comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
perunt: et telas aranec texuerunt. Qui
comederit de ouis eorum morietur. et
quod confotum ẽ. erumpet in regulum:
et tele eorum non erunt inuestimen
tum. neq oꝑientur oꝑib suis. Lxx. Qͥa
partͣiunt dolorem et generant iniqui¬
tatem: oua afpidum fregerunt. et tela
aranee texunt. Et qui de ouis eorum co¬
medere uoluerit: frangens reꝑiet pucri-¬
dum et imipso regulum. Tela corum non
erit in uestimentum: nec operientur
oꝑib suis. Qui antixp̃i p̃stolantur aduen¬
tum nec posfunt dicere a timore tuo dñe
concepimus et parturnumus et peꝑimꝰ¬
concipiunt dolorem et pariunt iniqui¬
tatem: ut quem multo labore ꝑquirunt
in miquitate fuscipiant. De quorum scͥp-¬
tum ẽ. patre: concepit dolorem et peꝑit
miquitatem. isti frangunt atq difrum¬
punt oua afpidum. ut earum uenena
in sua mente fuscipiant. Quib in euͣn-¬
głio dicitur. serpentes gemnima ipe-¬
rarum. Pulchreq oua pofuit aspidum
atq serpentium : que oua prius genera¬

Expanded text:
perunt, et telas araneae texuerunt. Qui comederit de ovis eorum morietur, et quod confotum est, erumpet in regulum. Et telae etum, neque operientur operibus suis. LXX: Quia parturiunt dolorem, et generant iniquitatem. Ova aspidum fregerunt: et telam araneae texuerunt. Et qui de ovis eorum comedere voluerit, frangens reperiet putridum, et in ipso regulum: tela eorum non erit in vestimentum, nec operientur operibus suis. Qui Antichristi praestolantur adventum, nec possunt dicere: A timore tuo, Domine, concepimus, et parturivimus et peperimuconcipiunt dolorem, et parturiunt iniquitatem: ut quem multo labore perquirunt, in iniquitate suscipiant; de quorum scriptum est patre: Concepit dolorem, et peperit iniquitatem . Isti frangunt atque disrumpunt ova aspidum, ut earum venena in sua mente suscipiant, quibus in Evangelio dicitur: Serpentes, genimina viperarum . Pulchreque ova posuit aspidum atque serpentum, quae ova prius genera
Abbreviated transcription (Latin):
modo int̾claudere: et moysi quasi tene¬
retur ab eo dominus: dimicte me inqͥt
ficator maceriarum murorũq septum
conũtet semitas in quietem: ut nequa¬
quam dĩ ira deseuiat. s placcatus fit eis
dominus. et omnis indignationis semice
conqͥescant Si au̾teris a sabbato pe¬

Expanded text:
muro intercludere; et Moysi quasi tenemuro intercludere; et Moysi quasi teneretur ab eo Dominus: « Dimitte me, inquit, ficator maceriarum murorumque et sepium convertit semitas in quietem, ut nequaquam Dei ira desaeviat, sed placatus sit eis Dominus, et omnes indignationis semitae conquiescant
Abbreviated transcription (Latin):
cro sermone describens: intulit. A difica¬
ui turrem: et maceria cͥcumdedi. Quam
qui destrux̾it iuxta eccłastem morde¬
bit eum coluber. Que ideo cͥcumdata :
ut omĩum bestiarum in uineam dei
ꝓhibeatur accessus. Iste ẽ. autẽ coluber
tortuosus qui decepit euam in paradiso¬
que quia dei p̃cepta destrux̃at. ꝓpt̾ea mor¬
sibus enis pacuit: et auchuit a domino. Tu
obseruabis ens caput: et ille obseruabit
iuderemur quia uulgatum ẽ. testimo¬
mum et uocaberis edificator sepium: in
hebraico legitur. et uocabitur inte go¬
der fereso quod aquila int̾pretatus ẽ.¬
quod nos possumus uixta sensum dic̃e
qui se opponit dĩ iracundie seuienti.
Deniq syminachus transtulit murum
aaron et samuel: qui ire domini resticer.
et quasi edificato muro indignationieiꝰ
posuere t̾minum. Quod et ieremie dicit᷑
ne occurrat domino ne ire eiꝰ uelit resistẽ.
et indignationem ita p̃cib quasi qdam

Expanded text:
chro sermone describens, intulit: Aedificachro sermone describens, intulit: Aedificavi turrem, et maceria circumdedi . Quam qui destruxit, juxta Ecclesiasten, mordebit eum coluber. Quae ideo circumdata est, ut omnium bestiarum in vineam Dei prohibeatur accessus. Iste est autem coluber tortuosus, qui decepit Evam in paradisquae quia Dei praecepta destruxerat, propterea morsibus ejus patuit, et audivit a Domino: Tu observabis caput ejus; et ille observabit videremur, quia vulgatum est testimonium, et vocaberis aedificator sepium, in Hebraico legitur, et vocabitur in te, GODER PHERES quod Aquila interpretatus equod nos possumus juxta sensum dicere, qui se opponit Dei iracundiae saevienti. Denique Symmachus trAaron, et Samuel, qui irae Domini restiterunt, et quasi aedificato muro indignationi ejus posuere terminum. Quod et Jeremiae dicitur, Ne occurrat Domino, ne irae ejus velit resistere, et indignationem ita precibus quasi quodam
Abbreviated transcription (Latin):
iinicorum ꝓhibeatur ingressus. Nosaũ
sequentes ceptam explanationem: que
deserta fuerant in iudeis. dicimus edifica¬
ri in eccłam. non ad breue tempꝰ s in ꝑpe¬
tuum: et fundamenta illiꝰ ex utroq pͥo¬
pulo. id: in duab generationib suscitan¬
da. Unde dicebat apłs. Quasi sapiens archi-¬
tectus fundamentum posui alius suꝑ¬
edificat. unusquisq uideat quid super¬
edificet. Et in alio loco. Dei agricultura:
dei edificacio sumus. Et iterum. Edifi
ea edificatorem sepium: de qͦ m psalmo
legimus. homo natus ẽ. in ea: et ipse fun¬
dauit eam altissimus. Quas sepes atq ma¬
cerias hoc enim g̃cus sermo significat
ꝓpat mnoyc. agros et uineas cͥcumdari
scriptura cominemorat. Uineam de egy¬
pto transtulisti: eiecisti gentes et planta¬
stieam. Et post paululum. Quare destru-¬
xisti maceriam eiꝰ. et uindemiant eam
om̃s qui transeunt uiam: Et in hoc eodẽ
ꝓpħa. Uinea facta ẽ. dilecto. Quam pul¬

