comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in sacculo. et illum relinquit ab animo. Red¬
de illi quod suum ẽ. redde illi quod ser¬
uabas. Mortuus ẽ inquit. sed precessit ad
derim. Pars ipsa pauꝑib debetur. Illi
debetur. ad quem ꝑrexit. Xp̃o debetur ad
ipsum enim ꝑrexit. et ipse dixit. Qui u
ni ex muumis meis fecit. michi fecit. & qͥ
uni ex minimis istis non fecit. mͥ non
fecit. Sed quid dicis : Seruo fr̃ib ipsiꝰ.
Si uiueret ille non erat cum sius fr̾ib
diuisurus: Ofides mortua. Mortuus ẽ
enim filius tuus. Quicqͥd dicas: mortuo
debes quod uiuo sernabas. Mortuus est
silius meus: sed tamen partem filii mei
seruo fratrib ipsius. Si credis quia mor¬
tnus ẽ: Si pro illo xp̃c mortuus non est:
mortuus ẽ ipse. Si autem est inte fides:
iuit filius tuus. uunt proisus. Non dis¬
cessit: sed precessit. Qua fronte uenturꝰ
es ad filium tuum qui precessit. eui pre¬
cedenti non mitis partem suam incelñ :
Annon potest mitti in celumͤ Pocest pror¬

Expanded text:
in sacculo et illum relinquit ab animo? Redin sacculo et illum relinquit ab animo? Redde illi quod suum est, redde quod illi servabas. Mortuus est, inquit. Sed precessit ad Deum, pars ipsius pauperibus detur. Illi debetur ad quem perrexit, Christo debetur, ad eum enim perrexit. Et ipsni ex minimis istis fecit, mihi fecit; et qui uni ex minimis istis non fecit, mihi non fecit . Sed quid dicis? Servo fratribus ipsius. Si viveret ille, non erat cum suis fratribus divisurus? O fides mortua! Mortuus est enim filius tuus? Quidquid dicas, mortuo debes quod vivo servabas. Mortuus est filius meus, sed tamen partem filii mei servo fratribus ipsius. Sic credis quia mortuus est? Si pro illo Christus mortuus non est, mortuus est ipse: si autem est in te fides, vivit filius tuus. Vivit prorsus; non decessit, sed praecessit. Qua fronte venturus es ad filium tuum qui praecessit, cui praecedenti non mittis partem suam in coelum? An non potest mitti in coelum? Potest pror
Abbreviated transcription (Latin):
possidebat decimas dabat: lloli parcere theᷤ¬
auris cacducis thesauris uanis. Noli sub
imagine pietatis. augere pecuniam. fili¬
is meis seruo. Magna excusacio filiis¬
meis seruo. Uicleamus. Seruat tibi pat̃ tuus
seruas tu filiis tius. filiitui filus sius ⁊ sio ꝑ
omines. et nullus facturus ẽ precepta dei ᷑ Ere
non illi pocius impendis omnia qui te fecit
exnichilo: Qui te fecit: ipse te pascit. Ex his
que pascit. ipse facit ⁊ filios tuos. Neq enĩ
melius committis filiis tuis patͥmonium
tuura: quam creatori tuo. & mentiuntur
qui dem homines. Mala ẽ auaricia. Palli¬
are se uolunt nomine pietatis.⁊ de albare:
ut quasi ꝓpter filios uideantur seruare ho¬
mines quod propt̃ auariciam seruant. Nã
ut noueritis quia plerunq concingit. dicit᷑
de quoquam. Quare non fecit elemosinã:
quia seruat filiis. Contingit ut amittat
unum. Si ꝓpter filium seruabat. mutat
post illum partem suam. Quare illam tenet

Expanded text:
possidebat decimas dabat. 20. Noli parcere thespossidebat decimas dabat. 20. Noli parcere thesauris caducis, thesauris vanis. Noli sub imagine pietatis augere pecuniam. Filiis meis servo: magna excusatio, Filimeis servo. Videamus: servat tibi pater tuus, servas tu filiis tuis, filii tui filiis suis, et sic per omnes, et nullus facturus est praecepta Dei. Quare non illi potius impendis omnia, qui te fecit ex nihilo? Qui te fecit, ipse te pascit ex his quae fecit, ipse pascit et filios tuos. Neque enim melius committis filios tuos patrimonio tuo, quam Creatori tuo. Et mentiuntquidem homines, mala est avaricia; palliare se volunt nomine pietatis et dealbare, ut quasi propter filios videantur servare homines, quod propter avariciam servant. Nam ut noveritis, quia sic plerumque contingit, dicitur de quodam: Quare non facit elemosinam? Quia servat filiis suis. Contigit ut amittat unum; si propter filios servabat, mittat post illum partem suam. Quare illam tenet
Abbreviated transcription (Latin):
rilitas ur̃a ut ad modica gaudeatur. Qs
catorum. Protulisti forte nescio quid pariũ̃
quod alius aut non habuit. aut non protu¬
lit cum haberet. Noli attendere post te quis
non faciat. sed quid te uibeat d̾s facere. Postre¬
mo quando in istis affectionib scłarib nõ uo¬
bis sufficiunt quos precessistis. seduultis
ẽẽ diuites equales ditiorib uob̃ non attendi¬
tis quantos pauꝑiores transcendistis. Uince¬
re uultis ditiores: sed inelemosinis habetur
modus. hic dicitur. Iam quousq facio: &e illic
non dicitur. Quantis diuitib ditiorsum:
Non attenduntur egestates innumerabiliũ
mendicorum. Non respiciuntur post̾iores
multitudines pauꝑum. sed paucitas prece.¬
dentium diuitum ante oculos ponitur. cͦ
in opere bono non attencditurꝰ ille ⁊acheus.
qui dimidium rerũ suarum dedit pau¬
perib : S optare cogimur. ut aitendatur
saltem ille phariseus. qui omnium que

Expanded text:
rilitas vestra, ut ad modica gaudeatur, qurilitas vestra, ut ad modica gaudeatur, qumini peccatorum. Protulisti forte nescio quid parvum, quod alius aut non habuit, aut non protulit cum haberet. Noli attendere post te quis non faciat, sed quid te jubeat Deus facere. Postremo, quare in istis affectionibus saecularibus non vobis sufficiunt quos praecessistis, sed vultis esse divites, aequales ditioribus vobis? Non attenditis quantos pauperiores transcenditis: vincere vultis ditiores. Sed in eleemosynis habetur modus. Hic dicitur, Jam usquequo facio? et illic non dicitur, Quantis divitibus ditior sum? Non attenduntur egestates innumerabilium mendicorum, non respiciuntur posteriores multitudines pauperum: sed paucitas praecedentium divitum ante oculos ponitur. Cur in opere bono non attenditur ille Zacchaeus, qui dimidium rerum suarum dedit pauperibus . Sed optare cogimur. ut attendatur saltem ille Pharisaeus, qui omnium quae
Abbreviated transcription (Latin):
uis: Talia peccata clicimus fr̃s cotidianis ele¬
mosinis posse mundari. S facite elemosinaᷤ
⁊ nolite cessare. Attendite uitam ur̃am
cotidianam. ipsis pecoatis scaturientem
superbe facias. nec sic ores quem admodũ ille pba¬
riseus. S tamen quid tibi cdixit. Ieuinobis in
sabbato. decimas do ornuum que possideo. ꝙ
nondum fusus erat sanguis dñi. Tantum p̃
cium pro nob̾ accipimus. ⁊ saltem nec tantum
erogamus. quantum phariseus. ⁊ habes alio
loco aperte dicentem dnm. slisi habundaue¬
tit iusticia ur̃a plusquam scribarum et pha¬
riseorum. non intrabius in regnum celorũ.
Ergo illi dant decimas. Tu si centesimam de¬
deris. aliquid te magnum fecisse głraris.
Attendis enim quid alius nõ faciat. non
quod te uibeat ds̃ facere. Metiris te de com¬
paratione peioris: non de uissione melioris.
Nonquia ille nichil facit. ideo tu aliquid
magnum facis: sed quia gaudetur adque¬
dam minima opera ur̃a. Quia tanta ẽ ste¬

