu nosti. Et ide̾̃o inuenit: quia
sic quesiuit. Unde ostenditur.
quia idcirco non om̃s querentes
inueniunt: quia negligenter
inquirunt. iiIi. Tu ergo fili mi
confortare in gr̃a quȩ ẽ in xp̃o
ihu: et quȩ audisti ame ꝑmul¬
tos testes. Siue p̃sentibꝰ multis
tibi dedi mandata. qualit̃ docere de¬
beas: siue qusa dixi. multis ꝓpħarũ
exemplis et testimoniis confirma¬
ui. Hec commenda fidelibꝰ homi¬
nibus. Qui fidelit possint dĩ gr̃am
dispensare. hoc ẽ soluis dĩ causa p̃¬
dicare. Qui idonei erunt et alios
docere. Non solum ipsi facere. sed
et alios ut faciant erudire.La¬
bora sicut bonus miles xp̃i ihu.U.¬

Expanded text:
co te commoneo, quia quos me non putabam deserere, reliquerunt. mui: quia saepe me refrigeravit, et catenam meam non erubuit. Vituperat desertores, et laudat permanentes: ut deterreat ab imitatione mala, et ad exemplum provocet bonum. Sed cum Romam venisset, sollicite me quaeta Ephesi ministrauit mihi! tu nosti. Ideo invenit quia sollicite requisivit: unde ostenditur, quia idcirco non omnes qui quaerunt inveniunt, quoniam negligenter inquirunt. CAP. II. Tu ergo, fili mi, confortare in gratia, quae est in Christo Jesu: et quae audisti a me per multos testes. Sive praesentibus multis, tibi dedi mandata, qualiter docere debeas: sive quae dixi, multis Prophetarum exemplis, et testimoniis confirmavi. Haec commenda fidelibus hominibus. Qui fideliter possunt gratiam Dei dispensare: hoc est, solius Dei causa praedicare. Qui idonei erunt et alios docere. Non solum ipsi facere, sed et alios erudire. Labora sicut bonus miles Ch
Abbreviated transcription (Latin):
Neminem blasfemare. Nec illos qͥ
merentur. Non litigiosos eẽ: sed
modestos. Nemo uicem reddendo
ꝓuocet litem. Omnẽ ostendentes
mansuetudinẽ ad om̃s homines.
Non solum ad bonos. uł ad amicos.
Eramus eñĩ et nos aliquando insi¬
pientes. increduli. errantes: serui¬
entes desideriis. et uoluptatibꝰ ua¬
riis. inmalicia et inuidia agentes.

Expanded text:
Neminem blasphemare. Ne illos quidem qui merentur. Non litigiosos esse, sed modestos. Ne vicem reddendo, provocent litem. Omnem ostendentes mansuetudinem ad omnes homines. Non solum ad bonos, vel ad amicos. Eramus enim aliquando et nos insiet increduli, errantes, seruientes desideriis et uoluptatibus uariis, in malitia et inuidia agentes,
Abbreviated transcription (Latin):
se significat. Lit colaphiret. Aut
tribulationes suscitando aut do¬
lores. Quidam enĩ dicunt eum
frequenti dolore capitis laborasse.
Propt̃ quod ter rogaui dnim: ut
discederet ame. et dixit michi.
Sufficit tibi grã mea: nam uir¬
tus in infirmitate ꝑficitur. Hĩc
intelligimus: etiã sc̃os ignoranter
nonnunquã aliqua impenetra¬
bilia postulasse simul etiã dĩci¬
mus. quod inoportuna peticio uł
responsũ mereatur. si non comi¬
tetur effectusa. Libenter igitur
głabor in infirmitatibꝰ meis: ut
in habitet in me uirtus. xp̃i.
Postquã cognoui ꝓdẽẽ. quod no¬
cere putabam. Propt̃ quod pla¬
ceo michi in infirmitatibꝰ meis In
ꝓ xp̃o. Non ꝓcrimine. Unde sal¬
uator docuit. ut sola causa iusti¬
cie patiamur: petro similit̃ at
testante. Cum eñi infirmor: tunc
potens sum factus. Maxima poten¬
tia ẽ. infirmari ꝓ. xp̃o: et magne di¬
coegistis. Insipientes eẽ dicit. ali

