comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
martini antisticis sigelberto glo¬
riosissimo rege duodecimo ano regnã¬
te post excessum sancti eufronii ep̃i nõ
merito meo cum sim scientia teterri¬
mus. et peccatis obuolutus. s tribuẽ¬
te fideli deo qui uocat ea que non funt
tamqͣm ea que sunt: omis ep̃atus ĩdig.¬
nus accepi. Mense autem scd̾o ordiua¬
tõnis mee cum essem in uilla incurrl
dissint̾iam cum fẽbre ualida: et talit̾ agi
cepi: ut ĩminente morte uiu̾e om̃umo¬
dis desparem. Emittebam autẽ assidue
egestionis officia: que nõ accipere pote¬
rans expensa. et erat horror cibi. cum
ab media defecerit uixtus stomachi: fe¬
bris tantum erat uirtus corpori. Nlam
nulłãtenus accedebat confortatõ sũp¬
tuosa. Erat autẽ et dolor grauis tecã
aluũ penetrans et descendens ad ilia:
nõ me minus cõsumens tortura sua ꝙͦ
febris exegerat. Cumq sic ageret
medũ ut non remansisset spes uite. s
cuncta deputarent᷑ in funere nec ua¬
leret penitus medici antidotum. quẽ

Expanded text:
Martini 1038 antistitis, Sigiberto gloriosissimo rege duodecimo anno regnante, post excessum sancti Eufronii episcopi, non meo merito, cum sim conscientia teterrimus, et peccatis obvolutus, sed tribuente fideli Deo, qui vocat ea quae non sunt, tanquam ea quae sunt, onus episcopatus indignus accepi. Mense autem secundo ordinationis meae, cum essem in villa, incurri dysenteriam cum febre valida, et taliter agi coepi, ut imminente morte vivere omnimodis desperarem. Emittebam autem assidue digestionum officia, quae accipere non poterant inexpensa, et erat horror cibi; cumque ab inedia deficeret virtus stomachi, febris tantum erat victus corpori. Nam nullatenus accedebat confortatio sumptuosa: erat autem et dolor gravis totam alvum penetrans, et descendens ad ilia, non me minus consumens tortura sua quam febris exegerat. Cumque sic ageretur mecum, ut non remansisset spes vitae, 1039 sed cuncta deputarentur in funere, nec valeret penitus medici antidotum, quem
Abbreviated transcription (Latin):
sii. et s sanguinus generositate in¬
ferior morum tamen nobilitate pre¬
cipue cirea martini honoren se pro¬
bauit ingetium. Nam et ip̃e ꝓprus
sum ptibus in martini honore eccle¬
siam tontruxit: cui tantum redditusi
ac quisiuit. quantum conuentui mo¬
nachorum ibidem deo et deato marti¬
no seruientiũ ꝑlenissimo sumptu suf¬
fic̾e potuisset. Florent autem hodiecꝑ
amibe eccłie. que ingredientib nobis
italiam ꝑuie sunt: uicine sciliez su¬
sensi ꝑago.
n diebus illis: ad beati uiri sacro¬
sanctum tumulum undecumq

Expanded text:
sii, etsi sanguinis generositate insii, etsi sanguinis generositate inferior, morum tamen nobilitate, praecipue circa Martini honorem, se probavit ingenuum. Nam et ipse propriis sumptibus in Martini honorem ecclesiam construxit, cui tantum reddituum acquisivit quantum conventui monachorum ibidem Deo et beato Martino servientium plenissimos sumptus sufficere potuisset. Florent autem hodieque ambae ecclesiae, quae ingredientibus nobis Italiam perviae sunt, vicinae scilicet Susensi pago. III. In diebus illis ad beati viri sacrosanctum tumulum undecunq
Abbreviated transcription (Latin):
O si et treditorem exiberet. ne eiꝰ uisi¬
tasio nͥ fiat occasio fidei iu fringẽde
clesie introitu adest imꝑrouisus ille
mat martini facit audiri mirabiłia
Tandem creditori reconsignat pacuni¬
am: ꝑlebs urbana concurrt̃ et rustica
clero precouante p̃sente marchisiosi¬
mul et protestante miraculum expo¬
nitur: ⁊p̃i sloria. mart ini pietas in
cõmune laudatur. Uir gͥ precdariis.
quem et ingenica liberalitas exor¬
nitas. ad melius mcitabat: regress
ad ꝓpͥa. sancti beneficio haut ingratꝰ
extitit. Nempe eccłiam in honore
domini martini. in ꝓprio fundauit
allodio: eamq de ꝓprus redditibꝰ. fua
mumificentia ampliauit. ut conuẽ¬
tu monachorum mibi congregato.
et prelato eis patre abbatiam fore
in ꝑpetuum constitueret. In qͣusq
hodie ad honorem dei. et laudẽ sig¬
ni potentis martini. fioret religio
xp̃iq seruitus liberalis. in dies exol¬
uitur. Creditor quoq illustris marci¬

Expanded text:
O si et creditorem exhiberet, ne ejus visiO si et creditorem exhiberet, ne ejus visitatio mihi fiat occasio fidei infringendae. clesiae introitu adest improvisus ille mat; Martini facit audiri mirabilia. Tandem creditori reconsignat pecuniam. Plebs urbana concurrit et rustica, clero praeconante, praesente Marchisio simul et protestante miraculum exponitur. Christi gloria, Martini pietas in communi laudatur. Vir igitur praeclarus, quem et ingenuitas et liberalitas exornitas ad melius incitabat, regressus ad propria, sancti beneficiis haud ingratus exstitit. Nempe ecclesiam in honore domni Martini in proprio fundavit allodio, eamque de propriis redditibus sua munificentia ampliavit, ut conventu monachorum inibi congregato, et praelato eis Patre abbatiam fore in perpetuum constitueret, in qua usque hodie in honorem Dei et laudem sancti Martini floret religio, Christique servitus liberalis in dies exsolvitur. Crediturque quod illustris Marchi
Abbreviated transcription (Latin):
bus sauctus liberali hilaritate annuẽs.
fidere iubet auxilium pollicet᷑. Nec mo¬
ra. iusio sompnꝰq parit̾ t̾miuant᷑. Ho¬
mo excitus. congratulari ceꝑat iusioui
Sed Martini promissio: reu̾titur ad ef¬
fectum. Nam repente duo uasa erea ꝓp¬
ter se posita. uir illustris repperit sum¬
mani nũmorum cõtmentia: pro qui¬
bus sollicitꝰ martino supplicauerat. Q
simul afpexit a seruante. nemine. mi¬
rari secun circuuiquaq prospic̾e. ue
forte ad sui temptationẽ. pecuiuã tan¬
tan. quis opposuisset herebat gͥ stu¬
peus. Quent seruientes sui. qui ora¬
tionis eius finem eminus prestolabã¬
tur. sollicitum ꝑpendentes: ꝓꝑuis acce¬
dunt. Nemiuemi affuisse se se excubã¬
tibus. qui ea deposuerit᷑ non minꝰ mi¬
raculo qͣm gaudio affecti protestant᷑
Tunc Marchisius. Signipotens inqͥt
Martinꝰ. de celestib credo thesauris
michi pondus pecuniaꝵ quib debitor
his diebus teneor: celitus destinauit.