Expanded text:
inimicorum prohibeatur ingressus. Nos autem inimicorum prohibeatur ingressus. Nos autem sequentes coeptae explanationis ordinem, quae deserta fuerant in Judaeis, dicimus aedificari in Ecclesia, non ad breve tempus, sed in perpetuum, et fundamenta illius ex utroque populo, id est, in duabus generationibus suscitanda. Unde dicebat Apostolus: Quasi sapiens architectus fundamentum posui: alius superaedificat: unusquisque autem videat quid superaedificat ; et in alio loco: Dei agricultura, Dei aedificatio sumus; et iterum: Aedifiea, aedificatorem sepium. De quo in psalmo legimus: Homo natus est in ea: et ipse fundavit eam Altissimus . Quas sepes atque macerias, hoc enim Graeco sermone significat φραγμοῦς, agro et vineis circumdari Scriptura commemorat: Vineam de Aegypto transtulisti: ejecisti gentes, et plantasti eam; et post paululum: Quare destruxisti maceriam ejus: et vindemiant eam omnes qui transeunt viam ? Et in hoc eodem Propheta: Vinea facta est dilecto; quam pul
Abbreviated transcription (Latin):
cunctorum corda credentium Et edi¬
ficabuntur in te deserta seculorũm. fun
mnmedio quiescere facies. Non solum in¬
quic orietur in tenebris lum̃ tuum. et ce¬
nebre tue erunt. quasi meridies: et dabitt᷑
dñs reqͥem semꝑ et eris quasi ortus irrigu¬
us et cetera: s edificabuntur in te que lon¬
go tempore deserta fuerant et in multis
generationib ꝑmansura edium tuarum
fundamenta satientur.Ita ut uelut ipse
uoceris edificator septum atq maceria-¬
rum. uel oriacur in te quasi edificator
sepium: et au̾tat semitas in quietem.
conquiescere. hec iudei et amici tantum
occidentis litere ad instaurationem re¬
ferunt itrbium palestine: et uel facta
sub ⁊oiobabel et erdra et neemia. ueli
ultimo tempore futura contendunt: et
ad instaurationem ierłm et in circuitu ci¬
uitatum altissima fundam̃ta iacienda
tam excelsos muros edificandos. ut nullꝰ
hostium possit intrare: et omĩum in eas

Expanded text:
cunctorum corda credentium. Et aedicunctorum corda credentium. Et aedificabuntur in te deserta saeculorum: fundaceriae, et semitas in medio quiescere facies. Non solum, inquit, orietur in tenebris lumen tuum, et tenebrae tuae erunt quasi meridies, et dabit tibi Dominus requiem semper, et eris quasi hortus irriguus, et caetera; sed aedificabuntur in te quae longo tempore deserta fuerant; et in multis generationibus permansura aedium tuarum fundamenta jacientur: ita ut vel tu ipse voceris aedificator sepium atque maceriarum, vel oriatur in te qui sit aedificator sepium, et avertat semitas in quietem, conquiescere. Haec Judaei et amici tantum occidentis litterae, ad instaurationem referunt urbium Palaestinae. Et vel facta sub Zorobabel et Ezra, et Neemia, vel in ultimo tempore futura contendunt: et ad instaurationem Jerusalem et in circuitu civitatum altissima fundamenta jacienda, et tam excelsos muros aedificandos, ut nullus hostium possit intrare, et omnium in eas
Abbreviated transcription (Latin):
tuo. siue impnguescent: ut pͥstimam eras¬
sicudinem recipiant. que fame sermonis
domini accenuata fuerant. Quod qͥdem
et iuxta literam de resurrectione eoiũ
cuntur: santas erit corpori tuo. et cura¬
dio offibus tius. De quib rursum scrip¬
tum ẽ. Dominus custodit omĩa ossa eorum:
unum exhis non cont̾etur. E contrario qui
peccator ẽ. ec anime robur ꝑdidit atq uir¬
tutem: plangit et loquitur: Dissipata sunt
ossa niã secus infernum. Neq enim credẽ¬
possumus quod ossa peccatorum non in
inferno sint: s uixta infernum. Ec fama
bona impnguat ossa: que ad corporis sa¬
gmam non ꝑtinec. Sequitur. Et eris siue
eric. idẽ. aut tu aut anma tua sicut ortus
irriguus: de quo scriptum ẽ. fons egredi¬
ebatur et irrigabat omnem faciem para¬
disi: ꝓ quo in hebraico ortus legicur. Quẽ
fontem non alium possumus dicere.
nisi eum cui dicitur apud te ẽ. fons uite.
Qui indesment̃ rigat eccłam suam: et

Expanded text:
tuo. Sive impinguescent, ut pristinam crastuo. Sive impinguescent, ut pristinam crassitudinem recipiant, quae fame sermonis Domini attenuata fuerant. Quod quidem et juxta litteram de resurrectione eorum tuntur, Sanitas erit corpori tuo, et curatio ossibus tuis . De quibus rursum scriptum est, Dominus custodit omnia ossa eorum, unum ex his non conteretur . Econtrario, qui peccator est, et animae robur perdidit atque virtutem, plangit, et loquitur: Dissipata sunt ossa nostra secus infernum . Neque enim possumus credere quod ossa peccatorum non in inferno sint, sed juxta infernum. Et fama bona impinguat ossa , quae ad corporis saginam non pertinet. Sequitur: Et eris, sive erit, id est, aut tu, aut anima tua, sicut hortus irriguus: de quo scriptum est: Fons egrediebatur, et irrigabat omnem faciem paradisi , pro quo in Hebraico hortus legitur. Quem fontem non alium possumus dicere, nisi eum cui dicitur, Apud te est fons vitae : qui indesinenter rigat Ecclesiam suam, et
Abbreviated transcription (Latin):
pleb̃is sicut desiderat amina tua: et ossa
tua pinguescent. Et erunt sic̃ ortus ebrũ
et sicut fons cui non deficiet aqua. Qd
in alexandriis exemplarib in penno
huiꝰ capituli additum ẽ. et adhuc inte
erit laus mea semꝑ et infine et ossa tua
quasi herba orientur et pinguescent et
hereditate possidebunt. In generatione
emplaribus. Unde obelo p̃notandum ẽ.
Cum tenebre inquit pectoris tui orta lu¬
ce fuerint dissoluce ec ꝓ nocce palpabili
meridies fuerit exorta: tunc semꝑ habi¬
tatorem habebis dñi qui impleat splen-¬
dorib animam tuam de quib in psal¬
mo dicitur. Tecum pͥncipium in die uir¬
tutis tue in splendorib scõrũ exutero
ante luciferum genui te. Siue sacurabis
cunctis que desiderat amma tua. quia
et ipse saturasti annnam esurientem: et
dicere  poteris. benedic anma mea dño.
qui replet in bonis desidium tuum: et
ossa tua lib̾abuntur de mt̾itu et igne ꝑpe¬

