comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
enim impium ẽ. hoc de dei sentire iusti¬
cia: qͦd a p̃uaricatione liberos. cum reis
uoluerit ẽẽ damnatos. Patet gͦ culpa. u̾
non latet pena: &e societas peccati. conuin¬
citur de commanione supplicii: ut qd̾
ẽ humanȩ miseriȩ. ñ de institutione cre¬
atoris: s de retͥbutione sit iudicis. Illud
etiam inepte positum ẽ. & contͣ sensum
omniũ tractatoꝵ: qͦd ad ꝓbandũ uberi
arbitrii incolumitatem coneruit dicens
Et qͦmͦ stabit illa dñi post p̃uaricationẽ¬

Expanded text:
enim impium est, hoc de Dei sentire justienim impium est, hoc de Dei sentire justitia, quod a praevaricatione liberos cum reis voluerit esse damnatos. Patet ergo culpa ubi non latet poena, et societas peccati convincitur de communione supplicii; ut quod est humanae miseriae, non de institutione Creatoris, sed de retributione sit judicis. 27. Illud etiam inepte positum est, et contra sensum omnium tractatorum, quod ad probandam liberi arbitrii incolumitatem connexuit, dicens: Et quo modo stabit illa Domi
Abbreviated transcription (Latin):
digerat cruditatem: labat memoria:
errat iudicio: nutat incessu: neq tillo mͦ
idoneꝰ est ad illud bonum eligendum.
ce concupiscendum. quose sponte priua¬
uit: quia non siẽ potuit deo non impel¬
lente corruere: ita potest deo ñ erigente
Nec entintalem ds hominem fecisse cre¬
dendus est. qui nec uelit unquam.
nec possit bonum: quasinos istam ho¬
minis debilitatem a creatore dicamus
conditam: &e ñ peccati merito. ab hoĩe
contractam. Qui gͦ putat consequens
ẽẽ. ut liberum arbitritm sic cecatum
ẽe dicat᷑. ut obcecatioipsa ad nature
referatur auctorem: uult ꝑsuadere. qd̃¬
tam secutum sanum sit in ade posteris
lib̃um arbitͥum. quam in adam fuit
ante peccatum: quod satis alienum a
catholica fide dicimꝰ. Qͥdenim peccato
lesum est. siid lesum ñ est. unde peccatum
est: Nisi forte dicatur in ade posteros pe¬
nam transisse ñ culpam: Quod omĩno
falsum dr: ce obhoc forte non dr. Nimis

Expanded text:
digerat cruditatem, labat memoria, digerat cruditatem, labat memoria, errat judicio, nutat incessu; neque ullo modo idoneus est ad illud bonum eligendum et concupiscendum, quo se sponte privavit: quia non sicut potuit Deo non impellente corruere, ita potest Deo non erigente Nec enim talem Deus hominem fecisse credendus est, qui nec velit unquam, nec possit bonum. Quasi nos istam hominis debilitatem a Creatore dicamus conditam, et non peccati merito ab homine contractam. Qui ergo putat consequens esse, ut si liberum arbitrium obcaecatum esse dicatur, obcaecatio ipsa ad naturae referatur auctorem; vult persuadere, quod tam sanum sit in Adae posteris liberum arbitrium, quam in Adam fuit ante peccatum: quod satis alienum a catholica fide ducimus. Quid enim peccato laesum est, si id laesum non est, unde peccatum est? Nisi forte dicatur in Adae posteros poenam transisse, non culpam: quod omnino falsum dicitur, et ob hoc forte non dicitur. Nimis
Abbreviated transcription (Latin):
aꝑtissime patet. in qͣm profundum ma¬
lum totiꝰ humani generis natura dim̃sa
sit illiꝰ preuaricatione. in qͦ om̃s pecea¬
uerunt. & quicqͥdille ꝑdidit. ꝑdidert̃:¬
ꝑdidit autem pͥmitus fidem: ꝑdidit cõ¬
tinentiam: ꝑdidit caritatem. Spoliat᷑
ẽ sapientia &e intellectu: caruit consilio
ce fortitudine: & impie altiora sectan¬
do. aueritatis scientia. & ab obȩdientiȩ
pietate deiect ẽ: ne toso salcem timore
sibi relicto: ut ab int̾dict̾is. uel metu ea¬
ueretpene: qui non abstineret amore
iusticie. Liberumgͦ arbitrium id ẽ rei
sib placite spontaneꝰ appetitꝰ. ubi usum
bonorum quȩ acceꝑat fastidiuit. & ui¬
lescentib sibi felicitatis suȩ p̃fidiis. insa¬
nam cupiditatem ad exꝑientiam p̃uari¬
cationis intendit: bibit omnium uiti¬
orumuenenum: &e totam naturam hoĩs.
intemꝑantiȩ suȩ ebrietate madefecit. In¬
de prtusqm edendo carnem filii homi¬
nis. & bibendosanguinem eiꝰ. letalem

Expanded text:
apertissime patet, in quam profundum maapertissime patet, in quam profundum malum totius humani generis natura demersa sit, illius praevaricatione, in quo omnes peccaverunt, et quidquid ille perdidit perdiderPerdidit autem primitus fidem, perdidit continentiam, perdidit charitatem, spoliatus est sapientia et intellectu, caruit consilio et fortitudine; et impie altiora sectando, a veritatis scientia, et obedientiae pietate dejectus est: nec ipso saltem timore sibi reliquo, ut ab interdictis vel metu caveret poenae, qui non abstineret amore justitiae. Liberum ergo arbitrium, id est, rei sibi placitae spontaneus appetitus, ubi usum bonorum quae acceperat fastidivit, et vilescentibus sibi felicitatis suae praesidiis, insanam cupiditatem ad experientiam praevaricationis intendit, bibit omnium vitiorum venenum, et totam naturam hominis intemperantiae suae ebrietate madefecit. Inde priusquam edendo carnem 330 Filii hominis, et bibendo sanguinem ejus, lethalem
Abbreviated transcription (Latin):
rumna. nec fub̃a erepta est. necuoluntas:
s lum̃ decꝰq uirtutum: quib fraude
inuidentis exuta ẽ. Pditis autem ꝑ que
adeceriam atq inamissibilem corꝑis
animq incorruptionem poterat ꝑueni¬
re: qͥd e remansit. nͥ quod ad dempora.¬
lem ꝑtinet uitam. q̃ tota ẽ damnatio¬
nisce pena: Ept̃ quod. natos in adam.
renasci oportet in xp̃o: ne in illa quiᷤ
inueniatur generatione quȩ ꝑiit.
Namsi posteri ade millis uirtutib
naturaliter agerent. in quib adam
fuit ante peccatum: ñ eẽnt natura
filii ire. Non eẽnt tenebrȩ: nec subpo¬
testate tenebrarum. Saluatoris demiq
gr̃a non egerent: quia non frustra bo
meẽnt. nec iusticiȩ p̃mio fraudarent᷑:
hñtes eabona. quorum amissione. pͥmi
parentes de paradyso exulare meruert̃.
Mc̃ autem. cum sine saciam̃to regene¬
rationis. ec̃nam mortem nemo possit eua¬
dere: ñne ex tpsius remedii singlaritate

