comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tia scripta uenerunt. quib me lau¬
cdator pristinus ornasset p̃coniis:¬
fateor ilico ad obiecta respondi: & me
ñ ẽẽ hereticum. totis uirib ꝓbare
conatus sum Misiq hos ipsos apo¬
logiȩ meȩ libros: et recentem epłam
plenam iniuriarum et criminũ:
Quid me uis facere bone amice: Si tace¬
am: indebor crimen agnoscere: Si¬
loquarꝰ terres me gladiis tuis: & ac¬
cusationem iam ñ eccłasticam. sed tͥ¬
buinalium cõminaris: Quid feci: Qd
cõmeru: In quo te lesis Quia nomi
naui hereticũ. qͥa tuis laudib dixi¬
me indignũ. quia hereticoꝵ frau¬
dulentias & ꝑiuria aꝑto sermone
descripsi: quid ad te. qui & catholi¬
cum et ueracem ẽẽ te iactas. qui li¬
bentius me accusas quam te defen¬
dis: Nun mea defensio. accusatio tua
ẽ. aut aliter orthodoxus eẽ ñ poteris :
nisi me hereticum comꝓbaueris:
Quid tͥ ꝓdest societas mea: aut quȩ ẽ
ista prudentia: Accusatꝰ ab aluis. ac¬

Expanded text:
tia Scripta venerunt, quibus me lautia Scripta venerunt, quibus me laudator pristinus ornasses praeconiisFateor, illico ad objecta respondi; et me non esse haereticum, totis viribus probare conatus sum. Misique hos ipsos Apologiae meae plenam injuriarum et criminum. Quid me vis facere, bone amice? Taceam? Videbor crimen agnoscere. Loquar? Terres me gladiis tuis, et accusationem non jam Ecclesiasticam, sed tribunalium comminaris. Quid feci? quid commerui? in quo te laesi? Quia me negavi haereticum? quia me tuis laudibus duxi indignum? quia haereticorum fraudulentias et perjuria aperto sermone descripsi? Quid ad te, qui et catholicum et veracem te esse jactas, qui libentius me accusas quam te defendis? Num mea defensio, accusatio tua est? Aut aliter orthodoxus esse non poteris, nisi me haereticum comprobaveris? Quid tibi prodest societas mea? Aut quae est ista prudentia? Accusatus ab aliis, ac
Abbreviated transcription (Latin):
tibi p̃ceptum ẽ. qui te ꝑcusserit in
maxillã. p̃be ei & alteram: Quid enĩ
bone uir tibi p̃ceptũ ẽ. ut meũ eru¬
ens oculũ mͥ effodias: & si paululum
me cõmouero. eugłii michi p̃cepta
cantabis: Uis scire tutas argutiarũ
tuarum strophas. et uulpecularum
insidias quȩ habitant in parietinis:
de quib et iezechiel loquit᷑. quasi
uulpes in deserto ꝓpħȩ tui isrł: Aus¬
culta quid feceris: Ita me intua p̃fa¬
tione laudasti. ut obicerentur michi
laudes tuȩ: et nisi me alienum tanto
laudatore dixissem. hereticus iudi¬
carer: Postquam reppuli crimina
idẽ laudes tuas. et absq inuidia tui
nominis respondi criminib ñ cͥmi¬
natori: atq ut me catholicum a
te infamatus ꝓbarem. inuectus sũ
in hereticos: irasceris. furis. & lucu¬
lentissimos libros contra me tu cõpo¬
nis Quos cũ legendos et cantandos
om̃ib tradidisses: certatim ad me
de italia ⁊ urbe roma atq clalma¬

Expanded text:
tibi praeceptum est: Qui te percusserit in tibi praeceptum est: Qui te percusserit in maxillam, praebe illi et alteram ? Quid enim, bone vir, tibi praeceptum est, ut me verberes; oculum mihi effodias; et si paululum me commovero, Evangelii mihi praecepta cantabis. Vis scire totas  Al. tortas argutiarum tuarum strophas, et vulpecularum insidias, quae habitant in parietinis, de quibus Ezechiel loquitur: Quasi vulpes in deserto Prophetae tui, Israel ? Ausculta quid feceris. Ita me in tua Praefatione laudasti, ut objicerentur mihi laudes tuae, et nisi me alienum a tanto laudatore dixissem, haereticus judicarer. Postquam repuli crimina, id est laudes tuas, et absque invidia tui nominis, respondi criminibus, non criminatori: atque ut me catholicum a te infamatus probarem, invectus sum in haereticos; irasceris, furis, 539 et luculentissimos libros contra me cudis: quos quum legendos et cantandos omnibus tradidisses, certatim ad me de Italia, et urbe Roma, atque Dalma
Abbreviated transcription (Latin):
hoc magister optime emendare cupi¬
ebas. si illi ad quos scribis nichil deli¬
querant: si me quem arguis ñ ad me
scripseras: Et ego tibi tuis responde
bo sermonibꝰ: Quem emendare cupi¬
ebas magister indocte: Eos ne qui ñ
peccauerant: an me adquem non
scͥpseras: Brutos putas ẽẽ lectores. et
omnes non intelligere prudentiã tuã.
immo maliciã. qua & serpens prudñ¬
tior. fuit cunctis bestiis in parachyso:
ut a me secretam cõmonitionẽ flagites.
quem publica accusatione ꝑsequeris:
& ñ te pudet accusationẽ tuã apologi¬
am uocare: quererisq cur opponam
clpeum pugioni tuo: & tͥ quasi reli¬
giosus & sanctulus ꝑsonam humili¬
tatis imponis: et dicis Si errauerã:
quare seribis aliis. et non me ipsum
redarguis: hoc ipsũ in te retorque¬
bo Quicquid enim me ñfecisse cau¬
saris: quare ñ ipse fecisti: Uelut si
quis prignis aliquem calcibq colli¬
dens. si resistere uoluerit dicat er ñne

Expanded text:
hoc, magister optime, emendare cupihoc, magister optime, emendare cupiebas? si illos, ad quos scribis, nihil deliquerant; si me quem arguis, non ad me scripseras. » Et ego tuis respondebo tibi sermonibus: Quem emendare cupiebas, magister indocte? eosne, qui non peccaverant? an me, ad quem non scripseras? Brutos putas esse lectores, et omnes non intelligere prudentiam tuam, immo malitiam, qua et serpens prudentior fuit cunctis bestiis in paradiso: ut a me secretam admonitionem flagites, quem publica accusatione persequeris; et non te pudet accusationem tuam Apologiam vocare? Quererisque cur opponam clypeum pugioni tuo, et tibi quasi religiosulus et sanctulus personam humilitatis imponis et dicis: « Si erraveram, quare scribis aliis, et non meipsum redarguis? » Hoc ipsum in te retorquebo: Quidquid enim me non fecisse causaris, quare non ipse fecisti? Velut si quis pugnis aliquem calcibusque collidens, si resistere voluerit, dicat ei: Nonne
Abbreviated transcription (Latin):
tũ: et nc̃ humilitatis uerba ꝑstringis:
tinante eo qui adte remeabat. ma¬
lui paucis adte quam ad alios pro
tuis maledictis latius scribere: et in¬
terim audacter fruitor imꝑitia tua:
Semel enim confessus es dicens. super¬
flua tibi rep̃hensio fuit inpaucis. quȩ
ꝓfessa nobis habet᷑ in omnib: nec rep̃¬
hendã quod comparatum codicẽ ꝓ
empto posueris: cũ comparatio equa¬
lium sit: emptio p̃cii annumeratio.
Et refestinante eo qui ad te remeabat.
Sordidissi mȩ elocitionis pͥtolos iȩ. tan¬
tum sensib respondebo: & te inõĩb
nequaquam soloecistam ac barbarũ.
sed mendacẽ. subdolum. impudentẽ
scribis. ut me cõmoneas. et emenda¬
tum uelis. ne cȩteris scandalũ facias.
et aliis furentib ugulentur alii: cur
libros contra me scribis ad alios. et le¬
gendos ꝑsatellites tuos coto orbe disꝑ¬
gis: Ubi ẽ fillogissimus tuus. quo me
irretire conaris & loqueris. quẽ in

