comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uł claudi. uł quãuis alia pena affician¬
tur. s infuturo sic̃ apłs ait unusquisq
onus suũ portabit. Ieronimꝰ suꝑ execbi¬
elem dic̃ in nob̾ ẽẽ quasi patrem sug
ꝓles. Nepos si decreuerit facere. uł oꝑe
compleuerit. Pronepos si ñ solũmꝰ fece¬
rit qͦd inalum ẽ. s ȩtiã in suo scelereglo¬
rietur. ⁊ hoc ẽ quarta generatio ñ qđ
tres precedant generationes. s dicitur
quarta. quia quarto loco aprimo motu
qui ẽ quasi pat̾ posita. Deus gͦ pͥmũ
ad dampnationẽ. s terciã ⁊ quartã ge¬
nerationẽ quȩ sunt pecc̃a ad mortem.
Ad ꝓbationẽ euius rei qͦd scilieet pͥmꝰ
motus ñ punit᷑ cam peccante. dũ irri¬
deret nuditatẽ patris. ñ ipse qui risit
s filius sententiam suscepit. Maledictus
enĩ iusticia ẽ ut pat̾ peccauerit. ninfi
originale ⁊actuale pecẽm. nẽ indif¬
ferenter de pecc̃o agendũ est de qͦhec .iuiiͦ.

Expanded text:
l claudi, vel quavis alia poena afficianl claudi, vel quavis alia poena afficiantur. Sed in futuro, sicut Apostolus ait: « Unusquisque onus suum portabit . » Hieronymus super Ezechielem dicit in nobis esse quasi patrem suggproles. Nepos si decreverit facere, vel si opere compleverit; pronepos si non solum fecerit quod malum est, sed etiam in suo scelere glorietur, et haec est quarta generatio, non quod tres praecedant generationes, sed dicitur quatuor, quia quarto loco a primo motu, quia est quasi pater posita. Deus ergo primad damnationem, sed tertiam et quartam generationem, quia sunt peccata ad mortem. Ad probationem cujus rei, quod scilicet primus motus non punitur, Cham peccante dum irrideret nuditatem patris, non ipse qui risit, sed filius sententiam suscepit. « Maledictuenim justitia est, ut pater peccaverit, et in filoriginale et actuale peccatum. Nunc indifferenter de peccato agendum est. De quo haec quatuor
Abbreviated transcription (Latin):
ñ portabit iniquitatẽ filii. Ad hoc uidet᷑
contrariũ qđ dicitur in exodo. Ego red¬
dam iniquitatẽ patrũ in filios. interciã
n quartã ꝓgeniem. his qui oderunt me.
S siẽ ieronimꝰ dicit hoc dictũ ẽ de filiis
imitantib mala patrũ. qͦd innuitur ꝑ
finem illitis auctoritatis. his qͥ odert̃ me.
Si enĩ filius ñ untitatur pecc̃a patris.
ñ inde puitur. Oppouitur si deimitan¬
tibus illud intelligendum ẽ. quare so¬
lummꝰ usq interciam ⁊ quartam ꝓge¬
niem dixit. Cum om̃s qui imitantur
peccã parentũ in quantalibet sint ge¬
neracione illis teneant᷑. Quod ita sc̃i
soluunt. Ideo dictum ẽ interciam et
tam magis solet hoc euenire. ut fi¬
liĩ imitentur facta patrũ. cũ adhuc
eis nota ⁊uelud p̃sentia sint. Augu¬
stinus de temꝑali pena illud exponit.
quia in ultione parentũ pumuntur
sepe filii temꝑaliter. ꝓ pecc̃is parentũ
ut nascant᷑ ceci. uł post ortũ fiant ceci.¬

Expanded text:
n portabit iniquitatem patris . » Ad hoc videtur contrarium quod dicitur in Exodo: « Ego reddam iniquitatem patrum in filios in tertiam et quartam generationem his qui oderunt me . » Sed, sicut Hieronymus dicit, hoc dictum est de filiis imitantibus mala patrum, quod innuitur per finem hujus auctoritatis, « his qui oderunt me. » Si enim filius non imitatur peccata patris, non inde punitur. Opponitur: Si de imitantibus illud intelligendum est, quare solummodo usque in tertiam et quartam generationem dicitur, cum omnes qui imitantur peccata patrum in quantalibet generatione sint, illis teneantur? Quod sancti ita solvunt: ideo dictum est in tertiam et tam magis solet evenire hoc 1090 ut filii imitentur facta patrum, cum adhuc eis nota et velut praesentia sint. Augustinus de temporali poena illud exponit, quia in ultionem parentum puniuntur saepe filii temporaliter pro peccatis parentum, ut caeci nascantur, vel post ortum fiant ve
Abbreviated transcription (Latin):
peceati ẽ. qr eũ infunditur corꝑi inuenit
nione contrabit peccatũ illuo. S si hoc
eẽt: non origuiale s actuale dici debe¬
ret. Si enĩ ex delectatione ẽ hoc pecẽm:
non ẽ alienum s ꝓpͥe uoluntatis. cũ au¬
gustinꝰ ⁊ali uocent illud alienũ. Au¬
gustinus in libro de baptismo paruulo¬
rum. Manifestum est alia eẽ ꝓpria uni¬
cuiq pecc̃a. in quib hii tm̃ peccant
quorum sunt pecc̃a. aliud illud unũ
in quo omnes peccauert̃. Itaq dicendũ¬
ẽ. Putamus occultã ẽẽ iusticiã dĩ qua
illuis pecẽi anima tenetur rea. qͦd non
ẽ in sua potestate uitare ⁊ qͦd ipsa ꝓpria
uroluntate ñ cõmisit. Ut enĩ ait apostolus
in comprehensibilia iudicia dĩ. ⁊ inuesti¬
gabiles uiȩ enus. Solet ętiã queri utrũ
uoluntariũ. uł necessariũ illud sit pecc̃m.
S. qͥd non sit uoluntariũ constat ꝑ sup᷑¬

