comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lucẽ. Quia gͦ aedit his qͥ receꝑunt illtĩ. Decitt eis poteᷤ¬
tatẽ filios dei fieri. his qͥ credunt innoĩt eiꝰ: ut teneant lig¬
nũ ec mare tnͣseant. Et quomͦ illi nascunt᷑: Isti qui filii
dei fiunti. et fr̃s xp̃i: utiq nascunt᷑. siam si ñ nasciuitẽ: si¬
li dĩ quomͦ ẽẽ possunt. Sod filii bominũ nascunt᷑ ex
carne et sanguine: et ex uoluntate uirt et ex complexu
coniugi. Illi autẽ quomͦ ei nascunt᷑ : qͥ ñ ex sangunib
tamꝙͣ maris et femine: Sangͥna ñ ẽ latins̃: s qͥa grecẽ
positil ẽ. płalit̾ maluit ille qͥ int̃pretabat᷑ sic pone: et qͣ¬
siminꝰ latine loqͥ scdm gͣmmaticos: et tam̃ explicare ue¬
ricatẽ scd̾m audttũ infirmoꝵ. Si enĩ dic̃et sangͥnẽ sn¬
głari num̃o: ñ explicaret qd̾ uolebat. Ex sanguinib enĩ
homines nascunt᷑: maris et femine. Dicamꝰ gͦ. ñ time¬
amꝰ ferulas gͣmmaticoꝵ: dũ tam̃ adu̾itatẽ solidã. et cir¬

Expanded text:
dedit his qui receperunt illum? Dedit eis potestatem filios Dei fieri, his qui credunt in nomine ejus: ut teneant lignum, et mare transeant. 14. Et quomodo illi nascuntur? Isti quia filii Dei fiunt et fratres Christi, utique nascuntur. Nam si non nascuntur, filii quomodo esse possunt? Sed filii hominum nascuntur ex carne et sanguine, et ex voluntate viri, et ex complexu conjugii. Illi autem quomodo ei nascuntur? Qui non ex sanguinibus: tanquam maris et feminae. Sanguina non est latinum: sed quia graece positum est pluraliter, maluit ille qui interpretabatur sic ponere, et quasi minus latine loqui secundum grammaticos, et tamen explicare veritatem secundum auditum infirmorum. Si enim diceret sanguinem singulari numero, non explicaret quod volebat: ex sanguinibus enim homines nascuntur maris et feminae. Dicamus ergo, non timeamus ferulas grammaticorum; dum tamen ad veritatem solidam et c
Abbreviated transcription (Latin):
nuitꝰ est dñs luꝑfluo iua parabat᷑ ei: qͥa cognoscentib se.
ip̃e fc̃s t̃ uua. Itaq ñ durauit diu baptismꝰ ioh̃is. Sed quo¬
mͦ demonstratꝰ ẽ dñs humilis: Ut ideo acciꝑet baptismum
Et ego int̾rogans cito respondeo. Opuis erat dño nasci: Opꝰ
erat dño crucitigi: Opꝰ erat dño mori: Opꝰ erat dño sepe¬
liri: Si gͦ tantã suscepit ꝓ nob̾humilitatẽ: bapuismũ ñ
erat sulcepturꝰ: Et qͥd ꝓfuit qͥa suscepit baptismũ serii:

Expanded text:
nus, superfluo ei via parabatur; quia cognoscentibus se ipse factus est via: itaque non duravit diu baptismus Joannis. Sed quomodo demonstratus est Dominus? Humilis; ut ideo acciperet baptismaEt ego interrogans cito respondeo: Opus erat Domino nasci? opus erat Domino crucifigi? opus erat Domino mori? opus erat Domino sepeliri? Si ergo tantam suscepit pro nobis humilitatem, baptismum non erat suscepturus? Et quid profuit quia suscepi
Abbreviated transcription (Latin):
tellig̾e de plenitudine etꝰ accepisse: et insuꝑ grãm ꝑ gr̃a.
Accepimꝰ enĩ de plenitudine eiꝰ pͥmo grãm: et rursus accepi¬
in conlcĩam iuam: querat latebras cogitationũ suarũ :
redeat ad seric̃ ftõꝵ suoꝵ: ñ attendat quid sit si iã aliquid
ẽ. s qͥ fũit ut eslci aliqͥd: inucruet ñ se dignũ fuisle nisi
iupplicio. Si gͦ supplicio dignus fusti: ec uento ille qͥ ñ pec¬
cata punirec. s peccata donareo: gr̃a tͥ data est non merces
reddita. Unde uocat᷑ gr̃a: Quia gͣtis dat᷑. Non enĩ p̃ceden¬
tib meritis emisti: qd accepisti. Hanc gͦ accepit grãm ꝑri¬
mã peccator: ut eiꝰ peccata dimitt̾ent᷑. Quid meruit. Int̾¬
roget iuisticiam: inuenit penã. Int̾rogeo miscdiam: inue¬
nit gr̃ãm. Sed hoc et ꝓmiserat d ꝑ ꝓpb̃as. Itaq cũ uenit
dare qd̃ ꝑmiserat: ñ iolũ gr̃am dedit. s et u̾itatẽ. Quomͦ

Expanded text:
telligere de plenitudine ejus accepisse; et insuper gratiam pro gratia. telligere de plenitudine ejus accepisse; et insuper gratiam pro gratia. Accepimus enim de plenitudine ejus, primo gratiam; et rursum accepiin conscientiam suam, quaerat latebras cogitationum suarum, redeat ad seriem factorum suorum: non attendat quid sit, si jam aliquid est; sed quid fuerit, ut esset aliquid; inveniet non se dignum fuisse nisi supplicio. Si ergo supplicio dignus fuisti, et venit ille qui non peccata puniret, sed peccata donaret; gratia tibi data est, non merces reddita. Unde vocatur gratia? Quia gratis datur. Non enim praecedentibus meritis emisti quod accepisti. Hanc ergo accepit gratiam primam peccator, ut ejus peccata dimitterentur. Quid meruit? Interroget justitiam; invenit poenam: interroget misericordiam; invenit gratiam. Sed hoc et promiserat Deus per Prophetas: itaque cum venit dare quod promiserat; non solum gratiam dedit, sed et veritatem.
Abbreviated transcription (Latin):
Prior te erat o iohs: Quid magnũ sipͥor te erat. Bene qͥa
tu illi ꝑhibes testimoniũ. Audiamꝰ ip̃m dicentẽ: et ante
abraham ego sũ. Sed et abrabam in medio geñe huma¬
no ortꝰ esi. Multi ante illũ: multi post illũ Audi uocem
patris ad filiũ: ante luciferũ genui te. Quiantelucifm
genitꝰ est: õs ip̃e illuminat. Dictus ẽ enĩ qͥdam lucifer:
qui cecidit. Erat autẽ angłs: et tẽs ẽ diabolus: et dixit de
illoscͥptura. Lucifir qͥ mane oriebat᷑ cetidit. Unde lu¬
cifer: Qa illtũatꝰ iucebat. Unde autẽ tenebrosus tt̃s: Qͥa
in u̾itate ñ stette. Ergo ille ante luciterũ: ante omne il¬
luminatũ. Si qͥdẽ ante om̃e illiũatũ sto necesle ⁊̃: ã quo
illiuĩ ant᷑ om̃s qͥ illũari possunt. Iteo hoc seqͥt᷑. Et dde ple¬
nitudine eiꝰ nos ẽs accepimꝰ. Qto accepistis: Et gr̃ãm ꝑ gr̃a.
Sic er̃ habent u̾ba eũngłica: collata cũ exemplaribri
et grãm ꝓgr̃a. id est accepimꝰ: ut nescio qͥd nos uolu̾tt in¬

