comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
trem meũ. & unde ante quam ascendat
ad patrem. adiscipłis tangit᷑: nͥ qͥa illic
in sinuabatur interioris hominis sacra¬
m̃tũ. hic p̃bebatur exterioris exemplũ:
An forte quisquam ita ẽ absurdus atq
auersus auero. ut audeat dicere. a uiris
eum tactum ante quam ascenderet ⁊ a
mulierib aũt cũ astendisset: Ppter hoc
exemplum futurȩ nrẽ iesurrectionis in cor¬
pore. quod p̃cessit in domino: dicit apłs.
ꝓpt̃ quam etiam dicit᷑. Transfigurab it cor¬
pus humilitatis nr̃e: conforme corpori głȩ
sue Una gͦ mors nr̃i saluatoris duabus
mortibus nr̃is saluti fuit: & una eius
resurrectio duas nob̾ resurrectiones p̃sti¬
tit: cũ corpis eiꝰ in utq re id est & in
morte & in resurrectione. & insacram̃to

Expanded text:
trem meum? et unde antequam ascendat trem meum? et unde antequam ascendat ad patrem a discipulis tangitur, nisi quia illic insinuabatur interioris hominis sacramentum, hic praebebatur exterioris exemplum ? anne forte quisquam ita est absurdus atque auersus a uero, ut audeat dicere a uiris eum tactum antequam ascenderet, a mulieribus autem cum ascendisset? propter hoc exemplum futurae nostrae resurrectionis in corpore, quod praecessit in domino, dicit apostopropter quam etiam dicit: transfigurabit corpus humilitatis nostrae conforme corpori gloriae suae. una ergo mors nostri saluatoris duabus mortibus nostris saluti fuit et una eius resurrectio duas nobis resurrectiones praestitit, cum corpus eius in utraque re, id est et in morte et in resurrectione, et sa
Abbreviated transcription (Latin):
sunt sapite. Quid est enim xꝑ̃m ñ tange¬
re. nisi cũ ascenderit ad patrem: non
de xp̃o carnalit saꝑe. Iam uero ad
exemplũ mortis exterioris hominis
nr̃i. dñicȩ carnis mors ꝑtinet: quia ꝑ
talem passionẽ maxime hortatus est
seruos suos. ut ñtimeãt eos qui corpus
occidunt: animam aũt ñ possunt occi¬
dere. Ppt̃ quod dicit apłs. Ut suppleã¬
quȩ desunt pressurarum xꝑ̃i in carne mea.
& ad exemplum resurrectionis exterioris
hominis nr̃i ꝑtinere inuenitur resurrect¬
o corporis dĩ: quia discipłis ait. Palpa¬
te & uidete: quia spc̃ ossa & carnẽ non
habet. sicut me uidetis habere. & unus
ex discipłis eius. etiam cicatrices eius con¬
trectans: exclamauit dicens. Ds m̃s: et
deus m̃s. Et cum illius carnis tota inte¬
gritas appareret.⁊ de monstratũ ẽ in ea qd
suos exͥortans dixerat: capillus capitis
urĩ ñ peribit. Unde enim primo dicit.
noli me tangere. ñdũ enim ascendi ad pa-¬

Expanded text:
sunt sapite. hoc est enim Christum non tangesunt sapite. hoc est enim Christum non tangere nisi cum ascenderit ad patrem, non de Christo carnaliter sapere. iam uero ad exemplum mortis exterioris hominis nostri dominicae carnis mors pertinet, quia per talem passionem maxime hortatus est seruos suos, ut non timeant eos qui corpus occidunt, animam autem non possunt occidere. propter quod dicit apostoluquae desunt pressurarum Christi in carne mea . Et ad exemplum resurrectionis exterioris hominis nostri pertinere invenitur resurrectio corporis Domini, quia discipulis ait: Palpate et uidete, quia spiritus ossa et carnem non habet, sicut me uidetis habere. et unus ex discipulis etiam cicatrices eius contrectans exclamauit dicens: dominus meus et deus meus! et cum illius carnis tota integritas appareret, demonstratum est in eo quod suos exhortans dixerat: capillus capitis uestri non peribit. unde enim primo: noli me tangere; nondum enim ascendi ad pa
Abbreviated transcription (Latin):
in qua nos ñ relinquit ds̃. Ꝙ idõ ꝑtalẽ
cruecm euacuat᷑ corpus peccati. ut iam
non exhibeamus m̃bra nr̃a. arma iniqͥ¬
tatis peccato. quia & interior homo
si utiq renouatur de die in diẽ: ꝓfecto
uetus est ante quam renonetur. Intus
nãq agitur: quod idẽ apłs dic̃. Exuite
uos ueterem hominẽ: & indiute nouũ.
Quod ita consequent᷑ exponit. Qͦ ꝓpt̃
deponentes m̃dacium : loquimini uerita¬
tẽ. Ubi aut deponitur m̃dacium nisi
intus: ut habitet inmonte scõdi. qui lo¬
quitut ueritatẽ incorde suo: Resurre¬
ctio uero corporis dnĩ. ad sacrameritũ
interionis resurrectionis nr̃e ꝑtinere ostñ¬
ditur: ubi postquam resurrexit. ait
mulieri. Noli me tangere: nondũ enim
ascendi ad patrem meum. Cui misterio
congriut apłs: dicens. Si aut̃ resurrexi¬
stis cũ xꝑ̃o. quȩ sursum sunt querite. uͥ¬
xp̃c ẽ ad dexteram dĩ sedens.: que sursũ

Expanded text:
in qua nos reliquit Deus. Et ideo per talem in qua nos reliquit Deus. Et ideo per talem crucem evacuatur corpus peccati, ut jam non exhibeamus membra nostra arma iniquitatis peccato . Quia et interior homo si utique renovatur de die in diem , profecto vetus est antequam renovetur. Intus namque agitur quod idem apostolus dicit: Exuite vos veterem hominem, et induite novum. Quod ita consequenter exponit: Quapropter deponentes mendacium, loquimini veritatem . Ubi autem deponitur mendacium, nisi intus, ut inhabitet in monte sancto Dei qui loquitur veritatem in corde suo ? Resurrectio vero corporis Domini ad sacramentum interioris resurrectionis nostrae pertinere ostenditur, ubi postquam resurrexit, ait mulieri: Noli me tangere; nondum enim ascendi ad Patrem meum . Cui mysterio congruit Apostolus dicens: Si autem consurrexistis cum Christo, quae sursum sunt quaerite, uChristus est ad dexteram dei sedens; quae sursum
Abbreviated transcription (Latin):
faciendã utrãq resuscitationẽ nrãm. in sa¬
eram̃to & exemplo p̃posuit. & ꝓposuit u¬
nã suam. Neq enum fuit peccator aut
impius. ut ei tãquam sꝑũ mortuo in inte¬
riore homine renouari opus esset: & tan¬
quã resipiscendo adiutam iustitię reuo¬
cari: s indutus earne mortali. & sola
moriens sola resurgens: ca sola nob̾ ad
utrũq concinuit. cũ in ea fieret interio¬
ris hominis sacram̃tũ. exterioris exẽplũ.
Interioris enĩ hominis nr̃i sacramento da¬
ta ẽ illa uox ꝑtinẽs ad mortẽ anmȩ nr̃e
significandã. ñ solum in psalmo. uerũ¬
etiam incruce: ds meus ds m̃s. ut quid
me dereliquisti. Cui uoci congruit apłs.
diccns. Seientes quia uetus homo nr̃ si
inul crucifixiis ẽ. ut euacuaret᷑ corpus
peccati : ut ultra ñ seruiamus peccato.
Crucifixio quippe interioris hominis.
penitentie dolores intelligunt᷑. & conti¬
nentiȩ quidam salubres cruciatus: per
quam mortem mors impietatis ꝑinit᷑.