Expanded text:
bus sanctus liberali hilaritate annuens bus sanctus liberali hilaritate annuens fidem jubet, auxilium pollicetur. Nec mora; visio somnusque pariter terminantur. Homo excitus congratulari coeperat visioni. Sed Martini promissio revertitur in effectum. Nam repente duo vasa aurea prope se posita vir illustris reperit summam nummorum continentia pro quibus sollicitus Martino supplicaverat. Quae simul ut aspexit, servante nemine, mirari secum, circumquaque prospicere, ne forte ad sui tentationem pecuniam tantam quis apposuisset. Haerebat igitur stupens. Quem servientes sui, qui ejus orationis fidem eminus praestolabantur, sollicitum perpendentes propius accedunt, neminem adfuisse sese excubantibus qui ea deposuerit, non minus miraculo quam gaudio affecti protestabantur. Tunc Marchisius: Signipotens, inquit, Martinus de coelestibus, credo, thesauris mihi pondus pecuniarum quibus debitor his diebus teneor coelitus destinavit.
Abbreviated transcription (Latin):
cranento. scilicet int̾positis simul fide¬
uissorib multis: et tunc eiꝰdem redden¬
de pecunie. dies condictus instabat.
Quid faceret. Si enim more auium.
ꝑnicib alis euolare posset: nec sic qui¬
dem. ad p̾fixum pot̾at occurr̾e diem.
Quod ergo solum sibi restabat ad mar¬
tini suffragia poscenda. totus conuer¬
titur: illum uotis. illum exorat gemi¬
tib. ut in tauta necessitate constituto
subueniat ne sciliez. qui sese. et sua ne¬
gocia ob eius deuotionem oblitus fue¬
rat. ab ip̃o obliuiscatur: nec fideiussorũ
et suam ip̃ius fidem ꝑiclitari sinat. S
more suo. diuinitus faciat esse possibi¬
sitas procendebat du fatigatus tãdẽ
obdormiuit. Cum ecce signipoteus
ille Martinus. ut tocus semꝑ uiscerib
caritatis affluebat. deuotum sibi mi¬
seratus. ei astitit. pontificali redimit
infula. duobus parit̾ epĩs comitatꝰ
Nisuniq est uiro: quod duo illi pro
eo martmio supplicarent. Quoꝵ p̃ci¬

Expanded text:
cramento scilicet, interpositis simul fidecramento scilicet, interpositis simul fideijussoribus multis, et tunc ejusdem reddendae pecuniae dies condictus instabat. Quid faceret? Si enim more avium pernicibus alis evolare posset, nec sic quidem ad praefixum poterat occurrere diem. Quod igitur solum sibi restabat, ad Martini suffragia poscenda totus convertitur. Illum votis, illum exorat gemitibus ut in tanta necessitate constituto subveniat; ne scilicet, qui sese et sua negotia ob ejus devotionem oblitus fuerat, ab ipso obliviscatur, ne fidejussorum et suam ipsius fidem periclitari sinat; sed more suo divinitus faciat esse « possibisitas praetendebat, diu fatigatus, tandem obdormivit; cum ecce signipotens ille Martinus, ut totus semper visceribus charitatis affluebat, devotum sibi miseratus, in visu ei astitit pontificalibus redimitus infulis, duobus pariter episcopis comitatus visumque est viro quod duo illi pro eo Martino supplicarent, quorum preci
Abbreviated transcription (Latin):
imbi ministratur transmifsit. singu¬
lisq canonicis singula douaria desti¬
nauit. Neq hoc uisum est ei satis.
Processu siquidem temporis. in dioce¬
⁊ sua. eccłiam in horore beati Marti¬
ni construxit: quam̃ tantis reddit
tes: habundantissimis sumꝑtibus
sustentarentur.
artisius de Monte ferrato. bo¬
Ne deuotionis cõsuetudiuẽ fecerat:
ut anras singulis ad diem festũ beati
martini ueniens tunulum eius sacͦ¬
sanctum expecͥet. Non eum itiueris
longitudo. uł asperitas. non interia cẽ¬
suim hostium insidie. uon bellorũ fre¬
queus iucursio non deniꝙ ulla pot̾ãt
impedire negocia. quin ad sc̃i suffragia
promerenda occurreret. Adeo fidele
uiro ꝓpositum erat. Pro more gͥ ali¬
qͣndo uenerat. Cum subito posito in
oratione: nego tiũ ꝑiculosum satis ꝑ¬
culit eiꝰ memoriam. Mutuo siquidem
.lx milia solidorum. in patͥa sua a quo¬
dam burgense acceꝑat. sub fidei sue sa¬

Expanded text:
inibi ministratur, transmisit singuinibi ministratur, transmisit singulisque canonicis singula donaria destinavit. Neque hoc visum est ei satis. Processu itaque temporis in dioecesi sua ecclesiam in honore beati Martini construxit, quam tantis redditibtes abundantissimis sumptibus sustententur. II. Marchisius de Monteferrato, Bonae devotionis consuetudinem fecerat ut annis singulis ad diem festum beati Martini, tumulum ejus sacrosanctum expeteret. Non enim itineris longitudo et asperitas, non interjacentium hostium insidiae, non bellorum frequens incursio, non denique ulla poterant impedire negotia quin ad sancti suffragia promerenda occurreret. Adeo fideli viro propositum erat! Pro more igitur aliquando venerat, cum subito posito in oratione negotium periculosum satis perculit ejus memoriam. Mutuo siquidem sexaginta solidorum millia in patria sua a quodam Burgense acceperat, sub fidei suae sa
Abbreviated transcription (Latin):
lo humiliorem ĩueniunt. nec ab ea
differre preter quod liueola quedã
uubicunda uice cicatricis alterutr̃ã
diuidebat. Quid moror ᷤ Tlamor
mirantium simul et gauderghmi
Ad astra sustollitur. Cauonici qui
matutinos hymnos pro sollẽpni
more decantabant: exciti uocibus
accuxrunt. Remq dignam satis
miratulo. oculis comꝓbantes. uenu¬
nem sanctorum. signoꝵ efficatia. cõ¬
parabilem martino protestabant᷑
Sulsantur igitur signa: te deuni
Taudamus alacoiter decantat᷑. Ma¬
ne dato. conuentus cłicoꝵ in capi¬
culum cõuocatur. Iussione marti¬
ni ãccepta: epm sanatum canonicũ
fãciunt: Qui es eodem die ut sibi
sanctus uisserat. dominicam missã
clero. populisq astantib celebuit.
Quib rite ꝑfectis. letus. et incolii¬
mis remeauit ad ꝓpria. Sed non in¬
gratus. uel sancti beneficio uł canõi
corum obsequio: ip̃i sancto uestes se¬
ricas p̃ciosas. uasaq aurea. uł argẽ¬
tea quibus hodieq deo. et sancto

