comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uis amoris. quo amatur ille qui cũ
sit uita nr̃a: etiam mortem uoluit
ꝓferre ꝓnobis. Namsi nulla essec
mortis uel parua molestia: non
esset tam magna martirum gła.
S si pastor bomis qui posuit animã
suam ꝓ ouibus suis. exipsis ouibus
tam multos sibi martires fecit:¬
quanto magis debent usq ad mor¬
tem ꝓueritate certare & usq ad
sanguinem aduersus peccatum.
quib oues ipsas pascendas. hoc ẽ.
docendas regendasq cominittit:
Ac ꝑ hoc p̾cedente passionis eius ęxẽ¬
pło. quis non uideat magis deb̾e
imitando pastori herere pastores.
si eum multe &iam imitate sunt
oues. sub quo pastore uno: ingre.¬
ge uno & pastore ipsisunt gre¬
ges: Omnes quippe fecit suas o
ues. ꝓ quibrs est omnibus pas¬
sus : quia & ipse ut pro omnib
pateretur. ouis est factus.

Expanded text:
vis amoris, quo amatur ille qui cum vis amoris, quo amatur ille qui cum sit vita nostra, etiam mortem voluit perferre pro nobis. Nam si nulla esset mortis vel parva molestia, non esset tam magna martyrum gloria. Sed si pastor bonus qui posuit animam suam pro ovibus suis , ex ipsis ovibus tam multos sibi martquanto magis debent usque ad mortem pro veritate certare, et usque ad sanguinem adversus peccatum, quibus oves ipsas pascendas, hoc est, docendas regendasque, committit? Ac per hoc praecedente passionis ejus exemplo, quis non videat magis debere imitando pastori haerere pastores, si eum multae etiam imitatae sunt oves? sub quo pastore uno, in grege uno, et pastores ipsi sunt oves. Omnes quippe ves, pro quibus est omnibus passus; quia et ipse ut pro omnibus pateretur, ovis est factus.
Abbreviated transcription (Latin):
uis. Prius dixit quid fieret. & de¬
inde quomodo fieret. Non enim
erucisixus. s utiq crucifigendus
quo nollet .ẽ. ductus. Nam oruoi¬
fixus non quo nolebat abiit. s po¬
cius quo uolebat. Soluitꝰ quippe
acorpore. uolebat esse cum xp̃o.
S si fieri posset: p̃ter mortis mo¬
lestiam. uitam concupiscebat ne¬
ternam. Adquam molestiam no¬
lens ductus ẽ: s ab ea uolens
eductus ẽ. Nolens ad eam uenit.
s uolens eam uicit & reliquid.
Huno infirmitatis affectum quo ne¬
mo uult mori. usq ad eo naturalem.
ut eum beato pecro nec senectus
auferre potuerit. cuidictum ẽ cam
senueris duceris quo nonuis ꝓptꝰ
nos consolandos. ȩtiam inse trans¬
figurauit ipse saluator dicens.
pater si fieri potest transeat ame
calix iste: qui utiq mori uenerat.
nec habebat mortis necessitatem
s uoluntatem. potestate positurus
animam suam: & rursus eam potes¬
tate sumpturus. S molestia quanta¬
cunq sit mortis: debet eam uineere

Expanded text:
vis. Prius dixit quod fieret, et devis. Prius dixit quod fieret, et deinde quomodo fieret. Non enim crucifixus, sed utique crucifigendus quo nollet est ductus: nam crucifixus non quo nolebat abiit, sed potius quo volebat. Solutus quippe a corpore volebat esse cum Christo, sed si fieri posset, praeter mortis molestiam vitam concupiscebat aeternam: ad quam molestiam nolens ductus est, sed ab ea volens eductus est: nolens ad eam venit, sed volens eam vicit; et reliquit hunc infirmitatis affectum quo nemo vult mori, usque adeo naturalem, ut eum beato Petro nec senectus auferre potuerit, cui dictum est, Cum senueris, duceris quo non vis. Propter nos consolandos hunc etiam in se transfiguravit ipse Salvator, dicens, Pater, si fieri potest, transeat a me calix iste : qui utique mori venerat, nec habebat mortis necessitatem, sed voluntatem, potestate positurus animam suam, et rursus eam potestate sumpturus. Sed molestia quantacumque sit mortis, debet eam vincere
Abbreviated transcription (Latin):
uius modi uitia. siue uni homini
ccidant omnia. siue his alia. illis
ia dominentur: ex illa radiee
uodam modo pullulant. cum sint
n maxime: cauendum.ẽ. eis qui
iscunt oues xp̃i: ne sua querant.
tatum suarum conferant ꝓquib
sanguis fusus. ẽ. xp̃i. Cuuis amor
meõ qui pascit oues eius in tam
magnum debet spualem crescere
ardorem: ut uincat & iam mortis
naturalem timorem. quo mori no¬
lumus & quando cum xp̃o uiuere
uolumus. Nam & apłs paulus dioit
se hab̾e concupiscentiam dissolui&.
esse cum xp̃o. ingemescit tamen
grauatus. & non uult spoliari s suꝑ¬
uestiri. ut absorbeatur mortale a
uiti. Et huic dñs dilectori suo cumi
senueris inquid. extendes manus
tuas & alius te cinget. & ducet
quo tu non uis. Hoc enim dixit ei.
significans qua morte clarificatu¬
rus erat dm̃. Ex tendes inquid ma¬
nus tuas. hoc. ẽ. crucifigeris. Ad
hoc aut̃ ͥ uenias: alius te cinget.¬
& ducet non quo uis.s quo non

Expanded text:
hujusmodi vitia, sive uni homini hujusmodi vitia, sive uni homini accidant omnia, sive his alia, illis alia dominentur, ex illa radice quodammodo pullulant, cum sunt um maxime cavendum est eis qui pascunt oves Christi, ne suatatum suarum conferant, pro quibus sanguis fusus est Christi. Cujus amor in eo qui pascit oves ejus, in tam magnum debet spiritualem crescere ardorem, ut vincat etiam mortis naturalem timorem, quo mori nolumus, et quando cum Christo vivere volumus. Nam et apostolus Paulus dicit se habere concupiscentiam dissolvi et esse cum Christo: ingemiscit tamen gravatus, et non vult spoliari, sed supervestiri, ut absorbeatur mortale a vita . Et huic Dominus dilectori suo. Cum senueris, inquit, extendes manus tuas, et alius te cinget, et ducet quo non vis. Hoc enim dixit ei, significans qua morte clarificaturus erat Deum. Extendes, inquit, manus tuas, hoc est crucifigeris. Ad hoc autem ut venias, alius te cinget, et ducet non quo vis, sed quo non
Abbreviated transcription (Latin):
de honorib quos ab eis sumunt
sicut suꝑbi. uel intuantum ꝓgredi
ut etiam hereses faciant sicut
blasphemi. neo cedant scĩs patrib
sicut parentib non obedientes. &
eos qui illos corrigere uolunt qr
ꝑire uolunt: mala ꝓbonis reddant.
sicut ingrati. interficiant ani¬
mas & suas & alienas sicut scelesti.
materne ȩcłe uiscera dissipent
sicut irreligiosi. non conpatian¬
tur infirmis sicut sine affectione.
famam scõꝵ maculare conentur.
sicut detractores. cupiditates pes¬
simas non refrenent sicut in con¬
tientes. exerceant lites sieut im¬
mites. nesciant subuenire sicut
ine benignitate. indicent inimi¬
uis piorum quȩ occultanda cogno¬
ierunt sicut ꝓditores. humanam
ierecundiam inuerecunda exagita¬
ione ꝑturbent sicut ꝓeaces. non in¬
elligant neq quȩ locuntur neq
equib affirmant sicut cecati leti¬
as carnales sp̃ualib gaudi is ante¬
onant sicut uoluptatum amato¬
es magis quam dĩ. Hec enimatq