Expanded text:
 Bene, quia tu illi perhibes testimonium: audiamus ipsum dicentem, Et ante Abraham ego sum . Sed et Abraham in medio genere humano ortus est; multi ante illum, multi post illum: audi vocem Patris ad Filium, Ante luciferum genui te . Qui ante luciferum genitus est, omnes ipse illuminat. Dictus est enim quidam lucifer qui cecidit: erat enim angelus, et factus est diabolus; et dixit de illo Scriptura, Lucifer qui mane oriebatur, cecidit . Unde lucifer? Quia illuminatus lucebat. Unde autem tenebrosus factus? Quia in veritate non stetit . Ergo ille ante luciferum, ante omnem illuminatum: siquidem ante omnem illuminatum sit necesse est, a quo illuminantur omnes qui illuminari possunt. 8. Ideo hoc sequitur: Et de plenitudine ejus nos omnes accepimus. Quid accepistis? Et gratiam pro gratia. Sic enim habent verba evangelica, collata cum exemplaribus et gratiam pro gratia, id est, accepimus: ut nescio quid nos voluerit in
Abbreviated transcription (Latin):
dita. Si tͥ debebat᷑. merces reddita ẽ. ñ gr̃a donata. Si au¬
tem uere debebetõ: bonus fuisti. Si autẽ ut uerũ ẽ. ma¬
lui fustir. credidisti autẽ i et̃i qui iustificat impi im
Qutid ẽ institicat imꝑisĩ: Ex impio facit piũ. Cogita qͥd
t̃ ꝑlegẽ imminere debebat: et quid ꝑ gr̃am consequittus
sis. Consequitoꝰ autẽ istã grãm sidei.: eris uistus exfide. Instꝰ¬

Expanded text:
dita. Si debebatur, merces reddita est, non gratia donata; si autem vere debebatur, bonus fuisti: si autem, ut verum est, malus fuisti, credidisti autem in eum qui justificat impium Quid est, qui justificat impium? Ex impio facit pium; cogita quid per legem tibi imminere debebat, et quid per gratiam consecutus sis. Consecutus autem istam gratiam fidei, eris justus ex fide
Abbreviated transcription (Latin):
ñ es xp̃c. neq halyas neq ꝓpła: Respondit eis ioħs et di¬
xit. Ego baptiro in aqͣ: medius autẽ ur̃m stat. quẽ uos
ñ scitis. Humilis enĩ siuidebat᷑. et ꝓpt̾ea luc̾na attensa
est. Uidete quomͦ dat locũ: qui aliud posset putari. Ip̃e
ẽ qui post me uenit: qui arite me tc̃s est. Sicut iam dixi
eleuatus est: qm̃ qͥ se humiliat exaltabit᷑. Unde debet ui¬
dere scltas ur̃a qͥa si iot̃s sic se humiliauit ut dicet nõ
lũ dignus corrigiã soluere: qͦmodo habent humiliari
qͥ ditũt nos baptizamꝰ. nos qd̾ damꝰ nr̃m est. et qd̾ nr̃m
est sc̃m est : Ille dicit ñ ego s ille: illi dicunt nos. Non
est digriꝰ oħ̾s solutre cortigiam calciafaiti eiꝰ. stosi dig¬
nũ se diceret: qͣm humilis esset. Si dignũ se diceret. et
sic diceret. ille uenit post me qui ante me fc̃s ẽ. cuiꝰ tã¬
tulm corrigiã calciam̃tt dignus sil soluere: multũ se
humiliasset. Qndo autẽ nec ad hoc dignũ sedicit. uere

Expanded text:
s, neque Elias, neque propheta? Respondit eis Joannes, et dixit: Ego baptizo in aqua; medius autem vestrum stetit quem vos nescitis. Humilis enim non videbatur, et propterea lucerna accensa est. Videte quomodo dat locum, qui aliud posset putari. Ipse est qui poselevatus est; quoniam qui se humiliat, exaltabitur . Unde debet videre Sanctitas vestra, quia si Joannes sic se humiliavit, ut diceret, Non sum ego dignus corrigiam solvere; quomodo habent humiliari, qui dicunt: Nos baptizamus, nos quod damus nostrum est, et quod nostrum est, sanctum est. Ille dicit, Non ego, sed ille: illi dicunt, Nos. Non est dignus Joannes solvere corrigiam calceamenti ejus: quod si dignum se diceret, quam humilis esset? Et si dignum se diceret, et sic diceret, Ille venit post me, qui ante me factus est, cujus tantummodo corrigiam calceamenti dignus sum solvere; multum se humiliasset. Quando autem nec ad hoc dignum se dicit, vere
Abbreviated transcription (Latin):
Testimoniũ dedit t̾ra: illo crucitixo contremuit. Si omĩa
ista testimoniũ dederunt: quomͦ eũ mundus ñ cognouit.
nͥ qͥa mundus dilectores mundi. corde habitantes mũdũ:
et malus mundus qͥa mali habitatores mundi: sicut ma¬
la domꝰ. ñ parietes s inhabitantes. In ꝓpͥa uento: id ẽ. in
sua uentt: et sui eũ ñ receꝑunt. Que gͦ spes ẽ. nͥ qͥa quotq̃t
receꝑunt eũ dedit etl potestatẽ filios dei fieri: Si filii fiũt:
naicunt᷑. Si nascunt᷑: qͦm nascunt᷑: Non ex carne: non
ex sangͥnib: ñ ex uoluptate carnis. nec ex uoltuitate iu¬
ti: s ex deo nati sunt. Gaudeant gͦ qͥa ex deo nati sunt. et¬
p̃sumant se ꝑtiñe ad deũ. accipiant docum̃tũ. qͥa ex deo
nati ft̃. Et u̾bũ caro fc̃m t̃ et habtcauit in nob̾. Si u̾bũ
ñ erubuitͥ nasci de homine: homines crubescũt nasci
de deo: Hoc autẽ qͥa fecit. curauit: qͥa curauit uidemus.
Hoc enĩ qd ũbũ caro fc̃m ẽ. ec habitauit in nod̾: medica¬

Expanded text:
testimonium dedit terra, illo crucifixo contremuit : si omnia ista testimonium dederunt, quomodo mundus eum non cognovit, nisi quia mundus dilectores mundi, corde habitantes mundum? Et malus mundus, quia mali habitatores mundi: sicut mala domus, non parietes, sed inhabitantes. 6. In propria venit, id est, in sua venit: et sui eum non receperunt. Quae ergo spes est, nisi quia quotquot receperunt eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri? Si filii fiunt, nascuntur: si nascuntur, quomodo nascuntur? Non ex carne, non ex sanguinibus, non ex voluntate carnis, non ex voluntate viri; sed ex Deo nati sunt. Gaudeant ergo, quia ex Deo nati sunt; praesumant se pertinere ad Deum; accipiant documentum, quia ex Deo nati sunt: Et Verbum caro factum est, et habitavit in nobis. Si Verbum non erubuit nasci de homine, erubescunt homines nasci de Deo? Hoc autem quia fecit, curavit: quia curavit, videmus. Hoc enim quod Verbum caro factum est, et habitavit in nobis, medica
Abbreviated transcription (Latin):
fuit. Recte gͦ mͦ iohes ꝓpͥe respondit.: nã dñs sigurate rely¬
ad ip̃e est iob̃s. Iste autẽ ut dixi ꝓp̾e. fissi ego helyas. Si si¬
guram pcursionis adu̾̃tas. ioħs ip̃e est belyas. Quod entir
ille ad pͥmũ aduents̃: hoc ille ad scđm erto. Si ꝓpͥctatem
tiorũ recte. ip̃e ẽ belyas. Iohs autẽ reste ad ꝓpͥetatẽ: ñ sũ he

