comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nec qui minꝰ p̾parauerat repperit minꝰ. set
singuli uiͣx id qd̾ edere pot̾ant congrega¬
uerunt. Dixitq moyses ad eos. Ntl̃s relin¬
quat ex eo inmane. Qui ñ audiert̃ eũ. s
dimiserunt qͥdam ex eis uͦ mane.:⁊ scatere
cepit uermib atq cõputruit. Et iratꝰ ẽ
moyses contra eos. Colligebant autem
singuli mane qͣntum sufficere pot̾at ad
uescend̾. Cumq incaluss sol: liq̃fiebat. In
die uͦ ui. colligebant cibos dupplices. id
ẽ duo gomor: ꝑ singulos homines. Uene¬
runt aut̃ om̃s pͥncipes multitudinis et
narrau̾nt moysi. Q ait eis. hoc ẽ qd locutꝰ
ẽ dñs. Reqͥes sabb̃i scĩficata erit dño. Cras
qd̾cumq oꝑand̾ ẽ facite. ⁊ q̃ coquenda sc̃
coquite. Qͥequid autẽ reliquum fu̾it: re¬
ponite usq inmane. feceruntꝙ ita ut p̾¬
ceꝑat moyses: ⁊ ñ ꝯputruit. neq uermiᷤᷤ
inuentus ẽ in eo. Dixitq moyses. Come¬
dite illud hodie qr sabb̃m ẽ dm̃i. iccirco ñ

Expanded text:
perit minus sed singuli iuxta id quod edere poterant congregarunt dixitque Moses ad eos nullus relinquat ex eo in mane qui non audierunt eum sed dimiserunt quidam ex eis usque mane et scatere coepit vermibus atque conputruit et iratus est contra eos Moses colligebant autem mane singuli quantum sufficere poterat ad vescendum cumqollegerunt cibos duplices id est duo gomor per singulos homines venerunt autem omnes principes multitudinis et narraverunt Mosi qui ait eis hoc est quod locutus est Dominus requies sabbati sanctificata erit Domino cras quodcumque operandum est facite et quae coquenda sunt coquite quicquid autem reliquum fuerit reponite usque in mane feceruntque ita ut praeceperat Moses et non conputruit neque vermis inventus est in eo dixitque Moses comedite illud hodie quia sabbatum est Domino non
Abbreviated transcription (Latin):
gomor. ⁊ repone coram dño. ad seruan¬
sic̃ p̾cepit dñs moysi. Posuitq illud aa
gerent fines terre chanaan. Gomor
autem: decuma pars ẽ ephi.
Na facies alit̾ uidetur inpictura.
alit̾ inspeculo. alit̾ in aqͣ. alit̾ inse¬
ip̃a. Tres ymagines siue similitudines
S inuicem dispares ⁊ in eqͣses unã faciẽ

Expanded text:
ne coram Domino, ad servansicut praecepit Dominus Mosi. Posuitque illud Aarerent fines terrae Chanaan. Gomor autem decima pars est h.Una facies aliter videtur in pictura, aliter in speculo, aliter in aqua, aliter in seipsa. Tres imagines sive similitudines, sibi invicem dispares et inaequales unam fa
Abbreviated transcription (Latin):
far uel ador dr̃. Unde. et adorea liba
ꝑ herbas. et ponebatur inter cornua
pars media sub qua reliquie sigillant᷑.
et cuindedicatione eccł̃ie crux in¬

Expanded text:
far vel ador dicitur. Unde: . . . . . . . Et adorea liba per herbam. Ponebatur enim inter cornua pars media sub qua reliquiae sigillantur, et cui in dedicatione ecclesiae crux im
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ omĩa ergastula et ergast̾ia et oꝑ¬
claudẽ debemus. et nulla uenalia
exponere: exceptis ilł sine quib ñ
captiuos cõmuni aeri reddere ꝑ to
dio nr̃o nob̾cum. coĩcent. Seruos¬

Expanded text:
t omnia ergastula et operatoria et ofoccludere debeamus, ac nulla venalia exponere, exceptis illis sine quibus captivos communi aeri restituere integra dio nostro nobiscum communicent. Su
Abbreviated transcription (Latin):
nis unum corpus multi sumus
om̃s. ⁊ c̾. Ac si aꝑte dicat. Panis quẽ
frangimus uere est participatio cor¬
poris dñi. qm̃ effectus hoc indicat.
efficit enim quod nullus alius ci¬
bus efficere potest. nisi solum corpus
dñi. Quid est hoc: Uidelicet qd̾ unus
panis unum corpus multi sumus
fides quippe carnis assumpte de nob̾.
et sanguinis effusi ꝓ nob̃. et utriusq
nit. ut compleatur quod ipse postu¬

Expanded text:
nis unum corpus multi sunis unum corpus multi sumus. » Ac si aperte dicat: Panis quem frangimus, vere est participatio corporis Domini; quoniam effectus hoc indicat. Efficit enim, quod nullus alius cibus efficere potest, nisi solum corpus Domini. Quid est hoc? Videlicet quod unus panis unum corpus multi sumus. Fides quippe carnis assumptae de nobis, et sanguinis effusi pro nobis, et utriusque nit, ut compleatur quod ipse pro no
Abbreviated transcription (Latin):
grecus. non est seruus neq liber. ñ
est masculus neq femina. omnes
enim uos unum estis in xp̃o iħu. Ad
hanc unitatem ꝑtinent qui de pane
et calice participant non solo ore s
pio corde. hoc est qui in xp̃o uiuunt.
et xp̃m habent in habitantem ꝑ fidem
in cordib suis. Nam qui ex fide uuit
dendo manducat et participat. et par¬
ticipando in xp̃o manet una cum mul¬
tis. qui unus panis. unum corpus su¬
mus. De hac enim participatione
intelligendum est quod apl̃s dicit.
Nam qui corpus xp̃i et calicem so¬
lo ore ꝑcipiunt. et xp̃m in corde non
suscipiunt ut de ipso et in ipso uiuat.
nei sunt: ita asocietate iustoꝵ alieni
sunt non habentes cum illis corunũ
et animam unam. et ꝓpt̾ea membra
xp̃i non sunt. nec de corpore eiꝰ sunt.
quamuis in eccłia que est corpus eiꝰ:
ẽẽ uideantur. Hinc apłs post inter¬
rogationem panis quem frangi¬
mus nonne participatio corporis

Expanded text:
Graecus; non est servus neque liber; non Graecus; non est servus neque liber; non est masculus neque femina, omnes enim vos unum estis in Christo Jesu . » Ad hanc unitatem pertinent, qui de pane et de calice participant, non solo ore, sed pio corde, hoc est qui in Christo vivunt, et Christum habent inhabitantem per fidem in cordibus suis. Nam qui ex fide vivitt; et credendo manducat et participat, et participando in Christo manet una cum multis, quia unus panis unum corpus sumus. De hac enim participatione intelligendum est quod Apostolus dicit. Nam qui corpus Christi et calicem solo ore percipiunt, et Christum in corde non suscipiunt, ut de ipso et in ipso vivant, nei sunt, et a societate justorum alieni sunt, non habentes cum illis cor unum et animam unam: et propterea membra Christi non sunt, nec de corpore ejus sunt, quamvis in Ecclesia quae est corpus ejus esse videantur. Hinc Apostolus post interrogationem. « Panis quem frangimus, nonne participatio corporis
Abbreviated transcription (Latin):
corpus multi sumus. Qui multi ⁊
Omnes qui de uno pane et de uno ca¬
lice participamur. Ecce hic ostendit᷑
participatio ad calicem sicut ad panẽ
ꝑtinere. Nec inmerito. Una est enim
uirtus utriusq. Et sicut hostia que
et panis dicitur et corpus in nob̃
efficit ut unus panis et unum cor¬
pus simus: sic et calix. S cum rõ
similitudinis qua unus panis u¬
num corpus dicimur et sumus.
solum panem eͥp corpus respiciat:
gram tñ qua unus panis unum
corpus sumus. participatio tam
calicis quam panis conferre credẽ¬
da est. Participatio gͥ utriq con¬
uenit. s significatio mag̃ alteri
congruit. In his uerbis ostendit apłs
participationem de uno pane et de
uno calice oꝑari in nob̃ unitatem
socialiter uiuimus. et alter alterius
sumus membra. et item unitatem
xp̃i et eccłie qua etiam xp̃i membra
sumus. qui est caput nr̃m. in quo õs
unum sumus. sicut apłs ad galatħ
scͥibens dicit. Non est iudeus neq