Expanded text:
de honoribus quos ab eis sumunt, de honoribus quos ab eis sumunt, sicut superbi; vel in tantum progredi ut etiam haereses faciant, sicut blasphemi: nec cedant sanctis patribus, sicut parentibus non obedientes; et eis qui illos corrigere volunt quia perire nolunt, mala pro bonis reddant, sicut ingrati: interficiant animas et suas et alienas, sicut scelesti; materna Ecclesiae viscera dissipent, sicut irreligiosi; non compatiantur infirmis, sicut sine affectione; famam sanctorum maculare conentur, sicut detractores; cupiditates pessimas non refrenent, sicut incontinentes; exerceant lites, sicut immites; nesciant subvenire, sicut sine benignitate; indicent inimicis piorum quae occultanda cognoverint, sicut proditores; humanam verecundiam inverecunda exagitatione perturbent, sicut procaces; non intelligant neque quae loquuntur, neque de quibus affirmant , sicut caecati; laetitias carnales spiritualibus gaudiis anteponant, sic ut voluptatum amatores magis quam Dei. Haec enim atque
Abbreviated transcription (Latin):
merito dicitur petro diligis me. &
respondet amote. eiq refertur
pasce agnos meos. & hoc iterum. hoc
tercio. Ubi &iam demonstratur unũ
atq idem esse amorem & dilectionẽ.
Nam iam dñs nouissime non ait dili¬
gis me. s amas me. Non gͦ nos sed
ipsum amemus: & in pascendis oub
eius. ea quȩ sunt eiꝰ non ea quȩ sunt
nr̃a queramus. Nescio quo enim in¬
explicabili modo. quisquis seppsum
non dm̃ amat: non se amat. Et quis qͥs
dm̃ non seipsum amat: ipse se amat.
Qui enim non potest iuiuere de se:
moritur utiq amando se. Non gͦ
se amat : qui ne iiuat se amat. Cinn
uͦ ille diligitur de quo uiuitur: non
se diligendo magis diligit. qui ꝓptea¬
se non diligit : ut eum diligat᷑ deqͦ
uiuit. Noñ sunt gͦ seipsos amantes qͥ
pascunt oues xp̃i: ne tanquam suas
non tanquam ipsius eas pascant : &
uelint ex illis sua lucra conquerere
sicut amatores pecume. uel eis
dominari sicut elati. uel głari

Expanded text:
Merito dicitur Petro, Diligis me? et Merito dicitur Petro, Diligis me? et respondet, Amo te; eique refertur, Pasce agnos meos: et hoc iterum, hoc tertio. Ubi etiam demonstratur unum atque idem esse amorem et dilectionem: nam etiam Dominus novissime non ait, Diligis me; sed, Amas me? Non ergo nos, sed ipsum amemus; et in pascendis ovibus ejus ea quae sunt ejus, non ea quae sunt nostra quaeramus. Nescio quo enim inexplicabili modo, quisquis seipsum, non Deum amat, non se amat; et quisquis Deum, non seipsum amat, ipse se amat. Qui enim non potest vivere de se, moritur utique amando se: non ergo se amat, qui ne vivat se amat. Cum vero ille diligitur de quo vivitur, non se diligendo magis diligit, qui propterea non se diligit, ut eum diligat de quo vivit. Non sint ergo seipsos amantes qui pascunt oves Christi, ne tanquam suas, sed tanquam ipsius eas pascant; et velint ex illis sua lucra conquirere, sicut amatores pecuniae; vel eis dominari, sicut elati; vel gloriari
Abbreviated transcription (Latin):
rendi cupiditate. non obediendi
& subueniendi & dõ placendi cari¬
tate. Contra hos gͦ ingilat toti¬
ens inculcata ista uox xp̃i. quos
pasce si me diligis. non te pascere
cogita s oues meas. & sicut meas pas¬
ce. non sicut tuas. głam meam in
eis quere non tuam. dñium meum
non tuum. luera mea non tua.
ne sis meorum societate qui ꝑti¬
nent adtemꝑa ꝑicłosa. se ipsos a¬
mantes. & cetera quȩ huic maloꝵ
mitio connectunturͦ Cum enim
dixisset apłs. erunt enim homines
seipsos amantes: secutus adiunxit.
A matores peccunie. elati. suꝑbi. blas¬
phemi. parentib non obedientes.
ingrati. scȩ lesti. irreligiosi. sine
affectione. detractores. in continen¬
tes. immites. sine benignitate. ꝓdi¬
tores. rapaces. ꝓcaces. cecati. uolup¬
tatium amatores. magis quam dĩ.
habentes speciem pietatis. uir tutem
autem eius abnegantes. his omĩb
malis abeo uelut fonte manantib
qdđ primum posuit seipsos amantes.

Expanded text:
rendi cupiditate, non obediendi rendi cupiditate, non obediendi et subveniendi et Deo placendi charitate. Contra hos ergo vigilat toties inculcata ista vox Christi, quos etur, Si me diligis, non te pascere cogita: sed oves meas, sicut meas pasce, non sicut tuas; gloriam meam in eis quaere, non tuam; dominium meum, non tuum; lucra mea, non tua; ne sis in eorum societate qui pertinent ad tempora periculosa, seipsos amantes, et caetera quae huic malorum initio connectuntur? Cum enim dixisset Apostolus, « Erunt enim homines seipsos amantes; » secutus adjunxit, « Amatores pecuniae, elati, superbi, blasphemi, parentibus non obedientes, ingrati, scelesti, irreliaffectione, detractores, incontinentes, inmites, sine benignitate, proditores, procaces, caecati, uoluptatium amatores magis quam dei, habentautem ejus abnegantes » . Haec omnia mala ab eo velut fonte manant, quod primum posuit, seipsos amantes.
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ petre ut mortem non metuas: qe̾
uiuit quem mor cuum dolebas. &
quem ꝓ nob̾ mori carnali amore
ꝓhibebas. Ausus es p̃uenire ducto¬
rem. formidasti eius ꝑsecutorem.
Iam p̃tio ꝓte fuso: nunc ẽ. ut sequa¬
ris emptorem. & sequaris omĩnousq
ad mortem crucis. Uerba eiꝰ audisti:
quem iam ueracem ꝓbasti. Passurum
te ipse p̾dixit: qui te p̃dixerat
negaturum. S prius dñs quod scie¬
batꝰ in terrogat. nec semel s iterum
ac tercio. utrum petrus eum diligatꝰ.
Nec aliud totiens audit apetro quam
se diligi. nec aliud totiens cõmendat
petro. quam suas oues pasci. Red¬
ditur negationi trine trina eon¬
fessio: ne minus amori lingua ser¬
uiat quam timori: & plus uocis eli¬
cuisse uide. atur mors in minens:
quam uita presens. Sit amoris pas
ris indicium. negare pastorem.
Qui hoc animo paseunt oues xp̃i ut
suas uelint. e̾ẽ. non xp̃i: se conum¬
eiuitur amare non xp̃ra. uel glo¬
rificandi uel dñandi uel ad qui¬

