comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quidem quod adhanc rem ꝑtinet dictũ ẽ
totum. sed ita pars dicta ẽ. ut intelligeret᷑
a parte totum: quod tanquam explanan¬
tes mareus et lucas ut clareret. plena sen¬
tentia totum dicere maluerunt: Cum itaq
non dubitantes primũ uerũ esse qͦd apud
matheum legitur. quicunq dimiserit uxo¬
rem suam preter causam fornicationis et
aliam duxerit mechatur. quesierimus utrũ
tantum iste mechetur ducendo aliam uxo¬
rem. qui preter causam fornicationis prio¬
rem dimiserit. anomnis qui dimissa uxore
alteram duxerit. ut ibi sit etiam ille qui for¬
nicantẽ dimiserit: nonne scđm marcum re¬
spondebitur nobis: quid queritis utrũ ille
sit mechus et ille non sit: Quicunq dimise¬
rit uxorem suam et aliam duxerit: adulteri¬
um committit. Nonne etiam scđm lucam
dicetur nobis: quid ambigitis utrum ille qͥ
propt̃ causam forncationis uxorem dimi¬
serit et aliam duxerit non mechetur: Om¬

Expanded text:
quidem quod ad hanc rem pertinet dictum est quidem quod ad hanc rem pertinet dictum est totum, sed ita pars dicta est, ut intellegeretur a parte totum, quod tamquam explanantes Marcus et Lucas, ut clareret plena sententia, totum dicere maluerunt? cum itaque primum non dubitantes uerum esse, quod apud Matthaeum legitur: quicumque dimiserit uxorem suam praeter causam fornicationis et aliam duxerit, moechatur, quaesierimus, utrum tantum iste moechetur ducendo alteram uxorem, qui praeter causam fornicationis priorem dimiserit, an omnis, qui dimissa uxore alteram duxerit, ut ibi sit etiam ille qui fornicantem dimiserit, nonne secundum Marcum respondebitur nobis: quid quaeritis, utrum ille sit moechus et ille non sit? quicumque dimiserit uxorem suam et aliam duxerit, adulterium committit. nonne etiam secundum Lucam dicetur nobis: quid ambigitis, utrum ille, qui propter causam fornicationis uxorem dimiserit et aliam duxerit, non moechetur? om
Abbreviated transcription (Latin):
et aliam duxerit: obscure quidem posita
sunt. Unde non miror in eis intelligendis
laborare lectorem.Sz non sunt in eo ser¬
mone domini qui tunc ame tractabatur
quando illa conscripsi: quȩ cum legeres.
te mouerunt. Alibi quippe idem matheꝰ
ea dñm dixisse narrauit: non cum illum
plixum faceret in monte sermonẽ: sed cũ
interrogatus eẽt a phariseis: utrum liceret
ex quacunq causa dimittere uxorem. S
quod minus intelligitur apud matheum:
apud alios ȩuangłistas intelligi potest
Quaꝓpter cum legerimus in euangłio se¬
cundũ matheum. quicunq dimiserit
uxorem nisi obfornicationẽ. aut qͦd ma¬
gis in greco legitur preter causam forni¬
cationis. et aliam duxerit mechatur.
non debemus continuo putare illũ non
mechari. qui propt̃ causam fornicationis
dimiserit et aliam duxerit: sed adhuc
ambigere:donec ȩuangłium scd̃m alios
euangłistas a quib hoc narratum ẽ. con¬
sulamus. Quid si enim scđm matheũ non

Expanded text:
et aliam duxerit, obscure quidem posita et aliam duxerit, obscure quidem posita sunt. unde non miror in eis intellegendis laborare lectorem; sed non sunt in eo sermone domini, qui tunc a me tractabatur, quando illa conscripsi, quae cum legeres te mouerunt. alibi quippe idem Matthaeus ea dominum dixisse narrauit, non cum illum prolixum faceret in monte sermonem, sed cum interrogatus esset a pharisaeis, utrum liceret ex quacumque causa dimittere uxorem. sed quod minus intellegitur apud Matthaeum, apud alios euangelistas intellegi potest. quapropter cum legerimus in euangeliosecundumMatthaeum:quicumque dimiserit uxorem nisi ob fornicationem, aut, quod magis in graeco legitur, praeter causam fornicationis et aliam duxerit, moechatur, non debemus continuo putare illum non moechari, qui propter causam fornicationis dimiserit et aliam duxerit, sed adhuc ambigere, donec euangelium secundum alios euangelistas, a quibus hoc narratum est, consulamus. quid? si enim secundum Matthaeum non
Abbreviated transcription (Latin):
rit. mechatur. Ubi et si nonnulla exẽ¬
plaria uerbis diuersis eundem sensũ
habent interp̃tatum: non tamen ab
eo quod intelligitur discrepant. Alia
quippe habent. quicunq dimiserit:
alia. omnis qui dimiserit. Itemq alia.
ex cepta causa fornicationis: alia. pret̃
causam fornicationis: alia.nisi ob causã
fornicationis. Item alia qui solutam ui¬
ro duxerit mechatur: alia.qui dimissam
a uiro duxerit. mechatur. Ubi puto quod
uideas nichil interesse. adunam eandẽq
sententiam: quamuis illud ultimũ. id ẽ
qui dimissam a uiro duxerit mechatur.
in eo sermone quem dñs fecit in monte
non nulli codices et greci et latin ñ habe¬
ant. Credo. ꝓpterea quia et ibi explicatus
hic sensus putari potuit. qͦd suꝑius dictũ
est: facit eam mechari. Quomͦ enĩ dimis¬
sa.fit mecha: nisi fiat qui eam duxerit me¬
chus: Uerba uͦ quȩ ipse posuisti. undeti¬
bi uisum ẽ non mechari eum qui ꝓpter
causam fornicationis uxorem dimiserit

Expanded text:
rit, moechatur. ubi etsi nonnulla exemrit, moechatur. ubi etsi nonnulla exemplaria uerbis diuersis eundem sensum habent interpretatum, non tamen ab eo quod intellegitur discrepant. alia quippe habent: quicumque dimiserit, alia: omnis qui dimiserit; itemque alia: excepta causa fornicationis, alia: praeter causam fornicationis, alia: nisi ob causam fornicationis; item alia: qui solutam a uiro duxerit, moechatur, alia: qui dimissam a uiro duxerit, moechatur. ubi puto quod uideas nihil interesse ad unam eandemque sententiam. quamuis illud ultimum, id est qui dimissam a uiro duxerit, moechatur, in eo sermone, quem dominus fecit in monte, nonnulli codices et graeci et latini non habeant. credo propterea, quia et ibi explicatus hic sensus putari potuit, quod superius dictum est: facit eam moechari; quomodo enim dimissa fit moecha, nisi fiat qui eam duxerit moechus? Verba uero, quae ipse posuisti, unde tibi uisum est non moechari eum, qui propter causam fornicationis uxorem dimiserit
Abbreviated transcription (Latin):
mechatur. Et qui dimissam a uiro ducit:
mechatur. Quid gͦ nos sumus ut dicamꝰ.
est qui mechatur uxore sua dimissa alte¬
ram ducens. et est qui hoc faciens ñ me¬
chatur: cum ȩuangłium dicat omnẽ me¬
chariqui hoc facit: Proinde si quicunq
hoc fecerit. idest omnis qui hoc fecerit.
ut uxore sua dimissa alteram ducat. me¬
chatur: sine dubio ibi sunt ambo. et qui
p̃ter causam fornicationis. et qui propt̃
causam fornicationis dimittit uxorem:
Hoc ẽ quicunq dimiserit: hoc ẽ omnis
qui dimitut. Non autẽ sicut nescio qua¬
re tibi uisum ẽ cum ȩuangłii scd̃m ma¬
theum uerba ꝓferrem. p̃termissi quod sc̃¬
ptum est: sed hȩc uerba posui quȩ in ser¬
mone illo ꝓlixo leguntur. quem dñs ha¬
buit in monte: hunc enim tractandũ su¬
sceperam. Quȩ uerba illic ita legunt᷑ ut
posur:. Idest quicunq dimiserit uxorẽ
suam excepta causa fornicationis. facit
eam mechari: Et qui solutã uiro duxe¬

