comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. gͦ unꝰ ex uob̾ tͣdet me. nͥ unꝰ ex uobis
exiturꝰ ẽ. qͥ tdet me: Qa& ille qͥait. si
fussent ex nob̾ mansissent utiq nob̾cũ.
iã dixerat ex nob̾ exiert᷑. Ac ꝑ hoc utrũq
uerũ ẽ. & ex nob̾ & ñ ex nobis. Scd̾m aliud
ex nob̾. scđm aliud ñ exnobis. Scđ̾m
cõmunionẽ sacram̃torũ ex nobis. scđm¬
suoꝵ ꝓpͥetatẽ criminũ ñ ex nob. Aspi¬
tiebant gͦ ad inuicẽ discipłi. hesitanteᷤᷤ
deqͦ diceret. Sic qͥppe ineis erat erga
magistrũ suũ pia caritas. ut tam̃ eos
humana alt̾a de alt̾o stimularet in¬
firmitas. N ota qͥdẽ sibi erat cuiusq
conscientia. ueruntam̃ qͥa ꝓximi
erat ignota: ita sibi unusqͥsq erat
certus. ut uicerti ẽẽnt & in ceteris
singuli: & in singulis ceteri. Erat
gͦ recunbens unus ex discipłis
eiꝰ insinu iħu: quẽ diligebat iħe.
Quid dixerit insinu : paulo post
ait. ubi dicit suꝑ pectꝰ iħu. Ipse
sicut postea inanifestat. Erat
eñ hȩc eorũ consuetudo qui sa¬

Expanded text:
 ex vobis exiturus est, qui tradet me? quia et ille qui ait: Si fuissent ex nobis, mansissent utique nobiscum: jam dixerat, ex nobis exierunt, ac per hoc utrumque verum est, ex nobis, et non ex nobis. Secundum aliud ex nobis, secundum aliud non ex nobis. Secundum communionem sacramentorum ex nobis, soprietatem criminum, non ex nobis. 3. Aspiciebant ergo ad invicem discipuli, haesitantes de quo diceret. Sic quippe in eis erat erga Magistrum suum pia charitas, ut tamen eos humana alterum de altero stimularet infirmitas. Nota quidem sibi erat cujusque conscientia; verumtamen quia proximi erat ignota, ita sibi unusquisque erat certus, ut incerti essent et in caeteris singuli, et in singulis caeteri. 4. Erat ergo recumbens unus ex discipulis eQuod dixerat in sinu, paulo post ait, ubi dicit super pectus Jesu. Ipse sicut postea manifestat. Erat enim haec eorum consuetudo qui sa
Abbreviated transcription (Latin):
uident̾᷑ expresso. aliquid dicere de.¬
beamꝰ. Et de illo qͥdẽ quod eũ iã de¬
monstraturus iħc turbatꝰ eꝰ. sp̃ũ :
pͣterito sermone disserui. Sed for¬
tassis qͦd ibi ñ dixi: etiã hoc nobis
dñs significare sua ꝑturbatione
dignatus e̾. quod scilicet falsos frs.
& dñici agri illa ⁊ uania. ita ne¬
cesse ÷ usq ad messis tempus int̾
frum̃ta tolerari : ut quando exeis
aliqua separari etiã aute messem
urguens causa cõpellit. fieri si¬
uit inseipso. cũ exituro uda ho¬
mine malo. & cõmixtionẽ frum̃ti
in qua du fuerat toleratus separa.¬
tione aꝑtissima relicturo: turba
sitate sed caritate turbantur.
ne forte in separatione aliquorp
iuanioꝵ. simul aliqͦd era dicetur
& triticũ. Turbatꝰ itaq ẽ ib̾e spũ.¬
dico uobis. qr unus ex uobis tradet
me. U nus ex uobis numero non
merito. spetie ñ uirtutute. cõnux.¬
tione corporali non uinculo sp̃u¬
ali. carnis ad iunctione n̾ cordis
sotius unitate. P inde ñ qͥ ex uobis

Expanded text:
e debeamus. Et de illo quidem, quod eum jam demonstraturus Jesus turbatus est spiritu, praeterito sermone disserui: sed fortassis quod ibi non dixi, etiam hoc nobis Dominus significare sua perturbatione dignatus est, quod scilicet falsos fratres, et dominici agri illa zizania ita necesse est usque ad messis tempus inter frumenta tolerari , ut quando ex eis aliqua separari etiam ante messem urgens causa compellit, fieri sivit in seipso, cum exituro Juda homine malo, et commixtionem frumenti, in qua diu fuerat toleratus, separatione apertissima relicturo, turbatis non perversitate, sed charitate turbantur; ne forte in separatione aliquorum zizaniorum, simul aliquod eradicetur et triticum. 2. Turbatus itaque esdico vobis, quia unus ex vobis tradet me. Unus ex vobis, numero, non merito; specie, non virtute; commistione corporali, non vinculo spirituali; carnis admiratione, non cordis totius unitate. Proinde non qui ex vobis
Abbreviated transcription (Latin):
Ille e: cui tinctũ panẽ porrexero.¬
& cũ tincxiss panẽ: dedit iudȩ symoniᷤᷤ¬
iuit in illũ stathanas. Ex pressus
e. traditor. nudate st̃ latebrȩ tene¬
brarũ. Bonũ est quod accepit: sed
malo suo accepit. qͥa male bonũ¬
malꝰ accepit. Uerũ de isto pane tinc¬
to qui porretus eꝰ ficto. & dehis quȩ
secuntur multa dicenda st̃. qͥb
necessariuuĩ est plus temporis. quã
nunc habemꝰ iã in istiꝰ fine sermo¬

Expanded text:
Ille est cui intinctum panem porrexeroIlle est cui intinctum panem porrexero; cum intinxisset panem, dedit Judae: poivit in illum Satanas. Expressus est traditor, nudatae sunt latebrae tenebrarum. Bonum est quod accepit, sed malo suo accepit, qmalus accepit. Verum de isto pane tincto qui porrectus est ficto, et de his quae sequuntur, multa dicenda sunt: quibus necessarium est plus temporis, quam nunc habemus jam in istius fine sermo
Abbreviated transcription (Latin):
suoꝵ & totiꝰ eccłiȩ suę dilector osten¬
ditur: S. ꝓfecto latet hic aliquid:
&̾ ꝑtinet ad sinũ in quo recunbe¬
bat qͥ ista dicebat. Per sinũ qͥppe
significat᷑. quid alud quã secretũ:
S aliꝰe. oportunior locus: ubi nobis
dñs aliqͥd donet de hoc secreto. quan¬
tũ sufficit dicere. Innuit gͦ symon
petrus & dicit ei. Notanda locutio
e: dicit aliquid ñ sonando .s. tantũ¬
modo innuendo. Innuit in qͥd & di¬
cit. Utiq innuendo dicit. Si eni eo¬
gitando aliquid dr̃. sicut scriptu¬
ra loquit᷑. dixerunt apud semetip¬
sos: quantomagis innuendo. ubi
iã foras qualib cũq signis ꝓmitur
quod fuerat corde conceptũ.Quid
gͦ dixit innuendo: qͥd nisi qͦd seqͥtꝰ.
Quis ÷ dequo dicit Hȩc uerba pe¬
trus innuit. qr ñ sono uocis: s mo¬
tu corporis dixit. Itaq cũ recubu¬
isset il le supra pectꝰ iħu: hic ÷ utiq
pectoris sinus sapientiȩ secretũ.
dicit ei. Dnẽ. qͥs est. Respondit iħc.