Expanded text:
tum, et nunc humilitatis praestigiis tum, et nunc humilitatis praestigiis tinante eo, qui ad te remeabat, malui paucis ad te, quam ad alios pro tuis maledictis latius scribere. Et interim audac ter frueris imperitia tua. Semel enim confessus es, dicens: « Superflua tibi reprehensio fuit in paucis, quae professa nobis habetur in omnibus. » Nec reprehendam, quod comparatum codicem, pro empto posueris: cum comparatio aequalium sit; emptio pretii annumeratio: et refestinante eo, qui ad te remeabat, sordidissimae elocutionis περισσολογίᾳ. Tantum sensibus respondebo; et te nequaquam soloecistam, ac barbarum, sed 538 mendacem, subdolum, impudentem scribis, ut me commoneas, et emendatum velis, ne caeteris scandalum facias, et aliis furentibus, jugulentur alii: cur libros contra me scribis ad alios, et legendos per satellites tuos toto orbe dispergis? Ubi est syllogismus tuus, quo me irretire conaris, et loqueris? « Quem in
Abbreviated transcription (Latin):
tantam habes gͦci latiniq sermonis
scientiam. ut et greci te latinum
⁊ latim grecũ putent: et papa epi
meritate contra tantarum artiũ
uirũ audeas dicere.tu. qui tot dis¬
ciplinarum oculis uigilas: quomͦ
uenia donandus es si erraueris. et
ñ ꝑpetuo pudoris silentio conte¬
gendus: Quod cum legissem. &
me putarem alicubi insermone
eum aliquid meoꝵ ꝓlaturum eẽ
uicioꝵ: subito intulit Ante bidu¬
um michi quam ꝓficisceret᷑ har̃
baiuilus. in manꝰ uenerunt: quȩ
in me declamasti Ubi ẽ gͦ quod
minaris & dicis: quomodo uenia¬
donandus es si erraueris. & non
ꝑpetuo pudoris silentio contegen¬
dus: Nisi forte ꝑ angustia tempo¬
ris ñ potuisti eã in ordine diger̾e.
aut aliquem de eruditis conduc¬
turus eras: qui in opusculis meis
gemmarum eloquentiȩ tuȩ orna¬
menta ꝑquireret: Supra scribis.
gratis a me missũ suscipe codicẽ.
quem censu magno cuꝑes compara¬

Expanded text:
tantam habes Graeci Latinique sermonis tantam habes Graeci Latinique sermonis scientiam, ut et Graeci te Latinum, et Latini te Graecum putent: et papa Epipmeritate contra tantarum artium virum audeas dicere: « Tu qui tot disciplinarum oculis vigilas, quomodo venia donandus es, si erraveris, et non perpetuo pudoris silentio contegendus? » Quod cum legissem, et me putarem alicubi in sermone eum aliquid meorum prolaturum esse vitiorum, subito intulit: « Ante biduum mihi, quam proficisceretur harum bajulus, in manus venerunt, quae in me declamasti. » Ubi est ergo, quod minaris, et dicis, « Quomodo donandus es venia, si erraveris, et non perpetuo pudoris silentio contegendus? » Nisi forte prae angustia temporis potuisti ea in ordinem digerere: aut aliquem de cruditis conducturus eras, qui in opusculis meis gemmarum eloquentiae tuae ornamenta perquireret. Supra scripsisti: « Gratis a me missum codicem suscipe, quem sensu magno cuperes compara
Abbreviated transcription (Latin):
tra tullii tui sententiam multa iac¬
tantia faceres odiosam Ubi iactaui
eloquentiam meã: qui etiã a te
laudatam ñ libenter accepi: Anħ
dicis: quia ñ uis subdolã p̃dicatioe
palpari: Aꝑte accusaberis: ut qui
laudantem respius. sentias criminã¬
tem Imꝑitiam autẽ tuã ñ tam stul¬
tus eram ut rep̃benderem: quam
nemo potest fortius accusare. nisi tu
ipse dum scribis: sed uolui ostende¬
re condisc ipulis tuis. qui tec ũ litte
nem. & maledicere omnib bone con¬
scientie signũ arbitraris: Nec ut¬
dicis. tibi ferulas adhibeo. neq athe
doctrine. omnes tractatores ferre
non possumus: et ingenii acumine
ꝑstringis oculos nr̃os. in tantũ ut
om̃s tuos inuidos putes Certatim
oppͥmere te cupimus. nisi semel inscri¬
bendo optinueris pͥncipatum: & in¬
arce eloquentie testeris. cunctis
nobis qui aliquid scire uolumus.
mutire non liceat: Ego philosophꝰ.
guis hoc mͦ et tu bilinguis eris: qͥa

Expanded text:
tra Tullii tui sententiam, multa jactra Tullii tui sententiam, multa jactantia faceres odiosam. » Ubi jactavi eloquentiam meam, qui etiam a te laudatam non libenter accepi? An hoc dicis, quia non vis subdola praedicatione palpari? Aperte accusaberis, ut qui laudantem respuis, sentias criminantem. Imperitiam autem tuam, non tam stultus eram, ut reprehenderem; quam nemo potest fortius accusare, quam tu ipse dum scribis. Sed volui ostendere condiscipulis tuis, qui tecum non didnem, et maledicere omnibus, bonae conscientiae signum arbitraris. Nec tibi, ut dicis, ferulas adhibeo, neque athendoctrinae omnes tractatores ferre non possumus, et ingenii acumine perstringis oculos nostros, intantum ut omnes 537 tuos invidos putes, certatim opprimere te cupimus: ne si semel in scribendo obtinueris principatum, et in eloquentiae arce steteris, cunctis nobis qui aliquid scire volumus, mutire non liceat. Ego philosophus,nguis. Hoc modo et tu bilinguis eris, qui
Abbreviated transcription (Latin):
ri datum sit: iͥ. ꝑquem. aut cui cdatũ:
Utiq ꝓditorem tuum abiecisti ate: et
tanti facinoris reum a tuo consortio
seꝑasti Hide ne magis illud uerũ sit.
a paucis amicis tuis. et eusebio & cete¬
ris data exemplariaꝰ que ita inter se
congruunt atq consentiunt: ut ne
puncto quidẽ ab altero differant: De¬
in cuiꝰ prudentie ẽ. dare alus exemplar.
quod nondũ emendaueris: Scͥptȩ ad
purum ñ erant scedulȩ: & emendan¬
dos errores tuos iam alii possidebant:
Sentisne ñ herere inter se m̃daciumꝰ
et qđ tibi in articulo temporis. ꝓfuit.
ut ep̃orum sententias subterfugeres.
patere cliscussũ. et tuis uerbis redar¬
gui: Ex quo apparet uixta melyti
oratoris elogium. te uoluntatem habe¬
re mentiendi: artem fingendi non
sa ut locutus es uerba subnectam:
E loquentiam ut dicis tuam: & ñ pre¬
fationem meã. laudasse me fateor:
Etiam nunc laudarem: nͥ tu eam con¬