Expanded text:
 significat. Qui me colaphizet. Aut tribulationes suscitando, aut dolores. Quidam enim dicunt eum frequenter dolore capitis laborasse. Propter quod ter Dominum rogavi, ut discederet a me. Et dixit mihi: Sufficit tibi gratia mea: nam virtus in infirmitate perficitur. Hic intelligimus etiam sanctos ignoranter nonnumquam aliqua inimpetrabilia postulasse: simul etiam discimus, quod importuna petitio, vel responsum mereatur, si non meretur effectum. Libenter igitur gloriabor in infirmitatibus meis: ut inhabitet in me virtus Christi. Postquam cognovi prodesse, quod nocere putabam. Propter quod placeo mihi in infirmitatibus meis, in  Non pro crimine: unde Salvator docuit, ut sola causa justitiae patiamur, Petro similiter testante. Cum enim infirmor, tunc potens sum. Maxima potentia est infirmari pro Christo, et magnae diinsipiens. Insipientem e
Abbreviated transcription (Latin):
quã dĩ gratia cõmendari: Nec
de nobis possumꝰ maiora iactare:
quã possumꝰ. Sed ipsi in nobis
nosmet ipsos metientes. et com¬
parantes nosmet ipsos nobis. Non
sed scđm m̃surã regulȩ quã men¬
uos. Non maiorib. sicut illi. qui
cum nichil sint. apłis se non mo
do equant: sed etiã anteponunt.

Expanded text:
quam Dei gratia commendari, nec quam Dei gratia commendari, nec de nobis possumus majora jactare, quam sumus. Sed et ipsi in nobis nosmetparantes nosmetipsos nobis. Nos sed secundum mensuram regulae qua mens. Non majoribus, ut illi qui, cum nihil sint, non modo se aequant, sed etiam anteponunt.
Abbreviated transcription (Latin):
gitet iterũ apud se: quia sicut ip-
se xp̃i ẽ. ita et nos. Nemo tam
stultus ẽ. Iqͣui se solum xp̃i eẽ glo¬
riatur. Nam et si ampluis aliqͥd
gloriatus fuero de potestate nr̃a.
gis potestatẽ a xp̃o accepisse di¬
xero. quã cȩteros. ut apłs non
erubescam: quia et uerũ dicã.
et non głȩ sed edificationis causa
urãm: non erubescam. Illi et
usurpatam et indestructionem
exercere cupiunt potestatem.
Ut aũt non existimer tanquã
epłe inquiunt graues st̃ et for¬
tes. p̃sentia aut corporis infirma.
et sermo contemptibilis. Hoc
ideo dico: ne quis me putet illd̃
cõminari quod implere non pos
Hoc cogitet qui euismodi est:
quia quales sumus uerbo ꝑ epłas
absentes. tales et presentes in facto.
Qui hoc putat. sciat fe omĩa me
litatem infirmus. et peccantibus
ꝑ seueritatem fortis existo. Non
erũ audemus inserere aut com¬
parare nos quibusdã. quise ipsos
din contempnere. ut coequemur

