comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iusticiam. S ille innobis facit iudicium &
iusticiam: qui nos fȩcit in quib faceret. Quomͦ
& nos debemus habere iudicium & iusticiam:
Iudicium habes quando discernis malum a
bono: iusticiã autem quando sequeris bonũ
& declinas amalo. Discernendo iudiciũ habes:
faciendo iusticiam habes. Declina amalo ait
et fac bonum: quere pacem et sequere eam.
Primo debes habere iudicium: et postea iustici¬
am. Quod iudicium: Ut primo iudices quid
sit malum: et quid sit bonum. Et quam iusti¬
ciam: Declines amalo: & facias bonum. Hoc
autem non ate habes: qͥa uide quid dixit. Iu
tate. Laudemus & exaltemus illum qui fecit
ipsam iusticiam quam habemus. ipse in nob̾
fecit. Ouis enim nobis fecit ipsam iusticiam.
nisi qui nos iustificauit: De. xp̃o autẽ dictũ
ẽ. qui iustificat impium. Nos gͦ impii ille u¬
stificator: quando & ipsam iusticiam ipse in
nobis fȩc̃ qua illi placeamus. ut addexteram

Expanded text:
justitiam; sed ille in nobis facit judicium et justitiam; sed ille in nobis facit judicium et justitiam, qui nos fecit in quibus faceret. Quomodo et nos debemus habere judicium et justitiam? Judicium habes, quando discernis malum a bono; justitiam autem, quando sequeris bonum, et declinas a malo. Discernendo, judicium habes; faciendo, justitiam habes. «Declina a malo,» ait, «et fac bonum; quaere pacem, et sequere eam» . Primo debes habere judicium, et postea justitiam. Quod judicium? Ut primo judices quid sit malum, et quid sit bonum. Et quam justitiam? Declines a malo, et facias bonum. Hoc autem non a te habebis; quia vide quid dixit: «Jutate. Laudemus illum, exaltemus illum qui fecit ipsam justitiam quam habemus; ipse in nobis fecit. Quis enim in nobis fecit justitiam, nisi qui nos justificavit? De Christo autem dictum est, «Qui justificat impium» . Nos ergo impii, ille justificator, quando et ipsam justitiam ipse in nobis fecit qua illi placeamus, ut ad dexteram
Abbreviated transcription (Latin):
egrotat quando uoluerit. Cum autẽ iuuendo
intemperanter cȩpit egrotare. surgat quando
uult. Qui iacuit quando uoluit. surgat qñ
si potest quando uult. Utiaceret egrotus in¬
temperantiam suã habuit necessariã: ut sur¬
gat autem necessariam habet artificis me¬
dicinam. Sic ergo ut peccaret homo ipse sͥ
sufficit ad peccatum: ut iustificetur non sibi
sufficit. nͥ ab illo iustificetur qui solus iustus¬
ẽ. Ut ergo se illi homines dent formandos
adiusticiam. cũ terruisset popłos psalmus
istȩ et dixisset confiteant᷑ nomini tuo maguo.
qm̃ terribile et scm̃ ẽ & honor regis iudiciũ
diligit: ueluti querentes iam popłos terrttos
quomͦ iusti uiuere debeant. quia inseipsis
non possunt habere iusticiam. cominenda¬
uit illis & plasmatorem iusticie illoꝵ: & se¬
cutus ait. Tu parasti ȩquitates: iudicium &
iusticiam imacob tu fecisti. Debemus enim
et nos habere iudicium: debemus habere

Expanded text:
aegrotat, quo voluerit: cum autem vivendo aegrotat, quo voluerit: cum autem vivendo intemperanter coeperit aegrotare, surgat quando vult; qui jacuit quando voluit, surgat, si potest, quando vult. Ut jaceret aegrotus, intemperantiam suam habuit necessariam: ut surgat autem, necessariam habet artificis medicinam. Sic ergo ut peccet homo, ipse sibi sufficit ad peccandum: ut justificetur, non sibi sufficit, nisi ab illo justificetur, qui solus est justus. Ut ergo illi se homines dent formandos ad justitiam, cum terruisset populos psalmus iste, et dixisset, «Confiteantur nomini tuo magno, quoniam terribile et sanctum est; et honor regis judicium diligit;» veluti quaerentes jam populos territos quomodo justi vivere debeant, quia in seipsis non possunt habere justitiam, commendavit illis et plasmatorem justitiae illorum, et secutus ait: «Tu parasti aequitatem; judicium et justitiam in Jacob tu fecisti.» Debemus enim et nos habere judicium, debemus habere
Abbreviated transcription (Latin):
huc non te tulit cum peccares. ut credenti ig¬
nosceret peccata tua: Parua miscđłia ẽ: Putas
quia sic semꝑ erit miscđia. ut neminẽ puni¬
at: Noli sic. Terribile & sc̃m nomen euis: &ho
nor regis iudiciũ diligit. Iniustum ẽ enĩ iudi¬
cium. & omnino non ẽ. iudicium: nͥ merita
reddantur sua unicuiq quemadmodũ quisq
gessit incorpore: siie bonum siue malum.
Et honor regis iudicium diligit. Ergo timea¬
mus. ergo faciamus iusticiam: ergo faciam
equitatem. S quis facit ȩquitatem. qͥs facit
iusticiam: Homo peccator homo iniquus. ho
ꝑuersus. homo auersus aluce ueritatis: Quid
debet facere homo: Conuertere se debet tantũ
addeum: ut ipse in illo formet ȩquitatem. qͣ
ipse formare non potest: s deformare. Idone¬
us ẽ homo aduulnerandum se nunquid ydo¬
neus ẽ adsanandum se: Quando uult egro¬
tat. non quando uult surgit. Si uult uuat in¬
temperanter uel infrigore uł incalore: eo die

Expanded text:
huc non te tulit cum peccares, ut credenti ighuc non te tulit cum peccares, ut credenti ignosceret peccata tua? parva misericordia est? Putas quia sic semper erit misericordia, ut neminem puniat? Noli sic putare. Terribile et sanctum nomen ejus; «et honor regis judicium diligit.» Injustum est enim judicium, et omnino non est judicium, nisi merita reddantur sua cuique, quemadmodum quisque gessit in corpore, sive bonum, sive malum : «et honor regis judicium diligit.» Ergo timeamus, ergo faciamus justitiam, ergo faciamus aequitatem. 7. Sed quis facit aequitatem? quis facit justitiam? Homo peccator, homo iniquus, homo perversus, homo aversus a luce veritatis? Quid debet facere homo? Convertere se tantum ad Deum, ut ipse in illo formet aequitatem, quam ipse formare non potest, sed deformare. Idoneus est homo ad vulnerandum se; numquid idoneus est ad sanandum se? Quando vult aegrotat, non quando vult surgit. Si vult, vivat intemperanter vel in frigore vel in calore; eo die
Abbreviated transcription (Latin):
et sic uiuamus. ut ad dexteram illiꝰ inuenia¬
mur. yenturus ẽ enim & iudicaturus: ut alioᷤ
ponat adsinistram. et alios addexteram. Et̃
non illud facit ipse quomodocunq ut erret
forte inhominib ut qui addexteram ponen¬
dus ẽ. ad sinistram ponatur: aut qui adsini¬
stram debet stare. errante deo addexterã po¬
natur. Non potest errare ut ibi ponat malũ
ubi debet ponere bonum: & ibi ponat bonũ.
ubi debet ponere malum. Si errare ñ potest.
nos erramus s non timemus. Si autẽ timu¬
erimus mͦ: tunc qđ timeatnus non habebunꝰ.
Qm̃ terribile et scm̃ ẽ & honor regis iudiciũ
diligit. Si ergo timeant eum popłi ut corri-¬
gant se: non quasi multum presumentes de
miscłia ipsius. dimittant se & male uiuañ.
Diligit enim miscđiam: s diligit & iudiciũ.
Quȩ ẽ. miscđia: Ut mͦ predicet tibi ueritatẽ.
ut mͦ clamet adte ut conuertaris. Parua mise¬
ricordia ẽ. quia uxisti inmalis factis. & ad¬

