comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nerit. & fuerint cuncta subuersa: di¬
cent montib quos pͥus excelsos puta¬
bant & magistris quondã suis operiti
nos: collibq cadite suꝑ nos. S qui¬
amn montib posuit. oꝑite: & in collib
cadite: sacratus aliqͥd exponendũ ẽ.
Nontib idest sc̃ĩs qui uerã habens
& non fictam alticudinẽ dicent. operite
nos: beati enim quoꝵ oꝑtę sunt iniqͥta¬
tes: & collib qͥñ habent altitudinẽ natu¬
ralem: qͦs dudũ putabant. aliqͥd sũmita¬
tis: loquent᷑ : cadite suꝑ nos. Montes cñĩ
oꝑient: & colles cadent. Hęc aut̃c fient
p̃pauore & in credibili formidinę: ꝑ quã
& montes & colles humiliabunt᷑ Ex i¬
dieb gabaa peccauis isrł: ibi stecerunt.
Non cõphendit cos in gabaa p̾liũ. super i¬
filiis miquitatis. Iuxta desideriũ meũ s¬
corripiam eos c̃gregabunt᷑ suꝑ eos pͦlĩ
cũ corripient᷑ suꝑ duas iniquitaces suas. si¬
xx. Ex quo colles st̃ peccauit isrb

Expanded text:
nerit, et fuerint cuncta subversa, dinerit, et fuerint cuncta subversa, dicent montibus, quos prius excelsos putabant, et magistris quondam suis, operite nos: collibusque, cadite super nos. Sed quia in montibus posuit, operite nos: et in collibus, cadite, sacratius aliquid explanandum est. Montibus, id est, sanctis qui veram habent et non fictam altitudinem, dicent: operite nos. Beati enim quorum opertae sunt iniquitates . Et collibus qui non habent altitudinem naturalem, quos dudum putabant habere aliquid summitatis, loquentur: cadite super nos: montes enim operient, et colles cadent: haec autem fient prae pavore et incredibili formidine, per quam et montes et colles humiliabuntur. Ex diebus Gabaa peccavit Israel: ibi steterunt. Non comprehendet eos in Gabaa praelium super filios iniquitatis: Juxta desiderium meum corripiam eos: congregabuntur super eos populi, cum corripientur 114 super duas iniquitates suas. LXX: Ex quo colles sunt, peccavit Israel:
Abbreviated transcription (Latin):
uidelicet hęreticoꝵ atq doctrinã qua¬
si spum̃a: siue gremiũ suꝑ faciem aquę
Quoꝵ aliud dũ uidet᷑ repente dissolui¬
tur: aluid facile ẽ tollere de aquarum
sũmitatib & in ignẽ mittere. Tales suntt
hęretici spumantib uerbis cumentes:
& arsura p̃cepta xp̃i baptismati. ac ser¬
monib illius cõmiscentes. Quȩ om̃ia
ꝑtransibunt. & uba magnificentia in
qͥb laborauert. qͦd int̃p̃tat᷑ õt̃. ilico dis¬
ꝑgentur: in qͥb pcccauit isrł. Tantaq
erit solitudo doctrinę pessimę: ut spi¬
nȩ & tribuli ascendant suꝑ aras eorũ.
Spinas & tribulos ibi nasci ubi agroꝵ
nulla cultura ẽ: om̃ib pacet. Istę spinę
sunt quę suffocant sementẽ. & crescete
ñ sinunt. quę nascunt᷑ in manu temu¬
lenti: quas ꝓ uius fecit. isrł. Dñs enim
expectauit ut faceret uuas & fecit spi¬
nas: suic labrus cã. habentẽ uuę simi¬
litudinẽ: & amaro gustu uescentium o¬
ra torquentẽ. Idõ cũ uidicu tẽpus aduc̃¬

Expanded text:
licet haereticorum, atque doctrinam quasi spumam, sive cremium super faciem aquae, quorum aliud dum videtur, repente dissolvitur, aliud facile est tollere de aquarum summitatibus, et in ignem mittere. Tales sunt haeretici spumantibus verbis tumentes, et arsura praecepta Christi baptismati ac sermonibus illius commiscentes. Quae omnia pertransibunt, et verba magnifica in quibus laboraverunt, quod interpretatur ὢν, illico dispergentur, in quibus peccavit Israel: tantaque erit solitudo doctrinae pessimae, ut spinae et tribuli ascendant super aras eorum. Spinas et tribulos ibi nasci, ubi agrorum nulla cultura est, omnibus patet. Istae spinae sunt, quae suffocant sementem, et crescere non sinunt quae nascuntur in manu temulenti, quas pro uva fecit Israel. Dominus enim exspectavit ut faceret uvas, et fecit spinas, sive labruscam habentem uvae similitudinem, et amaro gustu vescentium ora torquentem. Ideo cum judicii tempus adve
Abbreviated transcription (Latin):
peccatores: & om̃s suo uocabulo nun¬
cupari. Qͥ autẽ uere sc̃s ẽ: ñ circũdat
dm̃ in m̃datio: s in ueritate: psalmista
dicente. Potens es dñe: ⁊ ueritas tua in
circuitii tuo: Ephraim pascit uentũ
et seq̃r̃ ęstũ. Tota die m̃datiũ. & uasti¬
tatẽ multiplicat: & fędꝰ init cũ affyri¬
is: & oleũ in egyptũ ferebat. LXX
tota dic uana & inania multiplicaũ
& testam̃tũ cũ assẏriis pepigit: & oleũ
in egypto mercabatur S acra nar¬
rat hẏstoria: manaen regẽ isrł pace
facta cũ assur. ab ȩgẏptus auxiliũ pos
tota die. nisi sibi illudere: & dũ huc il¬
lucq discurrat: uastitatẽ & emersionẽ
suis urbib p̃parare. An non ẽ uastitas
atq m̃datiũ pepigisse fȩdꝰ cũ assyriis.
hoc ẽ a parte totũ qͦd uidelicet mune¬
ra ȩgyptiis miserit: licet qͥdã arbitren¬
tur. qͦd nequaꝗͣ in egypto gignitur. &
p̃tiosissimũ missũ ẽ ab ephrauim cuiꝰ t̾ra
samaria olei fertilissima ẽ Porro scd̃os

Expanded text:
catores, et omnes suo vocabulo nuncupari. Qui autem vere sanctus est, non circumdat Deum in mendacio, sed in veritate, Psalmista dicente: Potens es, Domine: et veritas tua in circuitu tuo . Ephraim pascit ventum, et sequitur aestum: tota die mendacium et vastitatem multiplicat: et foedus cum Assyriistota die inania et vana multiplicavit, et testamentum cum Assyriis pepigit, et oleum in Aegypto mercabatur. Sacra narrat historia, Manahen regem Israel, pace facta cum Assur, ab Aegyptiis auxilium posttota die nisi sibi illudere. Et dum huc illucque discurrat, vastitatem et eversionem suis urbibus praeparare. Annon est vastitas atque mendacium, pepigisse foedus cum Assyriis, οχικῶς a parte totum, quod videlicet munera Aegyptiis miserit. Licet quidam arbitrentur quod nequaquam in Aegypto oleum gignitur; sed pretiosissimum missum esse ab Ephraim, cujus terra Samaria olei fertilissima est. Porro secundum
Abbreviated transcription (Latin):
gam te isrł: Quomodo dabo te : Sicut is¬
adamã ponam te ut seboim Conuersumi
est in me cor meũ: parit̃ conturbata est
pęnitudo mea. Non faciam furorẽ irȩ meȩ
non conuertar ut disꝑdam ephraim: qm̃¬
d̃s̃ ego sum. & non homo: in medio tui sc̃s:
& non egrediar cuutatẽ.Lxx. Quid
Quid faciam tibi: sicut adamam ponã
te: & sicut seboim Conu̾sum ẽ cor me
um: simul conturbata ẽ pęnitudo
mea. Non faciam iuixta ir̃a furoris me¬
i. non derclinquã ut deleatur ephraĩ