Expanded text:
lo humiliorem inveniunt, nec ab ea lo humiliorem inveniunt, nec ab ea differre praeter quod lineola quaedam rubicunda hinc cicatricis alterutram dividebat. Quid moror? Clamor mirantium simul et gaudentium ad astra sustollitur. Canonici, qui matutinos hymnos pro solemni more decantabant, exciti vocibus accurrunt, remque dignam satis miraculo oculis comprobantes, neminem sanctorum signorum efficacia comparabilem Martino protestabantur. Pulsantur igitur signa, Te Deum laudamus alacriter decantatur. Mane dato conventus canonicorum in capitulum convocatur: Jussione Martini accepta, episcopum sanatum canonicum faciunt; qui et eodem die, ut sibi sanctus jusserat, Dominicam missam clero populisque astantibus celebravit. Quibus rite perfectis, laetus et incolumis remeavit ad propria. Sed non ingratus, vel sancti beneficio vel canonicorum suorum obsequio, ipsi sancto vestes sericas pretiosas vasaque aurea et argentea, quibus hodieque Domino et sancto
Abbreviated transcription (Latin):
misse celebratione. et dim̃i glorisicẽt
et de nr̃a int̾cessione. fiducialius pre¬
sumaut. His dictis locum morbi
baculi pastorcelis cuspide. uisus est
tatigisse. Ad cuiꝰ tactum. et uisio
Disparuit. et sompnus recessit. Ex¬
citus ep̃c: exꝑientie causa. loco nł¬
neris mamim apponit. At miuist
erus. qui ꝓpt̾ excubabant. timẽtes
tactu pruriginem irritare. ꝓrohi¬
bebant eum. Quib ille. Nolite
inquit timere. Dominus enim
Martinus. me sanitati reddidit. Q¬
bus sciscitantib. ne forti ꝑ sompuiũ
loqueretur. Accendite inquit lucer¬
nas Nenite et uidete locum: ubi fu¬
erat᷑ morbus: Illi dicto cicius. naur
mnore impaciens desideriũ est: acceu¬
fis lunimaribus p̃ euntem sequũt
Inq capitłm eccłie substiterunt.
QTiuic uero resolnũt fasçias. quibul
ut mos est alligabatur: pullos q qͦs
sero morbo. uelut insatiabili belue
obieteuint intactos reppereyiuit
Carnem subcreuisse. religua in nul¬

Expanded text:
missae celebratione, et Deum glorificet, missae celebratione, et Deum glorificet, et de nostra intercessione fiducialius praesumat. His dictis morbi locum baculi pastoralis cuspide visus est tetigisse. Ad cujus tactum et visio disparuit, et somnus recessit. Excitatus episcopus experientiae causa loco vulneris manum apponit. At ministri ejus, qui prope excubabant, timentes tactu pruriginem irritare, prohibebant eum. Quibus ille: Nolite, inquit, timere. Domnus enim Martinus me sanitati restituit. Quibus excitantibus ne forte per somnium loqueretur, Accendite, inquit, lucernas, venite et videte locum ubi fuerat morbus. Illi dicto citius nam morae impatiens desiderium est accensis luminaribus praeeuntem sequuntur, inque capitulo ecclesiae substiterunt. Tunc vero resolvunt fascias quibus, ut mos est, ligabatur, pullosque quos sero morbo velut insatiabili belluae objecerant intactos reperiunt, carnem subcrevisse reliqua in nul
Abbreviated transcription (Latin):
rem. sanctus brictius sequebatiꝵ: ⁊
ip̃e tamen episcopalit̾ redimit. Ed
quem ita martimis. Quid fr̃ bric.¬
di Iustum ne tibi uidetur. ut eger¬
ut hic optatam recipiat sauitatẽ.
qui tam deuocus. ex tam longis par¬
tibus. ad nr̃m ueni̾t tumuluni. tam
suppliciter. tam ꝑseueranter. nram
cre uestre pietati. bonum est ut iste
pristinam recipiat sanitatem: preser¬
tim homo nr̃i ord̾iset cuiꝰ uita ordi¬
nem non deturpat. Tunc gͥ marti¬
mis conu̾sus ad egrum. et familiare
sĩbi nomeu crucis. ore sacro de ꝓmẽs
ipãmq crucem manui super eum de¬
pingens: frat̾ inquit. sanat tedo¬
minus ihesus xp̃ristus. Surgild¬
ergo sanus: ⁊ uocatis cłicis meis. in¬
notesce illis. quod precibus meis a¬
deptus sis sospitatem. Dices etian
eis. ex precepto meo: quatinꝰ te huiꝰ
ecclesie mee. canouicum faciant. In
maiorem hodie cantes: quo populus.
uniu̾sus. qui tuami insanabilim no¬
uerat egͥ tudinem. uiso te sosꝑite ĩ

Expanded text:
rem sanctus Briccius sequebatur, et rem sanctus Briccius sequebatur, et ipse tamen episcopaliter redimitus. Ad quem ita Martinus: Quid, frater Bricci? Justumne tibi videtur ut aeger hic optatam recipiat sanitatem, qui tam devotus ex tam longinquis partibus ad nostrum venit tumulum, tam suppliciter, tam perseveranter nostram cet vestrae pietati, bonum est ut iste pristinam sanitatem recipiat, praesertim homo nostri ordinis, et cujus vita ordinem non deturpat. Tunc igitur Martinus conversus ad aegrum, et familiare sibi nomen crucis ore sacro depromens, ipsamque crucem super eum depingens: Heldrice, inquit, sanat te Dominus Jesus Christus. Surge sanus, et vocatis clericis meis, innotesce illis quia precibus meis adeptus es sanitatem: Dices etiam eis ex praecepto meo quatenus te hujus ecclesiae meae canonicum faciant. In sam majorem hodie cantes, quo populus universus qui tuam noverat insanabilem aegritudinem, viso te sospite in
Abbreviated transcription (Latin):
fortune comes: quem illa subruit: hec
diffamat. Intererat gͥ moribundus e¬
piscopus: ep̃i martini uiuis landibꝰ et
fostinis. Sed ut dicitur ei posito in luc¬
tuꝰ nusica erat importuna uarratio¬
ile NIncebat tamen deuotione mesti¬
dam: nec uinqͣm noct uruis uigiliis. ab¬
esse patiebatur. Multa canonicorun
trrca eium cõpassio: mira beñiuolencia
erat. Ipẽ ante scm̃ tumulup insomy¬
mo ꝑtonusq ꝑuoctabat: quia nõ nisi
pronus. urgente incõmodo ualebat
subsistere. Continuatis ita septẽ die¬
bus sollempnitatis. clerus et popu¬
lus more debito lecabant᷑. Iste uero
non diebus. non noctib. a lacͥmis. et
oratione cessabat. Septima demuni
nocte. oratione continua. doloris fati¬
gatus acerbitate: ut erat aute sanc¬
tum tumulum ꝓstratus: panlulũ
obdormiuit. Cum ecce sigͥnipotẽs
martinus pontificali decoratus ĩ fu¬
la ei uisus est ast:isse. Quem ut pa¬
trem filius. ut discipulus precepto¬