Expanded text:
um, et totius Ecclesiae suae dilector ostenditur? Sed profecto latet hic aliquid, et pertinet ad sinum in quo recumbebat qui ista dicebat. Per sinum quippe quid significatur aliud quam secretum? Sed alius est opportunior locus, ubi nobis Dominus aliquid donet de hoc secreto, quantum sufficiat, dicere. 6. Innuit ergo Simon Petrus, et dicit ei. Notanda locutio est, dici aliquid non sonando, sed tantummodo innuendo: Innuit, inquit, et dicit; utique innuendo dicit. Si enim cogitando aliquid dicitur, sicut Scriptura loquitur, Dixerunt apud semetipsos ; quanto magis innuendo, ubi jam foras qualibuscumque signis promitur quod fuerat corde conceptum? Quid ergo dixit innuendo? Quid, nisi quod sequitur? Quis est de quo dicit? Haec verba Petrus innuit; quia non sono vocis, sed motu corporis dixit. Itaque cum recubuisset ille supra pectus Jesu. Hic est utique pedicit ei: Domine, quis est? Respondit Jesus:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsequuntur cos qui scđm sp̃m nati sunt. Qui sunt scđi carnemnati.
Dilectores mundi: amatores scłi. Qui sunt scđm sp̃m nati: amatores
regni caelorum: dilectores xp̃i: desiderantes uitam aeternam.
gratis colentes dm̃. Ludunt: & dicit apostolus ꝑsecutionem. Nam
pea quam dixit haec u̾ba apłs. & sicut tunc ille qui scđm carnem

Expanded text:
persequuntur eos qui secundum spiritum nati sunt. Qui sunt secundum carnem nati? persequuntur eos qui secundum spiritum nati sunt. Qui sunt secundum carnem nati? Dilectores mundi, amatores saeculi. Qui sunt secundum spiritum nati? Amatores regni coelorum, dilectores Christi, desiderantes vitam aeternam, gratis colentes Deum. Ludunt, et dicit Apostolus persecutionem. Nam posteaquam dixit haec verba Apostolus, Et sicut tunc ille
Abbreviated transcription (Latin):
inmitetur ancillam. side ancilla nascitur. Ancillam malam : suꝑ¬
entem. nonimiteris. Unde enĩ filii iacob de ancillis nati : possedei
terram ꝓmissionis cum frĩbus. ismahel autem de ancilla natus ex¬
pulsus. ẽ. abhereditate.Unde. nisi quia ille suꝑbus erat. illi humiles:
rexit ille ceruicem: & uoluit seducere fratrem suuim. ludens cũ il
Magnum ibi sacramentũ. Ludebant simul isma hel & isaac : uidit illos
sara ludentes. & ait abrahȩ. Cice ancillam & filium eiꝰ. Hon enĩ heres
erit filius ancillȩ : cum filio meo isaac. Etcum contristatꝰ cẽt. esset
abraham : confirmauit ei dñs dictum uxoris eius. Iam hic manifeft
ẽ. sacramentum. Hescio quod sacramentum futurum parturiebat illa
res gesta. ludentes uidit: & dicit. Cice ancillam: & filium eius.
Quid. e. hoc fratres.o quid enim mali fecerat ismahel puero isaãc. quia
ludebat cumillo: Sedilla lusto: illusio erat. Illa lusio : deceptione

Expanded text:
imitetur ancillam, si de ancilla nascitur. Ancillam malam superbiimitetur ancillam, si de ancilla nascitur. Ancillam malam superbientem non imiteris. Unde enim filii Jacob de ancillis nati, possederunt terram promissionis cum fratribus, Ismael autem de ancilla natus, expulsus est ab haereditate? Unde, nisi quia ille superbus erat, illi humiles? Erexit ille cervicem, et voluit seducere fratrem suum, ludens cum illo. 12. Magnum ibi sacramentum. Ludebant simul Ismael et Isaac; vidit illos Sara ludentes, et ait Abrahae: Ejice ancillam et filium ejus; non enim haeres erit filius ancillae cum filio meo Isaac. Et cum contristatus esset Abraham, confirmavit ei Dominus dictum uxoris ejus. Jam hic manifestum est sacramentum, quia nescio quid futurum parturiebat illa res gesta. Ludentes vidit, et dicit: Ejice ancillam et filium ejus. Quid est hoc, fratres? Quid enim mali fecerat Ismael puero Isaac, quia ludebat cum illo? Sed illa lusio, illusio erat; illa lusio deceptionem
Abbreviated transcription (Latin):
secd tamen om̃s exuno semine. Quid gͦ fratres mei: nunquid qui nati st̃
de ancillis. non possederunt simul terram. promissionis cum fratribus
sius: Inuenis ibi bonos filios iacob natos deancillis: & bonos filios iacob
natos de libis. Hichil illis obfuit natiuitas de uteris ancillarum. q
in patre cognouerunt semen suũ : & consequent̾ regnum cum fr̃ibus
tenuert. Quomodo gͦ infiliis iacob. non obfuit illis qui nati sunt de
ancillis : quo minus tenerent regnum. & terram ꝓmissionis cum
fr̃ibus ex aequo acciꝑent: non illis obfuerint natales ancillarum.
s praeualuit semen paternum : sic quicunq ꝑ malos baptitantui
tanquam de ancillis uidentur nati : s tamen quia ex semine ũbi dĩ
quod figuratur iniacob: non contristentur. simul hęreditatẽ cũ fr̃ĩb
possidebunt. Securus gͦ sit qui de semine bono nascitur : tantum non

Expanded text:
sed tamen omnes ex uno semine. Quid ergo, fratres mei? numquid qui nati sunt sed tamen omnes ex uno semine. Quid ergo, fratres mei? numquid qui nati sunt de ancillis, non simul possederunt terram promissionis cum fratribus suis? Invenimus ibi bonos filios Jacob natos de ancillis, et bonos filios Jacob natos de liberis. Nihil illis obfuit nativitas de uteris ancillarum, quando in patre cognoverunt semen suum, et consequenter regnum cum fratribus tenuerunt. Quomodo ergo in filiis Jacob non obfuit illis qui nati sunt de ancillis, quominus tenerent regnum, et terram promissionis cum fratribus ex aequo acciperent; non illis obfuerunt natales ancillarum, sed praevaluit semen paternum: sic quicumque per malos baptizantur, tanquam de ancillis videntur nati; sed tamen quia ex semine verbi Dei, quod figuratur in Jacob, non contristentur, simul haereditatem cum fratribus possidebunt. Securus ergo sit qui de semine bono nascitur; tantum non
Abbreviated transcription (Latin):
malus populꝰ : s tameninuno uentre luctantur. Quanti mali sunt in aeccła:
& unꝰuterꝰ portat donec infine discernatur. & boni adũsꝰ malos clamant.
& mali adũsus bonos reclamant : & inunius uisceribus utriq luctantuR.
unquid semꝑsimul erunt: Infine exitur adlucem: declaratꝰ natiuitas
quae hic insacramento figuratur: & tunc apparebit: iacob dilexi. esau
autem odio habui. Iam gͦ inuenimꝰ fratres & de bonis bonos. de liba isaac.
& de malis malos. de ancilla ismahel: & debonis malos. esau de rebecca.
nalis bonos ubi inuenimꝰ. ⁊ Restat iacob: ut intribus patriarchis. qua¬
tuor generum istorum ꝑfectio concludatꝰ. habuit uxores iacob: habuit
&̧ ancillas. Pariunt libae: pariunt & ancillae. & fiunt xii. filui isrł.
Sinumeres om̃s de quibus nati sunt : non om̃s deliberis. non om̃s de ancill.