Expanded text:
gam te, Israel? Quomodo dabo te sicut gam te, Israel? Quomodo dabo te sicut Adama, ponam te ut Seboim? Conversum est in me cor meum, pariter conturbata est poenitudo mea. Non faciam furorem irae meae: non convertar, ut disperdam Ephraim: Quoniam Deus ego, et non homo: In medio tui sanctus, et non ingrediar civitatem. LXX: Quid Quid faciam tibi? sicut Adama ponam te, et sicut Seboim: conversum est cor meum in ipso: simul conturbata est poenitudo mea. Non faciam juxta iram furoris mei. Non derelinquam ut deleatur Ephraim:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑdita. id ẽ xp̃o: qui ẽ dĩ uirtus. & dĩ sa¬
pientia: semꝑ in languore sanatus est:
& infirmꝰ fuit: cunctis demonib ac ꝑtur¬
bationib subiacens. Idcirco gladius
hoc ẽ sententia spiritalis. uł sermo ȩcđĩ¬
astici iuri: uastans atq debellans: sẽꝑ
uersabit᷑ in urbib eiꝰ quas impie exstru¬
xit contra dm̃. Et ipse gladius requiescet
in manib eoꝵ: ut occisus ab alio: aliũ
non possit occidere: nec contra adu̾sariũ
leuare manũ. Deniq recipient. & uora¬
bunt: scd̃m consilia sua. Infelix autem po¬
płs. & uulgus indoctũ suspirabit antiꝗͣ
patriam & captũ se ẽẽ sentiet: siue pen¬
debit in colatu suo. nesciens quid agat:
& quo uertatur ignorans. Ds̃ uero suꝑ
p̃tiosa coꝵ. aurũ uidelicet & argentum.
qͦ acceperunt ab eo: de quib sepe diximꝰ
irascctur: & nequaquam liberabit cum:
qui suo uitio corriut. hoc iuxta septuagͥ.
Fundẽ autẽ sensum & hebraico coaptabi¬
mus: Quomodo dabo te ephraim ꝓte

Expanded text:
i sapientia, semper in languore versatus est, et infirmus fuit, cunctis daemonibus ac perturbationibus subjacens: idcirco gladius, 128 hoc est, scientia spiritualis, vel sermo Ecclesiastici viri, vastans atque debellans semper versabitur in urbibus ejus, quas impie exstruxit contra Dominum, et ipse gladius requiescet in manibus ejus, ut occisus ab alio, alium non possit occidere, nec contra adversarium levare manum. Denique recipient, et vorabunt secundum consilia sua. Infelix autem populus et vulgus indoctum suspirabit antiquam patriam, et captum se esse sentiet, sive pendebit in incolatu suo, nesciens quid agat, et quo vertatur ignorans. Deus vero super pretiosa eorum, aurum videlicet et argentum quae acceperant ab eo, de quibus saepe diximus, irascetur, et nequaquam liberabit eum qui suo vitio corruit. Hoc juxta LXX; eumdem autem sensum et Hebraico coaptabimus. Quom
Abbreviated transcription (Latin):
num ultime solitudinis. qͦd dñs in ul¬
timo tẽpore captiuitatis uidaicę dicto
ẽẽ cõplendũ Quicqͥd gͦ nunc contra
decẽ trib siue c̃tra omẽm dr̃ isrł. scia¬
mus typicos &iã ad tocũ popłm posse
transferri: ut quando romani cȩerint
hierłm. & subuerterint tẽplũ: siue cum
iudicii dies uenerit: ut alii suspicantur.
dicant magno horrore metuentes mon¬
tib oꝑite nos & collib cadite suꝑ nos.
mori magis optantes qua cernere quę
affert̃ mortẽ. S & spiritalis nequitia sa¬
mariȩ. quę se a popło dĩ diuiscrat. feat

Expanded text:
e super nos. Quod Dominus in ultimo tempore captivitatis Judaicae dicit esse complendum. Quidquid ergo nunc contra decem tribus, sive contra omnem dicitur Israel, sciamus τυπικῶς etiam ad totum populum posse transferri, ut quando Romani ceperint Jerusalem, et subverterint templum, sive cum judicii dies venerit, ut alii suspicantur, 113 dicant magno horrore metuentes, montibus, operite nos, et collibus, cadite super nos, mori magis optantes quam cernere quae afferunt mortem. Sed et spiritalis nequitiae Samaria, quae se a populo Dei diviserat, fe
Abbreviated transcription (Latin):
punienda suppliciis: imponet eis qui
relicti fuerint de popło rege eorum
ac pͥncipib assyrio mucrone truncatis.
iugũ grauissimum seruitutis. Et impo¬
net parit̃ qͦd non auferct᷑ uixta littera
nisi spiritalit̾ tollat᷑ in xp̃o. Iuxta sep¬

Expanded text:
punienda suppliciis, imponent eis qui punienda suppliciis, imponent eis qui derelicti fuerint de populo rege eorum ac principibus Assyrio mucrone truncatis jugum gravissimum servitutis, et imponent pariter quod non auferetur juxta litteram, nisi spiritualiter tollatur in Christo. Juxta Sep
Abbreviated transcription (Latin):
dicamꝰ qͦd reuersus sit in t̾ram ȩgypti
quando ȩgyptios in t̾ra sc̃a adorauit de¬
os: uł illo sensu accipiendũ quo supra di¬
ctum ẽ: ęgiptũ inuocabant. ad assyrios
abierunt. Cȩpit itaq gladius in ciuita¬
tib cuis. siue in ruct ut inc̃p̃tatus est
aqͥla: aut uulnerabit᷑ ut sẏminachus
transtulit. Et uide quantũ pondꝰ sit mi¬
seriarũ: ut ñ agri: nec possessionis: ac
rura uastent᷑: s. medias cuutates hostis
introeat: & consumat dectos eiꝰ sic
brachia illius : ut inc̃p̃tatus ẽ symma¬
chus: qͦd hebraice dr̃ BaDDAU. Cumq
consumꝑserit gladius electos. & princi¬
pes. siue robur exercitus. & deuorauerit
uel capita. uł consilia eoꝵ ut ñ possut
aliquod inuenire p̃sidiũ: tc̃ plebs misc¬
rabilis quę ad me reu̾ti nolutt meum
ad se reditũ p̃stolabit᷑: & sero aget pęni¬
tentiam: hostib cuncta uastantibus.
Itaq qͥa peccata grandia grandib sunt

Expanded text:
dicamus, quod reversus sit in terram Aegypti, dicamus, quod reversus sit in terram Aegypti, quando Aegyptios in terra sancta adoravit deos, vel illo sensu accipiendum, quo supra dictum est: Aegyptum invocabant, ad Assyrios abierunt. Coepit itaque gladius in civitatibus ejus, sive irruet, ut interpretatus est Aquila, aut vulnerabit, ut Symmachus transtulit. Et vide quantum pondus sit miseriarum, ut non agri vel possessiones ac rura vastentur; sed medias civitates hostis introeat, et consumat electos ejus, sive brachia illius, ut interpretatus est Symmachus, quod Hebraice dicitur BADDAU  . Cumque consumpserit gladius electos, et principes, sive robur exercitus, et devoraverit vel capita vel consilia eorum, ut non possint aliquod invenire praesidium, tunc plebs miserabilis quae ad me reverti noluit, meum ad se reditum praestolabitur. Et sero aget poenitentiam, hostibus cuncta vastantibus. Itaque quia peccata grandia grandibus sunt
Abbreviated transcription (Latin):
id c̃ suꝑabit adu̾sarios: & de fugituus
seruos facict. Siuę dabit eis uerum ee
Non reuertetur in t̾ram ȩgipti: & ass
Ncepit gladius in ciuitatib ciꝰ & c̃sumco¬
Nclectos eiꝰ &e comedet capita eoꝵ. & po
płs m̃s pendebit ad reditũ meũ Iuguis
autẽ imponet ei simul: qͦd ñ auferetus
LX X. Habitabit ephraim in ȩgypto.
& assur ipse rex eiꝰ: qͥa noluit conuerti
Et infirmatꝰ est gladuis in ciuitatib eiꝰ
& requieuit in manib illius. Et come¬
dent de cogn̾ationib suis: & p̾płs cius
siispensus c̃ ex incolatu suo: & ds̃ super
p̃tiosa ciꝰ irascet᷑ & ñ exaltabit eum
Quando dicit ñ reu̾tet᷑ in t̾ram ęgypti os¬
tendit qͦd reuerti cupiat: s irc ñ possit.
Reu̾ti autc̃ cupiebat isrł. ab ęgẏptiis au¬
xilium flagitans: s possessus est ab assy¬
rio qͥ cȩpit cũ: & dominatꝰ ẽ illius uire
uictoris. Et hoc passus ẽ: quia cͣucrti
noluit. nec agere pęnitentiã. Uel certe