Expanded text:
fortunae comes, quem illa subruit, haec fortunae comes, quem illa subruit, haec diffamat. Intererat igitur moribundus episcopus episcopi Martini vivis laudibus et festivis: sed, ut dicitur, ei posito in luctu musica erat importuna narratio. Vincebat tamen devotione moestitiam, nec unquam nocturnis vigiliis abesse patiebatur. Multa canonicorum circa eum compassio, mira benevolentia erat. Ipse autem sanctum tumulum insomnis pronusque pernoctabat, quia nonnisi pronus urgente incommodo, valebat subsistere. Continuatis itaque septem diebus solemnitatibus, clerus et populus more debito laetabantur. Ipse vero non diebus, non noctibus, a lacrymis et oratione cessabat. Septima demum nocte, oratione continua et doloris fatigatus acerbitate, ut erat ante sacrosanctum tumulum prostratus, paululum obdormivit, cum ecce signipotens Martinus, pontificali decoratus infula, ei visus est astitisse. Quem ut patrem filius, ut discipulus praecepto
Abbreviated transcription (Latin):
om̃i mnutiliter. frustraq consumꝑta:
ep̃c ac si moriturus. ab humana salu¬
te peuitus destituitur. Sed ut ait
dñs. que inpossibilia sunt apid homi¬
nes: possibilia sunt apud deum. Quod
spũ sibi intimante sentiens ep̃c et de
martiui suffragio. spem uelut contra
spem concipiens. ad ip̃m ex toto corde
ri quod ars hunana non pot̾at. Ho¬
to itaq se obligat martiui sepulcrũ
se uisicatirrum. ab eo fidelit̾ se petitu¬
run: quam post deum ab pp̃o sibi dari.
sauitatem solũmodo presumebat. Nec
mora pium uotumm. pia uoluntas exse¬
quitur. Aduinctis sibi honestissuis co¬
mitibus. et p̃paratis habunde que ne
cessaria erant. iter aggreditur: sũmo¬
pere procurans. ut ad festum sancti põ¬
tificis. qd̾ imminebat occurreret. Qd
et factum est. Nec latere potuit. uel
egrotantis sublimitas: uel tante sub¬
limitatis infirmitas. Quanto euim
quis eminentior: tanto eius infortu¬
nia latius diuulgant᷑. Quippe fama

Expanded text:
omnium inutiliter frustraque consumpta, omnium inutiliter frustraque consumpta, episcopus, acsi moriturus, ab humana salute penitus destituitur. Sed. ut ait Dominus, quae impossibilia sunt apud homines, possibilia sunt apud Deum . Audspiritu sibi intimante sentiscens episcopus, de Martini suffragio spem velut contra spem concipiens, ad ipsum totus, et ex ri quod ars humana non poterat. Voto itaque se obligat Martini sepulcrum se visitaturum, ab eo fideliter se periturum quam post Deum ab ipso sibi dari sanitatem solummodo praesumebat. Nec mora: pium votum pia voluntas exsequitur. Adjunctis sibi igitur honestissimis comitibus, praeparatis abunde quae erant necessaria, iter aggreditur, summopere procurans ut ad festum summi Pontificis, quod imminebat, occurreret. Quod et factum est. Nec latere potuit vel aegrotantis sublimitas vel tantae sublimitatis infirmitas. Quanto enim quis eminentior, tanto ejus infortunia latius divulgantur. Quippe fama
Abbreviated transcription (Latin):
merita. longe. lateꝙ ꝓpalanda: creb¬
rimas dominus ad eiusdem uenera¬
uile sepulcrum uirtutes oꝑari digna¬
tar. ⁊ de quibus quidem uirtutibus
multa frequent̾ audiuimus: sed nos¬
de plurimis. non nulla miracula
que uidimus declarare decreuimꝰ.
go dicitur. mirabiliter ĩmo misera¬
biliter laborabat patiebatur antem
in natibus. Erat gͥ uidere miseriã
Tam gͣuiter enim uis ualitudinis
grassabatur: ut mirum in modum
cͤarnes uiri. more lupino consumeret
corroderet deuoraret. Solumq sola¬
clum. non quidem spes euadende egͥ¬
tudinis. sed saltem dilatio mortis e¬
rat: quod cotidie duo pulli gallina¬
rum. eplumes. et eiuscerati. mane
duoq uesꝑe. uice carnium uiri. cõ¬
sumendi morbo. ac si lupine rabieiop¬
ponebantur. Nec sic cessabat cõsũꝑ¬
tio carnium eius. Iniusceratꝰ eni
morbus. et si aliquando extrisecus
pascebatur: intrinsecam tam̃ mate¬
riam. familiarius consumebat. Qd
plura:⁊ Desperantib medicis. cura

Expanded text:
longe lateque propalanda, creberrimas Dominus ad ejus sepulcrum venerabiles virtutes operari dignatur. De quibus quidem virtutibus multa frequenter audivimus. Sed de plurimis nonnulla miracula quae vidimus declarare decrevimus.upus dicitur, miserabiliter imo mirabiliter laborabat. Patiebatur autem in natibus. Erat igitur videre miseria. Tam graviter enim vis valetudinis grassabatur ut mirum in modum carnes viri more lupino consumeret, corroderet, devoraret, solumque solatium, non quidem spes evadendae aegritudinis, sed saltem dilatio mortis, erat quod quotidie duo pulli gallinarum explumes et eviscerati mane, duoque vespere, vice carnium viri consumendi morbo, ac si lupinae rabiei, opponebantur. Nec sic cessabat consumptio carnium ejus. Invisceratus enim morbus, etsi aliquando extrinsecus pascebatur, intrinsecam tamen materiam familiarius consumebat. Quid plura? Desperantibus medicis, cura
Abbreviated transcription (Latin):
rus pulsabantur: luminaria tam ce¬
reoꝵ qͣm lampadarum. diuinitus ac¬
cendebantur: in duabus maxnue
maiꝰ monasterium nuncupatur. in
qua uiuens in corpore. lectioni medi¬
tationi. uigiliis. ieimiis. et orõni¬
bus. die noctuq deo incumbebat: q̃¬

Expanded text:
tis divinitus pulsabantur. Luminaria tam cetis divinitus pulsabantur. Luminaria tam cereorum quam lampadarum divinitus accendebantur; in duabus maxime Majus Monasterium nuncupatur, in qua vivens in corpore lectioni, meditationi, vigiliis, jejuniis, et orationibus, die noctuque Deo incumbebat.
Abbreviated transcription (Latin):
homines loci illius. quo id contig̃at
Ad laudem ininitant martini. Nes
sibi ncegrum fore arbitrati. donee
baculos sui langoris indices:. ad mar¬
tini matricem eccłiam detulerunt
palam om̃ibus ex ponentes. ⁊ sue
ꝑfidie fugam: et martini etiã cĩr¬
ca inuitos clementiam. Porro
accole mansienis: in qua siguuiu
hoc sanitatis celebratum est. in ho¬
nore signipotentis martini eccle¬
siam condidere: que usq hodie ca¬
pella alba nominatur.
Ingresso itaq beato archiprressi¬
ie martino. ꝓprie parrochie fi¬
nes: mirum in modum. res inanima¬
te et insensibiles. pastoris sui sentiẽ¬
tes aduentũ: grata congratulationis
sue signa pretendunt: uniu̾se siqͥdem
arbores et frutecta tempore bruma¬
li. repugnante licet natura. rediui¬
uis uestita foliis et florib uernant.
et in sui ornatu. quante meritorũ
excellentie sit pat̾ patrie repatriãs
demõstrarunt. Itidem dextra leuaq
in ecclesus eiusdem parrochie. sine