Expanded text:
et sic vivamus, ut ad dexteram illius inveniaet sic vivamus, ut ad dexteram illius inveniamur. Venturus est enim, et judicaturus, ut alios ponat ad sinistram, alios ad dexteram . Et non illud facit ipse quomodocumque, ut erret forte in hominibus, ut qui ad dexteram ponendus est, ad sinistram ponatur; aut qui ad sinistram debet stare, errante Deo ad dexteram ponatur: non potest errare, ut ibi ponat malum, ubi ponere debet bonum; nec ibi ponet bonum, ubi debet ponere malum. Si errare non potest, nos erramus, si non timemus; si autem timuerimus modo, tunc quod timeamus non habebimus. «Quoniam terribile et sanctum est; et honor regis judicium diligit.» Sic ergo timeant cum populi, ut corrigant se: non quasi multum praesumentes de misericordia ipsius, dimittant se, et male vivant; diligit enim misericordiam, sed diligit et judicium. Quae est misericordia? Ut modo praedicet tibi veritatem, ut modo clamet ad te ut convertaris. Parva misericordia est, quia vixisti in malis factis, et ad
Abbreviated transcription (Latin):
tuo magno. Ipsi om̃s popłi suꝑ quos magnꝰ
es insyon: iam confiteantur nomini tuo ma¬
gno. Paruum fuit nomen tuũ qñ irasceban¬
tur: factum ẽ magnum iam confittantuꝵ.
Quomͦ dicimus paruum fuisse nomen xp̃i.
ante quam preclare diffamaretur.xp̃c: Qa
nomen ipsius fama ipsius dicitur. Paruum
nom̃ erat:iam mͦ magnum nom̃ factum est.
Quȩ gens ẽ. quȩ ñ audiuit nomen xp̃i: lamgͦ
magno nomini tuo confiteantur popłi: qui
ante paruo nomini tuo irascebantur. Confite¬
ribile & scm ẽ. Sic predicatur crucifixus: sic
predicatur humiliatus. Sic predicatur iu¬
dicatus: ut ueniat & excelsus. Heniat uiuus
inuirtute: ueniat iudicaturus. Modo parcit
popłis blasphemantib: quia patientia dĩ ad
penitentiam te adducit. Non enim qui mͦ
parcit semꝑ habet parcere. aut qui mͦ p̃dicat
ut timeatur. non ẽ uenturus ut iudicit: Uen¬
turus ẽ. fr̃s mei: uenturus ẽ. Timeamꝰ illum:

Expanded text:
tuo magno.» Ips omnes populi, super quos magnus tuo magno.» Ips omnes populi, super quos magnus es in Sion, jam «confiteantur nomini tuo magno.» Parvum fuit nomen tuum, quando irascebantur: factum est magnum; jam confiteantur. Quomodo dicimus parvum fuisse nomen Christi, antequam praeclare diffamaretur Christus? Quia nomen ipsius fama ipsius dicitur. Parvum nomen erat; jam modo nomen magnum factum est. Quae gens est quae non audivit nomen Christi? Jam ergo magno nomini tuo confiteantur populi qui ante parvo nomini tuo irascebantur: «Confiteribile et sanctum est. Sic praedicatur crucifixus, sic praedicatur humiliatus, sic praedicatur judicatus, ut veniat et excelsus, veniat vivus, in virtute veniat judicaturus. Modo parcit populis blasphemantibus, quia patientia Dei ad poenitentiam adducit . Non enim qui modo parcit, semper habet parcere; aut qui modo praedicatur ut timeatur, non est venturus ut judicet. Venturus est, fratres mei, venturus est: timeamus illum,
Abbreviated transcription (Latin):
sanientem: quã freneticum febrientẽ. Ergo
si nouimus mala illoꝵ qͥa de ipsis malis &
nos liberati sumus: doleamus illos. Et si do¬
lemus illos: oremus ꝓillis. Et ut exaudiam̃:
ieuinemus ꝓillis. Non enim nos nr̃a ieuinia
celebramus. ꝑ dies festos illorum. Alia sunt
ieiunia nr̃a quȩ celebramus ꝑdies paschȩ
futuros. ꝑalia atq aliaꝙ̃ sollempnia no¬
bis sunt inxp̃o: ꝑistos autem dies adhoc
ieiunamus. ut quando ipsi letantur. nos ꝓ
illis gemamus. Lȩticia enim sua admonent
dolorem nr̃m: & faciunt nos recordari quã
miseri sint adhuc. S quia uidemus multoᷤ
inde liberatos. ubi et nos fiumus: nec de illis
desperare debemus. Et si adhuc irascuntur:
nos oremus. Et si adhuc commouetur parti¬
cula terre quȩ remansit. nos ꝑmaneamus
ingemitu pipsis: ut et illis tribuat intellec¬
tum. et nobiscum audiant uoces istas deqͥb
mͦ gaudemus. Dñs insyon magnus: et excel

Expanded text:
sanientem, quam phreneticum febrientem. Ergo sanientem, quam phreneticum febrientem. Ergo si novimus mala illorum, quia de ipsis malis et nos liberati sumus, doleamus illos; et si dolemus illos, oremus pro illis; et ut exaudiamur, jejunemus pro illis. Non enim nos nostra jejunia celebramus per dies festos illorum. Alia sunt jejunia nostra quae celebramus per dies Paschae futuros, per alia atque alia quae solemnia nobis sunt in Christo: per istos autem dies ad hoc jejunamus, ut quando ipsi laetantur, nos pro illis gemamus. Laetitia enim sua admonent dolorem nostrum, et faciunt nos recordari quam miseri sint adhuc. Sed quia videmus multos inde liberatos, ubi et nos fuimus, nec de illis desperare debemus. Et si adhuc irascuntur, nos oremus; et si adhuc commovetur particula terrae quae remansit, nos permaneamus in gemitu pro ipsis, ut et illis Deus tribuat intellectum, et nobiscum audiant voces istas, de quibus modo gaudemus. «Dominus in Sion magnus, et excel
Abbreviated transcription (Latin):
se & non inuenis: quere inca quȩ illos man¬
dueauit. & inuiscerib eius inuenientur. Tranᷤ¬
euntes enim ad ęccłiam. xp̃iani facti sunt: per¬
ierunt ꝑsecutores: creuerunt p̃dicatores. Ideo
ꝑdies fectos eorum. quia uidemꝰ eos qͥ reliqͥ
facti sunt. insanire adhuc inuoluptatibus
suis. malis & puersis. rogamꝰ dm̃ ꝓillis: ut
qui delectabiliter audiunt organum delec¬
tabilus audiant uocem dei. Num enim qd
sonat sine ratione delectat aurem. & u̾bum
dĩ non delectat cor᷑ S idco ꝓillis oramus.
qñ dieb illoꝵ festis nos ieiunamꝰ: ut fiant
sibi ipsi spectaculum. Quando enĩ uiderint
se: displicebunt sibi. S ideo ñ sibi displicent:
quia non se attendunt. Ebrius non sibi di¬
plicet: s sobrio displicet. Da hominem qui
iam iocundatur in dño. uiuit grauit suspi¬
rat. inillam pacem ȩternã quam illi ꝓmisit
ds̃: & uide quia quando respexerit hominẽ
saltantem adorganum.plus illum dolet in¬