Expanded text:
peccati, quia cum infunditur corpori, invenit peccati, quia cum infunditur corpori, invenit tione contrahit peccatum illud. Sed si hoc esset, non originale, sed actuale dici deberet. Si enim ex delectatione est hoc peccatum, non est alienum, sed propriae voluntatis, cum Augustinus et aliqui vocent illud alienum. Augustinus in lib. De baptismo parvulorum: Manifestum est alia esse propria unicuique peccata, in quibus hi tantum peccant quorum sunt peccata. Aliud illud unum in quo omnes peccaverunt. Itaque dicendum putamus occultam esse Dei justitiam, qua illius peccati anima tenetur rea, quod non est in sua potestate vitare, et quod ipsa propria voluntate non commisit. Ut enim Apostolus dicit: « Incomprehensibilia sunt judicia Dei, et investigabiles viae ejus . » Solet etiam quaeri utrum voluntarium sit, vel necessarium illud peccatum. Sed quod non sit voluntarium constat
Abbreviated transcription (Latin):
eo quẽ genuerunt circũcisi. quomͦ
etiã palea quȩ oꝑe humauo tanta di¬
ligentia separatur: manet tñ infructu
qui de purgato tritico nascitur: ita pec¬
catum qͦd mundatur ꝑ baptismũ manet
in eis quos genuerunt baptizati. Item
in eodem. Ex hoc enĩ giguit qͦd adhuc
uecustũ trahit. non ex hoc qͦd innouita¬
te ꝓmouit eũ uit̾ filios dei. Non enim
generant parentes filios sedm illã ge¬
nerationẽ qua denuo sunt nati. s pociꝰ
scđm eã qua carnaliter ⁊ ipsi pͥmũ st̃
generati. ¶ Preterea solet queri qua
iusticia deneatur pecc̃o illo anima in¬
nocens. a deo creata. cũ non sit in pote¬
state sua illud uitare. Non enĩ in pote¬
state lib̾i arbitrii ẽ illud uitare uł ñ.
cũ nondũ utatur libero arbitrio. ⁊cũ
ñ sit pͥus in corꝑe illo qm sit obnoria
illi peccato. Quod ita soluunt quidam.
Ideo anima qͣmuis extraduce ñ sit
s nouit a deo creata. ⁊ munda. rea illius

Expanded text:
eo quem genuerunt circumcisi; quo modo eo quem genuerunt circumcisi; quo modo et palea quae humano opere tanta diligentia separatur, manet tamen in fructu qui de purgato tritico nascitur: ita peccatum quod mundatur per baptismum, manet in eis quos genuerunt baptizati. Item in eodem: Ex hoc enim gignit quod adhuc vetustum trahit, non ex hoc quod in novitate promovit eum inter filios Dei. Non enim generant parentes filios suos secundum generationem illam qua denuo sunt nati; sed potius secundum eam qua carnaliter et ipsi primum sunt generati. Praeterea solet quaeri qua justitia teneatur peccnocens a Deo creata, cum non sit in potestate sua illud vitare. Non enim est in potestate liberi arbitrii illud vitare, vel non, cum nondum utatur libero arbitrio, et cum non sit prius in corpore illo, quam sit obnoxia illi peccato. Quod ita solvunt quidam: ideo anima illa, quamvis ex traduce non sit, sed noviter a Deo creata et munda, rea est illius
Abbreviated transcription (Latin):
habent carnẽ peccatricẽ non qđ in car¬
ne sit pecẽm: s causa pecc̃i. Augustinꝰ
de fide ad petrũ. Dũ sibi inuicem uir
⁊mulier miscentur ut filios generent.
sine libidine non ẽ parentũ coneubitꝰ.
Ob hoc filioꝵ ex eoꝵ carne nascentiũ
ñ potest sine pecc̃o ẽẽ conceptꝰ. uͥ pecc̃m
in paruulos ñ transmittit ꝓpagatio. s li¬
bido. Apparet itaq qđ in ipsa concepti¬
one transmittit᷑ peccatũ originale. qr nͥ
conceptio sic fieret in carne. anima ex
carnis unione concupiscentiã ñ con¬
traberet. Si querat᷑ quid illa corruptio¬
fectum pot̃ sciri. ut uase scitur ẽẽ ui¬
cium. ꝑ hoc qd reddit uinũ acidum.
Item solet queri cũ parentes alicuius
nali. quomͦ potest filius ab illis contra¬
here pecẽm illud. Quod augustinus in
libro de baptismo paruulorũ his simi¬
litudinib ostendit. Quomͦ preputiũ ꝑ¬
circũ cisionem aufertur. manet tñ in

Expanded text:
habent carnem peccatricem, non quod in carhabent carnem peccatricem, non quod in carne sit peccatum, sed causa peccati. Augustinus De fide ad Petrum: Dum et mulier miscentur ut filios generent, sine libidine non est parentum concubitus: et ob hoc filiorum eorum ex carne nascentium non potest esse sine peccato conceptus, ubi peccatum in parvulos transmittit, non propagatio, sed libido. Apparet itaque quod in ipsa conceptione transmittitur peccatum originale, quia nisi conceptio in carne sic fieret, anima ex carnis mistione concupiscentiam non contraheret. Si quaeratur quid sit illa corruptiofectum potest sciri, ut in vase scitur esse vitium, per hoc quod reddit vinum acidum. Item solet quaeri: Cum parentes alicujus nali, quomodo potest filius ab illis contrahere peccatum illud? Quod Augustinus 1088 in libro De baptismo parvulorum his similitudinibus ostendit. Quomodo prcircumcisionem aufertur, manet tamen in
Abbreviated transcription (Latin):
ost hoc uidendũ ẽ quare dicatur
qͦd ab origine contrahitur .i. aparentibus
qñ generat᷑ aliqͥs traducit ipsũ peccatũ.
Unde dauid. In peccatis concep̃ me mat̾
mea. Hic pot̾ opponi hoc mͦ. Cũ aliqͥs
sunt extraduce. ⁊ in ipsa ꝓpagatione car¬
nis. nondũ infunditur anima ut phi¬
sici dicunt. s iam effigiato corꝑe. Qꝙ¬
exodo dicens. Si quis ꝑcusserit mulie¬
si adhuc informe fuerit multabitur
pecunia. Quod si formatũ fuerit. red¬
matum ẽ. Et omne peccatũ anime ẽ.
Quomodo gͦ in illo semine pecc̃m eẽ¬
potest: Sieut enĩ om̃is uirtus in aĩa.
ita nomẽ pecc̃m. Ad quod pot̾ dici qͦd
ñ solum anima obnoxia ẽ uineulo
originalis pecẽi. s etiã caro. ñ quod in
carne sit peccatũ illud. s ex corruptio¬
ne carnis illud contrahit anima. Hisi
enĩ caro in concupiscentia traduceret᷑.
cem. s similem carni peccati. qm̃ caro
illa ñ exconcupiscentia uiri. de mat᷑
fuit ꝓpagata. s oꝑatione sp̃e sc̃i. Ceteri