Expanded text:
moechatur; et qui dimissam a uiro ducit. moechatur; et qui dimissam a uiro ducit. moechatur. qui ergo nos sumus, ut dicamus: est, qui moechatur uxore sua dimissa alteram ducens, et est, qui hoc faciens non moechatur, cum euangelium dicat omnem moechari qui hoc facit? proinde\' si quicumque hoc fecerit, id est omnis, qui hoc fecerit, ut uxore sua dimissa alteram ducat, moechatur, sine dubitatione ibi sunt ambo, et qui praeter causam fornicationis et qui propter causam fornicationis dimittit uxorem; hoc est enim: quicumque dimiserit, hoc est: omnis qui dimittit. Non autem — sicut nescio quare tibi uisum est — cum euangelii secundum Matthaeum uerba proferrem, praetermisi quod scriptum est: et mone illo prolixo leguntur, quem dominus habuit in monte; hunc enim tractandum susceperam. quae uerba illic ita leguntur, ut posui, id est: quicumque dimiserit uxorem suam excepta causa fornicationis, facit eam moechari; et qui solutam a uiro duxe
Abbreviated transcription (Latin):
cũ qui duxerit eam. quȩ p̃ter causam for¬
nicationis abiecta ẽ. Sicut gͦ isti ambo
sunt mechi: unde cum dicimus. quicun¬
q mulierem p̃ter causam forncationis
a uiro dimissam duxerit mechatur: de
uno quidem ipsoꝵ dicimus: nec tamen
ideo mechari negamus eum qui eam du¬
xerit. quam ꝓpter causam fornicationis
maritus dimiserit: ita cũ ambo sint me¬
chi. et ille scilicet qui dimiserit uxorem
qui propter causam fornicationis uxore
dimissa se alteri copulauerit: ꝓfecto qͣn¬
do de uno eoꝵ legimus. non ita intellige¬
re debemus: quasi exhoc alter mechus
negatus sit. quod alter expressus sit. Sed
si hoc euangłista matheus quia expressa
una specie alteram tacuit. fecit ad intel¬
ligendum difficile: nunquid non alii
generaliter id ipsum ita complexi sunt.
rit uxorem suam et alteram duxerit:
adulterium cõmittit suꝑ eam. Et si uxor
dimiserit uirum suum et alii nupserit:
dimittit uxorem suam et ducit alterã

Expanded text:
eum, qui duxerit eam, quae praeter causam foreum, qui duxerit eam, quae praeter causam fornicationis abiecta est. sicut ergo isti ambo sunt moechi — unde, cum dicimus: quicumque mulierem praeter causam fornicationis a uiro dimissam duxerit, moechatur, de uno quidem ipsorum dicimus nec tamen ideo moechari negamus eum, qui eam duxerit, quam propter causam fornicationis maritus dimiserit — ita, cum ambo sint moechi, et ille scilqui propter causam fornicationis uxore dimissa se alteri copulaverit, profecto quando de uno eore debemus, quasi ex hoc alter moechus negatus sit, quod alter expressus sit. Sed si hoc euangelista Matthaeus, quia expressa una specie alteram tacuit, fecit ad intellegendum difficile, numquid non alii generaliter id ipsum iserit uxorem suam, et alteram duxerit, adulterium committit super eam; et si uxor dimiserit virum suum, et alii nupserit, dimittit uxorem suam et ducit alteram,
Abbreviated transcription (Latin):
ras ducunt. Potest quippe sicut dictũ est.
scientibonum facere et non facienti. pecca¬
tum ẽ illi: eo modo et illud dici. dimitten¬
ti uxorem sine causa fornicationis et aliã
ducenti. mechatio ẽ illi. Quemadmodũ gͥ
si dixerimus. quicunq mulierẽ a marito
p̃ter causam fornicationis dimissam du¬
xerit. mechatur. ꝓculdubio uerũ dicimꝰ:
nec tamen ideo illum qui propt̃ causam
fornicationis dimissam duxerit ab hoc
crimine absoluimus: s utrosq mechos
ẽẽ minime dubitamus: ita eum qui pre¬
ter causam fornicationis uxorem dimise¬
rit et aliam duxerit. mechum ꝓnuncia¬
mus: nec ideo tamen eum qui ꝓpt̾ causã
fornicationis dimiserit et aliam duxerit:
ab huiuspeccati labe defendimus. Am¬
bos enĩ. licet alterum altero grauius: mechos
tamen eẽ cognoscimus.Neq enĩ quisquã
ita ẽ absurdus: ut mechum neget eũ qui
duxerit cam quam maritus propt̃ causã
fornicationis abiecit: cũ mechum dicat

Expanded text:
ras ducunt. potest quippe, sicut dictum est: ras ducunt. potest quippe, sicut dictum est: scienti bonum facere et non facienti peccatum est illi, eodem modo et illud dici: dimittenti uxorem sine causa fornicationis et aliam ducenti moechatio est illi. quemadmodum igitur si dixerimus: quicumque mulierem a marito praeter causam fornicationis dimissam duxerit, moechatur, procul dubio uerum dicimus nec tamen ideo illum, qui propter causam fornicationis dimissam duxerit, ab hoc crimine absoluimus, sed utrosque moechos esse minime dubitamus: ita eum. qui praeter causam fornicationis uxorem dimiserit et aliam duxerit, moechum pronuntiamus nec ideo tamen eum, qui propter causam fornicationis dimiserit et alteram duxerit, ab huius peccati labe defendimus. ambos enim, licet alterum altero grauius, moechos tamen esse cognoscimus. neque enim quisquam ita est absurdus, ut moechum neget esse qui duxerit eam, quam maritus propter causam fornicationis abiecit, cum moechum dicat
Abbreviated transcription (Latin):
ubi fornicante dimissa altera ducit᷑. Nam si¬
mili locutione usus etiam iacob apłs ait.
Scientibonum facere et non facienti: pec¬
catum ẽ illi. Nunquid ideo non peccatũ ẽ.
etiam illi qui nescit bonum faccre: et idõ
non facit: Utiq peccatum ẽ.S hoc gra¬
uius: si etiam sciat. et non faciat. Nec illud
idõ nullum: quia minus. Ut gͦ eodem mͦ
utrunq dicamus: sicut quicunq dimise¬
rit uxorem excepta causa fornicationis
et aliam duxerit mechatur:ita quicunq
scit bonum facere et non facit. peccat.S
quẽadmodum hic recte dici non potest. gͦ
si nescit non peccat: sunt enim etiam peccata
ignorantiũ quamuis minora quam scienti¬
um: ita nec illic recte dici potest. gͦ si causa
fornicationis dimiserit et aliam duxerit.
non mechatur. Est enim mechatio etiã eoꝵ
qui alias ducunt. relictis propt̃ fornicationẽ
prioribus: sed utiq minor. quam eoꝵ qui
non propt̃ fornicationẽ dimittunt. et alte¬

