comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
is qndo dicimꝰ ñ recedunt nec declinant
ant᷑. extorquent. ut
ipsis potiꝰ ad ista
quȩ diligunt qͣm scrit tandis dĩ mandatis.
quȩ diligimꝰ occupemͣ. O quanto tedio
turbarũ letarum. & quanto desidĩo diuinoꝵ
eloquiorum dictum ẽ. declinate a me ma¬
ligni&e scrutabor mandata dei mei. Ignos¬
oͥ cant obedientes fideles. qui ꝓ suis scłaribus
causis raro nos quer̃: & uidiciis nr̃is facillime
adquiescunt: nec nos conterunt litigando.
s cu obtemꝑando potiꝰ consolant᷑. Certe ꝓptͣ
eos qui & int̾ se ꝑtinacit᷑ agunt. & quando
bonos p̃munt. nr̃a iudicata contempnunt.
faciuntq nob̃ ꝑire tpr̃a rebꝰ eroganda diui¬
nis: certe inquam ꝓptͣ istos. & nob̾ liceat ex¬
clamare in hac uoce corporis xp̃i: declinate
a me maligni. & scrutabor mandata dĩ mei.
Deinde pꝰea qͣm uelut oculis cordis sui muscas
irruentes abegit. redit ad eum cui dicebat.
adiutor & susceptor m̾s es tu. & in u̾bũ tuũ

Expanded text:
quando dicimus, non recedunt nec declinant antur, extorquent, ut ipsis potius ad ista quae diligunt, quam scrutandis Dei mandatis occupemur. O quanto taedio turbarum turbulentarum, et quanto desiderio divinorum eloquiorum dictum est, «Declinate a me, maligni, et scrutabor mandata Dei mei!» Ignoscant obedientes fideles qui pro suis saecularibus causis raro nos quaerunt, et judiciis nostris facillime acquiescunt; nec nos conterunt litigando, sed obtemperando potius consolantur. Certe propter eos qui et inter se pertinaciter agunt, et quando bonos premunt, nostra judicata contemnunt; faciuntque nobis perire tempora rebus eroganda divinis, certe, inquam, propter istos et nobis liceat exclamare in hac voce corporis Christi, «Declinate a me, maligni, et scrutabor mandata Dei mei.Deinde posteaquem velut ab oculis cordis sui muscas irruentes abegit, redit ad eum cui dicebat «Adjutor meus et susceptor meus es tu; in verbum tuum
Abbreviated transcription (Latin):
sibi. Et in hoc trans greditꝰ legem nat᷑alem:
quã non sinitur ignorare. dũ id qđ facit ñ
uult pati. Numqͥd aut̃ lex ista naturalis non
erat in populo istł: Erat plane: qm̃ & ipsi
homines erant. Sine lege autͣ naturali ẽẽnt:
si pͥt̾ naturam humani generis eẽ potussent.
Multomagis gͦ p̃uaricatores facti st̃ lege
diuina: qua naturalis illa siue instaurata
siue aucta: siue firmata ẽ. lam uͦ si in hoĩbꝰ
peccutoribꝰ terre ñ incongrue deputant᷑ &
paruuli ꝓpt̾ originalis uincla peccati: etiã
ipsi insimilttudinẽ p̃uaricationis ade ad illã
p̃uaricationẽ ꝑtinere monstrant᷑: quȩ data
lege pͥma in paradyso commissa ẽ. Ae ꝑ hoc

Expanded text:
sibi: et in hoc transgreditur naturae legem, sibi: et in hoc transgreditur naturae legem, quam non sinitur ignorare, dum id quod facit non vult pati. Numquid autem lex ista naturalis non erat in populo Israel? Erat plane, quoniam et ipsi homines erant: sine lege autem naturali essent, si praeter naturam humani generis esse potuissent. Multo magis ergo praevaricatores facti sunt lege divina, qua naturalis illa sive instaurata, sive aucta, sive firmata est. 5. Jamvero si in omnibus peccatoribus terrae non incongrue deputantur et parvuli, propter originalis vincula peccati, etiam ipsi in similitudine praevaricationis Adae , ad illam praevaricationem pertinere monstrantur, quae, data lege in para
Abbreviated transcription (Latin):
si ñ credat in xp̃m. s tantũmͦ uidicari: cũ ipse¬
ꝑierunt. remissiꝰ eẽ testet᷑ & tolerabiliꝰ dicat
futurum sodomitis in die iudicũ. qui utiq sine
lege pierunt. qͣm ciuitati udee quȩ in eũ ñ
eredidit tanta iurtute mirabilia facientem:¬
Si gͦ apłs scđm legem quã đs ꝑ moy sen ppło
isrł dedit. cȩteris aut̃ gentibꝰ ñ dedit. sine le¬
ge dix̃ eẽ ceteras gentes: quid intellecturi sumꝰ
in uto psalmo dictũ eẽ. p̃uaricantes ȩstima¬
let omis peccatores t̃re. nisi intelligamꝰ aliqͥm
legem ñ ꝑ moysen datam. scđm quã st̃ pila¬
ricantes cȩterarũ gentium peccatores: U bi
enim lex non ẽ: nec p̃uaricatio. Quȩ ista lex
e. nͥ forte illa de qua idem dicit apłs: gentes
quȩ legem non habent. naturalit᷑ quȩ legis
sunt faciunt. Hi legem ñ habentes: ipsi
sibi sunt lex. Non immerito pͣuaricatores esti
mant᷑ om̃s peccatores terrȩ. Nullus enĩ ẽ qui
faciat alteri iniuriam: nisi qui fieri nolit

Expanded text:
ipseperierant, se missum esse testetur. ; et tolerabilius dicat futurum Sodomitis in die judicii, qui utique sine lege perierunt, quam civitati Judaeae quae in eum non credidit tanta virtute mirabilia facientems secundum legem quam Deus per Moysen populo Israel dedit, caeteris autem gentibus non dedit, sine lege dixit esse caeteras gentes; quid intellecturi sumus in isto psalmo dictum esse, «Praevaricantes aestimavi omnes peccatores terrae,» nisi intelligamus aliquam legem non per Moysen datam, secundum quam sunt praevaricantes caeterarum gentium peccatores? «Ubi enim lex non est, nec praevaricatio.» Quae ista lex est, nisi forte illa de qua idem dicit apostolus, «Gentes quae legem non habent, naturaliter quae legis sunt faciunt; hi legem non habentes, ipsi simantur omnes peccatores terrae. Nullus enim est qui faciat alteri injuriam, nisi qui fieri nolit
Abbreviated transcription (Latin):
toris uuenit: alios magis. alios minꝰ. Quan¬
to enĩ legis maior in quocunq cognitio: tan¬
to minor peccati excusatio. Quanto minor
peccati excusatio: tanto manifestior p̃uarica¬
tio Restabat gͦ: ut hõibꝰ ñ sua s di. id est adõ
donata iusticia subuenir&. Unde ait aple
Per legẽ cognitio pecciti. Nlongͦ ablatio: seso

Expanded text:
toris invenit, alios magis, alios minus. Quanto enim legis major in quocumque cognitio, tanto minor peccati excusatio: quanto minor peccati excusatio, tanto manifestior praevaricatio. Restabat ergo, ut omnibus non sua, sed Dei, id est a Deo donata, justitia subveniret. Unde ait Apostolus: «Per legem cogniti
Abbreviated transcription (Latin):
losst timore tuo: Timui enĩ. Si enĩ iã¬
auerat uel timebat: cur adhuc a timore
so dñ at crucifiger& carnes eiꝰ orabat: An
indi sibi uolebat timorem. ut tantũ timer&
qͥtun sufficer& crucifigendis suis carnibꝰ.
oest scupiscentiis affectibꝰq carnalibꝰ: tãꝗͣ
licens ꝑfice in me timorem tuum. timui enĩ
iiudiciis tuis: S est hic aliꝰ altior sensꝰ: qͣn
tĩq donat scrutato sinu scͥpturȩ huiꝰ. eru¬
ndꝰ. Confige inquit clauis a timore tuo car¬
uss meas. a uidiciis enim tuis timui: hoc ẽ at¬