Expanded text:
homines loci illius, quo id contigerat, homines loci illius, quo id contigerat, ad laudem invitant Martini. Nec sibi integrum fore arbitrati, donec baculos sui languoris indices ad Martini matricem ecclesiam detulerunt, palam omnibus exponentes et suae perfidiae fugam, et Martini etiam circa invitos clementiam. Porro accolae mansionis, in qua signum hoc sanitatis celebratum est, in nomine signipotentis Martini ecclesiam condidere, quae usque hodie Capella alba nominatur. X. Ingresso itaque beato archipraesule Martino propriae parochiae fines, mirum in modum res inanimatae et insensibiles, pastoris sui sentientes adventum, grata congratulationis suae signa praetendunt. Universae siquidem arbores, et fruteta tempore brumali, repugnante licet natura, redivivis vestita foliis, et floribus vernant, et in sui ornatu, quantae meritorum excellentiae sit pater patriae repatrians demonstrarunt. Itidem dextera laevaque in ecclesiis ejusdem parochiae sine
Abbreviated transcription (Latin):
quod optamus: licet cum libuerit
sompuo indulge̾. quieti uero iugit᷑.
et ut breuiter dicam ducimus in bo¬
nis dies urõs. Hoc autem totũ uẽ
dicat nobis infirmitas hec: qua iace¬
mus. Que si curata fu̾it quod absit:
necessario nobis incumbet labor ma
de martino isto. in cuiꝰ diocesi degi¬
mus: quod reuertens ab exilio. into¬
to suo episcopati. neminem de cim¬
bentem pret̾it insanatum. Nunc
cesi exeuntes: ne forte nos. sanita¬
tum euis copia cõprehendat. d Io¬
uum sane consilium uota prorsus
rere incõmodo: se sibi reddi effugͥe
Qud moror: Placet utͥq consul¬
tum: et aptatis baculis. sub utraꝙ
assela: reptando pocius qmͣ gradi¬
endo fugam arripiunt. Sed mar¬
tiui ꝑnix potentia persequitus.
fugientes. comprehendit refugas.
ꝓꝑientes. nec dissimulare poterant. nͦ
audebant silere: nimirum nõ nes¬
ci ulum potentem perd̾e ingratos.
qui et nolencibus subueuisseru sx¬
clamant gͥ. p̃dicautes miraculũ et

Expanded text:
quod optamus. Licet, cum libuerit, quod optamus. Licet, cum libuerit, somno indulgere, quieti vero jugiter: et, ut breviter dicam, ducimus in bonis dies nostros. Hoc autem totum nobis vindicat infirmitas haec, qua jacemus. Quae si curata fuerit, quod absit, necessario nobis incumbet labor mande Martino isto, in cujus dioecesi degimus, quod revertens ab exsilio in toto suo episcopatu neminem decumbentem praeterit non sanatum. Nunc um, ab ejus dioecesi exeuntes, ne forte nos sanitatum ejus copia comprehendat. Novum sane consilium, vota prorsus rere incommodo, se, sibi reddi, effugere. Quid moror? Placet utrique consultum, et aptatis baculis sub utraque ascella, reptando potius quam gradiendo, fugam arripiunt. Sed Martini pernix potentia prosequitur fugientes, comprehendit refugas, experientes, nec dissimulare poterant, nec audebant silere. Nimirum non nescii illum potentem perdere prodere ingratos, qui et nolentibus subvenisset. Exclamant igitur, praedicantes miraculum, et
Abbreviated transcription (Latin):
incõmodo egritudinis liboribãt. Qã
apportati.etiaui non rogautes. dex¬
tra leuaq per tocam ꝓuintiã. mĩ¬
rifice sanabantur. Quam uera pro¬
missio saluatoris dicentis. Oꝑa ĩ qͥt
que ego facio. qui credit in me ⁊ ipẽ
faciet: ꝙ maiora horum faciet. In sig¬
per se dignatus est exhib̾e: fidẽ etiã
poscentiũ cooꝑari uoluit: ut crebro
eunangłia probant. Unde est ilid̾. fi¬
des tua te saluũ facit. Per martinũ
uero. etiam nõ petentibꝰ. etiam non
accurrentibus : et quod maioris cle¬
mentie est. etiam nolentib subueni¬
ebat. Dum enim talia. tantaq uir¬
tutum insignia agerent᷑. que et si
inuideret. occultare fama non potu¬
it: ea precurrente. duo paraliticr qͥ
in uilla cui nomen clehed̾a est. a p̃¬
tereuntib elemosinam petentes
uittitabant: dixerunt alter ad alte¬
rũ. Ecce frater sub molli otio uiui¬
mus. nemo nos inquietat. om̃s mi¬
serentur: solus nobis labor est. pet̾e

Expanded text:
incommodo aegritudinis laborabant etiam incommodo aegritudinis laborabant etiam non apportati, etiam non rogantes, dextra laevaque per totam provinciam mirifice sanabantur. Quam quia vera promissio Salvatoris dicentis: Opera, inquit, quae ego facio, qui credit in me, et ipse faciet, et majora horum faciet . In sigper se dignatus est exhibere, fidem etiam poscentium cooperari voluit, ut crebro Evangelia probant. Unde est illud: Fides tua te salvum fecit . Per Martinum vero etiam non petentibus, etiam non accurrentibus, et quod majoris clementiae est, etiam nolentibus subveniebat. Dum enim talia, tantaque virtutum insignia agerentur, quae, etsi non viderent videret, occultare fama non potuit. Ea percurrente duo paralytici, qui in villa cui nomen de Hedera est a praetereuntibus eleemosynam petentes, victitabant, dixerunt alter ad alterum: Ecce frater sub molli otio vivimus, nemo nos inquietat, omnes miserentur; solus nobis labor est petere
Abbreviated transcription (Latin):
humeris: repatͥandi aggrediunt᷑ iter
Deducunt pontifices eum hymuis
et landibus. sancti antisticis reliqͥa :
necnon et clerus denotus. et uulgi ui¬
dequaq concurrens frequentia. Reu¬
sis uero deductoribꝰ illis martiui exer¬
citus aggressum capit iter optato po¬
titur triumpho. Debitũ seruitii pẽ¬
sum ab abbate et monachis necnõ⁊
a cłicif deo in dies deuotissime exibe¬
cilebratur. In nohili exercitu nullꝰ
mollis uł esfeminatus: nemo ibi fe¬
maiã. nemo rapinã nouerat: s irł¬
quisꝙ ex mexcato cõpetenti uiuebat
fue fines attigerat sacratissi¬
mi presulis martini corpus miru
in modum. et oues morbide pastoris
p̃sentiam. et pastor recognouit. ꝙͣtã
ouibus deberet cure diligentiã. Qui¬
uis enim ꝑegͥnus. inter extrmeos mĩ¬
raculoꝵ floruisset topia: inter suos
tamen ut pote sibi a domino ꝯmen¬
datos. et copiosior ei affuit sauitatũ
grã : et si dic fas est ꝓpensior benius