Expanded text:
est, Petre, ut mortem non timeas; quia est, Petre, ut mortem non timeas; quia vivit quem mortuum dolebas, et quem pro nobis mori carnali amore prohibebas . Ausus es praevenire ductorem, formidasti ejus persecutorem: jam pretio pro te fuso, nunc est ut sequaris emptorem, et sequaris omnino usque ad mortem crucis. Verba ejus audisti, quem jam veracem probasti; passurum te ipse praedixit, qui te praedixerat negaturum. 5. Sed prius Dominus quod sciebat interrogat, nec semel, sed iterum ac tertio, utrum Petrus eum diligat; nec aliud toties audit a Petro, quam se diligi; nec aliud toties commendat Petro, quam suas oves pasci. Redditur negationi trinae trina confessio, ne minus amori lingua serviat quam timori, et plus vocis elicuisse videatur mors imminens, quam vita praesens. Sit amoris offiris indicium, negare pastorem. Qui hoc animo pascunt oves Christi, ut suas velint esse non Christi, se convincuntur amare, non Christum; vel gloriandi, vel dominandi, vel acqui
Abbreviated transcription (Latin):
exitum ille negator & amator. Pre¬
sumendo elatus. negando ꝓstratus.
Elendo purgatus. confitendo ꝓbatus.
patiendo coronatus. Hunc muenit
exitum. ut ꝓ eiꝰ nomine ꝑfecta di-¬
lectione moreretur. cum quose mo¬
riturum ꝑuersa festinatione ꝓmse¬
rat. faciet eiꝰ resurrectione firmatꝰ:
quod immature pollicebatur infir
mus. Hoc enim oportebat ut prius
xp̃s ꝓpetri salute : deinde petrus
ꝓ xp̃i p̃dicatione moreretur. Pre¬
posterum fuit qđ aude ceꝑat huma¬
na temeritas: cum istum disposuiss
ordinem ueritas. Animam suam po
siturum se ꝓ xp̃opetrus putabat. ꝓ
lib̾atore lib̾andus. eum rp̃s uenisset᷑
animam suam positurus ꝑsuis om̃ibus.
in quib erat & petrus. Q decce iam
factum ẽ. Nunc iani iam firmitas cor¬
dis ad suscipiendam mortem ꝓnomi¬
ne dñi uera ipso donante sumatur:
non falsa nob̾ errantib p̾sumatur.
Nunc.ẽ. ut uitȩ huis non metuamus
interitum. quia resurgente dño¬
uite alterius p̾cessit exemplum. Nunc

Expanded text:
exitum ille negator, et amator praesumendo elatus, negando prostratus, flendo purgatus, confitendo probatus, patiendo coronatus. Hunc invenit exitum, ut pro ejus nomine perfecta dilectione moreretur, cum quo se moriturum perversa festinatione promiserat. Faciet ejus resurrectione firmatus, quod immature pollicebatumus. Hoc enim oportebat, ut prius Christus pro Petri salute, deinde Petrus pro Christi praedicatione moreretur. Praeposterum fuit quod audere coeperat humana temeritas, cum istum disposuisset ordinem veritas. Animam suam se positurum pro Christo Petrus putabat , pro liberatore liberandus; cum Christus venisset animam suam positurus pro suis omnibus, in quibus erat et Petrus; quod ecce jam factum est. Nunc jam firmitas cordis ad suscipiendam mortem pro nomine Domini vera ipso donante sumatur, non falsa nobis errantibus praesumatur. Nunc est ut vitae hujus non metuamus interitum; quia resurgente Domivitae alterius praecessit exemplum. Nunc
Abbreviated transcription (Latin):
Hic uͦ. ut sint in qͥd cõsũmati in
unũ. Acde inde non addidit
ut credat mundꝰ: s ut cognos¬
cat mundꝰ qͥa tume misisti.
Quã diu enĩ credimꝰ qđ non uide¬
mꝰ: nondũ sumꝰ ita consũmati.
quẽ ad modũ erimꝰ cũ merueri¬
mus uidere qđ credimꝰ. Rectis¬
sime gͥ ibi utcredat mundus.
hic cognoscat mundus. Tam̃
& ibi & hic. qͥa tume misisti. ut
nouerimꝰ quantũ ꝑtin& ad
patris & fili i in separabilem
caritatẽ. hoc nos modo credere:
qđ tendimꝰ credendo cognos¬
cere. Si autẽ diceret ut cognos¬
cant quia tume misisti : tan¬
tundẽ ualeret quantũ hoc
qd̃ ait. ut cognoscat mundus.
Ipsisunt enĩ mundꝰ non ꝑinanens
inimicꝰ qualis: ẽ. mundus dãnati¬
oni p̃destinatꝰ. s exinimico amicꝰ
effectus. ꝓpt̾ quẽ dĩ erat in xp̃o
mundũm reconcilians sibi. ldõ
dix̃. Ego ineis & tu inme Tanqͣm¬

Expanded text:
Hic vero: Ut sint, inquit, consummati in Hic vero: Ut sint, inquit, consummati in unum; ac deinde non addidit ut credat mundus, sed ut cognoscat mundus quia tu me misisti. Quandiu enim credimus quod non videmus, nondum suquemadmodum erimus, cum meruerimus videre quod credimus. Rectissime igitur ibi, « ut credat mundus; hic, ut cognoscat mundus: » tamen et ibi et hic « quia tu me misisti , » ut noverimus quantum pertinet ad Patris et Filii insuperabilem charitatem, hoc nos modo credere quod tendimus credendo cognoscere. Si autem diceret, ut cognoscant quia tu me misisti, tantumdem valeret quantum hoc quod ait, « ut cognoscat mundus. » Ipsi sunt enim mundus, non permanens inimicus, qualis est mundus damnationi praedestinatus; sed ex inimico amicus effectus, propter quem Deus erat in Christo mundum reconcilians sibi. Ideo dixit, Ego in eis et tu in me: tanq
Abbreviated transcription (Latin):
ti inunũ : ostendit eo ꝑduci
rec̃ciliationẽ quȩfit ꝑ medi¬
atorẽ. ut ꝑ fecta beatitudine
cui nichił iã possit adiciꝑfru¬
amur. Unde id qđ seqͥtur.
ut cognoscat mundꝰ quia tu
me misisti: non sic accipiendẽ
puto. tanquã iterũ dixerit ut
credat mundus. Aliquando enĩ
& cognoscere: p eo qd̃. ẽ. credere
ponit᷑. ut . ẽ. qͦuod ait aliquando
suꝑius. & cognouerunt uere qͥa
ate exii. & credider̃ qͥa tu misisti
Hoc dix̃ posteriꝰ credider̃: qđ priꝰ
dixerat cognouerunt. Sed hic
quando quidẽ decõ sũmatione
loquit᷑. talis. ẽ. intelligentia
cognitio. qualis erit ꝑspeciẽ:
non qualis nc̃.ẽ. ꝑfidem. Nam
uidetur ordo esse seruatꝰ. in eo qđ
paulo ante dixerit ut credat
mundꝰ. hic autẽ ut cognoscat
mundꝰ Ibi enĩ quã uis dixerit
ut om̃s unũ sint et in nobis unũ
sint: n̾ait tam̃ sint cõsũmati
inunũ. adq ita subnexuit: ut
credat mundus qͥa tume misisti.