Expanded text:
malus populus: sed tamen in uno ventre luctantur. Quanti mali sunt in Ecclesia, malus populus: sed tamen in uno ventre luctantur. Quanti mali sunt in Ecclesia, et unus uterus portat, donec in fine discernantur: et boni adversus malos clamant, et mali adversus bonos reclamant, et in unius visceribus utrique luctantur. Numquid semper simul erunt? In fine exitur ad lucem, declaratur nativitas quae hic in sacramento figuratur: et tunc apparebit, Jacob dilexi, Esau autem odio habui. 11. Jam ergo invenimus, fratres, et de bonis bonos, de libera Isaac: et de malis malos, de ancilla Ismael: et de bonis malos, Esau de Rebecca. De malis bonos ubi inveniemus? Restat Jacob, ut in tribus patriarchis quatuor generum istorum perfectio concludatur. Habuit uxores Jacob liberas, habuit et ancillas: pariunt liberae, pariunt et ancillae, et fiunt duodecim filii Israel . Si numeres omnes de quibus nati sunt, non omnes de liberis, non omnes de ancillis:
Abbreviated transcription (Latin):
libae bonos: sara peꝑit isaac. Paruint ancillac malos: agar peperit ismahel.
habemꝰ mnuno abraham: & illud genus cumꝑbonos boni. & illud genus
cum pmalos mali. ꝑ bonos mali: ubi figuratae st̃ libȩ. Lib̾a crat rebecca.
uxor isdac. Legite: peꝑit geminos. Unus erat bonꝰ: alter malꝰ. Habes aꝑte
scripturam dicentem ddĩ uoce. Iacob dilexi: esau autem odiohabui. Istos duos
genuit rebecca: iacob& esau. Unus in de eligitur : alius imꝓbatꝰ. Unꝰ succedit
haereditatẽ: alter ex haeredatur. Hon facit populum populũ suuĩ ds̃
de esau: s facit de iacob Semenunum: diuersi qui concepti sunt. Aiter unꝰ:
diuersi qui nati st̃. Hunquid non liba peperit iacob. quae liba pepit esau.Ø
Luctabantur inuentre matris sude : & dictum ẽ. rebeccȩ cumibi luctarentꝰ.
popuili sunt: inutero tuo. Duo homines: duopoprli. bonus populꝰ.

Expanded text:
liberae bonos; Sara peperit Isaac : pariunt ancillae malos; Agar peperit Ismael . liberae bonos; Sara peperit Isaac : pariunt ancillae malos; Agar peperit Ismael . Habemus in uno Abraham et illud genus cum per bonos boni, et illud genus cum per malos mali. Per bonos mali ubi figurati sunt? Libera erat Rebecca uxor Isaac: legite, peperit geminos, unus erat bonus, alter malus. Habes aperte Scripturam dicentem Dei voce, Jacob dilexi. Esau autem odio habui Istos duos genuit Rebecca, Jacob et Esau: unus inde eligitur, alius reprobatur; unus succedit in haereditatem, alter exhaeredatur. Non facit populum suum Deus de Esau; sed facit de Jacob. Semen unum, diversi qui concepti sunt: uterus unus, diversi qui nati sunt. Numquid non libera peperit Jacob, quae libera peperit Esau? Luctabantur in ventre matris suae, et dictum est Rebeccae, cum ibi luctarentur, Duo populi sunt in utero tuo . Duo homines, duo populi; bonus populus,
Abbreviated transcription (Latin):
uerum praedicabatur : & ꝑ malorum ora xp̃s praedicabatur. si quos
isti sui similes baptitabant: mali malos baptit abant. Si quos isti bapti¬¬
rabant tales: quales admonet dñs cum dicit: quae dicunt facite.
quae autem faciunt. facere nolite: mali bonos baptizabant. Boni malos
baptizabant : quomodo aphilipposcõ: symonmagus baptizatus. ẽ.
Nota sunt gͦ : ista quattuor genera fr̃s mei. Coce iterum earepeto: tenete illa.
iumerate illa: adũtite illa. Cauete quae mala sunt: tenete quae bona
cum & qui baptizant. & qui baptizantur : iniq & impie uiuunt.:
Per malos boni : cummali sunt qui baptitant. & boni qui baptitantur.
ꝑ bonos mali: cũ boni sunt qui baptitant. & mali qui baptitantur.
Quomodo inuenimꝰ ista intrib istis nominib. ego sum dĩ abraham. & ds
isaae. & d̃ iacob  ancillas accipimꝰ inmalis: libas accipimꝰ inbonis. Pariunt

Expanded text:
verum praedicabatur, et per malorum ora Christus praedicabatur; si quos verum praedicabatur, et per malorum ora Christus praedicabatur; si quos isti sui similes baptizabant, mali malos baptizabant: si quos isti baptizabant tales, quales admonet Dominus cum dicit, Quae dicunt facite; quae autem faciunt, facere nolite , mali bonos baptizabant. Boni malos baptizabant, quomodo a Philippo sancto Simon magus baptizatus est . Nota sunt ergo ista quatuor genera, fratres mei. Ecce iterum ea repeto, tenete illa, numerate illa, advertite illa; cavete quae mala sunt, tenete quae bona cum et qui baptizant et qui baptizantur, inique et impie vivunt: per malos boni, cum mali sunt qui baptizant; et boni qui baptizantur: per bonos mali, cum boni sunt qui baptizant, et mali qui baptizantur. 10. Quomodo invenimus ista in tribus istis nominibus, Ego sum Deus Abraham, Deus Isaac, et Deus Jacob? Ancillas accipimus in malis, liberas accipimus in bonis: pariunt
Abbreviated transcription (Latin):
recte numerantur. ꝑ ialos mali : si & qui baptizant mali sunt. & qui
baptiz antur duplici corde accedunt addm̃: & nontenent eos mores qͥ
audiunt in aeccła: ut non ibi sint palea: s fructum. Quam enim multi sint:
nouit caritas ur̃a. Per malos boni: aliquando baptizat adulter. & qui
baptiz atur iustificatur. ꝑ bonosmali : aliquando qui baptizant scĩ st̃.
qui baptit antur tenere uiam dĩ uolunt. Puto fratres notum eẽ. in aeccła
et cotidianis exemplis manifestari ea quae dicimꝰ. S inpriorib nr̃is patrib
ea consideremus: quia habuerunt & illi ista quattuor genera. ꝑ bonos
boni : ananias paulum baptizauit. Quid ꝑmalosmali: Dicit apłs
quosdam praedicatores eugłii: quos dicit non castȩ annunciare solere
cuangelium: quos tolerat insocietate xpĩana & dicit. Quid enim. dum
Nunquid maliuiolus erat: & de alieno malo gaudebat: s quia & ꝑmalos