Expanded text:
gitet iterum apud se: quia sicut et ipse gitet iterum apud se: quia sicut et ipse Christi est, ita et nos. Nemo tam stultus est, quam qui se solum Christi esse gloriatur. Nam etsi amplius aliquid gloriatus fuero de potestate nostragis potestatem a Christo accepisse dixero, quam caeteros, ut Apostolus, non erubescam: quia verum dico, et non gloriae, sed aedificationis causa vestram: non erubescam. Nam illi et usurpatam et in destructionem exercere cupiunt potestatem. Ut autem non existimer tamquam e, inquiunt, graves sunt et fortes; praesentia autem corporis infirma, et sermo contemptibilis. Hoc ideo dico, ne quis me putet illud comminari, quod implere non possHoc cogitet qui ejusmodi est, quia quales sumus verbo per epistolas absentes, tales et praesentes in facto. Qui hoc putat, sciat me omnia poslitatem, infirmus, et peccantibus, per severitatem fortis invenior. Non enim audemus inserere aut comparare nos quibusdam, qui semetipsos Deum contemnere, ut coaequemur
Abbreviated transcription (Latin):
paulus uerd cȩcauit. Item. Hoc ẽ¬
cogitationes suas aduersarias. quȩ¬
ei aduersus xp̃m suggeruntur.
tam suꝑbum. quã diuinis contra¬
ire doctrinis : Incaptiuuitatem
redigentes omẽm intellectum. in
ob sequiũ xp̃i. Illos destruemus:
qui sub nomine obsequii xp̃i:
omẽm intellectũ sibi cupiunt
captiuare. Et in ꝓmptu haben¬
tes ulcisci om̃em inobedientiam.
cum impleta fuerit ur̃a obedien¬
cia. Et parati ad ulciscendum om¬
nẽ in obedientiã. cum impleta fu¬
erit obedientia ur̃a: hoc dicit apłs.¬
ad modũ paratum se ẽẽ ulcisci
omẽm in obedientiã. cum ea que
p̃cipiuntur impleuerint. Item.
Cum iam ꝑ nos ur̃a obedientia fue¬
rit ꝑ impleta: illi si non audiantur.
potestatem se uindicandi accepis
em sunt. uidete. Hoc ẽ ab illis qui
infatie głantur cauete. Item: ma¬
nifesta ẽ rei ꝓbatio. et facillima in¬
tellectu: siue ab hypochritis uos
cauete. qui in p̃sentia gloriantur.

Expanded text:
Paulus vero caecavit. Item Paulus vero caecavit. Item cognitiones adversarias, quae adversus Christum suggerunt, detam superbum, quam divinis contraire doctrinis? Et in captivitatem redigentes omnem intellectum, in obsequium Christi. Illos destruimus qui, sub nomine obsequii Christi, omnem intellectum sententiae cupiunt captivare. Et in promptu habentes ulcisci omnem inobedientiam, cum impleta fuerit vestra obedientia. Parati ad ulciscendum omnem inobedientiam, cum impleta fuerit obedientia. Hoc dicit Apostolus, modo paratum se esse ulcisci omnem inobedientiam, cum ea quae praecipiuntur, impleverint. Item cum jam vestra per nos obedientia fuerit impleta, illi non audiuntur, potestatem se vindicandi accepissem sunt, videte. Hoc est ab illis qui in facie gloriantur, cavete. Tam manifesta est rei tellectu. Sive ab hypocritis vos cavete, qui in praesenti gloriantur.
Abbreviated transcription (Latin):
minus intelligentibus potest eẽ
contemptui. Ab sentes uero. si ne¬
cesse fuerit con fidenter suã in¬
dicant pocestatem: qui p̃sentes
sic sunt quasi nichil possint ha¬
bere uirtutum. si tam̃ nichil deli
Mrepꝑerint in subiectis. Ro¬
go aũt. ne presens audeam. Ita
agite. ne michi necesse sit mani¬
festare iurcutẽ. ꝑeam confiden¬
tiam qua existimor audere in
quosdam. Non omĩs estimatio
falsa ẽ: sicut ẽ. Puto eñ. ambu
lantes: non scđm carnẽ militamꝰ.
Nam arma miliciȩ nr̃e. non car-¬
nalia. sed potencia dõ. Incorpore
uidemur incedere: sed ut dĩ mi¬
nistri sp̃italiter militamus. Arma
quippe militiȩ nr̃e non sunt fac-¬
ta de ferro. nec manu hominis
fabricata sunt: sed potentia dĩ.
quia plus uerbo ualemus. quã
alii homines carnalib armis.
Addestructionem munitionũ.¬
consilia destruentes. Mununt et
circundant doctrinam suã falsi do¬
ctores astuciȩ argumentis. quam
ꝑuersa disputatione subuertentẽ