Expanded text:
corpus multi sumus. Qui multi? « corpus multi sumus. Qui multi? « Omnes qui de uno pane, et de uno calice participamur. » Ecce hic ostenditur participatio ad calicem sicut ad panem pertinere. Nec immerito: una est enim virtus utriusque; et sicut hostia, quae et panis dicitur et corpus, in nobis efficit ut unus panis et unum corpus simus: sic et calix. Sed cum ratio similitudinis, qua unus panis unum corpus dicimur et sumus, solum panem vel corpus respiciat: gratiam tamen qua unus panis, unum corpus sumus, participatio tam calicis quam panis conferre credenda est. Participatio igitur utrique convenit, sed significatio magis alteri congruit. In his verbis ostendit Apostolus participationem de uno pane et de uno calice operari in nobis unitatem socialiter vivimus, et alter alterius sumus membra: et item unitatem Christi et Ecclesiae, qua etiam Christi membra sumus, qui est caput nostrum, in quo omnes unum sumus, sicut Apostolus ad Galatas scribens dicit: « Non est Judaeus, neque
Abbreviated transcription (Latin):
Nemo enim unquam carnem suã
odio habuerit. s nutrit et fouet eã
sicut et xp̃c eccłiam. qui membra
sumus corporis eius. de carne eius
eius uiuit. sicut corpus hominis de
spu hominis uiuificatur. Recte gͦ
ꝑunitatem corporis significata est
unitas xp̃i et eccłie quam oꝑatur
caritas xp̃i qua ab eccł̃ia diligitur.
diligens ipse prior ut a dilecta dili¬
gatur. Dilectõ autem dei magis noᷤᷤ
deo unit et uicinius coniungit qͣm
dilectio ꝓximi. sicut corpus nr̃m con¬
iunctius est nob̃ quam panis. non
solum andequam sumatur: s cum
incorpus traicitur. et intra corpus
recipitur. Et sicut panis corpori ne¬
cessarius est. et corpus nutrit: sic di¬
lectio ꝑximi necessaria est. ad nu¬
triendam et agendam dilectionem
dei. Uerumptamen dilectio dei ⁊ cau¬
sa et dignitate prior est et semꝑ pre¬
ponenda. Unde non nunqͣm fit ut
iustissime offendatur ꝓximus. ne of¬
fendatur ds̃. Unus itaq panis unum

Expanded text:
Nemo enim unquam carnem suam Nemo enim unquam carnem suam odio habuit; sed nutrit et fovet eam, sicut et Christus Ecclesiam, quia membra sumus corporis ejus, de carne ejus,ejus vivit: sicut corpus hominis de spiritu hominis vivificatur. Recte ergo per unitatem corporis significata est unitas Christi et Ecclesiae, quam operatur charitas Christi, qua ab Ecclesia diligitur: diligens ipse prior, ut a dilecta diligatur. Dilectio autem Dei magis nos Deo unit, et vicinius conjungit, quam dilectio proximi; sicut corpus nostrum conjunctius est nobis, quam panis, non solum antequam sumatur, sed cum in corpus trajicitur, et intra corpus recipitur. Et sicut panis corpori necessarius est, et corpus nutrit; sic dilectio proximi necessaria est ad nutriendum et augendum dilectionem Dei. Verumtamen dilectio Dei et causa et dignitate prior est, et semper praeponenda. Unde nonnunquam fit ut justissime offendatur proximus, ne offendatur Deus. Unus itaque panis unum
Abbreviated transcription (Latin):
ficatur ꝑunitatem panis et uni¬
tatem corporis. Unus panis ex
multis granis conficitur. unum
corpus ex multis membris compo¬
nitur. ꝑcaritatem ꝓximi unus pa¬
nis. ꝑ caritatem dei unum corpus
multisumus. Unus panis deo qui
dilectione fraterna qua inuicem
nos diligimus delectatur. et quasi
de nob̾ reficitur. Unus panis etiã
nob̾ ipsi ad alterutrum sumus. Mu¬
tua enim nr̃a dilectio mutua est no¬
bis consolatio. mutuaq refectio.
Unde et singuli alter alterius mẽ¬
bra sumus. quia inuicem condolemꝰ.
et inuicem congaudemus. mala nr̃a
uel bona que uidentur singuloꝵ ꝓpͥa:
ꝑ affectum fraterne caritatis reputan¬
tes communia. Unum corpus sumuᷤᷤ
ꝑ caritatem qua xp̃c diligitur. sicut
sponsus qui et eccłiam diligit sicut
corpus suum. Hinc apłs ad ephesios.¬
xp̃c caput est eccłie. ipse saluator corpo¬
ris eius. Et infra. Uiri debent diligere
uxores suas: ut corpora sua. Qui ux¬
orem suam ddiligit: seipsum diligit

Expanded text:
ficatur per unitatem panis, et unificatur per unitatem panis, et unitatem corporis. Unus panis ex multis granis conficitur, unum corpus ex multis membris componitur. Per charitatem proximi unus panis, per charitatem Dei unum corpus, multi sumus. Unus panis Deo, qui dilectione fraterna qua invicem nos diligimus delectatur, et quasi de nobis reficitur. Unus panis etiam nobis ipsi ad alterutrum sumus. Mutua enim nostra dilectio, mutua est nobis consolatio, mutuaque refectio. Unde et singuli alterius membra sumus, quia invicem condolemus, et invicem congaudemus: mala nostra ut et bona, quae videntur singulorum propria, per affectum fraternae charitatis reputantes communia. Unum corpus sumus per charitatem qua Christus diligitur sicut sponsus, qui et Ecclesiam diligit sicut corpus suum. Hinc Apostolus ad Ephesioscaput est Ecclesiae: ipse salvator corporis ejus . » Et infra: « Viri debent diligere uxores suas, ut corpora sua. Qui uxorem suam diligit, se ipsum diligit.
Abbreviated transcription (Latin):
ostquam ostendit quid sit calix
benedictionis et panis quẽ fran¬
guus. consequenter adiungit quid
in nob̃ possint. hoo est quid in nob̾ ef¬
ficiant. et que sit uirtus et effectꝰ eoꝵ
Nam qm̃ unam comiunẽ oꝑatricẽ
gr̃am et dispensatricem in se conti¬
nent: et particiones multarum gr̃a¬
rum ꝑ effectum suum multis distri¬
buunt: unitatem spũalem in nob̃̾
efficiunt. ut om̃s in xp̃o unum simꝰ.
ꝑ diuisionem quidem gr̾ãrum multi
sumus. alii maiorem. alii minorem.
alii hanc. alii illam gram habentes.
alii incipientes. alii ꝑficientes. alii sim¬
plices. alii prudentes. alii quasi par¬
uuli. alii quasi adulti. alii quasi senes
ꝑfectione maturi. ut ex multarum
ꝑsonis facierum ꝑmultos gr̃e agant᷑.
Unitas eccłie ex ꝑsonis innum̾abi¬
lib diuersi sexus. diuerse conditio¬
nis. diuersi ordinis. diuerseq ꝓfes¬
sionis multis modis solet signifi¬
cari. Hoc autem loco ab apło signi¬