Expanded text:
ti in unum, ostendit eo perduci ti in unum, ostendit eo perduci reconciliationem, quae fit per Mediatorem, ut perfecta beatitudine, cui nihil jam possit adjici, perfruamur. Unde id quod sequitur: Ut cognoscat mundus, quia tu me misisti, non sic accipiendum puto, tanquam iterum dixerit: Ut credat mundus. Aliquando enim et cognoscere pro eo quod est credere ponitur, ut est quod ait aliquanto superius: Et cognoverunt vere quia a te exii, et crediderunt quia tu me misisti. Hoc dixit posterius crediderunt, quod prius dixerat cognoverunt. Sed hic, quandoquidem de consummatione loquitur, talis est intelligenda cognitio, qualis erit per speciem, non qualis nunc est per fidem. Nam videtur ordo esse servatus in eo quod paulo ante dixit: Ut credat mundus; hic autem: Ut cognoscat mundus. Ibi enim quamvis dixerit ut omnes unum sint, et in nobis unum sint, non ait tamen sint consummati in unum, atque ita subnexuit: Ut credat mundus, quia tu me misisti.
Abbreviated transcription (Latin):
dixerat claritatẽ qͥuã dedisti
m: qͥa & ipse dedit eã sibi. nec
patrem fecit alienum oꝑe
& pater illã dedit eis. In sepa¬
rabilit̾ nanq sunt oꝑa non
solũ patris & filii: uerũ etiã
sp̃s scĩ. Sic̃ autẽ ex eo quod
patrẽ ꝓsius om̃ib rogauit.
hoc fie̾ri uoluit ut om̃s unũ
sint: ita ex hoc & iã suobe¬
nefitio qđ ait. claritatẽ quã
dedisti michi dedi eis. id fieri
nichilominꝰ uoluit. Nã con¬
tinuo subiunx. Ut sint unũ.
sic̃ & nos unũ sumꝰ. Deinde
addidit. Ego in eis & tu in me:
ut sint cõsũmati inunum.
Ubi se mediatorẽ inter dĩ &
hominẽ: breuit᷑ intimauit.
Neq enĩ hoc itadictũ est tanqͣm
pater nonsit in nobis. aut
nos in patre non sumꝰ. cũ &
dixerat. ego in eis & tu in me
qđ dixit modo. aut ipsi in
me & ego inte : sed tu inme
& ego inte : & ipsi in nobis.
Quod gͦ nc̃ ait. ego in eis & tu
in mẽ : ita dictũm.ẽ. exꝑsona
mediatoris. sicut illud quod

Expanded text:
dixerit: Claritatem quam dedisti dixerit: Claritatem quam dedisti mihi, quia et ipse dedit eam sibi. Nec Patrem fecit alienum ab oet Pater illam dedit eis. Inseparabilia namque sunt opera non solum Patris et Filii, verum etiam Spiritus sancti. Sicut autem ex eo quod Patrem pro suis omnibus rogavit, hoc fieri voluit, ut omnes unum sint; ita ex hoc etiam suo beneficio quod ait: Claritatem quam dedisti mihi, dedi eis, id fieri nihilominus voluit. Nam continuo subjunxit: Ut sint unum, sicut nos unum sumus; deinde addidit: Ego in eis, et tu in me, ut sint consummati in unum. Ubi se mediatorem inter Deum et homines breviter intimavit. Neque enim hoc ita dictum est, tanquam Pater non sit in nobis, aut nos in Patre non simus, cum edixerit: Ego in eis, et tu in me, quod dixit modo: Aut ipsi in me, et ego in te, sed tu in me, et ego in te, et ipsi in nobis. Quod ergo nunc ait, Ego in eis et tu in me, ita dictum est ex persona Mediatoris, sicut illud quod
Abbreviated transcription (Latin):
unde.ẽ: soluite tẽplũ hoc inqͥt
atͣriduo resuscitabo illud: Pro¬
inde inmortalitatis claritatẽ
quã sibi apatre datã dicit. & iã
se sibi dedisse intelligendus. ẽ:
& si non dicit. Idõ quippe sepius
solũ patrẽ facere dicit quod
& ipse facit cũpatre: ut quic¬
qͥd. ẽ: ei retribuat dequo est.
Sed aliquando etiã tacito patre
se dicit facere quod facit cum
patre. ut intelligamus ita
filiũ non. ẽẽ. apatris oꝑe separan¬
dũ: quando se tacito Patrẽ dic̃
aliquid oꝑari. queni admodũ
nec pat̾ aboꝑe filii separat᷑: quã¬
do ipso tacito filiꝰ oꝑari dicitur.
qđ nichilominꝰ parit oꝑantur.
Cumgͦ tacet filius in oꝑe patris
oꝑationẽ suã: humilitatẽ cõ
mendat: ut sit nob̾ salubrior.
Cũ uͦ uicissim in oꝑe suo tacet
oꝑationẽ patris: parilitadẽ
suã cõm̃dat. necredat᷑ inferior.
Isto mͦ gͥ & hoc loco nec se facit
alienũm apatris oꝑe. quã uis

Expanded text:
unde est: Solvite templum hoc, et in unde est: Solvite templum hoc, et in triduo resuscitabo illud? Proinde immortalitatis claritatem quam sibi a Patre datam dicit, etiam sibi ipse dedisse intelligendus est, etsi non dicit. Ideo quippe saepius solum Patrem facere dicit quod et ipse facit, ut cum Patre quidquid est, ei tribuat de quo est. Sed aliquando etiam tacito Patre se dicit facere, quod facit cum Patre, ut intelligamus ita Filium non esse a Patris opere separandum quando se tacito Patrem dicit aliquid operari, quemadmodum nec Pater ab opere Filii separatur quando ipso tacito Filius operari dicitur quod nihilominus Pater operatur. Cum ergo tacet Filius in opere Patris operationem suam, humilitatem suam commendat, ut sit nobis salubrior. Cum vero vicissim in opere suo tacet operationem Patris, parilitatem suam commendat, ne credatur inferior. Isto modo igitur et hoc loco nec se fecit alienum a Patris opere, quamvis
Abbreviated transcription (Latin):
dix in nobis: ut quiꝰd unum efficitur
fidelissima caritate. gr̃ȩ dĩ nouerimꝰ
tribuendũ esse in nobis. Sicut apłs
cũ dixisset. fuistis enĩ aliquando
hoc tribuerent. adiecit in dño.
Deinde saluator ñr rogando
patrẽ. se hominẽ demonstrabat
Iunc demonstrans & se ipsũ qm̃
cũ patre ds̃.ẽ. facere qđ rogat:
& ego inquid claritatem quã
dedisti m dedi illis. Quã clari¬
tatẽ. nͥ in mortalitatẽ. quã na¬
tura humana in illo fuerat
accceptura: Nam nec ipse
adhuc acceꝑat eã. s more suo
ꝓp̃t in mobilitatẽ p̃destinatio¬
nis. p̃teriti tẽporis uerbis futu¬
ra significat: qđ nc̃ clarificandꝰ
hoc ẽ. suscitandꝰ apatre. & ipse sit
nos ad eã claritatẽ suscitaturus
infinẽ. Simile. ẽ. hoc ei : qđ a¬
libi dicit. Sicut pater suscitat mor¬
tuos & iuiuificat: sic filiꝰ quos uuilt
Quecũq enĩ pater facit: non a¬
lia sed hec & filiꝰ. nec aliter s
similiter facit. Ac ꝑhoc: sus¬