Expanded text:
ndam utramque resuscitationem nostram, in sacramento et exemplo praeposuit et proposuit unam suam. Neque enim fuit peccator aut impius, ut ei, tanquam spiritu mortuo, in interiore homine renovari opus esset, et tanquam resipiscendo ad vitam justitiae revocari: sed indutus carne mortali, et sola moriens, sola resurgens, ea sola nobis ad utrumque concinuit, cum in ea fieret interioris hominis sacramentum, exterioris exemplum; interioris enim hominis nostri sacramento data est illa vox, pertinens ad mortem animae nostrae significandam, non solum in psalmo, verumetiam in cruce: Deus meus, Deus meus, ut quid me dereliquisti? Cui voci congruit Apostolus dicens: Scientes quia et vetus homo noster simul crucifixus est, ut evacuetur corpus peccati, ut ultra non serviamus peccato. Crucifixio quippe interioris hominis poenitentiae dolores intelliguntur, et continentiae quidam salubris cruciatus, per quam mortem mors impietatis perimitur,
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑib bonis: audiunt. Hilarẽ enĩ dato¬
rem: diligit d̾s. Item sicuti se infirmita̾
eorum firmitasq habuerit. in etuunt
temptari: cupiunt temptari. Dolent in
temptationibus.. gaudent intẽptatio¬
nibus. Ut enim metu ant temptari: au¬
diunt. Si quis poccupatus fuerit ina¬
liquo delicto: uos qui spiritales estis
instrite huiusmodi in sꝑũ mansue¬
tudinis: intendens te ipsũ. ne & tu
tẽpteris. Ut aũt cupiant tep̃tari: au¬
diant quendam uirum dĩ fortem
ciuitatis dĩ dicentẽ. Pba me dñe et
tẽptame: ure renes meos & cor meũ.
Ut doleant in tẽptationib uident pe¬
trum flentẽ. Ut gaudeant intẽptati¬
onibus: audiunt iacobũ dicentem.
Omne gaudium existimate frẽs mei:
cum intẽptationes uarias inciderits.
Non solum aũt ꝓpt̃ se ipsos his mo¬
uentur affectibus: uerũ etiã ꝓpt̃ eos
quos liberari cupiunt. & ne ꝑeant
metuunt: & dolent si ꝑeant: & gau¬

Expanded text:
operibus bonis audiunt: hilarem datooperibus bonis audiunt: hilarem datorem diligit deus. item sicuti se infirmitas eorum firmitasque habuerit, metuunt temtari, cupiunt temtari, dolent in temtationibus, gaudent in temtationibus. ut enim metuant temtari audiunt: si quis praeoccupatus fuerit in aliquo delicto, uos qui spiritales estis instruite huiusmodi instruite mansuetudinis, intendens te ipsum, ne et tu temteris. ut autem cupiant temtari audiunt quendam uirum dei fortem ciuitatis dei dicentem: proba me, domine, et temta me; ure renes meos et cor meum. ut doleant in temtationibus uident Petrum flentem; ut gaudeant in temtationibus audiunt Iacobum dicentem: omne gaudium existimate, fratres mei, cum in temtationibus uariis incideritis. Non solum autem propter se ipsos his monentur affectibus uerum etiam propter eos quos liberari cupiunt et ne pereant metuunt et dolent si pereunt, gau
Abbreviated transcription (Latin):
esse contentionis quã ueritatis. Apud
nos aũt̃: iuxta scripturas scãs sanãq
doctrinam ciies scẽ ciuitatis dei in
huius uite peregrinatione scđm dm̃
uiuentes. metuunt cupiuntq dolent
gaudentq. Et quia rectus ẽ amor eo¬
rũ: istas om̃s affectiones rectas ha¬
bent. Metuunt penam et̾nã: cupuĩt
ititam eg̃nam. Dolent in requia ipsi inse¬
metipsis adhuc ingemiscunt ad optionẽ
expectantes redemptionẽ corporis sui: gau¬
dent inspe. quia fiet sermo qui scriptꝰ ẽ.
absorta est mors inuictoriam. Item me¬
tiuint peccare: cupiunt ꝑseuerare. Dolẽt
inpeccatis: gaudent in oꝑib bonis. Ut
enim metuant peccare: audiunt. Qm̃ ha
bundauit iniquitas: refrigescet caritas
multorum. Ut cupiant ꝑseuerare:audi¬
unt quod scriptumẽ. Qui ꝑseuerauerit
usq infinẽ: hic saluus erit. Ut doleant
inpeccatis: audiunt. Si dixerimus quia
peccatum ñ habemus: nos ipsos seducimꝰ.
& ueritas in nob̾ ñ ẽ. Ut gaudeant in

Expanded text:
esse contentionis quam ueritatis. apud esse contentionis quam ueritatis. apud nos autem iuxta scripturas sanctas sanamque doctrinam ciues sanctae ciuitatis dei in huius uitae peregrinatione secundum deum uiuentes metuunt cupiuntque, dolent gaudentque, et quia rectus est amor eorum, istas omnes affectiones rectas habent: metuunt poenam aeternam, cupiunt uitam aeternam, dolent in re, quia ipsi in semet ipsis adhuc ingemescunt adoptionem exspectantes redemtionem corporis sui; gaudent in spe, quia fiet sermo qui scriptus est: absorpta est mors in uictoriam. item metuunt peccare, cupiunt perseuerare, dolent in peccatis, gaudent in operibus bonis. ut enim metuant peccare audiunt: quoniam abundabit iniquitas, refrigescit caritas multorum; ut cupiant perseuerare audiunt quod scriptum est: qui perseuerauerit usque in finem hic saluus erit; ut doleant in peccatis audiunt: si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos decipimus et ueritas in nobis non est; ut gaudeant in
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̃ hunc amorem dicit᷑ uoluntatiꝰbonȩ
que usitatius in scripturis scĩs caritas
appellat᷑: sed amor quoq scđm easdẽ
sacras litteras dicit᷑. Nõ nulli arbitrant᷑
aliud esse dilectionẽ. siue caritatẽ: aliud
amorẽ. Dicũt enĩ dilectionẽ accipien¬
dã esse in bono: amorem in malo. Sic
aũt nec ipsos auctores seculariũ literaꝵ
locutos esse certissimũ ẽ. Recta itaq uo¬
luntas ẽ bonus amor: & uoluntas ꝑ¬
uersa malus amor. Amor gͦ in hians
habere qd̃ amat᷑. cupiditas ẽ. id autẽ
habens eoq fruens lȩtitia ẽ. Fugiens
qd̾ ei aduersatur timor ẽ: Idq si acci¬
derit sentiens. tristitia ẽ. Prouide ma¬
la sunt ista simalus amor est: bona
sibonus ẽ. Uerũ his philosophis qd
ad istam questionẽ de animi ꝑturba¬
tionibus aitinet. iam respondimꝰ. in
nono huiꝰ operis libro: ostendentes eoᷤ
ñ tã de rebus quã de uerbis cupidiores