Expanded text:
ostquam ostendit quid sit calix ostquam ostendit quid sit calix benedictionis, et panis quem frangimus, consequenter adjungit quid in nobis possint: hoc est, quid in nobis efficiant, et quae sit virtus et effectus eorum. Nam quia unam communem operatricem gratiam et dispensatricem in se continent, et partitiones multarum gratiarum per affectum suum multis tribuunt: unitatem spiritualem in nobis efficiunt, ut omnes in Christo unum simus. Per divisionem quidem gratiarum multi sumus: alii majorem, alii minorem; alii hanc, alii illam gratiam habentes; alii incipientes, alii proficientes: alii simplices, alii prudentes; alii quasi parvuli, alii quasi adulti, alii quasi senes perfectione maturi, ut ex multarum personis facierum per multos gratiae agantur. Unitas Ecclesiae ex personis innumerabilibus diversi sexus, diversae conditionis, diversi ordinis, diversaeque perfectionis, multis modis solet significari. Hoc autem loco ab Apostolo signi
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑatur. Diuisiones enim gr̃arum st̃.
Sacramentum dñici corꝑis et san¬
guinis grã est. Unde et eucharistia
dicitur. id est bona gr̃a. Hoc sacramen¬
tum totum et integrum asingulis ꝑcipi¬
entib equaliter sumitur. s non insingu¬
lis equaliter oꝑatur. Oꝑatrix itaq grã
communis est digne sumentib. s ꝑ ef¬
fectum quem habet insingulis gr̃as di-¬
uidit his et illis. Ergo communicatio
sanguinis referri potest ad oꝑatricis
gr̃e communionem: ꝑ articipatio uͦ
eoꝑis ad diu̾sarum gr̃arum particiꝑa¬
tionem. Hec autem paticio gr̃arum
cum a xp̃o dispensetur uirtute carnis
et sanguinis sui. una est enim uirtus
utriusq: congruentius tñ rep̾sentari
p̃ in altari ꝑfractionem panis quam
ꝑ asꝑsionem sanguinis. Asꝑsio enim
sangumis sine ꝑiculo et irreuerentia
saeramenti ibi fieri non potest. fractio¬
autem sacramentaliter fieri potest.
Qm̃ unus panis unum corpus multi¬

Expanded text:
operatur. Divisiones enim gratiarum sunt. operatur. Divisiones enim gratiarum sunt. Sacramentum Dominici corporis et sanguinis gratia est. Unde et Eucharistia dicitur, id est bona gratia. Hoc sacramentum totum et integrum a singulis percipientibus aequaliter sumitur; sed non in singulis aequaliter operatur. Operatrix itaque gratia communis est digne sumentibus; sed per effectum quem habet in singulis, gratias dividit his et illis. Ergo communio sanguinis referri potest ad operatricis gratiae communionem: participatio vero corporis ad diversarum gratiarum participationem. Haec autem partitio gratiarum, cum a Christo dispensetur virtute carnis et sanguinis sui una est enim virtus utriusque, congruentius tamen repraesentari potest in altari per fractionem panis, quam per aspersionem sanguinis. Aspersio enim sanguinis sine periculo et irreverentia sacramenti ibi fieri non potest: fractio sacramentalis fieri potest. Quoniam unus panis unum corpus multi
Abbreviated transcription (Latin):
calix: mox ostendit quid sit pa¬
nis quem frangimus insacramento.
De fractione que dicenda uidebantur:
suꝑius diximus. Hic autem panis qͥd
sit nullatenus nob̃ ꝑ certitudine fider
dubitandum est. Unde apłs dicit. Nõ¬
ne participatio corꝑis dñi est: Ac si
diceret. Manifestum est: quia partici¬
patio corꝑis dñi est. Quis enim fideliũ
inde dubitet: Participatio corꝑis in¬
telligenda est corpus ad participand̃
nob̾ datum. Quamuis apłs dicat
communicatio sanguinis et parti.¬
cipatio corꝑis. quasi distinctionem
aliquam significans: pie tñ dici potest
cando participamus. et participando
communicamus. Uerumptñ si aliqͣ
distinctio hic requiritur. pie dici po¬
test quod participatio fractioni con¬
gruit. sicut participatio pani qͥ fran.¬
gitur. Diuiditur enim ut unusqͥsq
partem suam accipiat. Hic autẽ pa¬
nis insubstantia sua semꝑ integer
manet. et tñ insacramento frangit᷑.
ad significand̃ quod indiu̾sis diusa

Expanded text:
calix, mox ostendit, quid sit panis, quem frangimus in sacramento. De fractione quae dicenda videbantur, superius diximus, Hic autem panis quid sit, nullatenus nobis pro certitudine fidei dubitandum est. Unde Apostolus dicit: « Nonne participatio corporis Domini est? » Ac si diceret: Manifestum est quia participatio corporis Domini est. Quis enim fidelium inde dubitet? Participatio corporis intelligenda est, corpus ad participandum nobis datum. Quamvis Apostolus dicat: « Communicatio sanguinis, et participatio corporis, » quasi distinctionem aliquam significans, pie tamen dici potescando participamus, et participando communicamus. Verumtamen si aliqua distinctio requiritur, pie dici potest, quod participatio fractioni congruit, sicut participatio pani, qui frangitur. Dividitur enim, ut unusquisque partem suam accipiat. Hic autem panis in substantia semper integer manet; et tamen in sacramento frangitur, ad significandum, quod in diversis diversa
Abbreviated transcription (Latin):
Siquis se existimat aliquid ẽẽ cum
nichil sit: ipse se ᷤͤducit. Scdm hunc
modum po̾it intelligi quod ydolum
nichil est. quia mendacium est. et in¬
sipientis figmentum sicut scriptũ
est. Cor insipiens adorauit illud. A
lio modo dicitur non ẽẽ uel nichil ẽẽ.
quod deo auctore non est. Sicut enim
bonitas di causa est omniũ eoꝵ que
bona sunt ut bonasint. et sicut sapien¬
tia dei lux est que illuminat om̃s qui
recte sapiunt ut recte saprant.sic es¬
sentia dei causa est omnium eoꝵ que
sunt. hoc prestans eis ut sint. Om¬
nia enim ex ipso. et ꝑ ipsum. et in
ipso. Hinc dyonisius arriopagita. Es¬
se omnium est suꝑẽe diuinitas. Est
enim suꝑ omne eẽ. quod dat om̃ib
eẽ. Quod̾ gͦ ex ipso et ꝑ ipsum et inp̃
non est: ipsum nichil est. Iuxta hũc
modum potest dici ydolum nichil
est. immolatum ydolis nichil est.
peceatum nichil est. quia deo aueto¬