Expanded text:
ubi fornicante dimissa altera ducitur. nam siubi fornicante dimissa altera ducitur. nam simili locutione usus etiam apostolus Iacobus ait: scienti igitur bonum facere et non facienti peccatum est illi. numquid ideo non peccatum est etiam illi, qui nescit bonum facere et ideo non facit? utique peccatum est; sed hoc grauius, si etiam sciat et non faciat, nec illud ideo nullum, quia minus. ut ergo eodem modo utrumque dicamus: sicut quicumque dimiserit uxorem excepta causa fornicationis et aliam duxerit, moechatur, ita quicumque scit bonum facere et non facit, peccat. sed quemadmodum hic recte dici non potest: ergo si nescit, non peccat ■— sunt enim etiam peccata ignorantium, quamuis minora quam scientium — ita nec illic recte dici potest: ergo si causa fornicationis dimiserit et aliam duxerit, non moechatur; est enim moechatio etiam eorum, qui alias ducunt relictis propter fornicationem prioribus, sed utique minor quam eorum, qui non propter fornicationem dimittunt et alte
Abbreviated transcription (Latin):
autem si eadem causa uxorem dimiserit et
aliam duxerit. non mechatur. Aut si par for¬
ma ẽ in utroq uterq mechatur si se alteri
iunxerit: etiam cũ se afornicante disiunxe¬
rit. Parem uero eẽ formam in hac causaui¬
ri atq mulieris ibi ostendit apłs. qͦd sepe
commemorandum est: ubi cum dixisset u¬
xor non habet potestatem corporis sui sed
uir. adiecit atq ait: similiter et uir ñ habet
potestatem corporis surs mulier. Cur gͦ in¬
quis int̃posuit dñs causam fornicationis.
et non potius generaliter ait. quicunq di¬
miserit uxorem suam et aliam duxerit.
mechatur: si et ille mechus ẽ. qui dimissa
fornicante muliere. alteram duxit: Credo
quia illud quod maius est: hoc ds̃ cõmenda¬
re uoluit. Maiusenim adulteriũ eẽ quis
negat. uxore non fornicante dimissa. alte¬
ram ducere: quam si fornicantẽ quisq di¬
miserit. et tunc alteram duxerit: Non qͥa
illud adulterium non est: sed quia minꝰ ẽ.

Expanded text:
autem, si eadem causa uxorem\' dimiserit et autem, si eadem causa uxorem\' dimiserit et aliam duxerit, non moechatur. at si par forma est in utroque, uterque moechatur. si se alteri iunxerit, etiam cum se a fornicante disiunxerit. parem uero esse formam in hac causa uiri atque mulieris, ibi ostendit apostolus — quod saepe commemorandum est — ubi, cum dixisset: uxor non habet potestatem corporis sui, sed uir, adiecit atque ait: similiter et uir non habet potestatem corporis sui, sed mulier. \'Cur ergo, inquis, interposuit dominus causam fornicationis et non potius generaliter ait: quicumque dimiserit uxorem suam et aliam duxerit, moechatur, si et ille moechus est, qui dimissa fornicante muliere alteram ducit?\' credo, quia illud quod maius est, hoc dominus commendare uoluit. maius enim adulterium esse quis negat uxore non fornicante dimissa. alteram ducere, quam si fornicantem quisque dimiserit et tunc alteram duxerit? non quia illud adulterium non est, sed quia minus est,
Abbreviated transcription (Latin):
tientibus uiris. existimabunt sibi licere
discedere. Quod ꝓculdubio quia ꝑmitte¬
re non debemus: restat ut quod dictum
est si discesserit manere innuptam. de il¬
la dictum docere debeamus. cui licere di¬
scedere. non utiq nisi a fornicante didi¬
cimus: ne si aliter docuerimus. obtentu
continentiȩ ꝑturbemus xp̃iana coniugi¬
a: et contra miscricordissimũ domini p̃¬
ceptum dimissos a continentib mulieri¬
bus iuros incontinentes. uł a continentib
uiris incontinentes mulieres: inadulteria
dem insermone ipsoqui exponebatur a
nobis. sed tamenalibi ait. quicunq dimi¬
serit uxorem suam nisi causa fornicationis
et aliam durerit mechatur: si hoc mͦ intel
ligendum ẽ. ut quicunq causa fornicati¬
onis dimiserit. et aliam duxerit. non me¬
chatur: non uidetur in hac causa par for¬
ma eẽ mariti et uxoris: quandoquidem
mulier etiam si causa fornieationis disces¬
serit a uiro & alii nupserit. mechatur: uir

Expanded text:
tientibus viris, existimabunt sibi licere tientibus viris, existimabunt sibi licere discedere. Quod procul dubio quia permittere non debemus, restat ut quod dictum est, si discesserit, manere innuptam, de illa dictum docere debeamus, cui licere discedere, non utique nisi a fornicante, didicimus. Ne si aliter docuerimus, obtentu continentiae perturbemus christiana conjugia, et contra misericordissimum Domini praeceptum dimissos a continentibus mulieribus incontinentes viros, vel a continentibus viris incontinentes mulieres in adulteria dem in sermone ipso qui exponebatur a nobis, sed tamen alibi ait, Quicumque dimiserit uxorem suam, nisi ex causa fornicationis, et aliam duxerit, moechatur , si hoc mlegendum est, ut quicumque causa fornicationis . dimiserit et aliam duxerit, non moechetur, non uidetur in hac causa par forma esse mariti et uxoris, quandoquidem mulier, etiamsi causa fornicationis discesserit a uiro et alii nupserit, moechatur, uir
Abbreviated transcription (Latin):
si a uiro discesserit non nubat: ea condi¬
tione discedere ꝑmittitur. ut ñ nubat.
Si gͦ elegerit non nubere: non est eur ꝓhibe¬
atur discedere: sicut illa dequa dicitur. si
se non continet nubat. Hac itaq conditio¬
ne non continere ꝑmittitur: ut tamen
nubat. Si gͦ elegerit nubere: cogi ñ po¬
test continere. Sicut gͦ ista incontinens
compellitur nubere. ut possit qͦd ñ con¬
tinet non ẽẽ damnabile: sic a uiro illa dis¬
cedens. innupta compellitur ꝑmanere:
ut possit quod discedit non eẽ culpabile.
Culpabiliter autem a uiro non fornicante dis¬
cedit: etiam si innupta ꝑmanserit. Illa gͦ
manere innupta precipitur si discesserit:
quȩ a fornicante discedit. Quȩ cum ita se
habeant:. si eo modo intellexerimꝰ apłm. ut
mulierib dicamus ita. nolite discedere a
uiris urĩs etiam pudicis. aut si discedere
uolueritis innupte maneatis: om̃s quibꝰ
placuerit continentia. etiam non consen¬