Expanded text:
nitudinem. Illis immolantibus Baalim quae de suo corde finxerunt, et me vocante,pedes Ephraim, ne a me longius fugerent: bam autem testimoniis Scripturarum, et disputatione magistrorum Ecclesiae, ut ligatos per pulus meus pendebit ad reditum meum. Jugum autem imponetur eis simul, quod non auferetur. LXX: Habitabit Ephraim in Aegypto, et Assur ipse rex ejus: quia noluit converti. Et infirmatus est gladius in civitatibus ejus, et requievit 127 in manibus illius, et comedent de cogitationibus suis: et populus ejus suspensus est ex incolatu suo, et Deus super pretiosa ejus irascetur, et non exaltabit eum. Quando dicit: non revertetur in terram Aegypti, ostendit quod reverti cupiat, sed ire non possit. Reverti autem cupiebat Israel ab Aegyptiis auxilium efflagitans; sed possessus est ab Assyrio, qui cepit eum, et dominatus est illius jure victoris, et hoc passus est, quia converti noluit, nec agere poenitentiam. Vel certe
Abbreviated transcription (Latin):
uit in humeris suis. Ego inquit qͥ pat̾
crã: nutritius factus sũ & pariuilũ
meũ. in ulnis meis ipse portaui: ne
lederet᷑ in solitudine. Et ne uł ęstu
uel tenebris torreret᷑ . in die nubis erã
in nocte ignis colũpna: ut qͦs ꝓtexo¬
ram meo illustrarẽ & sanarẽ lumine.
cũq peccassent. & fecissent sibi utculi
caput: dedi locũ pęnitentię: & ignora
& pstinę redderem sanitati. Curaui
autẽ cos ꝓpt̃ funiculos. & iuncula
caritatis: quib mͥ abraham & isaac. &
iacob adstrinx erã. ꝑ adam enĩ. aquila
sos homines transtulert̃: ut dicerent in
funiculis hominũ trahã eos in unculis
caritatis. Qđq seqr̃ ero eis quasi exal¬
tans uigũ: ꝓ quo inc̾ptatus ẽ sẏmmacꝰ
ae putauert᷑ qđ imponerẽ uigũ. suꝑ ma¬
xillam eoꝵ: duplicit̃ grauissimũ accipi¬
turaut abstuli ab eis ugũ cunctarũ ꝑ
circuitũ nationũ. aut legẽ meam quasi

Expanded text:
vit in humeris suis . Ego, inquit, qui pater vit in humeris suis . Ego, inquit, qui pater eram, nutritius factus sum, et parvulum meum in ulnis meis ipse portabam, ne laederetur in solitudine, et ne vel aestu vel tenebris terreretur, in die nubes eram, in nocte ignis columna : ut quos protexeram, meo illustrarem et sanarem lumine, cumque peccassent, et fecissent sibi vituli caput, dedi locum poenitentiae, et ignoraet pristinae redderem sanitati. Curavi autem eos propter funiculos et vincula charitatis, quibus mihi Abraham, Isaac, et Jacob astrinxeram.o, homines transtulerunt: ut dicerent, in funiculis hominum traham eos, in vinculis charitatis. Quodque sequitur: Ero eis quasi exaltans jugum, pro quo interpretatus est Symmachus: et putaverunt quod imponerem jugum super maxillam eorum, dupliciter accipitur: aut abstuli ab eis jugum cunctarum per circuitum nationum: aut Legem meam quasi
Abbreviated transcription (Latin):
in brachiis meis: & nesciert̃ qͦd curarẽ
cos. In funiculis ada traham eos in uin¬
culis cͥritatis : & ero eis quasi exaltans ui¬
gum suꝑ maxillas eoꝵ: & declinaui ad
eũ ut uesceretur: Lxx. Et ego collo
reptione hominũ extendi eos: in uincu¬
lis caritatis meę. Et ero illis quasi dans
alapas homo suꝑ maxillas eiꝰ. & respici¬
am ad cũ p̃ualens ci Multũ incer se
hebraicũ: & septuag̾ int̾pretũ ęditio dis
supra dixerat puer isrł. & dilexi cũ & ex
egypto uocaui filiũ meũ: & postea in¬
culit: qͦd ꝑpetrauerit nefas: baalum
immolabant: & simulachris sacrifica¬
bant: nc̃ narrat qͦ amore isrł dilexe¬
rit. scđm illud qͦd in deuteronomio le
gicur. Portauit te dñs ds̃ tuus: ut so¬
let homo gestare paruulũ filiũ suum
in om̃i uia ꝑ quã ambulasti. donec ue¬
nires ad locũ istũ & in alio loco. expan¬
dit alas suas ⁊ assũpsit cũ: atq porta¬

Expanded text:
in brachiis meis, et nescierunt quod curarem in brachiis meis, et nescierunt quod curarem eos. In funiculis Adam traham eos, in vinculis charitatis. Et ero eis quasi exaltans jugum super maxillas eorum, et declinavi ad eum ut vesceretur. LXX: Et ego colligruptione hominum: extendi eos in vinculis charitatis meae. Et ero illis, quasi dans alapas homo super maxillas ejus: et respiciam ad eum praevalens ei. Multum inter se Hebraicum et Septuaginta interpretum editio disssupra dixerat: puer Israel et dilexi eum, et ex Aegypto vocavi filium meum; et postea intulit quod perpetraverit nefas, Baalim immolabant, et simulacris sacrificabant, nunc narrat quo Israel amore dilexerit, secundum illud quod gitur: Portavit te Dominus Deus tuus, ut solet homo gestare parvulum filium suum, in omni via, per quam ambulasti, donec venires ad locum istum . 125 Et in alio loco: Expandit alas suas et assumpsit eum, atque porta
Abbreviated transcription (Latin):
retulit testam̃ta. Sic gͥ hoc qͦd scrip¬
cũ est paruulus isrł. & dilexi cum
& ex egypto uocaui filiũ ineũ: dr̃ qͥdẽ
de popło ifrł qͥ uocat᷑ ex egypto: qui di¬
ligitur: qui co tẽpore post errorẽ idola¬
triȩ quasi infans & paruulus ẽ uocatus.
s ꝑfecte refert᷑ ad. xp̃m Nã & isaac in tỹ
po xp̃i fuit . qͦd future mortis ligna sibi
ipse portauerit: & lacob qͥ liam dolen¬
tem oculos: & rachel pulchr̃a habuerit
uxorẽ. In lia quȩ̨ maior erat. cęcitatẽ
intellegimꝰ sẏnagogę: in rachel pulcri¬
tudinẽ ȩccłę. Et camen quia ex parte
cypi fuerunt dñi saluatoris: ñ om̃ia
quȩ fecisse narrant᷑: in cypo eiꝰ fecisse
credendi sunt. Typus enĩ: partẽ indi¬
cat. Qđ si cotũ p̃cedat in cypo. ĩa ñ est
typus: s hystorię ueritas appellanda
est. Hȩc breuit̃ ut in cõmentariis dixi¬
mus: nc̃ ad reliqua curramus:. Et ggo
quasi nutritius ephraim. portabã cos