Expanded text:
« Si quis se existimat aliquid esse, cum « Si quis se existimat aliquid esse, cum nihil sit, ipse se seducit . » Secundum hunc modum potest intelligi, quod idolum nihil est, quia mendacium est, et insipientis figmentum, sicut scriptum est: « Cor insipientis adoravit illud . » Alio modo dicitur non esse, vel nihil esse, quod Deo auctore non est. Sicut enim bonitas Dei causa est omnium quae bona sunt, ut bona sint, et sicut sapientia Dei lux est, quae illuminat omnes qui recte sapiunt, ut recte sapiant, sic essentia Dei causa est omnium eorum quae sunt, hoc praestans eis, ut sint. Omnia enim ex ipso, et per ipsum et in ipso. Hinc Dionysius Areopagita: « Esse omnium est, superesse Divinitas. Est enim super omne esse, quod dat omnibus esse. » Quod ergo ex ipso, et per ipsum, et in ipso non est, ipsum nihil est. Juxta hunc modum potest dici, idolum nihil est, immolatum idolis nihil est, peccatum nihil est, quia Deo aucto
Abbreviated transcription (Latin):
potest quod apls hoc loco insinuat
ydolum nichil eẽ. qui et inhac eadẽ
epła suꝑius dixit. de escis autem que
ydolis immolanturscimus quia n¬
chil est ydolum inmundo. cum
itaq ysaias ydolis expbrans. Annun¬
ciate que uentura sunt in futurum.
et sciemus quia dii estis uos. Bene ꝙͦ
aut male si potestis facite. loquamͣ
et uideamus simul. Ecce uos estis ex
nichilo. et opus ur̃m ex eo quod ñ ẽ.
Ab hominatio est qui elegit uos. Ex his
uerbis ysaie ostenditur quod ydolum
non hoc est quod putatur. et frustra
ꝓ deo colitur. cum non habeat prescĩ¬
am futuroꝵ. nec facultatẽ bene uel
male faciendi loquendi. uel uidendi.
Mendacium enim est: licet sit opus ar¬
tificis quod manus finxit: non ẽ tñ
quod error finxit. Non ẽẽ uel nichil eẽ
in sacro eloquio ex uariis causis uariiˢ
modis accipitur. Uno quidem modo
cum aliter est inopinione. aliter in ue¬
ritate. Iuxta quem modum apłs dicit.

Expanded text:
potest, quod Apostolus hoc loco insinuat potest, quod Apostolus hoc loco insinuat idolum nihil esse, qui et in hac eadem Epistola superius dixit: « De escis autem, quae idolis immolantur, scimus quia nihil est idolum in mundo . » Cum itaque Isaias idolis exprobrans: « Annuntiate quae ventura sunt in futurum; et sciemus quia dii estis vos. Bene quoque aut male, si potestis, facite. Loquamur, et videamus simul. Ecce vos estis ex nihilo, et opus vestrum ex eo quod non est. Abominatio est, qui elegit vos . » Ex his verbis Isaiae ostenditur quod idolum non hoc est quod putatur; et frustra pro Deo colitur, cum non habeat praescientiam futurorum, nec facultatem bene vel male faciendi, loquendi vel videndi. Mendacium enim est. Et licet sit opus artificis, quod manus finxit, non est tamen quod error finxit. Non esse, vel nihil esse, in sacro eloquio ex variis causis variis modis accipitur. Uno quidem modo, cum aliter est in opinione, aliter in veritate. Juxta quem modum Apostolus dicit:
Abbreviated transcription (Latin):
rum ꝓfundius estimari sicut reue¬
ra culturam ydoloꝵ demonioꝵ.cũ
suꝑius dixisset fugite ab ydoloꝵ
cultura adiecit. Ut prudentibus¬
loquor uos ipsi iudicate quod dico.
Quasi diceret. Cogitate subtilius. pen¬
sit cultura ydoloꝵ. Cultura enim
demonioꝵ est. Iudicate inquit quod
dico. In eo quod dico hoc intelligat᷑
quod dico non minus quam dico.
Quid gͦ dico quod ydolis immolatum
nec hoc intelligendum est in eo qd̃
dico. S aliquid ꝓfundius dico. ꝓp¬
terea dixi: uos ipsi iudicate qd̾ dico
Hoc est autem quod dico et quod in¬
telligi uolo in eo quod dico que im¬
molant gentes demonib umo¬
lant et non deo. Tota autem hec ra¬
cion̾atio apł̃i ad hoc spectat ut intel¬
ligatur quod incultura ydoloꝵ ñ
solum ydolis manufcĩs et uisibili¬
b ueneratio exhibetur. s in ydolo
diabolus colitur qui peior est ydolo.
et qui colit ad societatem eiꝰ ꝑducitur
qui in ydolo adoratur. Mouere nos

Expanded text:
rum profundius aestimari, sicut reverum profundius aestimari, sicut revera culturam daemonum, cum superius dixisset: « Fugite ab idolorum cultura, » adjecit, « Ut prudentibusloquor; vos ipsi judicate quod dico. » Quasi dicat: Cogitate sutilius, aesit cultura idolorum. Cultura enim daemoniorum est. Judicate, inquit, quod dico. In eo quod dico, hoc intelligatur, quod non dico, non minus quam quod dico. Quid ergo dico? « Quod idolis immolatum nec hoc intelligendum est in eo quod dico. Sed aliquid profundius dico. Propterea dixi, vos ipsi judicate quod dico. Hoc est autem quod dico, et quod intelligi volo in eo quod dico. « Quae immolant gentes, daemonibus immolant, et non Deo. » Tota autem haec ratiocinatio Apostoli ad hoc spectat, ut intelligatur quod in cultura idolorum non solum idolis manufactis et visibilibus veneratio exhibetur; sed in idolo diabolus colitur, qui pejor est idolo; et qui colit, ad societatem ejus perducitur, qui in idolio adoratur. Movere nos
Abbreviated transcription (Latin):
trario colligi potest quod cultus ydo¬
li et esus y dolotiti ꝑ consensum suꝑ¬
sticiosi erroris et impietatis colen¬
tes et cominedentes diabolo sociat.
et in ipsius membra transformat.
De qua societate dicturus apłs pre-¬
mittit quod ydolis immolatum
uel ydolum non sit aliquid. Et hoc
non sine causa. Prohibuit quippe
paulo ante culturam ydoli sicut
rem malam et noxiam hinc male
intelligenti uideri poterat apłm in¬
sinuasse ydolum aliquid ẽẽ. uel ali¬
quid posse. et potestatem habere no¬
cere et malum facere. Quod remo¬
uet dicens. ydolum nichil eẽ. potest
quidem ꝓpria cuiusq impietas ip̃i
nocere. post et demon qui ydolio p̾¬
sidet malum facere. at ipsum ydo¬
lum potest non. s sub tegmine ydo¬
li occultum.ẽ. minist̾ium iniquita¬
tis. Et quod ydolis immolatur: de¬
monib immolatur et non deo. ꝑp¬
terea cultura ydolorum sicut reue¬
ra cultura demonioꝵ fugienda est.
Uolens itaq apłs culturam ydolo¬