Expanded text:
ruina, nec substantia erepta est, nec voluntas; ruina, nec substantia erepta est, nec voluntas; sed lumen decusque virtutum, quibus fraude invidentis exuta est. Perditis autem per quae ad aeternam atque inamissibilem corporis animique incorruptionem poterat pervenire, quid ei remansit, nisi quod ad temporalem pertinet vitam, quae tota est damnationis et poenae? Propter quod natos in Adam renasci oportet in Christo; ne in illa quis inveniatur generatione, quae periit. Nam si posteri Adae in illis virtutibus naturaliter agerent, in quibus Adam fuit ante peccatum: non essent natura filii irae ; non essent tenebrae , nec sub potestate tenebrarum : Salvatoris denique gratia non egerent; quia non frustra boni essent, nec justitiae praemio fraudarentur, habentes ea bona, quorum amissione primi patres de paradiso exsulare meruerunt. Nunc autem, cum sine Sacramento regenerationis aeternam mortem nemo possit evadere; nonne ex ipsius remedii singularitate
Abbreviated transcription (Latin):
ectum atq omniuitio carentem crea¬
tum eẽ pͥmum hominem. in qͦ omirũ
hominum concreata natura est. dtibi¬
tare fas ñ est: eumq tale accepisse libe¬
rum arbitrium: ut si auxiliantem sͥ
dm̃ ñ desereret. posset in bonis quȩ na¬
naturalit̃ acceꝑat ꝑseuerare. quia uellet:
&e merito uoluntariȩ ꝑseuerantiȩ. in eã
beatitudinem ꝑuenire. ut nec uellet
decidere in deteriora. nec posset. O ipso
libero arbitͥo. quo quamdiu uoluit bo¬
nus mansit. aꝓposita sibi lege disces¬
sit: nec denunciate sͥ mortis suppliciũ
formidauit: desetensdin.⁊ sequens dia¬
bolum: rebellis dñoseruatori: &e inimi¬
co obȩdiens ꝑemptori. ftiit gͦ adam: &
in illo fuimꝰ om̃s. Put adam: & in illo
ꝑierunt om̃s. Quod ita falso ñ dixit
beatꝰ ambrosiꝰ. sicut non falsoetiam ip¬
sa ueritas ait. uenit filius hominis quȩ¬
rere &e saluare quod ꝑierat. Naturȩ enĩ
humane. in illa uniũsalis p̃uaricatioĩs

Expanded text:
Rectum atque omni vitio carentem creaRectum atque omni vitio carentem creatum esse primum hominem, in quo omnium hominum concreata natura est, dubitare fas non est; eumque tale accepisse liberum arbitrium, ut si auxiliantem sibi Deum non desereret, posset in bonis quae naturaliter acceperat perseverare quia vellet; et merito voluntariae perseverantiae in eam beatitudinem pervenire, ut nec vellet decidere in deteriora, nec posset. Sed ipso libero arbitrio, quo quamdiu voluit bonus mansit, a proposita sibi lege discessit; nec denuntiatae sibi mortis supplicium formidavit, deserens Deum, et sequens diabolum, rebellis Domino servatori, et inimico obediens peremptori. Fuit ergo Adam, et in illo fuimus omnes; periit Adam, et in illo perierunt omnes . Quod ita non falso dixit beatus Ambrosius, sicut non falso etiam ipsa Veritas ait, Venit Filius hominis quaerere et salvare quod perierat . Naturae enim humanae, in illa universalis praevaricationis
Abbreviated transcription (Latin):
quod aitapłs. Non enim accepistis sp̃m
scruitutis tc̃m in timorẽ: s accepistis sp̃
adoptionis in quo clamamꝰ abba pater¬
ds hominem fecisse credendus est: qͥ nec
uelit unquam. nec possit bonum. Auo¬
quin: nec liberum ꝑmisisset ꝗarbitrium:
qͦmͦ stabit illa dñi. post p̃uaricationem
primi hominis illata sententia : ecce adã
factꝰ est sic̃ unus ex nob̃. sciens bonum &
malum: Ñ enim talis ante fuisse pu¬
dandus ẽ: qui boni cẽt prorstis ignarus.
Auoquin: uelut quoddam irrationa
inatum. Quod satis absurdum est: atq
a catholica fide omnimodis alienum.
Quinimino scđm sententiam sapientis¬
sumi salomonis. fecit ds hominem rectũ:
id est ut tm̃ boni scientia frucretur iu¬
giter. S ipsi quesierunt cogitationes
multas. facti enim sunt ut dict̾um est.
scientes bonum & malum. Concepit gͦ
adam post ỹuaricationem. qͣm non ha¬
btierat: scientiam mali. Boniu. quam
acceꝑat: scientiam non amisit.

Expanded text:
quod ait Apostolus, Non enim accepistis spiritum quod ait Apostolus, Non enim accepistis spiritum servitutis iterum in timorem; sed accepistis spiritum adoptionis filioDeus hominem fecisse credendus est, qui nec velit umquam nec possit bonum. Alioquin nec liberum ei permisit arbitrium, quomodo stabit illa Domini post praevaricationem primi hominis lata sententia, « Ecce Adam factus est sicut unus ex nobis, sciens bonum et malum » ? Non enim talis ante fuisse putandus est, qui boni esset prorsus ignarus. Alioquin velut quoddam irrationabmatum: quod satis absurdum, atque a catholica fide omnimodis alienum est. Quin imo secundum sententiam sapientissimi Salomonis, « fecit Deus hominem rectum » ; id est, ut tantum boni scientia jugiter frueretur: sed ipsi quaesierunt cogitationes multas. « Facti enim sunt, » ut dictum est, « scientes bonum et malum. » Concepit ergo Adam post praevaricationem, quam non habuerat, scientiam mali; boni vero, quam acceperat, scientiam non amisit . 25.
Abbreviated transcription (Latin):
a patre luminum: qui &e incipit quȩ
bona sunt. & exequitur. &e consuminat
in nob. In qua sententia s auctor ipsius
ꝑmaneret: eccłiasticam regłam ñ exce¬
deret: neq simul & libero arbito infen¬
sus. ce grȩ dei ẽet ingratꝰ. Quoꝵ duoꝵ
dum unum in paulo &e matheo. aliud
in zacheo & latrone dicit oꝑatum: ñ
intelligit in illis se liberum arbitrium:
ctere: occurrit. dirigit. atq confortat.
Aduocem enim clamoris tui statimut au¬
dienit: respondebit tͥ. Et inuoca me in¬
quit in die tͥbulationis duȩ: ce eripiam
hec doctua. meritum libero assignat ar¬
bitrio. qͦ p̃ueniatur gr̃a: cuiq famuletur.
reddens debitum. non conferens donum:
Quȩ diffinitio: in cp̃orum palestine sy.¬
nodo. etiam ƿelagio anathematizante
damnata ẽ. In eo enim qui bonum inci¬
pit uelle. & cupit ab iniquitate ce aber¬
dñs. Et. a dño dirigunt᷑ gressꝰ curi. Mor¬
talis autem. qͦmͦ intelligit uiassuas: Et