Expanded text:
pleberis sicut desiderat anima tua, et ossa pleberis sicut desiderat anima tua, et ossa tua pinguescent. Et erunt sicut hortus ebrius: et sicut fons, cui non deficiet aqua. Quod in Alexandrinis exemplaribus in principio hujus capituli additum est: Et adhuc in te erit laus mea semper; et in fine et ossa tua quasi herba orientur, et pinguescent, et haereditate possidebunt in generationem emplaribus: unde obelo praenotandum est. Cum tenebrae, inquit, pectoris tui, orta luce, fuerint dissolutae, et pro nocte palpabili meridies fuerit exorta, tunc semper habitatorem habebis Deum, qui impleat splendoribus animam tuam. De quibus in psalmo legitur: Tecum principium in die virtutis tuae, in splendoribus sanctorum, ex utero ante luciferum genui te . Sive saturaberis cunctis quae desiderat anima tua, quia et ipse saturasti animam esurientem, et dicere poteris: Benedic, anima mea, Domino, qui implet in bonis desiderium tuum ; et ossa tua liberabuntur de interitu et igne perpe
Abbreviated transcription (Latin):
afflictam non refocilemus ex parce sed
saturemus⁊ et doleamus cum dolenti¬
bus lugeamusq cum lugentib. Tunc
orietur in tenebris lux nr̃a: ille qui di¬
cit ego lux ueni in mundum. ut omĩs
qui credit in me in tenebris non ma-¬
neat s habeat lucem uite. Lucerna em̃
corꝑis tui: ẽ. oculus. Si simplex fũit: to¬
tum corpus nrm erit lucidum. Si aut̃
qui lux ẽẽ deberet uersus fuerit in te¬
nebras tc̃ omne corpus tenebrosum erit:
et dicet᷑ nob̃.Si lux que inte ẽ. tenebre
sunt. ipse cenebre quante sunt: Consi¬
deremus quantis uirtucibus ꝑueniamꝰ
ad lucem dĩ. ut tenebre nr̃e uertantur
in m̃idiem. Dicamusq cum sꝑonsa. uͭ
pascis ubi cubas in meridie. Et reqͥem
tibi dabit dominus semꝑ: et implebit
splendorib anmam tuam: et ossa tua
liberabit. Et eris quasi orcus irriguus.
et sic̃ fons aquarum cuiꝰ ñ deficient aque.
Lxx. Et erit deus tuis tecum semꝑ et mm¬

Expanded text:
afflictam non refocillemus ex parte, sed afflictam non refocillemus ex parte, sed saturemus: et doleamus cum dolentibus, lugeamusque cum lugentibus , tunc orietur in tenebris lux nostra, ille qui dicit: Ego lux veni in mundum: ut omnis qui credit in me, in tenebris non maneat: sed habeat lucem vitae . Lucerna enim corporis nostri est oculus: si simplex fuerit, totum corpus nostrum erit lucidum. Si autem qui lux esse deberet, versus fuerit in tenebras; tunc omne corpus tenebrosum erit, et dicetur nobis: Si lux quae in te est, tenebrae sunt, ipsae tenebrae quantae sunt ! Consideremus quantis virtutibus perveniamus ad lucem Dei, ut tenebrae vertantur in meridiem, dicamusque cum sponsa: Ubi pascis, ubi cubas, in meridie ? Et requiem dabit tibi Dominus semper, et implebit splendoribus animam tuam, et ossa tua liberabit. Et eris quasi hortus irriguus, et sicut fons aquarum, cujus non deficient aquae. LXX: Et erit Deus tuus tecum semper: et im
Abbreviated transcription (Latin):
cominunicaũis peccatis alienis. Sicut
gͦ in ordinationib malorum particeps
ẽ. peccatorum qui tales constituit: sic
in orchinatione scõrum particeps ẽ eoꝵ
iusticie qui bonos elegit. Sequitur. &
u̾bum murmurationis subauditur
murmurationis ẽ. quando dum contͣ
nos loquit᷑ deus desmat a me murmu¬
ratio populi huiꝰ et non morientur no¬
stra que peccaũmus ad dñ. et ad excu¬
sandas excusationes mpeccatis. & dicimꝰ.
Corporis me suꝑauit ardor: adolescentie
nocentiua uicerunt. adõ talis creatus
sum. pauꝑtas coegit ad furtum. Itaq
sinon fec̃imus ea ista que dicta sunt &
fec̃imus ea que dicenda sunc. ut esurien¬
ti non sicut supra demus panem nr̃am
s ammam nram ut eum in quibꝰcũq
possumus adiuuemus et non quasi ex
tristicie necesfitate s: ex animo tribua¬
mus accipientes magis quam dantes
beneficium. hilarem enm datorem ds̃¬
diligit: ut animam esurientem siue

Expanded text:
communicaveris peccatis alienis. Sicut communicaveris peccatis alienis. Sicut ergo in ordinationibus malorum, particeps est peccatorum qui tales constituit: sic in ordinatione sanctorum, particeps est eorum justitiae, qui bonos elegit. Sequitur: Et verbum murmurationis, subauditur, murmurationis est, quando contra nos loquitur Deus: Desinat a me murmuratio populi hujus, et non morietur; nostraque peccata referimus ad Deum, ad excusandas excusationes in peccatis, et dicimus: Corporis me superavit ardor, adolescentiae incentiva vicerunt, a Deo talis creatus sum: paupertas coegit ad furtum. Itaque si non fecerimus ista quae dicta sunt, et fecerimus ea quae dicenda sunt, ut esurienti, non sicut supra, demus panem nostrum, sed animam nostram, ut eum in quibuscumque possumus adjuvemus, et non quasi ex tristitia et necessitate, sed ex animo tribuamus, accipientes magis, quam dantes beneficium: Hilarem enim datorem diligit Deus , ut animam esurientem sive
Abbreviated transcription (Latin):
tuleris de medio cordis tui hanc cathe¬
nam. et istiꝰmodi uincula dissipaũis:
uoce consona extentum digitum tran-¬
stulerunt. solum malũ ipsum ñ cogites
et non solum non facias. s ne detrahas
quidem ꝓximo tuo. Singulos quasi
digito notes: loquaris quod non ꝓdest
amne tue. Non cua mala s aliorum
errores confiderens: accipiens que seq̃ns
sermo subnectit. Pleriq nrõrum emyo
ad impositionem implet̾ manus. Ne scł¬
ut in quibꝰdam risimus uocis imp̃cacio
clandestina: clericos ordinet nescientes.
sic intelligentes assumant testimonium
pauli scribentis ad thimotheum. Manus
cito nemini imposueris: neq cominuni¬
quaquam scĩs et in lege dĩ doctissimis.
s ad seclis suis cribuere uilium officioꝵ¬
eẽ ministros. Quodq his dedecorus est
inuliertularum p̃cibus in quo confide¬
randa loquentis in se xp̃i apłi sapientia:¬
qui ut ordinationis ꝑiculum demon¬
straret unxit torm̃ta peccantium: neq

Expanded text:
tuleris de medio cordis tui hanc catetuleris de medio cordis tui hanc catenam, et istiusmodi vincula dissipaveris,voce consona, extentum digitum transtulerunt: ut non solum malum ipse non cogites, et non facias, sed ne detrahas quidem proximo tuo, et singulos quasi digito notes, et loquaris quod non prodest animae tuae, non tua mala, sed aliorum errores considerans: accipies quae sequens sermo subnectit. Plerique nostrorum χεad impositionem impletur manus , sut in quibusdam risimus, vocis imprecatio clandestina clericos ordinet nescientes, sic intelligunt, ut assumant testimonium Pauli scribentis ad Timotheum: Manus cito nemini imposueris, neque communiquaquam sanctis, et in lege Dei doctissimis, sed asseclis suis tribuere, et vilium officiorum ministris: quodque his dedecorosius est, muliercularum precibus. In quo consideranda loquentis in se Christi Apostoli sapientia,qui ut ordinationis periculum demonstraret, junxit tormenta peccantium: Neque
Abbreviated transcription (Latin):
nabit te. Dep̃cantemq statim exaudiet:
et se ostendet eẽ p̃sentem. Ita dumtaxat:
si ad suꝑiora oꝑa hec quoq addideris:
ut tollas de te obligationem. et cathenã
qua tua anma colligata ẽ: de qua et pe-¬
trus loquebatur ad symonem. Infelle
enim amaritudinis et obligatione mi¬
quitatis uideo te eẽ. Et paulus dolebat
obligatam cernens. ydolatrie athenien-¬
sium enuitatem. funib enim peccatoꝵ
suorum: unusquisq constringit᷑. De
quib anime uinculis: et dauid p̃cabat᷑¬
dicens. inpsalmo. Ab occultis meis mun¬
da me domine: et abalienis parce seruo
tuo. Difficile reꝑitur qui his ñ stringat᷑
cathenis: raro inuenitur anima que gra-¬
iussimam torquem non habeat suo collo
circumdatam ad t̾rena se oꝑa depͥmen¬
tem. ut nequaquam celum s t̾ram aspi-¬
ciat. Quod et de euangłica refert᷑ muli¬
ere. quam uinx̾at sathanas ꝑ annos.xuiii.¬
ut incuruata celestia non uidit. Si gͦ ait

