comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
intentio: s ad inferiora declinatur:
& duplici corde quasi umbrã facit.
Sigͦ lum̃ quod inte est tenebrȩ sunt.
tenebre quante. hoc est si ipsa cordis
intentio qua facis qđ facis que tibi
nota est sordidatur appetitu rerum
terrenarum & temporaluĩ atq cȩcat᷑.
quanto magis ipsũ factũ cuiꝰ incertꝰs
exitius sordidũ. & tenebrosũ ẽ: quia & si
bene alicui ꝓueniat. quod tuñ rectaet
munda intentione facis quomͦ tu fece
enim dicitur crastinus dies ñ in
tempore: ũ p̃terito succedit futurũ.
Ergo cũ aliquid boni oꝑam᷑ ñ tempora¬
lia. s et̃na cogutmꝰ. Tunc erit illud bonĩ
& ꝑfectũ opus. crastinus enĩ inquit dies
sollicitus erit sibi ipsi̾ idest ut cũ opor
tum: cũ ipsa scilicet necessitas urgere ce¬
horum omnium indigemꝰ. Sufficit em̃
inquit diei malitia sua. Idest sufficit qd̃
ista sumere urgebit ipsa necessitas: quã
ꝓpterea malitiã nominatã arbitror qͥa

Expanded text:
intentio, sed ad inferiora declinatur, intentio, sed ad inferiora declinatur, et duplici corde quasi umbram facit. Si ergo lumen quod in te est, tenebrae sunt, tenebrae quantae? hoc est, Si ipsa cordis intentio, qua facis quod facis, quae tibi nota est, sordidatur appetitu rerum terrenarum et temporalium, atque caecatur; quanto magis ipsum factum, cujus incertus est exitus, sordidum et tenbene alicui proveniat quod tu non recta et munda intentione facis, quomodo tu fecerenim dicitur crastinus dies, nisi in tempore ubi praeterito succedit futurum iterum. Ergo cum aliquid boni operamur, non temporalia, sed aeterna cogitemus, tunc erit illud bonum et perfectum opus. Crastinus enim, inquit, dies sollicitus erit sibi ipsi: id est, ut cum opontum, cum ipsa scilicet necessitas urgere coehorum omnium indigemus: Sufficit enim, inquit, diei malitia sua; id est, sufficit quod ista sumere urgebit ipsa necessitas, quam propterea malitiam nominatam arbitror, quia
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ terram: fornicationẽ in mundiciam
auaritiam &e cȩtera talia. Non gͦ quidqͥs¬
q faciat: s quo animo faciat conside¬
randum est. hocẽ enim lum̃ in nobis:
quia hoc nob̃ manifestum est bono a
nimo nos facere quod faciamus. Omẽ
enim qđ manifestatur. lum̃ ẽ. Nam et¬
ipsa facta que ad hominum societatẽ
a nob̃ ꝓcedunt. incertũ habent exitum.
& idõ tenebras eas uocauit. ñ enĩ no¬
ui cũ peccuniam porrigo indigenti
et petenti. quid inde aut facturus aut
passurus sit. d fieri potest. ut uel faciat
exea. uel ꝓpt̃ eã patiat᷑ aliquid mali
qđ ego cum darem. ñ euenire uoluerĩ. neq
ħ aĩo dedim. Itaq si bono aĩofeq quod mͥ cũ
facerem notũ erat. & idõ lum̃ uocat᷑.
illuminat᷑ etiã factum meum qualẽ¬
cũq exitum habuerit: Mexitus qm̃
incertus est ce ignotus est. tenebre ap¬
pellatx sunt. Si aũt malo animofeci:
animo facit. s ipsum lum̃ tenebre
sunt: quia ñ insuꝑna dirigit᷑ simplex

Expanded text:
 terram, fornicationem, immunditiam, auaritiam et cetera talia. Non ergo quid quisque faciat, sed quo animo faciat, considerandum est. hoc est enim lumen in nobis, quia hoc nobis maninimo nos facere quod facimus: omne enim quod manifestatur, lumen est . Nam ipsa facta quae ad hominum societatem a nobis procedunt, incertum habent exitum; et ideo tenebras eas vocavit. Non enim novi, cum pecuniam porrigo indigenti et petenti, quid inde aut facturus sit, aut passurus; et fieri potest ut vel faciat ex ea, vel propter eam patiatur aliquid mali, quod ego cum darem, non evenire voluerim, neque hoc animo dederim. Itaque si bono animo feci, quod mihi cum facerem, notum erat, et ideo lumen vocatur; illuminatur etiam factum meum, qualemcumque exitum habuerit: qui exitus quoniam incertus et ignotus est, tenebrae appellatae sunt. Si autem malo animo feci,animo facit: sed ipsum lumen tenebrae sunt, quia non in superna dirigitur simplex
Abbreviated transcription (Latin):
inquẽ rephendẽ uel obiuirgare necessitas coe¬
gerit. Primo cogitemus. utrum tale sit uiciũ
quod nunquam habiumꝰ. uel quo iam ca¬
suimus: & sinunquã habuimus. cogitemꝰ¬
&e nos homines eẽ & habere potusse. Si uͦ
habuimus & non habemꝰ tangat memoriã
cominunis infirmitas: ut illam rep̃hensio

Expanded text:
aliquem reprehendere vel objurgare nos necessitas coealiquem reprehendere vel objurgare nos necessitas coegerit, primum cogitemus utrum tale sit vitium, quod nunquam habuimus, vel quo jam caruimus: et si nunquam habuimus, cogitemus nos homines esse, et habere potuisse; si vero habuimus, et non habemus, tangat memoriam communis inf
Abbreviated transcription (Latin):
emo inquit ascendit m pariuulor.
incȩlum. nisi qui de celo descẽ¬
dit. filius hominis quiest in
celo. Sic inquit fiet generatiospĩtalis
ut sũit celestes homines exterrenis.: qd̾
adipisci non pot erunt. nisi m̃bra
mea esficiant᷑ ut ipse ascendat qui
descendit: quia nemo ascendit ms
qui descendit. Nisigͥ inunitatem xͥ
oms inuicandi leuandiq concurtant
iit xpĩ qui descendit. ipse astenditp̃
aliiid depurans corpiis siuĩ. idest ex¬
elesiar suam. quam seipsum. quiadi¬

Expanded text:
emo, inquit, ascendit in caelum, nisi qui de caelo descendit, filius hominis, qui est in caelo. sic, inquit, fiet generatio spiritalis, ut sint caelestes homines ex terrenis, quod adipisci non poterunt, nisi membra mea efficiantur, ut ipse ascendat qui descendit, quia nemo ascendit nisi qui descendit. nisi ergo in unitatem Christi omnes mutandi leuandique concurrant, ut Christus, qui descendit, ipse ascendat, non aliud deputans corpus suum, id est ecclesiam suam, quam se ipsum — quia
Abbreviated transcription (Latin):
de corpore mortis huiꝰ. si fortitudo ẽ qua
beati sunt qui esuriunt & situint iustitiã
qm̃ ipsi saturabunt᷑. Oremꝰ ut panis nr̃
cotidianis detur nob̃ hodie: quo fulti
atq sustentati ad plenissimam illam sa¬
turitatẽ uenire possimꝰ. Si consilium ẽ
quo beati sunt misericordes. qm̃ ipsorũ
miserebitur ds: dimitamꝰ debita debi¬
torib nrĩs. & oremus ut nobis nr̃a di
mundi cordes. qm̃ ipsi dm̃ uidebunt:
oremus ñ induci intemptationẽ neha¬
beamus duplex cor ñ appetendo simplex
bonũ. quo referamuis omĩa quȩ oꝑam᷑.
s. simul temporalia. & terrena sectando.
Temptationes enĩ dehis reb quȩ graues
& calamitose uident᷑ hominib. ñ in
uos uolent. si ñ ualeant ille que blandias
earium rerum accȩdunt quas honaues
bonas ce lerabundas putant. Si sapia¬
tiaẽ qua beatisunt pacifici qm̃ ipsie¬
lii di uocabunt᷑.: oremus ut liberem
amalo. Iꝑsa enim lib̾atio liberos nos