Expanded text:
recte numerantur. Per malos mali: si et qui baptizant, mali sunt; et qui recte numerantur. Per malos mali: si et qui baptizant, mali sunt; et qui baptizantur, duplici corde ac edunt ad Deum, et non tenent eos mores quos audiunt in Ecclesia, ut non ibi sint palea, sed frumentum. Quam enim multi sint, novit Charitas vestra. Per malos boni: aliquando baptizat adulter, et qui baptizatur justificatur. Per bonos mali: aliquando qui baptizant, sancti sunt; qui baptizantur, tenere viam Dei nolunt. 9. Puto, fratres, notum esse in Ecclesia, et quotidianis exemplis manifestari ea quae dicimus: sed in prioribus nostris patribus ea consideremus, quia habuerunt et illi ista quatuor genera. Per bonos boni: Ananias Paulum baptizavit . Quid per malos mali? Dicit Apostolus quosdam praedicatores Evangelii, quos dicit non caste annuntiare solere Evangelium, quos tolerat in societate christiana, et dicit, QNumquid malevolus erat, et de alieno malo gaudebat? Sed quia et per malos
Abbreviated transcription (Latin):
umbra erat caelestis ierłm : matris omium nr̃m quae ẽ incaelo. & haec
apostoli u̾ba sunt. & de ista ciuitate unde peregrinam: mutta nostis:
multa iam audistis. Inuenim autem remmurũ mistis partubus. id. ẽ.
inistis foctibus : inistis generationib lib̾arum & ancillarum: quat¬
tuor scilicet genera hominũ. Inquib quattuor generibus completi¬
figura totius futuri populi xpĩani : ut non sit mirum quod millis
enim xp̃ianis. fratres intendite: aut ꝑmalos nascuntur boni: aut ꝑ
bonos nascuntꝰ mali : aut ꝑbonos boni: aut ꝑmalos mali. Ampli
istis quattuor generib : non potes inuenire. Quae iterum repetam.
adũtite. retinete: excutite cordaurã: nolite pigri ẽẽ. capite ne ca-¬
mali. aut ꝑ malos boni. Puto quia planum ẽ. ꝑ bonos boni: si &̧ qui
baptizant boni st̃. & qui baptitantur recte credunt: & in menbris xp̃i

Expanded text:
in terra, umbra erat coelestis Jerusalem matris omnium nostrum, quae est in coelo: et haec in terra, umbra erat coelestis Jerusalem matris omnium nostrum, quae est in coelo: et haec Apostoli verba sunt . Et de ista civitate unde peregrinamur, multa nostis, multa jam audistis. Invenimus autem rem miram in istis partubus, id est in istis fetibus, in istis generationibus liberarum et ancillarum, quatuor scilicet genera hominum: in quibus quatuor generibus, completfigura totius populi futuri Christiani, ut non sit mirum quod in illis enim Christianis, fratres intendite, aut per malos nascuntur boni, aut per bonos nascuntur mali, aut per bonos boni, aut per malos mali: amplius istis quatuor generibus non potestis invenire. Quae iterum repetam, advertite, retinete; excutite corda vestra, nolite pigri esse: capite, ne cat per bonos mali, aut per malos boni. Puto quia planum est. Per bonos boni: si et qui baptizant, boni sunt: et qui baptizantur, recte credunt, et in membris Christi
Abbreviated transcription (Latin):
inprincipio populi. Tres patres: in quibus figurabatur populꝰ. & populus
ipse prior : populus praesens. Inpopulo enim iudaeorum: figuratꝰ . ẽ. popłs
xp̃ianorum. Ibi figura: hicueritas. I bi umbra: hic corpꝰ: dicente apos tolo.
aec autẽ in figura: contingebant illis. Uox ẽ. apłi. Scripta sunt inquit p
nõs: in quos finis scłorum obuenit. Recurrat nunc animꝰ ur̃ ad abraham
isaac : & iacob. Inistis tribus inuenimꝰ parere liberas: parere & ancillas.
Inuenim ibi partus liberarum : inuenĩmus ibi & partꝰ ancillarum. Ancilla:
nichil boni significat. Erce ancillam inquit: & filium eiꝰ. Hon enim hȩre
erit filius ancillae: cum filio libae. Apłs hoc commemorat. & in illis duob
scłi. ad nouũ testamentum : dilectores uitae aeternae. Ideo illa ierlin in

Expanded text:
lus unus Tres patres tanquam in principio populi; tres patres in quibus figurabatur populus: et populus lus unus Tres patres tanquam in principio populi; tres patres in quibus figurabatur populus: et populus ipse prior, praesens populus. In populo enim Judaeorum figuratus est populus Christianorum. Ibi figura, hic veritas, ibi umbra, hic corpus, dicente Apostolo, Haec autem in figura contingebant illis. Vox est Apostoli: Scripta sunt, inquit, propter nos, in quos finis saeculorum obvenit . Recurrat nunc animus vester ad Abraham, Isaac, et Jacob. In istis tribus invenimus parere liberas, parere et ancillas: invenimus ibi partus liberarum, invenimus ibi et partus ancillarum. Ancilla nihil boni significat: Ejice ancillam, inquit, et filium ejus; non enim haeres erit filius ancillae cum filio liberae. Apostolus hoc commemorat; et in illis duobus saeculi: ad Novum Testamentum dilectores vitae aeternae. Ideo illa Jerusalem
Abbreviated transcription (Latin):
Ego sum dĩ abraham: & dĩ isaac : & dĩ iacob. Honerant aliĩ patriarchae.Ø
N onerat ante istos sc̃s noe : qui solꝰ intoto genere humano cum tota domu
sua meruit diliuo liberari: inquo et infiliis eius figurata ẽ. aeccła.
igno portante euadunt diluuium. Deinde pꝰea magni quos noium. q
scã scriptura commendat. Moy ses fideł intota domo eiꝰ : & illi tres no-¬
minantur. quasi eum soli promeruerint. ⁊ ẽ gosum inquit ds abraham.
& dĩ isaac: ⁊ ds̃ iacob. Hoc michi nomen. ẽ. in acternũ. Sacramentũ grande.
otensẽ. dñs. & ora nr̃a aꝑire et corda nr̃a: ut dicere possimꝰ sicut reuelare
dignatus. ẽ. & caꝑe possitis sicut expedit uobis. Tresisti patriarchae. abra-¬
ham. isaae. & iacob.Iamnosti. filii iacob. quia xii. fuerunt. & inde
ad duodecim filios isrł.  bruaham. isaac. & iacob tres partes. tanqͥm

Expanded text:
Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob. Non erant alii patriarchae? Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob. Non erant alii patriarchae? non erat ante istos sanctus Noe, qui solus in toto genere humano cum tota domo sua meruit de diluvio liberari, in quo et in filiis ejus figurata est Ecclesia? Ligno portante evadunt diluvium . Deinde postea magni quos novimus, quos sancta Scriptura commendat, Moyses fidelis in tota domo ejus . Et illi tres nominantur, quasi eum soli promeruerint, Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob: hoc mihi nomen est in aeternum . Saca, ut dicere possimus sicut revelare dignatus est, et capere possitis sicut expedit vobis. 8. Tres ergo isti patriarchae, Abraham, Isaac, et Jacob. Jam nostis filii Jacob quia duodecim fuerunt, et inde popad duodecim filios Israel. Abraham, Isaac, et Jacob, tres patres, et popu
Abbreviated transcription (Latin):
masculo & femina. alia dedõ & aeccła. Sedipsae duȩ: singulȩ
sunt. Nec illa potest repeti: nec illa. Recte intellexit nichodemꝰ:¬
s. natiuitatem carnis. Sic & tu intellige natiuitatẽ sp̃s. quomͦ intel¬
lexit nichodemꝰ natiuitatẽ carnis. Quidnichodemꝰ intellexit.
Hunquid potest homo denuo inuentrem matris suae intrare & na¬
s ic quicunq tibi dixerit ut spũaliter iterum nascaris: responde qͥ
dixit nichodemꝰ. Hunquid potest iterum homo inuentrem matris
suae intrare & nasci : Iamnatꝰ sum deadam : non me potest iterum
generare adam. Iamnatus sum de xp̃o : non me potest iterum gene.¬
rare xp̃s. Quomodo uterꝰ non potest repeti : sic nec baptismꝰ. Qui nascitꝰ
de ȩccła catholica: tanquam de sara nascitur: delib̾a nascitur.
Qui nascitur de heresi : tanquam de ancilla nascitꝰ᷑ : s ex semine abrahae.
uertat caritas ur̃a: quam magnum sacramentum. Testatur dĩ & dicit