Expanded text:
is. Talia peccata dicimus, fratres, quotidianis eleemosynis posse mundari. Sed facite eleemosynas, et nolite cessare. Attendite vitam vestram quotidianam ipsis peccatis scaturientem,s eleemosynam, non superbe facias, nec sic ores quemadmodum ille Pharisaeus. Sed tamen quid ibi dixit? Jejuno bis in sabbato, decimas do omnium quaecumque possideo . Et nondum fusus erat sanguis Domini. Tantum pro nobis pretium accepimus, et saltem nec tantum erogamus, quantum Pharisaeus. Et habes alio loco aperte dicentem Dominum, Nisi abundaverit justitia vestra plus quam Scribarum et Pharisaeorum, non intrabitis in regnum coelorum . Ergo illi dant decimas; tu si centesimam dederis, aliquid magnum te fecisse gloriaris. Attendis enim quid alius non faciat, non quid te jubeat Deus facere. Metiris te de comparatione pejoris, non de jussione melioris. Non quia ille nihil facit, ideo tu magnum aliquid facis: sed quia gaudetur ad quaedam minima opera vestra quia tanta est ste
Abbreviated transcription (Latin):
Iam et ipsa penitentia quando digna
causa est scłm morem eccłie utagat᷑.
plerunq infirmitate non agitur. quia
et pudor timor est displicendi. dũ plus
delectat hominum existimatio quam iusti¬
cia. qua se quisq humiliat penitendo. Unde
non solum cum agitur penitentia. uerã
etiam ut agatur dei misccłia necessaria ẽ
Alioquin non diceret apłs de quib dam
ne forte det illis deus penitentiam. & ut pe¬
trus amare fleret. premisit euangłista et
ait. Respexit eum dominus. lxxx u

Expanded text:
am et ipsa poenitentia quando digna causa est, ut secundum morem Ecclesiae agatur, plerumque infirmitate non agitur, quia et pudor timor est displicendi, dum plus delectat hominum existimatio, quam justitia, qua se quisque humiliat poenitendo. Unde non solum cum agitur poenitentia, verum etiam, ut agatur, Dei misericordia necessaria est, alioquin non diceret Apostolus de quibusdam: « Ne forte det illis Deus poenitentiam , » et ut Petrus amare fleret, praemisit evangelista et ait: « Respexit eum Dominus .
Abbreviated transcription (Latin):
spirat. ut quidam sccłm illam seruitutẽ
sub lege non nouerint ẽẽ. sed cum manda¬
to inçipiant. adiutorium habere diuinum.

Expanded text:
spirat. , ut quidam secundam illam servitutem sub Lege non noverint, sed cum mandato incipiant adjutorium habere divinum.
Abbreviated transcription (Latin):
Iarani ꝓpt̃ea sic appellantur xuii¬
qm̃ cam honorant clicentes eum for¬
tissime uirtutis ẽẽ simul ⁊ uidam tradi¬
⁊ scelus eius beneficium deputant. asse
rentes eum p̃scisse. quantũ esser genen hu¬
mano xp̃i passio profutura. et occiden¬
dum uideis propt̃ea tradidisse. Illos etiam qͥ
scisia facientes in pruo ppło dei t̃ra dehis¬
cente pierunt. ⁊ sodomitas colere ꝑhiben¬
tur. Blasphemant legem.⁊ dm̃ legis actorẽ

Expanded text:
iani. Propterea sic appellati sunt, quoniam Cain honorant, dicentes eum fortissimae esse virtutis. Simul et Judam tradit scelus ejus beneficium deputant, asserentes eum praescisse quantum esset generi humano Christi passio profutura, et occidenJudaeis propterea tradidisse. Illos etiam, qui schisma facientes in primo populo Dei, terra dehiscente perierunt , et Sodomitas colere perhibentur. Blasphemant Legem, et Deum Legis auctore
Abbreviated transcription (Latin):
illa ꝑpetua damnatoꝵ. idest aliena¬
tio auita dei ⁊ omnib erit ipsa cominu¬
nis. quamlibet homines de uarietate pe¬
narum de dolorum releuatione. uelit̃¬
missione pro suis humanis motib sus¬
picentur. sicut manebit cominunter
omnium uita et̃na scõrum. quãlibet
bonorum distantia concordit fulgeant.

Expanded text:
illa perpetua damnatorum, id est alienatio a vita Dei, et omnibus erit ipsa communis, quaelibet homines de varietate poenarum, de dolorum relevatione vel intermissione pro suis humanis motibus suspicentur: sicut manebit communiter omnium vita aeterna sanctorum, qualibet honorum distantia concorditer fulgeant.
Abbreviated transcription (Latin):
siue optaui sine laudam. quis non licam ne¬
gare sed dubitare saltemaudeat deum da¬
turum se eẽ prescisse et quib daturꝰ fuerit
nunquam potuisse nescire: Hec est preclesti¬
natio manifesta ⁊ certa scõrum. quam post¬
ea diligentius et operosius cum iam contra
pelagianos disputaremus. defendere ne¬
cessitas compulit. Di dicimus enim singłas
quasq hereses intulisse eccłie propͥas questio¬
nes. contra quas diligentius defenderetur
scriptura diuina: quam si nulla talis neces¬
sitas cogeret. Quid autem coegit loca scrip¬
turarum quib predestinatio cominenda¬
ta ẽ copiosius ⁊ enucleatius isto nr̃o labore de¬
fendi. nisi quod pelagiam dicunt. grãm dĩ
scd̾m merita nra dari : Qd qͥd ẽ aliud qͣm gr̃e õio ne¬

Expanded text:
sive optavi, sive laudavi, quis, non dicam nesive optavi, sive laudavi, quis, non dicam negare, sed dubitare saltem audeat Deum daturum se esse praescisse, et quibus daturus fuerit, nunquam potuisse nescire? Haec est praedestinatio manifesta et certa sanctorum: quam postea diligentius et operosius, cum jam contra Pelagianos disputaremus, defendere necessitas compulit. Didicimus enim singulas quasque haereses intulisse Ecclesiae proprias quaestiones contra quas diligentius defenderetur Scriptura divina, quam si nulla talis necessitas cogeret. Quid autem coegit loca Scripturarum, quibus praedestinatio commendata est, copiosius et enucleatius isto nostro labore defendi, nisi quod Pelagiani dicunt gratiam Dei secundum merita nostra dari? quod quid est aliud quam gratiae omnino ne
Abbreviated transcription (Latin):
ibe quoduis. Que uerba mea pelagiis
rome cum a quodam frẽ ⁊ coepõmeo fuissẽt
eo presente cominemorata ferre ñ potuit:
et contradicens aliquanto cominotius.
pene cum illo qͥ illa cõmemorauerat litiga¬
uit. Quid nͦ primitus ⁊ maxime d̾s uibet.
nisi ut credamus in eum : &e hoc gͦ ip̃e dat
si bene illi dictum ẽ da quod iubes. & in eis¬
demetiã libris quos de mea conu̾sione
narraui: deo me conu̾tente ad eam fidem
quam miserrima et furiosissima loqua¬
citate uastabam. nonne ita narratũ eẽ
meministis. ut ostenderem me fidelib et
cotidianis matris mee lactums. ne ꝑirem
fuisse concessum : Ubi utiq predicani ñ
solum adu̾sas a recta fide. sed adũsas etiã
recte fidei. dm̃ sua gratia ad eam conu̾tere
hominum uoluntates. De proficiente
porro ꝑseuerantia quemadmodum dm̃
iogauerim. scitis ⁊ potestis recensere cum
uultis. Omnia itaꝙ dei dona que in eodem oꝑe