Expanded text:
nabit te. Deprecantemque statim exaudiet, nabit te. Deprecantemque statim exaudiet, et se ostendet esse praesentem. Ita dumtaxat, si ad superiora opera haec quoque addideris, ut tollas de te obligationem et catenam qua tua anima colligata est. De qua et Petrus loquebatur ad Simonem: In felle enim amaritudinis, et obligatione iniquitatis video te esse . Et Paulus dolebat, obligatam cernens idololatriae Atheniensium civitatem. Funibus enim peccatorum suorum unusquisque constringitur . De quibus animae vinculis et David precabatur in psalmo: Ab occultis meis munda me, Domine, et ab alienis parce servo tuo . Difficile reperitur qui his non stringatur catenis. Raro invenitur anima quae hanc gravissimam torquem non habeat suo collo circumdatam, ad terrena se opera deprimentem, ut nequaquam coelum, sed terram aspiciat. Quod et de Evangelica refertur muliere, quam vinxerat Satanas per annosut incurvata, coelestia non videret . Si ergo, ait,
Abbreviated transcription (Latin):
onecur in tenebris lux tua. et tenebre tue
erunt sicut dies. Lxx.Si abstuleris a ce
colligationem et ordinationem uerborũ
murmmurationis et dederis esurienti panẽ
titum ex animo tuo et anmam humilia¬
tam satitrau̾is: tunc orietur in tenebris
lumen tuum. et tenebre tue erunt sicut
meridies. Herbum hebraicum mota qͦd
mierennia torques ferrea int̾pretatur: in
p̃senti capiculo bis legitur. In eo entm
obligationes iuolentarum commnutatio¬
num ꝓuno u̾bo mota sciamus eos posu¬
isse uiolentas cautiones ꝓ quib aquila
errorem. syminachus declinationem. the¬
odotio rayon id ÷ torquem transtulert̃.
Rursum inp̃senti loco ubi nos conũti¬
fupra errorem int̃pretatus ẽ.syminachꝰ
in theodotionis scita concidens torquẽ
pofint. hoc de int̾pretationis uarietate
sic ductum. Alioqum: sensus sic cum
suꝑiorib iungitur. Orietur tͥ matutina
lux: et santaces tue cito orientur. Et p̃ce¬
det te iusticia tua: et gloria domimi coro¬

Expanded text:
etur in tenebris lux tua, et tenebrae tuae erunt sicut meridies. LXX: Si abstuleris a te colligationem, et ordinationem et verbum murmurationis, et dederis esurienti panem tuum ex animo tuo, et animam humiliatam saturaveris: tunc orietur in tenebris lumen tuum, et tenebrae tuae erunt sicut meridies. Verbum Hebraicum MOTA , quod in Jeremia torques ferrea interpretatur , in praesenti capitulo bis legitur. In eo enim obligationes violentarum commutationum, pro uno verbo MOTA sciamus eos posuisse violentas cautiones, pro quibus Aquila errorem, Symmachus declinationem, Theodotio κλοιὸν, id est, torquem, transtulerunt. Rursum in praesenti loco ubi nos vertisupra, errorem, interpretatus est; Symmachus in Theodotionis scita concedens  Al. concidens, torquem posuit. Hoc de interpretationis varietate sit dictum. Alioquin sensus sic cum superioribus jungitur: Orietur tibi matutina lux, et sanitates tuae cito orientur: et praecedet te justitia tua, et gloria Domini coro
Abbreviated transcription (Latin):
dicet ũitatem. Siue ut inhebraico ha-¬
betifidem: quo scilicet credat in xp̃o.
S confidunt in nichili: et locunturua¬
nitates. Unde apłs p̃cipit ne actendamꝰ
iudaicas fabulas: et mandata hominũ
aũsantium se aũitate. Uere enim confi¬
dit in nichili et sequitur uanitates: in qͦ
impletur domini uaticimum. Ego ueni
in nomine patris me.i: et non fuscepistis

Expanded text:
dicet veritatem, sive ut in Hebraeo badicet veritatem, sive ut in Hebraeo babetur, fidem, quod scilicet credat in Christo; sed confidunt in nihili, et loquuntur vanitates. Unde Apostolus praecipit, ne attendamus Judaicas fabulas, et mandata hominum aversantium se a veritate . Vere enim confidunt in nihili, et sequuntur vanitates, in quo impletur Domini vaticinium: Ego veni in nomine Patri
Abbreviated transcription (Latin):
et locuntur uanitates. L.xx. Manus enim
ur̃e pollute sunt sanguine: et digiti urĩ
peceatis. Labia ur̃a polluta sunt miquitate:
et lingua ur̃a intusticiam meditatur. Ntullꝰ
loquitur iusta: neq ẽ. iustum iudicium.
Confidunt inuanis. et locuntur uacua.
Iinquitates atq peccata que supra genera¬
lit̃ nominauit: nunc exponit expartibꝰ.
Et considerandum quod nequaquam eis
obiciat idolatriam que isaie temporibus
tenebatur: s effusionem sanguinis deqͦ
ante iam dixerat. Iustus perit et non ẽ qui
recogitet: et uiri iusti tolluntur. et ne¬
mo corde intelligit. A facie enim iniqui¬
tatis sublatus ẽ. iustus: erit inpace sepul¬
tura enis. tolleturq de medio. Et qͣmqͣm
ipsi manus non miserint in dm̃i saluato¬
rem: tam̃ consona impietatis uoce claman¬
tes. sanguis eius suꝑ nos. et suꝑ filios no¬
stros. mortis enus rei sunt. Et habent pol¬
audiam: manus ur̃e sanguine plenest̃.
Labia quoq eorum et lingua locuntur
ipopulo qui muocet iusticiam: et iui¬