Expanded text:
ost hoc videndum est quare dicatur quia ab origine trahitur; id est a parentibus, quando generatur, aliquis traducit ipsum peccatum. Unde David: « In peccatis concepit me mater mea . » Hic potest opponi hoc modo: Cum sunt ex traduce, et ipsa propagatione carnis nondum infunditur anima, ut physici dicunt, sed jam effigiato corpore; qudit, dicens: « Si quis percusserit muliesi adhuc informatum fuerit, multabitur pecunia; quod si formatum fuerit, redmatum est, et omne peccatum animae est; quomodo ergo in illo semine peccatum poterit esse? sicut enim virtus in anima, ita et omne peccatum. Ad quod potest dici quod non solum anima obnoxia est vinculo originalis peccati, sed etiam caro; non quod sit in carne sit illud peccatum, sed ex corruptione carnis illud contrahit anima; nisi enim caro in concupiscentia traduceretur,cem, sed similem carni peccati, quoniam illa caro non ex concupiscentia viri de matre fuit propagata, sed operatione Spiritus sancti. Caeteri
Abbreviated transcription (Latin):
ñ uidetur ab sonum si ⁊ dicatur necessa¬
rium. Siquis quęrit iterũ cũ deus qui
fec̃ animã ipsam immaculatã. sciat eã
pore. ⁊ sic dampnari. quare eã corꝑi con¬
iungit: respondemus hoc idem qđ suꝑuis.
scilicet occultam iusticiam dei eẽ. P¬
Solent quidã sic opponere. Cũ anima in
pecc̃i habet. Itaq nũqͣm talis ẽ qualis cre¬
atur adeo. Creatur namq a deo inocets.
s uũquã ẽ in nocens. cũ sit maculata qͣm
dam.i. excreatione nullã maculam ht̃.
nita talis ẽ quantũ adcreationẽ qualem
ereauit eam deus. Semꝑ enĩ bona est et
munda. quantũ adcreationẽ ¶ Pret̾ea
qͦa ex ipsa creatione una sit habilior ad
intelligendũ. ad memoriter retinendũ
qͣm alia. qͦd satis ꝓbabile ẽ. Opponitur
Qd̾ si discedunt a corꝑe ante baptismũ.
equalem habent pęnam. Si statim post
baptismũ: equalem coronã. Et ita uidet᷑
qͦad in ipsa creatione indifferentes sint.
S sicut iam diximus intractatu liberi

Expanded text:
n videtur absurdum quod dicatur necessarium. Si quis iterum quaerit: Cum Deus qui facit animam ipsam immaculatam, sciat eam pore, et sic damnari; quare eam corpori conjungit? Respondemus hoc idem quod superius: scilicet occultam Dei justitiam esse. Solent quidam sic opponere: Cum anima in peccati habet. Itaque nunquam talis est qualis creatur a Deo. Creatur namque a Deo innocens; sed nunquam innocens est cum sit maculata cum dam, id est ex creatione nullam maculam habet: et ita talis est quantum ad creationem, qualem creat eam Deus. Semper est enim bona et munda quantum ad creationem. Propterea quod ex ipsa creatione una sit habilior ad intelligendum et memoriter retinendum quam alia: quod satis probabile est. Opponitur: Quod si decedant a corpore ante baptismum, aequalem habent poenam; si statim post baptismum, aequalem habent coronam, et ita videtur quod in ipsa creatione indifferentes sint. Sed, sicut nos jam diximus in Tractatu liberi
Abbreviated transcription (Latin):
uacri purificationẽ querere. ⁊abin¬
gressu eccłie paululum temperare.
Nec hoc dicentes culpam deputamꝰ
conuigium. s quia illa licita com¬
mixtio coniugii sine uoluntate car¬
nis fieri ñ potest. ideo a saeri ingres¬
su loci abstinendum ẽ quia ipsa uo¬
luntaᷤᷤ sine culpa nullatenus fieri
potest. Nos aut̃ si pͥores auctoritates
n rationes sequi uolumus. determi¬
nemus beatum gregoriũ hoc dixis¬
se de illa uoluntate. idest immod̾a¬
da libidine ꝓqua explenda coniu¬
ges frequenter coeunt. ñ quia hoc¬
semꝑ faciant. s quia nulli sunt
tare. Quia igitur talem uoluntatẽ
clesiȩ post suã cõmixtionẽ temꝑant.
breuiter inquiramus. Sunt gͥ
tria bona conuigii. fides. ꝓles. et¬
sacramentũ. de quib sic dieit aug̃.
Bonum nuptiarum triꝑtitum est.¬
fides. ꝓles. ⁊ sacramentũ. In fide at¬
tenditur ne preter uinculũ conu¬
gale cũ altero uł altera coeat᷑. In
ꝓle ut diligenter suscipiatur. reli