Expanded text:
et jube quod vis » . Quae mea verba Pelagius et jube quod vis » . Quae mea verba Pelagius Romae, cum a quodam fratre et coepiscopo meo fuissent eo praesente commemorata, ferre non potuit, et contradicens aliquanto commotius, pene cum eo qui illa commemoraverat litigavit. Quid vero primitus et maxime Deus jubet, nisi ut credamus in eum? Et hoc ergo ipse dat, si bene illi dictum est, « Da quod jubes. » Et in eisdem etiam libris quod de mea conversione narravi , Deo me convertente ad eam fidem, quam miserrima et furiosissima loquacitate vastabam, nonne ita narratum esse meministis, ut ostenderem me fidelibus et quotidianis matris meae lacrymis ne perirem fuisse concessum? Ubi utique praedicavi, non solum aversas a recta fide, sed adversas etiam rectae fidei, Deum sua gratia ad eam convertere hominum voluntates. De proficiente porro perseverantia quemadmodum Deum rogaverim, et scitis, et potestis recensere cum ultis. Omnia itaque Dei dona quae in eodem opere
Abbreviated transcription (Latin):
me contra pelagianos. tot catholicorum ⁊ ali¬
orum. et nr̃is precedentib libris multum
iniror eos dicere. nec attendere ut de aliis
hic taceam ipsos libros nr̃os. et antequam
pelagiani apparere cepissent. conscriptos
⁊ edicos. ⁊ uidere. quam multis eorum locis
nescientes futuram pelagianam heresim cedebanus
predicando grãm qua nos łs liberat ama¬
lis errorib. ⁊ morib nr̃is. non preceden¬
tib bonis meritis nr̃is faciens hoc scłm gͣ¬
tiutam misccłiam suam. Quod plenius
sapere cepi in ea disputatione quam scͥp¬
si. ad beate memorie simplicianum epm̃
mediolanensis eccłie. inmei ep̃atus exor¬
dio. quando ⁊ inicium fidei donum dei ẽẽ
cognoui. zasserui. Quid autẽ meorum
opuscłorum frequentuis ⁊ delectabilius.
innotescere potuit. quara libri confessio¬
num mearum. cum ⁊ ipsos ediderim ante¬
quam pelagiana heresis extitisset. In eis
certe dixideo nr̃õ. ⁊ sepe dixi. da quod ibeꝰ.

Expanded text:
me contra Pelagianos, tot catholicorum et alime contra Pelagianos, tot catholicorum et aliorum et nostris praecedentibus libris » : multum miror eos dicere; nec attendere, ut de aliis hic taceam, ipsos libros nostros et antequam Pelagiani apparere coepissent, conscriptos et editos, et videre quam multis eorum locis futuram nescientes Pelagianam haeresim caedebamus, praedicando gratiam, qua nos Deus liberat a malis erroribus et moribus nostris, non praecedentibus bonis meritis nostris, faciens hoc secundum gratuitam misericordiam suam. Quod plenius sapere coepi in ea disputatione, quam scripsi ad beatae memoriae Simplicianum episcopum Mediolanensis Ecclesiae, in mei episcopatus exordio, quando et initium fidei donum Dei esse cognovi, et asserui. 53. Quid autem meorum opusculorum frequentius et delectabilius innotescere potuit, quam libri Confessionum mearum? Cum et ipsos ediderim antequam Pelagiana haeresis exstitisset; in eis certe dixi Deo nostro, et saepe dixi: « Da quod jubes,
Abbreviated transcription (Latin):
isti nrĩ dicire existimant : & siuerum est
quod dicitur de predestinatione dei be¬
neficiorum. non ẽ tamen ppłis predicandũ:
Predicandum ẽ prorsus: ut qui habet
aures audiendi andiat. Quis autem
habet. si non accepit abillo qui ait. dabo
Certe qui non accepit reiciat. dum ta¬
habet aures audiendi dẽ recte colatur
predicanda ẽ pudicicia. ut ab eo qui ha¬
bet aures aucliendi nichilgenitalibus
membris illicitum ꝑpetretur. predican¬
da ẽ caritas ut ab eo qui habet aures au¬
diendi ds̃ ⁊ proximus diligatur. ita p̃¬
dicanda ẽ ⁊ ista predestinatio beneficioꝵ
dei. ut qui habet aures audiendi. non inse ip̃osed
in domino głietur. Quod autem dicunt non
opus suisse huius cemodi disputationis in¬
certo minus intelligentulm tot corda tur¬
bari. qm̃ non minus utiliter sine hac diffini¬
tione predestinationis ꝑ tot annos desensa
ẽ catholica fides. tum contra alios. tum maxi¬

Expanded text:
isti nostri dicere existimant, « Etsi verum est isti nostri dicere existimant, « Etsi verum est quod dicitur de praedestinatione beneficiorum Dei, non estPraedicandum est prorsus, ut qui habet aures audiendi, audiat . Quis autem habet, si non accepit ab illo qui ait, Dabo Baruch II, 31? Certe qui non accepit, rejiciat: dum tahabet aures audiendi, Deus recte colatur; praedicanda est pudicitia, ut ab eo qui habet aures audiendi, nihil genitalibus membris illicitum perpetretur; praedicanda est charitas, ut ab eo qui habet aures audiendi, Deus et proximus diligatur: ita praedicanda est et ista praedestinatio beneficiorum Dei, ut qui habet aures audiendi, non in se ipso, sed in Domino glorietur. 52. Quod autem dicunt, « non opus fuisse hujuscemodi disputationis incerto minus intelligentium tot corda turbari: quoniam non minus utiliter sine hac definitione praedestinationis per tot annos defensa est catholica fides, tum contra alios, tum maxi
Abbreviated transcription (Latin):
quisquam eos clicturus ẽ ita confessos istã
dei grãm. ut auderent eius negare pre¬
scientiam. quam non solum docti. sed indoc¬
ti etiam confitentur: Porro si hec ita deum
nouerant dare. ut non ignorarent eum
daturum se ẽẽ prescisse. et quib daturꝰ
ẽẽt non potuisse nestire. proculdubio
nouerant predestinationem. quam ꝑ
apłos predicatam contra nouos hereti¬
cos operosius diligentius ꝙ defendimꝰ.
Nec tamen eis obedientiam predicanti¬
b ⁊ ineam sicut quisꝙ poterat feruen¬
ter orantib. nullomodorecte diceretur.
Si non uultis obedientiam ad quam nos
accenditis in nrõ corde frigescere. nolite
nob̾ istam dei grãm predicare. quã dm̃
dare fatemim. que ut nos faciamꝰ hor
utrũq faciebant. id est ad dei grãm que
non socłm merita nr̃ã datur. ueracit᷑ pre¬
dicabatit. ⁊ piam obedientiam preceptis
salutarib instruebant. quid ẽ quod in¬
uicta conclusi molentia ueritatis. recte se