Expanded text:
anitates. LXX: Manus enim vestrae pollutae sunt sanguine, et digiti vestri peccatis. Labia vestra polluta sunt iniquitate, et lingua vestra injustitiam meditatur. Nullus loquitur justa: neque est justum judicium. Confidunt in vanis, et loquuntur vacua, iniquitates atque peccata. Quae supra generaliter nominavit, nunc exponit in partibus. Et considerandum quod nequaquam eis objiciat idololatriam qua Isaiae temporibus tenebantur, sed effusionem sanguinis, de quo ante jam dixerat: Justus perit, et non est qui recogitet. Et viri justi tolluntur, et nemo corde intelligit. A facie enim iniquitatis sublatus est justus: erit in pace sepultura ejus, tolleturque de medio . Et quamquam ipsi manus non miserint in Dominum Salvatorem, tamen consona impietatis voce clamantes: Sanguis ejus super nos et super filios nostros , mortis ejus rei sunt, et habent polaudiam. Manus vestrae sanguine plenae sunt . Labia quoque eorum et lingua loquunturin populo qui invocet justitiam, et ju
Abbreviated transcription (Latin):
to et spiritali mortaliq corpore carnis
pristine mortalis atq corrupte. uitia q̃¬
remus: Et hec dicimus. non quo fubstan¬
tiam glorificati corporis denegemus : s
quo opera pristina mhis qui angłorũ
funt similes penitus auferamus. Auo¬
quin et misto adhuc corpore ꝑieiuma
imitamur uirtutes angłicas. et tamen
substantiam corporis non amittamus.
Que ut oniã futura credamꝰ. sciamus a
deo cẽ ꝓmissa. citiꝰ os locutum ẽ. Ut qͣmͦ
inmanib opus et in pedibus incessum
et inuentre generationem. et in aurib
oculisq auditum atq intuitum: fiem
ore sermonem dĩ intelligamus Ecceñ¬

Expanded text:
to et spirituali immortalique corpore, carnis to et spirituali immortalique corpore, carnis pristinae mortalis atque corruptae vitia quaeremus? Et haec dicimus, non quo substantiam glorificati corporis denegemus, sed quo opera pristina in his qui Angelorum sunt similes, penitus auferamus. Alioquin et in isto adhuc corpore per jejuimitamur virtutes Angelicas, et tamen substantiam corporum non amittimus. Quae ut omnia futura credamus, sciamus a Deo esse promissa, cujus os locutum est: ut quomodo in manibus opus, et in pedibus incessum, et in ventre generationem, et in auribus oculisque auditum atque intuitum: sic in ore sermonem Dei intelligamus. C
Abbreviated transcription (Latin):
atq peccata uocatur filius iacob. Et cu¬
ius quis uirtutis mmitator ẽ. illius ap¬
pellatur filius. Bona autem terre que
in excelsis sita ẽ. quibꝰ saturatur filius
iacob. illa accipienda funt que nec ocu¬
lus uidit nec auris audiuit.: necm cor
hominis ascendunt. De quib in epła
scriptum ẽ. ad hebreos. Qui enim hec di¬
cunt: ostendunt quo patriam q̃rant.
Et siquidem illam quererent de qua
egressi erant: habebant tempꝰ ut reũte¬
rentur ad eam. Nunc autem meliorem
desiderant patriam: hoc ẽ celestem ie¬
rłm. Ex quo discimus mille annorum
fabulam in qua rursum nuptie ꝓmit¬
tuntur: et cybi et et̾ne uite conuersatio
abicienda. Si enim in resurrectione neq
nubent neq nubentur s erunc similes
angłorum. quia sunt filii refurrectionis
et de uentre accibis apłs loqͥtur: esca uen-¬
tri et uent̾ escis. ds̃ autem et hunc et il¬
lam destruet: quomͦ rursum incorrup¬

Expanded text:
atque peccata, vocatur filius Jacob. Et cuatque peccata, vocatur filius Jacob. Et cujus quis virtutis imitator est, illius appellatur et filius. Bona autem terrae, quae in excelsis sita est, quibus saturatur filius Jacob, illa accipienda sunt, quae nec oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascenderunt . De quibus in Epistola scriptum est ad Hebraeos: Qui enim haec dicunt, ostendunt quod patriam quaerant: et siquidem illam quaererent, de qua egressi erant, habebant tempus ut reverterentur ad eam. Nunc autem meliorem desiderant patriam, hoc est, coelestem Jerusalem . Ex quo discimus, mille annorum fabulam, in qua rursum nuptiae promittuntur, et cibi, et terrenae vitae conversatio, abjiciendam. Si enim in resurrectione neque nubent, neque nubentur, sed erunt similes Angelorum; quia sunt filii resurrectionis ; et de ventre ac cibis Apostolus loquitur: Esca ventri, et venter escis: Deus autem et hunc et illam destruet , quomodo rursum incorrup
Abbreviated transcription (Latin):
Dehac terra dicebat dominus. Beatimi¬
tes: qm̃ ipsi poffidebunt t̾ram. Et mul-¬
ta alia que crebro usur pauimus: quoꝵ
illud ẽ. honora pacrem titum et matrem
et eris longeuus suꝑ t̾ram. quam dñs
deus tuus dederit tibi. Quod iuxta
licteram penitus stare non potest. Mtil¬
ti enim honorant parentes. et cito mo-¬
riuncur: et alii parricide longo iuiñ
tempore. Ut autem certius nouerimus
tum ẽ. mites possidebunt t̾ram. et epu¬
labuntur in multitudine pacis. Post
que infertur. Expecta dominutm et cu-¬
stodiiias enis: et eleuabit te ut posside
eam. Quod et ipsum impoffibile ẽ. Si enĩ¬
ec terra ꝑtransibit hec utiq quam inco¬
timus: quomodo inscłm scłi iusti ha-¬
bitabunc suꝑ eam: Ex quo discimus es̃
t̾ram que m sublimib sita ẽ. Postque
infertur. Et cibabo siue cibabit te dñs
hereditate iacob patris tui. Sicut enim
qui fidem habucrit abraham. appellat᷑
filius abrabam: sic qui fupplantat uitia

Expanded text:
De hac terra dicebat Dominus: Beati miDe hac terra dicebat Dominus: Beati mites, quoniam ipsi possidebunt terram : et multa alia quae crebro usurpavimus, quorum illud est: Honora patrem tuum, et matrem tuam, et eris longaevus super terram, quam Dominus Deus tuus dederit tibi . Quod juxta litteram penitus stare non potest. Multi enim honorant parentes, et cito moriuntur; et alii parricidae longo vivunt tempore. Ut autem certius noverimus tum est: Mites possidebunt terram, et epulabuntur in multitudine pacis. Post quae infertur: Exspecta Dominum, et custodi vias ejus: et elevabit te, ut possideli super eam . Quod et ipsum impossibile est. Si enim terra pertransibit, haec utique quam incolimus, quomodo in saeculum saeculi justi habitabunt super eam? Ex quo discimus esse terram, quae in sublimibus sita est. Post quae infertur: Et cibabo, sive, cibabit te Dominus haereditate Jacob patris tui. Sicut enim qui fidem habuerit Abraham, appellatur filius Abraham: sic qui supplantat vitia
Abbreviated transcription (Latin):
cobpatris tui. Os enim dm̃ locutum ẽ.
Postquam uocaueris sabbata delicata &.
non moueris in salbato in salbato pecdem
tuum ad opus seruile facrendum. neq
uerbum locutus fueritis. idẽ. semꝑ tacu¬
eris et impleueris quod p̃ceptum ẽ cohibe
linguam tuam amalo. et labia tua ne
loquantur dolum: tunc delectab̃is in do¬
mmino. et uidebis in te eẽ completum. De-¬
lectare in domino et dabit tibi petitiones
cordis tui. Siue fidutiam habebis in dño
uixta illud quod scriptum ẽ. qui confidit
in domino beatus ẽ. Et in ieremia.Bene¬
dictus homo qui confidit in dommo. et
erit dominꝰ spes eius. Et alibi. Bonum ẽ
confidere in domino: quam confidere
in homine. Et eleuabit te dominꝰ atq fu¬
stollet: fuꝑ altitudines et bona t̾re. Terra
enim initium t̾raq uiuentium : non ẽ.
deorsum eẽ s surfum ẽ. Deniq ad loch
de sodome et gomorre ualle fugientem
dicit᷑: in monte saluum te fac. Ad quem
postquam ꝑuenit: ortus ẽ ei sol in segor.