Expanded text:
minus intelligentibus potest esse contemptui. Absentes vero si necesse fuerit, confidenter suam indicant potestatem. Qui praesentes sic sunt, quasi nihil possint habere virtutum: si tamen nihil delicti repererint in subjectis. Rogo autem vos, ne praesens audeam. Ita agite, ne mihi necesse sit manifestare virtutem. Per eam confidentiam, qua existimor audere in quosdam. Nam omnis existimatio facta est, sicut est. Puto auecundum carnem militamus. Nam arma militiae nostrae non carnalia sunt, sed potentia Deo. In corpore videmur incedere, sed ut Dei ministri spiritualiter militamus. Arma quippe militiae nostrae non sunt facta de ferro, nec manu hominis fabricata sunt, sed potentia Dei: qua plus, vel verbo agas, quam alii homines carnalibus armis. Ad destructionem munitionuconsilia destruentes. Muniunt enim et circumdant doctrinam suam falsi doctores astutiae argumentis, quas perversis disputationibus subvertentem,
Abbreviated transcription (Latin):
Minimus tempore: non labore.
Qui non sum dignus uocari apo¬
stolus: qm̃ ꝑsecutus sum eccłam
dĩ. Fili peccasti. ne adicias iterũ:
sed et de pristinis dep̃care. Uin
memorabor: tu aut memorare.
Melius ẽ enĩ dimissa recordari
peccata: quã dicenda obliuisci.
Grã aũt dĩ sum id quod sum: ec̃
grã eius inme uacua non fuit.
Non fuit sine fructu. sicut in illo qui
talentũ dñi defodit int̾ra. Sed abun¬
dantius illis om̃ibus laboraui. Qua
ille duituis. Non ego aũt: sed gr̃a
di mecũ. Non ego ex me: sed eũ gr̃a
di: nec se sine gra dicit in euangło
laborasse. ne contra illud quod suꝑ¬
uis dixerat. sibi aliquid dare uide¬
retur. nec gr̃am sine se. ut liberum
seruaret arbitriũ. Siue eñi ego. si¬
ue illi. sic p̃dicamus. et sic credidi¬
stis. Simili modo: unde igitur et
nos sic p̃dicauimus et uos similiter
credidistis. quia xp̃s ideireo resur¬
rexit primꝰ: ut uiã resurrectionis
aꝑuet. hoc illis commemorat. ut il¬

Expanded text:
Minimus tempore non labore. Minimus tempore non labore. Qui non sum dignus vocari apostolus, quoniam persecutus sum Ecclesiam Dei. Fili, peccasti, ne adjicias iterum: sed et de pristinis deprecare. Undmemorabor, tu autem memorare. Melius est enim dimissa recordari peccata, quam detenta oblivisci. Gratia autem Dei sum, id quod sum, et gratia ejus in me vacua non fuit. Non fuit sine fructu, sicut ille, qui talentum Domini defodit in terram. Sed abundantius illis omnibus laboravi. Quia illis diutius. Non ego autem, sed gratia Dei mecum. Non ex me, sed gratia Dei: nec se sine gratia dicit in Evangelio laborasse, ne contra illud, quod superius dixerat, sibi aliquid dari videretur: nec gratiam sine se, ut liberum servaret arbitrium. Sive enim ego, sive illi, sic praedicavimus, et sic credidistis. Unde igitur, et nos sic praedicavimus, et vos similiter credidistis, quia Christus idcirco surrexit primus, ut viam resurrectionis aperiret: hoc illis commemorat, ut il
Abbreviated transcription (Latin):
rexit ĩcia die: scđm scripturas.
Sicut osee dicit. Uiuificabit nos
in biduo: et die tercia resurgemꝰ.
Et quia uisus ẽ cęphe. Quod in
euangło dicitur. apparuit sy mo¬
ni. Et post hec undecim. Iterũ
petro. et reliquis decem. deinde
uisus ẽ plusquã quingentis fra¬
tribus simul. ex quib multi ma¬
nent usq adhuc: quidã autẽ
dormierunt. Uides quia in ȩuã¬
gło non om̃s scripte sunt uisio¬
nes: nisi quȩ sufficerent ad fidem.
quam intimi putarentur eẽ m̃titi.
Et ut maior fides multitudine
testiũ haberet᷑. ex quibus etiã mul¬
ti uiuere dicunt᷑. qui possint in¬
terrogati dicere que uiderunt.
Deinde usus ẽ iacobo. Iacobo se¬
orsum apparuit. deinde apłis
om̃ibꝰ. Siue iterũ. siue apłis quos
extra duodecim ad p̃dicandum
misit. Nouissime aũt. Ne puta¬
rent eũ audita potius quã uisa
narrare. Tanquã om̃iũ abortiuo.
De cuiꝰ uita desꝑatum ẽ. Uisus
ẽ et michi. Inuia scilicet. uł intem¬
plo. Ego eñi sum minimus apłoꝵ.