Expanded text:
 Nam Dominus figurate, Elias ipse est Joannes: iste autem, ut dixi, proprie, Non sum ego Elias. Si figuram praecursionis advertas, Joannes ipse est Elias: quod enim ille ad primum adventum, hoc ille ad secundum erit. Si proprietatem tionem rec
Abbreviated transcription (Latin):
ut eos qͥ sub lege erant redim̃et: ut iam ñ simꝰ sub lege
l sub gr̃a. Auis gͦ dedit legẽ : Ille dtlit legẽ. qͥ dedit
et gr̃am. Sed legẽ ꝑ seruũ misit: cũ gr̃a iple descendit.
Et unde fc̃i erant romines sublege: Non implendo legẽ.
Qui enĩ legem implet ñ ẽ sub lege: s cũ lege. Qui autẽ
sub lege est. ñ sitbleuatur s p̃mit᷑ lege. Omnes itaq
homines sublege consiitittos reos facit lex: et aa hoc illis
suꝑ caput est. utt ostendat peccata ñ tollat. Lex gͦ iu¬
bet: dator legis miseret᷑ in eo qd lex iubet. Conantes ho¬
h sub lege fc̃i sunt rei. Ec qm̃ suis uirib implere ñ pote¬
rarit legẽ. fci rei sublege: implorauerite lib̾atoris auxi¬
liũ: et reatus legis fecit egrttudinẽ suꝑbis. Egritudo su¬
ꝑboꝵ: fc̃a est confelsio humiliũ. Iam confitent᷑ egroti: qͥa
egrotant. Ueniat medicus: et sanet egrotos. Medicus qͥs.¬

Expanded text:
ege erant redimeret: ut jam non simus sub Lege, sed sub Gratia. Quis ergo dedit Legem? Ille dedit Legem, qui dedit et Gratiam: sed Legem per servum misit, cum Gratia ipse descendit. Et unde facti erant homines sub Lege? Non implendo Legem. Qui enim legem impiet, non est sub lege, sed cum lege: qui autem sub lege est, non sublevatur, sed premitur lege. Omnes itaque homines sub Lege constitutos, reos facit Lex; et ad hoc illis super caput est, ut ostendat peccata, non tollat. Lex ergo jubet, dator legis miseretur in eo quod jubet lex. Conantes hosed sub lege facti sunt rei: et quoniam suis viribus implere non poterant legem, facti rei sub lege, imploraverunt liberatoris auxilium; et reatus legis fecit aegritudinem superbis. Aegritudo superborum, facta est confessio humilium: jam confitentur aegroti quia aegrotant; veniat medicus, et sanet aegrotos. 3. Medicus q
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ dico. Itriierat homini qͣsi puluis in odm : irruerat
t̾ra. sautiauerat ocłm: uidere ñ pot̾at lucẽ. Dcls iste sau¬
tiatꝰ inungnit᷑. Terra sautiatꝰ erat: ec t̾ra illuc mitit᷑
ut sanct᷑. Omnia enĩ collytia et medicam̃ta: nichil
sunt nisi de t̾ra. De puluere cecatꝰ es: de pulu̾e sana¬
ris. Ergo caro te excecau̾at: caro re saneio. Carnalis
enim anima fc̃a erat: consentiendo asfectib carnali¬
ne uicia carnis extingueret: et de morte occiderec mor¬
filiꝰ homims. Illa humilitas ipliꝰ ẽ: ñ gła ipliꝰ. Sea
in ip̃o etłngłio si dñs dignatus fu̾it donare. cttabimus.
Hec nunc sufficianit. ec edificamini in xp̃o. et conforta¬
mini in fide: ec iugilate in bonis oꝑib: et aligno no¬
lite recedere. ꝑ qd̾ possitis mare tͣnsire. Eẽ .ui. eblomada¬

Expanded text:
quod dico. Irruerquod dico. Irruersauciaverat oculum, videre non poterat lucem: oculus iste sauciatus inungitur; terra sauciatus erat, et terra illuc mittitur ut sanetur. Omnia enim collyria et medicamenta nihil sunt nisi de terra. De pulvere caecatus es, de pulvere sanaris: ergo caro te caecaverat, caro te sanat. Carnalis enim anima facta erat consentiendo affectibus carnaline vitia carnis exstingueret, et de morte occideret morfilius hominis? Illa humilitas ipsius est, non gloria ipsius. Sed in ipso Evangelio, si Dominus dignatus fuerit donare, tractabimus. Haec nunc sufficiant, et aedificamini in Christo, et confortamini in fide, et vigilate in bonis operibus: et a ligno nolite recedere, per quod possitis mare transire. TRA
Abbreviated transcription (Latin):
uit: ut ĩmortalẽ me facet. et ꝓ me mortalit̃ nasceret᷑.
Iteo cũ dixilset ex deo nati sunt. qͣsi ne mirarem̃ ec ex¬
horreremꝰ tantã grãm: ut nobis incredibile uiderit᷑
qͥa homines ex deo nati suitt: qͣsi securũ te faciens ait.
Et ũbũ caro fc̃m ẽ: et habitauto i nobis. Quid ergo
miraris. qͥa homines ex dõ nascunt᷑ : Attende ipsũ dũm
natũ ex hõio. Et u̾bũ caro fc̃m ẽ: et habitauit ĩ nob̾.¬
Qa utro u̾bũ caro fc̃m ẽ et habitauit in nobis: ipsa nati¬
uitate collytiũ fecto. unde terg̃ent᷑ ocłi cordis nostri:
et possemꝰ indere maiestatẽ ciꝰ ꝑ eiꝰ humanitatẽ. Ideo fc̃ra
ẽ ũbũ caro: et habitauit in nobis. Sanauit ocłõs nr̃os.
et quid seqͥt: Et uidimꝰ głam eiꝰ. Głam eiꝰ nemo
posseo uidere: nisi carnis humilitate ĩanareo᷑. Unde
non pot̾amiꝰ uidere: Intendat gͦ keritas ur̃a: et uidete

Expanded text:
vit, ut immortalem me faceret, et pro me mortaliter nasceretur. vit, ut immortalem me faceret, et pro me mortaliter nasceretur. Ideo cum dixisset, ex Deo nati sunt; quasi ne miraremur, et exhorreremus tantam gratiam, ut nobis incredibile videretur quia homines ex Deo nati sunt, quasi securum te faciens, ait: Et Verbum caro factum est, et habitavit in nobis. Quid ergo miraris quia homines ex Deo nascuntur? Attende ipsum Deum natum ex hominibus: Et Verbum caro factum est, et habitavit in noba vero Verbum caro factum est, et habitavit in nobis, ipsa nativitate collyrium fecit, unde tergerentur oculi cordis nostri, et possemus videre majestatem ejus per ejus humilitatem. Ideo factum est Verbum caro, et habitavit in nobis; sanavit oculos nostros: et quid sequitur? Et vidimus gloriam ejus. Gloriam ejus nemo posset videre, nisi carnis humilitate sanaretur. Unde non poteramus videre? Intendat ergo Charitas vestra, et videte
Abbreviated transcription (Latin):
est qͥ intellexit. Don ex sangͥnib neq ex uoluntate car¬
nis: neq ex uoluntate uiri. Carnem ꝑfemina posuit:
qa de costa cũ fã ẽt adam dixit. Hoc nunc os de ossib¬
meis: et caro de carne mea. Et apłs ait. Qui diligit
uxorẽ suã: te ipsũ diligit. Nemo etũumqͣm carnen
suã. odio habet. Ponit̾ gͦ caro ꝓ uxore: qͦmͦ ec aliqͣndo
sp̃c ꝓ marito. Quare: suua ille regio. Hec regit᷑. ille
imꝑare debet: ista seruire. Nam ubi caro imꝑat. et
habet imꝑiũ suꝑuirũ: Resta autẽ domꝰ est. ubi uir ĩ¬
ꝑac: femina obtemꝑat. Rectul gͦ ipse homo. ubi spiritꝰ
ra. qͥa petrẽ iam habebat in celo: naiꝰ ex aco ꝑ quẽ essi¬
cerem᷑: et natꝰ ex homine ꝑ quẽ refit̾em᷑. Noli gͦ mirari
ũbũ eiꝰ. Prius ipsũ ubũ uoluit nasci ex homine: ut tu
leturꝰ nasceris ex deo et dic̾es tͥ. Non sine causa ds̃ nas¬
ci ex homine uoluit: nͥ qͥa alicuiꝰ momenti me existua¬