Expanded text:
 timore tuo; timui enim?» Si jam timuerat, vel timebat, cur adhuc, ut a timore suo Deus crucifigeret carnes ejus, orabat? An addi sibi volebat timorem, ut tantum timeret, quantum sufficeret crucifigendis suis carnibus, id est concupiscentiis affectibusque carnalibus: tanquam dicens, Perfice in me timorem tuum; timui enim a judiciis tuis? Sed est hic alius altior sensus, quantum Deus donat, scrutato sinu Scripturae hujus eruendus. «Confige,» inquit, «clavis a timore tuo carnes meas; a judiciis enim tuis timui:» hoc est, a t
Abbreviated transcription (Latin):
ebla ñ licere qđ lex uetat: qͥa ñ sp̾italit̃
lnetuit qđ minatur. Timore aut̃ casto. ip
Qe hẽ timorem foras mittit. peccare tun&
itas. etiã si sequat᷑ impuinitas: qͥa nec un¬
uitatẽ uidicat secuturã. qͣndo amore ui¬
des peccatũ ipsũ depictat penã. T ali tuno¬
re carnes crucifiguntꝰ: qm̃ carnales delec¬
tationes quȩ legis littera uetantur. potiꝰqͣm
uitant᷑ spũalium bonoꝵ delectatione uincuns:¬

Expanded text:
n licere quod lex vetat; quia non spiritualiter lum metuit quod minatur. Timore autem casto ipsa, quae hunc timorem foras mittit, peccare timet charitas, etiamsi sequatur impunitas; quia nec impunitatem judicat secuturam, quando amore justitiae peccatum ipsum deputat poenam. Tali timore carnes crucifiguntur; quoniam carnales delectationes, quae legis littera vetantur potiusquam vitantur, spiritualium bonorum delectatione vincun
Abbreviated transcription (Latin):
scd̃iam tuã: ñ utiq seđm iusticiã ma. Ei
iustificationes tuas inquit doce me: illa÷
ꝓculdubio. quibꝰ ds facit iustos. ñ ipsi se
Seruus tuus sum ego. Neq eñ bene s̃
est qͣsdo cẽ uolui liber meus: non seruus
u Damuttellectĩ: ut discam testim ona¬
sinqͥm ẽ int̃mettenda ista peticio. Non
Quifut accepisse intellectũ. & dĩ testimo.¬
spbbatur de fonte lucis ȩternę. Testimonia
opeaei qͣnto fit quisq intelligentior: tan¬

Expanded text:
diam tuam. Non utique secundum justitiam meam. Justificationes tuas doce me. Illas procul dubio, quibus facit justos, non ipsi se. Servus tuus sum ego. Neque enim bene mihi cessit, quando esse volui liber meus, non servus tuus. Da mi intellectum, ut discam testimonunquam intermittenda est ista petitio. Non enim sufficit accepisse intellectum, et Dei testimon modo semper bibatur de fonte lucis aeternae. Testimonia quippe Dei, quanto fit quisque intelligentior, tan
Abbreviated transcription (Latin):
tũ. ñ aurũ. argentũ. lapides p̾ciosos. s ligna.
fenũ. stipulã ędificat: ñ tam̃ respuit ne teci¬
piat. nec receptũ deserit fundam̃tum: idq õĩbꝰ
carnalibꝰ sis quibꝰ capitur. atq succũbit dele¬
ctationibꝰ ante ponit: cũ ad hc̃ articulũ uentũ
fuerit. ut aut ille deserant᷑. aut xp̃c: ubi siñ
anteponit᷑ ap̃c. ñ ille ẽ fundam̃tũ. O m̃ibꝰ qͥppe
structure posterioris partibꝰ: anteponit᷑ fun¬
tdam̃tũ. Nec cogitasse ex istimo eos qͥ senser̃
qͥa fundam̃tũ habent xp̃m. Parũ gͦ attender̃¬

Expanded text:
um, non aurum, argentum, lapides pretiosos, sed ligna, fenum, stipulam aedificat ; non tamen respuit ne recipiat, nec receptum deserit fundamentum; idque omnibus carnalibus suis, quibus capitur atque succumbit, delectationibus anteponit, cum ad hunc articulum ventum fuerit, ut aut illae deserantur, aut Christus; ubi si non anteponitur Christus, non illi est fundamentum. Omnibus quippe structurae posterioribus partibus anteponitur fundamentum. Nec cogitasse existimo eos qui senserunt quia fundamentum habent Christum. Parum
Abbreviated transcription (Latin):
re apł qͥcumq sine lege peccauer̃. sine lege
pibunt: de illa lege agebat quã d̾s dedit ꝑ
noysen famulũ suũ ppło suo isrł: hoc. ipsa
que circũstant u̾ba eiꝰ ostendunt. Dispita¬
uit enĩ de iudeis & grecis. id est gentibꝰ nͣ ad cir¬
amesionẽ. s ad pͣputium ꝑtinentibꝰ: ido sine
lit ais dicens. quia ñ acceꝑant legem quã se

Expanded text:
 «Quicumque sine lege peccaverunt, sine lege peribunt,» de illa lege agebat quam Deus dedit per Moysen famulum suum populo suo Israel. Hoc ipsa quae circumstant, verba ejus ostendunt. Disputabat enim de Judaeis et Graecis, id est Gentibus, non ad circumcisionem, sed ad praeputium pertinentibus; ideo sine lege eos dicens, quia non acceperant
Abbreviated transcription (Latin):
eiq testimonia confiteret᷑. id est ut nan
dĩ fiere. atq eiꝰ martyria dicer&. sc̃ ne¬
uoluissent. Sed etiam ipsorum p̃pariti ĩ
uoluntas a dño. Id̾o hȩc hereditate se aequs
ad faciendas iustificationes tuas in ȩt̾nũ ꝑ¬

Expanded text:
e testimonia confiteretur; id est, ut martyr Dei fieret, atque ejus martyria diceret, sicut mavoluissent. Sed etiam ipsorum praeparata est voluntas a Domino. Ideo haec haereditate se acquisad faciendas justificationes tuas in aeternu
Abbreviated transcription (Latin):
& statui custodire udicia iusticie tuȩ: tãꝗͣ
bene ambulans ad illã lucernã. & rectas semi¬
tas habens. Sequenti aut̃ u̾bo: illud qͦd ante¬
cedit expositum ẽ. Quasi enim quȩreremꝰ qͥd
eẽt uiraui: adiunxͣ. & statui. Hoc enĩ appel¬
lauit uram̃tum. qͦd statuit ꝑ sacram̃tum:
quia ita deb& eẽ. mens fixa in custodiendis
iudiciis iusticię dei. ut sit omino ꝓ uiratio¬
ne qͦd statuit. Fide autẽ custodiunt᷑ uidicia
iusticiȩ dĩ: cũ sub dõ iusto uidice nec recte fa¬
ctũ infructuosũ. nec peccatũ credit᷑ impuna¬
tum. Sed ꝓhac fide quia multa & grauissima
mala corpꝰ ꝑtulit xp̃i: humiliatꝰ sũ inqͥt usq
ualde. Non autẽ ait. humiliaui me. ut humi¬
litatẽ quę in p̃cepto ẽ intelligere sit necesse.
s ait humiliatꝰ sũ usq ualde: maximã scilic&
passus ꝑsecutionẽ ꝓ eo qđ iurauit & statuit.
custodire iudicia iusticiȩ di. Et ne in tanta
humiliatione fides ipsa deficer&: addidit.