Expanded text:
acri purificationem quaerere et ab ingressu Ecclesiae paululum se temperare. Nec hoc dicentes culpam deputamus esse conjugium; sed, quia ipsa licita admistio conjugum sine voluptate carnis fieri non potest, a sacri loci ingressu abstinendum est; quia ipsa voluptas sine culpa nullatenus esse potest. Nos autem si priores auctoritates et rationes sequi volumus, determinemus beatum Gregorium hoc dixisse de illa voluptate, id est immoderata libidine pro qua explenda conjuges frequenter coeunt; non quia semper hoc faciunt, sed quia nulli sunt per evitare. Quia igitur talem voluptatem clesiae post suam commistionem temperababreviter inquiramus. Sunt igitur tria bona conjugii: fides, proles, sacramentum; de quibus sic dicit Augustinus: Bonum nuptiarum trifides, proles, sacramentum. in fide adtenditur, ne praeter uinculum coniugale cum altera uel altero concumbatur; in prole, ut amanter su
Abbreviated transcription (Latin):
derium conueniant. Et enĩ hoc ma¬
nifestissime liquet ꝑ exemplũ patͥ¬
arche iacob. qui rachel magis quã
liam sibi copulari uoluit causa pul¬
critudinis. dicente scriptura. Lia lip
cob ait. Pro rachel filia tua seruiã¬
tibi septem annis. Idem in deutero¬
nomio declaratur his uerbis. Si ui¬
deris in numero captiuoꝵ mulie¬
rem puleram n amaiu̾s eam. nuolu¬
eris eam habere. introduces eam in
domũ tuã. Ꝙ bonares comugium
uia uͦ sunt quidã heretici qͥ dete¬
ftantur nuptias nuidicant esse¬
dampnabilem uiri ⁊mulieris copłam
conugalem. ad presens dicendum ẽ
utrũ bona uł mala res sit conuigiũ.
A ffirmamꝰ gͦ coniugiũ rem ẽẽ bo¬
nam. ⁊ nullomodo malã. qͦd apparet

Expanded text:
derium conveniant. Etenim hoc maderium conveniant. Etenim hoc manifestissime liquet per exemplum patriarchae Jacob, qui Rachel magis quam Liam sibi copulare voluit causa pulchritudinis, dicente Scriptura: Lia lippcob ait: Serviam tibi pro Rachel filia tua septem annis . Eadem res in Deuteronomio declaratur his verbis: Si videris in numero captivorum mulierem pulchram et adamaveris eam, voluerisque habe Quod bona res sit conjugium. Quia vero sunt quidam haeretici qui detestantur nuptias et judicant damnabilem viri et mulieris copulam conjugalem; ad praesens dicendum est utrum res bona an mala conjugium. Affirmamus igitur conjugium rem esse bonam et nullo modo ma
Abbreviated transcription (Latin):
n matrimoniũ dicit᷑ ab instituti¬
one creatoris antequã homines pec¬
cassent sumpsit exordiũ. Legimus
enĩ ingenesi facta pͥma muliere
hanc relinquet homo patrẽ ⁊ matrẽ
am nunc demonstrandũ ẽẽ arbitror
post peccatũ adȩ. euitatio fornicatio¬
nis. iuxta apłm dicentẽ. Unus quisq
habeat ꝓpͥam uxorem ꝓpt̾ fornicati¬
onem. P̃ reterea sunt aliȩ honeste
causȩ de quib tñ nichil uł parum
seriptum inuenimus. uelut inimi¬
corum recordatio ipacis redintegra¬
tio. Sunt nalie minus honeste. sicut
uiri mulieris ue pulcritudo. quȩ ami¬
mos amore inflaminatos frequent̃
impellit ad meundũ coniugium. ut
suum ualeant implere desideriũ.
Questus quoq namor diuiciarum
frequenter ẽ causa conuigii. ⁊ quedã
alia quȩ ꝑse quisq animaduertere
potest qui diligentiã adhibere uolui̾t.
dinem uł alias. Constat enim coniu¬
ges fieri quicũq excominun eon¬
sensu se inuicem recipiunt. quãuis
amore inflãmati adexplendũ desi¬

Expanded text:
 matrimonium appellatur ab institutione Creatoris antequam peccassent homines sumpsit exordium. Legimus enim in Genesi, facta prima muliere, hanc retinguet homo patrem et matrem am nunc demonstrandum est, arbitror,post peccatum Adae vitatio fornicationis, juxta Apostolum dicentem: Unusquisque habeat propriam propter fornicationem . Praeterea sunt aliae honestae causae de quibus nihil vel parum scriptum invenitur, velut inimicorum reconciliatio et pacis redintegratio. Sunt etiam aliae minus honestae, sicut viri vel mulieris pulchritudo; quae animos amore inflammatos frequenter impellit ad ineundum conjugium ut suum valeant explere desiderium. Quaestus quoque et amor divitiarum frequenter causa est; et quaedam alia quae per se animadvertere potest quicunque diligentiam adhiberdinem vel alias. Constat enim conjuges fieri quicunque ex communi consensu se invicem recipiunt, quamvis amore inflammati ad explendum desi
Abbreviated transcription (Latin):
habet culpam. Si aut̃ opponat ali¬
quis dicens omnẽ carnis delecta¬
tionem eẽ malã n peccatũ. sine
qua ñ potest fieri coitus coniuigał.
respondemus equidem. qͦd talis dele¬
ctatio peccatũ ẽ. qr peccati pena est.
s tñ non omnis delectatio caruis pec¬
catum ẽ. Et enĩ uerisimile ẽ. carnẽ¬
requiescendo pꝰ fatigationẽ. comeden¬
do pꝰ esuriem. Delectatio namq tał
omni homini naturalis ẽ. pꝰ pͥmoꝵ¬