Expanded text:
si a uiro discesserit, non nubat, ea condisi a uiro discesserit, non nubat, ea condicione discedere permittitur, ut non nubat. go elegerit non nubere, non est cur prohibeatur discedere. Sicut illa de qua dicitur, Si se non continet, nubat ; hac utique conditione non continere permittitur, ut tamen nubat. Si ergo elegerit nubere, cogi non potest continere. Sicut ergo ista incontinens compellitur nubere, ut possit quod non continet non esse damnabile: sic a viro illa discedens, innupta compellitur permanere, ut possit quod discedit non esse culpabile. Culpabiliter autem a viro non fornicante discedit, etiamsi innupta permanserit. Illa ergo innupta manere praecipitur, si discesserit, quae a fornicante discedit. Quae cum ita se habeant, si eo modo intellexerimus Apostolum, ut mulieribus dicamus, Ita nolite discedere a viris vestris etiam pudicis, ut si discedere volueritis, innuptae maneatis; omnes quibus placuerit continentia, etiam non consen
Abbreviated transcription (Latin):
niat mulier cui nubit. qualis fuerit quẽ
dimisit: qm̃ ualde in hunc morbum sunt
peliues uiri. Cum gͥ nos dicimus etiam illi
mulieri quȩ uirum fornicantẽ dimiserit.
alteri nubere non licere:tu autem licere qͥ¬
dem s non expedire: utriq ꝓculdubio di¬
cimus eam quȩ fornicantem uirũ dimit¬
tit. nubere non debere. Uerum hoc int̃¬
est: quod nos quando coniuges ambo xp̃i¬
nicante. dicimus non licere alteri nubere.
auiro autẽ non fornicante non licere om¬
nino discedere: tuuͦ dicis. si mulier a uiro
non fornicante discesserit. non ei licere al¬
teri nubere ꝓpter p̃ceptum. Si autẽ a for¬
nicante discesserit: non ei expedire nu¬
bere ꝓpter opprobrium. Mulierem ita¬
q non nupturam discedere a uiro siue
fornicante siue non fornicante ꝑmittis.
cante discedere: restat ut etiam ꝓhibeat
si discesserit nubere: quam ꝑmittit a for¬
nicante discedere. De qua enim dicitur.

Expanded text:
niat mulier cui nubat, qualis fuerit quem niat mulier cui nubat, qualis fuerit quem dimisit, quoniam ualde in hunc morbum sunt procliues uiri. cum igitur nos dicimus etiam illi mulieri, quae uirum fornicantem dimiserit, alteri nubere non licere, tu autem dicis licere quidem, sed non expedire, utrique procul dubio dicimus eam, quae fornicantem uirum dimittit, nubere non debere. uerum hoc interest, quod nos, quando coniuges ambo christiesserit, dicimus non licere alteri nubere, a uiro autem non fornicante non licere omnino discedere; tu uero dicis, si mulier a uiro non fornicante discesserit, non ei licere alteri nubere propter praeceptum; si autem a fornicante discesserit, non ei expedire nubere propter obprobrium. mulierem itaque non nupturam discedere a uiro siue fornicante siue non fornicante permitti.\' cante discedere restat, ut eam prohibeat, si discesserit, nubere. quam permittit a fornicante discedere. de qua enim dicitur:
Abbreviated transcription (Latin):
uxorem adulteram dimiserit et alteram
duxerit: mulier tantum obprobriũ ha¬
bebit. Si autẽ mulier supradicta causa
iuirum dimiserit et alteri nupserit: non
uir tantum sed et mulier opprobrium
habebit. Cuius sentendiȩ tuȩ rationem
reddens: dicent enim inquis eam ideo
discessisse: ut alium uirũ sibi conun¬
geret. Et si talis forte fuerit qualis aquo dis¬
morbi uicium irruere: si et ipsum dimise¬
rit et alii nupserit: magis magisq dicent
eam numerositatem uiroꝵ appetisse. hac
reddita ratione: concludis et dicis. His gͦ
ꝑtractatis uel etiam discussis: oportet mu¬
lierem uirum tolerare:aut innuptã ma¬
nere. Bonum tamen dedisti consiliũ mu¬
lierib: ut cum sciant sibi eẽ ꝑmissum si
adulteros uiros dimiserint aliis coniuga¬
re: non tamen faciant ꝓpter opprobriũ:
sed potius tolerent etiam adulteros uiros:
ne uideantur hac occasione multis uelle
misceri: eo qͦd difficile sit. ut non talem inue¬

Expanded text:
uxorem adulteram dimiserit et alteram uxorem adulteram dimiserit et alteram duxerit, mulier tantum obprobrium habebit. si autem mulier supra dicta causa uirum dimiserit et alterum duxerit, non uir tantum, sed et mulier obprobrium habebit\'. cuius sententiae tuae rationem reddens, 'dicent enim, inquis, eam ideo discessisse, ut alium uirum sibi congeret, etsi talis forte fuerit qualis a quo dismorbi uitium inruere. si autem et ipsum dimiserit et alii nupserit, magis magisque dicent eam numerositatem uirorum adpetisse\'. hac reddita ratione concludis et dicis: his ergo pertractatis uel etiam discussis oportet mulierem uirum tolerare aut innuptam manere\'. bonum plane dedisti consilium mulieribus, ut, cum sciant sibi esse permissum, si adulteros uiros dimiserint, aliis coniugari, non tamen faciant propter obprobrium, sed potius tolerent etiam adulteros uiros, ne uideantur hac occasione multis uelle misceri, eo quod difficile sit, ut non talem inue
Abbreviated transcription (Latin):
cui discedere licuisset: illa una uidelicet
causa.quȩ ibi propterea tacita ẽ.quia no¬
tissima ẽ: hoc est fornicationis. Hanc enĩ
solam ds̃ magister excepit cũ de dimit¬
tenda loqueretur uxore: deditq intelligi.
talem formam etiam auiro esse seruandã:
qm̃ non solum mulier non habet potesta¬
tem corporis sui s uir: sed similiter et uir
non habet potestatem corporis suised mu¬
lier. Cum gͦ tuum maritum arguere de for¬
nicatione non possis: quomͦ te putas quod
ab eo discedis non nubendo excusare. a qͦ
non licet tibi omnino discedere: Cum
hȩc anobis mulier audierit: puto qͦd no¬
bis eam sic respondere: ut dicat ꝓpterea se
manere innuptam: quia sine ulla uiri for¬
nicatione discessit. Namsi ille fornicatus
eẽt: non solum sibi discedere. uerũ etiam
nubere licuisset. Nequaquam hoc ille di¬
ceret: cum ipse sisuerecundatus istam mu¬
lierib dare licentiam. Dixisti enim. Si uir