Expanded text:
ri datum sit, ubi, per quem, aut cui datum. ri datum sit, ubi, per quem, aut cui datum. Utique proditorem tuum abjecisti a te  Al. ante; et tanti facinoris reum a tuo consortio separasti. Vide ne magis illud verum sit, a paucis illis amicis tuis, et Eusebio et caeteris data exemplaria; quae ita inter se congruunt, atque consentiunt, ut ne puncto quidem alterum ab altero differat. Deinde cujus prudentiae est, dare exemplar aliis, quod nondum emendaveras? Scriptae ad purum non erant schedulae; et emendandos errores tuos jam alii possidebant. Sentisne non haerere inter se mendacium? Et quid tibi in articulo temporis profuit, ut episcoporum sententias subterfugeres, patere discussum, et tuis te verbis redargui? Ex quo apparet juxta inclyti oratoris  Ciceronis  elogium, te voluntatem habere mentiendi, artem fingendi non sa, ut locutus es, verba subnectam. « Eloquentiam, ut dicis, tuam, et in Praefatione mea laudasse me fateor; et etiam nunc laudarem, nisi tu eam con
Abbreviated transcription (Latin):
co facilius ab eusebio falsate sunt: Aut
ego tardior. sum: aut mͥ satis fatuum &
obtusũ uidet᷑: Si necdum em̃date nec
ad purũ digestȩ erant scedulȩ÷ error
earum ñ eusebio imputabit᷑. sed more
et tarditati tuȩ. qui emendare cessast:¬
& in eo solo erit ille culpabilis. quia scͥꝑ¬
ta tua cito disseminauit in uulgus. qͦ
tu paulatim em̃dare decreueras: Sin
autem ut tu uis falsauit eusebius: qͥd
causaris atq p̃tendis in em̃datas. et nec¬
dum ad purum digestas. in publicum
ꝓrupisse: Et emendate et ñ emenda¬
te: similem recipiunt falsitatem: Null
inquit eos habebat libros: aut admodũ
pauci: In uno quanta diu̾sitas: Si nul¬
lus eos habebat: qͦmͦ apud paucos erant:
Si pauci habebant: cur nullũ habuisse m̃¬
tiris: Cum autẽ dicas apud paucos fu¬
isse. & te ipso confitente subuersum sit
qđ nullus habueritꝰ ubi ẽ illud quod
quereris auro redemptum notarium
tuum: Dic nom̃ notarii: qnͣtum au¬

Expanded text:
co facilius ab Eusebio falsatae sunt. Aut co facilius ab Eusebio falsatae sunt. Aut ego tardior sum; aut mihi satis fatuum et obtusum videtur. Si nondum emendatae, nec ad purum digestae erant schedulae, error earum non Eusebio imputabitur, sed morae et tarditati tuae, qui emendare cessasti. Et in eo solo erit ille culpabilis, quia scripta tua cito disseminavit in vulgus, quae tu paulatim emendare decreveras. Sin autem, ut tu vis, eas falsavit Eusebius: quid causaris, atque praetendis inemendatas, et necdum ad purum digestas in publicum prorupisse? Et emendatae enim, et non emendatae similem recipiunt falsitatem. Nullus, inquis, eos habebat libros, aut admodum pauci. In uno sermone quanta diversitas! Si nullus eos habebat, quomodo apud paucos erant? Si pauci habebant, cur nullum habuisse mentiris? cum autem dicas 536 apud paucos fuisse; et te ipso confitente subversum sit, quod nullus habuerit, ubi est illud, quod quereris, auro redemptum notarium tuum? Dic nomen notarii, quantum au
Abbreviated transcription (Latin):
doris assume: nec despecta ꝙ calcata con¬
scientia tua uerbis te purgandum pu¬
tes.qui rebus urgeris:Si eusebius
auro redemit in em̃datas scedulas qͣs
falsaris: et tu ꝓfer tuas. quȩ falsate ñ
sunt: Et si ꝓbaueris nichil in illis here¬
ticum: tunc ille crimine tenebit᷑ fal¬
sitatis Quãuis mutes: quãuis corrigis
catholica ñ ꝓbabis: Si enĩ error eẽt
in uerbis. aut in paucis sensib: possent
detruncari mala. ⁊ bona ꝓhis reponi:
Ubi autẽ tota disputatio equalis ẽ. et u¬
niu̾se rationabiles creaturȩ que ꝓpͥa
uoluntate consuerant. in unum pꝰaa
reuertent᷑ statim. ut rursũ ex alio pͥn¬
cipio. aliȩ sint ruinȩ: quid habes em̃¬
clare. nͥ c̾uncta mutaueris: Quodsi
facere uolueris: iam ñ libros alienos
int̾p̃taberis. s condes tuos: hoc autẽ
cuiusmodi argum̃tũ sit ñ intelligo.
quia inquit in emendatȩ & nondum
ad purũ digestȩ erant scedule. iccir¬

Expanded text:
doris assume, ne despecta et calcata condoris assume, ne despecta et calcata conscientia tua, verbis te purgatum putes, qui rebus urgeris. Si Eusebius auro redemit inemendatas schedulas, quas falsaret, tu profer tuas, quae falsatae non sint: et si probaveris nihil in eis haereticum, tunc ille crimine tenebitur falsitatis. Quamvis mutes, quamvis corrigas, catholicas non probabis. Si enim error esset in verbis, aut in paucis sensibus, possent detruncari mala, et bona pro his reponi. Ubi autem tota disputatio aequalis est: ut universae rationales creaturae, quae propria voluntate corruerant, in unum postea revertantur statum: ut rursum ex eodem principio aliae sint ruinae; quid habes emendare, nisi cuncta mutaveris? Quod si facere volueris, jam non libros alienos interpretaberis, sed condes tuos. Hoc autem cujusmodi argumentum sit, non intelligo. Quia, inquit, inemendatae, et nondum ad purum digestae erant schedulae, idcir
Abbreviated transcription (Latin):
dñm suũ: Nideamꝰ tamen quid m̃s
necessarius de scȩdulis tuis necdũ
em̃datis. nondũ ad purum cligestis.
falsauerit: et ob id facilior et falsi¬
tas fuerit.qd aut nullus eas habe¬
ret. aut ad modũ pauci Et ante scͥp¬
si. et nunc eadem deo mediante ꝓ¬
testor: me non approbasse eius ac
num: Quidenĩ necesse ẽ in multoꝵ
scandala riunãq ꝓferre: quȩ secreto aut
corriꝑe ualeas. aut emendare: S quia
unusquisq uiuit stomacho suo. & ami¬
cus non statim dñs ẽ alterius uolunta¬
tis: sicut accusationem etiam uerã
rep̃hendo. sic falsitatẽ scedularũ in scõ
uiro ñ suscipio Quid enim homo lati¬
nus de interp̃tatione grȩca potuit i¬
mitari. aut quid subtrahere uel aclde¬
re in libris ꝑiarchon. ubi sic contexca
sunt omĩa. et alterum pendet ex alte¬
roꝰ ut qͥcquid tollere uel addere uolu
eris. quasi pannus in uestim̃to statim
appareat: Qđ̃ gͦ me mones: ipse facito:
Paululum saltem humani si ñ xp̃iam pu¬