Expanded text:
se, et non invenis; quaere in ea quae illos manse, et non invenis; quaere in ea quae illos manducavit, et in visceribus ejus inveniuntur. Transeuntes enim ad Ecclesiam, christiani facti sunt; perierunt persecutores, creverunt praedicatores. Ideo per dies festos ipsorum, quia videmus eos qui reliqui facti sunt, insanire adhuc in voluptatibus suis malis et perversis, rogamus pro illis Deum, ut qui delectabiliter audiunt organum, delectabilius audiant vocem Dei. Non enim quod sonat sine ratione delectat aurem, et verbum Dei non delectat cor. Sed ideo pro illis oramus, quando diebus illorum festis non jejunamus, ut fiant sibi ipsi spectaculum. Quando enim viderint se, displicebunt sibi; sed ideo non sibi displicent, quia non se attendunt. Ebrius non sibi displicet, sed sobrio displicet. Da hominem qui jam jucundatur in Deo, vivit graviter, suspirat in illam pacem aeternam quam illi promisit Deus; et vide quia quando respexerit hominem saltantem ad organum, plus illum dolet in
Abbreviated transcription (Latin):
cuus de syon. ꝑtinens adsocietatem popłi dĩ.
excelsus inte erit ds̃ suꝑ om̃s popłos. Suꝑil
los qui irascuntur. aut suꝑ illos qui irasceban¬
tur: Putatis enim quia tunc irascebant᷑ et mͦ
non irascuntur. rascebantur tunc: s quia
plures erant aꝑte irascebantur: mͦ quia pauci
facti sunt. occulte irascuntur. Interim factaẽ
audatia. finietur & itacundiã. Putatis enim
fr̃s. quia illi quorum hesterno diȩ organa con¬
crepabant. non irascuntur ieiuniis nr̃is: Ñ
autem eis irascamur: s ꝓeis iciunemus. Dix̃
enim nobis dñs ds̃ nr̃ qui sedet in nobis. ipse
nob̾ mandauit ut oremus ꝓ inimicis nr̃is.
oremus ꝓpsequentib nos. Et cum hoc facit
ȩccłia: ꝓpe finiti sunt ꝑsecutores. Exaudita
ẽ. enim cum hoc faceret: & exauditur cum
hoc facit. Prȩualebant malo suo: finiti sunt
bono suo. Quomͦ enim finiti sunt uultis nos¬
se: Manducati sunt abȩccłia. Queris illos in

Expanded text:
civis de Sion, pertinens ad societatem populi Dei; civis de Sion, pertinens ad societatem populi Dei; excelsus in te erit Deus super omnes populos, super illos qui irascuntur, aut super illos qui irascebantur. Putatis enim quia tunc irascebantur, et modo non irascuntur? Irascebantur tunc: sed quia plures erant, aperte irascebantur; modo quia pauci facti sunt, occulte irascuntur. Interim fracta est audacia; finietur et iracundia. 5. Putatis enim, fratres, quia illi quorum hesterno die organa concrepabant, non irascuntur de jejuniis nostris? Non autem eis irascamur, sed pro eis jejunemus. Dixit enim nobis Dominus Deus noster qui sedet in nobis, ipse nobis mandavit ut oremus pro inimicis nostris, oremus pro persequentibus nos : et cum hoc facit Ecclesia, prope finiti sunt persecutores. Exaudita est enim cum hoc faceret, et exauditur cum hoc facit: praevalebant malo suo, finiti sunt bono suo. Quomodo enim finiti sunt, vultis nosse? Manducati sunt ab Ecclesia. Quaeris illos in
Abbreviated transcription (Latin):
cta ẽ. ciuitas. quȩ ẽ irłm. Dicta autem exinter
ri enu ꝓspicere ẽ: uel conspic̾e ẽ uł inten¬
dere ut uideas. Est autem syon omĩs anima:
si intendit uidere lucem quȩ uidenda ẽ Nam
si adsua attenderit tenebratur: si adlucẽ illiꝰ
attenderit illuminatur. Quia tam̃ manife¬
stum ẽ. syon ciuitatẽ dĩ ẽẽ: quȩ ẽ ciuitas dĩ.
nisi scã ȩccłia: homines enim amantes se in¬
uicem. et amantes dm̃ suũ. qͥ inillis habitat.
faciunt ciuitatem deo: quia lege quadã ci¬
uitas continetur. Lex ipsa eoꝵ caritas ẽ: &
ipsa caritas ds̃ ẽ: aꝑte enim scriptum õ ds̃ ca¬
ritas ẽ. Qui gͦ plenus ẽ caritate. plenus deo ẽ¬
Et multi pleni caritate: ciuitatem faciunt dõ.
Ista cuutas dĩ: uocatur syon. Ergo eccłia est
syon. In illa ergo ẽ. magnus ds̃. in illa esto: et
non erit preter te ds̃. Cum autem fuerit inte
ds̃. qr tu factus es de syon menbrum de syon.

Expanded text:
cta est civitas, quae est Jerusalem: dicta autem ex intercta est civitas, quae est Jerusalem: dicta autem ex interri enim prospicere est, vel conspicere, vel intendere, ut videas. Est autem Sion omnis anima, si intendit videre lucem quae videnda est. Nam si ad suam attenderit tenebratur; si ad lucem illius attenderit, illuminatur. Quia tamen manifestum est Sion civitatem Dei esse; quae est civitas Dei, nisi sancta Ecclesia? Homines enim amantes se invicem, et amantes Deum suum qui in illis habitat, faciunt civitatem Deo. Quia lege quadam civitas continetur; lex ipsa eorum, charitas est; et ipsa charitas, Deus est: aperte enim scriptum est, «Deus charitas est» . Qui ergo plenus est civitatem faciunt Deo. Ista civitas Dei vocatur Sion: ergo Ecclesia est Sion. In illa est magnus Deus. In illa esto, et non erit praeter te Deus. Cum autem fuerit in te Deus, quia tu factus es de Sion, membrum de Sion,
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃is qđ suspicimus ualde preciosum ẽ deo.
Cȩli dĩ. animȩ sc̃ẽ sunt. Cȩlum dĩ: mentes an¬
gelorum sunt & om̃s mentes seruoꝵ er. Crgo
irascantur popłi: commoueatur terra. Quid
facturi. aut quid factura sedi dĩ. & celo ubi se
qui sedet suꝑ cherubin: nesciebas quid. ẽ che¬
rubin: et forte tibi figurabas animo quandam
cathedrã cȩlestem. ingentem. gemmatã. &
ipsam dicebas cherubmn carnali sensu uoluptã
ꝑfantasmata: dictum ẽ tibi quia cherubin
plenttudo scientiȩ nst ce dictum ẽ quia ple¬
nitudo scientiȩ ñ cuiuslibet scientiȩ. s plenitudo
scientiȩ legis utilis ẽ. homini. Et ne despares
de ipsa scientia legis: breuit tͥ dictũ c̃ pleni¬
tudo legis ẽ caritas. Habeto gͦ caritatem in
dm & inꝑrimum: et eris sedes di. ꝑtinebis
adcherubin. S si adhuc non intelligis: audi
quid sequatur. Dñs insyon magnus. Quem tͥ
diri suꝑ cherubin: insyon magnusẽ: Iam quere qͥd¬
ẽ syon. Syon nouimus ciuitatẽ di eẽ. Syondi¬