Expanded text:
propter hunc amorem dicitur uoluntatis bonae, propter hunc amorem dicitur uoluntatis bonae, quae usitatius in scripturis sanctis caritas appellatur; sed amor quoque secundum easdem litteras sacras dicitur. Nonnulli arbitrantur aliud esse dilectionem siue caritatem, aliud amorem; dicunt enim dilectionem accipiendam esse in bono, amorem in malo. sic autem nec ipsos auctores saecularium litterarum locutos esse certissimum est. Recta itaque uoluntas est bonus amor et uoluntas peruersa malus amor. amor ergo inhians habere quod amatur cupiditas est; id autem habens atque fruens laetitia; fugiens quod ei aduersatur timor est; idque si acciderit sentiens tristitia est. proinde mala sunt ista, si malus amor est, bona, si bonus. Verum his philosophis, quod ad istam quaestionem de animi perturbationibus attinet, iam respondimus in nono huius operis libro ostendentes eos non tam de rebus quam de uerbis cupidiores
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ cupiditas ẽ. Cũ aut̃ consentimꝰ fru¬
endo his que uolumꝰ: lȩtitia uocatur.
temq cũ dissentimus ab eo quod acci¬
dere nolumꝰ: talis uoluntas metus ẽ.
Cũ aut̃ dissentunꝰ ab eo quod nolentib
accidit: talis uoluntas tristitia ẽ. s t
omnino ꝓuarietate rerũ quȩ appetũt̃
atq fuguint᷑. sic̃ allicit᷑ uel offendit᷑
uoluntas hominis: ita in hos uel in il¬
uiuit: oportet ut sit amator boni. Unde
fit conseq̃ñs: ut malũ oderit. Et qm̃
nemo natura. sed quisquis malus est
utio malus ẽ: perfectum odiũ debet
malis qui scđm dm̃ uiuit: ut nec ꝓpt
uicium oderit hominẽ. nec amet uitiũ
ꝓpt̃ hominẽ: s oderit uitiũ & amet ho¬
minẽ. Sanato eni uitio totum quodamare ni¬
chil aũt quod debeat odisse remanebit
Nam cuiꝰ ꝓpositũ ẽ amare dm̃. & non
scđm hominẽ. sed scđm dm̃ amare pro¬
ximũ. sicut etiam se ipsũ. ⁊ ꝓcul dubio

Expanded text:
mus, cupiditas, cum autem consentimus frumus, cupiditas, cum autem consentimus fruendo his quae uolumus, laetitia uocatur. itemque cum dissentimus ab eo quod accidere nolumus, talis uoluntas metus est; cum autem dissentimus ab eo quod nolentibus accidit, talis uoomnino pro uarietate rerum, quae adpetuntur adque fugiuntur, sicut adlicitur uel offenditur uoluntas hominis, ita in hos uel iluiuit, oportet ut sit amator boni; unde fit consequens ut malum oderit. Et quoniam nemo natura, sed quisquis malus est, uitio malus est: perfectum odium debet malis, qui secundum Deum uiuit, ut nec propter uitium oderit hominem nec amet uitium propter hominem, sminem; sanato enim uitio totum quod amare, nihil autem quod debeat odisse remanebit. nam cuius propositum est amare deum et non secundum hominem, sed secundum deum amare proximum sicut etiam se ipsum, procul dubio
Abbreviated transcription (Latin):
se ipsũ iuiuere uoluit. qͣndo in ueritate
ñ stetit. ÷ ut ñ dedi. sed de suo. m̃dati y lo¬
queretur. Qui ñ solũ m̃dax: uerũ etiã
m̃datii pater ẽ. Primꝰ ẽ qͥppe m̃titus :¬
& aquo peccatũ. ab illo cępit esse m̃da¬
ciũ. Cum gͦ uiuit homo scđm ho¬
minẽ ñ scđm dm̃. similisẽ diabolo.
Non ex carne tantũ afficit᷑ anima. ut
cupiat metuat. letet᷑. egrescat: uerũ
etiam ex seipsa his potest motib agi¬
tari. Intẽ aut̃ : qualis sit uoluntas
hominis. Quȩ si ꝑuersa ẽ: ꝑuersos ha¬
bet hos motus. Si aũt recta ẽ: ñ solũ
inculpabiles: uerũ etiã laudabiles er̃t̃.
Uoluntas ẽ quippe in om̃ib inmo õs
nichil aliud quã u oluntates sunt. slã
quid ẽ cupiditas & letitia: nͥ uolũtas
in eoꝵ consensione quȩ uolumus : Et
quid est metus atq tristitia: nͥ uoluntaᷤ
indissensione abhis quȩ nolumꝰ : Sed
cũ consentimꝰ appetendo ea quȩ uolu¬

Expanded text:
se ipsum vivere voluit, quando in veritate se ipsum vivere voluit, quando in veritate non stetit; ut non de Dei, sed de suo, mendacium loqueretur, qui non solum mendax, verum etiam mendacii pater est . Primus est quippe mentitusuo peccatum, ab illo coepit esse mendaciu? cum ergo uiuit homo secundum hominem, non secundum deu? similis est diabolo. Non ex carne tantum efficitur anima ut cupiat, metus: laetetur, aegrescat, uerum etiam ex se ipsa his potest motib agitari. interest autem qhominis; quia si peruersa est, peruersos habebit hos motus; si autem recta est, non solum inculpabiles, uerum etiam laudalibes erunt. Voluntas est quippe in omnibus; immo omnes nihil aliud quam uoluntates sunt. Nam quid est cupiditas et laetitia nisi uoluntas in eorum consensione quae uolumus? Et quid est metus atque tristitia nisi uoluntas in dissensione ab his quae nolumus? sed cum consentimus appetendo ea quae uolu
Abbreviated transcription (Latin):
etiam talium peccatorũ suasor et in¬
stigator occultus: ẽ tam̃ maximȩ suꝑ¬
b atq in uidus. Quȩ illũ uitiositas
sic obtinuit: ut ꝓpter hanc esset in car¬
cerib caliginosis huiꝰ acris. eterno
supplitio destinatus. Hȩc aut̃ uicia que
tenent in diabolo principatũ. carni tri¬
buit apłs: quã certũ ẽ diabolũ non ha¬
bere. Dicit enĩ inimicitias. contenti¬
ones. emulationes. animositates. in ui¬
dias. opera esse carnis: quorũ omĩũ
malorũ. caput atq origo supbia ẽ:¬
que sine carne regnat indiabolo. Quis aũt
illo ẽ inimicitior scĩs : quis aduersuseoᷤ
contentiosior animosior: & magis emulꝰ
hec omĩa. cũ habeat sine carne: quomͦ
sunt ista oꝑa carnis. nisi quia opera st̃
hominis quẽ sicut dixi nomine carnis
appellat.: Non enim habendo carnẽ
quam ñ habet diabolus. sed iuiuendo se¬
cundũ se ipsũ. hoc ẽ scđm hominẽ. factꝰ
ẽ homo similis diabolo: quia & ille scđm