Expanded text:
de corpore mortis huius? si fortitudo est, qua de corpore mortis huius? si fortitudo est, qua beati sunt qui esuriunt et sitiunt iustitiam, quia ipsi saturabuntur, oremus, ut panis noster cotidianus detur nobis hodie, quo fulti atque sustentati ad plenissimam illam saturitatem uenire possimus. si consilium est, quo beati sunt misericordes, quoniam ipsorum miserebitur deus, dimittamus debita debitoribus nostris et oremus, ut nobis nostra dimimundicordes, quoniam ipsi deum uidebunt, oremus non induci in temtationem, ne habeamus duplex cor, non appetendo simplex bonum, quo referamus omnia quae operamur, sed simul temporalia et terrena sectando. temtationes enim de his rebus, quae graet calamitosae videntur hominibus, non in nos valent, si non valeant illae quae blanditiis earum rerum accidunt quas homines bonas et laetabundas putant. Si sapientia est qua beati sunt pacifici, quoniam ipsi filii Dei vocabuntur, oremus ut liberemur a malo: Ipsa enim liberatio liberos nos
Abbreviated transcription (Latin):
Non iurctis neq ꝑcelũ. quia theonus dĩ
est. Neq ꝑterram quia scabellũ ẽ pe¬
dum eius. iu loco dñs & attestatur di¬
cens. Non uiretis neq ꝑcelũ. quiathr¬
nus dĩ est. Neq ꝑterram. quia scabel¬
lum ẽ pedũ eius. quid mirum sunt̃
ra diabolus constitutus ante pedes dĩ
stetit. & coram illo aliquid locutus est.
Nam quando illi ualent intelligere nul¬
lameẽ animam quamus ꝑuersã que
tam̃ ullomͦ ratiocinari potest. incuiꝰ
conscientia ñ loquatur ds: quis enĩ
scͥpsit in cordib hominũ naturalem
legem nisids: dequa lege apłs dicit.
Cum enim gentes que legem ñ habent
naturalit que legissunt faciunt: hi
legem ñ habentes ipsi sibi sunt lex qͥ
ostendunt opus legis scptũ incordi¬
b suis contestante conscientia iuiorũ
ce int se inucẽ cogitationũ accusanti. ũrõ
ant etiam excusantiũ indie qua iudicabit
qds occulta hominũ. Qua ꝓpt̃ siomĩs aĩa

Expanded text:
non iuretis, neque per caelum, quia thronus dei non iuretis, neque per caelum, quia thronus dei est; neque per terram, quia scabtatur dicens: non iuretis, neque per caelum, quia thronus dei est; neque per terram, quia scabillum est pedum eius — quid mirum, si in terra diabolus constitutus ante pedes dei stetit et coram illo aliquid locutus est? nam quando illi ualent intellegere nullam esse animam quamuis peruersam, quae tamen ullo modo ratiocinari potest, in cuius conscientia non loquatur deus? quis enim scripsit in cordibus hominum naturalem legem nisi deus? de qua lege apostolus dicit: cum enim gentes, quae legem non habent, naturaliter quae legis sunt faciunt, hi legem non habentes ipsi sibi sunt lex, qui ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis, contestante conscientia illorum et inter se inuicem cogitationum accusantium aut etiam excusantium in die, qua iudicabit deus occulta hominum. quapropter si omnis anima
Abbreviated transcription (Latin):
stupri s. ñ est inductus intẽptationem. Sii¬
sanna temptata est. nec ipsa inducta. uel
illata intemptationẽ. Multiq aliiutriꝰq
sexus. s iob maxime. cuiꝰ ammirabilẽ
stabilitatem in dño dõ suo cumulli her¬
uei hostes ueteris testam̃ti. Ore saerilego
irride uoluerint. illudp̃cȩteris uentilant᷑
qd̾̃ sathanas petiuerit eum tẽp̃tandum.
Quęrt̃ enim abimꝑitis hominib talia
intelligere nequaquã ualentib quomͦ
sathanas cũ dõ loqui potuerit. ñ intuen
tes. ñ enĩ possunt. cũ suꝑstitione & con¬
tentione cȩcati sunt dm̃ ñ loc i spacium
mole corporis occupare. & sic alibi essi
alibi non ẽe:aut certe hie partem habe
aliam &e alibi aliã.s maiestate uͥq p̃sto
eẽ: ñ ꝑ partes diuisũ s uͥq ꝑfectum. Qd̃
sicarnalit intuentur quod dictũ est ce¬
lum mͥ tronus ẽ. & terra scabellũ pedum
meorum. Cui loco & dñs attestatur dicẽs.

Expanded text:
stupri, sed non est inductus in temtationem. Sustupri, sed non est inductus in temtationem. Susanna temtata est, nec ipsa inducta uel inlata in temtationem, multique utriusque sexus. sed Iob maxime, cuius admirabilem stabilitatem in domino deo suo cum illi haeretici hostes ueteris testamenti ore sacrilego irridere noluerint, illud prae ceteris uentilant, quod satanas petiuerit eum temtandum. quaerunt enim ab imperitis hominibus talia intellegere nequaquam ualentibus, quomodo satanas cutes — non enim possunt, cum superstitione et contentione caecati sint — deum non loci spatium mole corporis occupare et sic alibi esse, alibi non esse, aut certe hic partem habere aliam et alibi aliam, sed maiestate ubique praesto esse, non per partes diuisum, sed ubique perfectum. quod si carnaliter intuentur quod dictum est: caelum mihi thronus est et terra scabillum pedum meorum - cui loco et dominus attestatur dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
at ꝓeo quod est ut scire faciat. sicut di¬
em letũ dicimus quod letos facit et
frigus pigrũ quod pigros facit: & in¬
numerabilia hutꝰmodi. quȩ siue incon
suetudine loquendi siuc insermone do¬
ctorum siue inscͥpturis scĩs repꝑiuntur
quod ñ intelligentes ħetici qui ueteri
Dicebat temptans cũ. Nam ipse scie¬
bat quid eẽt facturus. Sienĩ nouerat
cor eius quem temptabat. quid est qd̾
uoluit iude temptando ͦ s ꝓfecto illud
factum est. ut ipse sibi notus fieret qui
temptabatur. suamq desꝑationẽ condẽ¬
pnaret saturatis turbis de pauediũi: qui eas
non hab̾e quod ederint existimauerat.
Nongͦ hic oratur ut non temptemur. s
ut non inferam᷑ intemptationẽ. Tan¬
quam si quispiam cu necesse est igne ex¬
aminari. ñ oret ut igne non contingat
s. ut ñ exurat᷑. Uasa eni figuli ꝓbat for¬
nax. homines uͦ iustos temptatio tribu¬
lationis. Iosephgͦ temptatus est illecebra