Expanded text:
 statui custodire judicia justitiae tuae:» tanquam bene ambulans ad illam lucernam, et rectas semitas habens. Sequenti autem verbo illud quod antecedit expositum est. Quasi enim quaereremus quid esset, «Juravi;» adjunxit, «et statui.» Hoc enim appellavit juramentum quod statuit per sacramentum; quia ita debet esse mens fixa in custodiendis judiciis justitiae Dei, ut sit omnino pro juratione quod statuit. 3. Fide autem custodiuntur judicia justitiae Dei; cum sub Deo justo judice, nec recte factum infructuosum, nec peccatum creditur impunitum: sed pro hac fide quia multa et gravissima mala corpus pertulit Christi, «Humiliatus sum,» inquit, «usque valde.» Non enim ait, Humiliavi me; ut humilitatem quae in praecepto est, intelligi sit necesse: sed ait, «Humiliatus sum usque valde;» maximam scilicet passus persecutionem, pro eo quod juravit et statuit custodire judicia justitiae Dei. Et ne in tanta humiliatione fides ipsa deficeret, addidit,
Abbreviated transcription (Latin):
sitates. ȩtͣna eẽ ñ posst̾: sicut nec ipse n¬
cessitates. S si ñ diligendo ista facimꝰ nul¬
la ẽ iustificatio. Si aut̃ diligendo ȩt̾na.
sa ẽ dilectio ei quȩ et̾na ẽ parata retribi¬
tio. ꝓpt᷑ quã retributionẽ dic se uxelinass
qr suim ad faciendas iustficutiones dei¬

Expanded text:
sitates, aeterna esse non possunt, sicut nec ipsae necessitates: sed si non diligendo ista faciamus, nulla est justificatio; si autem diligendo, aeterna est ipsa dilectio, eique aeterna parata est retributio; propter quam retributionem dicit se inclinasse cor suum ad faciendas just
Abbreviated transcription (Latin):
salmi huiꝰ locus de qͦ in uoluntate c¬
dei disputaturi sumꝰ: sic incipit
Iiiquos odio habui: & legẽ tuã
dilexi. Non ait iniqͦs odio habui &
ustis dilexi: aut iniqͥtatem odio habui. & le¬
aen tua dilexi: s cũ dixiss& iniqͦs odio habui.
iposut quare. addendo & legem tuã dilexi:
e lmonstrar& non se in hominibꝰ iniqͥs odis
luturã qua homines st̃. s iniqͥtatẽ qͣ legi
qũ diligit inimici sunt. Deinde sequitur.¬
adutor meus & susceptor meus es tu. Ad¬
iuadenda. Qđ aut̃ adiungit in u̾bũ tuum
naligni & scrictabor mandata di mei:. Non
s desid̃at: eosq etiam cõpellendo a se abigit.
lam maligni exercent ad facienda mandata.
bsrutandis autẽ auocant: ñ solũ cũ ꝑse¬
qunt᷑ aut litigare nob̾cum uolunt. uerũ
tun cũ obsequunt᷑ & honorant: & tam̃ su
luciosis & negociosis cupttatibꝰ adiuuan
Ne occupemur. & eis nr̃a tpr̃a impendamꝰ
ffilitant: aut certe infirmos p̃munt. ut
asissuas ad nos deferre cõpellant. quibꝰ

Expanded text:
 locus de quo in voluntate Dei disputaturi sumus, sic incipit: «Iniquos odio habui, et legem tuam dilexi.» Non ait, Iniquos odio habui, et justos dilexi; aut, Iniquitatem odio habui, et legem tuam dilexi: sed cum dixisset, «Iniquos odio habui,» exposuit quare, addendo, «et legem tuam dilexi,» ut demonstraret non se in hominibus iniquis odisse naturam, quia homines sunt; sed iniquitatem, quia legi quam diligit inimici sunt. Adiutor et susceptor meus es tu. Adevadenda. Quod autem adjungit, «In verbum tuum maligni, et scrutabor mandata Dei mei?» Non re desiderat, eosque etiam compellendo a se abigit. Nam maligni exercent ad facienda mandata, a scrutandis autem avocant; non solum cum persequuntur, aut litigare nobiscum volunt; verum etiam cum obsequuntur et honorant, et tamen suis vitiosis et negotiosis cupiditatibus adjuvandis ut occupemur, et eis nostra tempora impendamus, efflagitant; aut certe infirmos premunt, et causas suas ad nos deferre compellunt: quibus
Abbreviated transcription (Latin):
enim anime in manu dei sunt: in eiĩ ma
cenadum di legem manibꝰ ipsiꝰ adiuuet cius
memoria: ubi eiꝰ ẽ anima. Anima i mea
no manibꝰ meis. qͦmͦ intelligat᷑ ignoro. Iusti
qͥppe ista u̾ba st̃ ñ iniusti: redeuntis ad pa

Expanded text:
enim animae in manu Dei sunt, in cujus macendam Dei legem manibus ipsius adjuvetur ejus memoria, ubi ejus est anima. «Anima» vero «mea in manibus meis,» quomodo intelligatur, ignoro. Justi quippe ista verba sunt, non in
Abbreviated transcription (Latin):
niudeus cognominaris. & requiescis in lege:
eqlris in do. Deniq unde ad hanc sententiã
enerit uituendũ ẽ: ut dicer&. qͥcũq sine le
spruier᷑. sine lege ꝑibunt. Ira inquit & in¬
Itio. & tribulatio. & angustia. in omnem
ilniam hominis. oꝑantis malum. uidei pri

Expanded text:
udaeus» «cognominaris, et requiescis in lege, et gloriaris in Deo.» Denique unde ad hanc sententiam venerit, intuendum est, ut diceret, «Quicumque sine lege peccaverunt, sine lege peribunt. Ira,» inquit, «et indignatio, tribulatio et angustia in omnem animam hominis operantis malum, Judaei pri
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ patientia mea: non corpꝰ in ꝑsecutione mor¬
tificari. s̃ animan: non custodiendo martr̃¬
mei bene plactta fac dnẽ: hoc ẽ placeant tͥ.
noli repbare sed apꝓba. Bene aut utelli¬
guntur oris uoluntaria sacrificia laudis.
uoluntariȩ sacrificabo tͥ. Se qͥd est qͦd ad¬
iungit. & iudicia tua doce me ÷ Non¬
ne ipse in u̾sibꝰ suꝑioribꝰ dixerat a iudici¬
istius ñ declinaui: Quomꝰ istud. si ea ñ
nouerat: Porro si nouerat: quomͦ hic di¬
cit. & udicia tua doce me: an sic̃ illud
suauitatẽ fecisti cũ seruo tuo: & postea
dicit i suauitatẽ doce me: Qđita exposu¬
imꝰ. ut intelligeremꝰ u̾ba ꝓficientis. .e ad¬
q sibi ad id qđ acceꝑat postulantis. Ani¬

Expanded text:
 est patientia mea» : non corpus in persecutione mortificari, sed animam, non custodiendo martymei beneplacita fac, Domine:» hoc est, placeant tibi; noli reprobare, sed approba. Bene autem intelliguntur «oris voluntaria,» sacrificia laudis, «Voluntarie sacrificabo tibi» . Sed quid est quod adjungit, «Et judicia tua doce me?» Nonne ipse in versibus superioribus dixerat, «A judiciis tuis non declinavi?» Quomodo istud, si non ea noverat? Porro si noverat, quomodo hic dicit, «Et judicia tua doce me?» An sicut illud est, «Suavitatem fecisti cum servo tuo;» et postea dicit, «Suavitatem doce me?» Quod ita exposuimus, ut intelligeremus verba proficientis, et addi sibi ad id quod acceperat postulantis.
Abbreviated transcription (Latin):
ia u̾bum. ñ erat ille lumen : s missus ẽ
it testimoniũ ꝑhiber& de lumine. Erat enã lu¬
nn uerum: nͣ qͦd illuminat᷑ ut homo. s qͦd
illuminat omne̾ hominẽ. Nisi aut̃ & luc̃na
umn eẽt: ñ dicer& apłis uos estis lum̃ mun¬