Expanded text:
dixit, In nobis, ut quod unum efficimur dixit, In nobis, ut quod unum efficimur fidelissima charitate, gratiae Dei noverimus tribuendum esse, non nobis, sicut Apostolus cum dixisset: Fuistis enim aliquando hoc tribuerent, adjecit in Domino . Deinde Salvator noster rogando Patrem, se hominem demonstrabat. Nunc demonstrans et seipsum, quoniam cum Patre Deus est, facere quod rogat, Et ego, inquit, claritatem quam dedisti mihi, dedi illis. Quam claritatem, nisi immortalitatem, quam natura humana in illo fuerat acceptura? Nam nec ipse adhuc acceperat eam, sed more suo propter immobilitatem praedestinationis, praeteriti temporis verbis futura significat, quod nunc clarificandus, hoc est suscitandus a Patre, et ipse sit nos ad eam claritatem suscitaturus in fine. Simile est hoc ei quod alibi dicit, Sicut Pater suscitat mortuos et vivificat, sic et Filius quos vult Quaecunque enim Pater facit, non alia, sed haec et Filius, nec aliter, sed similiter facit; ac per hoc sus
Abbreviated transcription (Latin):
misisti. Perhane eni fidẽ mun¬
dus reconcisiatur dõ. cũ
credit in xp̃m qui .ẽ. in isllis a
dõ. Quomodo ergo in tellec¬
turi sumus quod̾ ait. ut & ipsi
in nob unũ sint. ut credat mun¬
dus quia tume misisti. nisi qͥa
non in eo causã ꝑosuit ut cre
mundus quia illi unum sunt:
tanquã idõ credat. qđ eos. ẽẽ. unũ
sint cũ ipse mundus sint om̃s qͥ
credendo unũ fuint: S orando
dix ut mundus credat. sicut oran.¬
do dix. ut om̃s unũ sint: orando
dix. ut et ipsi in nob̃ unum sint.
Hoc.ẽ. enĩ om̃s unũ sint. qđ .ẽ. mun¬
dus credat. qm̃ credendo unũ fiunt
ꝑfecte unũ: quicũ natura. ẽẽn.
unũ: dissentiendo ab uno non erant
unũ. Deniq si uerbũ qđ ait rogo.
tertio subaudiamꝰ. uł potiꝰ quople¬
nius fiat ubiq ponamꝰ: erit huiꝰ
expositio sententiȩ manifestior.
Rogo ut om̃s unũ sint: sicut tu
ut & ipsi in nob̾ unũ sint. rogo
ut mundus credat quia tu me
miisti. Idõ quippe addidit. qđ

Expanded text:
undus reconciliatur Deo, cum credit in Christum, qui est missus a Deo. Quomodo ergo intellecturi sumus quod ait: Ut et ipsi in nobis unum sint, ut credat mundus quia tu me misisti, nisi quia non in eo causam posuit, ut credat mundus quia illi unum sunt, tanquam ideo credat quod eos esse unum videt, cum ipse mundus sit, omnes qui credendo unum fiunt; sed orando dixit: Ut mundus credat, sicut orando dixit: Ut omnes unum sint, orando dixit: Ut et ipsi in nobis unum sint; hoc est enim omnes unum sint, quod est mundus credat, quoniam credendo unum fiunt, et perfecte unum, qui cum natura essent unum, dissentiendo ab uno, non erant unum? Denique si verbum quod ait, rogo, tertio subaudiamus, vel potius, quod plenius fiat, ubique ponamus, erit hujus expositio sententiae manifestior: Rogo ut omnes unum sint, sicut tu, ut et ipsi in nobis unum sint. Rogo ut mundus credat quia tu me misisti. Ideo quippe addidit quod
Abbreviated transcription (Latin):
est diligendi m̃bra eiꝰ: nisi qͥa
diligit eũ. Sed diligit filiũ
scđm diuinitatẽ. quia genuit
illũ equalẽ sibi. Diligit eũ eciã
scđm id qđ homo estꝰ. qͥa ipsũ
unigenitũ uerbũ caro factũ
est: & ꝓpter uerbũ. ẽ. ei cara
uerbi caro. Nos autẽ diligit.
& hoc ut essemꝰ ꝓpter hoc nos
dibexit ante quam ẽẽmus.
qua pro̾pt̃ an cõprehensibilis .ẽ.
dilectio qͣdiligit ds̃. neque
mutabilis. Non enĩ ex quo ei
reconciliati sumꝰ ꝑsangunẽ
fili i eiꝰ nos coepit diligere:
sȩd ante mundi constĩtutio¬
nẽ dilex̃ nos: ut cũ eiꝰ unige¬
nito & iã nos filii eiꝰ eemus.
prius quã om̃ino aliquid. ee̾mꝰ.
Qđ gͦ recontiliati sumꝰ dõ ꝑmor¬
tem fili i eiꝰ : non sic audiatur.
nonsic accipiatur: quasi idõ
nos reconciliauerit ei filus.
ut iã inciꝑ& amare qͦs oderat.
sicut reconciliat᷑ inimicꝰ mi¬
mico: ut deinde sint amici &
inuicẽ diligant qͥoderant in¬

Expanded text:
est diligendi membra ejus, nisi quia est diligendi membra ejus, nisi quia diligit Filium, sed diligit Filium secundum Divinitatem, quia genuit illum aequalem sibi. Diligit eum etiam m id quod homo est, quia ipsum unigenitum Verbum caro factum est, et propter Verbum est ei chara Verbi caro: nos autem diligit,  hoc ut essemus, propter hoc nos dilexit antequam essemus. 6. Quapropter incomprehensibilis est dilectio qua diligit Deus, neque mutabilis. Non enim ex quo ei reconciliati sumus per sanguinem Filii ejus, non coepit diligere; sed ante mundi constitutionem dilexit nos, ut cum ejus Unigenito etiam nos filii ejus essemus, priusquam omnino aliquid essemus. Quod ergo reconciliati sumus Deo per mortem Filii ejus, non sic audiatur, non sic accipiatur, quasi ideo nos reconciliaverit ei Filius, ut jam inciperet amare quos oderat; sicut reconciliatur inimicus inimico, ut deinde sint amici, et invicem diligant qui oderant in
Abbreviated transcription (Latin):
dũ reconcilians tͥ ꝑͦme. Propterea
seqͥt᷑ & iã illud quod ait. Et dilexti
eos: sic̃ & me dilexti. Infilio qͥppe
nos pater diligit: qͥa in ipso nos
elegit ante mundi constitutionẽ.
Qui enĩ dilig̃ unigenitũ: ꝓfecto
ati sumꝰ. qͥa dictũ. ẽ: dilex̃ti eos
sicut & me. N eque enĩ sẽꝑ eqͣli¬
tatẽ significat: qͥdicit sicut illud
ita & illud: sed aliquando tan¬
tũ. qͥa ẽ. illud. est & illud: aut
quia .ẽ. illud ut sit & illud.
Quis enĩ dixerit eopr sus mͦ inmũ¬
ipse missus a patre a Ut enĩ
alias taceã differentias. quas cõ¬
memorare longũ. ẽ: missi sunt
certe illi cũ iã homines eeñt.
missus. ẽ. autẽ ipse ut homo
essit. Et tam̃ suꝑius ait. Sicut
me misisti inmundũ: & ego mi¬
si eos inmundũ. I anqͣm diceret.
Quia misisti me: misi eos. Ita &
hoc loco. dilexisti eos inquit: sic̃
quã dilex̃ti eos. qm̃ ⁊ me dilex̃ti.
Non enĩ m̃bra filii ñdiligeret.
qͥdiligit filiũ. aut alia causa

Expanded text:
dum reconcilians tibi per me. Propterea sequitur etiam illud quod ait: Et dilexisti eos, sicut et me dilexisti. In Filio quippe nos Pater diligit, quia in ipso nos elegit ante mundi constitutionem. Qui enim diligit unigenitum, profecto ati sumus, quia dictum est: Dilexisti eos, sicut et me. Neque enim semper aequalitatem significat, qui dicit: Sicut illud, ita et illud; sed aliquando tantum, quia est illud, est et illud; aut quia est illud, ut sit et illud. Quis enim dixerit eo prorsus modo in munipse est missus a Patre? Ut enim alias taceam differentias, quas commemorare longum est, missi sunt certe illi cum jam homines essent, missus est autem ipse, ut homo esset; et tamen superius ait: Sicut me misisti in mundum, et ego misi eos in mundum, tanquam diceret: Quia misisti me, misi eos. Ita et hoc loco: Dilexisti eos, inquit, sicut et quam dilexisti eos, quoniam et me dilexisti. Non enim qui diligit Filium, aut alia causa
Abbreviated transcription (Latin):
cantes: udicaturus ẽ. conteninentes. An diuitias longanimitatis et
mansuetudinis eius contemnis. ignorans quia pacientia dĩ ad peni-¬
entiam te adducit.o Tu autem scd̾m duriciam cordis tui. & cor im