Expanded text:
at, pro eo quod est, ut scire vos faciat; sicut diat, pro eo quod est, ut scire vos faciat; sicut diem laetum dicimus quod laetos faciat; et frigus pigrum, quod pigros faciat, et innumerabilia hujusmodi. Non ergo hic suetudine loquendi siue in sermone doctorum sine in scripturis sanctis reperiuntur. quod non intellegentes haeretici, qui ueteri dicebat temtans eum; nam ipse sciebat, quid esset facturus. si enim nouerat cor eius quem temtabat, quid est quod uoluit uidere temtando? sed profecto illud factum est, ut ipse sibi notus fieret qui temtabatur suamque desperationem condemnaret saturatis turbis de pane domini, qui eas non habere quod ederent existimauerat. Non ergo hic oratur, ut non temtetur, sed ut non inferamur in temtationem, tamquam si quispiam, cui necesse est igne examinari, non oret, ut igne non contingatur, sed ut non exuratur. uasa enim figuli probat fornax, homines uero iustos temtatio tribulationis. Ioseph uero temtatus est inlecebra
Abbreviated transcription (Latin):
exta petitio est: & ne nos inferas intẽp¬
tationẽ: ñ nulli codices habent indu¬
cas: quod tantundẽ ualere arbitror
namex uno greco quod dictum est ẽnencis.
latine utrumq translatũ ẽ. Multi autem
dep̃cando ita dicunt ne nos patiaris indu¬
ci intemptationẽ ex ponentes uidelicet qͦ¬
mͦ dictum sit inducas. Nonenĩ ꝑse ipsum
inducit ds. s induci patitur eum quem
suo auxilio deseruerit. Ordine occultis¬
simo acmeritis causis etiam sepe manife¬
stis dignum uidicat illũ quẽ deserat: ⁊ in
temptõnem induci sinat. Aliud est autẽ
induci intemptationẽ: aliud temptari.
Nam sine temptatione ꝓbatus eẽ nultus
pot̃. Siue sibi ipse sicut scͥptumẽ. Qui
ñ est tẽptatus qualia scit. siue aliis sic̃
mca ñ sp̃uistis. hinc eiuĩ eos firmos cẽ
cognouit. quod eis tribulationib quȩ
& ante om̃s temptationes: quiscit omĩa
ante quam fiant. Quod itaq sc̃ptumẽ.
tis eũ. Illa locutione positũ est. ut sci¬

Expanded text:
exta petitio est: et ne nos inferas in temtationem. nonnulli codices habent inducas, quod tantundem ualere arbitror. nam ex uno graeco, quod dictum est doeveyxyg, latine utrumque translatum est. multi autem depci in tentationem; exponentes videlicet quomodo dictum sit, inducas. Non enim per seipsum inducit Deus, sed induci patitur eum quem suo auxilio deseruerit, ordine occultissimo ac meritis. Causis etiam saepe manifestis dignum judicat ille quem deserat, et in tentationem induci sinat. Aliud est autem induci in tentationem, aliud tentari. Nam sine tentatione probatus esse nullus potest, sive sibi ipsi, sicut scriptum est, Qui non est tentatus, qualia scit ? sive alii, sicut mea non sprevistis : hinc enim eos firmos ipse cognovit, quod eis tribulationibus, quaet ante omnes temtationes, qui scit omnia, antequam fiant. Quod itaque scriptum est: tis eum , illa locutione positum est ut sci
Abbreviated transcription (Latin):
Qdenim mde hisqͥforis st̃ uidicare. Nne de
eis qͥ intꝰ sunt uos iuidicatis. De gñe aũ ciboꝵ po
sine uitio concupiscentiȩ quicũq hu¬
mani cibi indifferent̃ sumini ꝓhibet idẽ
apłs uidicari eos qui carnib uescebant᷑
& uinũ bibebant. abeis qui se ab euis
modi alim̃tis temperabant. qui mandu¬
cat inquit: ñ manducantẽ ñ spernat.
Et qui ñmanducat manducantẽ non
uidicet. Ibi etiam ait. Tu quies ut ui¬
dices alienũ seruũ suo dño stat aut ca¬
dit. De talib enĩ rebus q̃ posiunt bono
& simplici & magno animo fieri quamus
possint etiam ñ bono. uolebant illicum
homines eẽnt inocculta cordis ferre sen¬
tentiam: de quib ds̃ solus iuidicat ad hoc
ꝑtinet etiam illud: quod alio loco dicit.
Nolite ante tempꝰ quicquã iudicare: quo¬
adusq ueniat dñs & illuminet abscon¬
dita tenebrarũ. & manifestabit cogitati

Expanded text:
enim mihi eos qui foris sunt iudicare? nonne de eis qui intus sunt uos iudicatis? de genere autem ciborsine uitio concupiscentiae quicumque humani cibi indifferenter sumi, prohibet idem apostolus indicari eos qui carnibus uescebantur et uinum bibebant ab eis qui se ab huius modi alimentis temperabant: qui manducat, inquit, non manducantem non spernat, et qui non manducat, manducantem non indicet. ibi etiam ait: tu quis es, ut iudices alienum seruum? suo domino aut stat aut cadit. de talibus enim rebus, quae possunt bono et simplici et magno animo fieri, quamuis possint etiam non bono, nolebant illi, cum homines essent, in occulto cordis ferre sententiam: de quibus deus solus iudicat. Ad hoc pertinet etiam illud quod alio loco dicit: nolite ante tempus quicquam iudicare, quoad usque ueniat dominus et inluminet abscondita t
Abbreviated transcription (Latin):
cor nrm intestimonia sua: & non in e¬
molum̃tum. Finiscrũ p̃cepti est caritas
de corde puro & conscientia bona. et
fide non ficta. Qui aut̃ ꝓpt̃ suã de hac
uita necessitatem frĩ consulit non utiq
caritati consulit: quia ñ illi quã debet
tanquã se ipsũ diligere. s sibi consulit:
uel potius nec sibi: qñqͥdẽ hinc sibi facit
duplex cor quo impendit᷑ ad uidendũ
din inqͣ sola uisione ẽ beatitudo certa

Expanded text:
cor nostrum in testimonia sua, et non in ecor nostrum in testimonia sua, et non in emolumentum. finis enim praecepti est caritas de corde puro et conscientia bona et fide non ficta. qui autem propter suam de hac uita necessitatem fratri consulit, non utique caritati consulit, quia non illi quem debet tamquam se ipsum diligere, sed sibi consulit, uel potius nec sibi, quando quidem hinc sibi facit duplex cor, quo impeditur ad uidendum deum, in qua sola uisione est beatitudo certa
Abbreviated transcription (Latin):
hab̾e desiderat. Ita enĩ & faciem lauabit
idest cormundabit. quo iusurus est
dm ñ int̾posito uelamine ꝓpt̃ infirmita¬
tẽ contractam desordib: sed firmus et
mini inquit mundi estote: auferte nequi¬
tiãs ab animis ur̃is. atq aconspectuocu¬
lorum meoꝵ. Ab his igͥ sordib facies
nr̃a lauanda ẽ: quib dĩ aspectus offendit᷑
N os enim reuelata facie gła dĩ speculantes:
in eandẽ iaginẽ transformabim᷑. Sepe
ĩ cogitatio neces sariarum rerũ ad istã uitã
ꝑtinentium sauciat & sordidat interior̃
oculũ nrm. & plerũq cor conduplicat ut
ea q̃uidemur cum hominib recte facere ñ
eocorde faciamꝰ quo dñs p̃cepit. idest
quia eos diligimꝰ :s quia commodũ ab
eis aliquod ꝓpt̾ necessitatem p̃sentis uite
adipisci uolumꝰ. Debemuis aũt benefacẽ
illis ꝓpt̃ salutẽ ipsorũ et̃nam: non ꝓpt̃
temporale cõmodũ nr̃m. Inclinet gͦ ds̃