Expanded text:
habet culpam. Si autem opponit alihabet culpam. Si autem opponit aliquis dicens omnem carnis delectationem esse malam et peccatum sine qua non potest fieri coitus conjugalis, respondemus equidem quod talis delectatio mala est, quia peccati poena est; sed tamen non omnis carnis delectatio peccatum est. Etenirequiescendo post fatigationem, et comedendo post esuriem. Delectatio namque talis omni homini naturalis est p
Abbreviated transcription (Latin):
am adpresens uidetur inquirendũ.
an tociens peceent uir ⁊ mulier qͦ¬
ciens commiscent᷑. Seiendũ ẽ gͥ qd
coitus cũ extranea muliere pecc̃m
ẽ. Omnis aut̃ ille concubitus qui
cũ ꝓpria uxore si fiat solummꝰ pex
bilis. Unde augustiꝰ in libro de bono
nuptiarũ. Hoc qđ coniugati uicti
concupiscentia utunt᷑ inuicem ultra
necessitatẽ liberos ꝓcreandi. ponã in
his ꝓquib cottidie dicitur. dimitte no
illorũ coitus eẽ eulpabilis qui cũ suis
conugib causa ꝓlis generande. Im
cultum dei educandȩ commiscent᷑.
uł qui suis conuigib exigentibus.
debitũ carnis reddunt. Hoc enĩ ex
auctoritate domini uidetur approba¬
ri. quod post diluuiũ eũ homines¬
iam sine concupiscentia carnis cõ
erem ad generandũ precep̃ copula¬
ri dicens. Crescite ⁊ multiplicamini.
coniuges causa ꝓlis coeuntes ñ pec¬
nerandi gr̃a eulpam ñ habet. concu¬
piscentiam uͦ saciandi. s tm̃ cũ con¬
iuge ꝓpter thori fidem uenialem

Expanded text:
tur inquirendum an toties peccent vir et mulier quoties commiscentur. Sciendum est igitur quod coitus cum extranea muliere peccatum est. Omnis autem ille coitus qui cum propria conjuge, si fiat solummodo pro bilis. Unde Augustinus de bono nuptiarum: Hoc quo conjugati victi per concupiscentiam utuntur invicem ultra necessitudinem liberos procreandi, ponam in iis pro quibus quotidie dicitur: Dimitte nobillorum coitus culpabilis qui cum suis conjugibus causa prolis generandae et in cultum Dei educandae commiscentur; vel qui suis conjugibus exigentibus reddunt carnis debitum. Hoc enim ex auctoritate Domini videtur approbari, quod post diluvium cum jam homines sine concupiscentia carnis non erem ad generandum praecepit copulari, dicens: Crescite et multiplicamini .conjuges causa prolis coeuntes non pecnerandi gratia non habet culpam; concupiscentiae uero satiandae, sed tamen cum coniuge, propter tori fidem u
Abbreviated transcription (Latin):
Apłs quoq dic̃. Uirgo ñ peceat si nu¬
bit. Constat gͦ rem bonã eẽ comugiũ.
cuius opus .i. sexuũ commistio inter
pͥmos homines ⁊ eorum successores
sine carnis incentiuo ⁊ardore libi¬
dinis om̃i tempore compleretur. si
homines in obedientia sui condito¬
ris ꝑmansissent. Et sic̃ elemosinam
dare bonũ ẽ ⁊⁊ remunerabile. ita coi¬
tus uiri ꝯmulieris bonus ẽẽt ir¬
munerabilis. qui tunc ageret᷑ sine
one sua carnalem concupiscentiã
incurrerunt. sine qua nequeunt iur
⁊mulier commisceri. lecirco factus
ẽ actus ille malus ⁊ rep̃hensibilis.¬
genesim ad litt̾am de ꝯitigio loq̃ns
his u̾b̾. Qd̃ sanis posset officium ẽẽ¬

Expanded text:
s quoque dicit: Virgo non peccat si nubat . Constat itaque rem bonam esse conjugium. Cujus opus, id est sexuum commistio inter primos homines et eorum successores sine carnis incentivo et ardore libidinis omni tempore compleretur, si homines in obedientia sui Creatoris permansissent. Et sicut eleemosynam dare bonum est opus et remunerabile, ita coitus viri et mulieris bonus et remunerabilis esset qui tunc ageretur absqone sua carnalem concupiscentiam incurrerunt, sine qua nequeunt vir et mulier commisceri; idcirco factus est actus ille malus et reprehensibilisGenesim ad litteram de conjugio loquens his verbis: Quod sanis posset esse officium a
Abbreviated transcription (Latin):
clesiam. Preterea sunt nalia bona¬
coniugii. ut uitatio fornicationis.
n ameicia uiri ⁊ mulieris. ex soci¬
etate ꝓcedens coniugali. ⁊ aliqñ
pax inter homines sibi pͥus hos¬
tiliter aduersantes. Sciendũ ẽ aut̃
inter aliquas ꝑsonas aliqñ contra¬
hi coniugium in quo tñ nullum
de p̃dictis bonis potest inueniri.
Contungit aut̃ ut aliqui comiun¬
gantur non causa ꝓlis s ꝓuitando
malo fornicationis. ex quorũ con¬
iunctione nec inter ipsos. nec int̃
alios amor nconcorclia ꝓuenit. De¬

Expanded text:
clesiam. Praeterea sunt alia conjugii bona velut vitatio fornicationis et amicitia viri et mulieris ex societate procedens conjugali; et aliquando pax inter homines sibi prius hostiliter adversantes. Sciendum est autem inter quasdam personas aliquando contrahi conjugium in quo nullum tamen de praedictis bonis potest inveniri. Contingit enim ut aliqui conjungantur non causa prolis, nec pro vitando malo fornicationis; ex quorum conjunctione nec inter ipsos nec inter alios amor aut concordia provenit.
Abbreviated transcription (Latin):
opossibile ẽ ut iniquitas alii nocet.¬
pͥus ledat hominem iustum in
quem tendit: quã cor iniustũ uñ
nem uocat: inuisibile aut̃ eum
qui uocatus uenit. illuminat. Omĩa
gͦ narrat mirabilia dĩ: qui credens.
uisibilib. ad intelligenda inuisibilia
ꝑsequentem fugiunt. qͣm qui ꝑre¬
euntem secunt᷑: quia utilius est eũ
hostem habere quã principem .:

Expanded text:
possibile est ut iniquitas prius laedat hominem justum in quem tendit, quam cor injustum undenem vocat; invisibile autem, eum qui vocatus venit, illuminat. Omnia ergo narrat mirabilia Dei, qui credens visibilibus, ad intelligenda invisibilia persequentem fugiunt, quam qui praeeuntem sequuntur: quia utilius est eum hostem habere, quam principem.
Abbreviated transcription (Latin):
ñ sit officium. Quo donec ueniat᷑
magis debent patres qci dominant᷑
qͣm serui tolerare quod seruiunt.
ocus suꝑior sine quo regi populuᷤ
appetitur. Unde ocium sc̃m querat
dilectio ueritatis: negotiũ iustũ sus¬
cipiat necessitas dilectionis. De uita¬
ta carnis anima ẽ: ita beata uita ho¬
rum boni finem adquẽ refertur:
tam̃ tanta ẽ in hac uita. ut potius¬
Iconstet remissione peccatorũ. quã¬

Expanded text:
non sit officium: quo donec veniatur, non sit officium: quo donec veniatur, magis debent patres quod dominantur, quam servi tolerare quod serviunt. ocus superior, sine quo regi populus appetitur. Unde otium sanctum quaerat dilectio veritatis, negotium justum suscipiat necessitas dilectionis . CLXVta carnis anima est, ita beata vita horum boni finem, ad quem refertur; tamen tanta est in hac vita, ut potius remissione peccatorum
Abbreviated transcription (Latin):
ax domestica ẽ. ordinata cohabi¬
tantium imꝑandi obediendiq
concordia. Imperant enĩ qui consu¬
lunt: sicut uir uxori. parentes filiis.
domini seruis. Obediunt aut̃ quib
consulitur. sicut mulieres maritis:
filii parentib. serui dominis. S in
domo iusti uiuentis ex fide. nadhuc
ab illa ciuitate ꝑegrinantis: etiã qui
imꝑant seruiunt eis quib uident᷑
imperare:quia ñ dominandi eupi¬
ditate imꝑant: s officio consulendi.
Nec pͥncipandi suꝑbia: s ꝓuidendi
beneficientia. De noĩe nꝯditione seruitu
omen ⁊ conditionẽ seruitutis tis
culpa genuit ñ natura. Et pri¬
ma huius subiectionis causa pec¬
catum ẽ: quia sicut scriptum est.
omnis qui facit peccatũ seruus ẽ
peccati. Unde melior ẽ eius status qͥ
famulatur homini: qͣm qui suȩ
eri patres familias. subditis as.¬
suis tanquã filiis ad colendũ
n ꝓmerendũ deum consulunt: de¬
siderantes uenire adcȩlestem do¬
mum. ubi imꝑandi necessarium

Expanded text:
Pax domestica est ordinata cohabitantium imperandi obediendique concordia. Imperant enim qui consulunt; sicut vir uxori, parentes filiis, domini servis. Obediunt autem quibus consulitur; sicut mulieres maritis, filii parentibus, servi dominis. Sed in domo justi viventis ex fide, et ab illa adhuc civitate peregrinantis, etiam qui imperant, serviunt eis quibus videntur imperare. Quia non dominandi cupiditate imperant, sed officio consulendi; nec principandi superbia, sed providendi beneficentia . CLXIV. De conditione servitutis. Nomen et conditionem servitutis culpa genuit, non natura; et prima hujus subjectionis causa peccatum est, quia sicut scriptum est, Omnis qui facit peccatum, servus est peccati . Unde melior ejus status est, qui famulatur homini, quam qui suae Veri patres familias subditis suis, tanquam filiis, ad colendum et promerendum Deum consulunt, desiderantes venire ad coelestem domum, ubi imperandi necessarium
Abbreviated transcription (Latin):
nolentem pellit e corꝑe: sccła a-¬
nimam nolentem tenet in corꝑe.
Abutraq morte communiter ha¬
betur: ut quod ñ uult anima de
operum.non nichil nouimus cũ
scimus ñ sine ratione omĩpotentẽ
facere: unde infirmus humanus
hõ post hoc corpus ꝓmittit: qͦd
in hoc corꝑe comparare neglexit.¬

Expanded text:
nolentem pellit e corpore, secunda animam nolentem tenet in corpore. Ab utraque morte communiter id habetur, ut quod non vult anima de inorum, nonnihil novimus, cum scimus non sine ratione Omnipotentem facere, unde infirmus humanus tra sibi homo post hoc corpus promittit, quod in hoc corpore comparare neglexit.
Abbreviated transcription (Latin):
cio nr̃i consensus. quo diem ma¬
xime sanctificationis inqͥnent.
idẽ lucem pie actionis uł cogita¬
dionis. erroribus obnubilent.
S nos huiusmodi mercatum.
clausis muris nr̃e urbis. idẽ cu¬
stodia uitȩ ꝑfectiosis. ꝓrsus ui¬

Expanded text:
tio nostri consensus: quo diem matio nostri consensus: quo diem maximae sanctificationis inquinent, id est lucem piae actionis, vel cogitationis erroribus obnubilent. Sed nos hujusmodi mercatum, clausis muris nostrae urbis, id est custodia vitae perfectioris, prorsus vi
Abbreviated transcription (Latin):
dia pars iuslenũ faciebat opꝰ.
npars mecdia parata erat ad
Tanta eni uersutia hostis antiqͥ¬
tantus ẽ furor malicie eius con¬
tra ȩccłiam. ut non solum pre¬
dicatores ueritatis. s ⁊⁊ ipse ppłs
dei semꝑ debeat contra uigilare.
nquasi inacie stare. Esdificantes
enim gladio accingunt᷑ renes.
cum hii qui bonis oꝑibus in¬
sistere. uł sibi commissos curãt
regulari ratione disponere.
hoc ẽ eñi uiuos lapides in ȩdi¬
ficio sc̃e ciuitatis competent̃
locare. fluxa luxurie. in se acti¬
mine uerbi dĩ satagunt restͥn¬
opuli terrȩ qui inportant
uenalia. ⁊ oĩa ad usum
ꝑdiem sabbati ut uendant.
non accipiemus ab eis in sab¬
ẽ. semꝑ uacandũ ⁊ uidendũ
quoniam dñs ipse ẽ deus. ut pꝰ
tale sabbatum liberati apeccatis
populi terrȩ nostrum ꝓphana¬
re sabbatum uenalia inferendo.¬
in die sanctificata. quoniã in¬
mundi sp̃c mundiciam cordis
maculare nituntur. ⁊ ingerere
illecebras uiciorum. accepto pre¬