Expanded text:
atre luminum ; qui et incipit quae bona sunt, et exsequitur et consummat in nobis. In qua sententia si auctor ipsius permaneret, ecclesiasticam regulam non excederet; neque simul et libero arbitrio infensus, et gratiae Dei esset ingratus: quorum duorum dum unum in Paulo et Matthaeo, aliud in Zacchaeo et latrone dicit operatum, non intelligit in illis se liberum arbitrium, ctere, occurrit, dirigit, atque confortat. « Ad vocem » enim « clamoris tui statim ut audierit, respondebit tibi » ; et, « Invoca me, » inquit, « in die tribulationis tuae, et eripiam haec doctrina meritum libero assignat arbitrio, quo praeveniatur gratia, quae ei famuletur reddens debitum, non conferens donum? Quae definitio in episcoporum Palaestinae synodo, etiam Pelagio anathematizante, damnata est. In eo enim qui bonum incipit velle, et cupit ab iniquitate atque erDominus ; et, A Domino diriguntur gressus viri; mortalis autem quomodo intelligit vias suas ? et
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa possint hec. sine deidonis. de nature
ꝓferri bonis. Imꝑant᷑ autem ista homini
ut ex ipso p̃cepto quo ei hoc quod acccpit.
indicit᷑. agnoscat seipsum id suo uitio
ꝑdidisse: & non ideo iniquam c̃ẽ exact̾io¬
nem. qͥa ad reddendum quod debet ido¬
neus ñ est: s a littera occidente. confugi¬
at ad sp̃m uiuificantem: & facultatem
quani ñ inuenit in nat᷑a: querat ex gr̃a.
Qͦ d sifacit: magna ẽ imscia dei. Si ñ
facit: iusta ẽ pena peccati. Demq ad
plenitudinem p̃misse disputationis: re¬

Expanded text:
quia possint haec sine Dei donis de naturae quia possint haec sine Dei donis de naturae proferre bonis. Imperantur autem ista homini, ut ex ipso praecepto, quo ei hoc quod accepit indicitur, agnoscat se ipsum id suo vitio perdidisse: et non ideo iniquam esse exactionem, quia ad reddendum quod debet idoneus non est; sed a littera occidente confugiat ad spiritum vivificantem, et facultatem quam non invenit in natura, quaerat ex gratia. Quod si facit, magna est misericordia Dei: si non facit, justa est poenapeccati. 32. Denique ad plenitudinem praemissae disputationis
Abbreviated transcription (Latin):
est. Et in xp̃oiħu. neq circumcisio ali¬
quid ualet. neq p̃putium: s fides quȩ
sione testimomoꝵ quib probare uoluit.
quod hi qui ꝑ increpationem ꝓpħicam
surdi appellant᷑. & ceci. possint ex facul¬
tate nature &e aures suas aꝑire ad audi¬
endum. & ocłos ad uidendum: quas: ñ
de eisdem dicat dñs. dabo eis cor altud.
&e sp̃m nouum dabo cis. & euellam coꝵ
lapideum de carne eorum. & dabo eis
cor carneum. ut in p̃ceptis meis ambulẽt.
&e iustificationes meas obseruent. & faci¬
ent eas: addit ce dicit Demq ut possi¬
bilitatem boni eis mnc̃e significaret: in¬
ct epans phariseos. quid autem inquit
etiam ex uobmetipsis ñ iudicatis quod
iustum est: Quod utiq ñ eis dixisset:
nͥ eos tudicio nat᷑ali. qͦd equum ẽ scisset
discernere posse. Iam non solum uolun¬
tatem boni. s etiam possibilitatem libo
asseribit arbitͥo:. tanqͣm ideo ab eo erigat᷑
intelligentia. ideo iusticia reposcatur.

Expanded text:
est : et, In Christo Jesu neque circumcisio aliest : et, In Christo Jesu neque circumcisio aliquid valet, neque praeputium; ssione testimoniorum quibus probare voluit, quod hi qui per increpationem propheticam surdi appellantur 334 et caeci, possint ex facultate naturae et aures suas aperire ad audiendum, et oculos suos ad videndum quasi non de iisdem dicat Dominus, Et dabo eis cor aliud, et spiritum novum dabo eis; et evellam cor lapideum de carne eorum, et dabo eis cor carneum; ut in praeceptis meis ambulent, et justificationes meas observent, et faciant eas ; addit et dicit : Denique ut possibilitatem boni eis inesse significaret, increpans eos, Quid autem, inetiam ex vobismetipsis non judicatis quod bonum est ? Quod utique non eis dixisset, nisi eos judicio naturali quod aequum est scisset posse discernere. » Jam non solum voluntatem boni, sed etiam possibilitatem libero adscribit arbitrio: tanquam ideo ab eis exigatur intelligentia, ideo justitia reposcatur,
Abbreviated transcription (Latin):
nonuitiata eẽt. s extinct̾a natura: q̃ tñ
ꝙxͣsi excellentissimis artib &e cunctis mor¬
talib eruditionum polleat disciplinᷤ.
iustificari exse ñ potest: quia bonis su¬
is maleutitur: in quib. sine cultuueri
dei impietatis immundicieq conuun-¬
cttur: & unde se defendi estimat. accu¬
satur. Cumgͦ apls definiat. quodex
oꝑib legis non iustificat᷑ omnis caro.¬
q p̃putium ualeat aliquid. sed noua
creatura: quid iste impiam infideliũ
lib̾tatem naturalib instruit bonis. &
ꝓpͥis uult iustificare pͥncipiis: Quid
ad renouationem lacesitȩ uetustatis
idoneam definit p̃uaricatricis scientiȩ
nuditatem: quasi ista scientia uel ex na¬
ture opib residua consectita uel er legal
doctͥne eruditione quegita. possit suiꝑ
ceptione p̾stare. ut quod faciendum no¬
uermius. ctiam facere diligamꝰ: aut ul¬
lus sit bone uoluntatis motꝰ. nisi quem
Et omne quod non ẽ ex fide: peccatum

Expanded text:
non vitiata esset, sed exstincta natura. Quae tamen non vitiata esset, sed exstincta natura. Quae tamen etiamsi excellentissimis artibus, et cunctis mortalium eruditionum polleat disciplinis, justificari ex se non potest: quia bonis suis male utitur, in quibus sine cultu veri Dei impietatis immunditiaeque convincitur, et unde se defendi aestimat, accusatur. Cum ergo Apostolus definiat, quod ex operibus legis non justificatur omnis caroque praeputium valeat aliquid, sed nova creatura : quid iste impiam infidelium libertatem naturalibus instruit bonis, et propriis vult justificare principiis? Quid ad renovationem lacessitae vetustatis idoneam definit praevaricatricis scientiae nuditatem? Quasi ista scientia vel ex naturae opibus residua consecuta, vel ex legalis doctrinae eruditione quaesita, possit sui perceptione praestare, ut quod faciendum noverimus, etiam facere diligamus: aut ullus sit bonae voluntatis motus, nisi quem et, Omne quod non est ex fide, peccatum
Abbreviated transcription (Latin):
dei est: non meritum lib̃ati. Qͥs em̃m
pͥor dedit e: & retͥbuetur illi: Nichil bo¬
ni oꝑis ex mortuis. nicħ iusticie ꝓcedit
ex impiis. Omnis ipsoꝵ salus gratuita
est. ce ideo gła dei est: ut qui glatur. in
illo cuiꝰ gła eguit. głetur. Sin autem.
qͦd magis uult hic disputator intelligi.
de illis ista dicuntͣ. qui alieni a gr̃ã xp̃i
ana. q̃dam ad similitudinem legaliũ
mandatorum ꝓpͥo iudicio sanciebant:
intelligentes mores ciuitattm. coneor¬
diamq popłoꝵ non posse altt̃ contineri.
nͥ &e rect̃e factis p̃mia. & peccatis pene de¬
cernerent᷑. sic̃ dict̾um est. ab ipso sapĩa do.
ego ex ore altissimi ꝓdiui. in omnẽ gendem
pͥmatum tenui. requiem qͣsiui in iacob
ce inueni: gͦ quis ambigat hanc sapĩam
htimano generi. ad temporalis uite uti¬
litatem. ex nat᷑e a deo condite suꝑẽẽ reli¬
quiis: sienim nec adista terrena ordinã¬
da tationalis animi ingeret ingenium:

Expanded text:
Dei est, non meritum liberati. Quis enim Dei est, non meritum liberati. Quis enim prior dedit ei, ut retribueretur illi ? Nihil boni operis ex mortuis, nihil justitiae procedit ex impiis: omnis ipsorum salus gratuita est; et ideo gloria Dei est, ut qui gloriatur, in illo cujus gloria eguit, glorietur. 30. Sin autem quod magis vult hic disputator intelligi de illis ista dicuntur, qui alieni a gratia christiana, quaedam ad similitudinem legalium mandatorum proprio judicio sanciebant, intelligentes mores civitatum concordiamque populorum non posse aliter contineri, nisi et recte factis praemia, et peccatis poenae decernerentur; sicut dictum est ab ipsa Sapientia Deo, Ego ex ore Altissimi prodivi, et in omni gente primatum tenui; requiem quaesivi in Jacob, et inveni: : ergo quis ambigat, hanc sapientiam humano generi ad temporalis vitae utilitatem, ex naturae a Deo conditae superesse reliquiis? Si enim nec ad ista terrena ordinanda rationalis animi vigeret ingenium,
Abbreviated transcription (Latin):
ñ hñtes. ipsi sͥ sunt lex: qui ostendunt opꝰ
legis scͥptum in cordib suis: testimontum
reddente eis conscientia. & int̃ se inuicem
cogitationib accusantib aut etiam de¬
fendentib: in die qͦ iudicabit ds̃ occulta¬
hominum. S dehis apłs loquit᷑. qui
ex p̃putiosunt uocati: & cum eẽnt lon¬
ge. facti sint ꝓpe: credentes in eum. qui
quoꝵ aliq̃n non misertꝰ est. nunc autem
miseret᷑: ce iustificans circumcisionem
metipso: destructoq pariete inimicicie
iudconim & gentium. inuno notio hoĩe
fecit pacem. concludens omnia in incre¬
dulitate: ut ꝓmissio ex fide iħu xp̃i da¬
gis plenitudinẽ ce oꝑa caritatis nat᷑aliter
erequant᷑. reformata scilicet renouaraꝙ
natura: quid hinc fuꝑbissimi sensus noui¬
tas adiuuat᷑. cum reconcibiatio in iicoꝵ
ñ possit nͥ gr̃e mediatoris ase̾bi: Omnes
enim peccauert̃. & egent gła dei. iustifi¬
cati gratis ꝑ grãm ipsius. Ergo gr̃agła

Expanded text:
non habentes ipsi sibisunt lex, qui ostendunt opus non habentes ipsi sibisunt lex, qui ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis, testimonium reddente eis conscientia et inter se inuicem cogitationibus accusantibus ant etiam defendentibus, in die qua iudicabit d. Si de his Apostolus loquitur, qui ex praeputio sunt vocati, et cum essent longe, facti sunt prope , credentes in eum, qui quorum aliquando non misertus est, nunc autem miseretur , et justificans circumcisionem metipso, destructoque pariete inimicitiae Judaeorum et Gentium, in uno novo homine fecit pacem ; concludens omnia in incredulitate, ut promissio ex fide Jesu Christi dagis plenitudinem et opera charitatis naturaliter exsequantur, reformata scilicet renovataque natura: quid hinc superbissimi sensus novitas adjuvatur, cum reconciliatio inimicorum non possit nisi gratiae Mediatoris adscribi? Omnes enim peccaverunt, et egent gloria Dei, justificati gratis per gratiam ipsius . Ergo gratia gloria
Abbreviated transcription (Latin):
a quo quis suꝑatus est: ei ce seruus ad dictꝰ
est. Nlemo autem seruit: nͥ cum aliqua lib̃¬
tate. Et nemolibtate lib̃ est: nisi cum ali¬
qua seruitute. Dicente apło. Cumenim
serui ẽetis peccati: liberi eratis iusticiȩ.
Quem gͦ fructum habtustis tẽ. inqͥb nc̃
erubescitis: Nam finis illorum est. Nẽ uͦ
uberati a peccato. serui autem fact̾i deo:
habetis fructum ur̃m in scĩficationem:
finemu. uitam ct̾̃nam. Qui itaq seruit
diabolo: lib̃ est deo. Qui autem liberatus.
seruit deo: liber est diabolo: ut appareat
malam lib̾tatem potuisse hab̃i ex humane
uoluntatis defectu: bonam autem uolu¬
tatem ñ potuisse recipi. sine lib̾atoris auei
ꝓgeniem eiꝰ transisse uideat᷑: qm integro
exemplogentiũ ꝓbaturꝰ. hic doctͥor addit
ce dic̃. Deniq ñ amisisse genus humanũ
post p̃uaricationem ade scientiam boni.
etiam apłi sententia euidentissime decla¬
naturalit que legis sunt faciunt. Hi legẽ

Expanded text:
A quo quis superatus est ei et servus addictus A quo quis superatus est ei et servus addictus est . Nemo autem servit, nisi cum aliqua libertate; et nemo liber est, nisi cum aliqua servitute: dicente Apostolo, Cum enim servi essetis peccati, liberi fuistis justitiae. Quem ergo fructum habuistis tunc, in quibus nunc erubescitiberati a peccato, servi autem facti Dei, habetis fructum in sanctificatione, finem vero vitam aeternam . Qui itaque servit diabolo, liber est Deo: qui autem liberatus servit Deo, liber est diabolo. Ut appareat malam libertatem potuisse haberi ex humanae voluntatis defectu: bonam autem libertatem non potuisse recipi sine liberatoris auxilprogeniem ejus transisse videatur; quam integro exemplo gentium probaturus hic doctor addit, et dicit : Denique non amisisse genus humanum post praevaricationem Adae scientiam boni, etiam Apostoli sententia evidentissime declanaturaliter ea quae legis sunt faciunt, hi legem
Abbreviated transcription (Latin):
feccrit in similitudinem dei: & hoc fuisse
collatum. qͦd prontinciauerit dds. cum in
his uerb̃ significatum sit potꝰ quidn fu̾it
assecutꝰ: qui suꝑbie ingressus uiam. qͦd
habebat amisit: dum qͦd ñ acceꝑat con¬
cupiuit. Nminꝰ autem in ipsa huiꝰ sensᷤ
conctusione peccatum est: dumdr. Con¬
cepit gͦ adam post p̃uaricationem. quã
non habuerat scientiam mali: boniuero
quam habuerat scicntiamñ amisit. Sci¬
bat: & erat iustꝰ. manens in ⁊magine crea¬
toris sui: legisq ciꝰ non obltuiscens. Postqͣ
audem se hoc est imaguiem & demplum
dei. deceptori suouendidit: amifit boni
scientiam: quia ꝑdidit bonam conscien¬
tiam. Iusticiam enim tniquitas deptilit:
humilitatem. suꝑbia destruxit: continen¬
tiam. concupiscentia elisit: infidelitas ra¬
pent fidem: captiuitas. abstulit libtatem:
nec potuit ulla illic portio residere uir¬
tutum. qͦtanta irruꝑat turmauitiorum
Nemo enĩ potest duob dñisseruire. Et
qͥ facit peccatum: serutis est peccati. Et