Expanded text:
rexit tertia die, secundum Scripturas. Sicut Osee dicit: Vivificabit nos in biduo, et die tertia resurgemus. Et quia visus est Cephae. Quod in Evangelio dicitur: Apparuit Simoni. Et post hoc undecim. Iterum Petro, et reliquis decem. Deinde visus est plus quam quingentis fratribus simul: ex quibus multi manent usque adhuc: quidam autem dormierunt. Vides quia in Evangelio non omnes scriptae sunt visiones, nisi quae sufficerent ad fidem. quam intimi ejus, putarentur esse mentiti. Et ut major fides multitudini testium haberetur, etiam multi vivere dicuntur, qui possint interrogati dicere quae viderunt. Deinde visus est Jacobo. Jacobo seorsum apparuit. Deinde apostolis omnibus. Sive iterum, sive apostolis, quos extra duodecim ad praedicandum misit. Novissime autem omnium. Ne putarent eum audita potius quam visa narrare. Tamquam abortivo. De cujus vita desperatum est. Visus est et mihi. In via scilicet, vel in templo. Ego enim sum minimus apostolorum.
Abbreviated transcription (Latin):
thas argunentum.
Galathȩ sunt greci hi uerbũ ue¬
ritatis primo ab apło acceꝑunt.
sed post discessum cius temptati
sunt afalsis apłis. ut in legem et
circumcisionẽ uerterentur. Hos
apłs reuocat ad fidem ueritatis:

Expanded text:
TAS. ARGUMENTUM. Galatae sunt Graeci. Hi verbum veritatis primum ab Apostolo acceperunt; sed post discessum ejus tentati sunt a falsis apostolis, ut in legem et circumcisionem verterentur. Hos Apostolus revocat ad fidem veritatis
Abbreviated transcription (Latin):
minfirmitatibꝰ meis. Nam et si uo¬
luero głari: non ero in sipiens. ue¬
ritatem eñi dicam. Hic uidetur
ostendere quod de alio dicat. cũ¬
etiã se dicat causam głandi habe¬
re se nolle. Parco aũt. ne quis me
existimet supra id quod uidet.
aut audit aliquid ex me. Suffi¬
ciunt manifesta. etiã si cęlarentur
occulta. Et ne magnitudo reue¬
lationum extollat me: datus ẽ
celo. ut merito michi eẽt stimulꝰ
necessarius: qui me hominẽ eẽ sem¬

Expanded text:
is. Nam et si voluero gloriari, non ero insipiens: veritatem enim dicam. Hic videtur ostendere, cum de alio dicat, etiamsi dicat, causam gloriandi habere nolle. Parco autem, ne quis me existimet supra id quod videt in me, aut audit aliquid ex me. Sufficiunt manifesta, etiamsi celentur occulta. Et ne magnitudo revelationum extollat me, datus est celo! ut merito mihi esset stimulus necessarius qui me hominem esse
Abbreviated transcription (Latin):
modo intransitu uidere: spero
enĩ me aliquantum temporis
manere apud uos. si dñs ꝑmise¬
rit. Qu̾i ita se agunt macȩdones.
ut sit necesse michi apud eos di¬
utius demorari. Apud uos aũt ne¬
cesse ẽ ut maneã uł hiemam.
multa enĩ sunt que corrigantur
inuobis. sicut medicus ibi moram
habet. ubi plures egrotant. ꝑ ma¬
nebo aũt ephesi usq ad pentecos¬
ten. ostiũ eñi michi aꝑtum est
magnũ et euidens. et aduersarii
multi. Ido ibi ꝑmanebo. quia cũ
michi euidens datus sit aditus p̃¬
dicandi. sunt plurimi qui resis¬
tunt. Si aũt uenerit tunotheus.
uidete ne intimore apud uossit.
opus eni dñi oꝑatur sicut et
ego. Ne quis ergo illum sꝑnat.