Expanded text:
bum,» non erat ille lumen; sed missus est, ut testimonium perhiberet de lumine. Erat enim lumen verum, non quod illuminatur, ut homo, sed quod illuminat omnem hominem . Nisi autem et lucerna lum
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ recte dicit corpꝰ xp̃i in eis: quibꝰ mandt̃
seruantibꝰ. ꝓpt̾ ipsã custodiã mandators p̃b¬
tur uberior doctrina sapientiȩ. Proptea n¬
quit odio habui. omnẽ uiã iniquitatis. Pe¬
cesse ẽ enũ. ut oderit omnẽ iniqͥtatẽ am&
iusticiȩ: qͥ tanto maior est. qͣnto eũ magis
inflãmat. ãplioris d ulcedo sapientiȩ q̃ plẽ¬

Expanded text:
enim recte dicit corpus Christi in eis, quibus mandata servantibus, propter ipsam custodiam mandatorum praebetur uberior doctrina sapientiae. Proptequit, «odio habui omnem viam iniquitatis.» Necesse est enim ut oderit omnem iniquitatem amor justitiae: qui tanto major est, quanto eum magis inflammat amplioris dulcedo sapientiae, quae
Abbreviated transcription (Latin):
asitum sine lege peceauit: quia ubi ñ ẽ
& nic pͥ uaricatio. An forte dicturi sumꝰ ue.¬
an quidem esse qđ nec pͣuaricatio sit ubilex
pnisse s uerũ ñ eẽ ubi lex ñ ẽ pͣuaricatio¬
i arꝰ non posse : At utrũq apłs ait. Ue

Expanded text:
istum sine lege peccavit; «quia ubi non est lex, nec praevaricatio.» An forte dicturi sumus, verum quidem esse quod nec praevaricatio sit ubi nonpeccasse, sed verum non esse, ubi lex non est, praevaricationem esse non posse? At utrumque Apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
critandos atq tractandos pro
uiribꝰ quas ds donat. nc̃ istos u̾sꝰ
psalmi aggredimꝰ : quorum pͥmꝰ
est. lucerna pedibꝰ meis u̾bum
aui. s lumen sȩmitis meis. Qđ ẽ lucerna.¬

Expanded text:
crutandos atque tractandos pro viribus quas Deus donat, nunc istos versus psalmi hujus aggredimur, quorum primus est, «Lucerna pedibus meis verbum tuum, et lumen semitis meis.» Quod est, «lucerna
Abbreviated transcription (Latin):
Qus medẽ ꝓcedunt de ore dͥe corde e runt ca
ea coinquinant hominẽ. Adhuc & uos sine
itellectu estis & suꝑ illos seniores ñ intelligi¬
tis  ed p lane iam nunc audito tali ma¬
gestio capite nr̃o: potest unꝰquisq nrm̃ di¬
cere suꝑp seniores intellexi. Nam etiã corpori
congruit qđ secutꝰ adiuñ: qui a mans pori
tum erquisiui. Mandata tua n mandata
harinum: mandata tua nͥ mandata seniors.
q uo leutes eẽ legis doctores. ñ antellig t neo
dute loquunt᷑. neꝙ de quibꝰ asfirmant. Me¬
rera die mandatis dĩ. quȩ st̃ exqrenda ut sup
seniores illos intelligat᷑ responsũ ẽ hisqͥ e
auctoritatẽ ueritati p̃ferebant: & dictũ e.¬

Expanded text:
cedunt de ore, de corde exeunt, et ea coinquinant hominem» ? Adhuc et vos sine intellectu estis, et super illos seniores non intelligitis? Sed plane jam nunc audito tali magistro, capite nostro, potest unusquisque nostrum dicere, «Super seniores intellexi.» Nam etiam corpori congruit quod secutus adjunxit, «Quia mandata tua exquisivi. Mandata tua,» non mandata hominum: «mandata tua,» non mandata seniorum, qui volentes esse legis doctores, non intelligunt neque quae loquuntur, neque de quibus affirmant . Merito de mandatis Dei, quae sunt exquirenda, ut super seniores illos intelligantur, responsum est iis qui eorum auctoritatem veritati praeferebant, et dictum e
Abbreviated transcription (Latin):
p̃posterꝰ antequam habeat humilitate abt¬
dientię. uelit ad altitudinẽ sapientie pue¬
nire: quam caꝑe non potest n ordine ue¬
nerit. Audiat gͦ. altiora te ne quesierisa
fortiora te ne scrutatꝰ fueris: s quȩ p̾ceptiꝰ

Expanded text:
praeposterus, antequam habeat humilitatem obedientiae, velit ad altitudinem sapientiae pervenire, quam capere non potest, nisi ordine venerit. Audiat ergo: «Altiora te ne quaesieris, et fortiora te ne scrutatus fueris; sed quae praecepit
Abbreviated transcription (Latin):
um ulud. qͦd in pͥncipio erat ds̃ apud dm̃:
im scilic& ꝑ qͦd facta st̃ omĩa: Non ẽ ita.
sin illud u̾bum lum̃ ẽ: s lucerna non ẽ.
lucitna qͥppe. creatura ẽ ñ creator: quȩ par¬
acipatione in cõmutabilis lucis accendit᷑. Hoc
erait iohs: de qͦ dic̃ u̾bum ds̃. ille erat lucer¬
na ariens & lucens. S lum̃ ẽ & lucerna. &

Expanded text:
cipio erat Deus apud Deum, Verbum scilicet per quod facta sunt omnia? Non est ita. Nam illud Verbum lumen est, sed lucerna non est. Lucerna quippe creatura est, non Creator, quae participatione incommutabilis lucis accenditur. Hoc erat Joannes, de quo dicit Verbum Deus, «Ille erat lucerna ardens et lucens» . Sed lumen est et luce
Abbreviated transcription (Latin):
faciendis legis iussionibꝰ contilicit. c̃ dipiseen¬
te adu̾sus spm̃ carne: adũ̾susquã sp̃o c̃cups¬
cens. ita deb&s diligere legem dĩ. ut totã diẽ
meditatio eiꝰ sit. dicit ait̃ apłs. Uui ẽ gͦ qo¬

Expanded text:
faciendis legis jussionibus contracdicit, concupiscenfaciendis legis jussionibus contracdicit, concupiscente adversus spiritum carne: adversus quam spiritus concupiscens , ita debet diligere legem Dei, ut totam diem meditatio ejus sit. Dicit autem Apostolus:
Abbreviated transcription (Latin):
In hac diffusione latitudo ẽ. in qua sine
angustiis. uia qͦ ambulatꝰ angusta: donan¬
te illo cui dictũ ẽ. dilatasti gressꝰ meos subt̃
ne. & ñ st̃ infirmata uestigia mea. Latũ
est gͦ mandatũ caritatis: mandatũ illud
geminum. quo iubet᷑ ds̃ & ꝓximꝰ diligi.
Quid aut̃ latiꝰ: quam ut ibi pendeat tota
ta dĩ faciamꝰ. patiamꝰ angustias:
intelligendã esse caritatem. P roptꝰ qđ eciam
in magno isto psalmo cũ suꝑiꝰ dixisss latũm
mandatum tuum ualde: in hoc sequenti n¬
su ostendit. unde sit latum. dicens. Quomͥ
dilexi legem tuam dñe. Dilectio ẽg latetũ
do mandati. Unde quippe fieri potest ut dili¬
gatur qͦo ds uib& diligi: & ipsa iussio ñ dili¬
gat᷑: Ipsa enĩ lex. tota inqt die meditatio
mea ẽ. Eece quomꝰ dilexi. ut tota die medita¬
tio mãeẽt: uel potiꝰ sic̃ grecus haba torã diem
ubi magis continuatio meditantis exprimit
ali expugnat᷑ dilectione cupiditas: que sepe