Expanded text:
habere desiderat. ita enim et faciem lauabit, habere desiderat. ita enim et faciem lauabit, id est cor mundabit, quo uisurus est deum non interposito uelamine propter infirmitatem contractam de sordibus, sed firmus et mini, inquit, mundi estote, auferte nequitias ab animis uestris atque conspectu oculorum meorum. ab his igitur sordibus facies nostra lauanda est, quibus dei aspectus offenditur. nos autem reuelata facie gloriam dei speculantes in eandem imaginem transformabimur. Saepe etiam cogitatio necessariarum rerum ad istam uitam pertinentium et sauciat et sordidat interiorem oculum nostrum et plerumque conduplicat, ut ea quae uidemur cum hominibus recte facere non eo corde faciamus, quo dominus praecipit, id est quia eos diligimus, sed quia commodum ab eis aliquod propter necessitatem praesentis uitae adipisci uolumus. debemus autem bene facere illis propter salutem ipsorum aeternam, non propter temporale commodum nostrum. inclinet ergo deus
Abbreviated transcription (Latin):
rit quã uis faciẽ cotidiana consuetudi¬
ue lauemꝰ. unctis ctiam capitib cũ ieiui¬
namus nos ẽẽ deb̾e. Quod si turpissimũ
om̃s fatentur: intelligendum est hoc p̃cep¬
tum ungendi caput & faciẽ lauandi ad
interiorẽ hominẽ ꝑtinere. Ungere gͦ caput
ad letitiam ꝑtinet. lauare aut̃ faciem ad
mundiciam Et idõ caput ungit. quileta¬
tur interus mente atq ratione. Hoc enĩ
recte accipimꝰ caput quod in animã pre¬
minet. et quo cetera hominis regi & gus¬
nari manifestum est. & hoc facit qui non
foris querit lecitiã. ut de hominũ laudib
carnalit gaudeat. Caro enĩ que subiecta
debet ec̃. nullomͦ ẽ totius nature humane
caput. Nemo quidẽ unquã carnẽ suam
odio habuit sic̃ apłs dic̃. cũ dediligenda
uxore p̃cepit .s caput mulieris uir cui ui¬
ro caput est xp̃c. Interius ergo gaudeat in
ieiunio suo eo ipso qui sic se ieuinando a¬
uertit auoluptate scłi ut sit subditus xͦ.

Expanded text:
rit, quamuis faciem cotidiana consuetudirit, quamuis faciem cotidiana consuetudine lauemus, unctis etiam capitibus, cum ieiunamus, nos esse debere. quod si turpissimum omnes fatentur, intellegendum est hoc praeceptum unguendi caput et faciem lauandi ad interiorem hominem pertinere. unguere ergo caput ad laetitiam pertinet, lauare autem faciem ad munditiam,%et ideo caput unguit qui laetatur interius mente atque ratione. hoc enim recte accipimus caput, quod in anima praeminet et quo cetera hominis regi et gubernari manifestum est; et hoc facit qui non foris quaerit laetitiam, ut de hominum laudibus carnaliter gaudeat. caro enim, quae subiecta esse debet, nullo modo est totius naturae humanae caput. nemo quidem umquam carnem suam odio habuit, sicut apostolus dicit, cum de diligenda uxore praecipit; sed caput mulieris uir, cui uero caput est Christus. interius ergo gaudeat in ieiunio suo eo ipso, quo sic se ieiunando auertit a uoluptate saeculi, ut sit subditus Chri
Abbreviated transcription (Latin):
facit cũ id uoluntate faciat ñ necessita¬
te patiatur: Cȩteris eius oꝑib potest
conici. utrũ hoc conteptu suꝑflui cul¬
tus an ambitione aliqͣ faciat. quia &
subouina pelle cauendos lupos dñs p̃cipit
s ex fructib inquit eorum cognoscetis cos.
Cum enim ceꝑint aliquib temptationib ea
ipsa illis subtrahi uel negariq isto uela¬
mine. uel consecuti sunt. uel consequi cu¬
piunt: cunc necesse ẽ appareat utrum
lupus in ouina pelle sit anouis in sua.Ñ
enim ꝓpt̾ ea ornatu suꝑfluo debet aspe¬
ctus hominũ mulcere xp̃ianus. quia illum
parcum habitum ac necessariũ etiã simu¬
latores sepe usurpant. ut in cautos decipi¬
ant. quia & ille oues ñ debent deponere
pelles suas. si aliqñ eis lupi se contegunt.
Queri gͦ solet quidsit quod ait. uos aut̃
ieuinantes ungite capita ur̃a. & facies ue¬
stras lauate: ne uideamini hominibus ie¬
iunantes. Non enim quispiam recte p̃cepe¬

Expanded text:
facit, cum id uoluntate faciat, non necessitafacit, cum id uoluntate faciat, non necessitate patiatur, ceteris eius operibus potest conici, utrum hoc contemtu superflui cultus an ambitione aliqua faciat, quia et sub ouina pelle cauendos lupos dominus praecipit; sed ex fructibus, inquit, eorum cognoscetis eos. cum enim coeperint aliquibus temtationibus ea ipsa illis subtrahi uel negari quae isto uelamine uel consecuti sunt uel consequi cupiunt, tunc necesse est appareat, utrum lupus in ouina pelle sit an ouis in sua. non enim propterea ornatu superfluo debet aspectus hominum mulcere christianus, quia illum parcum habitum ac necessarium etiam simulatores saepe usurpant, ut incautos decipiant, quia et illae oues non habent deponere pelles suas, si aliquando eis lupi se contegunt. Quaeri ergo solet, quid sit quod ait: uos autem ieiunantes unguite capita uestra et facies uestras lauate, ne uideamini hominibus ieiunantes. non enim quispiam recte praecepe
Abbreviated transcription (Latin):
facies ur̃as lauate.⁊ ne uideamini ho¬
minib ieuinantes. S patri ur̃o qͥ est
in abscondito: & pat̾ ur̃ qͥuidet in abscon¬
dito reddet uob̃. Manifestum ẽ his p̃¬
ceptis omnẽ ur̃am intentionẽ ininter¬
ora gaudia dirigi: ne foris querentes
mercedẽ huic scło conformem᷑ & amit¬
tamis ꝓmissionẽ. tanto solidiorisatq
firmioris. quanto interioris beatitu¬
dinis: qua nos elegit ds conformes
fieri imaginis filii eius. In hoc autem
capitulo maxime añĩ aduertendũ et
ñ in solo rerũ corporearum nitore atq
pompa.s. etiam in ipsis sordib luctuo¬
sis eẽ posse iactantiã: & eo ꝑiculosiorẽ
quo sub nomine seruitutis dĩ decipit.
Qui enum immoderato cultu corporis at¬
q uestitus uel cȩterarũ rerum nitore pre¬
fulget: facile coniuncitur reb ipsis. põ¬
parum scłi eẽ sectatoꝵ: nec quenqmͣ fal¬
lit dolosa imagine sc̃itatis. qui auĩt in
ꝓfessione xꝑ̃ianitatis inusitato squalore
acsordib intentos inse hominii oculos