Expanded text:
ecerit in similitudinem Dei, et hoc ei fuisse collatum pronuntiaverit Deus: cum in his verbis significatum sit potius quid non fuerit assecutus, qui superbiae ingressus viam, quod habebat amisit, dum quod non acceperat concupivit. Non minus autem in ipsa hujus sensus conclusione peccatum est, dum dicitur: Concepit ergo Adam post praevaricationem, quam non habuerat, scientiam mali; boni vero, quam acceperat, scientiam non amisit. Scibat, et erat justus manens in imagine Creatoris sui, legisque ejus non obliviscens. Postquam autem se, hoc est imaginem et templum Dei, deceptori suo vendidit, perdidit boni scientiam, quia perdidit bonam conscientiam. Justitiam enim iniquitas depulit, humilitatem superbia destruxit, continentiam concupiscentia elisit, infidelitas rapuit fidem, captivitas abstulit libertatem: nec potuit ulla illic portio residere virtutum, quo tanta irruperat turba vitiorum. Nemo enim potest duobus dominis servire : et, Qui facit peccatum, servus est peccati : et,
Abbreviated transcription (Latin):
de abimelech qui peecare ñ ꝑmissas sit in
rebeccam. & de ioseph a fratrib uendito.
quorum malam uoluntatem ds ĩ bontm
uertit. rectirrit ad confirmationem de¬
fintionis suȩ: ut liberum arbitrium.
quod gr̃e sedicit iungere. a parte qͣdam
humani gñis quantum in iꝑso est aufe¬
rat: & in quadam parte constituat. dicẽs
aduersa: s utraq concordant. & utraq
nos parit̃ debe susciꝑe pietatis rationẽ
colligim: ne unum hoꝵ homini subt̃¬
hentes. eccliastice fidei reglam excessisse

Expanded text:
de Abimelech, qui peccare non permissus sit in de Abimelech, qui peccare non permissus sit in Rebeccam ; et de Joseph a fratribus vendito, quorum malam voluntatem in bonum Deus verterit : recurrit ad confirmationem definitionis suae, ut liberum arbitrium, quod gratiae se dicit jungere, a parte quadam humani generis, quantum in ipso est auferat, et in quadam parte constituat, dicens: rsa, sed utraque concordant, et utraque nos pariter debere suscipere, pietatis ratione colligimus, ne unum horum homini subtrahentes, ecclesiasticae fidei regulam excessisse
Abbreviated transcription (Latin):
tractum. Etiam ipsius confessio docet:
quicum aliqͣndiu blasphemasset i
regnum tuum. S unde inuno homi¬
ne tanta cõpugnandum uocũ sit orta
diuersitas. instruat nos beatus apls pa¬
uitis: c dicat. Nemo in sp̃udi loq̃ns.
dicit anathema iħu: & nemo pot̃ dic̃e
dñm iħm. nͥ in spti sco: ut ñ dubitemus
iste ad inscrutabilem umꝰgr̃e uarietatem.
argum̃tum definitionis suȩ toluit ap-¬
tare: ut portio iustificatoꝵ. soliꝰ uolun¬
tatis sue motib. ad xp̃m uenire credat᷑:
portio autem reluct̾ans. trahi &e inuita
compelli: cum ds̃sit qͥoꝑat᷑ omnia in
omnib: siue aliossic. alios autem sic at
moma sacrȩ historiȩ. quib ostendit. ob¬
seruantiam mandatoꝵ dei. consũma¬
tionemq uͥtutum: diuinȩ gr̃ȩ deputan¬
dum. Quod & nos ꝓinptissime confi¬
temur. Et cõmemoratis exemplis de ba¬
laam. quem uolentem isrłimaledicere.
ds inb̃ndictionis uerba transtulerit: et

Expanded text:
tractum, etiam ipsius confessio docet: tractum, etiam ipsius confessio docet: qui cum aliquandiu blasphemasset inregnum tuum . Sed unde in uno homine tanta compugnantium vocum sit orta diversitas, instruat nos beatus apostolus Paulus, et dicat: Nemo in Spiritu Dei loquens, dicit anathema Jesu; et nemo potest dicenisi in Spiritu sancto . Ut non dubitemus iste ad inscrutabilem unius gratiae varietatem argumentum definitionis suae voluit aptare, ut portio justificatorum solius voluntatis suae motibus ad Christum venire credatur; portio autem reluctans trahi, et invita compelli: cum Deus sit qui operatur omnia in omnibus , sive alios sic, alios autem sic attmonia sacrae historiae, quibus ostendit, observantiam mandatorum Dei, consummationemque virtutum divinae gratiae deputandam: quod et nos promptissime confitemur. Et commemoratis exemplis de Balaam, quem volentem Israeli maledicere, Deus in benedictionis verba transtulerit ; et
Abbreviated transcription (Latin):
crucifixi cum dño illuxit. Nisi forte ocio¬
sa dñiuox fuit. cum zacheum qͥ querebat
uidere iħm quis eẽt. compellare dignat᷑
hospicium. Deniq cum murmurarent
om̃s cur ad uirum peccatorem introiss
hospitari : & tacheꝰ iam penitentiã agens.
dimidio bonoꝵ suoꝵ in pauꝑeserogato.
redditurũ se in qͣdruplum fraudata ꝓ¬
inteteret dñs ait. Hodie salus domui hu¬
ic facta ẽ: qͥa ce hic est filiꝰ abrahe. Et
ne lateret catisa huiꝰ salutis: adiecit. Cle¬
nit autem filiꝰ hominis saluum facere
ce querere qͦd ꝑierat: ut quem agnosce¬
bamꝰ salium factum. sciremꝰ a q̃rente p̃¬
uentum. In latͦns qͦq iustificatione. etiã¬
sinilla oꝑantis gr̃e intelligant᷑ indicia :
nonne cumomnib credentib etiam iplũ
acciꝑemꝰ attractum : Dicente dño. omĩa
mͥ tradita sunt ãpat᷑ meo. Et cum exalta¬
tus fuero a derra: omnia traham ad me.
Int̃ omnia aut̃: hunc tͣditum ẽẽ uel

Expanded text:
crucifixi cum Domino latronis illuxit: nisi forte otiocrucifixi cum Domino latronis illuxit: nisi forte otiosa Domini vox fuit, cum Zacchaeum, qui quaerebat videre Jesum quis esset, compellare dignatus hospitium. Denique cum murmurarent omnes, cur ad virum peccatorem introisset hospitari; et Zacchaeus jam poenitentiam agens, dimidio bonorum suorum in pauperes erogato, redditurum se in quadruplum fraudata promitteret, Dominus ait: Hodie salus huic domui facta est, quia et hic est filius Abrahae. Et ne lateret causa hujus salutis, adjecit: Venit autem Filius hominis salvum facere et quaerere quod perierat . Ut quem agnoscebamus salvum factum, sciremus a quarente praeventum. In latronis quoque justificatione, etiamsi nulla operantis gratiae intelligerentur indicia, nonne cum omnibus credentibus etiam ipsum acciperemus attractum, dicente Domino, Omnia mihi tradita sunt a Patre meo : et, Cum exaltatus fuero a terra, omnia traham ad me ? Inter omnia autem, hunc vel traditum esse, vel
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ letatus sum in his quȩ dicta sunt mͥ ĩ
domum dñi ibimꝰ. Tiahit desidertum:
qm̃ concupiseit &e deficit anima mea ĩ
atria dñi. Trahunt delectationes: qm
dulcia enim faucib meis eloquia tua.
suꝑmel & fauum ori meo. Et quis ꝑsꝑi¬
cere aut enarrare possit. ꝑ qͦs affectus ui¬
sitatio dei animum ducat humantum :
ut q̃ fugiebat sequat᷑. quȩ oderat diligat.
quȩ fastidiebat esuriat: ac subito cõmu¬
tatione mirabili q̃ clatisa ei fuerant. fiañ
apta. quȩ oncros a. sint leuia: q̃ amarã.
sint dulcia. quȩ obscura. sint lucida:
Hec aut̃ omnia oꝑat᷑ unus atq idem
sp̃c: diuidens singłis ꝓut uult. Qm̃ d̃s¬
qͥdixit de tenebris lum̃ splendescere. il¬
luxit in cordib nr̃is. ad illuminationẽ
scientiȩ claritatis dei. in faciem xp̃riħu:
id est in manifestatione filu sui qui est in
publicani. & pauli tẽ eccłiam ꝑsequentiᷤ.
ipse ce in corde zachei. & in corde latͦnis¬