Expanded text:
In hac diffusione latitudo est, in qua sine angustiis via quoque ambulatur angusta, donante illo cui dictum est, «Dilatasti gressus meos subter me, et non sunt infirmata vestigia mea» . Latum est ergo mandatum charitatis, mandatum illud geminum, quo jubetur Deus et proximus diligi. Quid autem latius, quam ut ubi pendeat tota ta Dei facimus, patiamur angustias, intelligendam esse charitatem. Propter quod etiam in magno isto psalmo cum superius dixisset, «Latum mandatum tuum valde;» in hoc sequenti versu ostendit unde sit latum, dicens: «Quomodo dilexi legem tuam, Domine!» Dilectio est igitur latitudo mandati. Unde quippe fieri potest ut diligatur qipd Deus jubet diligi, et ipsa jussio non diligatur? Ipsa est enim lex. «Tota,» inquit, «die meditatio mea est.» Ecce quomodo eam dilexi, ut tota die meditatio mea esset: vel potius, sicut graecus habet, «totam diem», ubi magis continuatio meditantis exprimituali expugnatur dilectione cupiditas, quae saepe
Abbreviated transcription (Latin):
gt pecrauer̃: sine lege ꝑibunt. Qͥd sibi gͦ uult
p̃uaricatores deputaui om̃s peccatores terr
S hic questionẽ ꝓposuisse suffecerit. alio si
ł donauerit sermone tractandã: ne huiꝰ pro¬
sio reis eam cegat angustiꝰ explicari. qͣ ut be¬
ne possit qđ explicatur intelligi.¬

Expanded text:
ibunt» . Quid sibi ergo vult: «Praevaricatores deputavi omnes peccatores terrae?» Sed hic quaestionem proposuisse suffecerit, alio, si Deus donaverit, sermone tractandam, ne hujus prolixitas eam cogat angustius explicari, quam ut bene possit quod explicatur intelligi.
Abbreviated transcription (Latin):
niq secutꝰ adiunx̃. Omnis consumiationis
uidi finem: latum mandatũ tuum ualde.
Iutrauerat quippe in sanctuariũ dĩ: q. intel¬
lexerat in nouissima. Om̃is aut̃ consũmatio
mͥ uidet᷑ hoc loco intelligenda. usq ad mortẽ
ꝓueritate certare. & ꝓ uero ac summo bono
mala omĩa tolerare: cuiꝰ consummationis
finis est excellere in regno.xp̃i. qͦd non hab&s
finem : ꝙ habere ibi sine morte. sine dolore.
& cũ magno honore uitam. morte huiꝰ uite
ac doloribꝰ & obꝓbriis adquisitã. Qđ autẽ
addidit. latum mandatũ tuũ ualde: non
intelligo nͥ caritatẽ. Quid enĩ ꝓfuiss& qua¬
cũq morte imminente. & uitͣ qͣntacũq tor¬
m̃ta illa martẏria confiteri. si caritas in con

Expanded text:
nique secutus adjunxit: «Omnis consummationis nique secutus adjunxit: «Omnis consummationis vidi finem; latum mandatum tuum valde.» Intraverat quippe in sanctuarium Dei, et intellexerat in novissima . Omnis autem consummatio mihi videtur hoc loco intelligenda, usque ad mortem pro veritate certare , et pro vero ac summo bono mala omnia tolerare: cujus consummationis finis est excellere in regno Christi, quod non habet finem; et habere ibi sine morte, sine dolore, et cum magno honore vitam, morte hujus vitae ac doloribus et opprobriis acquisitam. Quod autem addidit, «Latum mandatum tuum valde;» non intelligo nisi charitatem. Quid enim profuisset quacumque morte imminente, et inter quantacumque tormenta illa
Abbreviated transcription (Latin):
suolui: & ꝑditũ me feci. Tuus sũ inquit
luĩ me fac. qr ustificationes tuas exqui
ñ uoluntates meas quibꝰ fui meus.
ustificationes tuas ut esseni iam tiuis.
uq̃t expectauer̃ peccatores ut ꝑdent
me : testimonia tua intellexi. Quid ẽ expe¬
ctauerunt ut ꝑderent : An uelut insidiis
obseder̃ uiam: expectantes ut qͣndo transir&
occiderent : Numqͥd gͦ morte corporis ꝑire
metuebat: Absit. Et qͥd est me expectauer̃:
nͥ ut eis ad malum consentir&: Tunc enĩ ꝑ¬
derent. U nde aut̃ ñ ꝑir&. dixit: testimonia
tua intellexi. Sed familiariꝰ hic eccłȩ auribꝰ
grecũ u̾bum sonat. martyria intellexi: qͥa sci¬
lica̾ me sibi ñ consentientẽ etiã si occident.
tua martyria confitens non pirem. Sed illi
qui ut ꝑderent expectabant qͣndo consentirẽ:
torquebant. cũ etiã confiterer. Nec tam̃ qđ in¬
tellexerat relinquebat: in tuens & uidensutiq
sine fine finẽ. si ꝑseuerar& usq in finẽ. De¬

Expanded text:
olui, et perditum me feci: «Tuus sum,» inquit, «salvum me fac, quia justificationes tuas exquisivi;» non voluntates meas, quibus fui meus, sed «justificationes tuas,» ut essem jam tuus.uit, «exspectaverunt peccatores, ut perderent me; testimonia autem tua intellexi.» Quid est, «exspectaverunt, ut perderent?» an velut insidiis obsederunt viam, exspectantes ut quando transiret, occiderent? Numquid ergo morte corporis perire metuebat? Absit. Et quid est, «me exspectaverunt,» nisi ut eis ad malum consentiret? Tunc enim perderent. Unde autem non perierit dixit: «Testimonia tua intellexi.» Sed familiarius hic Ecclesiae auribus graecum verbum sonat, «Martyria tua intellexi.» Quia scilicet me sibi non consentientem etiamsi occiderent, tua martyria confitens non perirem: sed illi qui ut perderent, exspectabant quando consentirem, torquebant etiam cum confiterer. Nec tamen quod intellexerat relinquebat intuens et videns utique sine fine finem, si perseveraret usque in finem.
Abbreviated transcription (Latin):
existimant. & iđo ñ ex lege qͥdem di fluꝰ
iusticiã c̃stituere querunt: s quomꝰ flis
ꝓmissionis qui esuriens & sitiens eã pet
querendo. pulsando q̃dammͦ a patre m̃ar
ut adoptatꝰ ꝑ unigenitũ accipiat᷑. Sr at
mandatũ dĩ qͣndo sapuss&: nͥ eũ sie sur
feciss& cui dic̃ suꝑ inimicos meos sape f
cisti me. mandatũ tuũ: Inaimici quippe
eiꝰ illi uelut ex agar in seruitutẽ genertis
ex eodem mandato temporalia p̃mia qus¬

Expanded text:
existimant, et ideo ex lege quidem Dei, sed suam justitiam constituere quaerunt; sed quomodo filius promissionis, qui esuriens et sitiens eam , petendo, quaerendo, pulsando quodammodo a Patre mendicat , ut adoptatus per Unigenitum accipiat. Sic autem mandatum Dei quando sapuisset, nisi eum fecisset cui dicit: «Super inimicos meos supere fecisti me mandatum tuum?» Inimici quippe ejus illi, velut ex Agar, in servitutem generati , ex eodem mandato temporalia praemia quaes
Abbreviated transcription (Latin):
lectio ipsa diffunditꝰ in cordibꝰ nrĩ hoc
enĩ spũ dĩ qͥcumq aguntur. hi filu st̃ dĩ.
iui recipiunt᷑ ut recumbant eũ abrahiã.
ỹsaas .& ia cob in regno eelor : ex pulso ser¬
uo qui non man& in domo in ȩt̾nuri ude