Expanded text:
cob patris tui. Os enim Domini locutum est. Postquam vocaveris sabbata delicata, et non moveris in sabbato pedem tuum ad opus servile faciendum, neque verbum locutus fueris, id est, semper tacueris, et impleveris quod praeceptum est: Cohibe linguam tuam a malo, et labia tua ne loquantur dolum : tunc delectaberis in Domino, et videbis in te esse completum: Delectare in Domino, et dabit tibi petitiones cordis tui . Sive fiduciam habebis in Domino, juxta illud quod scriptum est: Qui confidit in Domino, beatus est. Et in Jeremia: Benedictus homo qui confidit in Domino, et erit Dominus spes ejus . Et alibi: Bonum est confidere in Domino, quam confidere in homine . Et elevabit te Dominus atque sustollet super altitudines ac bona terrae. Terra enim mitium, terraque viventium non est deorsum, sed sursum est. Denique ad Lot de Sodomae et Gomorrae valle fugientem dicitur: In monte salvum te fac . Ad quem postquam pervenit, ortus est ei sol in Segor.
Abbreviated transcription (Latin):
eum sp̃c dñi. sp̃c sapientie et incellectus.
sp̃c consili et fortitudinis. sp̃c scientie et
pietatis: et replebit eum sp̃c timoris domini.
Unde et nos dicimus. Signatum ẽ. fuꝑ nos
lumen uultus tui domine. Et in iechiele
uirorum gementium frontes tnar lit̃e
hebraice que apud eos ultima ẽ. imp̃ssio
acca relegamus: in quib scriptum est.
Cum autem congregati eẽnt parit̾ factꝰ
ẽ. fubito de celo somus quasi sp̃c uiolentus
ec impleuit uniu̾sam domum ubi erant
sedentes. Apparueruntq eis lingne diũ¬
se sicut ignis: et sedit suꝑ singulos eorũ.
Reꝑletiq sunt om̃s spũ scõ. Sequitur.
Uemet redemptor isrł et eorum qui
redeunt ab iniquitate in iacob dic̃ dñs:¬
ꝓ quo lxx transtulerunt. Uemet exsyon
qui liberet et auertet impietates ab ia¬
cob. Si ergo de syon ueniet qui auertat
impietates ab iacob. hoc intelligimus
quod homo natus sit insyon. et funda¬
uerit eam altissimus qui auertet scela¬
ab iacob. Sin autẽ ueniet syon redemptor

Expanded text:
et intellectus, spiritus consilii et fortitudinis, spiritus scientiae et pietatis, et replevit eum spiritus timoris Domini Unde et nos dicimus: Signatum est super nos lumen vultus tui, Domine . Et in Ezechiele, virorum gementium frontes THAV, litterae Hebraicae, quae apud eos ultima est, impressiacta relegamus, in quibus scriptum est: Cum autem congregati essent pariter, factus est subito de coelo sonus quasi spiritus violentus, et implevit universam domum ubi erant sedentes. Apparueruntque eis linguae dispersae sicut ignis: et sedit super singulos eorum. Repletique sunt omnes Spiritu sancto . Sequitur: Veniet redemptor Sion: et eorum qui redeunt ab iniquitate in Jacob, dicit D transtulerunt: Veniet ex Sion qui liberet: et avertat impietates a Jacob. Si ergo de Sion veniet, qui avertat impietates a Jacob, hoc intelligimus, quod homo natus sit in Sion, et fundaverit eam Altissimus, qui avertit scelera Jacob. Sin autem veniet Sion redemptor,
Abbreviated transcription (Latin):
et miquitates eorum ferre non potuerit
s au̾terit faciem fuam ne eorum turpi-¬
tudinem cerneret: et statimn ꝑeutere coge¬
retur. Unde peccator domini uultum ui-¬
dere desiderans: dicit in psalmo.Usq quo
domine obliuisceris me infinem. usq quo
auertes faciem tuam ame: Et alibi. Osten¬
de faciem tuam: et salui erimus. Manus
enim ur̃e pollute sunt sangume: et digi¬

Expanded text:
et iniquitates eorum ferre non potuerit, et iniquitates eorum ferre non potuerit, sed averterit faciem suam, ne eorum turpitudinem cerneret, et statim percutere cogeretur. Unde peccator Domini vultum videre desiderans, dicit in psalmo: Usquequo, Domine, oblivisceris me in finem, usquequo avertis faciem tuam a me ? Et alibi: Ostende faciem tuam, et salvi erimus . Manus enim vestrae pollutae sunt sanguine, et digi
Abbreviated transcription (Latin):
ut non exaudiat: S peccata ur̃a separant
int̃ uos et dm̃: et ꝓpt̾ peccata urã auerat
faciem fuam auobis ut non misereatur.
Pot̾am que nnc facturum eẽ me dixi.
eris confidens in dño. et eleuabit te ad
bona t̾re. et cibabit te hereditate iacob
patris tui. et ante complere: neq em̃
adbreuiata ẽ. mauꝰ mea atq contracta
ut eam ad liberandum popłm meum
extendere nequeam ⁊ aut surdas aures
habeo ut exaudire non possim: Exquo
ostenditur aures domimi que iustos au¬
diunt et non audunt peccatores. nequa¬
quam ẽẽ nr̃arum aurium similes: que
quidam in medio murus oppofitus. uos
et dm̃ diuidunt. Unde et saluator in
passione sua. fecit utrumq unum: et
inedium parietem macerie soluens. in¬
miciciam in fua carne destruxit. ucqͥs
paries diuiserat peccatorum. ip̃isang̃s
comung̾et. Qui aꝑuit paradifi ianuam
que multo tempore clausa erat: et ig¬
neum gladium suo cruore restimit ut
audiret latro hocdie mecum eris mpara
hoc ostenchit quod fecorem peccatoriis

Expanded text:
 Sed peccata vestra separant inter vos et Deum: et propter peccata vestra avertit faciem ejus a vobis, ut non misereatur. Poteram quae nunc facturum esse me dixi: Eris confidens in Domino, et elevabit te ad bona terrae, et cibabit te haereditate Jacob patris tui, et ante complere. Neque enim abbreviata est manus mea, atque contracta, ut eam ad liberandum populum meum extendere nequeam: aut surdas aures habeo, ut exaudire non possim. Ex quo ostenditur aures Domini, quae justos audiunt, et non audiunt peccatores, nequaquam esse nostrarum aurium similes, quaequidam in medio murus oppositus, vos et Deum dividunt. Unde et Salvator in passione sua fecit utrumque unum , et medium parietem maceriae solvens, inimicitiam in sua carne destruxit, ut quos paries diviserat peccatorum, Christi sanguis conjungeret. Qui aperuit paradisi januam, quae multo tempore clausa fuerat , et igneum gladium suo cruore restinxit, ut audiret latro: Hodie mecum eris in paradhoc ostendit, quod fetorem peccatorum
Abbreviated transcription (Latin):
festiuitate celebrandum: saluator nos ꝑ¬
uocat in euangłio dicens. Uemce ad me
om̃s qui laboratis et onerati estis: et ego
dabo uobis requiem. Hoc enim signifi-¬
rum onera deponentes salbatiremus
in xp̃o et dicamus. statuit supͣ petram
pedes meos. Illudq uitemus quod sc̃s
pene fustinusse se dicit. Mei uero pene
moti sunt pedes Cunc delectaberis fuꝑ