Expanded text:
e uideamini hominibus ieiunantes, sed patri uestro, qui est in abscondito; et pater uester, qui est in abscondito, reddet uobis. manifestum est his praeceptis omnem nostram intentionem in interiora gaudia dirigi, ne foris quaerentes mercedem huic saeculo conformemur et amittamus promissionem tanto solidioris atque firmioris, quanto interioris beatitudinis, qua nos elegit deus conformes fieri imaginis filii eius. In hoc autem capitulo maxime animaduertendum est non in solo rerum corporearum nitore atque pompa sed etiam in ipsis sordibus luctuosis esse posse iactantiam, et eo periculosiorem, quo sub nomine seruitutis dei decipit. qui ergo immoderato cultu corporis atque uestitus uel ceterarum rerum nitore praefulget, facile conuincitur rebus ipsis pomparum saeculi esse sectator nec quemquam fallit dolosa imagine sanctitatis. qui autem in professione christianitatis inusitato squalore ac sordibus intentos in se hominum oculos
Abbreviated transcription (Latin):
tuus nequã ẽ. totũ corpus tuũ tenebrosũ
erit. Si ergo lum̃ qđ inte ẽ tenebre sũt
tenebre quante st̃: Qui locus sic intelli¬
gendiis est. ut nouerimus omĩa oꝑa nr̃a
tunc eẽ munda & placere inconspectu
dĩ. si fiant simplici corde idest intenti¬
one insuꝑnafine illo caritatis: quia &
plenituido legis caritas. Oculum gͦ hie
accipere debemꝰ ipsã intentionẽ qͣ facia¬
mus quicquid facimus. Quȩ simunda
fuerit & recta illud aspiciens quod as¬
piciendum est. omĩa oꝑa nr̃a quȩ se¬
cundum eam oꝑam᷑ necesse est bona sit.
quȩ oꝑa omĩa totũ corpus appellauit:

Expanded text:
uam est, totum corpus tuum tenebrosum erit. Si ergo lumen quod in te est tenebrae sunt, ipsae tenebrae quantae? Qui locus sic intelligendus est, ut noverimus omnia opera nostra tunc esse munda, et placere in conspectu Dei, si fiant simplici corde, id est intentione superna, fine illo charitatis, quia et plenitudo legis charitas. Oculum ergo hic accipere debemus ipsam intentionem, qua facimus quidquid facimus, quae si munda fuerit et recta, et illud aspiciens quod aspiciendum est, omnia opera nostra quae secundum eam operamur necesse est bona sint; quae opera omnia totum corpus appellavit,
Abbreviated transcription (Latin):
turrem. & habere fortia decẽmilia c̃tͣ
iuginti milia regis: renuntiare est oĩb¬
deciuitate dĩ .xuiii. t̾.xłii.
acras lutteras etiam unus ꝑtoleo¬
meorum regũ egypti nosse studu¬
it. & habere. Nam post alexãdrz
ma chedonis. qui etiã magnus cognomi¬
natus ẽ mirificentissimam minimeq
duiturnam potentiã. qua uniuersã asiã
immo penȩ totum orbem. partim .iii. et
armis. partim terror subegerat. quan¬
do int̃ cetera orientis. & iam uideam in¬
gressiis obtinuit:. eo mortuo comites eius.
ciim regnum ulud amplissimũ ñ pacifi¬
ce int̾ se possessuri diuisissent s potiuis
dissi passent bellis omĩa uastaturi. ꝑto¬
lomeos reges cepit habere egyptus: quoꝵ
primus flagi filius. multas exuidea ca¬
ptiuos inegyptum transtulit. huic autẽ
succedens aliꝰ ptolomeus qui ẽ appellatꝰ phy.¬
ladelphiis. Om̃s quos ille adduxerat
subiugatos liberos redire ꝑmisit. In¬
suꝑ & dona regia intemplum dĩmisit:

Expanded text:
turrem et habere fortia decem milia contra turrem et habere fortia decem milia contra uiginti milia regis renuntiare est omnibDE CIVITATE DEI XVIII T. XLII. Sacras litteras etiam unus Ptolomaeorum regum Aegypti nosse studuiMacedonis, qui etiam Magnus cognominatus est, mirificentissimam minimeque diuturnam potentiam, qua uniuersam Asiam, immo paene totum orbem partim ui et armis partim terrore subegerat — quando inter cetera orientis etiam Iudaeam ingressus obtinuit — eo mortuo comites eius, cum regnum illud amplissimum non pacifice inter se possessuri diuisissent, sed potius dissipassent bellis omnia uastaturi, Ptolomaeos reges coepit habere Aegyptus; quorum primus, Lagi filius, multos ex Iudaea captiuos in Aegyptum transtulit. huic autem succedens alius Ptolomaeus, qui est appellatus Philadelphus, omnes, quos ille adduxerat subiugatos, liberos redire permisit, insuper et dona regia in templum dei misit
Abbreviated transcription (Latin):
tiantis om̃ib quam sint euis. Ita enĩ
concludit. Sigͦ omĩs exuos qui non
renuntiat om̃ib que sunt cuis: non
potest m̃s eẽ discipss. Int̾ ꝗ̃ omĩa etiã
ipsa temporalis uita intelligatur ne¬
cesse:: quam oportet sic possidẽ atl ip̃s.
ut non te impediat a beterna quie ã fuerit
minatus auferre. Sicut aut̃ de turri
non ꝑfecta ꝑobꝑbrium deterriuis dicen¬
tium. quia hic homo cȩpit edificare
&e non potit consũmare :sic inrege
cũ quod dimieandum est ipsam pacẽ
accusauit. cumait ad huc illo longe
agente legationẽ mittens rogat ea que
pacis sunt: significans etiam minas
tnmminentium adiabolo temptationuĩ
non sustinere homines. qui non renũ¬
tiant om̃ib que possident. &e pacẽ
cum eo facere con sentiendo illu acr ad
commutenda peccata. Turrẽ fiunt¬
quippe edificare. contra regem
illum dimicare ẽẽ discipłin xp̃i est.
habere autem sũptus ad ꝑficiendam

Expanded text:
tiantis omnibus, quae sunt eius. ita enim tiantis omnibus, quae sunt eius. ita enim concludit: sic ergo omnis ex uobis, qui non renuntiat omnibus, quae sunt eius, non potest meus esse discipulus. inter quae omnia etiam ipsa temporalis uita intellegatur necesse est, quam oportet sic possidere ad tempus, ut non te impediat ab aeterna qui eam fuerit minatus auferre. sicut autem de turri non perfecta per obprobrium deterruit dicentium: quia hic homo coepit aedificare et non potuit consummare: sic in rege,. . cum quo dimicandum est, ipsam pacem accusauit, cum ait: adhuc illo longe agente legationem mittens rogat ea quae pacis sunt, significans etiam minas imminentium a diabolo temtationum non sustinere homines, qui non renuntiant omnibus, quae possident, et pacem cum eo facere consentiendo illi ad committenda peccata. turrem quippe aedificare, contra regem illum dimicare, esse discipulum Christi est; habere autem sumtus ad perficiendam
Abbreviated transcription (Latin):
quia cum quis ceciderit de iustitia etiã
simillationem babebit. Cupiditas enim
carnis expulsa ꝑpenitentiã a consuens
operib cum non inuenerit in quib di¬
lectationib requiescat auidius redit.¬
& rursus occupat m̃tem ħominis. si
cũ pulsaeẽt negligentia sub secuta est:
ut ñ introduceretur tanquã habitator
mundate domui sermodĩ ꝑsanã doctͥnã.
&& qm̃ non solũ babebit illa septem uitia
quȩ uii. uirtutib spĩtalib sunt contͣria.
s eciam ꝑhypochrisin seipsas urtutes
habe simulabit: ꝓpt̃ea assumptis secũ
aliis septem nequorib hoc est ipsa septe¬
naria simulatione. redit illa concupiscen
ta. ut sint nouissima hominis peiora
quamerant prima.cCC XXXIIII.
uires addiscipulatum xp̃i obti¬
nendum. &. decem milia p̃liaturi¬
cum rege quibabet iuginti misia. simpli¬
citatẽ xpi dimicaturi cum duplicita¬
te diaboli. hoc est cum dolis. & falla¬
ciis eius. inaffectu constituit. Renun¬