Expanded text:
s quia intellexit. Non ex sanguinibus, neque ex voluntate carnis, neque ex voluntate viri. Carnem pro femina posuit: quia de costa cum facta esset, Adam dixit, Hoc nunc os de ossibmeis, et caro de carne mea ; et Apostolus ait, Qui diligit uxorem suam, seipsum diligit; nemo enim unquam carnem suam odio habet . Ponitur ergo caro pro uxore, quomodo et aliquando spiritus pro marito. Quare? Quia ille regit, haec regitur: ille imperare debet, ista servire. Nam ubi caro imperat, ehabet imperium super virum? Recta autem domus, ubi vir imperat, femina obtemperat. Rectus ergo ipse homo, ubi spiritusrra, quia jam patrem habebat in coelo: natus ex Deo, per quem efficeremur; et natus ex femina, per quem reficeremur. Noli ergo mirari,Verbum ejus. Prius ipsum Verbum voluit nasci ex homine, ut tu securus nascereris ex Deo, et diceres tibi: Non sine causa Deus nasci ex homine voluit, nisi quia alicujus momenti me existima
Abbreviated transcription (Latin):
Unde hunuiliatꝰ. in de głificatꝰ est. Inde enĩ erexit humi¬
les: quo humiliatꝰ ip̃e descencuit. ꝑtinemꝰ gͦ ad cuͣngłiũ:
ꝑtinemꝰ ad notiũ testamentũ. Lex ꝑ moysen data est:

Expanded text:
Unde humiliatus, inde glorificatus: inde erexit humiUnde humiliatus, inde glorificatus: inde erexit humiles, quo humiliatus ipse descendit. Pertinemus ergo ad Evangelium, pertinemus ad Novum Testamentum. Lex per Moysen data es
Abbreviated transcription (Latin):
et qͣntũ caͥpitis audiatis. Reliquũ enĩ erit: ut si semen
qd sꝑargit᷑ in cordib ur̃is sĩ abstuleruit aues. nec ipi¬
ne p̃focauerint. nec estus exullerit: accedente pluiia
horrationũ cotidianarũ. et cogitationib honis uestris
quib hoc agit᷑ in corde. qd̾ agit᷑ in agro rastris. ut gle¬
ba frangat᷑: ec semen oꝑiat᷑. et gͥminare possto: affera¬
tis fructũ ad quem gaudeat ec lettõ agricola. Si autẽ
ꝓ semine bono. eo ꝓ pluiua bona: ñ fructũ sed spinas
attulerimꝰ: nec semen accitsabit᷑. nec pluuia erit in cri¬
mine: sea spinis ignis debitꝰ p̃parabit᷑. Homines sumꝰ.
ip̃iani: utiq ip̃o nomine ad xꝑm ꝑtinentes. Hiuiꝰ signũ
infronte gestamꝰ. de quo ñ crubescintꝰ. si ec incorde gestemꝰ.
Signũ eiꝰ est. humilitas ciꝰ. Stella eũ magi cognouerunt:
et erat hoc signũ de dño datũ. celeste atq p̃clarũ. Nolu¬
to stellam ẽẽ in fronte fideliũ signũ sut̃ s crucẽ suam.

Expanded text:
et quantum capitis, audiatis. Reliquum enim erit, ut si semen quod spargitur in cordibus vestris, non abstulerint aves, nec spinae praefocaverint, nec aestus exusserit, acohortationum quotidianarum, et cogitationibus vestris bonis quibus hoc agitur in corde, quod agitur in agro rastris, ut gleba frangatur, et semen operiatur et germinare possit: ut afferatis fructum, ad quem gaudeat et laetetur agricola . Si autem pro semine bono et pro pluvia bona, non fructum, sed spinas attulerimus; nec semen accusabitur, nec pluvia erit in crimine, sed spinis ignis debitus praeparatur. 2. Homines sumus, istiani; etin fronte gestamus: de quo non erubescimus, si et in corde gestemus. Signum ejus est humilitas ejus. Per stellam eum Magi cognoverunt ; et erat hoc signum de Domino datum, coeleste atque praeclarum: noluit stellam esse in fronte fidelium signum suum, sed crucem suam.
Abbreviated transcription (Latin):
uert creatorẽ suũ: Aut ñ cognouert̃ creatorem susi
sydã. quẽ constcent̃ demonia: Omĩa undiq testimo¬
niũ phibuerẽ. Dea qͥ ñ cegnonerũt: Qui amando mũ¬
dũ. dc̃i st mundus. Amando enĩ habitamꝰ corde. Amã¬
ao arttẽ hoc appellari meruert̃: qd̾ ille ubi habitabãt.
Quom̃ dicintꝰ mala ẽ illa domꝰ. aut bona est illa domꝰ.
si in ilia qͣm ditimꝰ malam. parietes accusamꝰ. aut in
illa qͣm ddicimꝰ bonã. parietes laudamꝰ: sed malam do¬
ms̃ inhabitantes malos. ec bonã domũ in babitantes
bonos: sic ec mundũ qui inbabitant amando mundũ.
Qui sũt qͥ dilig̃t mundũ: Ipsi enĩ corde habitant in
mundo. slam q̃ s̃ diligunt mundũ. carne ũlant᷑ in mũ¬
dus es̃ si cognouit. In sua ꝓpͥa uenit. qͥa ista omina¬

Expanded text:
torem suum sidera, quem confitentur daemonia? Omnia undique testimonium perhibuerunt. Sed qui non cognoverunt? Qui amando mundum dicti sunt mundus. Amando enim habitamus corde: amando autem, hoc appellari meruerunt quod ille ubi habitabant. Quomodo dicimus, Mala est illa domus; aut, Bona est illa domus: non in illa quam dicimus malam, parietes accusamus; aut in illa quam dicimus bonam, parietes laudamus: sed malam domum, inhabitantes malos; et bonam domum, inhabitantes bonos. Sic et mundum, qui inhabitant amando mundum. Qui sunt? Qui diligunt mundum: ipsi enim corde habitant in mundo. Nam qui non diligunt mundum, carne versantur in mundus eum non cognovit. 12. In sua propria venit: quia omni
Abbreviated transcription (Latin):
multũ aslignabarit: et ñ pot̾ant implere iusticiã. nisi
adiuuarte ille qui uisserat. Suꝑbiã eoꝵ uolens doma¬
re deus. dedit legẽ: tamqͣmdicens. Ecte implite: ne pu¬
teris deesse iubentẽ. Non deest qui iubeat: sed deest qui
impleat. Si gͦ deest̃ qui impleat: unde ñ implet: Qͥa
natul cũ traduce peccati. et mortis: de adamnatꝰ txͣit
secũ qd̃ ibi conceptũ est. Cetidit pͥmus homo: et omẽs
qui de illo nati sunt. de illo tͣcerunto concupiscentiam
carnis. Oportebat itt nasceret᷑ aliꝰ homo: qͥ nullã gͣtit
concupiscentiã. Homo et homo. Homo ad mortẽ: ho

Expanded text:
ultum assignabant; et non poterant implere justitiam, nisi adjuvaret ille qui jusserat. Superbiam illorum volens domare Deus, dedit Legem, tanquam dicens: Ecce implete, ne putetis deesse jubentem. Non deest qui jubeat, sed deest qui impleat. 12. Si ergo deest qui impleat, unde non implet? Quia natus cum traduce peccati et mortis. De Adam natus, traxit secum quod ibi conceptum est. Cecidit primus homo; et omnes qui de illo nati sunt, de illo traxerunt concupiscentiam carnis. Oportebat ut nasceretur alius homo qui nullam traxit concupiscentiam. Homo, et homo: homo ad mortem, et
Abbreviated transcription (Latin):
meo: immicos eiꝰ induam cõtusione. In mundo erat:
ec mundus ꝑ illã fcs ẽ. Ne putes qͥa sic erat in mundo:
quomͦ inmundo est t̾ra. in mundo est celsĩ. in mundo
est sol luna. et stelle: in mundo arbores. petora. homi¬
nes. Non sic iste in mundo erat. Sed quom erat: Quonͦs
airtifex. regens qd̃ fecio. Non enĩ sic fecit: quomꝰ facit fa¬
ber. forinsecus est archa qͣm fatit: et illa in alio loco po¬
stta est cũ fabricat᷑. et qͣmiis uixta sit iple alio loco
sedet qͥ fabricat: ec etcͥnseeꝰ est ad illud qd̃ fabricat. Dens
autẽ infiisus mundo faibricat: ibiq positꝰ fabricat. Et
ñ recedit aliquo. ñ extͥnsecꝰ quiasi u̾lat molem qͣm sabri¬
cat. Presentia matestatis facit qd facit: p̃sentia sua gu¬
b̾nat qd̾ fecto. Sic ergo erat in mundo: quomͦ ꝑquem
mundus sco eist. ꝑiplum enĩ mundul fc̃s ẽ: et mũdus
tũ ñ cognouit. Quid ẽ mũdus fc̃s est ꝑ ip̃m: selũ t̾ra.¬