Expanded text:
quoniam, Laetatus sum in his quae dicta sunt mihi, In quoniam, Laetatus sum in his quae dicta sunt mihi, In domum Domini ibimus . Trahit desiderium: quoniam, Concupiscit et deficit anima in atria Domini . Trahunt delectationes Quam dulcia enim faucibus meis eloquia tua! super mel et favum ori meo . Et quis perspicere aut enarrare possit, per quos affectus visitatio Dei animum ducat humanum, ut quae fugiebat sequatur; quae oderat, diligat; quae fastidiebat, esuriat: ac subito commutatione mirabili, quae clausa ei fuerant, fiant aperta; quae onerosa, sint levia; quae amara, sint dulcia; quae obscura, sint lucida? Haec autem omnia operatur unus atque idem Spiritus, dividens singulis prout vult . plendescere, illuxit in cordibus nostris, ad illuminationem scientiae claritatis Dei, in facie Christi Jesu : id est, in manifestatione Filii sui, qui est in publicani, et Pauli tunc Ecclesiam persequentis, ipse et in corde Zacchaei, et in corde
Abbreviated transcription (Latin):
lam cohortationem solumue rumo¬
rem. sine hesitatione diffidentiȩ doci¬
lis auditor amplectit᷑: bonum talis
conuersionis. humanȩ sit tm̃mꝰ uolun¬
tatis: quasi uͦ potentia dei eostantum
ad filtum trahat. quos aut uoce incre¬
pauerit. aut pena obtriuerit. aut t̃¬
roie tremefecerit : Mlorum autemmentib
nicħ suȩ uͥtutis ãmoneat: qͥ ad ꝓmissioneᷤᷤ
redemptoris sui spe alacͥ ce auido desidio
concurrerunt. S ueritas dic̃. Nemoue¬
nit adie: nͥpat̃ qͥ misit me tͣxerit eum.¬
Si gͦ nemo uenit. nͥ attractꝰ: om̃s qͥ qͦcũq
ad dm̃ contemplatio elem̃torum: õrũq
quȩ in eis sunt ordinatissima pulchra¬
tudo. Inuisibilia enim eiꝰ: a creatura
mundi ꝑ ea q̃ facta sunt intellecta con¬
spiciunt᷑. Trahit rerum gestarum cog¬
uimum atidientis inflammant: nar¬
rantes laudes dñi. & uirtutes eiꝰ. ce mira¬
bilia eiꝰ quȩ fecit. Erabit timor: pͥnciptũ
enim sapientiȩ timor dñi. Trahit lȩticia:

Expanded text:
lam cohortationem solumve rumolam cohortationem solumve rumorem sine haesitatione diffidentiae docilis auditor amplectitur, bonum talis conversionis humanae sit tantummodo voluntatis. Quasi vero potentia Dei eos tantum ad Filium trahat, quos aut voce increpaverit, aut poena obtriverit, aut terrore tremefecerit, illorum autem mentibus nihil suae virtutis admoveat, qui ad promissiones Redemptoris sui spe alacri et avido desiderio cucurrerunt. Sed Veritas dicit, Nemo venit ad me, nisi Pater, qui misit me, tSi ergo nemo venit, nisi attractus, omnes qui quocumque ad Deum contemplatio elementorum, omniumque quae in eis sunt ordinatissima pulchritudo. Invisibilia enim ejus, a creatura mundi, per ea quae facta sunt, intellecta conspiciuntur . Trahunt rerum gestanimum audientis inflammant narrantes laudes Domini et virtutes ejus, et mirabilia ejus quae fecit . Trahit timor: Principium enim sapientiae, timor Domini . Trahit laetitia:
Abbreviated transcription (Latin):
colorare quod miscuit. Ait enim. Si
enim dixcrimus nr̃m ẽe bone pͥnciprũ
uoluntatis: quid fuit in persecutore
paulo: Quid in publicano matheo:
Quortim unꝰ cruori ac suppliciis inno¬
centum: aliꝰ uiolentus ac rapinis publi¬
cis incubans. attrahit᷑ ad salutem. Sin
uͦ gr̃a deisemꝑ inspiraribone uolunta¬
tis pͥncipia dixerimus: qͥd de zachei
fide. quid de illius incruce latromis
pietate dicemus. qui desidiosuo. uim
quandam regnis celestib inferentes.
specialia uocationis monita p̃uener̃t:¬
Ier istam gͦ bonorum pͥncipiorum dis¬
similitudinem ꝓbare nititur. hoc pos¬
se quosdam ꝑlibm arbitrium.sine ad¬
iutdrio dei:quod quidam nͥ deo cooꝑ¬
ante ñ possint. Et hoc uult de quoꝵs¬
dam tardiore obedientia &e quorũdam
seqͣtiore consensu intelligi: quasi tibi
dura infidelitas deo subditur. &e etian¬
gelio quod diuimpugnatut. repente
succumbit: ibi mutationes hominis.
dext̃a oꝑetur excelsi: ubi autem tͣnquil¬

Expanded text:
colorare quod miscuit. Ait enim: Si colorare quod miscuit. Ait enim: Si enim dixerimus, nostrum esse bonae principium voluntatis; quid fuit in persecutPaulo, quid in publicano Matthaeo, quorum unus cruori ac suppliciis innocentum, alius violentiis ac rapinis publicis incubans attrahitur ad salutem? Sin nero a gratia dei semper inspirari bonae uoluntatis principia dixerimus, quid de Zaeehaei fide, quid de illius in cruce latronis pietate dicemus, qui desiderio suo uim quandam regnis caelestibus inferentes specialia uocationis monita praeuenerer istam ergo bonorum principiorum dissimilitudinem probare nititur, hoc posse quosdam per liberum arbitrium sine adjutorio Dei, quod quidam nisi Deo cooperante non possint: et hoc vult de quorumdam tardiore obedientia et quorumdam sequaciore consensu intelligi. Quasi ubi dura infidelitas Deo subditur, et Evangelio, quod diu impugnavit, repente succumbit, ibi mutationem hominis dextera operetur Excelsi : ubi autem tranquil
Abbreviated transcription (Latin):
a quo ñ spm huiꝰ mundi accepimꝰ. s spm̃¬
qui ẽ ex deo est: ut sciamꝰ que adeodo¬
nata funt nob̃. Q̾d de elisarum argum̃¬
tationum ratiuncłis. fract̾a studes arma
colligere: Q̾ d emeres extinc̃ti dognia¬
tis. refouendo. deficientis fumi nidorẽ
in rediuiuam flãmã conaris accenðe:
le generat᷑. Nam si ideo ñ putanda ẽnĩa.
quia format᷑. regitur. ordinatur. imbu¬
itur: spoliantur lib̾tate filii dei. Qui
aguntur sp̃u dei: ꝑdunt uigorem rati¬
onalis anmi. ce omni uoluntaria de¬
uotiomis laude pͥuantur. quib daf̃
sp̃c sapientiȩ & intellectꝰ. consilii ce fortitu¬
dinis. scientie ac pietatis. & timoris dñi.
Prorsus qui his reformationib se nonpu¬
tant indigere: de ueteris morbi consuetu¬
dine in frenesin transierunt. Respuuñ
remedtum: clamant: insaniunt: relue¬
tantur. S si promissionis sunt filii : qͥ
quid inferat sobrietas disputantis. Q
hoc compositionis suȩ pocłm securis
auditorib ꝓpinaret: eremplis uoluit