Expanded text:
festivitate celebrandum, Salvator nos pfestivitate celebrandum, Salvator nos provocat in Evangelio, dicens: Venite ad me omnes qui laboratis et onerati estis, et ego vobis dabo requiem ; hoc enim signifirum onera deponentes, sabbatizemus in Christo, et dicamus: Statuit supra petram pedes meos , illudque vitemus quod sanctus pene sustinuisse se dicit, Mei vero pene moti sunt pedes . Tunc delectaberis super
Abbreviated transcription (Latin):
les. Nepaciamur illud qd iudas passus
ẽ ꝓdicor qui ꝑdidit locum ministerũ
sui. et transgress or effectus ẽ: illiusq
semꝑ sententie recordemur. Si sp̃c pote¬
statem habentis ascendit suꝑ te: locum
tuum ne dimiseris. Qui sic quiescit in
salbato: ut lauet int̾ innocentes manus
suas. nec mouet pedes. ut suas faciat uo¬
luntates: iste celebrat sabbata domini de¬
licata. Qui sabbatisius iuxta epłam que
ad ebreos scribitur reꝓmictitur nob in ce¬
lestibus et gloria p̃paratur: ut dum non
facimus uias nr̃as in sabbato nec inuenit᷑
uoluntas nr̃a ut loquamur sermonem
quo scilicet nec oꝑe nec sermone pecce¬
mus. Auioqum si hec tantum ꝓhibetur
insabbato: ergo in aliis sex dieb lib̃tas
nobis tribuitur delinquendi: Quod si
stultum ẽ. credere: suꝑ ẽ. ut sabbatum
quod int̾pretatur requies. omni temꝑe
anime faciunt uoluntates. Quodq nn
ico non habetur. Ad hoc sabbatum omni

Expanded text:
les , ne patiamur illud quod Judas passus les , ne patiamur illud quod Judas passus est proditor, qui perdidit locum ministerii sui, et transgressor effectus est, illiusque semper sententiae recordemur: Si spiritus potestatem habentis ascenderit super te, locum tuum ne dimiseris . Qui sic quiescit in sabbato, lavat inter innocentes manus suas, nec movet pedes, ut suas faciat voluntates: iste celebrat sabbata Domini delicata. Qui sabbatismus, juxta Epistolam quae ad Hebraeos scribitur, repromittitur nobis in coelestibus, et gloria praeparatur : ut dum non faciamus vias nostras in sabbato, nec invenitur voluntas nostra, ut loquamur sermonem, quo scilicet nec opere, nec sermone peccemus. Alioquin si haec tantum prohibentur in sabbato, ergo in aliis sex diebus libertas nobis tribuitur delinquendi. Quod si stultum est credere, superest ut sabbatum quod interpretatur requies, omni temporanimae faciunt voluntates. Quodque juico non habetur. Ad hoc sabbatum, omni
Abbreviated transcription (Latin):
quod uixta lict̃am impossibile ẽ. et ceta
cogimur spũalit̃ intelligere nefaciam᷑
seruile opus: et ꝑdamus anne lib̾tatẽ
Qui enim facit peccatum: seruus ẽ pec¬
cati. Ne onus portemus insabbato: qua¬
le portabat ille qui dicit. mniquitates
mee eleuate sunt supra caput meum:
quasi omis graue ad grauate sunt suꝑme
Neq miquitas que sedet suꝑ talentum
plumbi in nobis habeat potestacem:
ne nos uoluptas corporis et libido fuccendatł.
Om̃s enim adult̾antes quasi clibanꝰ corda
eorum: ec diaboli iacula ignita sunt. ut
sagitent in obscuro rectos corde. Prxcipt̃
quoq nobis ut arrepto aratro non respi¬
ciamus pꝰ tergum. ut tectorum altitu¬
tlinem conscendentes. nequaquam ad
tollenda seculi uestimenta uelimus de
lassi muia huiꝰ seculi suꝑ puceum sa¬
maritane. comũsationem errantiumq
salutem sitientis: et audiamus apł̃m
cominonentem. state firmi ec immobi¬

Expanded text:
quod juxta litteram impossibile est, et caetera quod juxta litteram impossibile est, et caetera cogimur spiritualiter intelligere, ne faciamus servile opus, et perdamus animae libertatem; qui enim facit peccatum, servus est peccati : ne onus portemus in sabbato, quale portabat ille qui dicit: Iniquitates meae elevatae sunt supra caput meum: quasi onus grave aggravatae sunt super me . Ne iniquitas quae sedet super talentum plumbi, in nobis habeat potestatem: ne nos voluptas corporis et libido succendant : Omnes enim adulterantes quasi clibanus corda eorum ; et diaboli jacula ignita sunt, ut sagittent in obscuro rectos corde . Praecipitur quoque nobis ut arrepto nobis aratro, non respiciamus post tergum: ut tectorum altitudinem conscendentes, nequaquam ad tollenda saeculi vestimenta velimus deslassi in via hujus saeculi, super puteum Samaritanae et conversionem errantiumque salutem sitientes , ut audiamus Apostolum commonentem, State firmi et immobi
Abbreviated transcription (Latin):
die scõ meo. et uocab̃is sabbatum delica¬
tum et sem̃ domini głosum. et glorifi¬
cab̾is eum dum ñ facis uias tuas. et non
sermonem. LxxSi auert̾is in sabbatispe¬
domino. non tolles pedem tuum adopꝰ
neq loq̃ris u̾bum inira de ore tuo. Cui
supra dixerat nonne hoc ẽ. magis ient
mum quod elegi. dissolue colligatio¬
nes impietatis. solue fasciculos depͥmen¬
tes. et ceia: etiam nunc p̃mia repͥmutic.
si facere uoluerit que secunt᷑. Ut hie sel
cobibeat pedem suum insabbatis. nefi¬
ciat uoluntates fuas: et diem scm̃ dñ
siuis commaculet uoluntatibus. Lete
ciamus. ne accendamus ignem: ut mine
sedeamus loco. ut illa tantum faciamus
opera que ad amme salutem ꝑtinent.
Quod si iuxta litt̾am accipimus: penitus
impleri non potest. Quis enim possit hoc
facere ut tota die ac nocte sedens in salbo
de uno loco non recedat. immo ne leuit᷑
quidem se commoueat: Quod si fecerit:
trans gressor legis sit. Ex uno gͥ mandato