Expanded text:
cui discedere licuisset, illa una uidelicet cui discedere licuisset, illa una uidelicet causa, quae ibi propterea tacita est, quia notissima est, hoc est fornicationis. hanc enim solam deus magister excepit, cum de dimittenda loqueretur uxore, deditque intellegi talem formam etiam a uiro esse seruandam, quoniam non solum mulier non habet potestatem corporis sui, sed uir; sed similiter et uir non habet potestatem corporis sui, sed mulier. cum ergo tuum maritum arguere de fornicatione non possis, quomodo te putas quod ab eo discedis non nubendo excusare, a quo tibi non licet omnino discedere? cum haec a nobis mulier audierit, puto, quod nolis eam sic respondere, ut dicat propterea se manere innuptam, quia sine ulla uiri fornicatione discessit; nam si ille fornicatus esset, non solum sibi discedere, uerum etiam nubere licuisset. Nequaquam hoc illa diceret, cum ipse sis uerecundatus istam mulieribus dare licentiam. dixisti enim: si uir
Abbreviated transcription (Latin):
ille habet potestatem corporis sui s tu. No¬
lite inuicem fraudare: nisi ex consensu. Cũ
hec atq huiusmodi plura que ad hoc ꝑti¬
neant dixerimus. placet ne tibi ut nobis
mulier ex ista tua ratione respondeat: ego
apłm audio dicentẽ. p̃cipio mulierẽ a uiro
non discedere: quod si discesserit. manere
innuptam. aut uiro suo reconciliari :. Eece
discessi: nolo reconciliari uiro: sed innupta
ꝑmaneo. Non enim ait. si discesserit ma¬
nere innuptam donec uiro reconcilietur¬
suo: sed manere inquit innuptam. aut
uiro suo reconciliari. Hoc inquit faciat:
aut illud. Unum eduobus eligendũ per¬
misit: non autem in horũ alterũ compu¬
lit. Manere innupta eligo: ac sic p̃ceptũ
impleo. Corripe.argue. merepa: utere
qua uolueris seueritate. sinupsero. Quid huic
contra dicam: nisi apłm non bene intelligis:
Neq enim ille precepisset si auiro discesse¬
rit innuptam manere mulierem. nisi eã

Expanded text:
ille habet potestatem corporis sui, sed tu. noille habet potestatem corporis sui, sed tu. nolite inuicem fraudare nisi ex consensu. cum haec atque huius modi plura, quae ad hoc pertineant, dixerimus, placetne tibi, ut nobis mulier ex ista tua ratione respondeat: ego apostolum audio dicentem: praecipio mulierem a uiro non discedere; quodsi discesserit, manere innuptam aut uiro suo reconciliari? ecce discessi, nolo reconciliari uiro, sed innupta permaneo. non enim ait: si discesserit, manere innuptam, donec uiro suo reconcilietur, sed, manere, inquit, innuptam aut uiro suo reconciliari. hoc, inquit, faciat aut illud. unum e duobus eligendum permisit, non autem in horum alterum conpulit. manere innupta eligo ac sic praeceptum inpleo. corripe. argue, increpa, utere qua uolueris seueritate, si nupsero. Quid huic contradicam nisi: apostolum non bene intellegis? neque enim ille praecepisset, si a uiro discesserit, innuptam manere mulierem, nisi eam,
Abbreviated transcription (Latin):
serit ꝑmanere: Quis ẽ quidicat. si discesse¬
rit mulier a uiro non fornicante:. innupta
ꝑmaneat: cum ei nisi a uiro fornicante dis¬
cedere omnino non liceat: Sensus itaq tuus
iste quantum aduerset᷑ uinculo conugali.
ubi dñs nec continentiam uoluit suscipi.
nisi pari concordia atq consensu: puto qͦd
iam intelligas. Sed rem ipsam paulo aꝑtius
ꝓloquamur: et quasi constituamus ande
oculos. Ecce placuit continentia mulieri:
uiro non placuit. Discessit ab co mulier.
et cepit uiuere continenter: ipsa scilicet
casta mansura: sed factura quod dñs non uult
adulterũ uirũ: qui cum se non continuerit.
alteram queret. Quid sumus dicturi mu¬
lieri. nisi quod dicit eccłiȩ sana doctrina.
redde debitum uiro: nedum tu queris unde
amplius honoreris. ille unde damnetur in¬
ueniat: Hoc enim et illi diceremus: si te
nolente continere uoluisset. Non enĩ habes
potestatem corporis tui sed ille: sicut nec

Expanded text:
serit, permanere? quis est, qui dicat: si discesseserit, permanere? quis est, qui dicat: si discesserit mulier a uiro non fornicante, innupta permaneat. cum ei nisi a uiro fornicante discedere omnino non liceat? sensus itaque iste tuus quantum aduersetur uinculo coniugali. ubi dominus nec continentiam uoluit suscipi nisi pari concordia atque consensu, puto quod iam intellegas. Sed rem ipsam paulo apertius proloquamur et quasi constituamus ante oculos. ecce placuit continentia mulieri, uiro non placet. discessit ab eo mulier et coepit uiuere continenter, ipsa scilicet casta mansura, sed factura, quod dominus non uult, adulterum uirum: qui cum se non continuerit, alteram quaeret. quid sumus dicturi mulieri, nisi quod dicit ecclesiae sana doctrina? redde debitum uiro, ne, dum tu quaeris unde amplius honoreris, ille unde damnetur inueniat. hoc enim et illi diceremus, si te nolente continere uoluisset. non enim habes potestatem corporis tui, sed ille; sicut nec
Abbreviated transcription (Latin):
iugio p̃cipio non ego sed dñs. uxorem a
uiro non discedere. quod si discesserit ma¬
nere innuptam: et eum uelut int̾roge¬
mus. et tanquã p̃sentem quodãmͦ consu¬
lamus.Cur dixisti apostole: qͦd si discesse¬
rit manere innuptam: Licet ne discedere.
an non licet: Si omnino non licet:cur p̃¬
cipis discedenti ut maneat innupta: Si
autem licet: ꝓfecto est aliqua causa qua
liceat. Hec autem inquisita non inue¬
nitur. nisi quam solam saluator excepit: id
est causa fornicationis. Ac ꝑhoc non p̃cipit
apłs mulierem si discesserit manere innup¬
tam: nisi quȩ illa causa discedit auiro: qua
sola ei licitum est discedere a uiro. Ubi enim
dicitur. p̃cipio non discedere. quod si discesse¬
rit. manere innuptam: absit ut contra hoc
p̃ceptum faciat: quȩ sic discedit. ut innup¬
ta ꝑmaneat. Nisi gͦ illa intelligatur cui li¬
cet discedere. non autem licet nisi uiro for¬
nicante: quomͦ iubetur innupta si disces¬