Expanded text:
masculo et femina, alia de Deo et Ecclesia. Sed ipsae duae singulae masculo et femina, alia de Deo et Ecclesia. Sed ipsae duae singulae sunt; nec illa potest repeti, nec illa. Recte intellexit Nicodemus nativitatem carnis: sic et tu intellige nativitatem spiritus, quomodo intellexit Nicodemus nativitatem carnis. Quid Nicodemus intellexit? Numquid potest homo denuo in ventrem matris suae intrare, et nasci? Sic, quicumque tibi dixerit ut spiritualiter iterum nascaris, responde quod dixit Nicodemus, Numquid potest homo iterum in ventrem matris suae intrare, et nasci? Jam natus sum de Adam, non me potest iterum generare Adam: jam natus sum de Christo, non me potest iterum generare Christus. Quomodo uterus non potest repeti, sic nec Baptismus. 7. Qui nascitur de Ecclesia catholica, tanquam de Sara nascitur, de libera nascitur: qui nascitur de haeresi, tanquam de ancilla nascitur, sed ex semine Abraham. Advertat Charitas vestra quam magnum sacramentum. Testatur Deus, et dicit,
Abbreviated transcription (Latin):
dixissoe. nisi quis manducauerit carnem meam. & biberit sanguinẽ
meũ non habebit inse uitam : ne carnaliter intelligerent: sp̃s . ẽ. in qͥt
qui nocte uenerat adiesum. Ait euesus. Hisi quis natus fuerit denuo.
non uidebit regnum dĩ. Et ille carnem suam sapiens: incuiꝰ ore non-¬
lum sapiebat caro xp̃i : quomodo inquit potest homo cum sit senex
iterum nasci.: nunquid potest inuentrem matris suae iterum introire
&̧ nasci.s non nouerat iste : nisiunam natiuitatẽ ex adam & eua. Exdõ
& aeccła: nondum nouerat. Honnouerat nisi eos parentes qui generant
id mortem: nondum nouerat eos parentes qui generant aduitam:
Nonnorerat nͥcos parentes qui generant suecessuros: nondii nouerat eod
qui semꝑ iuentes generant ꝑmansuros. Cum ergo sint duac natiuitates:
ille unam intelligebat. Una ẽ. deterra: alia decaelo. Unaẽ. de carne:
ilia de spii. Una ẽ. de mortalitate : alia de aeternitate. Una. est de

Expanded text:
dixisset, Nisi quis manducaverit carnem meam, et biberit sanguinem dixisset, Nisi quis manducaverit carnem meam, et biberit sanguinem meum, non habebit in se vitam; ne carnaliter intelligerent, Spiritus est, inquit, qui nocte venerat ad Jesum. Ait ei Jesus: Nisi quis natus fuerit denuo, non videbit regnum Dei. Et ille carnem suam sapiens, in cujus ore nondum sapiebat caro Christi: Quomodo, inquit, potest homo, cum sit senex, iterum nasci? Numquid potest in ventrem matris suae iterum introire, et nasci? Non noverat iste nisi unam nativitatem ex Adam et Eva; ex Deo et Ecclesia nondum noverat: non noverat nisi eos parentes qui generant ad mortem; nondum noverat eos parentes qui generant ad vitam: non noverat nisi eos parentes qui generant successuros; nondum noverat eos qui semper viventes generant permansuros. Cum ergo sint duae nativitates, ille unam intelligebat. Una est de terra, alia de coelo; una est de carne, alia de Spiritu; una est de mortalitate, alia de aeternitate; una est de
Abbreviated transcription (Latin):
dñs remansit cum .xii. Et illi ad eum. Dnẽ ecce illi dimisert᷑ tẽ. & ille. Nun-¬
quid & uos uultis ire. Ostendere uolens quia ipse illis erat necessarius: non
illi erant xp̃o necessarii. ne quuis terreat xp̃m. quando dicitur ut sit xp̾ian.
quasi beatior erit xp̃s situ fueris xp̃ĩanus. bonum. ẽ. tͥ: ut sis xpĩanu
Namsinon fueris: malum ap̃o non erit. Audiuocm psalmi. Dixi dño.:
ds̃m̃s estu : qn̾m bonorum meorumnon eges. Idõ dĩ m̃s estu: quo bonoꝵ
meorum noneges. Si fueris sine dõ: minor eris. Si fueris cum dõ: maior dĩ
ionerit. Hon exte ille maior : s tusine illo minor. Cresce gͦ i illo:n
te subtra here. ut quasi ille deficiat. Reficieris: si accesseris. Integer manoe
te accedente: integer man&e & te cadente. Cum gͦ discipulis suis dixiss&.
nunquid & uos uultis ire: respondit petrus: petra illa: uoce omĩum.
ic̃. adquem ibimus. Uerbum uitȩ ȩternaȩ habes. Bene sapuit more i

Expanded text:
 remansit cum duodecim: et illi ad eum, Domine, ecce illi dimiserunt te; et ille, Numquid et vos vultis abire? Ostendere volens quia ipse illis erat necessarius, non illi erant Christo necessarii. Ne quis terreat Christum, quando dicitur ut sit christianus; quasi beatior erit Christus, si tu fueris christianus. Bonum est tibi, ut sis christianus: nam si non fueris, malum Christo non erit. Audi vocem Psalmi: Dixi Domino, Deus meus es tu, quoniam bonorum meorum non eges . Ideo Deus meus es tu, quoniam bonorum meorum non eges. Si fueris sine Deo, minor eris; si fueris cum Deo, major Deus non erit. Non ex te ille major, sed tu sine illo minor. Cresce ergo in illo, noli te subtrahere, ut quasi ille deficiat. Reficieris, si accesseris; deficies, si recesseris. Integer manet te accedente, integer manet et te cadente. Cum ergo dixisset discipulis, Numquid et vos vultis abire? respondit Petrus, petra illa, voce omnium, Domine, ad quem ibimus? Verba vitae aeternae habes. Bene sapuit in ore
Abbreviated transcription (Latin):
praccipitasse. Si non sunt ipsorum discipula  qui se modo de saxis
nullo ꝑsequente praccipitant : non credamꝰ. Quid mirũ si fecerunt
illi quod solent. ⁊ Nam potestates romanȩ. nunquam talib supplicu
usae st̃. Non enim poterant occidere apte: Sedilli qui se mortuos coli uo-¬
luerunt: famosiorem mortemnoninuenerunt. Postremo. quicquid
illud ẽ: non noui. Et si passaẽ. õpars donati corporalem afflictionẽ
ab aeccła catholica: asara passaes agar: redi addominã tuam. Locus
quidem uecessarius aliquanto diutius nos tenuit: ut totum textum
cuangelicȩ lectionis exponere minime ualeremus fratres sufficiat interim
caritati urãe : ne hȩc quae dicta sunt. dicendo alia. excludantur decor-¬
aibus ur̃is. Haec tenete : talia dicite: flammantes uluc ꝓcedite : ac-¬