Expanded text:
n. -- « Videamus tamen quid meus necessarius de schedulis tuis, necdum emendatis, et nondum ad purum digestis, falsaverit: et ob id facilius ei falsatae fuerint, quod aut nullus eas haberet, aut admodum pauci. » Et ante scripsi, et nunc eadem, Deo audiente, protestor, me non approbasse accusatinum. Quid enim necesse est, in multorum scandala ruinamque proferri, quae secreto aut corripere valeas, aut emendare? Sed quia unusquisque vivit stomacho suo: et amicus non statim dominus est alterius voluntatis: sicut accusationem etiam veram reprehendo, sic falsitatem schedularum in sancto viro non suscipio. Quid enim 535 homo Latinus de interpretatione Graeca potuit immutare? Aut quid subtraheret, vel adderet in libris περὶ Ἀρχῶν ubi sic contexta sunt omnia, et alterum pendet ex altero, ut quidquid tollere volueris, vel addere, quasi pannus in vestimento statim appareat? Quod ergo me mones, ipse facito: paululum saltem humani, si non Christiani pu
Abbreviated transcription (Latin):
p̃mii: Ego auro redimerẽ notari¬
um tuum : Et quis tantus ac talis
ẽ. ut audeat cum croeso et clario
pugnare diuitiis: ut subitũ clema¬
ratum & crassum ñ ꝑtimescat:Us¬
q acleone obdurasti frontem. ut
mendacium ponas spẽ tuã. & esti¬
mes te ꝓtegi posse mendacio᷑ ut
qͥcquid finxeris tibi credendũ pu¬
tes: Quis bethleem de cubiculo
fr̃is eusebii furatus ẽ epłam lauda¬
tricem suam: Cuius artificio: Q
a cuius ministris in sc̃ę fabiolȩ ho¬
spicio. & uiri. xp̃ian & prudentis
oceani inuentus ẽ codex: quem il¬
li nunquã uiderant: An iecirco te
estimas innocentem: si qͥcqͥd tuũ
ẽ in alios conferas: Quicumq te
offenderit. quãuis simplex. quauis
innoxius sit: ilico criminosus fiet:
habes enim ꝑ qđ danȩ ẽ uicta pudi¬
cicia: quod giezi p̃tulit magistri

Expanded text:
prooemii? Ego auro redimerem notariprooemii? Ego auro redimerem notarium tuum? Et quis talis ac tantus est, ut audeat cum Croeso et Dario pugnare divitiis? Ut subitum Demaratum, et Crassum non pertimescat? Usque adeone obdurasti frontem ut mendacium ponas spem tuam: et existimes te protegi posse mendacio, et quidquid finxeris tibi credendum putes? Quis Bethleem de cubiculo fratris Eusebii furatus est epistolam laudatricem tuam? Cujus artificio, et a cujus ministris in sanctae Fabiolae hospitio, et viri Christiani et prudentis Oceani, inventus est codex, quem illi numquam viderant? An idcirco te existimas innocentem, si quidquid tuum est, in alios conferas? Quicumque te offenderit, quamvis simplex, quamvis innoxius sit, illico criminosus fiet? habes enim, per quod Danaes est victa pudicitia, quod Giezi magistri
Abbreviated transcription (Latin):
micida. de scorto meretrix. seurra
de mimo: qui parturis mͥ montes
cͥminum et gladios quos defigas
cuiss Iecircone cereales & annaba¬
sii tui ꝑdiu̾sas ꝓuincias cucurrert᷑
ut laudes meas legerent: ut pani¬
gyricum tuum ꝑ angulos et plate¬
as. ac muliercularum textrina
recitarent: hec ẽ tua illa scã ue¬
recundia᷑ hec edificatio xp̃iana:
Sic modestus es. sic prudens. ut cater¬
uatim de occidente uemientes. mͥ
tua maledicta narrauerint.ita me¬
morit̃ & consentanee. ut ego cogerer.
ñ scriptis tuis quȩ nec dum legerã.
s scriptoꝵ respondere opimonib:
et uolantia toto orbe iacula falsita¬
tis. clypeo ueritatis exciꝑe: Seqͥt᷑
mere notariũ meũ: sicut amici
tui de meis piarchonscedulis ñdũ
emendatis. nondũ ad purũ digestis
fecerunt: ut facilius falsare possent
quod aut nullus hab̾et. aut achmo¬
dum pauci Gratis a me missũ sus¬
cipe codicem: quem censu magno
cuꝑes comparatum: Non te puclet

Expanded text:
micida, de scorto meretrix, scurra micida, de scorto meretrix, scurra de mimo? Qui parturis mihi montes criminum, et gladios quos defigas cuis? Idcircone Cereales et anabasii tui per diversas provincias cucurrerunt, ut laudes meas legerent? Ut panegyricum tuum per angulos et plateas, ac muliercularum textrinas recitarent? Haec est tua illa sancta verecundia, haec aedificatio Christiana; sic modestus es, sic pudens, ut catervatim de occidente venientes, mihi tua maledicta narraverint: ita memoriter et consentanee, ut ego cogerer 534 non scriptis tuis, quae necdum legeram, sed scriptorum respondere opinionibus, et volantia toto orbe jacula falsitatis, clypeo veritatis excipere. mere notarium meum: sicut amici tui de meis περὶ Ἀρχῶν schedulis, nondum emendatis, nondum ad purum digestis, fecerunt: ut facilius falsare possent, quod aut nullus haberet, aut admodum pauci. Gratis a me missum suscipe codicem, quem censu magno cuperes comparatum. » Non te pudet
Abbreviated transcription (Latin):
cum officina & meditatione ꝓbato
si tacuero cruminosus ero: si respon¬
dero maledicus Tu me gͦ & ꝓhibes
& cogis ad respondendum In quo u¬
trumq mocłabor: ut obiecta diluã
et ab iniuria temꝑem Quisenĩ eũ ñ
timeat. qui ẽ paratus occidere: Seqͣr¬
q uestigia ꝓpositionis tuȩ: seruans
cetera illis erudissimis libris. quos
antequam legerem confutaui. Picis
te accusationem meã acl eos tan¬
tum misisse qui meis u̾bis lesi fue¬
rant. & ñ ad plures: quia ñ ad ostñ¬
tationem sed ad edificationẽ . xp̃ia¬
nis loqñdũ ẽ Et unde orote. libro¬
rum tuoꝵ ad me fama ꝑuenit:
Quis eos romȩ. quis in italia. quis ꝑ
dalmatiȩ insulas disseminauit:
Si in serimis tuis et amicoꝵ. tuoꝵ
latebant. ad me quomodo mea eri¬
mina ꝑuenerunt: et audes dice¬
re.te ñ ad ostentationem sed edi¬
ficationem quasi xpĩanũ loquie
Quid de sene senex tauta confingis
quanta non diceret de latrone ho¬