Expanded text:
quia cum quis ceciderit de iustitia, etiam quia cum quis ceciderit de iustitia, etiam simulationem habebit. cupiditas enim carnis expulsa per paenitentiam a consuetis operibus, cum non inuenerit in quibus delectationibus requiescat, auidius redit et rursus occupat mentem hominis, si, cum pulsa esset, neglegentia subsecuta est, ut non introduceretur tamquam habitator mundatae domui sermo dei per sanam doctrinam. et quoniam non solum habebit illa septem uitia, quae septem uirtutibus spiritalibus sunt contraria, sed etiam per hypocrisin se ipsas uirtutes habere simulabit, propterea assumtis secum aliis septem nequioribus — hoc est ipsa septenaria simulattia, ut sint novissima hominis illius pejora quam erant prima. CAPUT CCCXXVII. vires ad discipulatum Christi obtinendum: et decem millia pcum rege, qui habet uiginti milia — simplicitatem Christi dimicaturi cum duplicitate diaboli, hoc est cum dolis et fallaciis eius — in affectu constituit renun
Abbreviated transcription (Latin):
luit aut̃ certe dispensationis grã: ut es
quos edificabat infide non ficta nona¬
liud ꝓ alios hoc quod crucifixumn
derant resurrexisse monstraret. quid:
gͦ quod dicitur. si ꝓpt̃ incredulus fet
finxit: quasi uero si quisq uir fortis m
patria dimicans. multa aduersa ia¬
nera exciperet. & ꝑitissimomedicoqui
hec curare ita ualeret. ut cicatrices nis¬
le apparerent. ipse potuis diceret. siest
uelle sanari. ut magis eeñt incorpore
suo uestigia uulnerum. tanquamti¬
tuli głarum. Idõ ille medicus cicatrias
finxisse diceretur. quia cum ꝑ artemet¬
ficere potuerit ut non eeñt: certa exifs¬
te causa ꝑartem efficit potius ut eẽn:¬
uincerentur. sinulla iuilnera sanarẽt
CCCUXIII. Cum sp̃s in mundus exieritab
homine. & cętera. ex libro questionũ..
Idam ita credituros uit non pos¬
sint ferre labores continentie: & adse¬
culum redituri sint. & quod dictum est
assumit secum alios septem: intelligitus

Expanded text:
luit autem certae dispensationis gratia, ut eis, luit autem certae dispensationis gratia, ut eis, quos aedificabat in fide non ficta, non aliud pro alio sed hoc, quod crucifixum uiderant, resurrexisse monstraret. quid est ergo, quod dicitur: \'Si propter incredulum fecit, finxit? quasi uero, si quisquam uir fortis pro patria dimicans multa aduersa uulnera exciperet et peritissimo medico, qui haec curare ita ualeret, ut cicatrices nullae apparerent, ipse potius diceret sic se uelle sanari, ut magis essent in corpore suo uestigia uulnerum tamquam tituli gloriarum, ideo ille medicus cicatrices finxisse diceretur, quia, cum per artem efficere potuerit, ut non essent, certa existente causa xi, falsae conuincerentur, si nulla uulnera sanarentur. CCCXVIIII. CVM SPIRITVS IMMVNDVS EXIERIT AB HOMINE ET CETERA. EX LIBRO QVAESTIONVM Edam ita credituros, ut non possint ferre labores continentiae et ad saeculum redituri sint. quod dictum est: assumit secum alios septem, intellegitur,
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m post resurrectionem cibatum. ⁊ in resurrec¬
tione q̃ ꝓmuttit᷑ ciboꝵ indigentiã ñ futãm. cũ &e
angłos legamꝰ eiusdem modi es cas. eodemq
mͦ sũpsisse non ficto fantasmate. s mami¬
festissima ueritate. nec tam̃ necessitate .s.
potestate: Alit enim absorbet aquã tr̃a
sitiens : alit̾ solis radius candens illa in¬
digentia: iste potentia. future. Ergo re¬
surrectionis corpus inꝑfecte felicitatis e¬
rit. sicibos summere non potuerit. imꝑ¬
fecte felicitatis. sicibis eguerit: sciat sane
qui has ꝓposuit questiones xꝑ̃m post
resurrectionẽ cicatrices non uulnera de¬
monstrasse dubitantib. ꝓpt̃ quos ctã
cibum ac potũ sumere uoluit ñ semã
s sepuis. Ne illud ñ corpus s sp̃mura¬
bitrentur. & sibi ñ solide. s imaginatat
apparere. Tunc aut̃ ille false cicatrices
fussent. si nulla uulnera p̃cessissent et
tam̃ nec ipse eent sica eẽ noluisset da¬

Expanded text:
Christum post resurrectionem cibatum, et in resurrecChristum post resurrectionem cibatum, et in resurrectione quae promittitur ciborum indigentiam non futuram, cum et angelos legamus ejusmodi escas eodemque modo sumpsisse, non ficto phantasmate, sed manifestissima veritate; nec tamen necessitate, sed potestate. Aliter enim absorbet aquam terra sitiens, aliter solis radius candens: illa indigentia, iste potentia. Futurae ergo resurrectionis corpus imperfectae felicitatis erit, si cibos sumere non potuerit; imperfectae felicitatis, si cibis eguerit? Sciat sane qui has proposuit quaestiones, Christum post resurrectionem cicatrices, non vulnera demonstrasse dubitantibus; propter quos etiam cibum ac potum sumere voluit, non semel, sed saepius: ne illud non corpus, sed spirbitrarentur et sibi non solide sed imaginaliter apparere. tunc autem illae falsae cicatrices fuissent, si nulla uulnera praecessissent; et tamen nec ipsae essent, si eas esse noluisset. uo
Abbreviated transcription (Latin):
s utraq int̾ualla pari celeritatem contin¬
git. ita cum ictu oculi sicut apłr dicit sit
resurrectio mortuorũ. omĩpotentie dĩ et
ineffabili nutui facile ẽ queq recentia
quam duturno tempore dilapsa eadaue¬
ra suscitare Incredibilia sunt hec quib¬
dam. quia inexꝑta: cumo ĩs naturarerũ
tam sit plena miraculis. ut non quasi fa¬
cili ꝑuestigatione rationis. s uidendi
consuetudine mira non sint. que ob hoc
nec consideratione nec inquisitione digna
uident᷑. Nam ego &e mecũ quicũq in ui¬
sibilia dĩ ꝑea quȩ facta sunt intellecta¬
conspiciunt. aut ñ minus. aut ampluis
admiramur. In imno seminis tam pariui¬
lo grano omĩa quȩ laucdamꝰ in arbore
tanquam litiata latuisse: quam mundi
huiꝰ tã ingentẽ sinum. que decorpori¬
b humanis dum dilabuntur absiumit.
resurrectiomi futurȩ tota & integrared¬
diturum. quomͦ aut̃ contrariumest. et