Expanded text:
iugio, praecipio, non ego, sed dominus, uxorem a iugio, praecipio, non ego, sed dominus, uxorem a uiro non discedere; quodsi discesserit, manere innuptam, et eum uelut interrogemus et tamquam praesentem quodam modo consulamus: cur dixisti. apostole, quodsi discesserit, manere innuptam? licetne discedere an non licet? si non licet, cur praecipis discedenti. ut maneat innupta? si autem licet, profecto est aliqua causa, qua liceat. haec autem inquisita non inuenitur, nisi quam solam saluator excepit, id est causa fornicationis. ac per hoc non praecipit apostolus mulierem, si discesserit, manere innuptam, nisi quae illa causa discedit a uiro, qua sola ei discedere licitum est a uiro. ubi enim dicitur: praecipio non discedere; quodsi discesserit, manere innuptam. absit, ut contra hoc praeceptum faciat, quae sic discedit, ut innupta permaneat. nisi ergo illa intellegatur, cui licet discedere — non autem licet nisi uiro fornicante — quomodo iubetur innupta, si disces
Abbreviated transcription (Latin):
gitur. Deinde quod dictum est. quicunq
dimiserit uxorem suam excepta causa for¬
nicationis. facit eam mechari. quomͦ di¬
ctum intellecturi sumus: nisi prohibitũ
esse homini dimittere uxorem. si nulla cau¬
sa fornicationis extiterit: et dictum ẽ qua¬
re: ne scilicet faciat eam mechari. Utiq
ideo: quia si non etiam ipsa dimiserit. s
dimissa fuerit: erit mecha si nupserit.
Propt̃ hoc gͦ tam magnũ malũ. non licet
homini dimittere uxorem: nisi causa for¬
nicationis. Tunc enim non ipse dimitten¬
do facit adulteram: sed dimittit ad ulterã.
Quid gͦ si dicat. dimitto quidem uxorẽ meã
sine ulla causa fornicationis: sed continens
ꝑmanebo: Ideone dicemus eum impune
fecisse quod fecit: Quis hoc dicere audebit:
qui uoluntatem dni dicentishȩc intelligit:
Qm̃ nec continentie causa dimitti coniugẽ
uoluit: qui solam causam forneationis
excepit. Redeamus igitur ad ipsam apłi
uerba dicentis. His autem qui sunt incon¬

Expanded text:
gitur. deinde cum dictum est: quicumque gitur. deinde cum dictum est: quicumque dimiserit uxorem suam excepta causa fornicationis, facit eam moechari, quomodo dictum intellecturi sumus, nisi prohibitum esse homini dimittere uxorem, si nulla causa fornicationis extiterit? et dictum est quare, ne scilicet faciat eam moechari; utique ideo, quia, etiamsi non ipsa dimiserit, sed dimissa fuerit, erit moecha, si nupserit. Propter hoc ergo tam magnum malum non licet homini dimittere uxorem nisi ex causa fornicationis. tunc enim non ipse dimittendo facit adulteram, sed dimittit adulteram. quid? si ergo dicat: dimitto quidem uxorem meam sine ulla causa fornicationis, sed continens permanebo, ideone dicemus eum inpune fecisse quod fecit? quis hoc dicere audebit, qui uoluntatem domini haec dicentis intellegit? quoniam nec continentiae causa dimitti coniugem uoluit, qui solam causam fornicationis excepit. Redeamus igitur ad ipsa apostoli uerba dicentis: his autem, qui sunt in con
Abbreviated transcription (Latin):
maneat: aut ad pristinum coniugiũ re¬
uertatur. Nulla gͦ existente causa fornica¬
dionis. cuilibet conugi licebit unũ de
tribus eligere:aut non discedere aconiu¬
ge: aut si discesserit. sic manere: aut si ñ
sic manserit. non alterum querere.sed
priori se reddere. Et ubi ẽ. qͦd idem apłs
nec ad tempus ut uacetur orationi. ni¬
si ex consensu uoluit conuges carnali
fraudare inuicem debito: Quomͦ saluũ
erit quod ait. ꝓpter fornicationem au¬
tem unusquisq uxorem suam habeat.
et unaqueq suũ uirum habeat: uxori
uir debitum reddat. similiter autem et uxor
uiro: uxor non habet potestatem corporis
sui sed uir. similiter et uir non habet po¬
testatem corporis sui sed mulier: Hoc qͦ¬
modo uerum erit: nisi quia nolente conu¬
ge. non licet coniugi continere:Nam sili¬
cet mulieri sic dimittere uirũ ut maneat
innupta: non uir habet sed ipsa sui cor¬
poris potestatẽ quod etiam de uiro intelli¬

Expanded text:
maneat aut ad pristinum coniugium remaneat aut ad pristinum coniugium reuertatur. nulla ergo existente causa fornicationis cuilibet coniugi licebit unum de tribus eligere: aut non discedere a coniuge aut, si discesserit, sic manere aut, si non sic manserit, non alterum quaerere, sed priori se reddere. Et ubi est, quod idem apostolus nec ad tempus, ut uacetur orationi, nisi ex consensu uoluit coniuges carnali fraudare inuicem debito? quomodo saluum erit quod ait: propter fornicationes autem unusquisque uxorem suam habeat, et unaquaeque suum uirum habeat. uxori uir debitum reddat, similiter autem et uxor uiro. uxor non habet potestatem corporis sui, sed uir; similiter et uir non habet potestatem corporis sui, sed mulier? hoc quomodo uerum erit, nisi quia nolente coniuge non licet coniugi continere? nam si licet mulieri sic dimittere uirum, ut maneat innupta, non uir habet, sed ipsa sui corporis potestatem: quod etiam de uiro intelle
Abbreviated transcription (Latin):
si auiro discesserit innupta ꝑmaneat:
non discedendi aufertur licentia. s nu¬
bendi. Quod si ita ẽ: datur gͦ licentia fe¬
minis quȩ continentes esse uoluerint.
nullum maritorum expectare consen¬
sum: ut qͦd dictum ẽ mulierem a uiro
non discedere.eis p̃ceptum esse uideatur
quȩ possunt eligere non continentiam:
sed tale diuortium quo liceret eis in alioꝵ
nuptias conuenire. Proinde que delege¬
rint nullum desiderare concubitũ. nul¬
lum ferre conubium: licebit eis uiros suos
etiam sine ulla fornicationis causa relin¬
Et uiri similiter. qm̃ par forma. ẽ. in utrisq.
si continentes eẽ uoluerint: etiam uxorib
non consentientibus deserent eas: et sine
ullis nuptiis ꝑmanebunt. Tunc enim ut
putas eis alia conuigia liceret inquirere:
si fornicationis causa diuortiũ nasceretur.
Cum uͦ ista causa non ẽ: suꝑẽrem scd̾m id
quod estimas.ut aut comunx non discedat
a coniuge: aut si discesserit.sine comugio