Expanded text:
 pars juvenum media faciebat opus, et pars media parata erat ad Tanta ntantus est furor malitiae ejus contra Ecclesiam, ut non solum praedicatores veritatis, sed ipse populus Dei semper debeat contra vigilare, et quasi acie stare. Aedificantes enim gladio accingunt renes, cum ii qui bonis operibus insistere, et sibi commissos curant regulari ratione disponere hoc est enim vivos lapides in aedificio sanctae Trinitatis competenter locare, fluxa luxuriae in se acumine verbi Dei satagunt restrinoque terrae qui inportant venalia et omnia ad usum per diem sabbati ut vendant non accipiemus ab eis in sabm, semper vacandum et videndum, quoniam Dominus ipse est Deus; ut post tale sabbatum liberati a peccatis populi terrae nostrum profanare sabbatumin die sanctificata, quando immundi spiritus munditiam cordis maculare nituntur, et ingerere illecebras vitiorum accepto pre
Abbreviated transcription (Latin):
labes. exsiccata. galaad. aceruus
testimonii. Haãs ergo significat
serpentem antiquum. qui ẽ pͥu¬
ceps ammonitarũ idẽ heretico¬
rum. Hic ẽ enĩ popłs meroris.
qui ñ habet gaudium sp̃e sc̃i.
qui disponit fedus eũ popło ec¬
clesie. ut eruat oculos ei dexͥes.
iusum scilicet sane northodoxe
fidei. Sinistrum relinquit ocu¬
lum. ut scilicet praua tantũ
sentiant. S mens fideliũ exsi¬
cata a sorde uiciorum aceruũ
testimonii. idẽ sententias sac̾¬
scripturȩ congerit. quib uiri¬
res fide trinitatis insignes. uer¬
sutias diaboli. ⁊ hereticoꝵ de¬

Expanded text:
Jabes exsiccata; Galaad acervus Jabes exsiccata; Galaad acervus testimonii; Naas ergo significat serpentem antiquum, qui est princeps Ammonitarum, id est haereticorum. Hic est enim populus moeroris, qui non habet gaudium Spiritus sancti, qui disponit foedus cum populo Ecclesiae, ut eruat oculos dextros, visum scilicet sanae orthodoxae fidei. Sinistrum relinquit oculum, ut scilicet prava tantum sentiat. Sed mens fidelium exsiccata a sorde vitiorum, acervum testimonii, id eScripturae congerit: quibus virires fide Trinitatis insignes versutias diaboli et haeretico
Abbreviated transcription (Latin):
designatur. Item de saul
ecundũ aliam figurã signi¬
ficat saul xp̃m. Saul asinas
batris querens in regem assũp¬
tus ẽ ⁊ saluator apatre missus
adoues quȩ ꝑierant domꝰ isrł.
suꝑ cunctum popłm in regẽ
constitutus ẽ. Hoc enĩ signifi¬
cant asine quod oues. Sauil ar¬
Saul a samuele ẽ unctus. ⁊ u¬
nigenitus a patre. sp̃uali unc¬
tione delibutus. Abrimero sa¬
ul suꝑeminebat. quia capud
naas ammonites.⁊ pugnare
cepit aduersus iabes galaad.
dixeruntq om̃s uiri iabes ad
naas. habeto nos federatos.
seruiemus t. & respoudit ad eos
aduersus labes galaad. dixert̃q
omnes uiri iabes adnaas. Habeto
nos federatos ⁊ seruiemus tibi.
Et respondit ad eos naãs ãmoni¬
tes. In hoc feriã uob̾cum fedus.
ut eruam omnium uestrũ ocłos
dextros. Bellum naãs ⁊exercitꝰ
eius contra isrł. bellũ significat
diaboli ⁊ hereticorũ contra eccłiã.
Naas enim interpretat᷑ serpens.
ammon. comprimens uel co¬
angustans. uel popłs meroris.

Expanded text:
I. Item de Saul. Secundum aliam figuram Saul significat Christum. Saul asinas patris quaerens, in regem assumptus est, et Salvator a Patre missus ad oves, quae perierant domus Israel, super cunctum populum in regem constitutus est. Hoc enim significant asinae, quod oves.Saul a Samuele est unctus, et unigenitus a patre spirituali unctione delibutus. Ab humero Saul supereminebat, quia caput Naas Ammonites et pugnare coepit adversus Iabesgalaad dixeruntque omnes viri Iabes ad Naas habeto nos foederatos et serviemus tibi et respondit ad eos adversus Jabes Galaad. Dixeruntque omnes viri Jabes Galaad ad Naas: Habe nos foederatos, et serviemus tibi. Et respondit ad eos Naas Ammonites: In hoc feriam vobiscum pactum, ut eruam omnium vestrum oculos dextros. Bellum Naas, et exercitus ejus contra Israel, significat bellum diaboli et haereticorum contra Ecclesiam. Naas interpretatur serpens, Ammon comprimens vel coangustans, vel populus moeroris.
Abbreviated transcription (Latin):
onis. Merito aut̃ sic uocatur. qui
differt conuerti in melius. finees.
oris obduratio. uel ori parcens. Du¬
os finees sacerdotes legimus. alte