Expanded text:
cum officina et meditatione prolatum. cum officina et meditatione prolatum. Si tacuero, criminosus ero: si respondero, maledicus. Tu me ergo et prohibes, et cogis ad respondendum. In quo utrumque moderabor, ut et objecta diluam, et ab injuria temperem. Quis enim eum non timeat, qui est paratus occidere? Sequarque vestigia propositionis tuae, servans caetera illis eruditissimis libris, quos antequam legeram, confutavi. Dicis « te accusationem meam ad eos tantum misisse, qui meis verbis laesi fuerant, et non ad plures: quia non ad ostentationem, sed ad aedificationem Christianis loquendum est. » Et unde, oro te, librorum tuorum ad me fama pervenit? Quis eos Romae? quis in Italia? quis per Dalmatiae insulas disseminavit? Si in scriniis tuis et amicorum tuorum latebant, ad me quomodo mea crimina pervenerunt? Et audes dicere te non ad ostentationem, sed ad aedificationem quasi Christianum loqui, qui de sene senex tanta confingis, quanta non diceret de latrone ho
Abbreviated transcription (Latin):
ero: Quinpotiꝰ habebo grãm: quod
facis de necessitate uͥtutem: Non¬
ne & apłi saluis inter se amicieus
dissenserunt: cum parilus & barna¬
bas ꝓpt̾ ioħ̾m cognom̃to marcũ sto¬
machati sunt. et separauit eos naui
stitit: quod ñ recto pede incederet
in eugłio: Et tamen p̃cessorem suũ
colũnam eccłȩ uocat. et exponit p̃
dicationem: ne in uacuum curre
a maritis. salua pietate dissentiunt:
Uos si ita habetis ut habemus: eur
nos odistis: Si aliter creditis: quid
uultis occidere: An qui a uobis dis¬
senserit occidendus ẽ: Testem inuo¬
co iħm conscientiȩ mee. qui et has
litteras & tuam epłam iudicaturus
ẽ: me ad cõmonitionem seĩ chroma¬
tii pape uoluisse reticere: et finem
facere simultatũet uincere in bono
malum: S quia ininaris interitũ
nisi tacuero: respondere compellor
ne uidear tacendo erimen agnos¬
cere:et lenitatem meã male consei¬
ca arte quam nescis: S ex carnifi¬

Expanded text:
ero? Quin potius habeo gratiam, quod ero? Quin potius habeo gratiam, quod facis de necessitate virtutem. Nonne et Apostoli salvis inter se amicitiis dissenserunt; cum Paulus et Barnabas propter Joannem, cognomento Marcum, stomachati sunt, et separavit eos navigstitit, quod non recto pede incederet in Evangelio? Et tamen praecessorem suum et columnam Ecclesiae vocat, et exponit cum eo praedicationem, ne in vacuum currera maritis salva pietate dissentiunt? Vos si ita habetis. ut habemus, cur nos odistis? Si aliter creditis, 533 quid vultis occidere? An qui a vobis dissenserit, occidendus est? Testem invoco Jesum conscientiae meae, qui et has litteras, et tuam epistolam judicaturus est, me ad commonitionem sancti papae Chromatii voluisse reticere, et finem facere simultatum, et vincere in bono malum; sed quia minaris interitum, nisi tacuero, respondere compellor, ne videar tacendo crimen agnoscere, et lenitatem meam, malae conscica arte quam nescis, sed ex carnifi
Abbreviated transcription (Latin):
sed quo magis accusari uelim quam
accusare. et pati iniuriam quã fac̾e:
sciens p̃ceptum ab apło. non uosmꝙ¬
ipsos defendentes himi: sed date locũ
ire Scͥptũ ẽ enim Michi uindictã.
ego retribuam dicit dũs: S si esuri
erit intimicus tuus: ciba illũ Si fiti¬
erit: da illi potum Hoc enim faciẽs
carbones ignis congregabis suꝑ capd̃
eius: Qui enim se ipsũ uindicat: ul
quam respondeam epłȩ tuȩ: expos¬
tulare tecũ libet: Uenustissime mo¬
nachoꝵ. bone prb̃r. imitator. xp̃i. fra¬
trem tuum potes occidere. quẽ si tan¬
tum oderis. homicida es: hoc a
saluatore diclicisti: ut uerb̾anti ma¬
xillã p̃beres et alteram Sic ipse ꝑ
cussori suo responditz Si male locu¬
tus sum: testimoniũ ꝑhibe de ma¬
lo Si bene: quid me cȩdis: Mortẽ
minaris: qũa et serpentes infer¬
re possunt: Mors omĩum ẽ: homi¬
cidium pessimoꝵ: Quid enim :
Nisi tu me occideris: ego inmortalis

Expanded text:
sed quod magis accusari velim, quam sed quod magis accusari velim, quam accusare, et pati injuriam, quam facere, sciens praeceptum ab Apostolo: Non vosmetipsos ulciscentes, charissimi, sed date locum irae; scriptum est enim : Mihi vindicta, et ego reerit inimicus tuus, ciba illum; si sitierit, da illi potum. Hoc enim faciens, carbones ignis congregabis super caput ejus Qui enim seipsum vindicat, ultquam respondeam epistolae tuae, expostulare tecum libet, vetutissime monachorum, bone presbyter, imitator Christi, fratrem tuum potes occidere, quem si tantum oderis, homicida es? Hoc a Salvatore didicisti, ut verberanti maxillam, praeberes et alteram? Sic ipse respondit percussori suo: Si male locutus sum, testimonium perhibe de malo: si bene, quid me caedis ? Mortem minaris, quam et serpentes inferre possunt. Mors omnium est, homicidium pessimorum. Quid enim? nisi tu me occideris, ego immortalis
Abbreviated transcription (Latin):
sator. interim tui sum: Non enĩ con¬
sidero qͥd tu merearis. ẜ quid me de¬
ceat: & saluatoris e loquiũ ꝑtimes¬
co dicentis. qui scandalirauerit u¬
num de pusillis istis qui in me cre¬
dunt. expedit ei ut suspendatur
mola asinaria incollo euis. et de
mundo ab scandalis. necẽẽ ẽ enĩ ut
ueniant scandala: & ue homini il¬
li ꝑquẽ scandalũ uenit: Poteram
et ego in te saltem falsa congerere.
et dicerem me uł audisse uł uidis¬
se que nullus ignorat: ut apud ig¬
norantes. impudentia ueritas. et
furor constantia putaretur: Sed
absit ut imittator tui sun: et qd̾
in te rep̃hendo. ipse faciam: Ille loqͣ¬
tur spurcicias: qui potest spurca cõ¬
mittere Malus homo: de malo cor¬
dis thesauro ꝓfert eaquȩ mala sũt.
łx habundantia cordis: os loquit᷑ ha¬
beto interim lucrum: quod amicus
quondam tuus nec accusatus turpi¬
a tibi uult obicere Et hoc dico. ñ qͦ
accusationis tuȩ gladium ꝑtimescã:

Expanded text:
sator interim tui sum. Non etenim consator interim tui sum. Non etenim considero, quid tu merearis, sed quid me deceat; et Salvatoris eloquium pertimesco dicentis: Qui scandalizaverit unum de pusillis istis, qui in me credunt, expedit ei, ut suspendatur mola asinaria imundo ab scandalis. Necesse est enim ut veniant scandala; sed vae homini per quem scandalum venit . Poteram et ego in te falsa congerere, et dicere me, vel audisse, vel vidisse, quae nullus notat, ut apud ignorantes impudentia veritas, et furor constantia putaretur. Sed absit ut imitator tui sim; et quod in te reprehendo, ipse faciam. Ille loquatur spurcitias, qui potest spurca committere: Malus homo de malo cordis thesauro profert ea quae mala sunt. Ex abundantia cordis os loquitur . Habeto interim lucrum, quod amicus quondam tuus nunc 532 accusatus, turpia tibi non vult objicere. Et hoc dico, non quod accusationis tuae gladios pertimescam;
Abbreviated transcription (Latin):
ectis litteris prudentiȩ tuȩ. torẽ rufinũi:¬
quib in me inueheris: et lauclatũ
quondam tuum quem uerũ colle¬
gam loquebaris & frẽm. nẽ libris
ad respondendum ꝓuocas. terres e̾
minib: intellexi illud salomonis¬
A inte eẽ completum. In ore stulti bacu¬
lus contumeliȩ: et ñ recipit fatuus
uerba prudentię. insi ea dixeris que
uersantur incorde eius Et ysaias:
Fatuiis inquit fatua loquetur: et
cor eius uana intelliget: ut comple¬
at iniquitates. & loquat᷑ contra
dm̃ mendaciũ Quid enim necesse
fuit accusationis uolumina mitte¬
re. & maledicta ꝓferre in mediuin᷑
si tu in ultima parte epłȩ denunci¬
ata me morte det̾res. ne audeam
respondere criminib immo laudi¬
b tuis: Eadem quippe & p̃dicas &
accusas: et de uno fonte dulce amar̃¬
q ꝓcedit Uñ obsecro te. ut uerecũ¬
cliam & pudorẽ que a me exigis pͥor.
exhibeas: & qui mendacii alterum
criminaris. desinas ipse mentiri:
Ego nulli scancdalum facio: nec accu¬

Expanded text:
ectis litteris prudentiae tuae, quibus in me inveheris, et laudatum, quondam tuum, quem verum collegam loquebaris et fratrem, nunc libris ad respondendum provocas, terresque criminibus, intellexi illud Salomonis in te esse completum: In ore stulti baculus contumeliae . Et, non recipit fatuus verba prudentiae: nisi ea dixeris, quae versantur in corde ejus . Et Isaias: Fatuus, inquit, fatua loquetur, et cor ejus vana intelliget: ut compleat iniquitates, et loquatur contra Deum mendacium . Quid enim necesse fuit accusationis volumina mittere, et maledicta proferre in medium; si tu in ultima parte epistolae, denuntiata morte me deterres, ne audeam respondere criminibus, immo laudibus tuis? Eadem quippe et praedicas et accusas, et de uno fonte dulce amarumque procedit. Unde obsecro te, ut verecundiam et pudorem, quem a me exigis, prior exhibeas; et qui mendacii alterum criminaris, desinas ipse mentiri. Ego nulli scandalum facio, nec accu
Abbreviated transcription (Latin):
assuere conatꝰ ẽ: & consequentiã sc̃p¬
turȩ. ñ ex regula ueritatis sed ex suo
iudicio texere: Apłici uiri scripturis
utuntur hebraicis: ipsos apłos et eu¬
głistas hoc fecisse ꝑspicuum ẽ Dñs at¬
q saluator. ubicumq ueteris scriptu¬
re meminit.de hebreis uoluminib
poiit exempla: ut ẽ illud. Qui ere¬
dit in me: sicut dicit scͥpt̾a. flumina
cle uentre eius fluent aque uiue: Et
tatione eoꝵ exempla sũpsisse: ubiuͦ
discrepant: id posuisse in gͣco. quod
apud hebreos didicerant: Sicut ergo
ego ostendo multa in nouo testam̃to
doceo: sic accusator ostenclat aliquid
scͥptũ eẽ in nouo testam̃to de .Lxx.¬

Expanded text:
assuere conatus est, et consequentiam Scripassuere conatus est, et consequentiam Scripturae, non ex regula veritatis, sed ex suo judicio texere: apostolici viri Scripturis utuntur Hebraicis: ipsos apostolos et evangelistas hoc fecisse perspicuum est. Dominus atque Salvator ubicumque veteris Scripturae meminit, de Hebraicis voluminibus ponit exempla, ut est illud: Qui credit in me, sicut Scriptura dicit: Flumina de ventre ejus fluent aquae vivae. Et etatione eorum exempla sumpsisse; ubi vero discrepant, id posuisse in Graeco, quod apud Hebraeos didicerant. Sicut ergo ego ostendo multa in novo Testamento doceo, sic accusator ostendat, aliquid scriptum esse in novo Testamento de
Abbreviated transcription (Latin):
ñ inuidis: studiosis. ñ oscitantib et
tam̃ miror. quomͦ theodotionẽ here¬
ticum & iuidaizantem legit. & qualis¬
cumq peccatoris. xp̃iani translationẽ
fastidiat Queso te amice dulcissime.
qui tam curiosus es. ut etiã sõma mea
noueris. omĩaq quȩ ꝑ tot annos abs¬
q mȩtu futurę scripsi calũpinȩ in
accusationes uocas: ut respondeas qͣm
cusas: quȩ quodã uaticino futurȩ
calũpniȩ responderunt: implentes
num Quid nocet eccłiis nr̃a trans¬
latio: Magnis ut scio sũptib rede¬
misti aquilȩ et simmachi & theodo.¬
tionis. quinteq ⁊ sextȩ editionis. iu¬
daicos translatores: Origenes tuus. &
ne forte queraris figurata te laude
ꝑcussum. origenes nr̃. nr̃m uoco ob
nat & disserit: Eusebius quoq & didi¬
mus: idem faciunt: Pret̾mitto apolli¬
narem: qui bono quidem studio. sed
ñ scđ̾m scientiam. de omĩum transla¬
tionib in unum uestim̃tũ pannos

Expanded text:
non invidis; studiosis, non oscitantibus. Et non invidis; studiosis, non oscitantibus. Et tamen miror quomodo Theodotionem haereticum et judaizantem legit, et qualiscumque peccatoris christiani translationem fastidit. 34. Quaeso te, amice dulcissime, qui tam curiosus es, ut etiam somnia mea noveris, omniaque quae per tot annos absque metu futurae scripsi calumniae, in accusationem vocas; ut respondeas, quocusas: quae quodam vaticinio, futurae calumniae responderunt; implentes num. » Quid nocet ecclesiis nostra translatio? Magnis, ut scio, sumptibus redemisti Aquilae, et Symmachi, et Theodotionis, quintaeque et sextae editionis Judaicos translatores. Origenes tuus, et ne forte queraris figurata te laude percussum Origenes noster nostrum voco ob nat et edisserit. Eusebius quoque et Didymus idem faciunt. Praetermitto Apollinarium, qui bono quidem studio, sed non secundum scientiam, de omnium translationibus in unum vestimentum pannos
Abbreviated transcription (Latin):
iudicium secutus sum: Qđ autem
refero. qͥd adu̾sũ susanne et ymnum¬
soleant dicere: qui in me criminant᷑.
stultũ se sicophantã ꝓbant: Non enim
qͥd ipse sentirem: sed qͥd illi contra nos
dicere soleant. explicaui Quoꝵ opimo¬
i si ñ respondi in ꝓlogo. breuitati stu¬
dens. ne ñ p̃fationem sed librum uide¬
rer scribere: puto quod statim subie¬
cerĩ Uixi emm De quo ñ ẽ buiꝰ tem¬
poris disserere: Alioquin et ex eo quod
asserui porphirium contra hunc ꝓpħã
multa dixisse. uocauiq huiꝰ rei testes.
methodiũ. eusebiũ. appollinarẽ. qͥ mul¬
tis uersuũ milib illiꝰ uesanie respon¬
derunt. me accusare poterit: quare
ñ in p̃fatione contͣ libros porphirii scͥp¬
serim Qui istiꝰmõi nenias consectat᷑.
scͥpture hebraice ueritatem non uult
reciꝑe Audiat libere ꝓclamantem:
nemo eum cogit legere quod ñ uult:
Ego petentib scͥpsi. ñ fastidiosis: gratis.