Expanded text:
quisquam eos dicturus est, ita confessos istam quisquam eos dicturus est, ita confessos istam Dei gratiam, ut auderent negare ejus praescientiam, quam non solum docti, sed indocti etiam confitentur? Porro si haec ita Deum noverant dare, ut non ignorarent eum daturum se esse praescisse, et quibus daturus esset non potuisse nescire; procul dubio noverant praedestinationem, quam per Apostolos praedicatam contra novos haereticos operosius diligentiusque defendimus: nec tamen eis obedientiam praedicantibus, et ad eam sicut quisque poterat ferventer hortantibus, ullo modo recte diceretur, Si non vultis obedientiam, ad quam nos accenditis, in nostro corde frigescere, nolite nobis istam Dei gratiam praedicare, qua Deum dare fatemini, quae ut nos faciamus horutrumque faciebant, id est, et Dei gratiam, quae non secundum merita nostra datur, veraciter praedicabant, et piam obedientiam praeceptis salubribus instruebant: quid est quod invicta conclusi violentia veritatis recte se
Abbreviated transcription (Latin):
tis. dicite uinus eẽ nature. ⁊ ds̃ uocẽ
dari uobis a scõ spũ deprecabitur. id ẽ
rogabitur ds̃ ut ꝑmittat uob lari
uocem: ut quod creditis confiteri pos¬
sitis. Dabit enun certus sum. Qui dedit
quod primum ẽ. dabit ⁊ quod scdm ẽ.
Qui dedit credere: dabit ⁊ confiteri.
Isti tales tantiq doctores dicentes nõ
ẽẽ aliquid de quo tanquam de nr̃o qͦd
nob̾ cłs non dederit gloriemur: nec ip̃m
cor nr̃m ⁊ cogitationes nrãs in potesta¬
te nrã ẽẽ. et totum dantes deo atq ab
ipso nos accipere confitentes. ut ꝑman¬
suri conuertamur ad erim. ut id qͦd
bonum ẽ nob̃ quoq uideatur bonum:
et uelimus illud ut honoremus deum. et
recipiamus xp̃m. ut exindeuotis efficia¬
mur deuoti ⁊ religiosi. ut in ipscm trinita¬
tem crecdamus. ⁊ confiteamur etiam uoce
quod credimus. Hec utiq gratie dei tribu¬
unt. dei munera agnoscunt. abipso nob̃
non a nob̃ eẽ testantur. Nunquid autem

Expanded text:
tis, dicite unius esse naturae; et Deus vocem tis, dicite unius esse naturae; et Deus vocem dari vobis a sancto Spiritu deprecabitur: » id est, rogabitur Deus, ut permittat vobis dari vocem, qua quod creditis, confiteri possitis. « Dabit enim, certus sum; qui dedit quod primum est, dabit et quod secundum est » ; qui dedit credere, dabit et confiteri. 50. Isti tales tantique doctores dicentes non esse aliquid, de quo tanquam de nostro, quod nobis Deus non dederit, gloriemur; nec ipsum cor nostrum et cogitationes nostras in potestate nostra esse; et totum dantes Deo, atque ab ipso nos accipere confitentes, ut permansuri convertamur ad eum; ut id quod bonum est, nobis quoque videatur bonum, et velimus illud, ut honoremus Deum, et recipiamus Christum, ut ex indevotis efficiamur devoti et religiosi, ut in ipsam Trinitatem credamus, et confiteamur etiam voce quod credimus: haec utique gratiae Dei tribuunt, Dei munera agnoscunt, ab ipso nobis, non a nobis esse testantur. Numquid autem
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ michi. Quod cum dicit. non negat deo
uisum. Adeo enim preparatur uoluntas
hominum. Ut enim ds honorificetur a
ẽ in expositione enisdem enangelii. cũ
ad illum uenisset locum. ubi dnm ad
ihrłm ꝑgentem samaritani recipere no¬
luerunt. simulcdisce inquit quia reci¬
pi noluit. a non simplici mente conũ¬
sis. Nam si uoluisset. ex indenotis. deuo¬
tos fecisset. Cur autem non receꝑint eũ
euangłista ipse memorauit dicens. quia
autẽ recipi intra samariam gestiebant.
seclds quos dignatur uocat.⁊ quẽ nult
religiosum facit. Quid eudentius quid
illustrius a uerbi dei tractatorib querimꝰ.
si ⁊ abipsis quod inscripturis clarum est
audire delectat: Sed his duob qui stiffi¬
cere clebuerunt. scm̃ gregorium addamꝰ
⁊ tercium. qui ⁊ credere indeum. ⁊ quod
creclimus confiteri dei donum ẽe testa¬
turꝰ dicens. Unius deitatis. queso uos
confitemim trinitatem. Si uͦ alit̃ uul¬

Expanded text:
et mihi. Quod cum dicit, non negat Deo et mihi. Quod cum dicit, non negat Deo visum; a Deo enim praeparatur voluntas hominum » . « Ut enim Deus honorificetur a est, in Expositione ejusdem Evangelii, cum ad illum venisset locum, ubi Dominum ad Jerusalem pergentem Samaritani recipere noluerunt: « Simul disce, » inquit, « quia recipi noluit a non simplici mente conversis. Nam si voluisset, ex indevotis devotos fecisset. Cur autem non receperint eum, Evangelista ipse commemoravit dicens: Quia iscipuli autem recipi intra Samariam gestiebant. Sed Deus quos dignatur vocat, et quem vult religiosum facit » . Quid evidentius, quid illustrius a verbi Dei tractatoribus quaerimus, si et ab ipsis quod in Scripturis clarum est, audire delectat? Sed his duobus, qui sufficere debuerunt, sanctum Gregorium addamus et tertium, qui et credere in Deum, et quod credimus confiteri, Dei donum esse testatur, dicens: « Unius deitatis, quaeso vos, confitemini Trinitatem: si vero aliter vul
Abbreviated transcription (Latin):
tum dictum ue hominis. quod non ex
cordis cogitatione proceclat. Quid autẽ
amplius agere de hac cyprianus martyr
gloriosissimus et doctor lucidissimꝰ potuit.
quam ubi nos in orõne domunca etiã
proinunicis fidei xp̃iane orare oportere
coramonuit: ubi de inicio fidei. quod etiã
hoc donum dei sit quid sentiret ostendit:
et ꝑseuerantia usꝙ infinem. quuia ⁊ ip̃am
non nisi deus eis qui ꝑseueranerint donat.
eccłiam xp̃i cotidie orare monstrauit. Bea¬
tus quoꝙ ambrosius cum exponeret qͦd
ait lucas euangłista iisum ẽ et michi. potest
inquit non soli uisum ẽẽ. quod sibi iusum
eẽ declarat. Non omni uoluntate tantum hu¬
mana uisum ẽ. sed sicut placuit ei qui in
me loquitur xp̃c. Qui ut id quod bonũ
est. nob quoq uideri bonum possit oꝑatur.
Cuius enim miseretur. ⁊ uocat. & ideo qͥ
xp̃m sequitur: potest interrogatus. curꝰ ẽẽ
uoluerit xp̃ianus respondere. uisum est