Expanded text:
ipsa diffunditur in cordibus nostris . Hoc enim Spiritu Dei quicumque aguntur, hi filii sunt Dei : qui recipiuntur ut recumbant cum Abraham, Isaac et Jacob in regno coelorum ; expulso servo, qui non manet in domo in aeternum ; id
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfecto demonstrans usq ad uidiciũ. in quo
de ꝑsecutoribꝰ ẽ eiꝰ futura uindicta. ipsam
quoq in terris futuram. Si aut̃ quẽ quã
mouet cur querat. qđ cum discipuli quere¬
rent magister respondit. non ẽ ur̃m scire
tpr̃a quȩ pat̾ posuit in sua potestate: cur
non credamꝰ isto loco psalmi huiꝰ esse ꝓpħatũ.
hoc ipsum illos fuisse quesitiiros. & ȩccłȩ uocẽ
dnẽ: eas sic transferre uoluer̃ interp̃tes nr̃i.
quas greci adolescias uocant. qđ usq ad eo
uno uerbo nequaquã dici latine potest: ut
aliqui delectationes. aliqͥ fabulationes. eas
dicerent: ut ñ immerito accipiat᷑ esse qͥdẽ
illas exercitationes. s in sermone cũ quadã
delectatione. Has uͦ habent in diu̾sis sectis.
ac ꝓfessionibꝰ & litterȩ scłares & uideorum
quȩ deuterosis nuncupat᷑.: continens prȩt̃
diuinarũ canonẽ sẽpturarũ. milia fabularũ.
hab& eas & hereticoꝵ uana. atq erra¬

Expanded text:
profecto demonstrans usque ad judicium, in quo profecto demonstrans usque ad judicium, in quo de persecutoribus ejus est futura vindicta, ipsam quoque in terris futuram. Si autem quemquam movet cur quaerat quod cum discipuli quaererent, Magister respondit, «Non est vestrum scire tempora, quae Pater posuit in sua potestate» ; cur non credamus isto loco psalmi hujus esse prophetatum hoc ipsum illos fuisse quaesituros, et Ecclesiae vocem, Domine:» eas sic transferre voluerunt interpretes nostri, quas Graeci ἀδολεσχίας vocant, quod usque adeo uno verbo nequaquam dici latine potest, ut aliqui, «delectationes,» aliqui, «fabulationes» eas dicerent; ut non immerito accipiatur esse quidem illas exercitationes, sed in sermone cum quadam delectatione. Has vero habent in diversis sectis ac professionibus, et litterae saeculares, et Judaeorum quae Deuterosis nuncupatur, continens praeter divinarum canonem Scripturarum millia fabularum; habet eas et haereticorum vana atque erra
Abbreviated transcription (Latin):
s drdentibꝰ aut̃ sp̃italibꝰ desidiis: car¬
Da desidia sine dubitatione frigescunt.
Nimirũ enĩ ꝑ ut rem carnẽ mortis huius:
ꝑ pruinam uͦ. cęleste beneficiũ uult intelligi.
quo carnis concupiscentiȩ uelut frigore cohi¬
bente torpescunt: & fit hinc ut iustificatio.¬
nes dei de memoria ñ labant᷑. dũ ñ cogitat᷑
aliunde: quando fit qđ ait apłs. Carnis ꝓui¬
dentiã ne fȩceritis in c̃cupiscentiis. Ido cũ di
iecit iustificationes tuas ñ sũ oblitꝰ: hoc est
ido ñ sũ oblitꝰ. qmͣ talis factꝰ sum. Feruor
enũ cupiditatis obtorpuit: ut memoria ca-
ratur patientia. donec frm̃ eorum numer̃
impleatur. De diebꝰ gͦ sius interrogat corp
xp̃i : qui futuri sunt in hoc scło. Et ne qͥsꝗͣ
putar& ante hic ȩccłam non futurã ꝗͣ finis
scłi uenerit: & aliqͥd tp̃ris futurũ in hoc
scło. qͦ eccła iam ñ sit in t̾ris: ꝓpt̾ea cũ que¬
siss& de diebꝰ suis. adiunx̃ etiã de iudicio:

Expanded text:
 Ardentibus autem spiritualibus desideriis, carnalia desideria sine dubitatione frigescunt: Nimirum enim per utrem carnem mortis hujus, per pruinam vero coeleste beneficium vult intelligi, quo carnis concupiscentiae velut frigore cohibente torpescunt; et fit hinc ut justificationes Dei de memoria non labantur, dum non cogitatur aliunde; quoniam fit quod ait Apostolus, «Carnis providentiam ne feceritis in concupiscentiis» . Ideo cum jecit, «Justificationes tuas non sum oblitus:» hoc est, ideo non sum oblitus, quoniam talis factus sum. Fervor enim cupiditatis obtorpuit, ut ferveret memratur patientia donec fratrum eorum numerus impleatur . De diebus ergo suis interrogat corpus Christi, qui futuri sunt in hoc saeculo. Et ne quisquam putaret ante hic Ecclesiam non futuram, quam finis saeculi venerit, et aliquid temporis futurum in hoc saeculo, quo Ecclesia jam non sit in terris; propterea cum quaesisset de diebus suis, adjunxit etiam de judicio,
Abbreviated transcription (Latin):
ȩccła: passa ẽ qđ adiunx̃. Paulominꝰ con¬
summauer me in t̾ra: multa scilie& strage
martyrũ facta dũ confitent᷑ & p̾dicant ue¬
ritatẽ. Sed quia ñ frustra dictũ ẽ aduuia
me: ego autẽ inquit ñ reliq mandata tuua.

Expanded text:
Ecclesia, passa est quod adjunxit, «Paulo minus consummaverunt me in terra:» multa scilicet strage martyrum facta, dum confitentur et praedicant veritatem. Sed quia non frustra dictum est, «Adjuva me; Ego autem,» inquit, «non dereliqui mandata tua.
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ nullũ erit: s in tabulis uisibiibꝰ librs
conscͥptũ. In tabulis uͦ cordis: dilectio dd
& ꝓximi manebit u ȩc̾num. In qͦ mand¬
to geminato tota lex pend&s & ꝓpħȩ. erth
pͣmium custodiendi mandati huiꝰ ipse mas¬
dator. ꝙ p̃miũ dilectionis ipse dilectꝰ qͣtee

Expanded text:
 nullum erit, sed in tabulis visibilibus librisque conscriptum: in tabulis vero cordis, dilectio Dei et proximi manebit in aeternum; in quo mandato geminato tota Lex pendet et Prophetae : eritque praemium custoditi mandati hujus ipse mandator, et praemium dilectionis ipse dilectus, quando
Abbreviated transcription (Latin):
ablibaretur hec t̾ra. ut fundata ꝑma¬
ut: atq subiecit. Nisi qđ lex tua medita¬
iomea est: tunc forsitan ꝑissem in humi¬
qus fortes facit in tribulatione tẽporali:
n peant in humilitate mortali. In ęt̾nũ¬
ĩ obliuscar ustificationes tuas : qmͣ in ip¬
ssuiuificasti me. Ecce unde factũ ẽ ut ñ
pre in humulitate sua. Nam dõ nr̃o ñ ui¬
uficante: qͥd ẽ homo qͥ se occidere potuit.
uificare aut̃ ñ potest : T̃uus sũ ego sal

Expanded text:
unde liberetur haec terra, ut fundata permaneat; atque subjecit, «Nisi quod lex tua meditatio mea est, tunc forsitan perissem in humiquae fortes facit in tribulatione temporali, ne pereant in humilitate mortali. 5.  obliviscar justificationum tuarum, quoniam in ipsis vivificasti me.» Ecce unde factum est ut non periret in humilitate sua. Nam Deo non vivificante, quid est homo, qui se occidere potuit, vivificare autem non potest? 6. «ve
Abbreviated transcription (Latin):
rilimei in eloquiũ tuum: dicentes qͣndo con¬
sliberis me: Ecce rursus in oculis. s utiq
intrioribꝰ. laudabilis & felix ille defectus:
ĩ ueniens ex infirmitate animi. s de forti¬
udie desidii in ꝓmissum dei. Hoc enĩ ait
adoquiũ tuum. Quomͦ autẽ tales oculi
atunt. quando consolaberis me: nͥ cũ tali
sientione & exultatione. oratur & gemitur:
inigua enim loqui ñ oculi solent: s oculoꝵs
alin se ꝑpeti ostendit. U nde ẽ etiã illud.¬