Expanded text:
judicium secutus sum? Quod autem judicium secutus sum? Quod autem refero, quid adversum Susannae soleant dicere, qui me criminatur, stultum se sycophantam probat. Non enim quid ipse sentirem, sed quid illi contra nos dicere soleant, explicavi. Quorum opinioni, si non respondi in Prologo, brevitati studens, ne non praefationem, sed librum viderer scribere, puto quod statim subjecerim; dixi enim, « De quo non est hujus temporis disserere. » Alioquin et ex eo, quod asserui Porphyrium contra hunc prophetam multa dixisse, vocavique hujus rei testes Methodium, Eusebium, et Apollinarium, qui multis versuum millibus illius vesaniae responderunt, me accusare poterit, quare non in praefatiuncula contra libros Porphyrii scripserim. Qui istiusmodi naenia consectatur, et Scripturae Hebraicae veritatem non vult recipere, audiat libere proclamantem: 528 Nemo enim cogitur legere, quod non vult. Ego petentibus scripsi, non fastidiosis; gratis,
Abbreviated transcription (Latin):
re de int̃p̃tatione. isi intellexerit
ante quȩ legerit: nosq patere mor¬
sib płimoꝵ. qui stimulante inuidia
quod consequi non ualent despici¬
unt: Sciens gͦ & prudens inflãmã
mitto manũ: & mehilominus hoc
a fastidiosis lectorib p̃cor: ut quomͦ¬
gci pꝰ.lxx. transiatores. aquilã et sim¬
machiĩ & theodotionẽ legunt. uel
sic et isti saltem uirum pꝰ pͥores habe¬
re dignent᷑ int̾p̃tem: Legant priꝰ.
& pꝰea despiciant: ne uideant᷑ ñ ex
breuit̃ respondebo. me ñ negasse ꝓ
pħ̾am. quem statim in fronte ꝓlogi
ꝓpham eẽ confessus sũ: sed quid hebres
dicerent. et quib argum̃tis suam
niterent᷑ ꝓbare sentenciã. uoluisse
monstrare: & docuisse lectorem. ec
latores: Quoꝵ si in isto libro editionẽ
dixi. multũ a ueritate distare. &
recto eccłarũ. xp̃i iudicio reꝓbatam:
ñ ẽ meȩ culpȩ qui dixi. sed eoꝵ qui
legunt In ꝓmptu sunt .iiii. editiones.
melem Ego quid peccauiꝰ si eccłiar̃

Expanded text:
interpretatione, nisi intellexerit ante quae legerit: nos quoque patere morsibus plurimorum, qui stimulante invidia, quod consequi non valent, despiciunt. Sciens ergo et prudens in flammam mitto manum: et nihilominus hoc a fastidiosis lectoribus precor, ut quomginta translatores, Aquilam et Symmachum et Theodotionem legunt vel sic et isti saltem unum post priores habere dignentur interpretem. Legant prius, et postea despiciant; ne videantur non ex breviter respondebo, me non negasse eum prophetam, quem statim in fronte Prologi prophetam esse confessus sum, sed quid Hebraei dicerent, et quibus argumentis suam niterentur probare sententiam, voluisse monstrare, et docuisse lectorem, ecclatores. Quorum si in isto libro editionem dixi multum a veritate distare, et recto ecclesiarum Christi judicio reprobatam, non est meae culpae qui dixi, sed eorum qui legunt. In promptu sunt quatuor editiones, m legunt Danielem. Ego quid peccavi, si ecclesiarum
Abbreviated transcription (Latin):
enim fic noua cudimꝰ: ut uetera
tatione subiungam: Quem cũ mag̃
uniuersa xp̃i eccłiȩq mysteria ad li¬
quidum ꝓsecitus eẽt. ut ñ de futuro
uaticinari. sed de p̃teritis historiam
texere credet᷑: etiam hoc addidi: Uñ
conicio noluisse tunc temporis.Lxx.¬

Expanded text:
enim sic nova cudimus, ut vetera enim sic nova cudimus, ut vetera tatione subjungam. Quem cum magisuniversa Christi Ecclesiae mysteria sic ad liquidum persecutus esset, ut non de futuro vaticinari, sed de praeteritis historiam texere crederetur, etiam hoc addidi: « Unde conjicio noluisse tunc temporis
Abbreviated transcription (Latin):
sum me obtrectatoꝵ latratib tradi¬
di maluiq te uires potius meas qͣm
uoluntatẽ in amicicia querere: Cer¬
te confidenter dicam. & multos hu¬
ius oꝑis testes citabo: me nichil dum¬
taxat scientem de hebraica ueritate
mutasse: Sicubi gͦ editio mea a uete¬
rib discreparit: inter roga quelibet
hebreoꝵ. et liquido ꝑuidebis. me ab
emulis frustia lacerar: qui malunt
contempnere. uideri p̃clara quã dis¬
cere. ꝑuersissimi homines: Nam cũ
nouas semꝑ expetant uoluptates. et
gulȩ eoꝵ uicina maria ñ sufficiant:
cur in solo studio seripturarũ. uete¬
ri sapore contenti sunt: Nec hoc di¬
co. quod p̃cessores meos mordeam. aut
olim mee linguȩ hominib dedi: sed
qđ aliud sit. in eccłiis. xp̃o credenti¬
um psalmos legere: aliud iudeis sin
gula uerba calũpniantib responde
in latinum uerteram ex hebraico
tranfferens. ⁊ dedicans scĩs ep̃is chro¬
eam a nobis olim emendatam: Neq