Expanded text:
tum dictumvi hominis, quod non ex tum dictumvi hominis, quod non ex corde et cogitatione procedat. Quid autem amplius de hac re agere Cyprianus martyr gloriosissimus et doctor lucidissimus potuit, quam ubi nos in oratione dominica etiam pro inimicis fidei christianae orare oportere commonuit? ubi de initio fidei, quod etiam hoc donum Dei sit, quid sentiret ostendit: et pro perseverantia usque in finem, quia et ipsam nonnisi Deus eis qui perseveraverint donat, Ecclesiam Christi quotidie orare monstravit. Beatus quoque Ambrosius cum exponeret quod ait Lucas evangelista, Visum est et mihi : « Potest, » inquit, « non soli visum esse, quod sibi visum esse declarat. Non enim voluntate tantum humana visum est, sed sicut placuit ei qui in me loquitur Christus, qui ut id quod bonum est, nobis quoque videri bonum possit, operatur: quem enim miseratur, et vocat. Et ideo qui Christum sequitur, potest interrogatus cur esse voluerit christianus, respondere, Visum est
Abbreviated transcription (Latin):
ligebant paucissimis ẽẽ donatum. ut nul¬
lo sibi homine predicante ꝑ ipm deũ.
uel ꝑ angłos celoruim doctrinam salutis
accipiant. multis uͦ id ẽẽ donatum. ut
deum ꝑ homines credant. Quolibet ta¬
men tantũmodo dicatur homini u̾bum
dei: proculdubio qui sic audit ut illi o
orum et grãm dei ueram sicut predicã¬
da est predicarunt. idest quam nulla me¬
rita humana prececlant. ⁊ ad facienda
diuina precepta instanter hortati sunt.
ut qui haberent dona obecdientie quibus
uissis obediendum ẽẽt audirent. Si enim
grãm merita ulla nr̃a precedunt. Profec.¬
to aut facti alicuiꝰ aut dicti. aut cogitatio.¬
nis ẽ meritum. ubi ⁊ ipsa intelligitur uo¬
luntas bona. Breuissime complexus est
omnium genera meritorum. qui olicit
in nullo głandum quando nr̃m nichil
sit. Qui uͦ ait. non ẽ in nr̃a potestate cor
nr̃m ⁊ nr̃e cogitationes. nec ipsa facta et
dic̃ta preteriit. Non enim ẽ ullum fac¬

Expanded text:
ligebant paucissimis esse donatum, ut nulligebant paucissimis esse donatum, ut nullo sibi homine praedicante, per ipsum Deum vel per Angelos coelorum doctrinam salutis accipiant; multis vero id esse donatum, ut Deo per homines credant. Quolibet tamen modo dicatur homini verbum Dei, procul dubio, quo sic audiat ut illi oborum, et gratiam Dei veram, sicut praedicanda est, praedicarunt, id est, quam nulla merita humana praecedunt; et ad facienda divina praecepta instanter hortati sunt, ut qui haberent donum obedientiae, quibus jussis obediendum esset, audirent. Si enim gratiam merita ulla nostra praecedunt, profecto aut facti alicujus, aut dicti, aut cogitationis est meritum, ubi et ipsa intelligitur voluntas bona: sed brevissime complexus est omnium genera meritorum, qui dicit, « In nullo gloriandum, quando nostrum nihil sit. » Qui vero ait, « Non est in nostra potestate cor nostrum, et nostrae cogitationes, » nec ipsa facta et dicta praeteriit: non enim est ullum fac
Abbreviated transcription (Latin):
que de predestinatione grẽ predicatua.
hoc scio neminem contra istam predesti¬
nationem. quam sccłm scripturas scãs
defendimus. nisi errando disputate po¬
tusse. Puto tamen eis qui de hac resen¬
tentias tractorum requirunt. scõs ⁊ i
fide atꝙ doctrina xp̃iana. laudabiliter
usq quaꝙ diffamatos iros. cypria¬
num ⁊ ambrosium. quorum tam clara
testimonia imposiumꝰ debere sufficere.
omnia credentes. ꝑ omnia predicent. ⁊
eandem predicationem p̃dicationi qua
hortamur pigros. uel corcipimꝰ malos¬
non opinentur adu̾sam. quia ⁊ isti uiti cum
sic predicarent dei grãm. ut unus eorum
hortari ⁊ corripere destiterunt ut fierent
precepta diuina. nec tuuerunt ne dice¬
retur eis. Quid nos hortamini. quidet
corripitis. si nichil boni ut habeamus ẽ
nr̃m. et si non est in potestate nr̃ã cornr̃m:
Hec ne dicerentur eis nequaquam illi
scĩ eamente timere potuerunt: qua intel¬

Expanded text:
quae de praedestinatione gratiae praedicatur. quae de praedestinatione gratiae praedicatur. Hoc scio, neminem contra istam praedestinationem, quam secundum Scripturas sanctas defendimus, nisi errando disputare potuisse. Puto tamen eis qui de hac re sententias tractatorum requirunt, sanctos et in fide atque doctrina christiana laudabiliter usquequaque diffamatos viros, Cyprianum et Ambrosium, quorum tam clara testimonia posuimus, debere sufficere, omnia credant et per omnia praedicent, et eamdem praedicationem praedicationi qua hortamur pigros, vel corripimus malonon opinentur adversam: quia et isti viri, cum sic praedicarent Dei gratiam, ut unus eorum hortari et corripere destiterunt, ut fierent praecepta divina. Nec timuerunt ne diceretur eis, Quid nos hortamini? quid et corripitis, si nihil boni ut habeamus est nostrum, et si non est in potestate nostra cor nostrum? Haec ne dicerentur eis, nequaquam illi sancti ea mente timere potuerunt, qua intel
Abbreviated transcription (Latin):
electionem gratie salue fac̾te sunt uoluit
intelligi plebem. quam ꝓpterea ds̃ non
reppulit. quia prescuit. Hec ẽ illa electio
qua eos quos uoluit elegit in xp̃o ante cons¬
titutionem mundi ut eẽnt scĩ ⁊ unmacula¬
ti in conspectu eius in caritate. predesti¬
nans eos in adoptionem filiorum. Nullus
gͥ qui hec intelligit negare ueldubitare
ꝑmittitur. ubi ait apłs. Non reppulit
ds̃ plebem siam. quam prescuut. p̃desti¬
nationem significare uoluisse. Prescunt
enim reliquias. quas scłm electionem
gratie suerat ipse facturus. Hoc est gͦ
predestinauit. Sine dubio enim p̃scut.
si predestinauit. S p̃destirasse ẽ. hoc pre¬
scisse. quod fuerat ipse facturus. Quid
dei tractatores. legimus dei p̃scientiam.
⁊ agiturꝰ de uocatione electorum. eandẽ
predestinationem intelligere: Magis
enuim fortasse uoluerunt hoc uerbo mea
re uti. quod ⁊ facilius intelligitur. et non
repugnat. unmo ⁊ congruit ueritati.