Expanded text:
sed utraque interualla parili celeritate continsed utraque interualla parili celeritate contingit, ita cum in ictu oculi, sicut apostolus dicit, fit resurrectio mortuorum, omnipotentiae dei et ineffabili nutui tam facile est quaeque recentia quam diuturno tempore dilapsa cadauera suscitare. incredibilia sunt haec quibusdam, quia inexperta, cum omnis natura rerum tam sit plena miraculis, ut non quasi facili peruestigatione rationis sed uidendi consuetudine mira non sint atque ob hoc nec consideratione nec inquisitione digna uideantur. nam ego et mecum quicumque inuisibilia dei per ea, quae facta sunt, intellemoliuntur, aut non minus aut amplius admiramur, in uno seminis tam parvulo grano, omnia quae laudamus in arbore, tanquam liciata latuisse, quam mundi hujus tam ingentem sinum, quae de corporibus humanis dum dilabuntur absumit, resurrectioni futurae tota et integra redditurum. Quomodo autem contrarium est et
Abbreviated transcription (Latin):
uunt similiterq moriuntur: quamuis dis¬
similit nata sint: Ita non est absurdum
ut similit̃ resurgant corpora: que dissimilit̃
orta sunt. Huiuismodi aũt homines non
ualentes intueri ad quamrem intersit
aliquid diuersum & ad quam ñ int̾sit.
ubi aduerterint aliquam distantiam
primordiorum. & iam omia consequẽ¬
tia distare oportere contendunt. possũt
tales putare oleũ exadipib ñ deħe natate
suꝑ aquam sic̃ illud qͦd ex oliua ẽ qm̃ longe est.
iurisq origo dissimilis: Quando iliud
ex ligno hoc ex carne profluxerit. Quãtũ
autem attinet. ad illam differentiã. quod
xp̃i corpus nondis solutum cabeatq pu¬
tredine die tercio resurrexerit. Nr̃ a uero
post longum tempus. ex quadã qua soli¬
ta discesserint consusione repparabunt᷑
humane facultati. Utrũq impossibile:.
Diuinę aut potestati. utrũq facillimum.
ut enim raduis oculi nr̃i ñ citius ꝑuenit
adpropinquiora tardius ad longinqͥora.

Expanded text:
uunt similiterque moriuntur, quamuis disuunt similiterque moriuntur, quamuis dissimiliter nata sint. ita non est absurdum, ut similiter resurgant corpora, quae dissimiliter orta sunt. huius modi autem homines non ualentes intueri, ad quam rem intersit aliquid diuersum et ad quam non intersit, ubi aduerterint aliquam distantiam primordiorum, etiam omnia consequentia distare oportere contendunt. possunt tales putare oleum ex adipibus non debere natare super aquam sicut illud, quod ex oliua est, quoniam longe est utriusque origo dissimilis, quando illud ex ligno hoc ex carne profluxerit. Quantum autem adtinet ad illam differentiam, quod Christi corpus non dissolutum tabe atque putredine die tertio resurrexit, nostra uero post longum tempus ex quadam, quo soluta discesserint, confusione reparabuntur, humanae. facultati utrumque inpossibile est, diuinae autem potestati utrumque facillimum. ut enim radius oculi nostri non citius peruenit ad propinquiora tardius ad longinquiora,
Abbreviated transcription (Latin):
ne iuri semine. Nos aut̃ ex iuro & femina
creati sumus: sicut non ꝑtinet ad ipsuis
mortis differentiam. Non enim ꝓpterea
illius non uera mors fuit. quia sine iurise
mine natus est: sicut nec ipsius primiho¬
minis alit exorta caro quam nr̃a. Quan¬
doquidem ille sine parentib de terra cre¬
atus est. nos uero exparentib. aliquid at¬
tuilit ad differentiam mortis. ut alit̃ ille
morsretur. alit̃ nos. sicut aut̃ ad mortis.
sic ne ad resurrectionis differentiã ualet
diuersa natiuitas .s. ne hoc ipsum quod
scriptum est de primo homine similit̃
infideles nolent crede:querant. uelanĩ¬
aduertat. si uel hoc possunt. quã multa̾¬
rum animalium genera sine parentibus
ex terra procreant᷑: que tam̃ cocundo pa¬
riunt etiam ipsa sui similem ꝓlem: nec
ꝓpt̃ diuersitatem natiuitatis int̾est aliqͥd
ad naturam eorum que ꝓcreata sunt ext̾ra
sta ce eoꝵs q̃ illi cocuntib orta sc̃. dimilit̃ enim ui¬

Expanded text:
ne uirili semine nos autem ex uiro et femina ne uirili semine nos autem ex uiro et femina creati sumus, sicut non pertinet ad ipsius mortis differentiam. non enim propterea illius non uera mors fuit, quia sine uirili semine natus est, sicut nec ipsius primi hominis aliter exorta caro quam nostra, quando quidem ille sine parentibus de terra creatus est nos uero ex parentibus, aliquid adtulit ad differentiam mortis, ut aliter ille moreretur aliter nos. sicut autem ad mortis sic nec ad resurrectionis differentiam ualet diuersa natiuitas. Sed ne hoc ipsum, quod scriptum est de primo homine, similiter infideles nolint credere, quaerant uel animaduertant, si uel hoc possunt, quam multorum animalium genera sine parentibus ex terra procreentur, quae tamen coeundo pariant etiam ipsa sui similem prolem nec propter diuersitatem natiuitatis intersit aliquid ad naturam eorum, quae procreata sunt ex terra, et eorum, quae illis coeuntibus orta sunt. similiter enim ui
Abbreviated transcription (Latin):
peccati pena sine culpa. Unde incarne
peccati. & culpa soluerctur & pocna. Sic̃
gͦ tune qui conspiciebat exaltatum ser¬
pentem. & aueneno sanabatur. & amor¬
te liberabatur: sic nune qui conformat᷑
similitudini mortis xp̃i ꝑfidem bap¬
tismũq eus: & apeceato ꝑustificati¬
onem. & amorte ꝑresurrectionẽ libatur.
Hoc est enim quod ait. ut om̃s qui credi¬
derit in eum non pereat. s habeat u¬
tam ȩternam. cccxxxii. Resurrectiomi fu¬
ture utrum lazari. anxp̃i resurrectio cor¬
gruat ex libro respõsiois eͣc sex q̃stiões paganor
dõ non lazari resurrectio. s potius
xp̃i congrut promisse resurre¬
ctioni: quia lazarus ita resurrexit. ut ite¬
rum moreretur: Xꝑ̃c autem. sicut de illo
scriptum est. surgens amortuis iam non
moritur. & mors ei ultra ñ dominabitur:
quod etiam promissum est resurrecturis
in fine scłi: & cum illo regnaturis in et̃mĩ:
sic antem ñ ꝑtinet ad resurrectionẽ differẽ¬