Expanded text:
etiam talium peccatorum suasor et inetiam talium peccatorum suasor et instigator occultus: est tamen maxime superbus adque inuidus. Quae illum uitiositas sic obtinuit, ut ceribus caliginosi hujus aeris aeterno supplicio destinatus. Haec autem vitia, quae tenent in diabolo principatum, carni tribuit Apostolus, quam certum est diabolum non habere. Dicit enim, inimicitias, contentiones, aemulationes, animositates, invidias, opera esse carnis; quorum omnium malorum caput atque origo superbia estquae sine carne regnat in diabolo. Quis autem illo est inimicitior sanctis? quis adversus eos contentiosior, animosior, et magis aemulus haec omnia cum habeat sine carne, quomodo sunt ista opera carnis, nisi quia opera sunt hominis, quem, sicut dixi, nomine carnis appellat? Non enim habendo carnem, quam non habet diabolus; sed vivendo secundum se ipsum, hoc est secundum hominem, factus est homo similis diabolo: quia et ille secundum
Abbreviated transcription (Latin):
m̃bra: om̃sq illas notissimas quatuor
animi ꝑtͣbationes cupiditatẽ. timo¬
rẽ. letitiam tristitiam. quasi origi¬
nes om̃iũ peccatorũ. atq uitiorum
uolens intellegi ex corpore accidere.
subiungat & dicat: hinc metuunt
cupiuntq dolent. gaudentq nec au¬
ras suspici unt clausȩ tenebris & car¬
cere cȩco: tam̃ aliter se habet
des nr̃a. Nam corruptio corporis quȩ
aggrauat animan. ñ peccati primiẽ
causa. sed pena: Nec caro corruptibiliᷤ
animam peceatricem. sed anima pec¬
catrix fecit esse corruptibilẽ carnem.
Ex qua corruptione carnis. licet exi¬
ftant quedã incitam̃ta uitiorũ.
&e ipsa desi deria uiuosa: ñ tamen
omĩa iniq̃ uitȩ uitia tribuenda st̃
carni: ne abhis om̃ib purgemꝰ dia¬
bolũ qui ñ habet carnẽ. Et si eñ dia¬
boliis. fornicator. uel ebriosus. uel siqͥd
huiꝰ modi maliẽ. quod ad carnis ꝑti¬
net uoluptates nõ potest dici. cũ sit

Expanded text:
membra, omnesque illas notissimas quattuor membra, omnesque illas notissimas quattuor animi perturbationes, cupiditatem, timorem, laetitiam, tristitiam, quasi origines omnium peccatorum atque uitiorum uolens intellegi ex corpore accidere subiungat et dicat:\' hinc metuunt cupiuntque dolent gaudentque nec auras Suspiciunt, clausae tenebris et carcere caeco: tamen aliter se habet fides nostra. Nam corruptio corporis, quae adgrauat animam, non peccati primi est causa, sed poena; nec caro corruptibilis animam peccatricem, sed anima peccatrix fecit esse corruptibilem carnem. Ex qua corruptione carnis licet existant quaedam incitamenta uitiorum et ipsa desideria uitiosa, non tamen omnia uitae iniquae uitia tribuenda sunt carni, ne ab his omnibus purgemus diabolum, qui non habet carnem. Etsi enim diabolus fornicator uel ebriosus uel si quid huius modi mali est, quod ad carnis pertinet uoluptates, non potest dici, cum sit
Abbreviated transcription (Latin):
& agnoscetur ueraciter: & hoc utrumq
tercia uoluntate uingetirr. .IIII..
De quatuor affectionib Quas
acicerone ꝑturbationes. ab aliis passio¬
nes appellatas. uirgilius homini ꝓpter
earnem inesse dixit. ex libro quarto deci¬
mo de ciuitate di.
ggrauamͣ ergo corruptibili corpore.
&e ipsius aggrauationis causã
ñ naturã substantiãq corporis.
sed eius corruptionẽ scientes nolumus
corpore expoliari. sed eius immortalita¬
te uestiri. Et tunc enĩ erit. sed quia
corruptibile ñ erit. ñ grauabit. Aggra¬
uat ergo nunc animã corpus corrup¬
tibile: & deprimit terrena in habitatio
sensum multa cogitantẽ. Ueriumtamers
qui omĩa mala anime ex corpore putãt
accidisse. in errore sunt. Quamuis enĩ
uirgilius platonicã uideat᷑ luculentis
uersib ex plicare sententiã. dicens igneus
C̃illis uigor. & celestis origo semmi¬
bus. qͣntum ñ noxia corpora tardant
t̃reniq hebetant artus. moribundaq

Expanded text:
et agnoscetur ueraciter et hoc utrumque et agnoscetur ueraciter et hoc utrumque tertia uoluntate iungetur. IIII Da Cicerone perturbationes, ab aliis passiones appellatas, Virgilius homini propter carnem inesse dixit; ex libro XIV de Civitate Dei. Aggravamur ergo corruptibili corpore, et ipsius aggravationis causam, non naturam substantiamque corporis, sed ejus corruptionem scientes, nolumus corpore exspoliari, sed ejus immortalitate vestiri; et tunc enim erit, sed quia corruptibile non erit, non gravabit. Aggravat ergo nunc animam corpus corruptibile et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem. uerum tamen qui omnia mala animae ex corpore putant accidisse in errore sunt. quamuis enim Vergilius Platonicam uideatur luculentis uersibus explicare sententiam dicens: igneus est illis uigor et caelestis origo seminibus, quantum non noxia corpora tardant terrenique hebetant artus moribundaque
Abbreviated transcription (Latin):
sine ulla molestia tolerandorũ malorũ.
temperantia sine repugnatione libidinũ.
erunt in illa felicitate: ut prudentie sit. nul¬
lũ bonũ dõ p̃ponere uel ęquare. fortitu¬
dinis ei firmissime coherere: temperantię.
nullo defectu noxio delectari. Nunc aut̃
qd̾ agit iustitia in subueniendo miseris:
qd prudentia in p̃cauendis insidiis: qd̃
fortitudo in ꝑferendis molestii i: qd̾ tem¬
perantia in cohercendis delectationib pra¬
uis ñibi erit: ubi nichil omnino mali
erit. Ac ꝑ hoc ista uirtutum opera que
huic mortali uitę sunt necessaria. sicut
fides ad quã referenda sunt quȩ inprete¬
ritis habebunt᷑. & aliam nunc faciunt
trinitatem cũ ea presentia tenemus.
aspicimus. amamus. ialiã tunc fac¬
tura sunt. cũ ea ñ esse sed fuisse per
quedam eorũ uestigia quȩ pretereundo
inmemoria derelinquent repperiemus:
q uia & tunc trinitas erit. ⁊ cũ illud qͣle¬
cũq uestigium & memorit retinebit᷑.

Expanded text:
sine molestia tolerandorum malorum, sine molestia tolerandorum malorum, temperantia sine repugnatione libidinum erunt in illa felicitate: ut prudentiae sit nullum bonum deo praeponere uel aequare, fortitudinis ei firmissime cohaerere, temperantiae nullo defectu noxio delectari. nunc autem quod agit iustitia in subueniendo miseris, quod prudentia in praecauendis insidiis, quod fortitudo in perferendis molestiis, quod temperantia in cohercendis delectationibus prauis non ibi erit, ubi omnino nihil mali erit. ac per hoc ista uirtutum opera, quae huic mortali uitae sunt necessaria sicut fides, ad quam referenda sunt, in praeteritis habebuntur et aliam nunc faciunt trinitatem cum ea praesentia tenemus, aspicimus, amamus, aliam tunc factura sunt cum ea non esse, sed fuisse per quaedam eorum uestigia, quae praetereundo in memoria derelinquent, reperiemus; quia et tunc trinitas erit cum illud qualecumque uestigium et memoriter retinebitur
Abbreviated transcription (Latin):
si atq p̃posteri sunt. qui se arbitrantut
dĩ cognitionẽ tradẽ ut ꝑfecti simus. cum
ꝑfectorũ ipsa sit p̃mui. Quid gͦ agendũẽ
quid queso: nisi ut eũ ipsũ quẽ cognoscere
Sxerint. ex libro de trinitate .xiiii. titulo¬
trum aũt etiã tunc uirtutes. quibis
in hac mortalitate bene uiuit᷑. quia
& ipse incipuint esse in animo qui
cum sine illis prius essent. tam̃ animus
erat. desinant esse. cũ ad et̃na ꝑduxerint:
ñ nulla questio ẽ. Quib dã enĩ uisũ ẽ desi¬
turas: & bonos animos sola beatos esse cog¬
nitione & scientia. hoc ẽ contemplatione na¬
ture: in qua nichilẽ melius & amabilius
ea natura quȩ creauit om̃s cȩteras. instituit¬
q naturas. Cui regenti esse subditũ. si
uistitia ẽ: immortalis ẽ omĩno iustitia:
nec in illa esse beatitudine desinet: sed talis
ac canta erit. ut ꝑfectior & maior esse ñ
possit. Fortassis & alie tres uirtutes. Pru¬
dentia sine ullo iam ꝑicło erroris. fortitudo