Expanded text:
electionem gratiae factae sunt, voluit electionem gratiae factae sunt, voluit intelligi plebem, quam propterea Deus non repulit, quia praescivit. Haec est illa electio, qua eos quos voluit, elegit in Christo ante constitutionem mundi, ut essent sancti et immaculati in conspectu ejus, in charitate, praedestinans eos in adoptionem filiorum . Nullus igitur qui haec intelligit, negare vel dubitare permittitur, ubi ait Apostolus, Non repulit Deus plebem suam, quam praescivit, praedestinationem significare voluisse. Praescivit enim reliquias, quas secundum electionem gratiae fuerat ipse facturus. Hoc est ergo praedestinavit: sine dubio enim praescivit, si praedestinavit: sed praedestinasse, est hoc praescisse quod fuerat ipse facturus. CAPUTDei tractatores legimus Dei praescientiam, et agitur de vocatione electorum, eamdem praedestinationem intelligere? Magis enim fortasse voluerunt hoc verbo in ea re uti, quod et facilius intelligitur, et non repugnat, imo et congruit veritati
Abbreviated transcription (Latin):
siam ⁊ ego ex ipsa plebe sim. Deinde addi¬
dit. unde nuinc agimus. Non reppulit
d̾s plebemsuam quam presciit. Atꝙ ut
ostenderet dei gratia fuisse relictas reliqͥas
non mecitis operum eorum secutus adiun¬
xit. annescitis in helya quid dicit scͥptura
quẽ admodum interpellat dm̃ adu̾sus isrł:
&e detera. Seclquid dicit illi responsum di
uinum: Reliqui michi septem milia ui¬
tmum qui noncuruanerunt genua ante
baal. Non enim ait relicta sunt michi. aut relique¬
tunt se michi. sed reliqui michi. Si gͦ inquit et
in hoc tempore reliquie ꝑ electionem grẽ salue
facte sunt. Si autem gratia: iam non ex oꝑib.
alioquin grã. iam non est grã. & conectens
illa. que iam supra interposui. Quidgͦ : Et
huic interrogationi respondens. quod que¬
rebat inquit iscł. hoc non ẽ consecutus. elec¬
tio autem consecuta ẽ. ceteri uͦ excecatisunt.
In hac gͦ electione et in his reliquiis que ꝑ

Expanded text:
Nam et ego ex ipsa plebe sum. Deinde addiNam et ego ex ipsa plebe sum. Deinde addidit unde nunc agimus, Non repulit Deus plebem suam, quam praescivit. Atque ut ostenderet Dei gratia fuisse relictas reliquias, non meritis operum eorum, secutus adjunxit, An nescitis in Elia quid dicit Scriptura; quemadmodum interpellat Deum adversus Israel? et caetera. Sed quid divinum? Reliqui mihi septem millia virorum, qui non curvaverunt genua ante Baal. Non enim ait, relicta sunt mihi, aut reliquerunt se mihi, sed reliqui mihi. Sic ergo, inquit, et in hoc tempore reliquiae per electionem gratiae salvae factae sunt. Si autem gratia, jam non ex operibus; alioquin gratia jam non est gratia. Et connectens illa quae jam supra interposui, Quid ergo? et huic interrogationi respondens, Quod quaerebat, inquit, Israel, hoc non est consecutus; electio autem consecuta est; caeteri vero excaecati sunt . In hac ergo electione, et in his reliquiis, quae per
Abbreviated transcription (Latin):
in homine. Hecitaq dona dei que dantur
te huius terminum ꝑseuerare. sicut tan¬
ta rationum atq auctoritatum contestati¬
one probauimus. hec inquamdeidona si
nulla ẽ predestinatio quam defendimus.
non presciuntur a deo. Presciuntur autem.
ficatur etiam nomine prescientie sicut ait
apłs. Non reppulit ds plebem suam quam p̃¬
sciuit. Hic quodait prescunt. non recte
intelligitur nisi p̃destinauit. Quod cir¬
cunistantia ipsius lectionis ostendit. Lo.¬
quebatur enim de reliquiis udeorum. qͦ
salue facte sunnt peuntib ceteris. Nlam suꝑiꝰ
dixerat ad isrł dixisse ꝓpħam. Totadie ex¬
tendi manus meas. ad ppłm non creden¬
tem. ⁊ contradicentem. & tanquam res¬
porideatur. Ubi sunt gͦ facte promissioes
dei adisrł: continuo subumnxit. Dico ergo.
slunquid reppulit ds̃ plebem suam. Absic.
Nam ⁊ ego istlita sum. ex semine abrahã¬
de tribu beniamin. Tanquam diceret.

Expanded text:
in homine . 47. Haec itaque dona Dei, quae dantur in homine . 47. Haec itaque dona Dei, quae dantur tae hujus terminum perseverare, sicut tanta rationum atque auctoritatum contestatione probavimus; haec, inquam, Dei dona, si nulla est praedestinatio quam defendimus, non praesciuntur a Deo: praesciuntur autem; ficatur etiam nomine praescientiae, sicut ait Apostolus, Non repulit Deus plebem suam, quam praescivit. Hic quod ait, praescivit, non recte intelligitur, nisi, praedestinavit: quod circumstantia ipsius lectionis ostendit. Loquebatur enim de reliquiis Judaeorum, quae salvae factae sunt, pereuntibus caeteris. Nam superius dixerat, ad Israel dixisse prophetam, Tota die extendi manus meas ad populum non credentem et contradicentem: et tanquam responderetur, Ubi sunt ergo factae promissiones Dei ad Israel? continuo subjunxit, Dico ergo, Numquid repulit Deus plebem suam? Absit: nam et ego Israelita sum ex semine Abraham, tribu Benjamin: tanquam diceret,
Abbreviated transcription (Latin):
tantur ut possint atq exhortandos se ẽẽ
homines confitentur. satis utiq ostendũt
nec ea predicatione impediri exhortatioes
siue ad fidem. sine ad ꝑseuerantiam. usꝙ in
finem. quia ⁊ ista dei dona eẽ. nec a se ipso cui¬
quam. sed abillo tribui predicamus. At
enim uicio suo quisq deserit fidem. cum ce¬
clit temptationi. atq consentit. qua cũ
illo agitur ut deserat fidem. quis negat:
Sed non ideo dicenda ẽ in fide ꝑseuerantia
noneẽ donum dei. Hanc enum cotidie pos¬
cit qui dicit. ne nos inferas in temptationẽ.
Et si exauditur. hanoaccipit. Ac per hoc coti¬
die. ut ꝑseueret petens. profecto ꝑseueran¬
tie sue spem non in se ipso sed in deoponit.
Ego autẽ nolo exaggerare meis uerbis. secl
deant quale sit quod sibi ꝑsuaserunt. pre
ẽ enun licere tunc de sua salute hominem
desꝑare. quando spem suam non inseipso.
sed indeo didicerit ponere. cum ꝓpheta cla¬
met. Maleclictus omnis qui spem habet