Expanded text:
peccati poena sine culpa, unde in carne peccati poena sine culpa, unde in carne peccati et culpa solueretur et poena. sicut ergo tunc qui conspiciebat exaltatum serpentem, et a ueneno sanabatur et a morte liberabatur, sic nunc qui conformatur similitudini mortis Christi per fidem baptismumque eius, et a peccato per iustificationem hoc est enim quod ait: Ut omnis qui credit in eum non pereat, sed habeat vitam aeternam. CAPUT CCCXXV Resurrectioni futurae utrum Lazari aut Christi resurrectio congruat; ex libro Responsionis contra sex quaestiones paganorum. Ideo non Lazari resurrectio, sed potius Christi congruit promissae resurrectioni, quia Lazarus ita resurrexit ut iterum moreretur, Christus autem, sicut de illo scriptum est, surgens a mortuis, jam non moritur, et mors ei ultra non dominabitur; quod etiam promissum est resurrectionis resurrecturis in fine saeculi, et cum illo regnaturis in aeternum. Sic autem non pertinet ad resurrectionem differen
Abbreviated transcription (Latin):
apłs ait. sicutenim in uno corpore
mulca m̃bra habemus. omia aut̃ m̃bra
corporis cũ sint multa unum corpus.
& dicit. Q si cut moyses exaltauit serpentẽ
indeserto. ita exaltari oportet filium hominis:¬
nt omis qui crediderit in cum non percat.
s. habeat uitam et̃nam. Quid tune indeser¬
to factum sit nouimus. serpentũ morsib
multi moriebantur. Tunc popłs peccata
sua confitens ꝑ moysen dep̃catuis est dñm.
ut hoc abeis uirus auferret. Ac si moyses
ex precepto dm̃ exaltauit in deserto aeueũ
serpentem: ammonuitq popłm ut illũ
exalratum. quisquis a serpente mordẽt᷑
attendẽt. hoc facientes continuo sana¬
bantur. Quid÷ exaltatus serpens. nͥ mors
xꝑ̃i. eo significandi mͦ quo ꝑefficientem
id quod efficitur significatur. A serpẽte
quippe mors uenit: qui peccatum quo mo
reretur homini ꝑsuasit. Dñs aut̃ in car¬
nem suam ñ peccatum transtrilit. canquã
uenenuim serpentis᷑. S tam̃ transtulit
mortem. ut esset insimilitudinẽ carnis

Expanded text:
uno corpore multa membra.habemus, omnia autem membra corporis, cum sint multa, unum corpus, et dicit: et sicut Moses exaltauit serpentem indeserto, ita exaltari oportet filium hominisut omnis, qui crediderit in eum, non pereat, sed habeat uitam aeternam. quid tunc in deserto factum sit nouimus: serpentum morsibus multi moriebantur. tunc populus peccata sua confitens per Moysen deprecatus est dominum, ut hoc ab eis uirus auferret. ac sic Moyses ex praecepto domini exaltauit in deserto aeneum serpentem ammonuitque populum, ut illum exaltatum quisquis a serpente morderetur adtenderet; hoc facientes continuo sanabantur. quid est exaltatus serpens nisi mors Christi eo significandi modo, quo per efficientem id quod efficitur significatur? a serpente quippe mors ucnit, qui peccatum, quo mori mereretur, homini persuasit. dominus autem in carnem suam non peccatum transtulit tamquam uenenum serpentis, sed tamen transtulit mortem, ut esset in similitudine carnis
Abbreviated transcription (Latin):
le inuestigata. plerumq uilescunt.
cc bax. Qđ exaliqua similitudine seri¬
ptura suauiꝰs. excitit animũ ut illud.
exempli causa de canticis canticorũ
dentis tui sic grex detonsani. Exlibro
uid est queso quod siquisquã
dicat scõs eẽ homines atq ꝑ¬
fectos quorum uita
& m̃orib xpi eccłia dequib libet suꝑ¬
stttionib p̃cidit eos qui ad se ueniunt
&Imitatione bonorum sibimet quo¬
dammͦ in corporat. qui boni fideles et
ueri dĩ serui. Deponentes onera seculi
adscm̃ baptismi lauacrum uenerunt.
atq ande ascendentes conceptio ne sp̃s
minus delectet audientẽ quã siadeũdem
sensum locum illum exponat decanticis
canticorum. Ubi dictum ẽ. eccłiȩ cũ tan
quam pulchra quȩdam femina laudart᷑.
dentes tui sicut grex detonsarũ ascendẽs
delauatro. Que om̃s geminos creant ce
sterilis ñ ẽ in illis: Nũ aliud homo discit:
quam cum illud planissimis uerbis sine
similitudinis huiꝰ amminiculo audiret:

Expanded text:
le investigata plerumque vilescunt. le investigata plerumque vilescunt. CAPUT CCLXI. Quod ex aliqua similitudine Scriptura suavius excitet animum, ut illud exempli causa de Canticis canticorum: DENTES TVI SICVT GREX DETONSARVM. EX LIBRO uid est, quaeso, quod, si quisquam dicat sanctos esse homines atque perfectos, quorum uita et moribus Christi ecclesia de quibuslibet superstitionibus praecidit eos qui ad se ueniunt et imitatione bonorum sibimet quodam modo incorporat; qui boni fideles et uere boni serui deponentes onera saeculi ad sanctum baptismi lauacrum uenerunt atque inde 85 ascendentes conceptione sancti minus delectat audientem, quam si ad eundem sensum locum illum exponat de Canticis caquam pulchra quaedam femina laudaretur, Dentes tui sicut grex detonsarum, ascendens de lavacro, quae omnes geminos creant, et non est sterilis in eis ? Num aliud homo discit, quam cum illud planissimis verbis, sine similitudinis hujus adminiculo audiret?
Abbreviated transcription (Latin):
uent. Nonenĩ om̃s uiuent: ea utta scilicet
que qm̃ beata ẽ sola iuta dicenda ẽ. Nam
utiq ñ sint qualicunq uita possent audi¬
re: & de monum̃tis resurgente carne pro¬
cedere: quare autem non om̃s uiuent. in eo
in resurrectionem uite: hi sunt qui iuuent:
qui uero mala egerunt: in resurrectionẽ iu¬
dicii: hi sunt qui ñ uiuent: quia scd̃a
morte morientur. Mala quippe egerunt.
qm male uixerunt: male antem uixerunt.
quia inprima que nunc ẽ. animarum
resurrectione ñre urcerunt:aut in eo quod
resurrexerant. ñ infinem usq manserunt.
Sicut gͦ due sunt regenerationes de quib
iam supra locutus sum. una scđm fidem
quȩ nc̃ fit ꝑbaptismũ. alia scđm carnẽ
que fiet in euis incorruptione atq immor¬
talitate ꝑuidicium magnũ atq nouisimũ:

Expanded text:
uent"; non enim omnes uiuent, ea uita scilicet, uent"; non enim omnes uiuent, ea uita scilicet, quae quoniam beata est, sola uita dicenda est. nam utique non sine qualicumque uita possent audire et de monumentis resurgente carne procedere.. quare autem non omnes uiuent, in eo in resurrectionem uitae, hi sunt qui uiuunt, qui uero mala egerunt, in resurrectionem iudicii, hi sunt qui non uiuent, quia secunda morte morientur. mala quippe egerunt, quoniam male uixerunt; male autem uixerunt, quia in prima quae nunc est animarum resurrectione non reuixerunt aut in eo quod reuixerunt non in finem usque manserunt. sicut ergo duae sunt regenerationes, de quibus iam supra locutus sum, una secundum fidem, quae nunc fit per baptismum, alia secundum carnem, quae fiet in eius incorruptione atque immorta