Expanded text:
si a uiro discesserit, innupta permaneat, si a uiro discesserit, innupta permaneat, non discedendi aufertur licentia, sed nubendi. quod si ita est, datur ergo licentia feminis, quae continentes esse uoluerint, nullum maritorum exspectare consensum, ut, quod dictum est: mulierem a uiro non discedere, eis praeceptum esse uideatur, quae possunt eligere non continentiam, sed tale diuortium quo liceret eis in aliorum nuptias conuenire. proinde quae dilexerint nullum desiderare concubitum, nullum ferre conubium, licebit eis uiros suos etiam sine ulla fornicationis causa relinet uiri similiter — quoniam par forma est in utrisque — si conti- Dentes esse uoluerint, etiam uxoribus non consentientibus deserent eas et sine ullis nuptiis permanebunt. tunc enim eis, ut putas, alia coniugia liceret inquirere, si fornicationis causa diuortium nasceretur. cum uero ista causa non est, superest secundum id, quod existimas, ut aut coniux non discedat a coniuge aut, si discesserit, sine coniugio
Abbreviated transcription (Latin):
rima questio ẽ fr̃ dilectissi¬
me pollenti. carum quas
ad me scribens tanquã con¬
sulendo tractasti. quod ait
apłs. his autem qui sunt inconiugio p̃¬
cipio non ego sed dñs. mulierem a iuiro ñ
discedere: quod si discesserit manere in¬
nuptam. aut uiro suo reconciliari. et uir
uxorem ne dimittat: utrum ita sit acei¬
piendum. ut eam ꝓhibuisse nubere in¬
telligatur. quȩ sine causa fornicationis
discessit a uiro: id enim sentis: ansicut
ego sensi in eis libris quosante plurimos
annos de sermone euangłico scripsi. quẽ
scđm matheum habuit saluator in mon¬
te: illas innuptas manere p̃ceꝑit. quȩ
a uiris suis ea causa recesserint que sola
ꝑmissa est: id est fornicationis. Uidet᷑
enim tibi tunc a uiro discedentem femi¬
nam nubere non debere: si nulla uiri
forncatione compulsa discesserit: nec at¬
tendis si nullam uir eius causam forni¬
cationis habuerit: non eam discedentẽ
manere innuptam: sed omnino discede¬
re non debere.Nam utiq cui p̃cipitur ut

Expanded text:
rima quaestio est, frater dilectissime Pollenti, earum quas ad me scribens tamquam consulendo tractasti, quod ait apostolus: his autem qui sunt in coniugio praecipio, non ego. sed dominus, mulierem a uiro non discedere; quodsi discesserit, manere innuptam aut uiro suo reconciliari; et uir uxorem ne dimittat, utrum ita sit accipiendum, ut eam prohibuisse nubere intellegatur, quae sine causa fornicationis discessit a uiro — id enim sentis an, sicut ego sensi in eis libris, quos ante plurimos annos de sermone euangelico scripsi, quem secundum Matthaeum habuit saluator in monte, illas innuptas manere praeceperit, quae a uiris suis ea causa recesserint, quae sola permissa est, id est fornicationis. uidetur enim tibi tunc a uiro discedentem feminam nubere non debere, si nulla uiri fornicatione conpulsa discesserit; nec adtendis, si nullam uir eius causam fornicationis habuerit, non eam discedentem manere innuptam, sed omnino discedere non debere. nam utique cui praecipitur, ut,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuenisse ad huiꝰ rei ꝑfectionem sentio:
quamuis multos sinus eius aperucrim:
quod iudicare poterit. quisquis intelli¬
genter legit. Huius oꝑis primus liber
sic incipit. Prima questio ẽ fr̃ dilectissi¬
me pollenti. Secundus autem sic. Ad ea

Expanded text:
peruenisse ad huius rei perfectionem sentio, peruenisse ad huius rei perfectionem sentio, quamuis multos sinus eius aperuerim, quod iudicare poterit, quisquis intellegenter legit. Huius operis primus liber sic incipit: Prima quaestio est, frater dilectissime Pollenti, secundus autem sic: Ad ea,
Abbreviated transcription (Latin):
recitatione libroꝵ auditores et laudato¬
res tuos non om̃s ista que sana doctrina
improbat. uł ante sensisse uł ad ea tibi con¬
sensisse crediderim:sed acie mentis ipso
tuȩ recitationis impetu cursuq ꝑstricta.
hȩc parum aduertere potuisse. aut certe
etiã illos qͥ adu̾tere potuert̃ ñ iterũ liquidis¬
simam ueritatem. sed uerboꝵ affluentiam
et ingenii facultatem indolẽ laudasse. Pler̃q
enĩ p̃dicat᷑ et amat᷑ eloquiũ inspe iuuenis
et si nondum habeat maturitatem fidẽ¬
q doctoris. Qua propter ut et tu recte
sapias. et alios non tantũmꝰ delectare pos¬
sit. uerũ etiam ȩdificare quod loqueris:
curam te oportet gerere de sermonib tuis:
remotis plausibus alienis: Explicit li
cripsi duos libros de conugiis
adulterinis. quantum potui se¬
cundum scripturas cupiens soluere diffi¬
cillimam questionem: qͦd utrum enoda¬
tissime fecerim nescio. Immo uͦ non me

Expanded text:
recitatione librorum auditores et laudatorecitatione librorum auditores et laudatores tuos 11011 omnes ista quae sana doctrina inprobat uel ante sensisse uel ad ea tibi consensisse crediderim, sed acie mentis ipso tuae recitationis impetu cursuque perstricta haec parum aduertere potuisse ant certe etiam illos qui aduertere potuerunt non in te rerum liquidissimam ueritatem, sed uerborum afluentiam et ingenii facultatem indolemque laudasse. plerumque enim praedicatur et amatur eloquium in spe iuuenis, etsi nondum habeat maturitatem fidemque doctoris. quapropter ut et tu recte sapias et alios non tantummodo delectare posuerum etiam aedificare quod loqueris, curam te oportet gerere de sermonibus tuis remotis plausibus alienis. AVGVSTINI Scripsi duos libros de coniugiis adulterinis, quantum potui, secundum scripturas cupiens soluere difficillimam quaestionem. quod utrum enodatissime fecerim, nescio; immo uero non me
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ meam utrum animȩ hominũ nouȩ fi¬
ant. an deparentib trahant᷑ qͣs tam̃ a creatore
deo.non de ipsius substantia fieri dubita¬
re fas non est. aut non debere rep̃hendi.
aut abeo debere a quo potest docente au¬
ferri. et habere inse animas corporum si¬
militudines incorporeas. ipsas autem non
esse corpora. et salua distinctione anime
et sp̃s. etiam uniuersaliter animam sp̃m
nuncupari: puto quod ꝑsuascrim cari¬
tatituȩ. Si autem ꝑsuadere non potui:
utrum tamen ea dixerim quȩ ꝑsuadere
debuerint: qui legent potius iudicabt̃.
Si qua sane alia que plurima intuis libris
emendanda mͥuident᷑. scire fortasse deside¬
ras: uenire tibi non sit onerosum. non tan¬
quam discipulo ad magistrum: sed pri¬
meuo ad grandeuum. forti ad infirmum.
Et si enim non eos edere debiusti: maiore
tamen et ueriore gloria quisq correp̾tus
sua confessione rep̃henditur. quã cuiꝰlibet
errantis ore laudat᷑ : quamuis in eorundẽ