Expanded text:
retulit Testamenta . Sic igitur hoc quod scripretulit Testamenta . Sic igitur hoc quod scriptum est: Parvulus Israel, et dilexi eum, et ex Aegypto vocavi filium meum, dicitur quidem de populo Israel, qui vocatur ex Aegypto, qui diligitur, qui eo tempore post errorem idololatriae quasi infans et parvulus est vocatus: sed perfecte refertur ad Christum. Nam et Isaac in typo Christi fuit quod futurae mortis ligna sibi ipse portaverit : et Jacob quia Liam dolentem oculos, et Rachel pulchram habuerit uxorem . In Lia quae major erat, caecitatem intelligimus Synagogae, in Rachel pulchritudinem Ecclesiae: et tamen qui ex parte typi fuerunt Domini Salvatoris, non omnia quae fecisse narrantur, in typo ejus fecisse credendi sunt. Typus enim partem indicat: quod si totum praecedat in typo, jam non est typus, sed historiae veritas appellanda est. Haec breviter ut in Commentariis diximus: nunc ad reliqua recurramus. Et ego quasi nutritius Ephraim, portabam eos
Abbreviated transcription (Latin):
ad xp̃m transtulit: ut simplicitati coꝵ
qͥ de gentib crediderant: illuderet:
Citi nos breuiter respondebimꝰ pͥmũ
mathm ȩugłium hebreis licteris edi¬
disse: qͦd non poterant legere: nisi hi
qͥ ex hebrcis erant. gͣ non ꝓpt̃ea fecit
ut illuderet echnicis. Sin aut̃ hebreis
illudere uoluit: aut stultꝰ: aut imꝑitꝰ
fuit. Scultus: si aꝑtũ fuxit m̃datiũ̃
Imperitus: si non intellexit de quo hȩc
dicerentur. Stultitiã ipsum uolumen
excusat: qđ prudenter ordinateq cõ¬
positũ est. Imperitum ñ possumus di¬
cere: quẽ gx testimoniis scripturarũ
scientiam legis habuisse cognoscimus.
Suꝑ est ut illud dicamꝰ qͦd ea quȩ typi¬
cos p̃cedunt in aliis iuxta ueritatem
& ad impletionẽ referantur ad xp̃m:¬
qͦd apłs in duob montib syna & sy¬
on. & in sara & in agar. fecisse cogno¬
iumus. Neq enĩ ñ ẽ syna mons. &
non ẽ syon: non fuit sara & non fuit
agar: quia hȩc apłs paulus ad duo

Expanded text:
m transtulit, ut simplicitati eorum, qui de gentibus crediderant, illuderet. Cui nos breviter respondebimus: Primum Matthaeum Evangelium Hebraeis litteris edidisse, quod non poterant legere nisi hi qui ex Hebraeis erant. Ergo non propterea fecit, ut illuderet ethnicis. Sin autem Hebraeis illudere voluit, aut stultus, aut imperitus fuit: stultus, si apertum finxit mendacium: imperitus, si non intellexit, de quo haec dicerentur. Stultitiam ipsum volumen excusat, quod prudenter ordinateque compositum est: imperitum non possumus dicere, quem ex aliis testimoniis Scripturarum scientiam Legis habuisse cognoscimus. Superest ut illud dicamus quod ea quae τυπικῶς praecedunt in aliis, juxta veritatem et adimpletionem referantur ad  in duobus montibus Sina et Sion, et in Sara et Agar fecisse cognovimus. 124 Neque enim non est Sina mons, et non est Sion: non fuit Sara, et non fuit Agar; quia haec apostolus Paulus ad duo
Abbreviated transcription (Latin):
spiritalẽ intellegentiã laborandum ẽ
quomͦ om̃ia hęreticis coaptemus. Uac¬
cas bethauen siue domꝰ or̃i. qͦd int̾p̃tat᷑
labor: coluert hęretici: qui se in custo¬
diam mandatoꝵ dĩ: hoc ẽ samaria.:
habitare iactabant. Dieq iudicii qͣn¬
do germinabit quasi a maritudo ui¬
dicium suꝑ sulcos agri lugebit po¬
płs suꝑ eũ. hoc ẽ suꝑ uitulũ & super
dogma ꝑuersum: qͦd putabat dm̃. S
& ȩditui ñ dixit exultabunt: s exul¬
tauerunt: ad p̾teritũ tẽpus referens
suꝑ gła sua. qua quondã głosa con¬
finxerant. eoqͦd migrasset popłs adõ.
siue qͦd ipsa gła dĩ migrasset a popło.
a quo fueratꝰ derelicta. Quicqͥd aut̃
locunt᷑ heretici & pulchro sermone
cõponunt: emittunt munera regi
suo diabolo. ad illũ cuncta referen¬
tes. Unde confusio capiet eos in ȩter¬
num: & confundent᷑ in uoluntatib
suis. Qͥ dã & supra & in p̃senti loco. in
cñi ẽ qđ iuixta hystoriã intellegitur de

Expanded text:
spiritalem intelligentiam laborandum est, quomodo omnia haereticis coaptemus. Vaccas Bethaven, sive, domus Ὦν, quod interpretatur labor, coluerunt haeretici, qui se in custodia mandatorum Dei, hoc est, Samaria habitare jactabant, dieque judicii quando germinabit quasi amaritudo judicium super sulcos agri, lugebit populus super eum, hoc est super vitulum, et super dogma perversum, quod putabat Deum. Sed et aeditui, non dixit, exsultabunt, sed exsultaverunt, ad praeteritum tempus referens super gloria sua, qua quondam gloriosa confixerant, eo quod migrasset populus a Deo, sive quod ipsa gloria Dei migrasset a populo, a quo fuerat derelicta. Quidquid autem loquuntur haeretici, et pulchro sermone componunt, 112 mittunt munera regi suo diabolo, ad illum cuncta referentes, unde confusio eos capiet in aeternum, et confundentur in voluntatibus suis. Quidam et supra et in praesenti loco in enim est quod juxta historiam intelligitur de
Abbreviated transcription (Latin):
xerit cũ Et arbitrati sunt uigũ meũ
ue dedi cis esum corporis mei ipse &
cybus. & coniuua. Transcamꝰ ad intel¬
legentiam spiritalẽ Iuxta septuag̾
dum caxat int̃p̃ces. si utrũq & scd̃m

Expanded text:
gum meum ve dedi eis esum Corporis mei: ipse et cibus et conviva. Transeamus ad intelligentiam spiritualem, juxta Septuaginta duntaxat interpretes:
Abbreviated transcription (Latin):
ipsi uocant bethel hoc ÷ domũ di & fal¬
sam ęccłiam ut sit sensus. sic uobis fa¬
ciet ęccłia ur̃a: quã uocastis domũdĩ.
Ccterũ sicut a uobis tenct᷑. appellanda
est bethauen. id ẽ domꝰ idoli ꝓpt̃ mul¬
titudinẽ malitiarũ ur̃arũ: Sicut ma¬
ne transit: ꝑtransit rex isrł: quia puer
isrł. & dilexi eum: & ex ȩgypto uocaui
filiũ meũ. uocauerunt cos sic abierunt
a facie eoꝵ baalim immolabant: & si