Expanded text:
meo; inimicos ejus induam confusione . 10. In mundo erat, et mundus per eum factus est. Ne putes quia sic erat in mundo, quomodo in mundo est terra, in mundo est coelum, in mundo est sol, luna et stellae, in mundo arbores, pecora, homines. Non sic iste in mundo erat. Sed quomodo erat? Quomodo artifex, regens quod fecit. Non enim sic fecit, quomodo facit faber. Forinsecus est arca quam facit, et illa in alio loco posita est, cum fabricatur; et quamvis juxta sit, ipse alio loco sedet qui fabricat, et extrinsecus est ad illud quod fabricat: Deus autem mundo infusus fabricat, ubique positus fabricat, et non recedit aliquo, non extrinsecus quasi versat molem quam fabricat. Praesentia majestatis facit quod facit; praesentia sua gubernat quod fecit. Sic ergo erat in mundo, quomodo per quem mundus factus est. Per ipsum enim mundus factus est, et mundus eum non cognovit. 11. Quid e
Abbreviated transcription (Latin):
nichil. Qcd̃ fc̃m est: in illo uica est. Et utta erat lux ho¬
minũ. Et lux in tenebris lcicet: et tenebre eam ñ com
prebenterunt. Huc usq tctatum elle credo. Recoroam̃
omnes qui affiustis: et qui non alfuistis credite nobis: Ec
his qui adesle uoluerunt. Nunc gͦ quia ñ possumꝰ lemꝑ
omĩa replicare. ꝓpt̾ eos qui hoc uolunt audire qd sequit᷑:
et oneri est illis si repetant᷑ pͥora. cũ de fraudationt post̾ĩoꝵ:
dignent᷑ ec qͥ ñ aderant ñ p̾cerita exig̾e: s cũ bis qͥ aderant
et nunc audire p̃lentiti. Sequit᷑. Futo homo missꝰ
a deo: cui nom̃ erat ioħs. Eterĩ ea q̃ dicta sunt suꝑiꝰ fr̃s kĩ.¬

Expanded text:
vita est; et vita erat lux hominum; et lux in tenebris lucet, et tenebrae eam non prehenderunt. » Huc usque tractatum esse credo: recordamini omnes qui adfuistis; et qui non adfuistis, credite nobis, et his qui adesse voluerunt. Nunc ergo quia non possumus semper omnia replicare, propter eos qui hoc volunt audire quod sequitur, et oneri est illis si repetantur priora cum defraudatione posteriorum; dignentur et qui non aderant non praeterita exigere, sed cum his qui aderant et nunc audire praesentia. 2. Sequitur, Fuit homo missus a Deo, cui nomen erat Joannes. Et enim ea quae dicta sunt su
Abbreviated transcription (Latin):
Qu ñ dampnauit impiũi damꝑnauit fidelem: Ec tam̃
sibene cogites.: ⁊p̃e dedit fidem pͥmo. qͣ eũ ꝓmeruisti. Nõ
tnĩ de to ꝑmertusti: ttt tͥ aliqͥd deberet̃. Quod gͦ p̃mii
ĩmottalitatis postea tribueo: dona sua coronat ñ m̃tra tua
Ergo frs om̃s de plenitudine eiꝰ accipimꝰ: de plenttudine
misdie et̃: dͥe habundantia bonitatis eiꝰ accepimꝰ. Quidꝰ
Remissionẽ peccatoꝵ: ut iustificarem̃ ex fide. Et insuper
ro quia et hoc debet᷑: aliqͥd mͥ assigno qͣsi cui debeatur. Co¬

Expanded text:
Qui non damnavit impium, damnabit fidelem? Et tamen si bene cogites, ipse dedit fidem primo, qua eum promeruisti: non enim de tuo promeruisti ut tibi aliquid deberetur. Quod ergo praemium immortalitatis postea tribuit, dona sua coronat, non merita tua. Ergo, fratres, omnes de plenitudine ejus accepimus: de plenitudine misericordiae ejus, de abundantia bonitatis ejus accepimus. Quid? Remissionem peccatorum, ut justificaremur ex fide. Et insuper ro quia et hoc debetur, aliquid mihi assigno, quasi cui debeatur. Co
Abbreviated transcription (Latin):
iam naui ñ opus eric: qͥa nullũ mare tnsibit᷑. Meluis
est enim ñ uidere mente id qd est. et tamen a cruce xp̃i
ñ recedẽ. qͣm uide illud mente. et ctucem xp̃i contempñe.¬
Bonum est iuꝑhoc ec optimũ si fieri potest: ut et uide¬
atͣ quo eundũ sit: et teneat᷑ quo portet᷑. qui ꝑgit. Hoc
potuerunt mentes magne montiũ qui montes dicti
sunt. quos maxime illustrat lum̃ iusticie: potuert̃
et iuiderunt iltõ qd̾ est. Nam uidens ioħs dicebat. In
pͥncipio erat u̾bũ: et u̾bũ erat apd̃ dm: et d̾s erat u̾bũ
uid̾unt hoc et ut ꝑuenirent ad id qd tudebant de
longe. a cruce xp̃i ñ receslerũt: it humiliratẽ xp̃i ñ
contempserũt. Paruuli gͦ qui hoc ñ possunt intelli¬
gere: ñ recedentes a crute et passione ec relurrectione
xp̃i: in ip̃a naui ꝑducunt᷑ ad id qd̾ ñ uident: in qua
naui ꝑuenuuit ec illi qui uident. At uero qͥdam phy¬

Expanded text:
jam navi non opus erit, quia nullum mare transitur. Melius jam navi non opus erit, quia nullum mare transitur. Melius est ergo non videre mente id quod est, et tamen a Christi cruce non recedere, quam videre illud mente, et crucem Christi contemnerBonum est super hoc et optimum, si fieri potest, ut et videatur quo eundum sit, et teneatur quo portetur qui pergit. Hoc potuerunt mentes magnae montium, qui montes dicti sunt, quos maxime illustrat lumen justitiae: potuerunt, et viderunt illud quod est. Nam videns Joannes dicebat, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Viderunt hoc, et ut pervenirent ad id quod videbant de longe, a cruce Christi non recesserunt, et humilitatem Christi non contempserunt. Parvuli vero qui hoc non possunt intelligere, non recedentes a cruce et passione et resurrectione Christi, in ipsa navi perducuntur ad id quod non vident, in qua navi perveniunt et illi qui vident. 4. At vero quidam phi
Abbreviated transcription (Latin):
et mare intt̾iaceat. Uidet quo eat: sed ñ habet qua eat.
Dic ad illam stabilitatẽ nr̃am. ubi qd̃ ẽ est: qͥa hoc solũ
semꝑ sic est ut ẽ. uolumꝰ ꝑuenire: intiacet mare huius
scłi: qͣ. imus: ec si iam uicemꝰ quo imus. Nam nulit
nec quo eant uident. Ut gͦ esset ec qua iremus. uenit in¬
de ad quem ire uolebamꝰ. Et quid fecio. Instituit lignũ
quo mare tͣnseamus. Nemo enĩ potest uilire mare hu¬
uis scł̃i nisi cruce xp̃i portet᷑. Hãt trucem: aliqͣndo am¬
plectit᷑ et infirmus ocłis. Et qui ñ uitec longe quo eat.
ñ ab illa rececdat: et ip̃a illũ ꝑducit. Itaq fratres mer: hoc
inunuauerim cordib ur̃is. Si uultis pie et xp̃iane ui
ad eum scđm id qd est et icdm io qd̃ erat. Accessit ut ꝓ
nob̾ hoc fieret: quia hoc ꝓ nobis fc̃d est ubi portent᷑ infir¬
mi. et mare scł̃i tͣnseant: et ꝑueniant ad patͥam. ubi