Expanded text:
cimus, valde pretiosum est Deo. Coelum Dei, animae sanctae sunt; coelum Dei, mentes Angelorum sunt, et omnes mentes servorum ejus. Ergo «irascantur populi, commoveatur terra;» quid facturi, aut quid factura sedi Dei, et coelo ubi sed«Qui sedet super Cherubim,» nesciebas quid est Cherubim; et forte tibi figurabas animo quamdam cathedram coelestem, ingentem, gemmatam, et ipsam dicebas Cherubim, carnali sensu volitans per phantasmata: dictum est tibi quia Cherubim plenitudo scientiae est; et dictum est quia plenitudo scientiae, non cujuslibet scientiae, sed plenitudo scientiae Legis utilis est homini; et ne desperares de ipsa scientia Legis, breviter tibi dictum est, «Plenitudo Legis charitas.» Habeto ergo charitatem in Deum et in proximum, et eris sedes Dei; pertinebis ad Cherubim. Sed si adhuc non intelligis, audi quid sequatur: «Dominus in Sion magnus.» Quem tibi dixi super Cherubim, in Sion magnus est. Jam quaere qest Sion? Sion novimus civitatem Dei e
Abbreviated transcription (Latin):
fabricator ꝑficere uolo: non ꝑficiam nͥ tun¬
dam. Ininfirmitate uirtus ꝑficitur. Et audi
iam ipsã tubam duetilẽ ⁊ bene sonantẽ: Qñ in-¬
tenctur mallcus ut ꝓdueat tubã: in illa dex¬
tera positus ferit et ipse de ipso malleo. Dicit
dequib dam qͦs tradidit sathanȩ ut discant
ñ blasphemare. Tradidit malleo tundendos.
Male sonabant antequam ꝓducerentur: forte
ꝓducti & facti tubȩ ductiles. amissa blasphe¬
mia. laudes dñi sonucrunt. hȩ sunt tubȩ duc¬
tiles. Nox tubȩ corneȩ quid.ẽ: Cormi exce¬
dit carnem: necesse ẽ ut carnem suꝑando
sit furmum. firmum ad ꝑdurandum: & ca¬
par uocis. S unde hoc: Quia carnem suꝑa¬
uit. Qui uult ẽẽ tuba cornea: suꝑet carnem.
Quid. ẽ. suꝑet carnem: Transcendat carnales
affectus: uincat carnales libidines. Audi tu¬
bas corneas. Si autem resurrexistis cũ xp̃o¬

Expanded text:
fabricator, perficere volo; non perficiam nisi tunfabricator, perficere volo; non perficiam nisi tundam: «in infirmitate virtus perficitur.» Et audi jam ipsam tubam ductilem bene sonantem: «Quando intenetur malleus ut producat tubam, in illa dextera positus facit et ipse de ipso malleo; dicit de quibusdam, «Quos tradidi satanae, ut discant non blasphemare» . Tradidit malleo tundendos. Male sonabant antequam producerentur; forte producti et facti tubae ductiles, amissa blasphemia, laudes Domini sonuerunt. Hae sunt tubae ductiles. 7. Vox tubae corneae quid est? Cornu excedit carnem: necesse est ut carnem superando sit firmum ad perdurandum, et capax vocis. Sed unde hoc? Quia carnem superavit. Qui vult esse tuba cornea, superet carnem. Quid est, superet carnem? Transcendat carnales affectus, vincat carnales libidines. Audi tubas corneas: «Si autem resurrexistis cum
Abbreviated transcription (Latin):
cem. Quem ñ dormientem excitet sonus istȩ:
Quem ñ excitet p̃sumptio indeo. ut aduersus
diabolum securus ꝓcedat inpreliũ. ñsus ui¬
rib obtempturus. s. illius qui ꝓbat: Quia
ipse etiam tundit. Non enim faceret mallecis
de se ipso. Deillius enim diaboli pęna futu¬
ta ꝓpħa commemorans: ait. Contritus ẽ. mal¬
leus uniuersȩ terrȩ. Malleum uniuersȩ t̾rȩ.
diabolum uoluit intelligi. De ipso malleo ĩ
manu dĩ posito. id÷ inpotestate dei. tundun¬
tur ductiles tubę: ut resonent laudes di. Ui¬
dete quemadmodum audeo dicere fr̃s mei:
de isto malleo etiam apłs tundebatur. Inma¬
gnitudine inquit reuelationũ ne extollar:
datus ẽ michi stimulus carnis meȩ angelus
sathanȩ qui me colaphiret fcce tunditur. ui¬
deamus quem admodum sonet. Propter qd
inquit ter dñm rogaui ut auferret eũ ame:
et dixit mͥ. Sufficit tͥ gr̃a mea: nam uirtus
ininfirmitate ꝑficitur. Ego tubam inquit

Expanded text:
cem! Quem non dormientem excitet sonus iste? cem! Quem non dormientem excitet sonus iste? quem non excitet praesumptio in Deo, ut adversus diabolum securus procedat in praelium; non suis viribus obtenturus, sed illius qui probat? Quia ipse etiam tundit; non enim faceret malleus de seipso. De illius enim diaboli poena futura propheta commemorans ait: «Contritus est malleus universae terrae» . Malleum universae terrae, diabolum voluit intelligi. De ipso malleo in manu Dei posito, id est in potestate Dei, tunduntur ductiles tubae, ut resonent laudes Dei. Videte quemadmodum audeo dicere, fratres mei, de isto malleo etiam Apostolus tundebatur: «In magnitudine,» inquit, «revelationum ne extollar, datus est mihi stimulus carnis meae angelus satanae, qui me colaphizet.» Ecce tunditur; videamus quemadmodum sonet: «Propter quod,» inquit, «ter Dominum rogavi, ut auferret eum a me; et dixit mihi, Sufficit tibi gratia mea; nam virtus in infirmitate perficitur.» Ego tubam, inquit ille
Abbreviated transcription (Latin):
num dedit ista duccilis tuba: Adhuc tun¬
ditur. Datus ẽ. inpotestate: ut caro eus ꝑcu¬
terctur. ꝑcussa ẽ. cȩpit putrescere scatere uer¬
mib. Supposita ȩua adseductionem. uxor
eiuis seruata administeriũ diaboli: non adso¬
latium mariti. Suggerit blasphemias: ñ ob¬
temperat ille: Obtemperauit adam euȩ inpa¬
radiso: repellit adam euam instercore. Inster¬
core enĩ sedebat iob cum flueret & putresce̾t
uermib. Melior iob putris instercore: quã in
teger ille in paradyso.S adhuc illa ȩua erat:
iã ille adam non erat. Respondit euç p̾parate
adistam supplantationem & temptationem:
tuba ista. Pcussit eum diabolus acapite usq
ad pedes graui uulnere: & pittrescens uermi¬
bus sedebat instercore. Audiuimus quomͦ
ductilis. Dulcem uocem si placet audiamus.
Locuta esinqͥt tanqͣm una ex insipientib muli¬
erib. Si bona suscepimus de manu dnĩ. ma¬
la non sustinemus: Osonum fortẽ: osonũ dul