Expanded text:
ipsi vocant Bethel, hoc est, domum Dei, et falsam Ecclesiam; ut sit sensus: Sic vobis faciet Ecclesia vestra quam vocatis domum Dei: caeterum ex quo a vobis tenetur, appellanda est Bethaven, id est, domus idoli, propter multitudinem malitiarum vestrarum. Sicut mane transiit, pertransit rex Israel: quia puer Israel, et dilexi eum, et ex Aegypto vocavi filium meum: vocaverunt eos: sic abierunt a fa
Abbreviated transcription (Latin):
MOS: PROPHETA Q
sequitur iohelem et est
tertius duodecim ꝓpħa¬
rum: non est ipse quẽ
patrẽ ysaie ꝓpħȩ le¬
gimus. Ille enim
seribit᷑ ꝑ primam
& ultimã nominis sui litterã alepħ. et
sade: & intp̃tat᷑ fortis atq robustus: hic

Expanded text:
mos propheta, qui sequitur Joelem, et est tertius duodecim prophetarum, non est ipse, quem patrem Isaiae prophetae legimus. Ille enim scribitur per primam et ultimam nominis sui litteram ALEPH et SADE, et interpretatur fortis, atque robustus. Hic
Abbreviated transcription (Latin):
fuit de oppido techue: qͦd sex milib ad
meridianam plagã ab est. a sc̃a bedileem
quę mundi genuit saluatorẽ. Et ultra
nullus ẽ uiculus. neq agrestes qͥdẽ casȩ:¬
& furnoꝵ similes. quas afri appellant
mapalia. Tanta ẽ heremi uastitas. quę
usq ad mare rubrũ. ꝑsarũq & ęhyopũ.
atq indoꝵ terminos dilatetur. Et qui¬
a humi arido. atq harenoso. nichil om̃i¬
no frugũ gignitur: cuncta sunt plena
pastorib: ut sterilitatẽ terrę. cõpensent᷑
pecoꝵ mulcitudine. Ex hoc numero pas¬
toꝵ & aaios ꝓpħa fuit: imperitus ser¬
mone.s. non scientia: idem enĩ qui per

Expanded text:
fuit de oppido Thecue, quod sex millibus ad meridianam plagam abest a sancta Bethleem, quae mundi genuit Salvatorem; et ultra nullus est viculus, ne agrestes quidem casae et furnorum similes, quas Afri appellant mapalia. Tanta est eremi vastitas, quae usque ad mare Rubrum, Persarumque et Aethiopum atque Indorum terminos dilatatur. Et quia humi arido atque arenoso nihil omnino frugum gignitur, cuncta sunt plena pastoribus, ut sterilitatem terrae compensent pecorum multitudine. Ex hoc numero pastorum Amos propheta fuit, imperitus sermone, sed non scientia. Idem enim, qui per
Abbreviated transcription (Latin):
iã autum ni
tempore frat᷑
noster filius
tuus sisinniꝰ
monachus:
tuȩ michi dignationis epłam red¬
didit. Qua lecta: gauisus sũ ẽẽ te
sospitem. & memorẽ mei: ommũ q¬

Expanded text:
am autumni tempore frater noster, filius tuus, Sisinnius monachus, tuae mihi dignationis epistolam reddidit: qua lecta, gavisus sum esse te sospitem, et memorem mei, omniumq
Abbreviated transcription (Latin):
diciũ ego in mundũ istũ ueni: & de
aliis scriptũ ẽ. qͦd recipiant amplius
iudiciũ Discipłi qͦ ẽtrarioꝵ dogmatũ.
cũ eoꝵ fuerint ꝯtrita m̃datia & arę luci¬
q subu̾si: sero dicent. Non habemꝰ reges
qui nob̾ pͥus imperauerant: qͥb decipi¬
entib dñm ñ timuimꝰ. Quid enĩ nobis
ꝓfuit eos sequi quoꝵ in necessitate ñ
sentimus auxiliũ: Hec loquent᷑ que¬
rentes Aliam excusationẽ : ut ñ perse.
s ꝑ doctores pessimos errasse uideant᷑
Unde & lxx. uerba eoꝵ. excusationes fal¬
sas transtulerunt: quas ꝓpħa uitabat
dicens. Ne declines cor meũ in uerba
malitię: ad excusandas excusationes
in peccatis. Libent̃ uitiis nr̃is ad plau¬
dimus: & superati uoluptatib obten¬
dimꝰ carnis infirmitatẽ: aut dura
maioꝵ imꝑia Unde u̾ba & usiones¬
hȩreticoꝵ inutiles er̃t: & ferient fędꝰ
nequaquã cũ dõ. s cũ amaritudine:
quȩ cũ dies iudicii uenerit. germi¬

Expanded text:
dicium ego in mundum istum veni : et de aliis scriptum est, quod recipiant amplius judicium . Discipuli quoque contrariorum dogmatum, cum eorum fuerint contrita mendacia, et arae lucique subversi, sero dicent: Non habemus reges qui nobis prius imperaverant, quibus decipientibus, Dominum non timuimus; quid enim nobis profuit illos sequi, quorum in necessitate non sentimus auxilium? Haec loquentur quaerentes aliquam excusationem, ut non per se, sed per doctores pessimos errasse videantur. Unde et LXX verba eorum, excusationes falsas transtulerunt, quas propheta devitat, dicens: Ne declines cor meum in verba malitiae, ad excusandas excusationes in peccatis . Libenter vitiis nostris applaudimus, et superati voluptatibus, obtendimus carnis infirmitatem, aut dura maeticorum inutiles erunt. Et ferient foedus, nequaquam cum Deo, sed cum amaritudine, quae cum dies judicii advenerit, germi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħarũ opusculum
cudere: certe intẽp¬
tatum latinis: et
quod magis temeritatẽ nr̃am possit
arguere: quã scientiã ꝓ̃dere. S quia
tibi hortanti immo imperanti. negare
nichil possumꝰ & ꝓ offerentiũ uiribus
in gazophilatiũ dĩ: multoꝵ diuitias. du¬
O mulieris ƿauꝑis era suꝑarunt: qͥc¬
quid possumꝰ pͥmũ dõ deinde tibi qͥd̾i
es. possumꝰ : illiusq semꝑ uersiculi re¬
cordamur: pollio: & ipse facit: noua
carmina. Cũq aꝑtũ fauctorẽ ꝓ iure a¬
micitiȩ ẽẽ te gaudeam tacitũ eruditio¬
nis tuȩ uidiciũ ꝑtimesco: magisq te
laudantẽ quã adusarios detrahentes
metuo. Illis enĩ emulatio detrahit fidẽ
ꝑsonarũ: s rerũ ꝓmis sententiam: ne¬
quaꝗ̃ & amor recipiat errorẽ. pulchrũ¬
tium cęca iudicia sunt. attamen mis¬
tam partẽ peccato magis ut labaris
ñ odio : s amore : tertiũ in oseȩ ꝓpħam
dictamꝰ librũ & ad uaccas bethauea.
usq ꝑuenimꝰ: nouisq int̾ptationibus

Expanded text:
Al. opusculum cudere, certe interpretatum Latinis, et quod magis temeritatem nostram possit arguere, quam scientiam prodere. Sed quia tibi hortanti, immo imperanti, negare nihil possumus, et pro offerentium viribus in gazophylacium Dei, multorum divitias duo mulieris pauperis aera superarunt : quidquid possumus, primum Deo, deinde tibi, qui Dei es, solvimus: illiusque semper versiculi recordamur: Pollio et ipse facit nova carmina. Cumque apertum fautorem pro jure amicitiae esse te gaudeam, tacitum eruditionis tuae judicium pertimesco: magisque te laudantem, quam adversarios detrahentes metuo. Illis enim aemulatio detrahit fidem,rsonarum, sed rerum promis sententiam: quamquam et amor recipiat errorem, pulchrumtium caeca judicia sunt. Attamen in istam partem peto magis ut labaris, non odio, sed amore. Tertium in Osee prophetam dictamus librum, et ad vaccas Bethaven usque pervenimus: nobisque interpretationis
Abbreviated transcription (Latin):
gaudeam: tamen magis optarẽ illud
michi contingere. qͦd titus libius scri¬
qua laudando: nec uituperando nocu¬
it: cũ utrũq sũmis p̃diti fecerint inge¬
niis. Significat aut̃ ciceronẽ. & gaum
cȩsarẽ : quoꝵ alt̃ laudes. alt̾ uituperatio¬
nes supradicti scripsit uiri. Dũ enĩ iuis¬
mus & in uase fragili continem᷑: iuden¬
tur amicoꝵ ꝓdesse studia & nocere s¬
muloꝵ obꝓbria. Post quã aut̃ t̾ra reu&s¬
sa fuerit in t̾ram suam: & tã nos qub
scribimꝰ. quã eos qͥ de nobis iudicano¬