Expanded text:
trario colligi potest quod cultus idotrario colligi potest quod cultus idoli et esus idolothyti per consensum superstitiosi erroris et impietatis colentes et comedentes diabolo sociat, et in ipsius membra transformat. De qua societate dicturus Apostolus, praemittit, quod idolis immolatum vel idolum non sit aliquid. Et hoc non sine causa. Prohibuit quippe paulo ante culturam idoli, sicut rem malam et noxiam. Hinc male intelligenti videri poterat Apostolum insinuasse idolum aliquid esse, vel aliquid posse et in potestate habere nocere, vel male facere. Quod removet dicens idolum nihil esse. Potest quidem propria cujusque impietas ipsi nocere; potest et daemon, qui idolio praesidet, malum facere: at ipsum idolum non potest, sed sub tegmine idoli occultum est mysterium iniquitatis. « Et quod idolis immolatur, daemonibus immolatur et non Deo. » Propterea cultura idolorum, sicut revera cultura daemoniorum, fugienda est. Volens itaque Apostolus culturam idolo
Abbreviated transcription (Latin):
ydoł immo latum sit aliqͥd. aut qd̃
ydolum sit aliquid. S que immolat
gentes. demonib immolant ⁊ ñ deo.
imilitudo ad ducitur de legalibus
sacrificiis ad intelligendum quod
de ydolatito uult intelligi. Qui edebat᷑
hostias religioni sacrificandi consen¬
ciebant. et huic sue uoluntatis consen¬
sum ipso esu immolatoꝵ ostendebant.
Si enim non consentirent: non ederẽt.
Propterea qui edebant: participes erant
altaris. Nam de immolatis partem ca¬
piebant. et se illi religioni partem ea¬
piendo et edendo sociatos eẽ manifesta¬
bant. hoc est quod apłs dicit. Uidete
isrł scd̾m carnem. Ae si diceret. Uos
et sp̃ualia intelligentes. uidete isrł
carnalia legis p̾cepta seruantem. ñ
ne qui edunt hostias participes sunt
altaris: Quasi diceret. Haut dubiũ
quin participes sint altaris. non so¬
lum iñ ꝑtem capiendo. s facris illiꝰ
consentiendo. Exhis que dieca sunt
de participatione noui ueriq sacrifi¬
cii. et de esu legalium hostiarum econ¬

Expanded text:
latum sit aliquid? aut quod idolum sit aliquid? Sed quae immolant gentes, daemonibus immolant, et non Deo . Similitudo adducitur de legalibus sacrificiis, ad intelligendum quod de idolothyto vult intelligi. Qui edebant hostias, religioni sacrificandi consentiebant, et hunc suae voluntatis consensum ipso esu immolatorum ostendebant. Si enim non consentirent, non ederent. Propterea qui edebant participes erant altaris. Nam de immolatis partem capiebant, et se illi religioni partem capiendo et edendo sociatos esse manifestabant. Hoc est, quod Apostolus dicit: « Videte Israel secundum carnem. » Ac si diceret: Vos et spiritualia intelligentes, videte Israel carnalia legis praecepta sectantem. « Nonne qui edunt hostias, participes sunt altaris? » Quasi dicat: Haud dubium quin participes sint altaris, non solum inde partem capiendo, sed sacris illis consentiendo. Ex his quae dicta sunt de participatione novi verique sacrificii, et de usu legalium hostiarum, econ
Abbreviated transcription (Latin):
modo dicuntur ad nichilum redigi. qͦꝵ
molimina et consilia et conatus frus¬
trantur. et ipsi et oꝑa eoꝵ. Sic enim
illud. Ad nichilum deduces omnes
gentes. Omne autem quod deo contͣri¬
um est in quantum a uero ẽẽ deficit:
in tm̃ non est. Et ipsi peccatores et pec¬
cata eoꝵ scđm quod adeo uel in deo ñ
sunt: nichil sunt. Unde scd̾m mutati¬
onem bone uite in malam. recte non
ẽẽ dicitur qui sic mutatur. Multo au¬
tem mirabilius non ẽẽ accipitur scđm
mutationem male uite in bonam. uel
misere inbeatam. sicut est illud. Uerte
impios et non erunt. Et item illud. No¬
luit consolari quia non sunt. Mirabili¬
ter enim dicitur non sunt. quando
feliciter sunt. Et mirabiliter dicitur de
impiis conuertendis non erunt. cum
ẽẽ incipiant ab inicio conuersionis. Uñ
quidam. Et dixi nunc cepi. hec mutatio
dextere excelsi. Nolo autem uos fieri
socios demonioꝵ. Non potestis calicẽ

Expanded text:
modo dicuntur ad nihilum redigi, quorum modo dicuntur ad nihilum redigi, quorum molimina et consilia et conatus frustrantur, et ipsi et opera eorum. Sic enim illud: « Ad nihilum deduces omnes gentes. » Omne autem quod Deo contrarium est, in quantum a vero esse deficit, in tantum non est. Et ipsi peccatores, et peccata eorum, secundum quod a Deo vel in Deo non sunt, nihil sunt. Unde secundum mutationem bonae vitae in malam, recte non esse dicitur, qui sic mutatur. Multo autem mirabilius non esse accipitur, secundum mutationem malae vitae in bonam, vel miserae in beatam, sicut est illud: « Verte impios, et non erunt . » Et item illud: « Noluit consolari, quia non sunt . » Mirabiliter enim dicitur, « non sunt, » quando feliciter sunt. Et mirabiliter dicitur de impiis convertendis, « non erunt, » cum esse incipiant ab initio conversionis. Unde quidam: « Ecce dixi, nunc coepi, haec mutatio dexterae Excelsi . » Nolo autem vos fieri socios daemoniorum. Non potestis calicem
Abbreviated transcription (Latin):
telligi potest. quod ysaras dicit. Plas¬
te ydoli om̃s nichil sunt. et illud de¬
gentib que non credunt. ͦ Omnes
gentes quasi non sint sic sunt corã
to. et quasi nichilum et in ane re¬
putati sunt ei. Et illud. Qui dat secre¬
torum serutatores quasi non sint. iu¬
dices t̾re uelut in ane fecit. Et hester.
Ne tradas dñe sceptrum tuũ his qͥ
non sunt.ne rideant ad ruinã nr̃am.
s conu̾te consilium eoꝵ suꝑ eos. A
lio etiam mͦ om̃s gentes et secreto¬
rum scrutatores et iudices t̾re et¬
simagnum quid eẽ uideantur scd̾m
potentiam et sapientiam mundi
huius: incomparatione eius qui dicit
ego sum quisum: nichil sunt. Alio qͦꝙ
modo dicitur quid nichil ẽẽ despectiue
ꝓ sui inutilitate. uxta quem etiam mo¬
dum ydolum nichil est. Scd̾m hunc
modum dicit apłs. si habuero ꝓphecrã
et nouerim misteria omnia et omnẽ
scientiam. et habuero omnẽ fidem
ita ut montes transferam caritatem
autem non habuero: nichil sum. Alio

Expanded text:
e non est, quod Isaias dicit: « Plasta idoli omnes nihil sunt . » Et illud gentibus, quae non credunt: « Omnes gentes quasi non sint sic sunt coram eo, et quasi nihilum et inane reputata sunt ei . » Et illud: « Qui dat secretorum scrutatores quasi non sint, judices terrae velut inane fecit . » Et Esther: « Ne tradas, Domine, sceptrum tuum his qui non sunt, ne rideant ad ruinam nostram, sed converte consilium eorum super eos . » Alio etiam modo omnes gentes et secretorum scrutatores, et judices terrae, etsi magnum quid esse videantur, secundum potentiam et sapientiam mundi hujus, in comparatione ejus qui dicit, « Ego sum qui sum , » nihil sunt. Alio quoque modo dicitur quid nihil esse despective, pro sui inutilitate, juxta quem etiam modum idolum nihil est. Secundum hunc modum dicit Apostolus: « Si habuero prophetiam, et novero mysteria omnia, et omnem scientiam. et habuero omnem fidem, ita ut montes transferam, charitatem autem non habuero, nihil sum . » Alio
Abbreviated transcription (Latin):
& seipsum negare ꝑmisit: Quod
mimnirum magne actũ et̃ pietatis
dĩspensatione cognoscimꝰ: ut is
qui futurus erat pastor eccliȩ. in
sua culpa disceret: qualiter aliis
misereri debuisset Prius ĩtaq¬
eum ostendit sibi: & tunc p̃po¬
suit cęteris: ut ex sua infirmite co¬
gnosceret: qͣm misericorditer ali¬
ena infirma toleraret: Bene aut̃
de redemptore nr̃o dicitur. prece¬
dit uos in galileam: ibi eum ui¬
debitis. sic̃ dixit uob̾ Galilẽa nũp
transinigratio facta interpretat
Iam quippe redemptor nr̃. a passi¬
one ad resurrectionem: A morte
ad uitam: a pena ad głam: a cor¬
ruptione ad incorruptionẽ tran¬
sinigrauerat Et prius post re¬
surrectionem. in galilea a disch¬
pulis uidetur: quia resurrecdio¬
nis eius głam. post leti uidebm᷑
si mͦ a uiciis. ad uirtutũ celsitudi