Expanded text:
si atque praeposteri, qui sese arbitrantur Dei cognitionem tradere, ut perfecti simus, cum perfectorum ipsa sit praemium. Quid ergo agendum est, quid quaeso, nisi ut eum ipsum quem cognoscere erna perduxerint; ex libro de Trinitate XIV intrum autem etiam tunc uirtutes, quibus in hac mortalitate bene uiuitur, quia et ipsae incipiunt esse in animo, qui cum sine illis prius esset tamen animus erat, desinant esse cum ad aeterna perduxerint nonnulla quaestio est. quibusdam enim uisum est desituras et bonos animos sola beatos esse cognitione et scientia, hoc est contemplatione naturae; in qua nihil est melius et amabilius ea natura, quae creauit omnes ceteras instituitque naturas. cui regenti esse subditum si iustitia est, immortalis est omnino iustitia nec in illa esse beatitudine desinet, sed talis ac tanta erit, ut perfectior et maior esse non possit. fortassis et aliae tres uirtutes, prudentia sine ullo iam periculo erroris, fortitudo
Abbreviated transcription (Latin):
quos etiã esse dixit sine affectione. Cul
pauit etiã illos sacer psalinus: de quib
ait. Sustinui qui simul contristaret᷑.
& ñ fuit. Nam om̃ino ñ dolere dum
sumus in hoc loco miseriȩ ꝓfecto sic̃ qͥ¬
dam etiã apd scłi huius litteratos sen¬
sit & dixit. ñ sine mercede contĩgit
in manitatis in animo: stuporis incor¬
pore Quo circa illa quȩ apatia grece
dicitur. quȩ si latinȩ posset inpassibi¬
litas diceret᷑. si ita intelligenda ẽ. in a¬
nimo quippe ñ incorpore accipit᷑. ut
sine eis affectionib uiuatur. quȩ con¬
tra rationẽ accidunt m̃cẽq ꝑtbant. bo¬
na plane. & maxime optanda ẽ. Sed nec
ipsa huisẽ uite. Non enĩ qualiũ cũq
hominũ uox ẽ: sed maxime piorũ mul¬
tũq uistorũ atq sc̃oꝵ. Si dixerimus
qm̃ peccatũ ñ habemus. nos ipsos sedu¬
cimus: & ueritas in nob̾ ñ ẽ. Tunc itaq
apathia ista erit: qnͣdo peccatũ in ho¬

Expanded text:
quos etiam esquos etiam espavit etiam illos sacer Psalmus, de quibus ait: Sustinui, qui simul contristaretur, et non fuit. Nam omnino non dolere, dum sumus in hoc loco miseriae, profecto, sicut quidam etiam apud saeculi hujus litteratos sensit et dixit, non sine mercede contingit, immanitatis in animo, stuporis in corpore. Quocirca, illa quae ἀπάθεια Graece dicitur, quae, si Latine posset, impassibilitas diceretur, si ita intelligenda est in animo quippe, non in corpore accipitur, ut sine his affectionibus uiuatur, quae contra rationem accidunt mentemque perturbant, bona plane et maxime optanda est, sed nec ipsa huius est uitae. non enim qualiumcumque hominum uox est, sed maxime piorumi dixerimus, quoniam peccatum non habemus, nos ipsos seducimus et ueritas in nobis non est. Tunc itaque andfeia. ista erit, quando peccatum in ho
Abbreviated transcription (Latin):
dixerit. gaudeo ꝓpt̾ uos ut credatis:
quod lazarũ resuscitaturus etiã lacri¬
mas fuderit : qd concupiuerit cum
discipłis suis manducare pascha: qd
pro pinquante passione tristis fuerit a¬
nima euis. ñ falso utiq referuntur.
Uerũ ille hos motus. certe disp ensati¬
onis grã. ita cũ uoluit suscepit ani¬
mo humano: ut cũ uoluit factus est
homo. P inde quod fatendũ ẽ. etiã cũ
rectas & scđm dm̃ habemꝰ has affectio¬
nes. huiꝰ iutȩ sunt: ñ illius quã futurã
speramꝰ: & sepe illis etiã inuiti cedimꝰ
Itaq aliquando quã uis ñ culpabili cu¬
piditate. s laudabili caritate moneam̃.
etiã dũ nolumꝰ flemus. Habemus ergo
eas ex humanȩ conditionis infirmitate.
Non aut̃ ita dñs iħs. cuiꝰ & infirmitas
fuit ex potestate. S dũ uite huius infir¬
mitatem gerimus⁊ si eas om̃ino nullas
habcamus: tune potuis ñ rec̾te uiinꝰ.
Uituperat enĩ & de testat᷑ apłs quosdã:

Expanded text:
dixit: gaudeo propter uos, ut credatis, dixit: gaudeo propter uos, ut credatis, quod Lazarum suscitaturus etiam lacrimas fuderit, quod concupiuerit cum discipulis suis manducare pascha, quod propinquante passione tristis fuerit anima eius, non falso utique referuntur. uerum ille hos motus certe dispensationis gratia ita cum uoluit suscepit animo humano, ut cum uoluit factus est homo. proinde, quod fatendum est, etiam cum rectas et secundum deum habemus has affectiones, huius uitae sunt, non illius quam futuram exspectamus. et saepe illis etiam inuiti cedimus; itaque aliquando, quamuis non culpabili cupiditate, sed laudabili caritate moueamur, etiam dum nolumus flemus. habemus ergo eas ex humanae condicionis infirmitate; non autem ita dominus Iesus, cuius et infirmitas fuit ex potestate. sed dum uitae huius infirmitatem gerimus si eas omnino nullas habeamus, tunc potius non recte uiuimus. uituperabat enim et detestabatur apostolus quosdam,
Abbreviated transcription (Latin):
iustitiã. & suã uolentes statuere. ui¬
stitie dĩ nonsint subiecti: nec solũ
dolorẽ. uerum etiã luctũ suũ denun¬
tiantem. de quib dã qui ante peccaue¬
runt. & ñ egerunt penitentiã suꝑ im¬
munditia & fornicationibussus. hi
motus. hi affectus de amore boni et
de scã caritate uenientes si uicia uo¬
canda sunt: sinamus. ut ea quȩ uerã
uicia sunt uirtutes uocentur. Sed cũ
rectam rationẽ sequant᷑. ist& affectio¬
nes. quando ubi oportet ad hibentur:
qͥs eas tc̃ morbidas seu uitiosas passione̾
audeat diccre: Quã obrem. etiã ipse
dñs. in forma serui agere uitã dignatꝰ
humanã. s nullũ habens omnino
peccatum: adhi buit eas. iibi adhiben
dasesse iudicauit. Neq enim in quo
uerumerat hominis corpus. & uerus
hominis animus: falsus erat humanꝰ
affectus. Cũ ergo eius ineugłio ista
referunt᷑. quod suꝑduritia cordis ui¬
deorum. cũ ira contristatus sit: quod