Expanded text:
m: tamen magis optarem illud mihi contingere, quod Titus Livius scriit quisquam laudando, nec vituperando nocuit: cum utrumque summis praediti fecerint ingeniis. Significat autem M. Ciceronem et C. Caesarem: quorum alter laudes, alter vituperationes supradicti scripsit viri. Dum enim vivimus, et in vase fragili continemur, videntur amicorum prodesse studia, et nocere aemulorum opprobria. Postquam autem reversa fuerit terra in terram suam, et tam nos qui scribimus, quam eos qui de nobis judican
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃m ꝓbant. Sunt qͥ audacter nos facere
asserunt: qđ arripumꝰ opus: qͦd nulus
ante nos latinoꝵ temptare ausus est
Qͥ dã in eo se disertos arbitrantur &
doctos: si alieno oꝑi detrahunt: & non
qđ ipsi possent. s quid nos ñ possumus
diuidicent. Gu autem p̾amachi qui
nos hoc facere precepisti: necesse est
os. ac habirios nr̃i tẽporis. qͥ de grecis
bonis. latina faciant ñ bona & hoĩes
eloquentissimos ipsi elingues transfe¬
cauterio. solea conteras. & scilleos ca¬
nes. ac mortifera carmina sirenarum
surda aure ꝑtranseas: ut parit̾ audire
& nosse ualeamꝰ. qͥd uaticinet᷑ osee ꝓpłi
in cuiꝰ explanatione scdm̃ decantabi¬

Expanded text:
robant. Sunt qui audacter nos facere asserant, quod arripuimus opus, quod nullus ante nos Latinorum tentare ausus est. Quidam in eo se disertos arbitrantur et doctos, si alieno operi detrahant, et non quid ipsi possint, sed quid nos non possimus dijudicent. Tu autem, Pammachi, qui nos facere praecepisti hoc, necesse est os ac Rabirios nostri temporis, qui de Graecis bonis, Latina faciunt non bona; et homines eloquentissimos, ipsi elingues transfecauterio, solea conteras: et Scylleos canes ac mortifera carmina sirenarum surda aure pertranseas: ut pariter audire et nosse valeamus quid vaticinetur Osee propheta, in cujus explanationem secundum dictabi
Abbreviated transcription (Latin):
apud latinos. necdũ roma condita al¬
be uicesimo anno amulius imꝑabat.
quẽ postea romulus regno pepulit. hȩ¬
retici suspicant᷑. qđ in sacrificioꝵ multi¬
do clemosynas redimant peccata: inqͥ¬
bus ꝑmanent cũ om̃e sacrificiũ p̃terita
scelera deleat: ñ p̃sentia. Idõ ñ inueni¬
unt dñm: qͥa aufertur a talib & ꝓcul
ta sunt oꝑa eoꝵ & cuncta quę faciunt
cruenti coloris rubigo populat᷑: quia
sanguini & int̾fectioni ꝓxima sunt. Ru¬
bigo aut̃ ꝓpͥe descendere dr̃ in rore noc¬
turno. & lactantia inspicis frumenta
maculare: colore minii & sinopidis. et
ros hȩreticoꝵ: de quibus dicitur. cleri
eorum non proderunt eis: : :¬

Expanded text:
apud Latinos nec dum Roma condita Albae vicesimo anno Amulius imperabat, quem postea Romulus regno pepulit. Haeretici suspicantur quod in sacrificiorum 52 multiod faciendo eleemosynas, redimant peccata, in quibus permanent: cum omne sacrificium praeterita scelera deleat, non praesentia; ideo non inveniunt Dominum, qui aufertur a talibus, et procul ta sunt opera eorum, et cuncta quae faciunt, cruenti coloris rubigo populatur, quia sanguini et interfectioni proxima sunt. Rubigo autem proprie descendere dicitur in rore nocturno, ac lactantia in spicis frumenta maculare colore minii, vel sinopidis, et ros haereticorum, de quibus dicitur: Cleri eorum non proderunt eis .
Abbreviated transcription (Latin):
aliquando patit᷑ tempestatẽ
Q̃ uiam frequent̾ ingredit᷑.
aut sustinet latronũ impetꝰ
aut certe metu¬
Nit: om̃iq in arte
&ptis tam gła qũa obtrectatidꝰ scdĩs adiisisq
uentis oritur. Dũ uͦ aut amici plus meri¬
to laudant: aut inimici plus iusto de¬
trahunt rarũq inuenias. qͥ in utr̃aq
partẽ ñ fauore. aut odio: s rerũ ȩ̨quita¬
te ducat᷑. Qͦd michi in scripturarũ ex¬
I enĩ quasi parua contẽpnunt: & qͥcqͥd
dixerimus. contrectare despiciunt. Alii
odio nominis nr̃i. non res s ꝑsonas con¬
siderant: magisq alioꝵ silentiũ quam

Expanded text:
aliquando patitur tempestatem: qui viam frequenter ingreditur, aut sustinet latronum impetus, aut certe metuit, omnique in arte, ia quam obtrectatio, secundis adversisque ventis oritur, dum aut amici plus merito laudant, aut inimici plus justo detrahunt: rarumque invenias qui in utramque partem non favore, aut odio, sed rerum aequitate ducatur. Quod mihi in Scripturarum exi enim quasi parva contemnunt, et quidquid dixerimus, contracta nare despiciunt: alii odio nominis nostri, non res, sed personas considerant: magisque aliorum silentium, quam
Abbreviated transcription (Latin):
nequaquã cũ dõ: s cũ amaritudine:
quȩ cũ dies idicii uenerit: germi¬
nabit suꝑ sulcos agri eoꝵ: ut qui se¬
min auerunt in gaudio : metant in
la crimis: qui riserunt fleant : qui
habuerunt. consolationẽ: Iugeant:¬

Expanded text:
nequaquam cum Deo, sed cum amaritudine, quae cum dies judicii advenerit, germinabit super sulcos agri eorum, ut qui seminaverunt in gaudio, metant in lacrymis: qui riserunt, fleant: qui habuerunt consolationem, lugeant
Abbreviated transcription (Latin):
ACCASIIN
bethauen coluert̃
habitatores sama¬
Iriȩ: quia luxit suꝑ
Tui cius. suꝑ eũ exultauert̃ in gła eius
quia migrauit ab eo. Si quidẽ & ipse

Expanded text:
accas Bethaven coluerunt habitatores Samariae, quia luxit super tui ejus super eum exultaverunt in gloria ejus quia migravit ab eo. Siquidem et ipse
Abbreviated transcription (Latin):
rit: e aua uenetie
generatio. pͥmisq cadentib foliis: ui¬
rens silua succreuerit: tunc sine nomi¬
num dignitate sola uidicant᷑ ingenia.
N ec considerat. qui lecturus ẽ. cuus uł qua¬
lesit: qͦd lecturus ẽ. Siue ille ep̃s. siue
sit laicus. imperator & dñs. miles & ser¬
uus. aut purpura & serico. aut uilissi¬
mo panno iaceat. Non honoꝵ diuersita¬
te: sed operũ merito iudi cabitur