Expanded text:
i mei in eloquium tuum, dicentes, Quando consolaberis me?» Ecce rursus in oculis, sed utique interioribus, laudabilis et felix ille defectus, non veniens ex infirmitate animi, sed ex fortitudine desiderii in promissum Dei: hoc enim ait, «in eloquium tuum.» Quomodo autem tales oculi dicunt, «Quando consolaberis me?» nisi cum tali intentione et exspectatione oratur et gemitur? Lingua enim loqui, non oculi solent: sed oculorumoras se perpeti ostendit. Unde est etiam illud
Abbreviated transcription (Latin):
traditio de lauandis manibꝰ ferebat᷑: conuo¬
catis ad se turbis dix̃ eis. Audite & intelli¬
gite .T. anqͣm dicer&. Suꝑ seniores illos &
clareat esse p̃missã. suꝑ seniores intellexi:
nec solum capiti. uerũetiã corpori. ac sic uni¬
u̾so xp̃o aptata conueniat. Non qͦd intrat
in os coinquinat hominẽ: s qͦd ꝓcedit exore
hoc coinquinat hominẽ. Hoc seniores illi ñ
intelligebant: qͥ de lauandis manibꝰ sua ue¬
lut magna mandata tͣdider̃. Ipsa qͦ m̃bra
capitis huiꝰ suꝑ seniores intelligentis: ñdum
qͦd ab eo dictũ ẽ intellexerant. Deriq post
pauca respondens petrꝰ: dix̃ ei. Edissere
nob̾ parabolam istã. Putabat adhuc eẽ
parabolã: qͦd dñs sine figuris fuerat
ulo cues At̃ ille dix̃. Adhuc & uos sine intel¬
lec ou estie Non intelligttis qͦd om̃s qe uircet¬

Expanded text:
traditio de lavandis manibus ferebatur; convotraditio de lavandis manibus ferebatur; convocatis ad se turbis dixit eis: «Audite, et intelligite.» Tanquam diceret: Super seniores illos et clareat esse praemissa, «Super seniores intellexi» nec solum capiti, verum etiam corpori, ac sic universo Christo aptata conveniat. «Non quod intrat in os, coinquinat hominem; sed quod procedit ex ore, hoc coinquinat hominem.» Hoc seniores illi non intelligebant, qui de lavandis manibus sua velut magna mandata tradiderant. Ipsa quoque membra capitis hujus super seniores intelligentis, nondum quod ab eo dictum est intellexerant. Denique post pauca respondens Petrus dixit ei: «Edissere nobis parabolam istum.» Putabat adhuc esse parabolam, quod Dominus sine figuris fuerat elocutus. At ille dixit: «Adhuc et vos sine intellectu estis? Non intelligitis quia omne q
Abbreviated transcription (Latin):
de intelligunt᷑ etiam ipsi seniores: de quibꝰ
continuo dicit. suꝑ seniores intellexi. Qđ id̃o
mͥ eo modo repetitum uidetur. ut nob̾ hȩc
etates maiores. hoc ẽ uinior int̾ seniores se¬
debat. & suꝑ om̃s docentes se intelligebat.
Solerit enim iunior & senior ad se inuicem
dici. minor & maior: & si neuter eorũ seni¬
li accessit aut ꝓpinquauit ętati: qͣmqͣm si &
exp̃ssum nom̃ seniorum in eugłio uelimꝰ in¬
quirere. supͣ quos intellex̃. inuenimꝰ qͣndo
ei dixer̃ scribȩ & pharisei. quare discipuli
tui tͥnsgrediunt᷑ traditionẽ senioꝵ: ñ enum
lauant manꝰ suas cũ panẽ manducant. Ecce
obiecta ẽ ei transgressio: traditionis seniors
Ded qui suꝑ seniores intellex̃. qͥd eis respon¬
derit: audiamꝰ. Quare inqͥt & uos trans¬
gredimini mandatũ di: ꝓpt̾ traditionẽ ue¬
stram: Deinde paulopꝰ. ut ñ solũ ipse qui
ẽ caput corporis. uerũ etiã corpꝰ ipsũ & m̃¬
bra eiꝰ. suꝑ seni ores illos intelligerent. quoꝵ

Expanded text:
de intelliguntur etiam ipsi esse seniores, de quibus continuo dicit, «Super seniores intellexi.» Quod ideo mihi eo modo repetitum videtur, ut nobis haecaetate majores, hoc est, junior inter seniores sedebat, et super omnes docentes se intelligebat. Solent enim junior et senior ad invicem dici minor et major, etsi neuter eorum senili accessit aut propinquavit aetati: quanquam si et expressum nomen seniorum in Evangelio velimus inquirere, supra quos intellexit, invenimus quando ei dixerunt Scribae et Pharisaei, «Quare discipuli tui transgrediuntur traditionem seniorum? Non enim lavant manus suas, cum panem manducant.» Ecce objecta est ei transgressio traditionis seniorum. Sed qui super seniores intellexit, quid eis responderit, audiamus: «Quare,» inquit, «et vos transgredimini mandatum Dei propter traditionem vestram?» Deinde paulo post, ut non solum ipse qui est caput corporis, verum etiam corpus ipsum et membra ejus super seniores illos intelligerent, quorum
Abbreviated transcription (Latin):
quantur me. narrauer m sermonũ suoꝵ qe¬
lectationes: s eis p̃posui legẽ tuã. Que iđo
plus medelectauit. quia omia mancdata
tua ueritas: non sicut in illorum habundas
sermonibꝰ uanitas. Ac ꝑ hoc iniuste ꝑsecũ

Expanded text:
quantur me, narraverunt mihi sermonum suorum delectationes: sed eis praeposui legem tuam, quae ideo plus me delectavit, quia «omnia mandata tua veritas;» non sicut illorum abundat sermonibus vanitas. Ac per hoc «in
Abbreviated transcription (Latin):
Atomi uia mala ꝓhibu pedes meos: ut
custodiam u̾ba tua. Neq enĩ capuit illus
nom ipse saluato corporis in aliqͣm malig¬
nam uiam carnali cupiditate ferebat᷑. at
el uecesse ess&e pedes suos inde ꝓhibere. quasi
illuic euntes motibꝰ suis: qͦd nos facimꝰ. qͥnda
ea quȩ ille ñ habuit. ne uias malignas tene¬
ant. desidĩa nr̃a praua cohibenꝰ Sic eue
uiba dei possumꝰ custodire. si pͥ nr̃as malas
ẽcupiscentias ñ eamꝰ: ut ad male c̃cupita
carnẽ spũ c̃cupiscente frenemꝰ: ne nosrap
legem posuisti mͥ. Dix̃ qd timuerit: ut ab
omĩ uia maligna ꝓhiber& pedes suos. Quid
ẽ enĩ a udiciis tuis ñ declinaui: ñ quod
alio loco dicit. a udiciis aut̃ tuis timulo
Perseuerant̾ eis credidi: quia tu legẽ po¬
siusti mͥ: Tu interior intimis meis tu int̾
ui corde  legẽ posuisti mͥ spũ tuo. tãqͣ
digito tuo: ut eam ñ tanꝗͣ seruus si ne
a guors me tuereione casto timort it fĩ.
ligeren &e aiectione custa aue lesl.¬