Expanded text:
et seipsum negare permisit. Quod et seipsum negare permisit. Quod nimirum magnae actum esse pietatidispensatione cognoscimus, ut is qui futurus erat pastor Ecclesiae, in sua culpa disceret, qualiter aliis misereri debuisset. Prius itaque ostendit eum sibi, et tunc praeposuit caeteris, ut ex sua infirmitate cognosceret, quam misericorditer aliena infirma toleraret. Bene autem de Redemptore nostro dicitur: Praecedet vos in Galilaeam, ibi eum videbitis, sicut dixit transmigratio facta interpretatur. Jam quippe Redemptor noster a passione ad resurrectionem, a morte ad vitam, a poena ad gloriam, a corruptione ad incorruptionem 1528 transmigraverat. Et prius post resurrectionem in Galilaea a discipulis videtur, quia resurrectionis ejus gloriam post laeti videbimus, si modo a vitiis ad vi
Abbreviated transcription (Latin):
quid angłs subiungat audiamus.
Iħm queritis. natarenum Iħc laciꝰ¬
no eloquio: salutaris. idest salua¬
tor int̾pretatur: At uͦ mult̾i tunc
iħc. dici pocerant: ñ tam̃ substan¬
tialiter: s nuncupaduȩ: Ideo et¬
locus subiungitur: ut de quo iłix
dictum sit. manifestecur: Natare¬
num. Et causam ꝓtinus subdit.
Crucifixum Atq addit Resurrex:
ñ ẽ hic Hon ẽ. hic dicitur. ꝑ pre¬
sentiam carnis: qui tam̃ nusqͣm
deerat. ꝑ presentiam maiestatis:
Sed ĩte. dicite discipulis eiꝰ& petro:
quĩa p̃cedit uos in galileam: Que¬
rendum nob̃ c̃cur nominat̾is di¬
scipulis. petrus designat᷑ ex noĩe.
Sed si hunc angłs nominatim ũ ex¬
primeret: qui magistrum negaue¬
rat. uenire inter discipłos ñ audet:
Nocat᷑ gͦ ex nõmine: ne desperet
ex negatione: Quain re conside¬
randum nob̃̾ ẽ: cur omp̃s ds̃. eũ
quem cuncte eccliȩ preferre dispo¬
suerat: ancillȩ uocem ꝑtimescere.

Expanded text:
quid angelus subjungat audiamus: quid angelus subjungat audiamus: Jesum quaeritis Nazarenum. Jesus Latino eloquio salutaris, id est salvator interpretatur. At vero multi tunc Jesus dici poterant, non tamen substantialiter, sed nuncupalocus subjungitur, ut de quo Jesu dictum sit manifestetur, Nazarenum. Et causam protinus subdit, crucifixum; atque addidit: Surrexit non est hic. Non est hic dicitur per praesentiam carnis, qui tamen nusquam deerat per praesentiam majestatis. Sed ite, dicite discipulis ejus et Petro quia praecedet vos in Galilaeam. Quaerendum nobis est cur, nominatis discipulis, Petrus designatur ex nomine. Sed si hunc angelus nominatim non exprimeret, qui magistrum negaverat, venire inter discipulos non auderet. Vocatur ergo ex nomine, ne desperaret ex negatione. Qua in re considerandum nobis est cur omnipotens Deus eum quem cunctae Ecclesiae praeferre disposuerat ancillae vocem pertimescere
Abbreviated transcription (Latin):
angłm apparuisse describens ait¬
F tat autẽ aspectus eius sic̃ fulgur
et uestimenta eius sic̃ nix In ful¬
gure etenim. terror timoris ẽ: in
niue autem. blandim̃tum candoris:
ctȩ testis resurrectionis eius angłs.
et in fulgore uultus. & in cando¬
re habitus demonstratur: ut de
ipsa sua spetie. & terreret reꝓbos:
& mulceret pios Unde. rectȩ
quoq popłm ꝑ deserta gradien¬
tem. columna ignis in nocte: et
columna nubis: preibat in die.
In igne etenim. terror ẽ: in nube
autẽ. uisionis lene blandim̃tum.
Dies uͦ. uita iustĩ: & nox accipitur
uita peccatoris Vnde & conu̾sis
peccatorib: paulus dĩc̃ Fuistis
aliquando tenebrȩ: nunc autẽ
lur in dño In die gͦ. ꝑ nubem
columna monstrata ẽ. & in no¬
cte. ꝑ ĩgnem: quia om̃pe ds̃ et
blandus iustis: & terribilis ap¬
parebit iniustis: Istos ĩn iudĩ¬
cĩo ueniens ꝑ lenitatis mansue¬
tuidinẽ demulcet: illos uͦ. ꝑ iusti¬
cĩȩ districtionem terret. Sed iam

Expanded text:
angelum apparuisse describens, ait: Erat aspectus ejus sicut fulgur, et vestimenta ejus sicut nix . In fulgure etenim terror timoris est, in nive autem blandimentum candoris. cte testis resurrectionis ejus angelus et in fulgure vultus, et in candore habitus demonstratur, ut de ipsa sua specie et terreret reprobos, et mulceret pios. Unde recte quoque populum per deserta gradientem columna ignis in nocte et columna nubis praeibat in die . In igne enim terror est, in nube autem visionis lene blandimentum; dies vero vita justi, et nox accipitur vita peccatoris. Unde et conversis peccatoribus Paulus dicit: Fuistis aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino . In die ergo per nubem columna monstrata est, et in nocte per ignem, quia omnipotens Deus et blandus justis, et terribilis apparebit injustis. Istos in judicio veniens per lenitatis mansuetudinem demulcet, illos vero per justitiae districtionem terret. 4. Sed jam
Abbreviated transcription (Latin):
cum aromatib ad monum̃tum
uenerunt: & ei quem uiuentẽ
dilexerant. etiam mortuo. stu¬
dio humanitatis obsequuntur:
Sed res gesta: aliquid in sc̃a ȩccłia
signat gerendum: Sĩc quippe
necesse ẽ. ut audiam̃ q̃ sacta st̃¬
quatinus cogitemus etiam quȩ
nob sunt ex eorum imitatione
facienda Et nos gͦ in eo quiẽ
mortuus. credentes: si odore ur¬
tucum referti. cum opinione bo¬
norum oꝑum dñm querimꝰ: ad
monum̃tum ꝓfecto illius. cum
aromatib uenimus Illȩ aucem
mulieres angłos uident. quȩ cũ
aromat̾ibus uenerunt: quia uide¬
licet illȩ mentes suꝑnos ciuesahi¬
ciunt: quȩ cũ uirtutũ odoribus.
ad dm̃ ꝑ sc̃a desideria ꝓficiscim¬
tur: Notandum uͦ nob ẽ.: qͥd nan
sit. quod in dextris sedere ang̃s
cernitur: Quid namq ꝑ sinistĩ
nisi uita presens: quid uͦ ꝑ da
teram. nisi ꝑpetua uita signatit