Expanded text:
humeris, repatriandi aggrediuntur iter. humeris, repatriandi aggrediuntur iter. Deducunt pontifices cum hymnis et laudibus sancti antistitis reliquias, necnon et clerus devotus, et vulgi undequaque decurrens frequentia. Reversis vero deductoribus illis Martini, exercitus aggressum capit iter, et optato potitur triumpho. Debitum servitii pensum ab abbate et monachis, necnon et clericis Deo in dies devotissime exhibeabatur. In nobili illo exercitu nullus mollis vel effeminatus: nemo ibi feminam, nemo rapinam noverat; sed unusquisque ex mercato competenti vivebat. suae fines attigerat sacratissimi praesulis Martini corpus, mirum in modum et oves morbidae pastoris praesentiam, et pastor recognovit quantam ovibus deberet diligentiam. Quamvis enim peregrinus inter extraneos miraculorum floruisset copia: inter suos tamen, utpote sibi a Deo commendatos, et copiosior ei fuit sanitatum gratia, et, si dici fas est, propensior benigno
Abbreviated transcription (Latin):
dens p̃stet liberalitas. Ac quiescit
ep̃õ et consule andegauensi alloquu¬
corã ep̃is: una cum ingelgerio iam
sine socus. Diuina siquidem proui¬
dentia. et beati martini oratione as
sidua mediante. iam promoti erãt
per uniu̾sam burgundie ꝓuĩciã
om̃s et singuli in episcopatib. ⁊ ab¬
batiis. scilicet ut qui cum exulato
exules aduenerant: ab ip̃o exulato
in ip̃o exilii solo. diuitiis.⁊ honori¬
bus sublimarentur. Deniq ipsis
mandauit per ueredarios. p̃dictꝰ
abba herbernus. ut int̾essent du¬
catui. ad euehendum corpꝰ sepe no¬
miuandi autistitis: ut quem sim¬
plices monachi. et exules a loco ꝓ¬
prio inexilium aduexerant: iã ep̃i
et abb̾es constituti ipĩ solũ exulem
Loco ꝓprio et ciuitati restituerẽt. Qd̾
et factum est. Celebrata gͥ ꝓpria de
sancto maytino nussa sollempurter¬
ingelgerius andegauensis. et abna¬
rius comes authisiodorensis assũpcũ
onus illud nobile. suis impouenges

Expanded text:
dens praestet liberalitas. Acquiescit dens praestet liberalitas. Acquiescit episcopus, et Andegavensi allocucoram episcopis, una cum Ingelgerio, jam sine sociis. Divina siquidem providentia, et beatsidua mediante, iam promoti erant per vniuersæ Burgundiæ Prouinciam omnes & singuli in Episcopatibus & Abbatiis: scilicet vt qui cum exulato exules aduenerant, ab ipso exulato, in ipso exilij solo diuitiis & honoribus sublimarentur. Denique ipsis mandauit per veredarios sæpefatus Abbas Herbenus, vt interessent ducatui, & ad euehendum corpus sæpenominandi Antistitis: vt quem simplices Monachi & exules a loco proprio in exilium adduxerant, iam Episcopi & Abbates constituti ipsum solum exulem loco proprio restituerent. Quod & factum est. Celebrata igitur propria de S. Martino Missa solIngelgerius Andegavensis et Abnarius Antissiodorensis assumptum onus illud nobile suis imponentes
Abbreviated transcription (Latin):
ita respondit. Non decit ꝑegͥnun
cum armata maii. loca sancta inuise¬
re: nec scõꝵ pignora uiribus. et armis
uelle sibi uendicare. Hodie tamẽ cũ
tuis pacient̾ sustine: et quid super hoc
acturus sim. crastiua tibi declarabit¬
dies. Cõmunicato interim cũ toer
qui tunc forte ad̾ant consilio:
quis actõius huiꝰ exitus. uel fuiis es¬
se ualeat ꝑcunctatur. Cui siagriꝰ
eduensis una cum domnolo trecha
positum fraude uł uolentia uelle. sub¬
riꝑe. Heati siquidem martini corpꝰ.
hostili urgente gladio. a turonicis
huc allatum: & ab eis penes te repo
doq fidelis restitue: et fidei lese damp¬
na sarciens. exasꝑato comiti u̾bis
eum lenibus et officiis demulcens.
postulata concede. Nisi enim spon¬
tanee. et cito reddideris: ad tui dede¬
cus et ignomiuiam. ablatũ protiuꝰ
tibi inuito iudebis. Fac gͥ de ueces¬
sitate uiptutẽ: et ante qͣm immmẽs
extorqueat necessitas palliata: pru¬

Expanded text:
ita respondit: Non decet peregrinum ita respondit: Non decet peregrinum cum armata manu loca sancta invisere, nec sanctorum pignora viribus et armis velle sibi vindicare. Hodie tamen cum tuis patienter sustine, et quid super hoc acturus sim, crastina tibi dies declarabit. Communicato interim cum coepiscopis, qui tunc forte aderant, consilio, quis actionis hujus exitus vel finis esse valeat, percunctatur. Cui Siagrius Eduensis, una cum Domnolo Tricasspositum fraude vel violentia velle subripere. Beati siquidem Martini corpus, hostili urgente gladio, a Turonicis huc allatum, et ab eis penes te reposoque quoque fidelis restitue, et fidei laesae damna resarciens, exasperato comiti, verbis eum lenibus, et officiis demulcens, postulata concede. Nisi enim spontanee, et cito reddideris, ad tui dedecus et ignominiam ablatum protinus tibi te invito videbis. Fac igitur de necessitate virtutem, et antequam imminens extorqueat necessitas, palliata et pru
Abbreviated transcription (Latin):
libus tam militum qͣm peditũ secũ
electis: authisiodorum uenit. Conti¬
nuant interim turonici. ex sui p̃orp¬
to pontificis. uniꝰ ebdomade ieimia.
et suũ sibi reddi martiuum. deo suꝑpli¬
mato milite. ex insꝑato se repłi. Diei
S trastine anrora illĩcente. peregͥ r̃
comes impiger postqͣm iu eccłlia ante
dilecti archipresulis martini corpus
cum lacͥmis orans ꝑegͥnatõnis sue p̃¬
ces et uota ꝑsoluit: cõuenit ep̃m̃ suꝑ
depositi restitutione dicens. Pontifi¬
cis nomeu cum te et honor delecbet.
tis et gregituo factus forma deceptio¬
nis et doli uestigus tuis inherentes. a
sublimi ueritatis uia deicid et in perdi¬
cionis p̃cipitium ire cõpellisꝰ Curne¬
cessitatis tempore thesaurũ tibi cõmis¬
dere cõtempnis: Unũ ergo tibi ex
duob elige. aut turonicis suũ mar¬
tnũ dilationis cessante mora pestitue:
aut te nullatenus redditurũ respon¬
de. Cui ep̃e in his uerbis stomachatꝰ