Expanded text:
eo: et vocaveris sabbatum delicatum, et sanctum Domini gloriosum, et glorificaveris eum dum non facit vias tuas, et non sermonem. LXX: Si averteris in sabbatis peDomino: non tolles pedem tuum ad opus, neque loqueris verbum ÷ in ira de ore tuo . Cui supra dixerat: Nonne hoc est jejunium magis quod elegi, dissolve colligationem impietatis, solve fasciculos deprimentes, et caetera: etiam nunc praemia repromittit, si facere voluerit quae sequuntur ; ut hic scilicet cohibeat pedem suum in sabbatis, nec faciat voluntates suas, et diem sanctum Domini suis commaculet voluntatibus  Al. ciamus, ne accendamus ignem, ut in uno sedeamus loco, ut illa tantum faciamus opera quae ad animae salutem pertinent. Quod si juxta litteram accipiamus, penitus impleri non potest. Quis enim potest hoc facere, ut tota die ac nocte sedens in sabbato de uno loco non recedat, immo ne leviter quidem se commoveat; quod si fecerit, transgressor legis sit? Ex uno igitur mandato,
Abbreviated transcription (Latin):
effusus ẽ. super t̾ram a sanguine abel iu¬
sti usq ad sanguinem ⁊acharie filii bara¬
chie: queni occidistis int̾ templum et al¬
tare. Unde et supra ad eos dicitur. Ma¬
nus enim ur̃e pollute sunt sanguine:
et lingua ur̃a loquitur iiquitatem.
Et hac mecditatione credulitatis atq
blasphenne ad necem domini ꝑuenert̃.
quomodo ec iudas ꝑ auaritie inam. ue¬
it ad homicidium. ĩmo ad sacrilegiũ
auaricie copulatum. Quodq sequitur
cogitationes eorum cogitationes stultoꝵ.
contricio et infelicitas in uiis eorum et
uiam pacis non cognouerunt. et fupra
ueloces pedes eorum ad effundendum
sangumem:apłs posuit ad romanos.
Qđ multi ignorantes de t̾cio decimo psal¬
mo sumptum putant: qui u̾sus in edici¬
one uulgata additisunt. in hebraico ñ
habentur. De quo plemus in exordio hu¬
tus uoluminis diximus. Recte aut̃ uiã
pacis ignoraucrunt: qui auctorem uite
suscipere noluerunt. Ipse ẽ. enim pax
nr̃a: qui loquitur ad apłos. Pacem meã

Expanded text:
ram: a sanguine Abel justi usque ad sanguinem Zachariae filii Barachiae, quem occidistis inter Templum et altare . Unde et supra ad eos dicitur: Manus enim vestrae pollutae sunt sanguine: et lingua vestra loquitur iniquitatem . Et per hanc meditationem crudelitatis atque blasphemiae, ad necem Domini pervenerunt. Quomodo et Judas per avaritiae viam venit ad homicidium, immo sacrilegium avaritiae copulatum. Quodque sequitur: Cogitationes eorum cogitationes stultorum: contritio et infelicitas in viis eorum, et viam pacis non cognoverunt. Et supra: Veloces pedes eorum ad effundendum sanguinem, Apostolus posuit ad Romanos : quod multi ignorantes, de tertio decimo psalmo sumptum putant, qui versus in editione Vulgata additi sunt, et in Hebraico non habentur. De quo plenius in exordio hujus voluminis diximus. Recte autem viam pacis ignoraverunt, qui auctorem ejus suscipere noluerunt. Ipse est enim pax nostra, qui loquitur ad Apostolos: Pacem meam
Abbreviated transcription (Latin):
pit eos atq sanauit. Impii aut̃ siue miqͥ
fluctuabunt quare mare feruens: et qͥ¬
escere numquam poter̃. Quod licet de
onini impio possit incelligi: tam̃ ꝓprie
refertur ad popłm iudeorũ. qui conso¬
na uoce clamauit et ꝑseuerauit inim¬
pietate sua dicens. crucifige crucifige
talem: non habeniꝰ regem nisi cesarem.
ẜ redundant fluctus enis et euoluunt ad
lictora atq it̾um resorbent᷑ et inse fracti
lucum effictunt qd̾ pedib conculcant᷑
sic impn et̾ne conculcationi subiacebĩ.
quorum nullum ẽ gaudium. et qui
nulla pace requiescunt. in eo qͦd impii
pseuerant. Quidam hunc locimscil¬
lter suꝑ saluatore intelligunt. quo
ꝓpt̾ peccata mundi ad modiam onal¬
status sit. dicens tristis ẽ. anima ua
usq ad mortem: et ꝑcusserit eum pũũ

Expanded text:
pit eos atque sanavit. Impii autem sive iniqui, pit eos atque sanavit. Impii autem sive iniqui, fluctuabunt, quasi mare fervens, et quiescere numquam poterunt. Quod licet de omni impio possit intelligi, tamen proprie refertur ad populum Judaeorum, qui consona voce clamavit, et perseveravit in impietate sua, dicens: Crucifige, crucifige talem. Non habemus regem nisi Caesarem . sed redundant fluctus ejus, et revolvuntur ad littora, atque iterum resorbentur, et in se fracti, lutum efficiunt quod pedibus conculcatur: sic impii aeternae conculcationi subjacebunt, quorum nullum est gaudium, et qui nulla pace requiescunt in eo quod impii perseverant. Quidam hunc locum specialiter super Salvatore intelligunt: quod propter peccata mundi ad modicum contristatus sit, dicens: Tristis est anima mea usque ad mortem . Et percusserit eum Pater qui
Abbreviated transcription (Latin):
Que ẽ. aucẽ dñi pollicitatio: Pacem meã
do uob̃. pacem meam relinquo uobis.
Et hoc ẽ. quod nunc ait. pacem suꝑ pa¬
cem: non uni tantum genti. s omni
mundo his uidelicet qui erant longe &
qui ꝓpe. id: pͥmum gentib et postea
his qui de ifrael credere noluerunt. De
quib dicit et apłs. Uerbis quidẽ opor¬
tebat p̃dicare uerbum dĩ : s quia in¬
dignos uos indicastis saluce. ecce comi¬
tiimur ad gentes. Qui scribens ad ephe¬
sios: et de populo circumcisionis atq
gentilium plenissime disputans: intuit
Nunc aut̃ in xp̃o iħu uos qui aliquando
eratis longe. factiestis ꝓpe: in sanguie
unum: et medium parictem macerie
soluens inimiciciani in carne sua. Etre¬
liqua. Et it̾um. Et ueniens annunta¬
uit pacem uobis qui longe. et pacem ho
cessum utriq in uno spũ ad pacrem.
Dans autem pacem his qui fuerant lon¬
ge et qui ꝓpe et qui non habuerant legẽ
nec ꝓpħas. et qui ante susceꝑant: susce¬

Expanded text:
Quae est autem Domini pollicitatio? Pacem meam Quae est autem Domini pollicitatio? Pacem meam do vobis: Pacem meam relinquo vobis . Et hoc est quod nunc ait: Pacem super pacem; non uni tantum genti, sed omni mundo: his videlicet qui erant longe, et qui prope, id est, primum gentibus, et postea his qui ex Israel credere voluerunt. De quibus dicit et Apostolus: Vobis quidem oportebat praedicari verbum Dei; sed quia indignos vos judicastis salute; ecce convertimur ad gentes . Qui scribens ad Ephesios, et de populo Circumcisionis atque Gentilium plenissime disputans, intulit: Nunc autem in Christo Jesu, vos qui aliquando eratis longe, facti estis prope in Sanguine unum, et medium parietem maceriae, solvens inimicitiam in carne sua, et reliqua ; et iterum: Et veniens, annuntiavit pacem vobis qui longe, et pacem hiscessum utrique in uno spiritu ad Patrem: dans pacem super pacem his qui fuerant longe, et qui prope et qui non habuerant Legem et Prophetas: et qui ante susceperant, susce