Expanded text:
et mare interjaceat; videt quo eat, sed non habet qua eat. et mare interjaceat; videt quo eat, sed non habet qua eat. Sic ad illam stabilitatem nostram ubi quod est est, quia hoc solum semper sic est ut est, volumus pervenire; interjacet mare hujus saeculi qua imus, etsi jam videmus quo imus: nam multi nec quo eant vident. Ut ergo esset et qua iremus, venit inde ad quem ire volebamus. Et quid fecit? Instituit lignum quo mare transeamus. Nemo enim potest transire mare hujus saeculi, nisi cruce Christi portatus. Hanc crucem aliquando amplectitur et infirmus oculis: et qui non videt longe quo eat, non ab illa recedat, et ipsa illum perducet. 3. Itaque, fratres mei, hoc insinuaverim cordibus vestris: si vultis pie et christiane ad eum secundum id quod est, et secundum id quod erat. Accessit, ut pro nobis hoc fieret ; quia hoc pro nobis factus est, ubi portentur infirmi, et mare saeculi transeant, et perveniant ad patriam; ubi
Abbreviated transcription (Latin):
deũ: Et ne iulescat tͥ nom̃ u̾bi ꝑ conluecudinẽ cotidia¬
noꝵ u̾boꝵ: et ds erat u̾bsi. Hoc u̾bũ id ip̃m est. unde hes¬
erat u̾bũ. In id ipsũ: idipsũ est. Eodem modo est: sic ẽ sem¬
ꝑ: sic est: mutari ñ potest. Hoc ẽ est: qd̾ nom̃ stiũ dixit fa
atis ñ solũ corpora uariari ꝑ qͣlitates nascendo. crescetido.
deficiendo. moriendo. secd etiam ip̃as animas. ꝑ affectum
diuersaꝵ uoluptatũ distendi atq discindi: cũ uideatiᷤᷤ
homines et ꝑciꝑe posse sapiertiam. si se illiuis uict et calo¬
ri admou̾int: ec amitt̾e posse sapientiam. siinde malo af¬
fectu recesseruit: Cũ uideatis gͦ ista omnia elłe muttabi¬
lia: quid est qd̾ est. nisi qd̃ tͣnscendit omnia. q̃ sic sunt
ut non sint: Quiis gͦ hoc capit: Aut quis quomͦcãq in¬
tenderit uires mentis sue. ut attingat quomͦ᷑ potest id
qd̃ est. ut cum id ut tũq mente atugerit. poslit ꝑueni¬
re: Sic ẽ enim tamqͣm udeat quilq delonge patͥam:

Expanded text:
 Et ne vilescat tibi nomen Verbi, per consuetudinem quotidianorum verborum, Et Deus erat Verbum. Hoc Verbum idipsum est, unde heserat Verbum. Idipsum est, eodem modo est; sicut est, semper sic est; mutari non potest: hoc est est. Quod nomen suum dixit famatis non solum corpora variari per qualitates, nascendo, crescendo, deficiendo, moriendo, sed etiam ipsas animas per affectum diversarum voluntatum distendi atque discindi: cum videatis homines et percipere posse sapientiam, si se illius luci et calori admoverint; et amittere posse sapientiam, si inde malo affectu recesserint? Cum videatis ergo ista omnia esse mutabilia; quid est quod est, nisi quod transcendit omnia quae sic sunt ut non sint? Quis ergo hoc capiat? Aut quis, quomodocumque intenderit vires mentis suae, ut attingat quomodo potest id quod est, ad id quod utcumque mente attigerit, possit pere? Sic est enim tanquam videat quisque de longe patriam,
Abbreviated transcription (Latin):
hoĩes de carne nascentes. qͥd st nͥ u̾mes. et de ũmib angłos fac̃.
Si enĩ ip̃e dñi dic̃. ego autẽ sũ u̾mis et ñ homo: qͥs dubitat hoc

Expanded text:
homines de carne nascentes, quid sunt nisi vermes? et de vermibus Angelos facit. homines de carne nascentes, quid sunt nisi vermes? et de vermibus Angelos facit. Si enim ipse Dominus dicit, Ego autem sum vermis, e
Abbreviated transcription (Latin):
fc̃m est: habet qͥdera formam qͣmdam humanã: sed
ip̃e homo ꝑ u̾bũ tc̃o est. Nam forma homĩs in ydolo: nõ
ꝑ ũbũ fc̃a est. Et scriptũ est: scimꝰ qͥa nichil est ydolũ
Ergo ista ñ sunt fc̃a ꝑu̾bũ: sed qͥcumq fca sunt natalito.
q̃cũq suito increaturis: omĩa omĩno q̃ frxa incelo ft̃:¬
omnia q̃ fulgent deluꝑ: q̃ uolitant sub celo. et que mo¬
uent᷑ in t̾ra. unu̾tla nat᷑a rerũ: om̃is om̃ino creatura.
Dicam planiꝰ: dicam tr̃s ut intelligatis: ab angło usq
ad u̾miculũ. Quid p̃darius anglõ in creaturis: qͥd
extitinius ũmicło in creaturis: ꝑ quem ft̃s est angłs.¬
ꝑ ipsũ tc̃s est et u̾micłs. Sed angłs dignꝰ est celo: u̾micłs
tra. Qcreauit. ip̃e disposuit. Si ponet u̾midm incelo: repͥhẽ¬
d̾es Si uellet angłes nasci de putrescentib carnib: rep̾hen¬
d̾es. Et tam̃ ꝓpe hoc facit deul: et ñ est rep̾hendend̃. Nã om̃s

Expanded text:
factum est: habet quidem formam quamdam humanam, sed factum est: habet quidem formam quamdam humanam, sed ipse homo per Verbum factus est; nam forma hominis in idolo, non per Verbum facta est; et scriptum est, Scimus quia nihil est idolum . Ergo ista non sunt facta per Verbum; sed quaecumque naturalique sunt in creaturis, omnia omnino quae fixa in coelo sunt, quae fulgent desuper, quae volitant sub coelo, et quae moventur in universa natura rerum, omnis omnino creatura: dicam planius, dicam, fratres, ut intelligatis, ab angelo usque ad vermiculum. Quid praeclarius angelo in creaturis? quid extremius vermiculo in creaturis? per ipsum factus est et vermiculus: sed angelus dignus coelo, vermiculus terra. Qui creavit, ipse disposuit. Si poneret vermiculum in coelo, reprehenderes; si vellet Angelos nasci de putrescentibus carnibus, reprehenderes: et tamen prope hoc facit Deus, et non est reprehendendus. Nam omnes
Abbreviated transcription (Latin):
in pͥncipio fc̃m est u̾buni. Ille omĩa ꝑ ip̃m fc̃a sunt di¬
cit: ec tu dicis quia ip̃m uerbũ fc̃m est: Pot̾at dic̾e euiu¬
głista. in p̾ncipio fc̃m est ũbti. Sea quid ait: In prmu¬
cipio trat u̾bũ. Si erat. ñ est fc̃m: ut ista omĩa ꝑ ip̃m
fierent. et sine ip̃o nichil. Si ergo erat in pͥncipio uer¬
bũ. et ũbum crat apã dm. et cłs erat u̾bũ: si ñ potes
cogitare quid sit: differ ut crescas. Ille cybus est. Ac¬
cipe lac ut nitͥaris: ut sis ualidus ad capiendũ cybũ¬
Dane fr̃s qd sequit᷑ omia ꝑ ip̃m fc̃a sũt. et sine ip̃o fcm
est nichil: udete ne sic cogitetil quia nichil aliquid
est. Solent enim multi male intelligentes sine ip̃o
fcm̃ est nichil: putare aliquid ẽe nichil. peccatũ qͥ dem
ñ ꝑ ip̃m tc̃m est. Ec manifestum est qͥa pectatũ nichil ẽ:
et nichil ftuit homines cũ peccant. Et ydolũ ñ ꝑ u̾bũ