Expanded text:
matibus ad monumentum venerunt, et ei, quem viventem dilexerant, etiam mortuo, studio humanitatis obsequuntur. Sed res gesta aliquid in sancta Ecclesia signat gerendum. Sic quippe necesse est ut audiamus quae facta squatenus cogitemus etiam quae nobis sint ex eorum imitatione facienda. Et nos ergo in eum qui est mortuus credentes, si, odore virtutum referti, cum opinione bonorum operum Dominum quaerimus, ad monumentum profecto illius cum aromatibus venimus. Illae autem mulieres angelos vident, quae cum aromatibus venerunt, quia videlicet illae mentes supernos cives aspiciunt, quae cum virtutum odoribus ad Dominum per sancta desideria proficiscuntur. Notandum vero nobis est quidnam sit quod in dextris sedere angelus cernitur. Quid namque per sinistram nisi vita praesens, quid vero per dextram nisi perpetua
Abbreviated transcription (Latin):
uenerat. in dextera sedebat: Qiii
stola candida cooꝑtus apparius.
quia festiuitatis nr̃e gaudia ms¬
tiauit Candor etenim uestis:
splendorem denuntiat nr̃e sollẽ¬
pnitatis Nr̃e dĩcamus. an suȩ:
Sed ut fateamur uerius: & suȩ di¬
camus. & nr̃e: Illa quippe redẽ¬
ptoris nr̃i resurrectio. & nr̃a fe¬
stiuitas fuit: quia nos ad im
mortalitatem reduxit: & ange¬
lorum festiuitas extitit: quia
nos reuocando ad cȩlest̾ia. eorũ
numerũ impleuit In sua gͦ ac
nr̃a festiuitate. angłs in albis
uestibus apparuit: quia dũ nos ꝑre-
surrectionem dñicam. ad suꝑna
reducimur: cęlestis patrie dam¬
pna reparantur: Sed quid ueni¬
entes feminas affatur. audiamꝰ.
Nolite expauescere Ac si aꝑtȩ di¬
cat: Paueant illi. qui ñ amant
aduentum suꝑnorum ciuium:
ꝑtimescant. qui carnalib deside

Expanded text:
erat in dextera sedebat. Qui stola candida coopertus apparuit, quia festivitatis nostrae gaudia nuntiavit. Candor etenim vestis splendorem nostrae denuntiat solemnitatis. Nostrae dicamus, an suae? Sed ut fateamur verius, et suae dicamus et nostrae. Illa quippe Redemptoris nostri resurrectio et nostra festivitas fmortalitatem reduxit, et angelorum festivitas exstitit, quia nos revocando ad coelestia, eorum numerum implevit. In sua ergo ac ra festivitate angelus in albis vestibus apparuit, quia dum nos per resurrectionem Dominicam ad superna reducimur, coelestis patriae damna reparantur. 3. Sed quid advenientes feminas affatur audiamus: 1527 Nolite expavescere. Ac si aperte dicat: Paveant illi qui non amant adventum supernorum civium; pertimescant qui, carnalibus desi
Abbreviated transcription (Latin):
nis quȩ ceperint. mĩnimȩ ꝑsistunt:
Alter. pene totam uitam duicere in
prauitate conspicitur: s iuxta fi¬
nem uitȩ a prauitate sua. per di-¬
strictȩ penitentiȩ lam̃ta reuocat᷑.
Alter. electam uidetur uitã diicere:
ettam̃ hunc contĩgit. ad erroris
nequitiam. iuxta finem uitȩ dedi-¬
nare. Alius. bonum bene incho¬
at: melius consummat: alius. in
malis actibus a primeua ȩtate se
deicit: & in eisdem operibꝰ. semꝑ
scipso deterior. consuminat᷑. lanto
gͦ sibi unusquisq sollicitȩ metuat:
quanto ignorat quod restat: qͥa
quod sepe dicendum est. & sine
obliuione retinendum: multi st̃
uocati: pauci uͦ electi. Sed quia
nonnunqͣm mentes audientiũ.
plus exempla fidelium. qͣm docen¬
tium uerba conuertunt: uolo uob̃
aliquid ẽ ꝓximo dicere: quod
corda ur̃a. tanto formidolosius
audiant: quanto eis hoc de pro¬
pinquo sonat: Neq enim res
longe ante gestas dicimꝰ: s cas de

Expanded text:
nis quae incoeperunt minime persistunt. nis quae incoeperunt minime persistunt. Alter pene totam vitam ducere in pravitate conspicitur, sed juxta finem vitae a pravitate sua per districtae poenitentiae lamenta 1642 revocatur; alter electam videtur vitam ducere, et tamen hunc contingit ad erroris nequitiam juxta finem vitae declinare. Alius bonum bene inchoat, melius consummat; alius in malis actibus a primaeva aetate se dejicit, et in eisdem operibus semper seipso deterior consummatur. Tanto ergo sibi unusquisque sollicite metuat, quanto ignorat quod restat, quia, quod saepe dicendum est, et sine oblivione retinendum: Multi sunt vocati, pauci vero electi. 15. Sed quia nonnunquam mentes audientium plus exempla fidelium quam docentium verba convertunt, volo vobis aliquid de proximo dicere, quod corda vestra tanto formidolosius audiant, quanto eis hoc de propinquo sonat. Neque enim res longe ante gestas dicimus, sed eas de
Abbreviated transcription (Latin):
fletus quoq & stridor dentium
eẽ ꝑhibetur: ut illic dentes stri¬
deant. qui hic de edacitate gau¬
debant: illic oculi defleant. qui
hic ꝑ illicitas concupiscentias uer¬
sabantur: quatinus singula queq
membra. supplicio subiaceant:q̃
hic. singulis quibꝰq uiciis subie¬
cta seruiebant: Sed repulsouno.
in quo uidelicet omne malorum
corpus exprimit᷑: generalis ꝓtiꝰ
sententia subinfertur. qua dicit᷑.
Multi autẽ sunt uocati: pauci uͦ
electi. Tremendum ualde ẽ. fr̃s
km̃i.: quod audimus. Ecce nos õs
iam uocati ꝑ fidem. ad celestis regie
nuptias uenimus: incarnationis
eius mysterium. & credimus et
confitemur: diuim uerbi epulas
sumimus: s futuro die iudicii
rex intraturus ẽ. Quia uocati
sumus nouimus: si sumus electi.
nescĩmus: Tanto gͦ necesse ẽ. ut
unus quisq nr̃m in humilitate
se deprimat: quanto si sic electus.
ignorat. Nonnulli enimbona
nec incipiunt: nonnulli uͦ in bo¬