Expanded text:
praecipitasse: si non sunt ipsi discipuli ipsorum qui se modo de saxis praecipitasse: si non sunt ipsi discipuli ipsorum qui se modo de saxis nullo persequente praecipitant, non credamus: quid mirum, si fecerunt illi quod solent? Nam potestates Romanae nunquam talibus suppliciis usae sunt. Num enim non poterant occidere aperte? Sed illi qui se mortuos coli voluerunt, famosiorem mortem non invenerunt. Postremo quidquid illud est, non novi. Et si passa es, o pars Donati, corporalem afflictionem ab Ecclesia catholica, a Sara passa es Agar; redi ad dominam tuam. Locus quidem necessarius aliquanto diutius nos tenuit, ut textum totum evangelicae lectionis exponere minime valeremus. Fratres, sufficiat interim Charitati vestrae, ne haec quae dicta sunt, dicendo alia, excludantur de cordibus vestris. Haec tenete, talia dicite, flammantes illuc procedite, acc
Abbreviated transcription (Latin):
nontres pueros attendunt liberatos de flamma: sedse ipsos liberatos de
gehenna. quando uident xp̃m a quo liberati sunt exufflari inxp̃iar
quando audiunt dici xp̾iano: dicte non eẽ. xp̃̾ianum: ⁊alia facere
uolunt. & saltem talia pati nolunt: nam uidete qualia faciunt.¬
& qualia patiuntur. Occidunt animas: affliguntur incorpore. Sempi-¬
ternas mortes faciunt. & temporailes se ꝑpeti conqueruntur. & tam̃
quas patiuntur: Prostrunt nobis nescio. quos. inpsccutionc suos martros
Eee marculus depetra praccipitatus. ẽ: eece donatus bagagensis inputeum
missus. ẽ. Quando potestates romanac talia supplicia decreuerunt.
ut praccipitarentur homines: quid autem respondent nr̃i: quid
st gestum nescio. Tamen quid tradunt nr̃i: quia ipsi st̃ praccipitauer.
& potestates infamauerunt. Recordemur consuetudinẽ ꝓotestatun
romanorum: & uideamus cui credendum sit. Dicunt nri: ulos se

Expanded text:
non tres pueros attendunt liberatos de flamma, sed seipsos liberatos de non tres pueros attendunt liberatos de flamma, sed seipsos liberatos de gehenna, quando vident Christum, a quo liberati sunt, exsufflari in Christianis, quando audiunt dici christiano, Dic te non esse christianum? Talia facere volunt, et saltem talia pati nolunt. 15. Nam videte qualia faciunt, et qualia patiuntur. Occidunt animas, affliguntur in corpore: sempiternas mortes faciunt, et temporales se perpeti conqueruntur. Et tamen quas patiuntur? Proferunt nobis nescio quos in persecutione suos martyres. Ecce Marculus de petra praecipitatus est: ecce Donatus Bagaiensis in puteum missus est. Quando potestates Romanae talia supplicia decreverunt, ut praecipitarentur homines? Quid autem respondent nostri? Quid sit gestum nescio: tamen quid tradunt nostri? Quia ipsi se praecipitaverunt, et potestates infamaverunt. Recordemur consuetudinem potestatum Romanarum, et videamus cui credendum sit. Dicunt nostri illos se
Abbreviated transcription (Latin):
igne lib̾are. & nolunt ut seuiant reges xpĩani: quia xp̃s exufflatur.
a quo nontres pueri : sed orbis terrarum cum ipsis regibus agehennarum
igne lib̾atur: Ham tres illi pueri fratresmei: libati sunt abigne tẽpo-¬
rali. HNunquid non ipse ẽ. ds̃ machabeorum : qui & trium puerorum
Ile abigne lbauit : illi intormentis igneis corpore de fecerunt. s in
legitimis mandatis animo ꝑmanserunt. Iui aꝑte liberati sunt: illi
occulte coronati sunt. Plus. ẽ. libari de flamma gehennarum: quam
defornace potestatis humanẽ. Siergo Nabuchodonosor. laudauit et
pruedicauit. & głam dedit dõ. quia uibauit deigne tres pueros: & tantã
głam dedit : ut decretum mittere ꝑregnum suũ : quicunq dixeri
blasphemiam indm̃ sidrãc. misac. & abdenago: in interitum erunt.
&e domꝰ eorum inꝑditionem: quomodo isti reges non moueantur. qui

Expanded text:
igne liberare: et nolunt ut saeviant reges christiani, quia Christus exsufflatur, igne liberare: et nolunt ut saeviant reges christiani, quia Christus exsufflatur, a quo non tres pueri, sed orbis terrarum cum ipsis regibus a gehennarum igne liberatur? Nam tres illi pueri, fratres mei, liberati sunt ab igne temporali. Numquid non ipse est Deus Machabaeorum, qui et trium puerorum? Illos ab igne liberavit: illi in tormentis igneis corpore defecerunt, sed in legitimis mandatis animo permanserunt. Illi aperte liberati sunt, illi occulte coronati sunt . Plus est liberari de flamma gehennarum, quam de fornace potestatis humanae. Si ergo Nabuchodonosor rex laudavit et praedicavit et gloriam dedit Deo. quia liberavit de igne tres pueros, et tantam gloriam dedit, ut decretum mitteret per regnum suum, Quicumque dixerint blasphemiam in Deum Sidrac, Misac, et Abdenago, in interitum erunt, et domus eorum in perditionem: quomodo isti reges non moveantur, qui
Abbreviated transcription (Latin):
quia proles eius sicut filii iacob cum fr̃ib hereditatẽ tenebit. Mirantur
autem : quia commouentur potestates xp̃iane adũsus detestandos dis-
aeccłam. unde spũaliter nati sunt. Legimus danihelis uisiones & gesta
prophetica. Tres pueri in igne laudauer dm̃. Miratus ẽ. nabu chodo-¬
nosor rex laudantes dm̃ pueros: & circa eos ignem innocentem. Et cum
ammiratus ẽẽt. quid ait nabuchodonosor rex. non uel uidaeus uel
circuncisus. ille qui statuam suam crexerat. & ad eam adorandam
om̃s cogerat. tamen laudibus trium puerorum cõmotus.At ubi
uidit maiestatẽ di praesentis inigne. quid ait: Ꝙ ego proponam de¬
decritum omibus tribubus & linguis: in omĩ terra. Quale decretum.
Quicunq dixerint blasphemiam in din sy drac. mysac. & abdenago:¬
in interitum crunt. & domꝰ eorum inꝑditionem. Ecce quomodo seuit
rex alienigenane blasphemetur dĩ isrł : quia potuit tres pueros de