Expanded text:
In principio factum est Verbum. Ille, Omnia per ipsum facta sunt, diIn principio factum est Verbum. Ille, Omnia per ipsum facta sunt, dicit; et tu dicis quia et ipsum Verbum factum est. Poterat dicere Evangelista, In principio factum est Verbum: sed quid ait? In principio erat Verbum. Si erat, non est factum, ut ista omnia per ipsum fierent, et sine ipso nihil. Si ergo erat in principio Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum: si non potes cogitare quid sit, differ ut crescas. Ille cibus est, accipe lac ut nutriaris, ut sis validus ad capiendum cibuatres, quod sequitur, Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil, videte ne sic cogitetis, quia nihil aliquid est. Solent enim multi male intelligentes, sine ipso factum est nihil, putare aliquid esse nihil. Peccatum quidem non per ipsum factum est: et manifestum est, quia peccatum nihil est, et nihil fiunt homines cum peccant. Et idolum non per Verbum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ qd sta fc oĩa. Cred e gͦ eungłiste. Pot̾at enĩ dic̾e. in prin¬
cipto ds fecit u̾̃bũ: quomͦ dixit moyses. in pͥncipio fecit
d̾ celtĩ ⁊ t̃ram. Ec̃ omnia sic enumeratuit. Dixit deus.
est: Crtatura aliqua. Inter dicentem d̃m et fcãm creatu¬
ram. quid est ꝑ qd̾ fc̃m est nisi ꝑ ũbũ: quia dixit d̃s fiat. et
fcm̃ est: Hoc u̾bũ incõmutabile. Qmiuis mutabilta ꝑ
u̾bum fiant.: ip̃m ĩ cõmitabile est. Noli gͦ credere factũ
Iam enĩ fc̃s es ꝑũbũ: sed oportit te refici ꝑ u̾bũ. Si autẽ
mala fu̾tt fide tita de u̾bo: non pot̾is retici ꝑ u̾bum.
eo si tͥ contigit fieri ꝑu̾bum ut ꝑ illud ft̃s sis: ꝑ te desi¬
cis. Si ꝑ te deticis: ille te reficiat qui te fecit. Si ꝑ te de¬
fior efficeris: ille te retteet qui te creauio. Quomͦ te
autem retreet ꝑ uerbum: si male aliquid sentias de
ũbo: Cuͣngłista dicto. in pͥncipto erat ũdũ: ec tu dicis

Expanded text:
dicere, In principio fecit Deus Verbum: quomodo dixit Moyses, In principio fecit Deus coelum et terram; et omnia sic enumerat, Dixit Deus, est? Creatura aliqua. Inter dicentem Deum et factam creaturam quid est per quod factum est, nisi Verbum? quia dixit Deus, Fiat, et factum est. Hoc Verbum incommutabile: quamvis mutabilia per Verbum fiant, ipsum incommutabile est. 12. Noli ergo credere factum, tet te refici per Verbum: si autem mala fuerit fides tua de Verbo, non poteris refici per Verbum. Et si tibi contigit fieri per Verbum, ut per illud factus sis, per te deficis: si per te deficis, ille te reficiat qui te fecit: si per te deterior efficeris, ille te recreet qui te creavit. Quomodo te autem recreet per Verbum, si male aliquid sentias de Verbo? Evangelista dicit, In principio erat Verbum; et tu dicis,
Abbreviated transcription (Latin):
cumq animaliũ. s lux hõiũ. Unde ꝑaulopost dicit.
Erat lum̃ uerũ: qd̾ illiũat omnẽ hoĩem uenientẽ inh
mundũ. Ab illo lumine illuminatꝰ ẽ ioħis baptista: ab illo

Expanded text:
rumque animalium, sed lux hominum. Unde paulo post dicit, rumque animalium, sed lux hominum. Unde paulo post dicit, Erat lumen verum, quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. Ab illo lumine illuminatus est Joannes Bapti
Abbreviated transcription (Latin):
te celũ. Solem et lunã uides: sunt ista inarte. Ded¬
foris corpora suro: in arce utta sunt. Uidete si quo
modo potestis: magna enim res dicta est: et si non a
me magno. aut ñ ꝑme magnũ: tam̃ ã magno. Nõ
enĩ a me pariuulo dista sunc bec: lea ille non est par¬
uulus ad quem respitio ut dicam. Capiat quisq ut po¬
test in qͣntũ potest: eo qui ñ potest nutriat corut possit.
Unde nutriat: De lacte nutriat: ut ad cybum ꝑueniat.
ab uno patre natũ. slbum dm apud đm. ꝑ qd̾ fc̃a sc̃ om̃ia:
qͥa illa uita est. q̃ in illo est lix hominũ. hoc enim sequit᷑.
Et uita erat iux hominũ. Et ex ip̃a uita hoĩes illumman¬
tur: pecora ñ illũiant᷑. qͥa petora ñ habent rationales men¬
tes q̃ possint udere sapĩam. Homo autẽ tc̃s ad ymaginẽ
dei. habet rationalem mentẽ: ꝑ qͣm possit ꝑriꝑe sapientrã.
Ergo illa uita ꝑ qͣm fc̃a sunt oĩa. ip̃a uita lux est.: et ñ quoꝵ¬

Expanded text:
te caelum. Solem et lunam uides; sunt et ista in arte, te caelum. Solem et lunam uides; sunt et ista in arte, foris corpora sunt, in arte vita sunt. Videte, si quo modo potestis; magna enim res dicta est: et si non a me magno, aut non per me magnum, tamen a magno. Non enim a me parvulo dicta sunt haec: sed ille non est parulus ad quem respicio, ut dicam. Capiat quisque ut potest, in quantum potest: et qui non potest, nutriat cor, ut possit. Unde nutriat? De lacte nutriat, ut ad cibum perveniat. ab uno Patre natum, Verbum Deum apud Deum, per quod facta sunt omnia: quia illa vita est, quae in illo est lux hominum. 18. Hoc enim sequitur, Et vita erat lux hominum; et ex ipsa vita homines illuminantur. Pecora non illuminantur, quia pecora non habent rationales mentes quae possint videre sapientiam. Homo autem factus est ad imaginem Dei, habet rationalem mentem per quam possit percipere sapientiam. Ergo illa vita per quam facta sunt omnia, ipsa vita lux est: et non quo
Abbreviated transcription (Latin):
Quomꝰ possũ. dicã karitati ur̃t. fãber facit archam:
pͥmo mnarte habet archam. Si enĩ archam inarte ñ
haberet: unde illam fabricatido ꝑferres: Ded archa
sic est in arte: ut ñ ip̃a archa sic q̃ udet᷑ ocłis. In
arte minsibilit̾ ẽ: in oꝑe uisibilit̾ etto. Ecce fcã est ĩ
oꝑe. Nũquid deilitit esse marte: Et illa in oꝑe fc̃ã
est: ec illa manet que in arte est. Nam potest et illa
archa putrescere: et iterum ex illa que i arce est. alra
fabricati. ditendite ergo archam in arte: et archam
in opere. Archa in oꝑe. ñ est uita. Archa in arte uita
est: qͥa uiute aĩa artilicis: ubi turt ista oĩa anceꝙͣ ꝓfe¬
tant᷑. Si gͦ fr̃s kñii. qͥa sapĩa dei ꝑqͣm fc̃a sunt oĩa scłm
artẽ continet oĩa anteqͣm fab̾ceo: oĩa hic q̃ suint ꝑ ip¬
sam artẽ. ñ continuo uita sĩte: s qͥcqͥd tẽm est uita est
in illo. Terrã tudes: est in arte t̾ra. Celũ uides: est in ar¬