Expanded text:
justitiam, et suam volentes statuere, jujustitiam, et suam volentes statuere, justitiae Dei non sint subjecti, nec solum dolorem, verum etiam luctum suum denuntiantem de quibusdam qui ante peccaverunt et non egerunt poenitentiam super immunditia et fornicationibus suis. Hi motus, hi ade sancta charitate venientes, si vitia vocanda sunt, sinamus ut ea quae vere vitia sunt, virtutes vocentur. Sed cum rectam rationem sequantur istae affectiones, quando ubi oportet adhibentur, quis eas morbidas seu uitiosas passiones audeat dicere? quam ob rem etiam ipse dominus in forma dei agere uitam dignatus humanam, sed nullum habens omnino peccatum adhibuit eas ubi adhibendas eas esse iudicauit. neque enim in quo uerum erat hominis corpus et uerus hominis animus falsus erat humanus affectus. cum ergo eius in euangelio ista referuntur, quod super duritia cordis Iudaeorum cum ira contristatus sit, quod
Abbreviated transcription (Latin):
fide & ueritate. qui & plus om̃ib sius
coapłis laborauit. & pluribus epłis po¬
płos dĩ ñ eos tantũ qui presentes ab illo
uidebant᷑. uerum etiã illos qui futi prȩui¬
debant᷑. instruxit: illum inqmuerum ath¬
letam xp̃i. doctum ab illo. unctum de illo. cru¬
cifixum c̃ illo. głosũ ĩ illo. in theat᷑ huiꝰ mundi
cui spectacłm factꝰ est. & angelis ⁊ hominibus
legitune magnũ agonẽ certantẽ. et
palmã suꝑnę uocationis in anteriora
sectantem ocuilis fidĩ libentissime spec¬
tamus gaude cũ gaudentib. flere cũ
flentib foris habentẽ pugnas. intus
timores: cupientem dissolui. & esse
cũ xꝑ̃o: desiderantẽ iudere romanos
ut aliquẽ fructum habeat & in illis.
sicut & inceteris gentib: emuilantem
corinthios. & ipsa emulatione metu¬
entẽ. ne seducantur eorũ m̃tes aca¬
stitate. quȩ inxꝑ̃o ẽ: magnã tristitiam
& continuũ dolorem cordissui. de isrł¬
iticis habentem. quod ignorantes dei

Expanded text:
eritate, qui et plus omnibus suis coapostolis laborauit et pluribus epistulis populos Dei, non eos tantum, qui praesentes ab illo uidebantur, uerum etiam illos, qui futuri praeuidebantur, instruxit; illum, inquam, uirum, athletam Christi, doctum ab illo, unctum de illo, crucifixum cum illo, gloriosum in illo, in theatro huius mundi, cui spectaculum factus est et angelis et hominibus, legitime magnum agonem certantem et palmam supernae uocationis in anteriora sectantem, oculis fidei libentissime spectant gaudere cum gaudentibus, flere cum flentibus, foris habentem pugnas, intus timores, cupientem dissolui et esse cum Christo, desiderantem uidere Romanos, ut aliquem fructum habeat et in illis sicut et in ceteris gentibus, aemulantem Corinthios et ipsa aemulatione metuentem, ne seducantur eorum mstitate quae in Christo est, magnam tristitiam et continuum dolorem cordis sui de Israelitis habentem, quod ignorantes Dei
Abbreviated transcription (Latin):
tantum det᷑. ut gr̃ã dĩ ampliꝰ honoret᷑. Que
si ita se habent : unde fit om̃iũ reus. si in
uno offendat. qͥ totã legẽ seruauerit: An
forte quia plenitudo legis caritas ẽ. qua ds̃
ꝓximꝰq diligit᷑. in qͥb p̾ceptis caritatis
tota lex pendet & ꝓpħȩ: merito fit reus¬
om̃iũ. qͥ contra illã facit in qͣ pendent
omĩa. Nemo aut̃ peccat nisi aduersus
illã faciendo: quia ñ ad ulterabis. ñ omici¬
dium facies. ũ furaberis. ñ concupisces: &

Expanded text:
tantum detur, ut gratia dei amplius honoretur. Quae tantum detur, ut gratia dei amplius honoretur. Quae si ita se habent, unde fit omnium reus, si in uno offendat, qui totam legem seruauerit? an forte, quia plenitudo legis caritas est, qua deus proximusque diligitur, in quibus praeceptis caritatis tota lex pendet et prophetae, merito fit omnium reus, qui contra illam facit, in qua pendent omnia? nemo autem peccat nisi aduersus illam faciendo. quia \'non adulterabis, non homicidium facies, non furaberis, non concupisces\'
Abbreviated transcription (Latin):
nor: in aliis nulla ẽ. Plenissima uero quȩ iã
ñ possit augeri: quã du hic homo uiuit in
nemine. Quandu aũt augeri potest: ꝓfecto
illud qd̾ minus ẽ quam debet. ex uitio est. Ex
quo uitio: ñ ẽ uistus int̾ra qͥ faciat bonũ &
ñ peccabit. Ex quo uitio: ñ iustificat᷑ in cõ¬
spectu dĩ omĩs uiuens. ꝓpt̃ quod uiciũ. si
dixerimꝰ qͥa peccatũ ñ habemꝰ: nos ipsos¬
qnͣtũlibet ꝓfecerimꝰ. necessariũ ẽ nobis
dicere dimitte nob̾ debita nr̃a: cũ iã om¬
nia in baptismo. dicta. facta. cogitata. di¬
missa sint. Uuidet itaq qui recte iudet
.iͥ. qͣndo. & unde speranda sit illa ꝑfectio:
cui ñ sit qd̃ adici possit. Si aut p̃cepta ñ
essent: ñ utiq esser ubi se homo certuis
inspiceret: & uideret unde auerteretur.
qͦ conatet᷑. qͣre gratularet᷑: qͥd p̃caret᷑. Ma¬
gna ẽ gͦ utilitas p̃ceptoꝵ: si libero arbitͥo

Expanded text:
nor, in aliis nulla est, plenissima uero, quae iam nor, in aliis nulla est, plenissima uero, quae iam non possit augeri, quam diu hic homo uiuit, in nemine; quam diu autem augeri potest, profecto illud, quod minus est, quam debet, ex uitio est. ex quo uitio non est iustus in terra, qui faciet bonum et non peccabit. ex quo uitio non iustificabitur in conspectu dei omnis uiuens. propter quod uitium, si dixerimus, quia peccatuquantum libet profecerimus, necessarium est nobis dicere: Dimitte nobis debita nostra, cum iam omnia in baptismo dicta. facta, cogitata dimissa sint. uidet itaque, qui recte uidet, ubi et quando et unde speranda sit illa perfectio, cui non sit quod adici possit. si autem praecepta non essent, non utique esset, ubi se homo certius inspiceret et uideret, unde auerteretur, quo conaretur. qua re gratularetur, quid precaretur. magna est ergo utilitas praeceptorum, si libero arbitrio
Abbreviated transcription (Latin):
ut corporis menbra. ñ quod iudeantur lo¬
cis. sed quod sentiant᷑ affectib: & aliud il¬
luminatur ampliuis. aliud minus. aliud
omnino caret lumine & tenebroso in ũbrat᷑
obstaculo: ꝓ fecto ita & quisq illustratione
pie caritatis affectus ẽ. in alio actu magis
in alio minus. in alio nichil: Sic incipit¬
& habere aliã. aliam ñ hab̾e: aliam magis
minus ue habere iurtutẽ. Nam & maior
e in isto caritas quã in illo recte pos¬
sumus dicere: & aliqua in isto nulla in
islo. quantũ ꝑtinet ad caritatẽ. que pietas
ẽ: & in ipso uno homine ut maiotẽ ha¬
beat pudicitiã quam patientiã: & maio¬
rem hodie quã heri. si proficit.: & adbuc
ñ habeat continentiam. & habeat non
paruam misericordiã. Et ut generaliter
breuitq complectar. quã deuirtute ha¬
beo rationẽ: q uod ad recte uuendũ at¬
tinet uirtus ẽ cantas: qua id quod diligẽdii
ẽ diligit᷑. Hec in aliis maior. in aliis mi¬