Expanded text:
uero meam, utrum animae hominum nouae fiuero meam, utrum animae hominum nouae fiant an de parentibus — quas tamen a creatore deo non de ipsius substantia fieri dubitare fas non est — aut non debere reprehendi aut ab eo debere, a quo potest docente et auferri, et habere in se animas corporum similitudines incorporeas, ipsas autem non esse corpora et salua distinctione animae et spiritus etiam uniuersaliter animam spiritum nuncupari puto quod persuaserim caritati tuae; si autem persuadere non potui, utrum tamen ea dixerim quae persuadere debuerim qui legent potius iudicabunt. Si qua sane alia, quae plurima in tuis libris emendanda mihi uidentur, scire fortasse desideras, uenire tibi non sit onerosum, non tamquam discipulo ad magistrum, sed primaeuo ad grandaeuum, forti ad infirmum. etsi enim eos non edere debuisti, maiore tamen et ueriore gloria quisque correctus sua confessione reprehenditur quam cuiuslibet errantis ore laudatur. quamuis in eorundem
Abbreviated transcription (Latin):
gi. nec in eis quod omp̃s p̃destinauit im¬
plerrAut de his qui priusquam baptizen¬
tur expirant dictum ẽẽ quod scriptum ẽ.
raptus ẽ ne malicia mutaret illius intel¬
lectum. atq adhunc sensum cetera ꝑti¬
nentia. Aut earum aliquas mansiones ex¬
tra regnum dei eẽ. quas multas in domo
patris sui dñs dixit eẽ: Aut sacrificiũ cor¬
poris et sanguinis xp̃i prohis qui non ba¬
ptirati de corpore exierint offerendum:
Aut aliquos eoꝵ qui sine baptismate xp̃i
moriuntur in paradysum interim reci¬
pi. ac post modum et regni cęloꝵ beatitu¬
dinem consequi. Hec p̃cipue caue fili:
nec cognominari uincentius delecteris
siuis esse uictor erroris. Nec te quando aliqͥd
nescieris existimes scire: sed ut scias. disce ne¬
scire. Neq enim aliquid in occultis dei o¬
perib ignorando: sed temere incognita ꝓ
cognitis astruendo. et falsa ꝓueris ꝓferen¬
do ac defendendo peccatur. Ignorantiam

Expanded text:
gi nec in eis quod omnipotens praedestinauit ingi nec in eis quod omnipotens praedestinauit inpleri\'; aut \'de his, qui priusquam baptizentur exspirant, dictum esse quod scriptum est: raptus est, ne malitia mutaret illius intellectum atque ad hunc sensum cetera pertinentia; aut \'earum aliquas mansiones extra regnum dei esse, quas multas in domo patris sui dominus dixit esse\'; aut \'sacrificium corporis et sanguinis Christi pro his qui non baptizati de corpore exierint offerendum\'; aut \'aliquos eorum qui sine Christi baptismate moriuntur in paradisum interim recipi ac postmodum et regni caelorum beatitudinem consequi\'. haec praecipue caue, fili, nec cognominari Vincentius delecteris, si uis esse uictor erroris, nec te, quando aliquid nescis, existimes scire, sed, ut scias, disce nescire. neque enim aliquid in occultis dei operibus ignorando, sed temere incognita pro cognitis astruendo et falsa pro ueris proferendo ac defendendo peccatur. ignorantiam
Abbreviated transcription (Latin):
sunt capis et sapis: non ẽ unde tibi displi¬
ceam quod eam me scire dixi ñ corpus ẽ¬
et generali nomine sp̃s nuncupatur. Quã¬
obrem si nrõs ad te libros impensa dilecti¬
one conscriptos. repensa dilectione suie
et legis: sim principio primi tui libri
audis et te ipsum. et studes sicut dixisti
tuam sententiam non tueri su mprobabi¬
lis detegatur: illa p̃cipue undecim caue
de quibus de in libro suꝑiori commonur:Ne
animam sic dicas ex deo. ut eam non de nul¬
la nec de alia. sed de sua natura creauerit:
Aut qđ ꝑ infinitum tempus. atq ita semꝑ
animas det. sicut semꝑ ẽ ipse quidat:
Aut animam meritũ aliquod ꝑdidisse ꝑ
carnem. quod habuerat ante carnẽ⁊ut
priscam.ꝑq ipsam carnẽ renasciꝑqͣm merue¬
rat inqͥnari. aut qͦd anima ante omẽ peccatũ
meruerit ẽẽ peccatrix. aut infantes sine re¬
generatione baptismatismortuos ad ĩdulgen¬
tiam ꝑuenire posse originalium peccatoꝵ¬

Expanded text:
sunt capis et sapis, non est unde tibi displisunt capis et sapis, non est unde tibi displiceam, quod eam me scire dixi non corpus eet generali nomine spiritus nuncupatur. Quamobrem si hos ad te libros inpensa dilectione conscriptos repensa dilectione sumis et legis, si in principio primi tui libri audis et te ipsum et studes, sicut dixisti, \'tuam sententiam non tueri, si inprobabilis detegatur\', illa praecipue undecim caue, de quibus in libro superiore commonui: ne \'animam sic dicas ex deo, ut eam non de nulla nec de alia, sed de sua natura creauerit\'; aut \'quod per infinitum tempus atque ita semper animas det, sicut semper est ipse qui dat\'; aut \'animam meritum aliquod perdidisse per carnem, quod habuerit ante carnem\'; priscam, perque ipsam carnem renasci, per quam meruerat inquinari: » aut « quod anima ante omne peccatum meruerit esse peccatrix: » aut « infantes sine regeneratione Baptismatis mortuos, ad indulgentiam peruenire originalium peccato
Abbreviated transcription (Latin):
festum ẽ quod generali uocabulo anima
pecoris recte potuit sic uocari: sicut legit᷑
in libro eccłiastẽ. Quis scit si sp̃s filioꝵ ho¬
minũ ascendat sursum: et sp̃s pecoris si de¬
scendat ipse deorsum intram: Itemq in
diluuii uastitate ita scriptum ẽ. Et mor¬
tua ẽ omnis caro quȩ mouebatur super
tram. uolatilium. pecorum et iumentoꝵ.
et ferarũ: et omnisserpens qui mouetur
suꝑ t̾ram. et omnis homo: et omnia quȩ¬
cunq habent sp̃m uitȩ. Ubi remotis om¬
nib dubitationis ambagib: generale
animȩ nom̃ esse intelligimus sp̃m. Cuiꝰ
quidem nominis significatio tam late pa¬
tet: ut etiam ds̃ uocetur sp̃s. Et iste flatꝰ
aertus quamuis sit corporeus: appellat᷑
inꝑsalmo sp̃s tempestatis. Qua ꝓpt̃ eam
quȩ anima ẽ etiam sp̃m nuncupari. pu¬
et anima pecoris cui non ẽ intellectus ap¬
pellata legitur sp̃s: non negabis ulteriꝰ
Quo circa si et illa quȩ de anima disputata

Expanded text:
festum est, quod generali uocabulo anima festum est, quod generali uocabulo anima pecoris recte potuit sic uocari, sicut legitur in libro Ecclesiaste: quis scit, spiritu sfiliorum hominis si ascendat ipse sursum et spiritus pecoris si descendat ipse deorsum in terram? itemque in diluuii uastitate scriptum est: et mortua est omnis caro, quae mouebatur super terram, uolatilium, pecorum et iumentorum et ferarum; et omnis serpens qui mouetur super terram et omnis homo et omnia quaecumque habent spiritum uitae, ubi remotis omnibus dubitationis ambagibus generale animae nomen esse intellegimus spiritum. cuius quidem nominis significa.tio tam late pataereus, quamvis sit corporeus, appellatur in Psalmo spiritus tempestatis . Quapropter et eam, quae anima est, etiam spiritum nuncupari, puet anima pecoris, cui non est intellectus, appellata legitur spiritus, non negabis ulterius. Quocirca si et illa quae de anima incorporea disputata