Expanded text:
num dedit! Ista ductilis tuba adhuc tunnum dedit! Ista ductilis tuba adhuc tunditur: datus est in potestatem, ut et caro ejus percuteretur; percussa est, coepit putrescere, scatere vermibus. Supposita Eva ad seductionem, uxor ejus servata ad ministerium diaboli, non ad solatium mariti, suggerit blasphemiam; non obtemperat ille. Obtemperavit Adam Evae in paradiso ; repellit Adam Evam in stercore. In stercore enim sedebat Job, cum flueret et putresceret vermibus. Melior Job putris in stercore, quam ille integer in paradiso. Sed adhuc illa Eva erat, jam ille Adam non erat. Respondit Evae praeparatae ad istam supplantationem et tentationem, tuba ista. Percussit eum diabolus a capite usque ad pedes gravi vulnere, et putrescens vermibus sedebat in stercore. Audivimus quemadmodum ductilis vocem dulcem, si placet, audiamuLocuta es, inquit, tanquam una ex insipientibus mulieribus. Si bona percepimus de manu Domini, mala non sustine
Abbreviated transcription (Latin):
iubilate. Gaudium urm exprimat iubilatio
si non potest locutio. Non sit tamen mutĩ
gaudium. cor non taceat dm̃ suum: ñ taceat
munera eius. Si tͥ loqueris: tibi sanatus es. Si
te sanauit dextera eius: ei loquere cui sanatꝰ
es. Uiderunt om̃s fines tenȩ: salutare dei nr̃i.
lubilate deo uniuersa terra: cantate & exultate
militudinib Intubis ductilib: & uoce tube cor¬
neȩ. Quid sibi uolunt tubȩ ductiles & tubȩ cor¬
neģ: Buctiles tubȩ ereȩ sunt. tundendo ꝓducun¬
tur. Si tundendo: ergo uapulando eritis tu¬
bȩ ductiles adlaudem dĩ ꝓductȩ. Si cum tri¬
bulamini ꝓficiatis. tribulatio. tunsio. ꝓfectus
ꝓductio ẽ. Iuba ductilis erat iob: quando re¬
pente ꝑcussus dampnis & orbitate filiorum
tunsione illa tantȩ tribulationis factus tuba
ductilis sonuit. Dñs dedit dñs abstulit. sicut
dño placuit. ita factum ẽ: sit nom̃ dñi bene¬
dictum. Quomodo sonuit. quã suauem so¬

Expanded text:
jubilate; gaudium vestrum exprimat jubilatio, jubilate; gaudium vestrum exprimat jubilatio, si non potest locutio: non sit tamen mutum gaudium; cor non taceat Deum suum, non taceat munera ejus. Si tibi loqueris, tibi sanatus es; si ei te sanavit dextera ejus, ei loquere cui sanatus es. «Viderunt omnes fines terrae salutare Dei nostri. Jubilate Deo, universa terra; cantate, et exsultate, militudinibus: «In tubis ductilibus et voce tubae corneae.» Quid sibi volunt tubae ductiles et tubae corneae? Ductiles tubae aereae sunt, tundendo producuntur. Si tundendo, ergo vapulando. Eritis tubae ductiles, ad laudem Dei productae, si cum tribulamini proficiatis: tribulatio tunsio, profectus productio est. Tuba ductilis erat Job, quando repente percussus tantis damnis et orbitate filiorum, tunsione illa tantae tribulationis factus tuba ductilis, sonuit: «Dominus dedit, Dominus abstulit; sicut Domino placuit ita factum est: sit nomen Domini benedictum.» Quomodo sonuit! quam suavem so
Abbreviated transcription (Latin):
iam ꝑspeculum. non in enigiate: s quemad¬
modum dictum ẽ aiohanne. Dilectissimi fi¬
lii dĩ sumus: & nondum apparuit qđ erimꝰ.
Scimus qͥa cum apparuerit similes ei erimus.
qm̃ uidebimus eum sicuti ẽ. Adhanc uisio¬
nem parate corda ur̃a: adhoc gaudiũ parate
animas urãs quomͦ si solem uellet ds̃ ostende.
moneret. ut ocłos pararetis carnis. S quia
sapientiȩ suȩ spẽm uob̃ dignatus ẽ ostende.¬
ocłos parate cordis. Beati mundi cordes: qm̃
ipsi dm̃ uidebunt. Memorfuit miscd̃iȩ suȩ
iacob: et ucritatis suȩ domus istł. Quis ẽ istȩ
isrł: Ne forte unam gentẽ cogites iudeoꝵ
minum. Nemo concidat. nemo dissipet forti
ẽ. unitas xp̃i. Totum emit: qui tantũ p̃cium
dedit. Uiderunt om̃s fines terrȩ: salutarȩ dĩ nr̃i.¬
Quia ergo uidetunt: iubilate deo uniuersa ter¬
ra. Iam nostis quid sit iubilare: gaudete & lo¬
quimini. S qđ gaudetis loqui non potestis.

Expanded text:
jam per speculum, non in aenigmate ; sed, quemadjam per speculum, non in aenigmate ; sed, quemadmodum dictum est a Joanne, «Dilectissimi, filii Dei sumus, et nondum apparuit quid erimus: scimus quia cum apparuerit, similes ei erimus; quoniam videbimus eum sicuti est» . Ad hanc visionem parate corda vestra, ad hoc gaudium parate animas vestras: quomodo si solem vellet Deus ostendere, moneret ut oculos pararetis carnis; sed quia sapientiae suae speciem vobis dignatur ostendere, parate oculos cordis. Beati mundi corde, quoniam ipsi Deum videbunt . «Memor fuit misericordiae suae Jacob, et veritatis suae domui Israel.» Quis est iste Israel? Ne forte unam gentem cogites Judaeorminum. Nemo concidat, nemo dissipet; fortis est unitas Christi. Totum emit, qui tantum pretium dedit: «Viderunt omnes fines terrae salutare Dei nQuia ergo viderunt, «Jubilate Deo, universa terra.» Jam nostis quid sit jubilare. Gaudete et loquimini. Si quod gaudetis loqui non potestis,
Abbreviated transcription (Latin):
&e ueritatis suȩ domus isrł. Quid. ẽ. memor
fuit miscđic suȩ et ueritatis: Ut ꝓmitteret mi¬
sertus ẽ: quia ꝓmisit et exhibuit. miscłiam ue¬
ritas consecuta ẽ. Miscdia premisit ꝓmissionẽ.
ꝓmissio reddidit ueritatem. Memor fuit mise¬
ricordiȩ suȩ iacob: et ueritatis suc domus isił.
Et quid: Tantum lacob. & tantum domus isrł.
Domus iudeorum & ꝓpago illa abrahȩ scđm cai¬
nem solet dici domus isrł: & isrł iacob. Iacob
enim filius ysaac: ysaac autem ipse filius abra¬
he. Ergo iacob nepos abrahȩ fuit et de iacob
duodecim filii: et de duodecim filiis uniuersa
ꝓpago iudeorum. Nunquid illis tantũ ꝓmnissꝰ
srł ẽ. uidens dm. Uidebimus ꝑspẽm: si nunc
udeamꝰ ꝑfidem. Habeat ocłos fides nr̃a: & ex¬
hibebitur ueritas fidei. Credamus in eũ quẽ
ñ uidemus: & gaudentes uidebimus. Desidemꝰ
ñuisum: & fruemur uiso. Ergo et mͦ isrł ꝑfidẽ
tunc autem isrł ꝑspẽm facie ad faciem. Non