Expanded text:
ut corporis membra, non quod uideantur lout corporis membra, non quod uideantur locis, sed quod sentiantur affectibus, et aliud inluminatur amplius, aliud minus, aliud omnino caret lumine et tenebroso inumbratur obstaculo, profecto ita, ut quisque inlustratione piae caritatis affectus est in alio actu magis, in alio minus, in alio nihil, sic dici potest habere aliam, aliam non habere, aliam magis minusue habere uirtutem. nam et \'maior est in isto caritas quam in illo\' recte possumus dicere et \'aliqua in isto, nulla in illo\', quantum pertinet ad caritatem, quae pietas est, et in ipso uno homine, quod maiorem habeat pudicitiam quam patientiam et maiorem hodie quam heri, si proficit, et adhuc non habeat continentiam et habeat non paruam misericordiam. Et ut generaliter breuiterque conplectar, quam de uirtute habeo notionem, quod ad recte uiuendum adtinet, uirtus est caritas, qua id, quod diligendum est, diligitur. haec in aliis maior, in aliis mi
Abbreviated transcription (Latin):
illud aut̃ quod adhuc obscurũ ẽ. sit extenebris
unde egreditur. Itaq & ñ iustificabit᷑ in con¬
spectu dĩ omĩs uiuens. & tam̃ iustꝰ ex fide
uiuit: & indrtisunt scĩ iustitia. alius ma¬
gis. alius minus. Et nemo hic uiuit sine
peccato: & hoc alius magis. alius minus.
Optimꝰ aũt ẽ : qui minimũ. S quid agoͬ. tan¬
quã oblitus ciu loquar: doctori similis factꝰ
sũ: cũ ꝓposucrĩ quid abste disc̾e uelĩ. Sed
agebam in cidit questio. examinandã tibi
sententiam meã ꝓmere statueram: iam eam
tandẽ aliqndo concludã. Quia & si uerũ ẽ
cum qui habet unã om̃s hab̾e iurtutes:
eum qui unã ñ habet nullã habere: nec
sic peccata sunt paria: quia ubi uirtus nul¬
la ẽ. nichil quidẽ rectum ẽ. Nec tam̃ idõ ñ ẽ
prauo praiuius: dis tortoq discortius. Si
aut̃ quod puto esse ueruis sacrisq luteris
con gruentius. i ta sunt animȩ intentione̾

Expanded text:
illud autem, quod adhuc obscurum est, sit ex tenebris, illud autem, quod adhuc obscurum est, sit ex tenebris, unde egreditur. itaque et non iustificabitur in conspectu dei omnis uiuens et tamen iustus ex fide uiuit. et induti sunt sancti iustitia alius magis, alius minus et nemo hic uiuit sine peccato et hoc alius magis, alius minus; optimus autem est, qui minimum. Sed quid ago ? tamquam oblitus, cui loquar, doctori similis factus sum, cum proposuerim, quid abs te discere uelim. sed agebam, incidit quaestio, examinandam tibi sententiam meam promere statueram, iam eam tandem aliquando concludam, quia, etsi uerum est eum, qui habet unam, omnes habere uirtutes, eum, qui unam non habet, nullam habere, nec sic peccata sunt paria, quia, ubi uirtus nulla est, nihil quidem rectum est nec tamen ideo non est prauo prauius distortoque distortius. si autem — quod puto esse uerius sacrisque litteris congruentius — ita sunt animae intentiones
Abbreviated transcription (Latin):
totam: nec quicquam stulticieremanere. unde
om̃ino ullũ peccatũ possit existere. Hȩc si¬
militudo. ubi stultitia uelut aqua. & sapien¬
tia uelud aer ponit᷑. ut animus aprefocatio¬
ne stultitia tãquã emergens in sapientiam
repente respint. nonmͥ uidet̃ satis accom¬
modari nr̃arũ scripturarũ auctoritati:. sed
illa potius ut uitium uł stultitia tȩnebris. lu¬
ci aut̃ uirtus. uel sapientia comparet᷑: qͣntũ
ista similia de corpotalib ad intelligi bilia du¬
ci possunt. Non itaq sicut de aquis in aerẽ
surgens. ubi earũ summũ transierit repente
quantũ sufficit inspirat᷑.⁊ sed sicut detenebri
in lucẽ ꝓcedens paulatĩ ꝓgrediendo illuminat᷑:
quod donec plenissime fiat. iam eũ tam̃ dici¬
mus tanquã de abditissima spelunca egredien¬
tem. uicinia lucis afflatũ. tantomagis. quan¬
tomagis propinquat egressu: ut illud quod
in eo lucet. sit utiq ex lumine quo ꝓgreditur.

Expanded text:
totam nec quicquam stultitiae remanere, unde totam nec quicquam stultitiae remanere, unde omnino ullum peccatum possit existere. Haec similitudo, ubi stultitia uelut aqua et sapientia uelut aer ponitur, ut animus a praefocatione stultitiae tamquam emergens in sapientiam repente respiret, non mihi uidetur satis accommodata nostrarum scripturarum auctoritati, sed illa potius, ut uitium uel stultitia tenebris, luci autem uirtus uel sapientia comparetur, quantum ista similia de corporalibus ad intellegibilia duci possunt. non itaque sicut de aquis in aerem surgens, ubi earum summum transierit, repente, quantum sufficit, inspiratur, sed sicut de tenebris in lucem procedens paulatim progrediendo inluminatur. quod donec plenissime fiat, iam eum tamen dicimus tamquam de abditissima spelunca egredientem uicinia lucis afflatum tanto magis, quanto magis propinquat egressui, ut illud, quod in eo lucet, sit utique ex lumine, quo progreditur,
Abbreviated transcription (Latin):
quanto magis ẽ in homine. tanto magis
ẽ uirtute preditus: quanto autem
minus. tantominus inẽ uirtus.
quia ipsa ẽ uirtus: Et quantominus
in est uirtus : tanto magis ẽ uiciũ. Ubi gͦ
illa plena & ꝑfecta fuerit. nichil ex uitio
remanebit. Pinde in uident᷑ stoici ideo
falli. quiaᷤ ꝓficientem hominẽ in sapientia.
nolunt omnino habere sapientiã: sedcunc
habere cũ mea fuerit omnino ꝑfectus:
s nisi ex ꝓfundo quodam e mergendo. re¬
pente emicet in auras sa pientie liberas: nulla
ex parte esse sapientem. Sicut enĩ nichil int̾ ẽ
ad hominem prefocandũ. utrum aquã stadus
multis suꝑse habeat altam. an palmo. uel
digito: sic illos qui tendunt ad sapientiã. pro¬
ficere quidem dicunt. tãquam abimo gur¬
gitis surgentes in aerẽ: sed nisi totam strilutiã
uelud opprimentẽ aquã ꝓficiendo uelud e¬
mergendo euaserint. ñ habere uirtutem: nec
esse sapientes. Ubi aũt euaserint mox habere