Expanded text:
tantur, ut possunt, atque exhortandos esse tantur, ut possunt, atque exhortandos esse homines confitentur; satis utique ostendunt, nec ea praedicatione impediri exhortationes, sive ad fidem, sive ad perseverantiam usque in finem, quia et ista Dei dona esse, nec a se ipso cuiquam, sed ab illo tribui praedicamus. 46. At enim, « vitio suo quisque deserit fidem, cum cedit tentationi atque consentit, qua cum illo agitur ut deserat fidem. » Quis negat? Sed non ideo dicenda est in fide perseverantia non esse donum Dei. Hanc enim quotidie poscit, qui dicit, Ne nos inferas in tentationem ; et si exauditur, hanc accipit: ac per hoc, quotidie ut perseveret petens, profecto perseverantiae suae spem non in se ipso, sed in Deo ponit. Ego autem nolo exaggerare meis verbis, sed deant quale sit quod sibi persuaserunt, « prest enim dicere, tunc de sua salute hominem desperare, quando spem suam non in se ipso, sed in Deo didicerit ponere: cum propheta clamet, Maledictus omnis qui spem habet
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. Dax fratrib ⁊ caritas cum fide. a deo
ab illo ẽ ⁊ fides. Propt̃ quod ab illo eam non
solumangeri. habentib: uerum etiam ñ
habentib poscimus dari. Neq isti ꝓpter
quos hec dicimus qui predicatione pre¬
destinationis. ⁊ gr̃e exhortationem clami¬
tant impediri. ad sola illa exhortant᷑ dona
que non adeo cdari. sed a nob̃ ẽẽ contendunt
sicut sunt inicium fidei. et in eausq in fi¬
nem ꝑseuerantia. quod utiꝙ facere deb̾ent.
ut tantum modo infideles exhortarentur.
ut crederent. et fideles ut increduli ꝑ ma¬
nerent. Ea uͦ que nob̾cum dei dona ẽẽ non
negant. ut nob̃cum pelagianum demolian¬
turꝰ errorem. sicut ẽ pudicicia continentia
patientia. et cetera quib recte uiuitur. et
ex fide impetrantur a domino oranda mons¬
trare. et orare solum uelsibi uel aliis debue¬
runt. non autẽ quenquam ut ea capesseret
et retineret hortari. Cum uͦ ad hec exhor¬

Expanded text:
dicit: Pax fratribus et charitadicit: Pax fratribus et charitaab illo est et fides, propter quod ab illo eam non solum augeri habentibus, verum etiam non habentibus poscimus dari. 45. Neque isti, propter quos haec dicimus, qui praedicatione praedestinationis et gratiae exhortationem clamitant impediri, ad sola illa exhortantur dona, quae non a Deo dari, sed a nobis esse contendunt, sicut sunt initium fidei, et in ea usque in finem perseverantia: quod utique facere deberent, ut tantummodo infideles hortarentur ut crederent, et fideles ut credere permanerent. Ea vero quae nobiscum Dei dona esse non negant, ut nobiscum Pelagianum demoliantur errorem, sicut est pudicitia, continentia, patientia, et caetera quibus recte vivitur, et ex fide impetrantur a Domino, oranda monstrare et orare solum vel sibi vel aliis debuerunt; non autem quemquam, ut ea capesseret et retineret, hortari. Cum vero et ad haec exhor
Abbreviated transcription (Latin):
ubi enim zelus ⁊ contentio. ibi inconstan¬
tia. ⁊ omne opus prauum: Sicut gͦ corti¬
prendi funt inquieti. aduni eloquiites¬
tib. ⁊ ipsis quos nob̾cum isti cominunes
habent actib nc̃is. neꝙ hane impeclit cor¬
rectionem quod sapientiam pacificam qua con¬
tenciosi corriguntur atq sanantur donũ
dei ẽẽ predicamus. ita corripiendi sunt infi¬
deles. uel infide non permanentes. non impe¬
diente istam correctionem predicatione gre
dei. que fidem quoq ipsam et in ea ꝑman¬
sionem dona dei ẽẽ commendat. quia ⁊ si fide
impertatur sapientia. sicut et ipse iacob
cum dixisset. siquis ur̃m indiget sapientia
postulet a deo. qui dat omnib affluenter et
non uproꝑat. et dabitur ei. mox addidit:
postulet autẽ inficde nichil hesitans: ñ
tamen qm̃ fides datur prius quam postule¬
tur ab illo cui ddatur. icleo dicenda ẽ non
eẽ donum dei. sed ẽẽ a nob. quia data ẽ nob̃
non perentib nob. Apłs enim aꝑtissime

Expanded text:
bi inconstantia, et omne opus pravum ? Sicut ergo corripiendi sunt inquieti, et divinis eloquiis testibus, et ipsis quos nobiscum isti communes habent actibus nostris; neque hanc impedit correptionem, quod sapientiam pacificam, qua contentiosi corriguntur atque sanantur, donum Dei esse praedicamus: ita corripiendi sunt infideles, vel in fide non permanentes, non impediente istam correptionem praedicatione gratiae Dei, quae fidem quoque ipsam et in ea permansionem dona Dei esse commendat. Quia etsi ex fide impetratur sapientia, sicut ipse Jacobus cum dixisset, Si quis vestrum indiget sapientia, postulet a Deo, qui dat omnibus affluenter, et non improperat, et dabitur ei; mox addidit, Postulet autem in fide, nihil haesitans : non tamen quoniam fides datur priusquam postuletur ab illo cui datur, ideo dicenda est non esse donum Dei, sed esse a nobis, quia data est nobis, non petentibus nobis. Apostolus enim apertissime
Abbreviated transcription (Latin):
uob̾ plura fortassis occurrant. non frustra
dicitur ne nos inferas intemptationem.
Nam quisquis in temptationẽ non infertͫ:
profecto nec in temptationem sue male uolun¬
tatis infertur. & qui intemptationem sue
male uoluntatis non infertur: in nullã pror¬
suis infertur. Unusquisq enim temptanir
ut scriptum ẽ a concupiscentia sua. ab¬
stractus ⁊ illectus. Ds̃ autẽ neminẽ temp¬

Expanded text:
vobis plura fortassis occurrant, non frustra vobis plura fortassis occurrant, non frustra dicitur, Ne nos inferas in tentationem. Nam quisquis in tentationem non infertur, profecto nec in tentationem suae malae voluntatis infertur: et qui in tentationem suae malae voluntatis non infertur, in nullam prorsus infertur. Unusquisque enim tentatur, ut scriptum est, a concupiscentia sua abstractus et illectus: Deus autem nemine
Abbreviated transcription (Latin):
certe qui sapit. non dico desipit sedinsaiit. Im¬
ꝑauit autem ds. ut ei sc̃i eis dicant orantes¬
ne nos inferas in temptationem. Quisquis gͥ
exanditur hoc poscens: non infertur in cõ
tumacie temptationem. qua possit uel dig¬
mis sit ꝑseuerantiam scĩtatis amittere. at
enum uoluntate sua quisꝙ deserit deum. ut
merito deseratur adeo. Quis hoc negauerit:
Sed ideo petimus ne inferamur intemp¬
tationem. ut nonfiat. & si axaudimur uti
ꝙ non fit. quia d̾s non ꝑmittit ut fiat. sichil
enim fit. nisi quod aut ipse facit aut fieri
ipse ꝑmittit. Potens gͦ est ⁊ amaloinbo¬
num flectere uoluntates. et in lapsum pro¬
nas conuertere ac dirigere insibi placitũ
gressum. cui non frastra dicitur. ds̃ tu conũ¬
tens uuuficabis nos. son frustra dicitur. ne
des admouendum pedem meum. Non frast᷑
dicitur. ne tradas me dñe a desiderio meo pec¬
catori. Postremo ne multa cõmemorem cũ