Expanded text:
et veritatis suae domui Israel.» Quid est, «Memor fuit misericordiae et veritatis?» Ut promitteret, misertus est; quia promisit et exhibuit misericordiam, veritas consecuta est: misericordia praemisit promissionem, promissio reddidit veritatem. «Memor fuit misericordiae suae Jacob, et veritatis suae domui Israel.» Et quid? tantum Jacob, et tantum domui Israel? Domus Judaeorum et propago illa Abrahae secundum carnem solet dici domus Israel, et Israel Jacob. Jacob enim filius Isaac, Isaac autem ipse filius Abrahae. Ergo Jacob nepos Abrahae fuit; et de Jacob duodecim filii, et de duodecim filiis universa propago Judaeorum. Numquid illis tantum promissu est Videns Deum. Videbimus per speciem, si nunc videamus per fidem. Habeat oculos fides nostra, et exhibebitur veritas fidei: credamus in eum quem non videmus, et gaudentes videbimus; desideremus non visum, et fruemur viso. Ergo et modo Israel per fidem; tunc autem Israel per speciem, facie ad faciem. Non
Abbreviated transcription (Latin):
Nam et ipse unxit sc̃m dauid. Samuel abintio
etatis suȩ intemplo creuit. Olater eiꝰ sterilis
fuit. Nolens habere filium orauit ad dñm cũ
gemitu magno: & petens ut daret ei ds̃ filiũ.
ostendit quia non carnaliter habere uoluit
quem natũ illi dedit qui eum ẽẽ. uoluit. Ulo¬
uit nͥ eũ dño dõ: &ait. Si mͥ masculus natꝰ
fuerit: templo tuo seruiet. Et ita fecit. Natus
sc̃s samuel: fuit apud matrẽ tempore laccis.
Nox ut eum ablactauit. dedit intemplũ. ut
ibi cresceret: ibi roboraretur inspũ. ibi serui
sc̃s̃: illo tempore. Commemorat istos: et ꝑ
istos om̃s scõs nos uult intelligere. Quare
autem hic illos nominauit: Qm̃ diximus
qͥa carnem assumpsit inqua appareret gene¬
ri humano. Et uolens nobis ostendere etant¬
quos patres ipsum predicasse. quia ipse est
adcos ds̃. Quid. ẽ incolumpna nubis loque¬
batur: ꝑfiguras. Si enĩ in quadã nubecula
loquebatur: obscura illa dicta nescio quem

Expanded text:
nam ipse unxit sanctum David. Samuel ab initio nam ipse unxit sanctum David. Samuel ab initio aetatis suae in templo crevit. Mater ejus sterilis fuit: volens habere filium, oravit ad Dominum cum gemitu magno, et petens ut daret ei Deus filium, ostendit quia non carnaliter habere voluit, quem natum illi dedit, qui eum esse voluit. Vovit enim eum Domino Deo, et ait, «Si mihi masculus natus fuerit, templo tuo serviet:» et ita fecit. Natus sanctus Samuel fuit apud matrem tempore lactis; mox ut eum ablactavit, dedit in templum, ut ibi cresceret, ibi roboraretur in spiritu, ibi Desanctus illo tempore . Commemorat istos, et per istos omnes sanctos nos vult intelligere. Quare autem hic illos nominavit? Quoniam dixiquia carnem assumpsit, in qua appareret generi humano; et volens nobis ostendere et antiquos patres ipsum praedicasse, quia ipse est Deus. Quid est, «in columna nubis?» Loquebatur per figuras. Si enim in quadam nubecula loquebatur; obscura illa dicta nescio quem
Abbreviated transcription (Latin):
et samuel inter eos qui inuoeant nomen eiꝰ
nuoeabant dñm. et ipse exaudiebat eos: in
columba nubis loquebat᷑ adeos. Isti antiqui
moyses & aaron & samuel. serui dĩ magni
apud antiquos. Nostis qͥa moyses eduxit in
uirtute dei populum isrł exegypto ꝑrubiũ
mare: et durit inheremum. Et quanta mi¬
rabilia fecit illo tempore ds̃ ꝑmanũ moysi:
nouerunt om̃s qui istas scripturas libenter
audiu̾it mȩccłia. uel apud se legunt: uł qͦ¬
quomodo didicerunt. Aaron fr̃ ipsius fuit:
quem ordinauit etiã sacerdotem. Et ibi qui¬
dem nonuidetur ẽẽ. sacerdos: nisi aaron.
Aꝑte enim millis litteris aaron nominat᷑
sacerdos dĩ. De moyse non ibi dicitur quod
sacerdos erat. S: si hoc non erat quid erat:
Nunquid maior sacerdote ẽc̃ poterat: Expͥ¬
mit psalmus istȩ: quia et ipse sacerdos erat
Moyses etaaron insacerdotib eius. Ergo erãt
uli dñi sacerdotes. Postea samuel iam inli¬
bro regnoꝵ legitur. Istȩ ẽ samuel temporib dc̃.

Expanded text:
in his qui invocant nomen ejus. Invocabant Dominum, et ipse exaudiebat eos; in columna nubis loquebatur ad eos.» Isti antiqui Moyses et Aaron et Samuel, servi Dei, magni apud antiquos. Nostis quia Moyses eduxit in virtute Dei populum Israel ex Aegypto per Rubrum mare; et duxit in eremo; et quanta mirabilia fecerit illo tempore Deus per manum Moysi, noverunt omnes qui istas Scripturas libenter audiunt in Ecclesia, vel apud se legunt, vel quoquo modo didicerunt. Aaron frater ipsius fuit, quem ordinavit etiam sacerdotem. Et ibi quidem non videtur sacerdos esse, nisi Aaron. Aperte enim in illis Litteris Aaron nominatur sacerdos Dei : de Moyse non ibi dicitur quod sacerdos erat. Sed si hoc non erat, quid erat? numquid major sacerdote esse poterat? Exprimit psalmus iste quia et ipse sacerdos erat: «Moyses, et Aaron in sacerdotibus ejus.» Ergo erant illi Domini sacerdotes. Samuel postea jam in libro Regnorum legitur: iste est Samuel temporibus David;
Abbreviated transcription (Latin):
U nouit: uetus non
nouit. Uetus hõ
Lẽ uetus uita: et no¬
uus homo ẽ noua
Euita. Netus uita
exadam trabitur.
noua uita inxp̃o formatur. Dicitur autem
inhoc psalmo uniuierso orbi terrarum: ut
cantet canticum nouum. Nam aꝑtiꝰ alibi
dicttur sic. Cantate dño canticũ nouum can¬
tate dño omnis terra: ut intelligant qui se
precidunt acõmunione totius orbis terraꝵ
ñ se posse cantare canticum nouum qi canticum
nouũ in toto orbe ñ in parde cantat᷑: ln attendite:
& uidete hoc dici. Etcum dicitur uniuerso
orbi terrarum ut cantet canticũ nouum:
hoc intelligitur. qͥa pax cantat canticũ no¬
uum. Cantate dño canticũ nouũ. qm̃ mi¬
rabilia fecit dñs. Quȩ mirabilia: Ecce mo¬
do legebatur euuangłium: & audiuimus
mirabilia dm̃i. Efferebatur mortuus unicꝰ
matris suȩ quȩ erat uidua: misertus dñs
fec̃ illos stare. Deposuerunt illum. et dixit
uiuenis. tͥ dico. surge. Et sedit ille mortuus
et cȩpit loqui: & reddidit illũ matri suȩ