Expanded text:
sum me obtrectatorum latratibus tradisum me obtrectatorum latratibus tradidi, maluique te vires potius meas, quam voluntatem in amicitia quaerere. Certe confidenter dicam, et multos hujus operis testes citabo, me nihil, dumtaxat scientem, 526 de Hebraica veritate mutasse. Sicubi ergo editio mea a veteribus discrepat, interroga quemlibet Hebraeorum, et liquido pervidebis, me ab aemulis frustra lacerari, qui malunt contemnere videri praeclara, quam discere. Perversissimi homines: nam cum novas semper expetant voluptates, et gulae eorum vicina maria non sufficiant, cur in solo studio Scripturarum veteri sapore contenti sunt? Nec hoc dico quod praecessores meos mordeam, aut olim meae linguae hominibus dedi: sed quod aliud sit in ecclesiis Christi credentium Psalmos legere, aliud Judaeis singula verba calumniantibus responderin Latinum verteram, ex Hebraico transferens, et dedicans sanctis episcopis Chroeam a nobis olim emendatam. Neque
Abbreviated transcription (Latin):
cimus: et in latino pene ab ipsis
incunabulis inter gramaticos et re¬
thores & philosophos detriti sumus:
aquila simmachꝰ ac theodotion ui¬
daizantes heretici sunt recepti. qui
multa mysteria saluatoris subdola in¬
terp̃tatione celarunt. et tamen in
uxapͣlis habent᷑ apud eccłias. & expla¬
nant᷑ ab eccłiasticis uiris: quantoma¬
re. deprauata corrigere. et sacram̃ta
eccłiȩ puro ⁊ fideli aꝑire sermone.
uł a fastidiosis uł amalignis lectori¬
cepit. rursũ uixta hebraicũ uertens
p̃fatione muniui: et sic in parte ꝓlo¬
psalmis testimonia ꝓtuliꝰ uolensq
ille te elucdere. ꝑ sermones pene sin¬
gulos asserebat ñ ita haberi in hȩbreo.
diosissime postulastr. ut post aquilam
simmachum & theodotionẽ. nouam
editionem latino sermone transfer¬
rem: Aiebas enim te magis int̾pͣtum
uarietate turbari: ⁊ amore quo labe¬
ris uł transiatione uel iudicio meo
ẽẽ contentum: Unde impulsus ate eui

Expanded text:
cimus, et in Latino pene ab ipsis cimus, et in Latino pene ab ipsis incunabulis inter grammaticos et rhetores et philosophos detriti sumus. Aquila, Symmachus, et Theodotio, judaizantes haeretici, sunt recepti, qui multa mysteria Salvatoris subdola interpretatione celarunt, et tamen in Ἑξαπλοῖς, habentur apud Ecclesias, et explanantur ab ecclesiasticis viris: quanto mare, depravata corrigere, et sacramenta Ecclesiae puro ac fideli aperire sermone, vel a fastidiosis, vel a malignis lectoricepit, rursum juxta Hebraicum vertens, Praefatione munivi, et sic in parte prolopsalmis testimonia protulisti; volensque ille te illudere, per sermones pene singulos asserebat, non ita haberi in Hebraeo, diosissime postulasti, ut post Aquilam, Symmachum, et Theodotionem, novam editionem Latino sermone transferrem. Aiebas enim te magis interpretum varietate turbari, et pro amore quo laberis, vel translatione, vel judicio meo esse contentum. Unde impulsus a te, cui
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ obtrectatores mei reciꝑe in toto qđ
in partib susceperunt: aut interp̃ta¬
tionem meã cũ asteriscis suis radere:
Neq enim fieri potest. ut quos plura ĩ¬
termisisse susceper i nt: ñ eosdem eti¬
am in quibusdam errasse fateantur:
p̃cipue in iob: cui si ea quȩ sub asteri¬
scis addita sunt subtraxeris. pars ma¬
xima detruncabit᷑: ⁊ hoc diuntaxat
apud grecos: Ceterum apud latinos
ante eam transiationem quam sub
asteriscis & obelis nuꝑ edidimꝰ septin¬
genti ferme aut octingenti uersus
sunt: quibꝰ decurtatus et laceratus
corrosusq liber. feditatem sui publi¬
ce legentib p̃beat: Et pꝰ multa quȩ.
studio breuitatis p̃tereo: hȩc infine
subiunxi Audiant quappter canes
mei iccirco me in hoc uolumine la¬
borasse: ñ ut int̾p̃tationem antiqͣm
rep̃henderem. sed ut ea quȩ in illa aut
obscura sunt aut omissa. aut certe
scriptoꝵ uicio deprauata. mamfes¬
tiora nrã interp̃tatione fierent: qͥ
et hebreum sermonẽ ex parte didi

Expanded text:
 obtrectatores mei recipere in toto, quod in partibus susceperunt, aut interpretationem meam cum asteriscis suis radere. Neque enim fieri potest, ut quos plura intermisisse perspexerint, non eosdem etiam in quibusdam errasse fateantur: praecipue in Job, cui si ea quae sub asteriscis addita sunt subtraxeris, pars maxima detruncabitur. Et hoc dumtaxat apud Graecos. Caeterum apud Latinos, ante eam translationem, quam sub asteriscis et obelis nuper edidimus, septingenti ferme aut octingenti versus desunt, ut decurtatus et laceratus, corrosusque liber foeditatem sui publice legentibus praebeat. » Et post multa quae studio brevitatis praetereo, haec in fine 525 subjunxi: « Audiant quapropter canes mei, idcirco me in hoc volumine laborasse, non ut interpretationem antiquam reprehenderem, sed ut ea quae in illa, aut obscura sunt, aut omissa, aut certe vitio scriptorum depravata, manifestiora nostra interpretatione fierent, qui et Hebraeu
Abbreviated transcription (Latin):
nem que legentium uetustate firma¬
ta ẽ. utilem eẽ eccłiis. dum ante gen¬
tes audiunt xpm uenturũ ẽẽ qua
ueniat: et ceteros interp̃tes ñ repro¬
bandos.quia ñ sua sed diuina uolu¬
mina transtulerunt: et familiarem
meũ id a. xp̃iano et amico debere sus¬
ciꝑe. qđ magno sũptu sibi a udeis
describere festinauit: Excessi epłe
modum: et qui contra nefariam he¬
resim iam stilũ fixeram. ꝓme respon¬
dere compulsus sũ. expectans tria a¬
mici uolumina. et ad congeriẽ cri¬
minũ eiꝰ tota mente suspensus. nisi
quod leuiꝰ ẽ ꝓfessũ inimicũ cauere.
quam hostem latentem sub amici no¬

Expanded text:
nem quae legentium vetustate firmata est, utilem 530 esse Ecclesiis, dum ante gentes audiunt Christum venturum esse quam veniat; et caeteros interpretes non reprobandos, quia non sua, sed divina volumina transtulerunt, et familiarem meum id a Christiano et amico debere suscipere, quod magno sumptu sibi a Judaeis describere festinavit. Excessi Epistolae modum, et qui contra nefariam haeresim jam stylum fixeram, pro me respondere compulsus sum, exspectans tria amici volumina, et ad congeriem criminum ejus tota mente suspensus: nisi quod levius est, professum inimicum cavere, quam hostem latentem sub amici no
Abbreviated transcription (Latin):
auctorẽ ÷ constantinopolis usq antiochi
boratos eusebiꝰ ꝙ pamphilus uulgauert.
totꝰq orbis hac intra se trifaria uarie¬
tate compugnat: Et certe origenes non
solum exemplaria coposuit.iiiͬi. editio¬
num. e regione singula u̾ba describens.
ut unus dissentiens statim cȩ̨teris int̾
se consentientib arguat᷑. s quod auda

Expanded text:
auctorem: Constantinopolis usque Anthiochiaauctorem: Constantinopolis usque Anthiochiaboratos Eusebius et Pamphilus vulgaverunt; totusque orbis hac inter se trifaria varietate compugnat. Et certe Origenes non solum exemplaria composuit quatuor editionum, e regione singula verba describens, ut unus dissentiens, statim caeteris inter se consentientibus arguatur; sed, quod ma