Expanded text:
cantes, judicaturus est contemnentes. An divitias longanimitatis et cantes, judicaturus est contemnentes. An divitias longanimitatis et mansuetudinis ejus contemnis, ignorans quia patientia Dei ad poenitentiam te adducit? T
Abbreviated transcription (Latin):
leuans in eam oculos mansuetudinis. in terrogauit eam. Nemote con-¬
demnauit. a Respondit illa. Dñe: nemo. Et ille. Nec ego te condem¬¬
abo. aquotẽ forte timuisti damnari: quia in me peccatum non inu¬
iusti. Nec ego te damnabo. Quid ẽ. dũe. a faues gͦ peccatis.a Non plane
ita. attende quod sequitur. Uade deinceps: iamnoli peccare. Ergo &
diceret. Nec ego tedamnabo: uade. iuuȩ ut uis: deinea ratione esto secura.
egote quantumcumq peccaueris : ab om̃i pęna etiam gehennȩ & inferni
tortoribus libabo. Non hocdix̃. Intendant gͦ qui amant idño mani¬
tudinem : & timeant ueritatem. Et erum dulcis. & rectus dñs. Amas
quod dulcis ẽ: tune quod rectus ẽ. Tanquam mansuetus dixit tacui.
s tanquam iustus : nunquid semꝑtacebo. Misericors& miserator dr̃is.
lane. adhuc adde. longanimis. adde adhuc. Ꝙ multum misericon
Sedtime quod ẽ. uinouissimo. Et uerax. Quod enim modo sustuiet pec-¬

Expanded text:
levans in eam oculos mansuetudinis, interrogavit eam: Nemo te conlevans in eam oculos mansuetudinis, interrogavit eam: Nemo te condemnavit? Respondit illa: Domine, nemo. Et ille: Nec ego te condemnabo; a quo te forte damnari timuisti, quia in me peccatum non invenisti. Nec ego te damnabo. Quid est, Domine? Faves ergo peccatis? Non plane ita. Attende quod sequitur: Vade, deinceps jam noli peccare. Ergo etdiceret, Nec ego te damnabo; vade, vive ut vis: de mea liberatione esto secura; ego quantumcumque peccaveris, te ab omni poena etiam gehennae et inferni tortoribus liberabo. Non hoc dixit. 7. Intendant ergo qui amant in Domino mansuetudinem, et timeant veritatem. Etenim dulcis et rectus Dominus . Amas quod dulcis est, time quod rectus est. Tanquam mansuetus dixit, Tacui: sed tanquam justus, Numquid semper tacebo ? Misericors et miserator Dominus. Ita plane. Adhuc adde, longanimis; adhuc adde, et multum misericors: sed time quod est in novissimo, et verax . Quos enim modo sustinet pec
Abbreviated transcription (Latin):
s non apeccatoribus. Impleatur lex: s non apraeuaricatorib legis.
haecuox: omino iusticiae. ẽ. Quauisticia: illi tanquam trabali telo
ꝑcussi. se inspicientes: & ueos inuenientes: unuspꝰ unum om̃s recesserunt.
lcti sunt duo : misera. & miscdĩa. Dñs autem cum eos illo telo iusticia
ꝑcussi sunt : nec dignatus. ẽ. cadentes attendere. s aũso ab eis obtutu:
om̃ibusq ab euntiͣ. bus: leuauit oculos suos ad mulierem. Audiimꝰ
ocem uisticiȩ : audiamus & mansuetudinis. Plus enim crelita territ
erat illa mulier : cum audissoꝵ adño dictum. qui sine peccato. ẽ. urꝰm:
prior in illam lapidem mittat. Illi gͦ attendentes sẽ: & se ipso abscessu
confessi de sẽ: reliquerant mulierem cum grandi peccato. ei quierat sine
peccato. Et quia illa hoc audierat : qui sine peccato ẽ. prior in illam la-¬
non poterat. Illeautem qui adusarios eus reppulerat lingua iusticiae:

Expanded text:
sed non a peccatoribus; impleatur Lex, sed non a praevaricatoribus Legis. sed non a peccatoribus; impleatur Lex, sed non a praevaricatoribus Legis. Haec vox omnino justitiae est: qua justitia illi tanquam trabali telo percussi, sese inspicientes et reos invenientes, unus post unum omnes recesserunt. Relicti sunt duo, misera et misericordia. Dominus autem cum eos illo telo justitiae percussisset, nec dignatus est cadentes attendere, sed averso ab eis obtutu, omnibusque abeuntibus, levavit oculos suos ad mulierem. Audivimus vocem justitiae, audiamus et mansuetudinis. Plus enim, credo, territa erat illa mulier cum audisset a Domino dictum, Qui sine peccato est vestrum, prior in illam lapidem mittat. Illi ergo attendentes se, et abscessu ipso confessi de se, reliquerant mulierem cum grandi peccato, ei qui erat sine peccato. Et quia illa hoc audierat, Qui sine peccato est, prior in illam lap non poterat. Ille autem qui adversarios ejus repulerat lingua justitiae,
Abbreviated transcription (Latin):
iondum intellexistis legis latorem. Quiduobis aliud significat. cum
digito scribit in terra.  Digito enim dĩ: lex scriptae̾. S propter duros
in lapide scripta ẽ. Nunciam dñs interra scribebat: quia fruetum quęrebat.
Audistis gͦ. impleatur lex: lapidaetur adultera. Sed nunquid in illa puni-¬
se ipsum: ascendat tribunal mentis suae. constituat se ante conscienti
suam: cogat se confiteri. Scit enim qui sit : quia nemo scit hominum quȩ
sunt hominis: nisi sp̃s hominis qui in ipso ẽ. Unusquisq in se intendens:
peccatorem se inuenit. Ita plane. Ergo aut istam dimitte : aut simul cum
apęnam legis excipite. Sidiceret. non a dultera lapidetur : unustus
conuinceretur. Si diceret lapidetur: mansuetus nonuideretur. Dicat :¬
quod dicere debet & ma nsuetus & iustus. Quisine peccato ẽ. ur̃m: prior
inillam lapidemmittat. Haec uox : iusticiae ẽ. Puniatur peccatrix

Expanded text:
nondum intellexistis Legislatorem. Quid vobis aliud significat, cum nondum intellexistis Legislatorem. Quid vobis aliud significat, cum digito scribit in terra? Digito enim Dei Lex scripta est; sed propter duros in lapide scripta est . Nunc jam Dominus in terra scribebat, quia fructum quaerebat. Audistis ergo, Impleatur Lex, lapidetur adultera: sed numquid in illa punitret in semetipsum, ascendat tribunal mentis suae, constituat se ante conscientiam suam, cogat se confiteri. Scit enim qui sit: quia nemo scit hominum quae sunt hominis, nisi spiritus hominis, qui in ipso est . Unusquisque in se intendens, peccatorem se invenit. Ita plane. Ergo aut istam dimittite, aut simul cum illa poenam Legis excipite. Si diceret, Non lapidetur adultera; injustus convinceretur: si diceret, Lapidetur; mansuetus non videretur: dicat quod dicere debet, et mansuetus et justus, Qui sine peccato est vestrum, prior in illam lapidem mittat. Haec vox justitiae est: Puniatur peccatrix,
Abbreviated transcription (Latin):
eum qui eos possꝙ delaqueis eruere: non credebant. Quid gͦ respondit
dñs iesus. a Quid respondit ueritas. quid respondit sapientia: quid
respondit ipsa cui calumnia parabatur iusticia. & Hondixit non lapi-¬
detur: necontra legem dicere uideretur. absit autem ut dicerce: lapidetꝰ
Uenit eium non ꝑdere quod inuenerat: s quęrere quod perierat. Quid
gꝰ respondit. a uidece quamplenum sit uisticia: plenum mansuetu.¬
dine & ueritate. Qui sine peccato ẽ. urin inquit: prior in illam lapi-¬
dem mittat. O responsio sapientiȩ : quomodo eos uitronusit in sẽ:
oris enim caluminabantur : seipsos intrinsecus non ꝑscrutabantur. aduli
uidebant : se nonsperspiciebant. Praeuaricatores legis. legemimpleri cupiebant.¬
& hoccalumniando. nonuere tanquam adulteria castitate damnando.
Audistis uidaei. audistis pharisaei : audistis legis doctores. legis custodem:

Expanded text:
eum qui eos posset de laqueis eruere, non credebant. 5. Quid ergo respondit eum qui eos posset de laqueis eruere, non credebant. 5. Quid ergo respondit Dominus Jesus? quid respondit veritas? quid respondit sapientia? quid respondit ipsa cui calumnia parabatur justitia? Non dixit, Non lapidetur; ne contra Legem dicere videretur. Absit autem ut diceret, Lapidetur: venit enim non perdere quod invenerat, sed quaerere quod perierat . Quid ergo respondit? Videte quam plenum sit justitia, plenum mansuetudine et veritate! Qui sine peccato est vestrum, inquit, prior in illam lapidem mittat. O responsio sapientiae! Quomodo eos intromisit in se? Foris enim calumniabantur, seipsos intrinsecus non perscrutabantur: adulteram videbant, se non perspiciebant. Praevaricatores Legis Legem impleri cupiebant, et hoc calumniando; non vere, tanquam adulteria castitate damnando. Audistis, Judaei; audistis, Pharisaei; audistis, Legis doctores, Legis custodem, sed
Abbreviated transcription (Latin):
ceptum sit. Si eam usserit lapidari : mansu  etudinem non habebit
Sieam dimitti censuerit: iusticiam nontenebit. Ut autem mansuetudi¬
nem ui quiunt non ꝑdat: in quaiam populis amabilis factus. ẽ:
sine dubio eam dimitti debere dicturus ẽ. Huic nos unueniemus accusandi
ccasionem : & reum faciemus tanquam legis praeuaricatorem. dicent
ei. Hostis es legis: contramoysem respondes: inmo contra eum qui per
moysen legem dedit. Reus es mortis: cum illa & tuip :se lapidandus.
Posset his u̾bis atq his sententiũs in flammari: inuidia ł: feruere accusatio.
lagitari damnatio. S cui hoc. o Perũsitas rectitudini: falsitas ueritat
corruptun cor cordi recto: stultitia sapientiae. Quando illi laqueos
p̃pararent: in quos non prius ipsi caput uucerent. o ecce dñs in respon-¬
dendo & iusticiam seruaturus ẽ : & amansuetudine nonreces surus.
onẽ. captis cuitendebatur: & potius capti sunt qui tendebant. quiai

Expanded text:
ceptum sit: si eam jusserit lapidari, mansuetudinem non habebit; ceptum sit: si eam jusserit lapidari, mansuetudinem non habebit; si eam dimitti censuerit, justitiam non tenebit. Ut autem mansuetudinem, inquiunt, non perdat, in qua jam populis amabilis factus est, sine dubio eam dimitti debere dicturus est. Hinc nos invenimus accusandi occasionem, et reum facimus tanquam Legis praevaricatorem: dicentes ei, Hostis es Legis, contra Moysen respondes, imo contra eum qui per Moysen Legem dedit; reus es mortis, cum illa et tu ipse lapidandus. Posset his verbis atque his sententiis inflammari invidia, fervere accusatio, flagitari damnatio. Sed cui hoc? Perversitas rectitudini, falsitas veritati, corruptum cor cordi recto, stultitia sapientiae. Quando illi laqueos praepararent, in quos non prius ipsi caput injicerent? Ecce Dominus in respondendo et justitiam servaturus est, et a mansuetudine non recessurus. Non est captus cui tendebatur, sed potius capti sunt qui tendebant; quia in
Abbreviated transcription (Latin):
tuum cirea femur potentissime. Specie tua & pulchritu dine tua intende.
rosꝑe procede : & regna propter ueritatem & mansuetudinem & iustici
Ergo acculit ueritatem ut doctor: inansuetudinem ut lib̾ator: iusticiam ut
cognitor. Propter haec eum eẽ. regnaturum: in spũ sc̃o propħa praedixerat.
Cum loquetur: ueritas agnoscebatur. Cum aduersus inunicos non moueretꝰ.
mansuetudo laudatur. Cum gͦ deduobus istis. idẽ. de ueritate m mansue-¬
tudine eius. inunici luore & inuidia torquerentur: intercio idẽ. iticia.
scandalum posuerunt. Quare. a Quia lex iussenit adulteros lapidari.
Et utiq lex quod iniustum erat: iubere non poterat. Siquis aliud dicer& quam
uisserat: inustus dep̃henderetur. Dixerunt gͦ apud se ipsos. Uerax putat
mansuetus uidetur : de iusticia illi quęrenda calumina ẽ. Offeramus ei
mulierem in adulterio dep̾hensam: dicamus quid de illauilege prae-¬

Expanded text:
tuo circa femur tuum, potentissime; specie tua et pulchritudine tua intende, tuo circa femur tuum, potentissime; specie tua et pulchritudine tua intende, prospere procede, et regna: propter veritatem et mansuetudinem et justitiam. . Ergo attulit veritatem ut doctor, mansuetudinem ut liberator, justitiam ut cognitor. Propter haec eum esse regnaturum in Spiritu sancto propheta praedixerat . Cum loqueretur, veritas agnoscebatur: cum adversus inimicos non moveretur, mansuetudo laudabatur. Cum ergo de duobus istis, id est de veritate et mansuetudine ejus, inimici livore et invidia torquerentur; in tertio, id est justitia, scandalum posuerunt. Quare? Quia Lex jusserat adulteros lapidari; et utique Lex quod injustum erat jubere non poterat: si quis aliud diceret quam Lex jusserat, injustus deprehenderetur. Dixerunt ergo apud semetipsos: Verax putatur, mansuetus videtur; de justitia illi quaerenda calumnia est. Offeramus ei mulierem in adulterio deprehensam, dicamus quid de illa in Lege prae
Abbreviated transcription (Latin):
populus uenit adeum. ꝙ sedens docebat eos. Et nontenebatur : quia non¬
dum pati dignabatur. Nunciam attendite: ubi abinimicis temptata sit
dñi in ansuetudo. Adducunt autem illi scribae & pharisaei. mulicrem.
in a dulterio dep̾hensam: & statuerunt eaminmedio. & dixerunt ei.
Magister. haec mulier modo dephenia ẽ. in adulterio. In lege autem moyses
mandauit nobis hiuus modi lapidare. ⁊ugͦ quid dicis. a Haec auten
dicebant. temptantes eum : ut possent accusare eum. Unde accusare.a
N unquid ipsum in aliquo facinore dep̃henderant.a aut illa mulier.
adeum aliquomodo ꝑtinus se diaebatur.a Quidẽ. gͦ temptantes eum. ut pos-¬
ent accusare eum. a Intelliginus fr̃s: ad mirabilem mansuetudinem in
dño piiceminuisse. adnimadũterunt eum nuimium eẽ. initem: nimium
ẽẽ. mansuetum. De illo quippe fuerat ante praedictum. Accuigere gladium