Expanded text:
quanto magis est in homine, tanto magis quanto magis est in homine, tanto magis est uirtute praeditus; quanto autem minus, tanto minus inest uirtus, quia ipsa est uirtus; et quanto minus inest uirtus, tanto magis est uitium? ubi ergo illa plena et perfecta erit nihil ex uitio remanebit. proinde mihi uidentur stoici ideo falli quia proficientem hominem in sapientia nolunt omnino habere sapientiam, sed tunc habere cum ea fuerit omnino perfectus; sed nisi ex profundo quodam emergendo repente emicet in auras sapientiae liberas, nulla ex parte esse sapientem. sicut enim nihil interest ad hominem praefocandum, utrum aquam stadiis multis super se habeat altam an unum palmum uel digitum, sic illos, qui tendunt ad sapientiam, proficere quidem dicunt tamquam ab imo gurgitis surgentes in aerem, sed, nisi totam stultitiam uelut opprimentem aquam proficiendo uelut emergendo euaserint, non habere uirtutem nec esse sapientes, ubi autem euaserint, mox habere
Abbreviated transcription (Latin):
nisi dĩ cultus: & unde ule colitur nisi
caritate.: caritas igitur de corde puro &
conscientia bona & fide ñ ficta magna
& uera uirtus ẽ : quia ipsa ẽ & finis pre¬
cepti. Merito gͦ dicta ẽ fortis sic̃ mors:
siue quia nemo eam uincit. sicut mortẽ:
siue quia in hac uita usq ad mortem ẽ
m̃ sura caritatis. sicut dñs ait. maiorem
hac caritatem nemo habet. quã ut animã
suam quis ponat ꝓ amicis suis: siue potiꝰ
quia sicut mors amimam auelit a sensibꝰ caimꝰ sic
caritas a concupiscentiis carnalib. Huic
subseruit scientia. cũ ẽ utilis. Nam sine illa
inflat. Quod uero illa edificando imple¬
uerit: nichil ibi ista mnane quod inflet.
inueniet utilẽ porro sciam definiendo
monstrauit: ubi cum dixisset. ecce pietas
est sapientia. continuo subuixit. Absti¬
nere uero a malis: scientia ẽ. Cur gͦ non
dicimus qui hanc uirtutem habet habere
om̃s: cum plenitudo legis sit caritas: An

Expanded text:
nisi dei cultus ? et unde ille colitur nisi nisi dei cultus ? et unde ille colitur nisi caritate ? caritas enim de corde puro et conscientia bona et fide non ficta magna et uera uirtus est, quia ipsa est et finis praecepti. merito dicta est fortis sicut mors, siue quia nemo eam uincit sicut mortem siue quia in hac uita usque ad mortem est mensura caritatis, sicut dominus ait: maiorem hac caritatem nemo habet, quam ut animam suam quis ponat pro amicis suis; siue potius quia sicut mors animam auellit a sensibus carnis, sic caritas a concupiscentiis carnalibus. huic subseruit scientia, cum est utilis; nam sine illa inflat quod uero illa aedificando impleaerit, nihil ibi ista inane quod inflet inueniet. utilem porro scientiam definiendo monstrauit ubi cum dixisset: ecce pietas est sapientia, continuo subiunxit: abstinere uero a malis scientia est. cur ergo non dicimus qui hanc uirtutem habet habere omnes, cum plenitudo legis sit caritas? an
Abbreviated transcription (Latin):
Nam tu quidẽ in eodẽ ipso oꝑe splendido
contra iouinianũ. etiã hoc descripturis
sc̃us diligenter ꝓbasti: ubi etiam ex hac
ipsa ȩpła ciꝰ uerba sunt quorum nunc in¬
tellectum requirimus. posiusti quod scri¬
ptum ẽ. in multis enĩ offendimus om̃s. Non
enim ait offenditis s offendimus: cũ
xp̃i loquerctur apłs. & cum hocloco dicat.
q uioũq aũt totam legem seruauerit of¬
fendat aut̃ in uno factus ẽ omniũ reus. ⁊¬
bi ñ in uno. sed in multis: nec quosdam
s om̃s dixit offendẽ. Absit aũt ut qͥsquã
fidelis existuct. tot milia seruorum xp̃i
qui ueracit᷑ dicunt se habere peceatum.
ne seipsos decipiant. & ueritas in eis ñ sit
nullam habere iurtutẽ: cũ uittiis magna
sit. sapientia. Dixit autem homini. Ce¬
ce pietas ẽ sapientia. Absit gͦ ut dicamꝰ
tot ac tantos fideles. & pios homines dĩ
non habere pietatem: quam greci. ues
sebian uocant. Quid autemẽ pietas

Expanded text:
nam tu quidem in eodem ipso opere splendido nam tu quidem in eodem ipso opere splendido contra Iouinianum etiam hoc de scripturis sanctis diligenter probasti; ubi etiam ex hac ipsa epistula, cuius uerba sunt, quorum nunc intellectum requirimus, posuisti, quod scriptum est: in multis enim offendimus omnes. non enim ait \'offenditis\', sed ait \'offendimus\', cum Christi loqueretur apostolus, et cum hoc loco dicat: q u icumque autem totam legem seruauerit, offen-. dat autem in uno, factus est omnium reus, ibi non in uno sed in multis nec quosdam sed omnes dixit offendere. Absit autem, ut quisquam fidelis existimet tot milia seruorum Christi, qui ueraciter dicunt se habere peccatum, ne se ipsos decipiant et ueritas in eis non sit, nullam habere uirtutem, cum uirtus magna sit sapientia. dixit autem homini: ecce pietas est sapientia. absit autem, ut dicamus tot ac tantos fideles et pios homines dei non habere pietatem, quam Graeci uel ieiav uocant. quid autem est pietas
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝓmissũ dĩ. eiq primitus sit fidelis. ũ
habere pudicitiã: aut eã nullã uel paruã.
esse uirtutem: sic & maritũ. qui hoc idẽ
seruat uxori. Et tam̃ sunt pluritni tales.
quorum sine aliquo peccato esse neminẽ
dixerim: & utiq illud qualecũꝙ peccatũ
ex aliquo uicio uenit. Unde pudicitia conui¬
galis inuiris feminisq religiosis. cum
ꝓculdubio uirtus sit. non enĩ aut nichil
aut uiciũ ẽ : ñ tam̃ secum habet omnes
uirtutes. Nam si omnes ibi essent: nullũ
esset uiciũ Si nullũ uicium: nullũ om¬
nino peccatũ. Quis aũt sine aliquo pecca¬
to: quis gͦ sine aliquo uitio. idẽ somite
quodam. uł quasi radice peccati: cũ cla¬
met qui supra pectus domini discũ be¬
bat. si dixerimus quia peccatũ ñ habemꝰ.
nos ipsos decipimus. & ueritas in nob̃ ñ ẽ
Neq hoc apud te diutius agendum est:
s ꝓpt̃ alios qui hec forte legerint dico.

Expanded text:
et promissum dei eique primitus sit fidelis, non et promissum dei eique primitus sit fidelis, non habere pudicitiam aut eam nullam uel paruam esse uirtutem - sic et maritum, qui hoc idem seruat uxori —, et tamen sunt plurimi tales, quorum sine aliquo peccato esse neminem dixerim, et utique illud qualecumque peccatum ex aliquo uitio uenit. unde pudicitia coniugalis in uiris feminisque religiosis cum procul dubio uirtus sit — non enim aut nihil aut uitium est —, non tamen secum habet omnes uirtutes. nam si omnes ibi essent, nullum esset uitium; si nullum uitium, nullum omnino peccatum; quis autem sine aliquo peccato ? quis ergo sine aliquo uitio, id est fomite quodam uel quasi radice peccati, cum clamet, qui super pectus domini discumbebat: si dixerimus, quia peccatum non habemus, nos ipsos decipimus et ueritas in nobis non est? neque hoc apud te diutius agendum est, sed propter alios, qui haec forte legerint, dico.