Expanded text:
eos, ut custodiam verba tua.» Neque enim caput illud nostrum, ipse Salvator corporis, in aliquam malignam viam carnali cupiditate ferretur, ut ei necesse esset pedes suos inde prohibere, quasi illuc euntes motibus suis: quod nos facimus, quando ea quae ille non habuit, ne vias malignas teneant, desideria nostra prava cohibemus. Sic enim verba Dei possumus custodire, si post nostras malas concupiscentias non eamus , ut ad mala concupita carnem spiritu concupiscente frenemus , ne nos raplegem posuisti mihi.» Dixit quid timuerit, ut ab omni via maligna prohiberet pedes suos. Quid est enim, «A judiciis tuis non declinavi;» nisi quod alio loco dicit, «A judiciis autem tuis timui?» Perseveranter eis credidi, «quia tu legem posuisti mihi.» Tu interior intimis meis, tu intus in corde legem posuisti mihi spiritu tuo, tanquam digito tuo; ut eam non tanquam servus sine amore metuerem, sed casto timore ut filius diligerem, et dilectione casta
Abbreviated transcription (Latin):
tibꝰ sius pꝰtriduum inuentus ẽ illic in tem¬
lo sedens int̾ doctores. audiens illos & int̃¬
nsans ubi stupebant om̃s qui eũ audie¬
lutt. suꝑ prudentia & responsis eius. Nec
ñirito: qui ꝑ istam ꝓphetiam tanto ante
dicerat. suꝑ om̃s docentes me intellexi. Om̃s
oum utiq homines uult intelligi: si dm̃ pa¬
hec loquor. Qđ difficillime ex ꝑsona ubi in
filium a patre doctũ qͦd genitum. Cui enim
uul ẽ ei doctum eẽ. Ex ꝑsona uͦ hominis
il formam serui accepit. faciliꝰ intelligit᷑
ipare didicisse quȩ dixit: in qua forma ser¬
li onstitutum. maxime puerum putaue¬
unt eum homines maioris etatis docendũ.
heditatio mea ẽ. Ido suꝑ om̃s docentes se
tilligebat: quia testimonia dei meditaba
.Quȩ meliꝰ quã illi de seipso nouerat qui
laebat. uos misistis ad ioħm & testimoniũ
blibuit ueritati: ego aut̃ ñ ab homine

Expanded text:
tibus suis post triduum inventus est illic in templo sedens inter doctores, audiens illos et interrogans; ubi stupebant omnes qui eum audiebant, super prudentia et responsis ejus . Nec immerito, qui per istam prophetiam tanto ante dixerat, «Super omnes docentes me intellexi.» Omnes enim utique homines vult intelligi, non Deum Pahaec loquor , quod difficillime ex persona ipsiuFilium a Patre doctum esse quod genitum. Cui enim mul ei est doctum esse. Ex persona vero hominis, ubi formam servi accepit , facilius intelligitur a Patre didicisse quae dixit: in qua forma servi constitutum, maxime puerum, potuerunt eum homines majoris aetatis docendum pmeditatio mea est.» Ideo super omnes docentes se intelligebat, quia testimonia Dei meditabatur: quae melius quam illi de seipso noverat, qui dicebat, «Vos misistis ad Joannem, et testimonium perhibuit veritati: ego autem non ab homine
Abbreviated transcription (Latin):
nfactis nieis. in peccatis meis. ñ accuso for¬
tuitedi in elieo hoc mͥ fecit fatũ. ñ dico ad¬
nterã me fecit uenꝰ. & latronẽ me fecit
marse sauarũ me fecit saturnꝰ. Ego di
Sdns miserere mei: sana anima meam
slpiat alud nr̃m sine pecatto: Nuquis
lle sosuque ñ rapuit exsoluebat : Nuqͥo
Ienorus ii mortuis liber: Liber enim
n nortuis quia sine pecrito: qui omier
qͥ facit peccatum seruus ẽ peccati. Num qͥd
gͦ ipse : Immo ipse ex mͣbris suis. quia uax mͣ¬
broꝵ ipsiꝰ. uax ipsiꝰ: quia uex capitis nr̃i. uox
nra. In illo enĩ eramꝰ qͣndo dixͣ: tristis ẽ anima
mea usq ad mortem. Non enĩ timebat mori
qui uenerat mori: aut recusabat mori. qͥ po
bantur membra in capite : &. loquebat᷑ caput
ꝓ mͣbris. In illo gͦ uocem nrͣam inuenimꝰ:
sana animam meam qͣm peccaui tͥ. In illo
enĩ eramꝰ. cũ dixit. ds̃ m̃s. ds̃ m̃s. ut qͥd me

Expanded text:
In factis meis, in peccatis meis non accuso forIn factis meis, in peccatis meis non accuso fortunam, non dico, Hoc mihi fecit fatum; non dico, Adulterum me fecit Venus, et latronem me fecit Mars, et avarum me fecit Saturnus. Ego dixi: Domine miserere mei, sana animam meam, caput illud nostrum sine peccato? numquid ille qui ea quae non rapuit exsolvebat ? numquid ille solus in mortuis liber ? Liber enim in mortuis, quia sine peccato: quia omnis qui facit peccatum, servus est peccati . Numquid ergo ipse? Imo ipse ex membris suis, quia vox membrorum ipsius vox ipsius; quia et vox capitis nostri vox nostra. In illo enim eramus, quando dixit: Tristis est anima mea usque ad mortem . Non enim timebat mori, qui venerat mori; aut recusabat mori, qui pobantur membra in capite, et loquebatur caput pro membris. In illo ergo vocem nostram invenimus: Sana animam meam, quoniam peccavi tibi. In illo enim eramus, cum dixit: Deus
Abbreviated transcription (Latin):
peccaui tͥ. O dñe in tribulationibꝰ meis me
exerces. Flagellandũ udicas omne̾ filiũ quẽ
recepturꝰ es: qui nec unico peꝑcisti. Ille qͥde
sine. peccato flagellatꝰ ẽ: ego autͣ dico. misere¬
re mei. sana animam meam qͥa peccaui tͥ.
Si sectꝰ ẽ qui putredinẽ nͣ habebat. si medi¬
cina ipsa nr̃a. igne̾ medicinalẽ ñ respuit.
patient᷑ ferre debemꝰ urentẽ medicũ &. se¬
cantẽ. id ẽ om̃ibꝰ tribulationibꝰ nos exercen¬
tẽ. & a peccato sanantẽ. Plane cõmiitamꝰ
nos medici manui: non enĩ errat. ut sa¬
num ꝓ putre secc&ͣ. Nouit qͦd inspicit. no¬
uit uitium: quia ipse fecit natura. Qs
ipse condidit. qͦd de nr̃a cupiditate accessit.
discernit. Seit se sano homini p̃ceptũ dedis¬
se. ne languorẽ incurrerq : dixisse in para¬
diso hos manduca. & hoc noli. Non audi¬
uit sarꝰ medici pͣceptũ. ut ñ caderꝙ: au¬
diat uł egrotꝰ ut surgat. Ego dixi dñe mi¬
serere mei: sana animã meã qͥa peccaiui tͥ.

Expanded text:
ccavi tibi. O Domine, in tribulationibus me exerce: flagellandum judicas omnem filium quem recepturus es, qui nec Unico pepercisti. Ille quidem sine peccato flagellatus est: ego autem dico, Miserere mei, sana animam meam, quoniam peccavi tibi. Si secatus est qui putredinem non habebat, si medicina ipsa nostra ignem medicinalem non respuit; impatienter ferre debemus urentem medicum et secantem, id est, omnibus tribulationibus nos exercentem, et a peccato sanantem? Plane committamus nos medici manui; non enim errat, ut sanum pro putri secet: novit quod inspicit, novit vitium, quia ipse fecit naturam; quid ipse condidit, quid de nostra cupiditate accessit, discernit. Scit se sano homini praeceptum dedisse, ne languorem incurreret; dixisse in paradiso: Hoc manduca, et hoc noli . Non audivit sanus medici praeceptum, ut non caderet; audiat vel aegrotus, ut surgat. Ego dixi: Domine, miserere mei; sana animam meam, quoniam peccavi tibi.