Expanded text:
fletus quoque et stridor dentium fletus quoque et stridor dentium esse perhibetur, ut illic dentes strideant, qui hic de edacitate gaudebant; illic oculi defleant, qui hic per illicitas concupiscentias versabantur; quatenus singula quaeque membra supplicio subjaceant quae hic singulis quibusque vitiis subjecta serviebant. 14. Sed repulso uno, in quo videlicet omne malorum corpus exprimitur, generalis protinus sententia subinfertur, qua dicitur: Multi enim sunt vocati, pauci vero electi. Tremendum valde est, fratres charissimi, quod audivimus. Ecce nos omnes jam vocati per fidem ad coelestis regis nuptias venimus, incarnationis ejus mysterium et credimus et confitemur, divini Verbi epulas sumimus, sed futuro die judicii rex intraturus est. Quia vocati sumus, novimus; si sumus electi, nescimus. Tanto ergo necesse est ut unusquisque nostrum in humilitate se deprimat, quanto si sit electus ignorat. Nonnulli enim bona nec incipiunt, nonnulli vero in bo
Abbreviated transcription (Latin):
ad eum qui hanc omnino noi
habet. uerba uertamus Sequit᷑.
Tunc rex dixit ministris Ligacis
in denebras exteriores: ibi erit fle¬
tus. et stridor dentium: Ligant᷑
tunc pedes & manus. ꝑ distri¬
ctionem sententiȩ: que m a pra¬
uis operibus ligari noluerunt.
ꝑ mesiorationem uitȩ Uel
certe. tunc ligat pena: quos mͦ
a bonis operibus ligauit culpa.
Pedes enim. qui uisicare egrum
negligunt: manus quȩ nichil
indigentibus tribuunt: a bono
opere. iam ex uoluntate ligatȩ
sunt. Quȩ gͦ nunc sponte li¬
gantur in uicio: tunc. in suppli¬
cio ligantur inuite: Bene autẽ
dicitur. quod in exteriores dene¬
bras ꝓiciatur: Interiores quippe
tenebras dicimus cecitatẽ cordis:
exteriores uͦ tenebras. ȩt̾̃nam noctt̃
dampnationis: Tunc gͦ dampna¬
tus quisq ñ in interiores sed in
exteriores tenebras mittitur: quia
illic inuitus ꝓicitur. in noctem
dampnationis: qui hic sponte
cecidit in cecitatem cordis Ubi

Expanded text:
ad eum qui hanc omnimodo non ad eum qui hanc omnimodo non habet, verba vertamus. Sequitur: 13. Tunc dixit rex ministris: Ligatis in tenebras exteriores: ibi erit fletus et stridor dentium. Ligantur tunc pedes et manus per districtionem sententiae, qui modo a pravis operibus ligari noluerunt per meliorationem vitae. Vel certe tunc ligat poena, quos modo a bonis operibus ligavit culpa. Pedes enim qui visitare aegrum negligunt, manus quae nihil indigentibus tribuunt a bono opere jam ex voluntate ligatae sunt. Qui ergo nunc sponte ligantur in vitio, tunc in supplicio ligantur invite. Bene autem dicitur quod in exteriores tenebras projiciatur. Interiores quippe tenebras dicimus caecitatem cordis, exteriores vero tenebras aeternam noctem damnationis. Tunc ergo damnatus quisque non in interiores sed in exteriores tenebras mittitur, quia illic invitus projicitur in noctem damnationis, qui hic sponte cecidit in caecitatem cordis. Ubi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ occultam maliciam nemini no¬
cerefestinatis Ecce rex ad nu¬
ptias ingreditur.:⁊ & cordis nr̃i
habitum contemplatur: acq ei
quem caritate uesticum ñ inuenit:
ꝓͥtinus iratus dicit Amice: qͦmͦ
huc intrasti. non habens uestem
nuptialem: Mirandum ualde ẽ.
Amice: & non amice. Amice. per
fidem: s ñ amice. ꝑ oꝑationem.
At ille obmutuit: quia quod dici
sine gemicu non potest: in illa
districtione ultimȩ increpatio¬
nis. omne argum̃tum cessat ex¬
cusationis: quippe. quia ille fo¬
ris increpat: qui testis conscien¬
tiȩ. intus animum accusat: Sed
inter hȩc sciendum ẽ: quia qͥsqͥs
hanc uestem uirtutis habet. sed
tamen adhuc ꝑfecte ñ habet: ad
piĩ regis ingressum desperare de¬
uenia ñ debet: quia ipse quoq
spem nobis ꝑ psalmistam tribu¬
ens. dicit Inꝑfectum meum ui¬
derunt oculi tui: & in libro tuo
om̃s scribentur: Sed quia pau¬
ca hex in consolatione haben¬
tis & infirmantis diximꝰ: nunc

Expanded text:
per occultam malitiam nemini noper occultam malitiam nemini nocere festinatis. 12. Ecce rex ad nuptias ingreditur, et cordis nostri habitum contemplatur, atque ei quem charitate vestitum non invenit, protinus iratus dicit: Amice, quomodo huc intrasti non habens vestem nuptialem? Mirandum valde est,Amice, et non amice; amice per fidem, sed non amice per operationem. At ille obmutuit, quia, quod dici sine gemitu non potest, in illa districtione ultimae increpationis omne argumentum cessat excusationis, quippe quia ille foris increpat, qui testis conscientiae intus animum accusat. Sed inter haec sciendum est quia quisquis hanc vestem virtutis habet, sed tamen adhuc perfecte non habet, ad pii regis ingressum desperare veniam non debet, quia ipse quoque spem nobis per Psalmistam, tribuens, dicit: Imperfectum meum viderunt oculi tui, et in libro tuo omnes scribentur . Sed quia pauca haec in consolatione habentis et infirmantis diximus, nunc
Abbreviated transcription (Latin):
eos diligere ã quib ñ diligit᷑ scit
Probari enim caritas: ꝑ solam odis
aduersitatem solet Unde. et ꝑse
dm̃& illũ amat a quo se intelligit
ñ amari. Magna sunt hȩc: alta
sunt hȩc: & multis ad exhiben¬
dum difficilia: s tamen ista est
uestis nuptialis. Quisquis hanc
recumbens in nuptiis. ñ habet:
iam sollicitus metuat. ingredien-¬
de rege quando mittatur foras:
Ecce enim dicitur Intrauit rex ad
nuptias. ut uideret discumben¬
tes: & uidit ibi hominẽ nͣ uesti¬
tum ueste nuptiali: Nos sumus
bimus: qui iam fidem in eccłia
habemus: qui scripture sacrȩ
epulis pascimur: qui comun¬
ctam deo eccłiam esse gaudemꝰ:
Considerate gͦ. si cum nuptiali ue-¬
ste ad has nuptias uenistis: cogi¬
tationes urãs sollicita inquisiti¬
one discutite: de rebus singuliᷤᷤ
corda ur̃a trutinate: si iam con¬
tra nullum odium habetis: si
contra felicitatem alienam. nulla
uos inuidiȩ face succenditis: si

Expanded text:
eos diligere a quibus non diligitur scit. eos diligere a quibus non diligitur scit. Probari enim charitas per solam odii adversitatem solet. Unde et per sDeum illum amat a quo se intelligit non amari. Magna sunt haec, alta sunt haec, et multis ad exhibendum difficilia, sed tamen ista est vestis nuptialis. Quisquis autem hanc recumbens in nuptiis non habet, jam sollicitus metuat, ingrediente rege, quando mittatur foras. Ecce enim dicitur: Intravit rex ad nuptias ut videret discumbentes, et vidit ibi hominem non vestitum veste nuptiali. Nos sumus,bimus, qui jam fidem in Ecclesia habemus, qui Scripturae sacrae epulis pascimur, qui conjunctam Deo Ecclesiam esse gaudemus. Considerate, rogo, si cum nuptiali veste ad has nuptias venistis, 1641 cogitationes vestras sollicita inquisitione discutite. De rebus singulis corda vestra trutinate, si jam contra nullum odium habetis, si contra felicitatem alienam nulla vos invidiae face succenditis, si