Expanded text:
libus tam militum quam equitum secum libus tam militum quam equitum secum electis, Antissiodorum venit. Continuant interim Turonici ex sui praecepto pontificis unius hebdomadae jejunia, et suum sibi reddi Martinum Deo supplimato milite et insperato se repleri. Diei igitur crastinae aurora illucescente, peregrinus comes impiger, postquam in ecclesia ante dilecti archipraesulis Martini corpus cum lacrymis orans, peregrinationis suae preces et vota persolvit; convenit episcopum super depositi restitutione, dicens: pontificis nomen cum te et honor delectet, tis, et gregi tuo factus forma deceptionis et doli, vestigiis tuis inhaerentem a sublimi veritatis via dejicis, et in perditionis praecipitium ire compellis? Cur necessitatis tempore thesaurum fidei tuae commisdere contemnis? Unum ergo tibi ex duobus elige: aut Turonicis suum Martinum, dilationis cessante mora, restitue, aut te nullatenus redditurum responde. Cui episcopus in his verbis stomachatus
Abbreviated transcription (Latin):
desiderii nr̃i desideratũ cõmonitori¬
ui faceres. Non est inquiũt dñe
mi nr̃e ut putas incurie. sed regis
francoꝵ pigra segnities nos impedi¬
uit: et anthisiodoreusis antistitis.
ꝓuicax molentia. nobis martinum
nr̃m: cum multo labore et instantia
requirentibus denegauit. Qm̃ gͥ
obstinati illius antistitis cor indu¬
ratũ est. et quasi alter pharao fac¬
tus nõ nult dimitt̾e uirum dei nisi
in manu forti: te domine cui nobi¬
litas et stremutas probitas etiã et
potestas suppeditant. comimini et
humili supplicatione obsecrauiꝰ ut
Relo dei. et beati Martini amore duc¬
tus. huic te conformes allegationi
et ip̃m. et cũ ip̃o gaudiũ huic lutuo¬
se restituas regioni.
idens igitur uir illustris ĩgel¬
gerius uniu̾sitatis ulliꝰ postde¬
sum. spem in se penitus poni. lacͥmas
supplicantium miseratus et uotapro¬
mittit se iniunctum sibi negocum.
pro uiribus exequuturum. Collecta

Expanded text:
desiderii nostri desideratum commonitoridesiderii nostri desideratum commonitorium faceres. Non est, inquiunt, domine mi, nostrae, ut putas, incuriae; sed regis Franciae pigra segnities nos impedivit, et Antissiodorensis antistitis pervicax violentia nobis Martinum nostrum cum multo labore et instantia requirentibus denegavit denegat. Quoniam igitur obstinati illius antistitis cor induratum est, et quasi alter Pharao factus est; non vult dimittere virum Dei, nisi in manu forti Proinde te, domine, cui nobilitas et strenuitas, et probitas etiam et potestas suppeditant, communi et humili supplicatione rogamus et  obsecramus, ut zelo Dei, et beati Martini amore ductus, huic te conformes allegationi, et ipsum et cum ipso gaudium huic luctuosae restituas regioni. VIII. Videns igitur vir illustris Ingelgerius, universitatis illius post Deum spem in se penitus poni, lacrymas supplicantium miseratus et vota, promittit se injunctum sibi negotium pro viribus exsecuturum. Collecta
Abbreviated transcription (Latin):
ducis burgundie uepos. lochie et am¬
barie dñs. strenuus arms. sũma ꝓ¬
bitate ec potestate p̃ditus erat: et au¬
degauensem consulatum. ex regio mu¬
nere nuꝑ sibi imꝑtitũ procurabat.
In auchisiodorensi etiam urbe aulam
las et p̃dia suburbana possidebat. Cũ
ig itur tantic Uirũ huiꝰ negoti ꝑagẽdi
cõmoda confluerent allegatõnis sue
officio fungi ab inu̾sis aclamatum
est. Cum antem ad eum eb huiꝰmodi¬
causam nuntios dirig̾e̾ dispouerent:
rus intrat eccłiam. Exiens autẽ ab
eccłia. ab unuu̾sis cum̃ gaudio susci¬
pitur. et ab om̃ib ei debitus honor¬
et reu̾entia defertur: Cum in medio
eoꝵ consedisset: tamqͣm a spũ saucdo
p̃monitus in hec ũba prorupit endi¬
ri turonici iuri diuitiis affluentes
cum diuite ingenii uena calleatis
et prudentia et fortitudine polleatis
mior admodũ et uehementer obsri¬
pesco cur gaudiũ ur̃m lumen patrie
incuria reduc̾e neglexistis. Cui illi
sereres: et nobis in desiderio positis

Expanded text:
Ducis Burgundiæ nepos, Lochiæ & Ambaziæ Dominus, strenuus armis, summa potestate & probitate præditus erat, & Andegauensem Consulatum ex regio munere nuper sibi impartitum procurabat. In Antissiodorensi etiam vrbe Aulam habebat suburbana, & possidebat. Cum igitur tantum virum huius negotij peragendi commoda confluerent, allegationis suæ officio fungi ab vniuersis acclamatum est. Cum autem ad eum ob icausam nuntios dirigere procurarent rus intravit ecclesiam. Exiens autem ab ecclesia ab universis cum gaudio suscipitur, et ab omnibus ei honor debitus et reverentia defertur. Cum in medio eorum consedisset, tanquam a Spiritu sancto praemonitus in haec verba prorupit: Viri Turonici, viri divitiis affluentes, cum divite ingenii vena calleatis, et prudentia et fortitudine polleatis; miror admodum, et vehementer obstupesco, cur gaudium vestrum, lumen patriaeincuria, reducere neglexistis. Cui illi sereres, et nobis in desiderio positis,
Abbreviated transcription (Latin):
consul ingelgerius turonis: adalan¬
dum confectum senio. uiam uniũ¬
se carnis intrare. Ingelgeruis n̾o
consul auxiliante deo. et int̾ceden¬
te beato martiuo opitulantibus
etiam cłicis. necnon etiam cõcedẽt¬
bus cuibus. turonice ciuitatis. in¬
troni dauit. et in sede episcepali sub¬
limauit. herbernum sanctũ senem
beati martini maioris monasterii
abbatem et ninistrum.
eniq post beati martini ab
auchisiodoro reu̾sionent siue pt̾

Expanded text:
consul Ingelgerius Turonis, Adalauconsul Ingelgerius Turonis, Adalaudum confectum senio viam universae carnis intrare. Ingelgerius vero consul, auxiliante Deo et intercedente beato Martino, opitulantibus etiam clericis, necnon consentientibus civibus Turonicae civitatis, inthronizavit et in sede episcopali sublimavit Hebernum, senem, beati Martini majoris monasterii abbatem et ministrum. Denique post beati Martini ab Antissiodoro reversione
Abbreviated transcription (Latin):
lnpo andegauensi. et maionoldo cͥe¬
nomanuensi. et Raimone aurebia¬
nensi corpus sepe nominandi cobes¬
sons martini. infra ambitũ altaris
In altim absida cõpon̾e. Ipm̃cyos¬
tium cum absid& sigiiauerũt ita
ut millus paceret aditus uł tntͦicus
Cominii autem cosllio dederuat ãges¬
gerio consuli prebendam beati arar¬
timiꝰ ip̃i et hedibus eius inꝑpetuaton
posidendam. Qma n̾o eccłia eiꝰdem
smetitunc temporis carebat thesan¬
rario uł edituo consulem ingelgeri¬
um introuid auerunt. et thesamie¬
um constituerunt. et defensoremec¬
clesie fecerunt et tutorem om̃iumi
possessionũ eius ubicumꝙ essent de¬
ligauerunt. Ei sedem thesaura¬
uii e ennnos cũ redditib qlrdiuad¬
uicit obtimuit. Om̃s antem q̃ cũ
martini reducendum fuerant ad¬
uocati. maxime uero barones turo¬
nici pagi feodauerunte societatem
et beneficium eccłie largiti sunt. Cõ¬
cigit autem eodem mense. dum ess