Expanded text:
a quo non spiritum hujus mundi accepimus, sed Spiritum qui ex Deo est, ut sciamus quae a Deo donata sunt nobis . Quid de elisarum argumentationum ratiunculis fracta studes arma colligere? Quid cineres exstincti dogmatis refovendo, deficientis fumi nidorem in redivivam flammam conaris accenderele generatur. Nam si ideo non putanda est nostra, quia formatur, regitur, ordinatur, imbuitur: spoliantur libertate filii Dei qui aguntur Spiritu Dei ; perdunt vigorem rationalis animi, et omni voluntariae devotionis 322 laude privantur, quibus datur s sapientiae et intellectus, consilii et fortitudinis, scientiae ac pietatis, et timoris Domini . Prorsus qui his reformationibus se non putant indigere, de veteris morbi consuetudine in phrenesim transierunt; respuunt remedium, clamant, insaniunt, reluctantur. Sed si promissionis sunt filii, quiequid inferat sobrietas disputantis: qui hoc compositionis suae poculum securis auditoribus propinaret, exemplis voluit
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa ꝓpͥa adquiri facultate. potuisse.
Et ideo in aliquib oporteat nos adiu¬
uari: ut possibilius fiat ꝑ grãm. qͦd ñ
erat impossibile ꝑ naturam. Eece iam
inista paucorum breuitate uerborum. ñ
duarum tm̃: s multarum impietatum
ntmerosa conexio ẽ. Qtie si scrupulo¬
sioris diligentie discretione traet̾et᷑: in
nullo.adamnati erroris cathena. abso¬
agere uideam̃: ce latebias senstitim ul¬
tra uerba rimari:quid accres cat cog¬
nitis. doccant quȩ sequunt᷑. Quigͦ int̃
pͥncipia disputationis suȩ dixerat. ñ
solum accuum. uerum etiam cogitatio¬
num bonarum ex deo ẽẽ principtum.
de cttutem adq oportunitatem corum q̃
pecde cupimꝰ tribuit ꝑagendi: nc̃ uiolẽs
ꝓbare quod religiosȩ cõgitationes et
scã consilia. nulla di inspiratione concep¬
ta. de natuirali possint ꝓdire sapientia.
ponit uerba salomonis dicentis.
Loluitꝙ datnid pat m̃s edificare domũ

Expanded text:
ipsa propria acquiri facultate potuisse; ipsa propria acquiri facultate potuisse; et ideo in aliquibus oporteat nos adjuvari, ut possibilius fiat per gratiam, quod non erat impossibile per naturam. Ecce jam in ista paucorum brevitate verborum, non duarum tantum, sed multarum impietatum numerosa connexio est: quae si scrupulosioris diligentiae discretione tractetur, in nullo a damnati erroris catena absoagere videamur, et latebras sensuum ultra verba rimari, quid accrescat cognitis, doceant quae sequuntur. Qui ergo inter principia disputationis suae dixerat, « Non solum actuum, verum etiam cogitationum bonarum ex Deo esse principium; et virtutem atque opportunitatem eorum quae recte cupimus, tribuit peragendi: nunc volens probare, quod religiosae cogitationes et sancta consilia, nulla Dei inspiratione concepta, de naturali possint prodire sapientia, ponit verba Salomonis, dicentis: Voluitque David pater meus aedificare domum
Abbreviated transcription (Latin):
chil nͥ id quod malum atq ꝑuersum ẽ.
humane asseribamꝰ nature. Quid eui¬
dentius. qͥd exp̃ssiꝰ scdm pelagii celestii¬
q cõm̃tum. ab ullo eorum discipło podu¬
it diffiniri: Iu dicunt grãm dei scđm
merita nr̃a dari: oeidem dicunt gr̃am
Aci ñ ad singłos actꝰ dari. Hic ueͣ unam
sententiam. blasphemiam utramq con¬
clusit: dicens. catiendum nob̃ ẽe. ne ita
ad dm̃ omnia scõrum merita referamtis.
ut ncħ nisi qͦd malum atq ꝑtiersum ẽ.
humane asscribam᷑ nat᷑e. Uult gͦ ẽẽ mul¬
ta ꝓpͥa hominum merita. q̃ non sine gr̃e
largitate collata: quib ad augendas
naturales diuitias. quedam desursum
munera debeant᷑. Uult nos grãm des
ñ ad singłos actꝰ acciꝑe: ac ꝑinde ñ pro
omni oꝑc bonosemꝑ orare: atq ita con¬
sequens erit. ut in dei munerib nullũ
meritum ẽe credendum sit. q̃nquidem
ꝑ adiuuerit. Aut si etiam in his que ds
tribuit aliqͣ merita collocant᷑ constet &ẽ.

Expanded text:
ersum est, humanae adscribamus naturae » . Quid evidentius, quid expressius secundum Pelagii Coelestiique commentum ab ullo eorum discipulo potuit definiri? Illi dicunt, « Gratiam Dei secundum merita nostra dari; » et iidem dicunt, « Gratiam Dei non ad singulos actus dari: » hic intra unam sententiam blasphemiam utramque conclusit, dicens: « Cavendum nobis esse, ne ita ad Deum omnia sanctorum merita referamus, ut nihil nisi quod malum atque perversum est, humanae adscribamus naturae. » Vult ergo esse multa propria hominum merita, quae non sint gratiae largitate collata, quibus ad augendas naturales divitias quaedam desursum munera debeantur. Vult nos gratiam Dei non ad singulos actus accipere: ac perinde non pro omni opere bono semper orare. Atque ita consequens erit ut in Dei muneribus nullum meritum esse credendum sit; quandoquidem nibus adjuverit: aut si etiam in his quae Deus tribuit, aliqua merita collocantur, constet etiam
Abbreviated transcription (Latin):
uult uiuificat. Et beatꝰ es symonbar¬
iona: q̃m caro & sanguis ñ reuelauit
tͥ: s pat̾ m̃s qͥ in celis ẽ. Hac regła. nul¬
lihominum aufertͣ uoluntas: quia
uirtꝰ gr̃e non hoc in uoluntatib oꝑat᷑.
ut non sint: sut ex malis bone. & ex in¬
fidelib sint fideles: & quȩ in semecipsis
erant tenebre: lux efficiantur in dño.
Quod mortuum erat uiuificat᷑: quod
iacebat erigit᷑. quod ꝑierat intienttur.
Hoc in omnib hominib ꝓrsꝰ quieru¬
tintur de potestate tenebrarum. & tͣns¬
ftruntur in regnum filii dilectionis di.
sine cuiꝰquam exceptione ꝑsone. agere
credimꝰ grãm saluatoris. Qͥa sicut
hic idem ꝓbabilit̃. s non stabilit̃ defi¬
nuit: dicim atq defendimus ñ solũ
actuum. uertimetiam cogitationum
bonarum ex deo ẽẽ pͥncipium. Qui
nobis &e initia sc̃e uoluntatis inspitat.
& uirtutem atq oportum tatem eors
que recte cupimus. tͥbuit ꝑagendi. Om