Expanded text:
quia proles ejus, sicut filii Jacob, cum fratribus haereditatem tenebit. Mirantur quia proles ejus, sicut filii Jacob, cum fratribus haereditatem tenebit. Mirantur autem, quia commoventur potestates Christianae adversus detestandos dissiEcclesiam, unde spiritualiter nati sunt. Legimus Danielis visiones et gesta prophetica. Tres pueri in igne laudaverunt Dominum: miratus est Nabuchodonosor rex laudantes Deum pueros, et circa eos ignem innocentem; et cum admiratus esset, quid ait Nabuchodonosor rex, non vel Judaeus vel circumcisus, ille qui statuam suam erexerat, et ad eam adorandam omnes coegerat; tamen laudibus trium puerorum commotus, ubi vidit majestatem Dei praesentis in igne, quid ait? « Et ego proponam decretum omnibus tribubus et linguis in omni terra. » Quale decretum? « Quicumqin interitum erunt, et domus eorum in perditionem. Ecce quomodo saevit rex alienigena, ne blasphemaretur Deus Israel, qui potuit tres pue
Abbreviated transcription (Latin):
qui nonin ancilla libidine abutendi tenebatur: sed officio generandi.
qm̃ sara ei dederat unde prolem susciꝑet: ait ei. Eece ancilla tua
utere ea sicut uis. Et affuxit eam grauiter sara. & fugit a facie eius
catur ꝑsecutio. & lusio illa uocatur ꝑsecutio: quid uobis iuidetur
futres. & nonne intelligitis. quid significatum sit. Ne gꝰ quano
uult ds̃ concitare potestates adũsus heriticos. adu̾sus scismaticos.
adũsus dissipatores aeccłae: adu̾sus exufflatores xp̃ĩ. aduersus blas
phematores baptismi: non mirentur. quia dĩ concitat ut sara u̾beroe
agas. Cognosat st agar: ponat ceriuc̃t. qua cum humiliata
discederet adomina sua: occurrit ei angelus & dixit. Iuid agis agar: ancillac
sarae: Cum quȩsta eẽt. dedomina. quid audiuit abangelo. Reuertere
ddominam tuã. Ad hoc gͦ affligitur: ut reu̾tatur. Atq utina reũtat

Expanded text:
qui non in ancilla libidine abutendi tenebatur, sed officio generandi, qui non in ancilla libidine abutendi tenebatur, sed officio generandi, quoniam Sara ei dederat unde prolem susciperet, ait ei: Ecce ancilla tua, utere ea sicut vis. Et afflixit eam graviter Sara, et fugit a facie ejus.catur persecutio, et lusio illa vocatur persecutio. Quid vobis videtur, fratres? Nonne intelligitis quid significatum sit? Sic ergo quando vult Deus concitare potestates adversus haereticos, adversus schismaticos, adversus dissipatores Ecclesiae, adversus exsufflatores phematores baptismi, non mirentur. Quia Deus concitat, ut a Sara verberetur Agar, cognoscat se Agar et ponat cervicem; quia, quum humiliata discederet a domina sua, occurrit ei angelus, et dixit: Quid est Agar, ancilla Sarae? Quum questa esset de domina, quid audivit ab angelo? Revertere ad dominam tuam. Ad hoc ergo affligitur, ut revertatur, atque utinam revertatur,
Abbreviated transcription (Latin):
corporis. Si tamen aliquando passi sunt: aut quomodo passi sunt.
ipsi sciant. & conueniant conscientias suas. Tamen afflictionem cor-¬
poris: passi sunt. Persecutio quam faciunt: grauior ẽ. Caue. quando
uult ludere ismahel cumisaae. Quando tͥ blanditur. quando offert
alterum baptismum: responde: iam habeo baptismum. Si enim
uerus ẽ. iste baptismus: qui tibi uult dare alterum. illudere te uult.
Caue animae ꝑsecutorem. Nam si aprincipibus catholicis aliquid pas-¬
sa. ẽ. pars donati aliquando: scđm corpꝰ passa ẽ: non scđm illusio¬
nem sp̃s. Audite. & uidete in ipsis ueteribus factis omĩa futurarum
rerum signa &e udicia. Inuenitur sara. afflixisse agar ancillam.
s ara lib̾a ẽ. Postea quam suꝑbire cȩpit ancilla: quęsta. ẽ. abrahae
sara: & dixit. Cice ancillam: erexit aduersum me ceruicẽ suam
& quasi abraham fiercȩ: de abraham quęsta ẽ. mulier. Abraham uero

Expanded text:
corporis: si tamen aliquando passi sunt, aut quomodo passi sunt, corporis: si tamen aliquando passi sunt, aut quomodo passi sunt, ipsi sciant, et conveniant conscientias suas; tamen afflictionem corporis passi sunt: persecutio quam faciunt gravior est. Cave quando vult ludere Ismael cum Isaac, quando tibi blanditur, quando offert alterum baptismum: responde, Habeo jam Baptismum. Si enim verus est iste baptismus, qui tibi vult dare alterum, illudere te vult. Cave animae persecutorem. Nam si a principibus catholicis aliquid passa est pars Donati aliquando, secundum corpus passa est, non secundum illusionem spiritus. Audite et videte in ipsis veteribus factis, omnia futurarum rerum signa et indicia. Invenitur Sara afflixisse Agar ancillam: Sara libera est: posteaquam superbire coepit ancilla, questa est Abrahae Sara, et dixit, Ejice ancillam; erexit adversum me cervicem suam. Et quasi ab Abraham fieret, de Abraham questa est mulier. Abraham vero
Abbreviated transcription (Latin):
& ostendit & ostendit de qua ꝑsecutione dicerox. Sed quid dicit scripta:
Cice ancillam: & filium euis. Honenim haeres erit filius ancillae:
cum filio meo isãac. quaerimus ubi hoc dicat scriptura: ut udeam
utrum aliqua persecutio praecesserit ismahelis inisaac: & inuenimus
hoc dictum ẽẽ. asara : quando uidit pueros ludentes simul. Quam
lusionem dicit seriptura uidisse saram: hanc ꝑsecutionẽ dicit apostolꝰ.:
Plus gͦuos persccuntur: qui uos illudendo seducunt. Ueni. ueni.:
baptiz are hic: hic habes uerum baptismum. Holi ludere: unus. ẽ.
uerus. ule lusus. ẽ. Seduceris: & ista ꝑsccutio graius tͥ erit. Melius tͥ
erat: ut ismahelem tu lucrareris adregnum. S non uult ismahel.
quia iudẽ uult. Tene tu hereditatem̃: patris: & audi. Cice ancillam:
& filium eiꝰ. Non enim hacres erit filius ancillae: cumfilio meoisaac.
ti etiam audent dicere: quia ꝑsecutionem solent pati. a catholicis regil
aut acatholicis principibus. Quam ꝑsecutionem tolerant: afflictionẽ

Expanded text:
Sed quid dicit Scriptura? Ejice ancillam et filium ejus; non enim haeres erit filius ancillae cum filio meo Isaac . Quaerimus ubi hoc dicat Scriptura, ut videamus utrum aliqua persecutio praecesserit Ismaelis in Isaac: et invenimus hoc dictum esse a Sara, quando vidit pueros ludentes simul. Quam lusionem dicit Scriptura vidisse Saram, hanc persecutionem dicit Apostolus. Plus ergo vos persequuntur qui vos illudendo seducunt: Veni, veni; baptizare hic, hic habes verum baptismum. Noli ludere, unus est verus; ille lusus est: seduceris, et ista persecutio gravis tibi erit. Melius tibi erat ut Ismaelem tu lucrareris ad regnum; sed non vult Ismael, quia ludere vult. Tene tu haereditatem patris, et audi: Ejice ancillam et filium ejus; non enim haeres erit filius ancillae cum filio meo Isaac. 13. Isti etiam audent dicere quia persecutionem solent pati a catholicis regibus, aut a catholicis principibus. Quam persecutionem tolerant? Afflictionem
Abbreviated transcription (Latin):
ñ. nouerat in xp̃o iohannes: quamuis iam uosscȩ xp̃m. exposui quantui
arbitror sc̾itati urãe. Sed quare hanc ipsã rem ꝑ columbam oportuit de¬
mons trari: sibreuit diciposs&. dicerem. S quia diu dicendum ẽ: & onerare uos uolo.
quomodo aduitus sum orationibus ur̃is: ut illud quod promisi implerẽ. aduuante
ȩiam atq oxiam pia intentione & uotis bonis: & illud apparebit uobis. quare
trans legauit potestatẽ baptizandi. non debuit discere nͥ per columbam