Expanded text:
mo novit, vetus non novit. Vetus homo est vetus vita, et novus homo nova vita: vetus vita ex Adam trahitur, nova vita in Christo formatur. Dicitur autem in hoc psalmo universo orbi terrarum ut cantet canticum novum. Nam apertius alibi sic dicitur, «Cantate Domino canticum novum; cantate Domino, omnis terra» ; ut intelligant qui se praecidunt a communione totius orbis terrarum, non se posse cantare canticum novum, quia canticum novum in toto, non in parte cantatur. Et hic attendite et videte hoc dici. Et cum dicitur universo orbi terrarum ut cantet canticum novum, hoc intelligitur, quia pax cantat canticum novum. «Cantate Domino canticum novum; quoniam mirabilia fecit Dominus.» Quae mirabilia? Ecce modo legebatur Evangelium, et audivimus mirabilia Domini. Efferebatur mortuus unicus matris suae, quae erat vidua: misertus Dominus fecit illos stare; deposuerunt illum; et dixit, «Juvenis, tibi dico, surge.» Et sedit ille mortuus, et coepit loqui, et reddidit illum matri suae .
Abbreviated transcription (Latin):
lius & ipse & qui cum eo erant. non erant
curcumcisi. Ne dubitarent ergo illi trade
euangłium non circiuncisis ante quã bap¬
traretur ipse cornelius & illi qui cũ illo
erant: uenit sp̃s sc̃s. et impleuit illos: &
cȩperunt loqui hnguis. Innullum cecide
nistos autem: ante baptismum cecidit.
Posset enim petrus dubitare utrum incircũ¬
linguis. Donatum ẽ donum inuisibile: &
tulit dubitationem desacramento uisibili.¬
& baptirati sunt om̃s. Et habes ibi scriptũ.
Audierunt autem apłi &qui erant iniudea
fĩs̃. qm̃ ecgentes receꝑunt uerbum: et bene¬
dicebant deum. Hoc ẽ. qđ hic commemo¬
rat. Audiuit & iocundata ẽ syon. Et exul¬
tauerunt filiȩ iudȩ. Quid audiuit & io¬
cundata ẽ. syon: Quia receperunt & gen¬
tes uerbum dĩ. Unus paries uenerat: sed
angulus nondum erat. Syon ipsa eccłia
quȩ erat iniuidea: ꝓpͥe hic nominata ẽ: Audi¬

Expanded text:
lius, et ipse et qui cum illo erant, non erant lius, et ipse et qui cum illo erant, non erant circumcisi: ne dubitarent ergo illi tradere Evangelium non circumcisis; antequam baptizaretur ipse Cornelius et illi qui cum illo erant, venit Spiritus sanctus, et implevit illos, et coeperunt loqui linguis. In nullum autem in istos autem ante Baptismum cecidit. Posset enim Petrus dubitare utrum incircumrunt loqui linguis; donatum est donum invisibile, et tulit dubitationem de Sacramento visibili; baptizati sunt omnes. Et habes ibi scriptum: «Audierunt autem Apostoli, et qui erant in Judaiam et Gentes receperunt verbum Dei, et benedicebant Deum.» Hoc est quod hic commemorat: «Audivit, et jucundata est Sion; et exsultaverunt filiae Judaeae» . Quid «audivit, et jucundata est Sion? Quia receperunt Gentes verbum Dei.» Unus paries venerat, sed angelus nondum erat. Sion ipsa Ecclesia quae erat in Judaea, proprie hic nominata e
Abbreviated transcription (Latin):
ille qui missus ẽ adcornelium: nam eum
adorans cornelius. misit adpetrum adora
re xp̃m dñm petri: et ipse conseruus petri.
orant eum om̃s angłi eius. Quid audiuit
syon: Ecce qđ audiuit Annuntiauerunt
cȩli iusticiã eius: et uderunt om̃s populi
głam eius. Confundantur om̃s qui adorãt
sculptilia: qui głantur insimulachris suis.
Et enim ȩccłia iam erat ingentib. Iniudȩa
crediderant exiudeis: &putabant. ip̃si iu¬
dei qui crediderant. solos se ꝑtinere ad
xp̃m. Missi sunt apłi ad gentes: p̃dicatum
ẽ. corelio. Credidit cornelius baptiratꝰ
ẽ. baptirati sunt & illi qui cum cornelio
erant. S: ut baptirarentur: quid factum
ẽ scitis. Non quidem huc usq ꝑuenit lec¬
tor: sed tamen aliqui recordantur. Et qͥ
non recordantur: audiant ame breuiter.
Missus ẽ angłs ad cornelium. angłs corne¬
lium misit ad petrum: petrus uenit ad
cornelium. Et quia degentib erat corne¬

Expanded text:
ille qui missus est ad Cornelium; nam eum ille qui missus est ad Cornelium; nam eum adorans, Cornelium misit ad Petrum : adoret Christum Dominum Petri, et ipse conservus Petri. orant eum omnes Angeli ejus. Quid audivit Sion? ecce quid audivit: «Annuntiaverunt coeli justitiam ejus, et viderunt omnes populi gloriam ejus: confundantur omnes qui adorant sculptilia, qui gloriantur in simulacris suis.» Etenim Ecclesia necdum erat in Gentibus; in Judaea crediderant ex Judaeis, et putabant ipsi Judaei qui crediderant solos se pertinere ad Christum: missi sunt Apostoli ad Gentes, praedicatum est Cornelio; credidit Cornelius, baptizatus est, baptizati sunt et illi qui cum Cornelio erant. Sed ut baptizarentur, quid factum est, scitis: non quidem huc usque pervenit Lector, sed tamen aliqui recordantur; et qui non recordantur, audiant a me breviter. Missus est angelus ad Cornelium, angelus Cornelium misit ad Petrum, Petrus venit ad Cornelium. Et quia de Gentibus erat Corne
Abbreviated transcription (Latin):
hoc erras quia homini hoc dicis: et immode¬
rata ira raperis adconuiciandã imaginem
dĩ. Et tamen hoc eligis quod ei dicas: quod
ualde detestaris. Si posset ille non se undi¬
caret: Sed ñꝑmittitur. &tantum facit quan¬
tum ꝑmittitur. Nam & iob temptare uoluit.¬
& non nisi potestatem quesuut: et nichil fa¬
ceret. nisi potestatem accepisset. Quare ergo
non securus adoras dm. quo nolente nemo tͥ
nocet. & quo ꝑmittente emendaris. non euer¬
teris: Si enim placuerit dño deo tuo ꝑmit¬
tere ut aliquis homo tibi noceat. aut aliqͥs
sp̃s tibi noceat emendauit te ut clames
adeum.emendaus emendauit me dñs: s
morti non tradidit me. Ergo confundant᷑
om̃s qui adorant sculptilia: qui głantur
insimulachris sius. Adorate eum om̃s
angłi eius. Discant pagani adorare deum.
Angłos uolunt adorare angłos imitentur:
&illum adorent qui abangłis adoratur.
Adorate eum om̃s angłi eius. Adoret angłs