Expanded text:
Lupo Andegavensi, et Mainoldo CeLupo Andegavensi, et Mainoldo Cenomannensi, et Raimone Aurelianensi, corpus saepe nominandi confessoris Martini infra ambitum altaris in altera absida componere, ipsumque ostium cum absida sigillaverunt, ita ut nec pateret aditus et introitus. Cum omni autem consilio dederunt Ingelgerio comiti praebendam beati Martini ipsi et haeredibus ejus in perpetuum possidendam. Quia vero ecclesia ejusdem sancti tunc temporis carebat thesaurario et aedituo, consulem Ingelgerium inthronizaverunt, et thesaurarium constituerunt et defensorem ecclesiae fecerunt, et tutorem omnium possessionum ejus, ubicunque essent, delegaverunt. Qui sedem thesaurarii et domos cum redditibus, quandiu advixit, obtinuit. Omnes autem qui cum rpus beati Martini reducendum fuerant evocati, maxime vero barones Turonici pagi, foedaverunt societatem et beneficium ecclesiae largiti sunt. Contigit autem eodem mense, dum esset
Abbreviated transcription (Latin):
beati martiui contine¬
batur. in qua etiam de¬
tulerant ab authisio¬
doro. fusilis erat ex au¬
ro et argento. qd̾ dici¬
tur elerdrim. spissitudiue duort dis.¬
toruum. auctorem oꝑis beatũ ꝑpetuume
lict̾arum uel uersumu: neceras ie¬
ma. foram̃. fenestra. uł hostiũ in ea
Mans autem fecerat beatus ꝓpetuns
qͣndo elenauit corpus eius a terra ̃¬
uolutũ prius in purpura rubea. Et
diligenter consutum᷑ sicq in bac ab¬
sida posuit. fecit etiam alcare qua¬
dratum et cõcauinu ex lapidib ta¬
bnlatis: quod magna tabula coope¬
ruit: et cum aliis cementauit. fecit
p̃cerea intus aliam absidam ex au¬
uicalco et cupro. et stagno fusilem
habens palmum in spissitudine cum
hostio fusili. gumphis et ueruaellis
et quatuor clauibus firmabatꝰ ubi¬
it. fecit deniq fredam desuꝑ auro
optimo. et lapidibus p̃ciosis ornatã¬
tanto sacerdoti dignam. Denicp¬
meruit idem consul cum ueuerabili¬
bus epĩs. adalando turonensi. et scõ

Expanded text:
beati Martini continebatur, quam etiam detulerant ab Antissiodoro, fusilis erat ex auro et argento quod dicitur electrum, spissitudine duorum digitorum, auctoremque operis beatum Perpetuum litterarum et versuum, nec erat rima, foramen, fenestra et ostium in ea. Hanc autem fecerat beatus Perpetuus, quando elevavit corpus ejus a terra, involutum prius in purpura rubea, et diligenter consutum, sicque in hanc absidam posuit. Fecit etiam altare quadratum et coronam ex lapidibus tabulatis, quod magna tabula cooperuit, et cum aliis caementavit. Fecit etiam intus aliam absidam ex aurichalco, cupro et stanno, fusilem, habens palmum in spissitudine cum ostio fusili; gumphiis, et virtevellis; et quatuor clavibus firmabatu. Fecit denique fredam desuper auro optimo et lapidibus pretiosis tanto sacerdote condignam. Deniqumeruit idem consul cum venerabilibus episcopis Adalaudo Turonensi, et S.
Abbreviated transcription (Latin):
ma reu̾entia collocatur. Hec est
gͣ gloriosa et sollempnis exceptio
ful turonensis martimis ab exilio
suo reu̾tens. ab aluminis suis offi¬
ciose excipitur: ec in ꝓpria ut dictũ
ost sede residens. omnipetenti se
ut sui moris est plurimum suffra¬
gatur. Hoc exceptionis celebre fes¬
tum. anno ab incarnatione domiui
oct ingentesimo septuagesimo sep¬
uiitialib ep̃is celebrata siuodalis
sanciuit anctoritas: que qͣndo reco¬
litur. a danis facta destructio. ⁊ mar¬
t̾mi repatͥantis. celebris et iocuuda
a sius memorialis exceptio meniorat
tor. et patrone noster. nobis et filus
et alimmpnis. necnon et ueneratorib
tuis more tuo bona confer noxia sub¬
mouit et oratsonĩ tugi instantia nob¬
gandia uite interminabilis optine.

Expanded text:
ma reverentia collocatur. Haec est ma reverentia collocatur. Haec est igitur gloriosa, solemnisque exceptio, sul Turonensis Martinus ab exsilio revertens ab alumnis suis officiose adeo excipitur, et in propria, ut dictum est, sede residens, omni petenti se, ut sui moris est, plurimum suffragatur. Hoc exceptionis celebre festum, anno ab Incarnatione Domini octingentesimo octogesimo sepvincialibus episcopis celebrata synodalis sancivit auctoritas; quae quando recolitur, a Danis facta desructio, et Martini repatriantis celebris et jucunda a suis memorialis exceptio memoraturtor et patrone noster, nobis obsecro filiis et alumnis, necnon et veneratoribus tuis, more tuo bona confer, noxia submove, et orationum jugi instantia gaudia nobis vitae interminabilis obtine.
Abbreviated transcription (Latin):
iam ceperat: et altera que sancti mar¬
tini diuitis castri nom dicitur: de qͣ
pͥmo rollonem fugiens. sub latꝰ fue¬
rat. In qua etiam ab uni̾sis episco
pis diocesis sue.a clero etiam et po¬
pulo susceptus in loco ubi uñc adora¬
tur. hucusq seruatur. Domino gͥ
nt diximus turonensi martino tu
ronim suam in milib suis ingoedi
adalando archipresule turonensi ⁊
fr̃e eius raimone aureliauensi. et
maiuoldo cenomanuensi. ⁊ sancto
Inpoandeganensi. et ab suffraga¬
neis tociꝰ prouintie epis. ei congͣtu¬
lant̾ occurritur: et om̃is sexus in disfe¬
rent̾. desiderato diu dño suo. letabũ¬
dus occurrens. lacrimis quas gaudi¬
um extorserat ꝑfunditur. Ab ep̃is
siquidem et abbatib. a clero et uir¬
giuibus. a populis et baronibꝰ a pu¬
eris etiam et seuib. in eccłiam suã
tum cereis. et crucibus. cum himuis
et landibus. gloriosus autistes. glo¬
riose deducitur: et in ꝓp̾e sedis pristi¬
no gradu. cum debito honore. ⁊ sũ¬

Expanded text:
mbebat. In altera, quæ sancti Martini diuitis Castrinoui dicitur: de qua primo Rollonem fugiens sublatus fuerat, in pis dioecesis suae, a clero etiam et populo susceptus, in loco, quo ubi nunc adoratur, huc usque servatur. Domno igitur, ut diximus, Turonensi Martino, Turonum Turonim suam in millibus suis ingredie Adalando archipraesule Turonensi, et fratre ejus Raimone Aurelianensi, et Mainoldo Cenomannensi, et sancto Lupo Andegavensi, et a suffraganeis totius provinciae episcopis, eis congratulanter, occurritur, et omnis sexus indifferenter desiderato diu Domino suo laetabundus occurrens, lacrymis, quas gaudium extorserat, perfunditur. Ab episcopis siquidem et abbatibus, a clero et virginibus, a populis et baronibus, a pueris etiam et senibus in ecclesiam suam cum cereis et crucibus, cum hymnis et laudibus gloriosus antistes gloriose deducitur, et in propriae sedis pristino gradu cum debito honore et sum