Expanded text:
populus venit ad eum, et sedens docebat eos. Et non tenebatur, quia nonpopulus venit ad eum, et sedens docebat eos. Et non tenebatur, quia nondum pati dignabatur. 4. Nunc jam attendite, ubi ab inimicis tentata sit Domini mansuetudo. « Adducunt autem illi Scribae et Pharisaei mulierem in adulterio deprehensam, et statuerunt eam in medio; et dixerunt ei: Magister, haec mulier modo deprehensa est in adulterio. In Lege autem Moyses mandavit nobis hujusmodi lapidare: tu ergo quid dicis? Haec autem dicebant tentantes eum, ut possent accusare eum. » Unde accusare? Numquid ipsum in aliquo facinore deprehenderant, aut illa mulier ad eum aliquo modo pertinuisse dicebatur? Quid est ergo, tentantes eum, ut possent accusare eum? Intelligimus, fratres, admirabilem mansuetudinem in Domino praeeminuisse. Animadverterunt eum nimium esse mitem, nimium esse mansuetum: de illo quippe fuerat ante praedictum, Accingere gladio
Abbreviated transcription (Latin):
ctus. a Dñs enim galileus dicebatur: qm denaz arethciuitate erant parentes
uis. scđm mariam dixi parentes: non scdin uirile semen. Nonenĩ qua¬
siuit interra nisi matrem: qui iam habebat desuꝑ patrem. Nam utraq eius
natiuitas: mirabilis fuit. Diuina sine matre: humana sine patre. Quid gͦ
illi quasi legis doctores. adichodemum dixeruit. Scruptare seripturas:
ȩ uide quia propħa agalilea non surg&. S dĩis propharum: inde sur
Reuersi sunt inquit euangelista: unusqiusq indomum sliam. Inde iesuis
ꝑrexit uimontẽ: montẽ autem oluieti. montem fructuosum: montem
unguenti. montem chrisinatis. Ubi enim decebat docere. xp̃m. nisi in
monte oluieti. a xp̃i eium nomen: ã chyismate dictum ẽ. Chyisma auter
grece : latine unctio nuncupatur. Idõ autemnos unxit: quia luctatores
contra diabolum fecit. Et diluculo uenit iterun utemplum: & omnis

Expanded text:
ctus. Dominus enim Galilaeus dicebatur, quoniam de Nazareth civitate erant parentes ctus. Dominus enim Galilaeus dicebatur, quoniam de Nazareth civitate erant parentes ejus. Secundum Mariam dixi parentes, non secundum virile semen: non enim quaesivit in terra nisi matrem, qui jam habebat desuper Patrem. Nam utraque ejus nativitas mirabilis fuit; divina sine matre, humana sine patre. Quid ergo illi quasi Legis doctores ad Nicodemum dixerunt? Scrutare Scripturas, et vide quia propheta a Galilaea non surgit. Sed Dominus Prophetarum inde surrexit. Reversi sunt, inquit Evangelista, unusquisque in domum suam. 3. Inde Jesus perrexit in montem: in montem autem Oliveti, in montem fructuosum, in montem unguenti, in montem chrismatis. Ubi enim decebat docere Christum, nisi in monte Oliveti? Christi enim nomen a chrismate dictum est: χρίσμα autem graece, latine unctio nuncupatur. Ideo autem nos unxit, quia luctatores contra diabolum fecit. Et diluculo iterum venit in templum, et omnis
Abbreviated transcription (Latin):
nonnouerat legem: ipsi eredebant in eum qui miserat legem. Et eum qui
miserat legem : conteinnebant illi qui docebant legem. ut impleretur qd̾
dixerat ipse dñs. Egoueni ut non uidentes uideant: & udentes caeci fiai
Caecieium facti sunt pharisaei: doctores. illuminati sunt populi nescientes
legem: & in actorem legis credentes. Nichodemus autẽ unus ex pharisȩis qui ad
diim nocte uenerat : & ipse nonquidem incredulus sea timidus. namideo
octe uenerat adlucem: quia illiuninari uolebat & sciri timebat. respor
dit iudaeis. Nunquid lex nr̃a uidicat hominem. nisi audierit abipso pͥus.
& cognorierit quid faciat. a. Uolebant eniilli puersȩ aute eẽ. damnatores.
quam cognitores. Sciebat eiuim nichodemus. uel potius credebat: quia si
tantummodo eum uellent patienter audire. forte suniles fierent illis qi
nssi sunt tenere : & maluerunt credere. Iili responderunt ex pracuidicio
cordis sui : quod & illis. Nunquid & tu galileus es. idẽ. quast a galileo sedu-¬

Expanded text:
non noverant Legem, ipsi credebant in eum qui miserat Legem; et eum qui miserat Legem, contemnebant illi qui docebant Legem: ut impleretur quod dixerat ipse Dominus, Ego veni ut non videntes videant, et videntes caeci fiant . Caeci enim facti sunt Pharisaei doctores, illuminati sunt populi nescientes Legem, et in auctorem Legis credentes. 2. Nicodemus tamen unus ex Pharisaeis, qui ad Dominum nocte venerat, et ipse non quidem incredulus, sed timidus; nam ideo nocte venerat ad lucem, quia illuminari volebadit Judaeis: Nunquid lex nostra judicat hominem, nisi audierit ab ipso prius, et cognoverit quid faciat? Volebant enim illi perverse ante esse damnatores quam cognitores. Sciebat enim Nicodemus, vel potius credebat, quia si tantummodo eum vellent patienter audire, forte similes fierent illis qui missi sunt tenere, et maluerunt credere. Illi responderunt, ex praejudicio cordis sui, quod et illis: Numquid et tu Galilaeus es? Id est, quasi a Galilaeo sedu
Abbreviated transcription (Latin):
Illis quispe ꝑiclitantur: hocdicit. Ne tardes conuerti ad diĩm: neq dif-
feras dedie indiem. Subito enim ueniat ira illius: & intempore undicte
disperdec te. Illis qui desꝑatione ꝑiclitantur: quid dicit.  Inquacunq
die iniquus conu̾sus fuerit: om̃s iniquitates eius obliuiscar. Propt̾ illos
gͦ qui desꝑatione ꝑiclitantur : proposuit indulgentiȩ portum. Propt̾
illos quispe periclitantur : & dilationibus illuduntur. fecit diem
mortis incertum. Quando ueniat ultimus dies: nescis. Ingratus es qͥa
hodiernum habes: in quo corrigaris. Sic gͦ adistam mulierem. Nec ego
te damnabo. S facta secura de praeterito: caue futura. Nec egotẽ daminabo
ui : quod cominisisti : obserua quod praecepi. ut inuenias quod pro-¬

Expanded text:
Illis qui spe periclitantur, hocIllis qui spe periclitantur, hocferas de die in diem, ne subito ueniat ira illius. in euangelio autedisperdet te . Illis qui desperatione periclitantur, quid dicit? In quacumque die iniquus conversus fuerit, omnes iniquitates ejus obliviscar . Propter illos ergo qui desperatione periclitantur, proposuit indulgentiae portum: propter illos qui spe periclitantur et dilationibus illuduntur, fecit diem mortis incertum. Quando veniat ultimus dies, nescis. Ingratus es, quia hodiernum habes, in quo corrigaris? Sic ergo ad istam mulierem, Nec ego te damnabo; sed facta secura de praeterito, cave futura. Nec ego te damnabo: delevi quod commisisti, observa quod praecepi, ut invenias quod pro