Expanded text:
certe qui sapit, non dico desipit, sed insanit. Imcerte qui sapit, non dico desipit, sed insanit. Imperavit autem Deus, ut ei sancti ejus dicant orantes, Ne inferas nos in tentationem. Quisquis igitur exauditur hoc poscens, non itumaciae tentationem, qua possit vel dignus sit perseverantiam sanctitatis amittere. At enim voluntate sua quisque deserit Deum, ut merito deseratur a Deo, quis hoc negaverit? Sed ideo petimus ne inferamur in tentationem, ut hoc non fiat. Et si exaudimur, uti non fit; quia Deus non permittit ut fiat. Nihil enim fit, nisi quod aut ipse facit, aut fieri ipse permittit. Potens ergo est, et a malo in bonum flectere voluntates, et in lapsum pronas convertere, ac dirigere in sibi placitum gressum. Cui non frustra dicitur, Deus, tu convertens vivificabis nos : non frustra dicitur, Ne des ad movendum pedem meum : non frustra dicitur, Ne tradas me, Domine, a desiderio meo peccatori : postremo, ne multa commemorem, cum
Abbreviated transcription (Latin):
supplicit᷑ emereri potest: sed cum datum
fuerit amidti contumacit̃ non potest. Cũ
enum ꝑseuerauerit quisq usq in finem:
neq hoc donum potest amittere. nec alia
que poterat ante finem. Quomͦ enim po¬
test amitti. ꝑ quod fit ut non amittatur
etiam quod posset amitti : Sed ne forte
dicatur usq infinem ꝑseuerantia non
amitti quidem cum data fuerit. idest cũ
ꝑseueratum fuerit usq infinem. sed tunc amitti qͦ¬
dammͦ quando agit homo. ꝑ contumaciam
ut ad eam ꝑuenire non possit. sicut dicimus
hominem qui non ꝑseuerauerit usq in finẽ
amisisse uitam et̃nam uel regnum dei. non qͦd
iam acceꝑat ⁊ habebat. secd quod acciꝑet etha¬
betet. si ꝑseuerasset. uerborum controu̾siaᷤᷤ
anferamus. ⁊ nonnulla etiam que non ha¬
bentur. s habenda sꝑabamus posse dicamus
amitti. Dicat michi quisquis audet. utrum ds̃
dare non possit quod ase posci imꝑauit. Hoc

Expanded text:
suppliciter emereri potest: sed cum datum suppliciter emereri potest: sed cum datum fuerit, amitti contumaciter non potest. Cum enim perseveraverit quisque usque in finem, neque hoc donum potest amittere, nec alia quae poterat ante finem. Quomodo igitur potest amitti, per quod fit ut non amittatur etiam quod posset amitti? 11. Sed ne forte dicatur, usque in finem perseverantiam non amitti quidem, cum data fuerit, id est, cum perseveratum fuerit usque in finem: sed tunc amitti quodam modo, quando agit homo per contumaciam, ut ad eam pervenire non possit: sicut dicimus hominem, qui non perseveraverit usque in finem, amisisse vitam aeternam, vel regnum Dei; non quod jam acceperat et habebat, sed quod acciperet et haberet, si perseverasset: verborum controversias auferamus, et nonnulla etiam quae non habentur, sed habenda sperantur, posse dicamus amitti. Dicat mihi quisquis audet, utrum Deus dare non possit, quod a se posci imperavit. Hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ter attendunt. Deilla enim ꝑseuerantia lo¬
quimur. qua ꝑseueratur usq in finem. Qe
si data ẽ. ꝑseueratum ẽ usq infinem. Si au¬
tem non ẽ ꝑseueratum usq in finem. non
ẽ data. Quod iam ⁊ suꝑius satis egimus. Nõ
itaꝙ dicant homines ꝑseuerantiam cuiquam
datam usq in finem. nisi cum ipse uenerit
finis. et ꝑseuerasse cui data ẽ reꝑtus fue¬
rit usq in finem. Dicius quippe castum
quem nouimus castum. siue sit. sine ñ sit
in eadem castitate mansurus. et si quid a¬
liud duuni muneris habeat. quod teneri
⁊ amicti potest. dicimus eum habere quã¬
diicunq habet. ⁊ si amiserit dicimus ha¬
buisse. ꝑsenerantiam uͦ usq in finem qm̃
non habet quisquam nisi qui ꝑseuerat
usq infinem. multi eam possunt habere.
nullus amittere. Qleq enim metuendum ẽ
ne forte cum ꝑseuerauerit homo usꝙ in finẽ
aliqua in eomala uoluntas oriatur. ne ꝑ¬
seueret usq infinem. Hoc gͦ dei donum

Expanded text:
ter attendunt. De illa enim perseverantia loter attendunt. De illa enim perseverantia loquimur, qua perseveratur usque in finem: quae si data est, perseveratum est usque in finem; si autem non est perseveratum usque in finem, non est data; quod jam et superius satis egimus . Non itaque dicant homines, perseverantiam cuiquam datam usque in finem, nisi cum ipse venerit finis, et perseverasse, cui data est, repertus fuerit usque in finem. Dicimus quippe castum quem novimus castum, sive sit, sive non sit in eadem castitate mansurus; et si quid aliud divini muneris habeat, quod teneri et amitti potest, dicimus eum habere quamdiucumque habet; et si amiserit, dicimus habuisse: perseverantiam vero usque in finem, quoniam non habet quisquam, nisi qui perseverat usque in finem; multi eam possunt habere, nullus amittere. Neque enim metuendum est, ne forte cum perseveraverit homo usque in finem, aliqua in eo mala voluntas oriatur, ne perseveret usque in finem. Hoc ergo Dei donum
Abbreviated transcription (Latin):
deniq ⁊ iobannes inepła sua ponens dixit.
Si dixerimus quia peccatum non babemus.
nol ipsos seducimus ⁊ ueritas in nob̾ non ẽ. et
cetera que hic inserere longum ẽ. Iam uͦ cum
dicunt scĩ. ne nos inferas in temptationem. sed
libera nos amalo. quid alud quam ut in sc̃itate
ꝑseuerent precant᷑: Nam profecto concesso sibi
istodono dei. quod ẽẽ dei donum cum ab illo pos¬
citur satis aꝑteq monstranir. isto gͦ conces¬
so sibi dono dei ne iaferantur in temptano¬
nem. nemo scõeum non tenet usq in finem
ꝑseuerantiam sc̃ĩtatis. Neq enim quisquã
in ꝓposito xp̃iano ꝑseuerare desistit: nisi in
temptationem pͥmitus inferatur. Sic gͦ con¬
cedaturꝰ ei quod orat ut non inferatur utiq in
scĩficationem. quam deo donante ꝑcepit. deo
ita hanc ꝑseuerantiam predicari: ut nonuł
simpliciter emereri. uel amitti contumaci¬
ter possit. Ubi quid dicant. parum diligen¬

Expanded text:
denique et Joannes in Epistola sua ponens dixit, denique et Joannes in Epistola sua ponens dixit, Si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos decipimus, et veritas in nobis non est » : et caetera quae hic inserere longum est. 9. Jam vero cum dicunt sancti, Ne nos inferas in tentationem, sed libera nos a malo ; quid aliud quam ut in sanctitate perseverent, precantur? Nam profecto concesso sibi isto Dei dono, quod esse Dei donum, cum ab illo poscitur, satis aperteque monstratur: isto ergo concesso sibi dono Dei, ne inferantur in tentationem, nemo sanctorum non tenet usque in finem perseverantiam sanctitatis. Neque enim quisquam in proposito christiano perseverare desistit, nisi in tentationem primitus inferatur. Si ergo concedatur ei quod orat, ut non inferatur; utique in sanctificatione, quam Deo donante percepit, Deo ita hanc perseverantiam praedicari, ut non vel suppliciter emereri, vel amitti contumaciter possit » . Ubi quid dicant, parum diligen