Expanded text:
modo in transitu videre. Spero enim me aliquantulum temporis manere apud vos: si Dominus permiserit. Quia ita se agunt Macedones, ut non sit necesse mihi apud eos diutius demorari: apud vos autem necesse est, ut maneam, vel hiemem. Multa enim sunt quae corrigantur in vobis: sicut medicus ibi moram habet, ubi plures aegrotant. Permanebo autem Ephesi usque ad Pentecosten. Ostium enim mihi apertum est magnum et evidens, et adversarii multi. Ideo ibi permanebo, quia cum mihi evidens datus sit aditus praedicandi: sunt plurimi, qui resistant. Si autem venerit Timotheus, videte ut sine timore sit apud vos. Opus enim Domini operatur, sicut et eg
Abbreviated transcription (Latin):
erunt. Qui conformasse apollo di¬
cuntur infide: quos et ideo aduicores
appellat: quia in oꝑe doctrinarũ ubi
ctȩ eccłȩ gentium. Pbando meã doc¬
trinam se ꝑiculo subiecerunt: ꝓpter
quod illis om̃s ȩccłȩ gr̃as agunt.
quia ꝑ illos ego seruatus sum. Et
domesticam eoꝵ eccłam. Ostendit
congregationẽ fideliũ ȩccłam nomi¬
nari. Salutate ephenetum dilectũ
et uiliam. cognatos et concaptiuos
meos: qui sunt nobiles inter apłos.
qui et ante me fuerunt in xp̃o.
Salutate ampliatũ dilectissimum
michi indño. Salutate urbanum
dilectum meũ. Salutate appellenꝓ
bum in xp̃o. Salutate eos qui sunt
ex aristoboli domo. Salutate erodio¬
nem cognatum meũ. Salutate eos
qui sunt ex narcissi ꝰ qui sunt indño.
Salutate triphenã et triphosam. que

Expanded text:
esu. Qui conformasse se Apostolo dicuntur in fide: quos et ideo adjutores appellat, quia in opere doctrinarum, ubi ctae Ecclesiae gentium. Probando meam doctrinam, se periculo subjecerunt, propter quod illis omnes Ecclesiae gratias agunt: quia per illos ego servatus sum. Et domesticam Ecclesiam eorum. Ostendit congregationem fidelium, Ecclesiam nominari. Salutate Epaenetum dilectum et Juniam cognatos, et concaptivos meos: qui sunt nobiles in apostolis, qui et ante me fuerunt in Christo Jesu. Salutate Ampliatum, dilectissimum mihi in Domino. Salutate Urbanum,dilectum meum. Salutate Apellen, probum in Christo. Salutate eos, qui sunt ex Aristobuli domo. Salutate Herodionem, cognatum meum. Salutate eos qui sunt ex Narcisii domo, qui sunt in Domino. Salutate Triphaenam, et Tryphosam, q
Abbreviated transcription (Latin):
tem ego paulus. obsecro uos ꝑ
mansuetudinem
uos mã¬
suetudine rogo: qua xp̃s cum se
posset de iniuriosis ulcisci noluit.
ut uł sero corrigerent᷑. Qui in fa-¬

Expanded text:
tem ego Paulus, obsecro vos per mansuetudinem vos mansuetudine rogo qua Christus, cum se posset de injuriosis ulcisci, noluit, ut vel sero se corrigerent. Qui in fa