Expanded text:
non noverat in Christo Joannes, quamvis jam nosset Christum, exposui quantum non noverat in Christo Joannes, quamvis jam nosset Christum, exposui quantum arbitror Sanctitati vestrae: sed quare hanc ipsam rem per columbam oportuit demonstrari, si breviter dici posset, dicerem: sed quia diu dicendum est, et onerare vos nolo, quomodo adjutus sum orationibus vestris, ut illud quod promisi, implerem; adjuvante etiam atque etiam pia intentione et votis bonis, et illud apparebit vobis, quare translegavit potestatem baptizandi, non debuit discere nisi per columbam.
Abbreviated transcription (Latin):
s & gaudebo: Xp̃m enim annuntiabunt: ꝑinudiã quidẽ. sed tamen xp̃m. Non
per quid: sed quem uide. Per inuidiam praedicatur tͥ xp̃e: bibe xp̃m. uita inuidiam¬
ꝑinuidiã praedicabatur. Et quid ẽ. in uidere. I horrendum malũ. Ipso malo. ⁊abulꝰ
deiectus ẽ. lpsa deiecit multos maligna pestis. Et habebant illam quidã p̃dicatores¬
frcm suũ : homicidaẽ. Eoce pꝰiohanuem baptizatum ẽ: pꝰ homicidã non ẽ. bapti-¬
zatum. quia ioħs dedit baptismũ suũ: homicida dedit baptisiũ xp̃i. Q uod
sacranientum tam sc̃m ẽ: ut nec homicida miniftrante polluatur. Hon respuo
hannẽ: sed potius credo ioħi. Quid eredo ioħi. ⁊ Quod didicit per columbam.
& cordib ur̃is infigite. Sieni hodie uoluero plenus dicere. quare ꝑ columbam.
tempꝰ non sufficit. Quae enĩ res dicenda in sinuata ẽ. ioħi ꝑ coluibã. quam

Expanded text:
sed et gaudebo. Christum enim annuntiabant, per invidiam quidem, sed tamen Christum . Non sed et gaudebo. Christum enim annuntiabant, per invidiam quidem, sed tamen Christum . Non per quid, sed quem vide: per invidiam tibi praedicatur Christus? vide Christum, vitam praedicabatur. Et quid est invidere? Horrendum malum. Ipso malo zabolus dejectus est, ipsum dejecit multum maligna pestis: et habebant illam quidam Chrrem suum, homicida est . Ecce post Joannem baptizatum est, post homicidam non baptizatum est; quia Joannes dedit baptismum suum, homicida dedit baptismum Christi. Quod Sacramentum tam sanctum est, ut nec homicida ministrante polluatur. 20. Non respuo Joannem, sed potius credo Joanni. Quid credo Joanni? Quod didicit per columbam. et cordibus vestris infigite. Si enim hodie voluero plenius dicere quare per columbam, tempus non sufficit. Quia enim res discenda insinuata est Joanni per columbam, quam
Abbreviated transcription (Latin):
baptizandi in xp̃o ꝑmanebat. Ergo baptiz abant discipuli eiꝰ : & adhuc ibi erat uidas
inter discipulos eius. Quos ergo baptizauit iudas. non sunt iterum baptizati. c
quos baptiz auit ioħs. iterum baptizati sunt. Plane iterum: s non iterato baptismo.
Quos enim bapti zauit iołis: ioħs baptizauit. Quos autem baptiz auit uidas: xp̃s bap¬¬
tizauit. Sicgͦ quos baptizauit ebriosus: quos baptizauit homicida. quos bapti⁊ auit
fr̃smei. delirum ẽ. dicere : quia melioris meriti fuit. nondico udas. sed quiliboꝵ
hominũ: quam quod ille dequo dictum ẽ. Innatis mulierũ nemo exurrexit maior
ioħe baptista. Hongͦ huic quisquam seruus: sed baptism diũ. &iam ꝑseruũ malũ
datus: baptisino etiam amici serui p̾ponitur. Audi quales commemor&ȩ paulus
apłs: falsos fr̃s. inuidia p̃dicantes ũbum dĩ. Et quid de illis dicit. ⁊ & in hoc gaudeo.

Expanded text:
baptizandi in Christo permanebat. Ergo baptizabant discipuli ejus, et ibi adhuc erat Judas baptizandi in Christo permanebat. Ergo baptizabant discipuli ejus, et ibi adhuc erat Judas inter discipulos ejus: quos ergo baptizavit Judas, non sunt iterum baptizati; et quos baptizavit Joannes, iterum baptizati sunt? Plane iterum, sed non iterato baptismo. Quos enim baptizavit Joannes, Joannes baptizavit: quos autem baptizavit Judas, Christus baptizavit. Sic ergo quos baptizavit ebriosus, quos baptizavit homicida, quos baptizavit res mei, delirum est dicere quia melioris meriti fuit, non dico Judas, sed quilibet hominum, quam ille de quo dictum est, In natis mulierum nemo exsurrexit major Joanne Baptista . Non ergo huic quisquam servus, sed baptisma Domini etiam per servum malum datum, baptismati etiam amici servi praeponitur. Audi quales commemorat apostolus Paulus falsos fratres, invidia praedicantes verbum Dei, et quid de illis dicit: Et in hoc gaudeo,
Abbreviated transcription (Latin):
quia pꝰte baptizatur. ⁊ Dicturꝰ es. Sed ego baptismũ. xp̃i habeo & doceo. Aliquando
gͦ agnosce iudicẽ : & noli p̃cosuꝑbus cẽ. Baptismũ xp̃i das: idõñ pte baptizatur.
Post iohanne idõ baptizatum ẽ: quiañ. xp̃i baptistũ dabat. sed suũ. quia sie
acceperat: ut ipsuis cẽt. Nongͦ tu melior quam ioħs: sedbaptismꝰ qui perte datur
melior quam iolis. Ipse enim xp̃iẽ : iste autem ioħis. Et quod dabatur a paulo. & a
pꝰudam. Dedit ioħis: & baptizatum ẽ. pꝰ iohannem. Quia sidatus ẽ. auida: baptismus
Et enim dictum ẽ. dedño antequam pateretur. quia baptizabat plures quã iohannes
Deinde adiunctum ẽ.: quamuis ipse nonbaptiz ar&. sed discipuli eiꝰ. Ipse & non ipse.
Ipse potestate: illi ministerio. Seruitutẽ ad baptizandum illi ad mouebant: potestas

Expanded text:
quia post te non baptizatur. Dicturus es, Sed ego baptismum Christi habeo, et docco. Aliquando quia post te non baptizatur. Dicturus es, Sed ego baptismum Christi habeo, et docco. Aliquando ergo agnosce judicem, et noli praeco superbus esse. Baptismum Christi das, ideo non post de baptizatur: post Joannem ideo baptizatum est, quia non Christi baptismum dabat, sed suum; quia sic acceperat ut ipsius esset. Non ergo tu melior quam Joannes: sed baptismus qui per te datur, melior quam Joannis. Ipse enim Christi est, iste autem Joannis. Et quod dabatur a Paulo, et qpost Judam; dedit Joannes, et baptizatum est post Joannem: quia si datus est a Juda baptismus, Etenim dictum est de Domino antequam pateretur, quia baptizabat plures quam Joannes: deinde adjunctum est, Quamvis ipse non baptizaret, sed discipuli ejus . Ipse, et non ipse: ipse potestate, illi ministerio; servitutem ad baptizandum illi admovebant, potestas