Expanded text:
sum, dicam Charitati vestrae. Faber facit arcam. Primo in arte habet arcam: si enim in arte arcam non haberet, unde illam fabricando proferret? Sed arca sic est in arte, ut non ipsa arca sit quae videtur oculis. In arte invisibiliter est, in opere visibiliter erit. Ecce facta est opere: numquid destitit esse in arte? Et illa in opere facta est et illa manet, quae in arte est. Nam potest illa arca putrescere et iterum ex illa, quae in arte est, alia fabricari. Attendite ergo arcam in arte et arcam in opere! Arca in opere non est uita; arca in arte uita est, quia uiuit anima artificis, ubi sunt ista oninia antem facta sunt omnia secundum artem, continet omnia, antequam fabricet omnia hinc, quae sunt per ipsam artem, non continuo uita sunt, sed quidquid factum est, uita est in illo. Terram uides; est in arte terra. Caelum, uides; est in ar
Abbreviated transcription (Latin):
possis uidere lucẽ ocłõꝵ tuoꝵ. Pulius. pitiuta. fumꝰ:
peccata et iniqͥtates sunt. Tolle inde ista omnia. ec uide¬
bii sapientiam q̃ presens est: qͥa ds est ip̃a sapĩa. Et dictũ
est. Deati mundicordes: qm̃ ip̃i dm uidebunt. e¬

Expanded text:
possis videre lucem oculorum tuorum. Pulvis, pituita, fumus, possis videre lucem oculorum tuorum. Pulvis, pituita, fumus, peccata et iniquitates sunt; tolle inde ista omnia, et videbis sapientiam quae praesens est: quia Deus est ipsa sapientia; et dictum est, Beati mundo corde
Abbreviated transcription (Latin):
In pͥncipio erat u̾bũ: ec u̾bũ erat apud dm: et as erat ũbĩo
Ergo illa uita. luix ẽ hominũ. Sed forte adhiic stulta corda
caꝑe istam litcẽ ñ possũt: qͥa peccatis sius aggrauant᷑ : ut
eam uidere ñ poslint. Non ideo cogitent qͣsi absentẽ et̃ uicem:
qͥa eam uid̾e ñ pollunt. ip̃i cnĩ ꝓpt̾ peccata tenebre sunt.
Et lux lucet in tenebris: et tenebre eam ñ ꝯp̃renderunt.
Ergo fr̃es quomͦ homo politꝰ in sole cecuis p̃sens est illi sol. sed
ip̃e soli abiens est: sic omnis siultꝰ. omĩs iniquus. oĩs impius.
cecꝰ est corte: p̃sens sapientia. Sed cũ ceco p̾sens est. ocłis eiꝰ ab¬
sens est: ñ qͥa ip̃a illi absers est. s qͥa ip̃e absens est ab illa.
Quia gͦ faciat iste: Mundec unde possit uideri deris. Quro¬
modo si ꝑꝓt̾ea uidere ñ pollet. qͥa sordidos et sautios ocłos
haberet. irruente pulu̾e. uel pitinta. uel sumo: diceret
illi medicus purga de odõ tuo. quicquid mali est: ut

Expanded text:
t Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Ergo, illa vita lux est hominum. 19. Sed forte stulta corda adhuc capere istam lucem non possunt, quia peccatis suis aggravantur, ut eam videre non possint. Non ideo cogitent quasi absentem esse lucem, quia eam videre non possunt: ipsi enim propter peccata tenebrae sunt. Et lux in tenebris lucet, et tenebrae eam non comprehenderunt. Ergo, fratres, quomodo homo positus in sole caecus, praesens est illi sol, sed ipse soli absens est; sic omnis stultus, omnis iniquus, omnis impius, caecus est corde. Praesens est sapientia, sed cum caeco praesens est, oculis ejus absens est: non quia ipsa illi absens est, sed quia ipse ab illa absens est. Quid ergo faciat iste? Mundet unde possit videri Deus. Quomodo si propterea videre non posset, quia sordidos et saucios oculos haberet, irruente pulvere vel pituita vel fumo, diceret illi medicus: Purga de oculo tuo quidquid mali est, ut
Abbreviated transcription (Latin):
lubuinxit. Si dñs illas ñ fectt: quil illas ficit: Pane
ait ille. Ego tredo: qͥa diabolus fecit muscas. Et ille
statim. Si muscam diabolus fecit sicut te uideo confi¬
teri: quia prudent᷑ intelligis. apem quis fecit. q̃ paci¬
xic ad locustam: a loctsta ad lacertã: a lacertaad auẽ:
ab aue duxit ad petus: inde ad bouẽ : inde ad elepban¬
tũ. postremo ad hõtem: et ꝑsuasit homĩ qͥa ñ a deo fc̃s ẽ
homo. Ita ille miler cum tediũ pallus eslec a mulcis:
musca fc̃s est quẽ arabolus possideret. Deel zebub qͥppe

Expanded text:
subjecit: Si Deus illas non fecit, quis illas fecit? Plane, subjecit: Si Deus illas non fecit, quis illas fecit? Plane, ait ille, ego credo quia diabolus fecit muscas. Et ille statim: Si muscam diabolus fecit, sicut te video confiteri, quia prudenter intelligis, apem quis fecit, quae paub ape duxit ad locustam, a locusta ad lacertum, a lacerto ad avem, ab ave duxit ad pecus, inde ad bovem, inde ad elephantem, postremo ad hominem; et persuasit homini quia non a Deo factus est homo. Ita ille miser cum taedium passus est ad muscas, musca factus est, quem diabolus possideret. Beelzebub quippe
Abbreviated transcription (Latin):
atura ꝑ ip̃m fcã est: maiorminor. ꝑ ip̃m fc̃a surit suꝑa.
infera: sp̃alis. corporalis ꝑ ip̃m fc̃a stuto. Nulla enim
forma. nulla cõpages. nulla concordia partiũ nulla
qͣuscumq substantia que potest habere pondus. nume¬
rum. mensuram. nͥ ꝑ illud ũbũi et ab illo ũbo creato¬
re ciu dictũ est. omnia in mensura ec numero et pon¬
dere disposusti. Nemo gͥ uos fr̃s fallat: qͣndo forte te¬
dium patimini a muscil. Et erum aliqui detisi sũt
a diabolo. et ad muscas caꝑti sunt. Solent enim autu¬
pes ponere in muscipula muscas: ut esurientes aues de¬
cipiant. Sic et isti a mulcis a diabolo decepti ft̃. Nam neᷤᷤ¬
cio quis tedium patiebat᷑ a muscis. Inuenit illũ ma¬
nicheus tedio affectũ: et cum diceret se non posse pati
muscas. et odisse illas uebem̃ter: statim ille. Quis fecit
has: Et quia tedio affestꝰ erat et ocłat illas ñ ausus est
dicere. ds̃ illas fecit. Erat autem catholicus. Ille statim

Expanded text:
 ipsum facta est, major, minor: per ipsum facta sunt supera, infera; spiritualis, corporalis, per ipsum facta sunt. Nulla enim forma, nulla compages, nulla concordia partium, nulla qualiscumque substantia, quae potest habere pondus, numerum, mensuram, nisi per illud Verbum est, et ab illo Verbo creatore, cui dictum est, Omnia in mensura, et numero, et pondere disposuisti . 14. Nemo ergo vos fallat, quando forte taedium patimini ad muscas. Etenim aliqui derisi sunt a diabolo, et ad muscas capti sunt. Solent enim aucupes ponere in muscipula muscas, ut esurientes aves decipiant: sic et isti ad muscas a diabolo decepti sunt. Nam nescio quis taedium patiebatur ad muscas: invenit illum Manichaeus taedio affectum; et cum diceret se non posse pati muscas et odisse vehementer illas, statim ille, Quis fecit has? Et quia taedio affectus erat, et oderat illas, non ausus est dicere, Deus illas fecit: erat autem catholicus. Ille statim