Expanded text:
rit et alia venerit generatio, primisque cadentibus foliis virens silva succreverit, tunc sine nominum dignitate sola iudicantur ingenia. Nec considerat qui lecturus est, cuius, sed quale sit, quod lecturus est, sive ille episcopus, sive laicus, imperator et dominus, miles et servus, aut in purpura et serico, aut in vilissimo panno iaceat, non honorum diversitate, sed operum merito iudicabitur
Abbreviated transcription (Latin):
Incipit liber secundus.¬
BOBSCU¬
ris. ad obscurio
& cũ moyse
in gredimur
in nubem.
& caliginẽ.
Abyssus abi¬
sum inuocat in uoce cataractarũ dĩ:
& girans girando uadit sp̃s: & in cir¬
culos suos reuertitur. Laberinteos pa¬
timur errores: & xp̃i ceca regimus
filo uestigia. Ad hanc difficultatem:
urget petasatꝰ libri portitor. Dimidiũ
facti qui cępit habet: quantõmagis
nos qui t̾ciam partẽ iam fecimꝰ uiȩ.
eodem debemꝰ in reliquis labore su-¬
dare. ne ꝑdamus preterita. & imꝑ-¬
fectum opus augeat lectoris deside¬
rium: Itaq mi exuperi papa uene¬
rabilis. adesto p̃sens orationib: qui
corpore absens es: & impetra a dño ut
auferatur ã facie mea uelam̃ zacha-¬
ignobile ferre non poterat. Ut ego
quecũq dauid queam dicere: dñs
dabit uerbũ euangelizantib uirtu¬
planationẽ istud exordiũ est: quem
tanta celeritate dictamus: ut pene
non sit emendandi spaciũ. dũ frat̃
sisinnius ȩgyptũ ire festinat: ut odo¬

Expanded text:
it . LIBER SECUNDUS.b obscuris ad obscurioret cum Moyse ingredimur in nubem et caliginem . Abyssus abyssum invocat, in voce cataractarum Dei ; et gyrans gyrando vadit spiritus, et in circulos suos revertitur : Labyrinthios patimur errores, et Christi caeca regimus filo vestigia. Ad hanc difficultatem urget petasatus libri portitor : Dimidium facti, qui coepit, habet. . . . quanto magis nos qui tertiam partem jam confecimus viae, eodem debemus in reliquis labore sudare, ne perdamus praeterita, et imperfectum opus augeat lectoris desiderium! Itaque, mi Exuperi Papa venerabilis, adesto praesens orationibus, qui corpore absens es, et impetra a Domino, ut auferatur a facie mea velamen Zachaignobile ferre non poterat: ut ego quoque cum David queam dicere: Dominus dabit verbum evangelizantibus virtuZachariam istud exordium est, quem tanta celeritate dictamus, ut pene non sit emendandi spatium: dum frater Sisinnius Aegyptum ire festinat, ut odo
Abbreviated transcription (Latin):
głiam: & sedebit. & dñabitur suꝑ
solio suo: & erit sacerdos suꝑ solio suo:
S& consiliũ pacis erit inter duos illos:
S & coronȩ erunt helem: & thobiȩ. et
Sidaie: & hen filio sophoniȩ memo¬
riale in templo dñi: & qui ꝓcul st̃
Suenient: & ȩdificabunt in templo
Sdñi: & scietis quia dñs exercituum
misit me ad uos. Erit aut̃ hoc: si

Expanded text:
iam et sedebit et dominabitur super solio suo et erit sacerdos super solio suo et consilium pacis erit inter duos illos et coronae erunt Helem et Tobiae et Idaiae et Hen filio Sofoniae memoriale in templo Domini et qui procul sunt venient et aedificabunt in templo Domini et scietis quia Dominus exercituum m
Abbreviated transcription (Latin):
IACCU
est uerbũ dñi:
ad me dicens.
Sume a trans.¬
migratione ab-
holdai. & a tho-¬
bia. & ab idaia:
Q uenies tu in
Sdie illa: & intrabis in domũ iosiȩ¬
S filii sophoniȩ. qui uenerunt de ba¬
bilone: & sumes argentũ. & aurũ.
S& facies coronas. & pones in capite

Expanded text:
actum est verbum Domini ad me dicens: Sume a transmigratione ab Holdai et a Tobia, et ab Idaia, et venies in die illa, et intrabis in domum Josiae filii Sophoniae, qui venerunt de Babylone, et sumes argentum et aurum, et facies corona
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħarũ opusculum
cudere : certe intẽp¬
tatum latinis. et
quod magis temeritatẽ nr̃am possit
arguere: quã scientiã ꝓdere. S qui a

Expanded text:
Al. opusculum cudere, certe interpretatum Latinis, et quod magis temeritatem nostram possit arguere, quam scientiam prodere. Sed quia
Abbreviated transcription (Latin):
tor: uerberat᷑
in carcerẽ mittitur. Si illud in ty¬
po qͥa fieri ñ potuit: ergo & hoc inꝗ
typo: quia si fiat turpissimũt ẽ. Sed
respondebis: dõ iubente nichil turpe
ẽ et nos dicimꝰ nichil ds̃ p̃cepit. nisi
qͥd honestũ ẽ: nec iubendo turpia: fa
cit honesta: quȩ turpia sunt. S quia
scimꝰ nichil dm̃ uelle nisi qͦd honestũ
ẽ hoc p̃cepit qđ honestũ ẽ Hęc & in
pͥncipio ꝓlixius sum locutꝰ ut difficil¬
lma pͥmũ soluerẽ questionẽ: & oppo¬
sitũ in ipso exitu scrupulũ: dĩ auxilio
pretergrediens: ad tuta decurrerem
Cgterũ ñ ignoro p̃amachi Rm̃ie. a mul¬
tis ȩccłiasticis p̃t̃missam & qͥ exponere
sunt conati. Apud grecos repperi apolli¬
narẽ laodicenũ: qui cũ in adolescenti¬
a sua breues & in hc̃ & in alios ꝓpħas
cõmentariolos reliquisset: tangens ma¬
gis sensus quã explicans: rogatus est
postea ut in osee plenius scriberet: qͥ
liber uenit in nr̃as manꝰ s ipse nimia

Expanded text:
tor verberatus in carcerem mittitur. Si illud in typo, quia fieri non potuit: ergo et hoc in typo, quia si fiat, turpissimum est. Sed respondebis, Deo jubente, nihil turpe est: et nos dicimus, nihil Deus praecipit nisi quod hSed quia scimus nihil Deum velle nisi quod honestum est, hoc praecepit quod honestum est. Haec in principio prolixius sum locutus, ut difficillimam primum solverem quaestionem, et obsitum in ipso exitu scopulum Dei auxilio praetergrediens, ad tuta decurrerem. Caeterum non ignoro, Pammachi charissime, a multis Ecclesiasticis praetermissam: et qui exponere sunt conati, apud Graecos reperi Apollinarem Laodicenum, qui cum in adolescentia sua breves et in hunc et in alios prophetas commentariolos reliquisset, tangens magis sensus, quam explicans, rogatus est postea, ut in Osee plenius scriberet: qui liber venit in nostras manus; sed et ipse nimia
Abbreviated transcription (Latin):
strat . s ꝑgit ad lupanar. & scortũ du-¬
cit ad lectulũ & ñ mutat illã pudici¬
tiȩ matronali: s se luxuriosũ ac nepotẽ
probat. Qͥ enĩ adheret merctrici: unũ
cũ ea corpꝰ efficit᷑. hȩc igit᷑ audientes
qͥd possumus respondere. nisi illud pro¬
pheticũ: qͥs sapiens & intelleget ista
intellegens & cognoscet ea Unde et
nobis dicendũ ẽ cũ dauid. Reuela o-¬
culos meos. & considerabo mirabilia
de lege tua: ut introducat nos rex m
cubiculũ suum: & uelamen q̃d ante
moẏsi oculos positũ erat. in lectione
ueteris testam̃ti: tollat a nobis. Stat̃i
eñi ut locutus ẽ dñs. pat̾ in manꝰ tuas
cõmendo sp̃m meũ : & hȩc dicens expi¬
rauit: uelũ tẽpli scissum ẽ. & omnia
uidȩoꝵ secreta patuerunt: & fons qui
aquas steriles atq mortiferas. sapien¬
tię suę condiuit sale & fecit ẽẽ pota¬
biles. marã q legis. quȩ interp̃tatur