Expanded text:
hoc erras, quia homini hoc dicis, et immodehoc erras, quia homini hoc dicis, et immoderata ira raperis ad conviciandam imaginem Dei: et tamen hoc eligis quod ei dicas, quod valde detestaris. Si posset ille, non se vindicaret? Sed non permittitur: et tantum facit, quantum permittitur. Nam et Job tentare voluit, et nonnisi potestatem quaesivit ; et nihil faceret, nisi potestatem accepisset. Quare non ergo securus Deum adoras, quo nolente nemo tibi nocet, et quo permittente emendaris, non everteris? Si enim placuerit Domino Deo tuo permittere ut aliquis homo tibi noceat, aut aliquis spiritus tibi noceat; emendabit te, ut clames ad eum: «Emendans emendavit me Dominus, sed morti non tradidit me» . Ergo, «Confundantur omnes qui adorant sculptilia, qui gloriantur in simulacris suis. Adorate» «eum omnes Angeli ejus.» Discant Pagani adorare Deum. Angelos volunt adorare; Angelos imitentur, et illum adorent qui ab Angelis adoratur. «Adorate eum omnes Angeli ejus.» Adoret angelus
Abbreviated transcription (Latin):
discipulum xp̃i: & ostendebat illi multa mi¬
racula in apocalypsi iohannis. Ille autem
quodã sibi demonstrato miraculo uisionis
expauit: & misit se adpedes angłi. Et ille
angłs qui non querebat nisi głam dñi sui
surge quid facis inquit: ullum adora. Nã
michi angłs: si non illum colo ꝓdeo meo. T̃c̃
tibi irascitur: quando ipsum colere uolue¬
ris. Bonus ẽ. enumn: & dm amat. Quomͦ de¬
mones irascuntur si non coluntur: sic angłi
indignantur si ꝓdeo colantur. S ne forte
dicat sibi cor infirmum. cor trepidum. ergo
irascuntur demonia quia non coluntur.
timeo offendere demonia. Quid tͥ facturꝰ
ẽ uel princeps ipsorum diabolus: Si posset
aliquid: nullus ur̃m remaneret Nonne co¬
tidie tanta mn illo dicuntur ore. xp̃ianoꝵ.
et crescit seges xp̃ianorum: quando irasceris
nequissimo seruo tuo. hoc nomen illi ipo¬
nis: sathanas diabole. hoc illi dicis. Forte in

Expanded text:
discipulum Christi, et ostendebat illi multa midiscipulum Christi, et ostendebat illi multa miracula in Apocalypsi Joannis: ille autem quodam sibi demonstrato miraculo visionis expavit, et misit se ad pedes Angeli; et ille angelus qui non quaerebat nisi gloriam Domini sui, «Surge, quid facis?» inquit, «illum adora; nam mihi angelus, si non illum colo pro deo meo. Tunc tibi irascitur, quando ipsum colere volueris: bonus est enim, et Deum amat. Quomodo daemones irascuntur, si non colantur; sic Angeli indignantur, si pro Deo colantur. Sed ne forte dicat sibi cor infirmum, cor trepidum: Ergo si irascuntur daemonia quia non coluntur, timeo offendere daemonia. Quid tibi facturus est vel princeps ipsorum diabolus? Si posset aliquid, nullus nostrum remaneret. Nonne quotidie tanta in illum dicuntur ore Christianorum, et crescit seges Christianorum? Quando irasceris nequissimo servo tuo, hoc nomen illi imponis: Satanas, diabole; hoc illi dicis. Fortasse in
Abbreviated transcription (Latin):
potius ut ds unus colatur. ds̃ unus adoretur:
deo uni sacrificium offeratur non sibi. Sic &
diligunt. Ad eius cultum adeuis adorationẽ.
ad eius contemplationem om̃s quodiligunt
raꝑe et inflammare student: ipsum illis an¬
nuntiant non se: qm̃ angłi sunt. Et qͥa mi¬
lites sunt: non norunt głam querere. nisi imn¬
peratoris sui. Si autem suam głam q̃sierint:
tyranni dampnantur. Talis exstitit diabolꝰ
et demonia: id÷ angłi eius. Arrogauit sibi
honorem duuinum & omnib demoniis. &
impleuit templa paganorum. et ꝑsuasit li¬
mulachra ꝑsuasit illa sacrificia offerri sibi.
Nonne melius erat ut angłos scõs quam ut de¬
mones colerent: Respondent. Non colunꝰ
mala demonia. angłos quos dicimus ipsos
et nos colunus. uirtutes dĩ magni. & ministe¬
ria dĩ magni. Ytinam ipsos colere uelletis.
facile abipsis disceretis non illos colere. Au¬
dite angłm doctorem. Docebat quendam

Expanded text:
potius ut Deus unus colatur, Deus unus adoretur, potius ut Deus unus colatur, Deus unus adoretur, Deo uni sacrificium offeratur, non sibi: sic et, quem diligunt; ad ejus cultum, ad ejus adorationem, ad ejus contemplationem omnes quos diligunt rapere et inflammare student; ipsum illis annuntiant, non se, quoniam Angeli sunt: et quia milites sunt, non norunt gloriam quaerere nisi Imperatoris sui; si autem suam gloriam quaesierint, ut tyranni damnantur. Talis exstitit diabolus et daemonia, id est angeli ejus: arrogavit sibi honorem divinum et omnibus daemoniis; et implevit templa Paganorum, et persuasit simulacra, et persuasit illa sacrificia offerri sibi. Nonne melius erat ut Angelos sanctos, quam ut daemones colerent? Respondent: Non colimus mala daemonia; Angelos quos dicitis, ipsos et nos colimus, virtutes Dei magni et ministeria Dei magni. Utinam ipsos colere velletis: facile ab ipsis disceretis non illos colere. Audite angelum doctorem. Docebat quemdam
Abbreviated transcription (Latin):
cłi. si uolueris illum colere. &adorare ꝓdeo:
ꝓhibet te. Non uult sibi arrogare honorẽ
dĩ nonuult tͥ ẽẽ ꝓdeo: sed tecum ẽẽ subdõ.
Fecerunt hoc sci apłi: paulus &barnabas.
Predieabant uerbum dĩ inlycaonia. Mi¬
rabilia cum fecissent lychaonii cuies eus¬
dem regionis adduxerunt uictimas. et uo¬
luerunt illis sacrificare: dicentes barnabam
iouem. et paulum mercurium. Illi ñ sunt
delectati. An forte ideo sibi unmolari nolu¬
erunt. quia demonib se comparari execrati
sunt: Non: S quia honorem duunum exhi¬
beri hominib horruerunt. Uerba ipsoꝵ indi¬
cant. non suspicamur. Sequitur enim lectio
libri eiusdem: et dicit quomͦ moti sunt. lunc
paulus & bartiabas consciderunt uestimenta
sua: & dicerunt. Uiri fr̃s quid facitis: Et nos
homines sumus passibiles: similes uobis. In¬
dende ergo quomͦ homines boni ꝓhibent eos
qui se uoluerant colere tanquam deos. & uolt

Expanded text:
Dei, si volueris illum colere et adorare pro Deo, Dei, si volueris illum colere et adorare pro Deo, prohibet te: non vult sibi arrogare honorem Dei, non vult tibi esse pro Deo, sed tecum esse sub Deo. Fecerunt hoc apostoli sancti Paulus et Barnabas. Praedicabant verbum Dei in Lycaonia. Mirabilia cum fecissent Lycaoniae, cives ejusdem regionis adduxerunt victimas, et voluerunt illis sacrificare, dicentes Barnabam Jovem, et Paulum Mercurium: illi non sunt delectati. An forte ideo sibi immolari noluerunt, quia daemonibus se comparari exsecrati sunt? Non, sed quia honorem divinum exhiberi hominibus horruerunt. Verba ipsorum indicant, non suspicamur. Sequitur enim lectio libri ejusdem, et dicit quomodo moti sunt: «Tunc Paulus et Barnabas consciderunt vestimenta sua, et dixerunt, Viri» «fratres, quid facitis? Et nos homines sumus passibiles, similes vobis» . Intendite. Quomodo ergo homines boni prohibent eos qui illos voluerant colere tanquam deos, et volunt