Expanded text:
 es, Simon Bar-Jona, quoniam caro et sanguis non revelavit tibi, sed Pater meus qui in coelis est . 22. Hac regula nulli hominum aufertur voluntas: quia virtus gratiae non hoc in voluntatibus operatur ut non sint, sed ut ex malis bonae, et ex infidelibus sint fideles; et quae in semetipsis erant tenebrae, lux efficiantur in Domino: quod mortuum erat, vivificatur; quod jacebat, erigitur; quod perierat, invenitur. Hoc in omnibus prorsus hominibus, qui eruuntur de potestate tenebrarum, et transferuntur in regnum Filii dilectionis Dei, sine cujusquam exceptione personae, agere credimus gratiam Salvatoris. Quia, sicut hic idem probabiliter, sed non stabiliter definivit, dicimus atque defendimus: Non solum actuum, verum etiam cogitationum bonarum ex Deo esse principiunobis et initia sanctae voluntatis inspirat; et virtutem atque opportunitatem eorum, quae recte cupimus, tribuit peragendi. Im
Abbreviated transcription (Latin):
sumꝰ cogitare aliqͥd a nobis quasi ex
nobismecipsis: s susficientia nr̃a ex deo ẽ.¬
Hanc regłam firmat dñs: dicens. Nemo
potest uenire ad me: nͥ datum fuerit ei
a patre meo.Et omne qͦd dat mͥ pat̾:
uenit ad me. Et sine me nicħ potestis
facere. Et non uos me elegistis: s ego
elegiuos. Et nemo nouit filium nisi
pat̾: neq patrem qͥs noure nͥ filius: et
cui uoluerit filiꝰ reuelare. Et siẽ pater

Expanded text:
sumus cogitare aliquid a nobis quasi ex nobismet ipsis, sed sufficientia nostra ex deo eHanc regulam firmat Dominus dicens, Nemo potest venire ad me, nisi datum fuerit ei a Patre meo: et, Omne quod dat mihi Pater, venit ad me : et, Sine me nihil potestis facere: et, Non vos me elegistis, sed ego elegi vos : et, Nemo novit Filium nisi Pater, neque Patrem quis novit nisi Filius, et cui voluerit Filius revelare : et, Sicut P
Abbreviated transcription (Latin):
mitatis accipiat. iacere delect̾at: amã¬
dem semꝑ errores suos. & amplectentem
falsa ꝑro ueris. Cuius pͥmasalus ẽut
sibiincipiat displicere: & uetustatem
sue debilitatis odisse.Sequens uero ẽ.
ut &e sanari desidẽt: &e a quosananda
sit nouerit: quȩ. curationem illius sic
p̃cedunt. ut ei abillo qui egram sana¬
turus est inserant᷑: ne cumei nullomͦ
hec frustra mess e possint: merito uideat᷑
saluata. non gr̃a. Deinde adicis. Ut
autem eindentius clareat. etiam ꝑ nat̃ȩ
bonum quod beneficio creatoris indul

Expanded text:
mitatis accipiat, jacere delectat, amanmitatis accipiat, jacere delectat, amantem semper errores suos, et amplectentem falsa pro veris. Cujus prima salus est, ut sibi incipiat displicere, et vetustatem suae debilitatis odisse: sequens vero est, ut et sanari desideret, et a quo sananda sit noverit. Quae curationem ipsius sic praecedunt, ut ei ab illo, qui aegram sanaturus est, inserantur: ne, cum ei nullo modo haec frustra inesse possint, merito videatur salvata, non gratia. 12. Deinde adjicis : Ut autem evidentius clareat, etiam per naturae bonu
Abbreviated transcription (Latin):
tuum.ucrumetiam cogitationum bona¬
rum ex do ẽẽ pͥncipium: qui &e incipit
que bona sunt. &e exequit᷑ ce consũmat
in nob: Ecee hic etiam sibonis ceptis
necessartum dei fat̾is auxilium: ipsos
tam̃ laudabiles motꝰ appetit᷑ꝙ uͥtutum.
remota gr̃a dei. nude lib̃tati asscribis
arbitͥi: ut boni salubresq conat᷑. neq̃añ
quidem ꝓficere nͥ d̾s̃ adiuuet: possint tñ
libero arbitͥo habeat : quid sumat ex
gr̃a: addis ce dicis. Nec enim cum uolu¬
erit quis sanitate ꝑfruit᷑: aut de egͥtu¬
dinis morbo ꝓ arbitͥi sui desidĩo lib̃atur.¬
E Doces gͦ non posse quidem hominem ꝑ
semetipsum app̃hendẽ sanitatem : sed
habere eum a semetipso desidium sanita¬
tis: & sua tm̃sponte uenire ad medicum:
ñ etiam hoc ipsum medici ẽẽ quodueni¬
at. Quasi uͦ anima ipsa ñ langueat: ce
corꝑi suo remedium sana ꝓspiciat. At¬
qui tot᷑ homo ex ipsa &e cum ipsa in pro¬
fundum miserie sue decidit: ubi eam
priꝰquam a mediconoticiam suȩ cala¬

Expanded text:
um bonarum ex Deo esse principium; qui et incipit quae bona sunt, et exsequitur, et consummat in nobis? Ecce hic etiamsi bonis coeptis necessarium Dei fateris auxilium: ipsos tamen laudabiles motus appetitusque virtutum, remota gratia Dei nudae libertati adscribis arbitrii: ut boni salubresque conatus nequeant quidem proficere, nisi Deus adjuvet; possint tamen, libero arbitrio habeat, quid sumat ex gratia, addis, et dicis: Nec enim cum voluerit quis, sanitate perfruitur, aut de aegritudinis morbo pro arbitrii sui desiderio liberatur. Doces ergo, non posse quidem hominem per semetipsum apprehendere sanitatem, sed habere eum a semetipso desiderium sanitatis; et sua tantum sponte venire ad medicum, non etiam hoc ipsum medici esse, quod veniat. Quasi vero anima ipsa non langueat, et corpori suo remedium sana prospiciat. Atqui totus homo ex ipsa et cum ipsa in profundum miseriae suae decidit, ubi eam, priusquam a medico notitiam suae cala
Abbreviated transcription (Latin):
tum desursum ẽ: descendens apatre lu¬
minum. Qͥ quale sit liberum arbitri
um quod humanosp̃u agitur. & quale
sit quoda deo regit᷑. eudent̃ ostendit di¬
cens. Quod si zelum amarum habetis. ce
contentiones incordib ur̃is: nolite głari

Expanded text:
tum desursum est, descendens a Patre lutum desursum est, descendens a Patre luminumum, quod humano spiritu agitur, et quale sit quod a Deo regitur, evidenter ostendit, dicens: « Quod si zelum amarum habetis, et contentiones sint in cordibus vestri