Expanded text:
strat; sed pergit ad lupanar, et scortum dustrat; sed pergit ad lupanar, et scortum ducit ad lectulum. Et non initiat illam pudicitiae matronali; sed se luxuriosum ac nepotem probat. Qui enim adhaeret meretrici, unum cum ea corpus efficitur . Haec igitur audientes quid possumus respondere nisi illud propheticum: Quis sapiens et intelliget ista, intelligens et cognoscet ea? Unde et nobis dicendum est cum David: Revela oculos meos, et considerabo mirabilia de lege tua ; ut introducat nos rex in cubiculum suum , et velamen quod ante oculos Moysi positum fuit in lectione veteris Testamenti , tollat a nobis . Statim enim ut locutus est Dominus: Pater, in manus tuas commendo spiritum meum, et haec dicens exspiravit , velum templi scissum est, et omnia Judaeorum secreta patuerunt. Et fons qui aquas steriles atque mortiferas sapientiae suae condivit sale, et fecit esse vitales : Maraque Legis, quae interpretatur
Abbreviated transcription (Latin):
uixta illud eugłii. Quis putas est fide¬
lis seruus & prudens. quẽ constituit do¬
minus suꝑ familiam suam: qͥs enĩ ñ
statim in fronte libri scandali ⁊etur
& dicat: osee pͥmus om̃ium ꝓpħarũ
meretricẽ accipere iubet᷑ uxorẽ: & ñ
contradicit: non saltẽ nolle se simu¬
lat: ut rẽ turpẽ facere uideatur inui¬
tus: sed exequitur lȩtus imperiũ. qua¬
si optauerit: quasi multo tẽpore eũ
pudicitis̨ uacasse peniteat: cum hod¬
nestiora et absq peccato scõs uiros ren¬
nuisse dño iubente legimus: Moyses
mittit᷑ ad pharaonẽ. & dux israhelitici
popłi constituitur: & tam̃ non in becil¬
litate. s humilitate respondit. Pr̾oui¬
de aliũ. quẽ mittas. hieremias puerũ
se ẽẽ dicit: ne peccantẽ arguat hie¬
rusalẽ. Hierechiel iubet᷑ de om̃i ge¬
nere leguminis. ac sementis unũ subci¬
nericium panẽ facere: & coquere illũ
accipe uxorẽ fornicariã : ñ front̾ẽ ru-¬
cundiã. mutato genarũ rubore demon-¬

Expanded text:
ii: Quis putas est servus fidelis et prudens quem constituit Dominus super familiam suam ? Quis enim non statim in fronte libri scandalizetur, et dicat: Osee primus omnium prophetarum meretricem accipere jubetur uxorem, et non contradicit? Non saltem nolle se simulat, ut rem turpem facere videatur invitus; sed exsequitur laetus imperium, quasi optaverit, quasi multo tempore eum pudicitiae vacasse poeniteat: cum honestiora et absque peccato sanctos viros renuisse, Domino jubente, legerimus. Moyses mittitur ad Pharaonem, et dux Israelitici populi constituitur: et tamen non imbecillitate, sed humilitate respondet: Provide alium quem mittas . Jeremias puerum esse se dicit, ne peccantem arguat Jerusalem . Ezechiel de omni genere leguminis ac sementis unum subscinericium panem facere, et coquere illum Accipe uxorem fornicariam , non frontem rucundia mutato genarum rubore, demon
Abbreviated transcription (Latin):
per insibilat. tuȩ prudentię fatear ñ
in om̃ib sũ secutus: ut uidex potius
oꝑis eoꝵ quã int̾pres existerẽ: dicerẽ¬
q qͥd mͥ uideret᷑ in singulis: & qͥd ab
hebreoꝵ magistris uix uno & altero
acceper̃i. Quoꝵ & apud ipsos iã rara
auis ẽ : dum om̃s deliciis student. et
pecuniis: & magis uentris: quã pecto¬
ris curã gerent: & in hoc se doctos arbi¬
trantur: si in tabernis medicoꝵ de
cunctoꝵ oꝑib detrahunt. S ĩa tem¬
pus est: ut ꝓpħȩ uerba ponentes: ea
quȩ scripta sunt disseramus:

Expanded text:
per insibilet tuae prudentiae fatear, non per insibilet tuae prudentiae fatear, non in omnibus sum secutus; ut judex potius operis eorum quam interpres existerem, diceremque quid mihi videretur in singulis, et quid ab Hebraeorum magistris vix uno et altero acceperim. Quorum et apud ipsos jam rara avis est, dum omnes deliciis student et pecuniis, et magis ventris quam pectoris curam gerunt, et in hoc se doctos arbitrantur, si in tabernis medicorum de cunctorum operibus detrahant. Sed jam tempus est ut prophetae verba ponentes, ea quae scripta sunt, disseramus.
Abbreviated transcription (Latin):
eͦd & capite careat & fins. Pierii qͦq
legi tractatũ longissimũ: quẽ in exor¬
dio huiꝰ ꝓpħȩ die uigiliarũ dñice pas.¬
sionis: ex tẽꝑali & diserto sermone ꝓful¬
dit. Et cusebius cesariensis in octauo
Unde ante annos circiter xxii. cũ roga
tris tuȩ paulȩ: illud enĩ nomen carniᷤᷤ
hoc sp̃c ẽ: quę monasterioꝵ & scriptu¬
rarũ sẽꝑ amore flagrauit: cũ essem a¬
lexandriȩ uidi didimũ & eũ frequen¬
ter audiui: uirũ sui tẽꝑis eruditissimũ
Rogaui q ut qđ origenes ñ fecerat
ipse copleret: & scriberet in oseȩ cõmen¬
tarios. qͥ tres libros ad me me petente
dictauit: qͥnq quoq alios in zacha¬
riam Nam & in ipsum duo tantum
origenes scripsit uolumina: uix tertiã
partẽ. a pͥncipio libri usq ad uisionem
quadrigarũ edisserens. Hȩc dico: ut
noueris quos in ꝓpħȩ huiꝰ cãpo. habu¬
er̃ĩ p̃cursores. Quos tam̃ ut simpliciter.
& ñ suꝑbe. sicut qͥdã meoꝵ amicoꝵ sẽ¬

Expanded text:
capite careat et fine. Pierii quoque legi tractatum longissimum, quem in exordio hujus prophetae die vigilarium Dominicae passionis extemporali et diserto sermone profudit. Et Eusebius Caesariensis in octavo Unde ante annos circiter viginti duos, ctris tuae Paulae illud enim nomen carnis, hoc spiritus est: quae monasteriorum et Scripturarum semper amore flagravit essem Alexandriae, vidi Didymum, et eum frequenter audivi, virum sui temporis eruditissimum, rogavique eum, ut quod Origenes non fecerat, ipse compleret, et scriberet in Osee Commentarios: qui tres libros, me petente, dictavit, quinque quoque alios in Zachariam. Nam et in ipsum duo tantum Origenes scripsit volumina, vix tertiam partem a principio libri usque ad visionem quadrigarum edisserens. Haec dico, ut noveris quos in Prophetae hujus campo habuerim praecursores: quos tamen ut simpliciter et non superbe sicut quidam meorum amicorum sem