Expanded text:
onis, merito autem sic vocatur, qui differt converti in melius. Phinees oris obduratio, vel ori parcens. Duos Phinees sacerdotes legimus: alte
Abbreviated transcription (Latin):
aber ferrarius non inuenie¬
batur in om̃i terra isrł̃. Caue¬
rant enĩ philistiim ne forte face¬
eut hebre gladium aut lanceã.
cos ⁊ ꝑfalsos xp̃ianos studet ꝓhi¬
here ne sint doctores ineccłia.
qui spiritalia arma faciant.⁊ no¬
bis adpugnandũ tribuant. Pa¬
gani enĩ ꝓhibuert̃. ne xp̃iani li¬
beralibus artib imbuerentur:
heretici quoq ꝑsuasert̃ pͥncipibꝰ
ut catholici ecclesie defensores.
in exilium pellerent᷑. ut desola
tam plebem facilius seducerent.
hunc quoq antiquus hostis ab¬

Expanded text:
Faber ferrarius non inveniebatur in omni terra Israel . Caverant enim Philisthiim, ne forte facerent Hebraei gladium aut lanceam. cos, per falsos Christianos studet prohibere ne sint doctores in Ecclesia, qui spiritualia arma faciant, et nobis ad pugnandum tribuant. Pagani enim prohibuerunt, ne Christiani liberalibus artibus imbuerentur; haeretici quoque persuaserunt principibus, ut catholici Ecclesiae defensores in exsilium pellerentur, ut plebem desolatam facilius seducerent. Nunc quoque idem hostis a
Abbreviated transcription (Latin):
legit sibi saul tria milia dde isrb
erant cum saul duo milia
in maginas ⁊ in monte bethelml¬
le aut̃ cũ ionatha. in gabaa ben¬
iamn. Porro ceterũ popłm. remi¬
sit unumquẽq in tab̾nacula sua
Et ꝑcussit ionathas stationem
philistinorũ. Bene tria milia
tra hostes eccłiȩ. qui habent ꝑ¬
fectam fidem trinitatis. in qua

Expanded text:
legit sibi Saul tria milia de Israhel et erant cum Saul duo milia in Machmas et in monte Bethel mille autem cum Ionathan in Gabaath Beniamin porro ceterum populum remisit unumquemque in tabernacula sua et percussit IonPhilisthinorum . Bene tria millia ndum contra hostes Ecclesiae, qui habent perfectam fidem Trinitatis, in qua
Abbreviated transcription (Latin):
centur. Ionathas in agro culturȩ
hostes ꝓsternit. ⁊ doctores inme
uirgule quã tenebat in manu
⁊ intinxit in fauum mellis. ⁊
⁊ illuminati sunt ocłi eiꝰ. Iona¬
thas columbe donũ. hic eos signi¬
di parant sꝑnere illecebras. Hon
enim potest contra allophilos spi¬
ritales id ẽ demones uirilit̃ pu¬
gnare. qui mundi dulcedinẽ nes¬
cit declinare. Illuminati st̃ occłi
eius. ñ aduidendũ qr ante uide¬
bat: s addiscernendũ qr uetitum
facto monetur om̃is qui deo uult
militare. omnis uoluptatũ illecebraᷤᷤ
contempnere. Mel enĩ distillant la¬
stice putatur ionathas gustasse.
⁊ forte deprehensus uix precibus
popłi liberatus ẽ. Unde patet eũ

Expanded text:
vocentur. Jonathas in agro culturae vocentur. Jonathas in agro culturae hostes prosternit, et doctores in mevirgae, quam tenebat in manu, et intinxit in favum mellis, et et illuminati sunt oculi ejus . Jonathas, columbae donum, hic eos signidi parant spernere illecebras. Non enim potest contra Allophylos spirituales, id est daemones viriliter pugnare, qui mundi dulcedinem nequit declinare. Illuminati sunt oculi ejus, non ad videndum, qui ante videbat, sed ad discernendum, qui vetitum facto, monetur omnis qui Deo vult militare, omnes voluptatum illecebras contemnere. Mel enim distillant lam. De qua mystice putatur Jonathas gustasse, et sorte deprehensus, vix precibus populi liberatus est. Unde patet eu
Abbreviated transcription (Latin):
deciꝑe possit. Duplici reatu diabo¬
tendit. Philistiim aut̃ interpre¬
tantur duplex riuna hebrei tͣn¬
scuntes. Hon enĩ habemus hic ma¬
De ionatha armigero eiꝰ. xiii.¬
ixit ionathas adolescentem
armigerum suũ. ueniet tran¬
seamus adstationem phẏlistiim.
Erant aut̃ inter ascensus ꝑ quos
nitebatur ionathas transire ad sta¬
dionem phylistinoꝵ eminentes
petre exutraq parte. ⁊ quasi ĩ mo¬
dum dentium scopuli hinc inde
p̃rupti. Ionathas colũbe donum
interpretat᷑. hii sunt qui dono sp̃c
sc̃i replentur. ꝑ quos dñs hereticoꝵ
conuentus dissipat atq infugã uer¬
tit. Armiger eius sp̃ualium disci¬
puli. qui non ꝑplaua s ardua iter
arripiunt. quia sacerdotes hosti¬
bus contraire nequeunt. nisi ꝑar
tam uiam gradientes. inter utrũ
leuaq incedunt: ⁊ ad alta contẽ r¬
onathas ñ nisi ꝓuocatus ad hostes
transit: quia catholici aduersus
hereticos ñ contentionẽ cõmo¬
uent nisi pͥus adcertamen ꝓuo¬

Expanded text:
de et duplici reatu diabotendit. Philisthiim enim interpretantur duplex ruina, et Hebraei, transeuntes. « Non enim hic habemus domum maDe Jonatha et armigero ejus Dixit Jonathas ad adolescentem armigerum suum: Veni, transeamus ad stationem Philisthinorum. Erat autem inter ascensus, per quos nitebatur Jonathas transire ad stationem Philisthinorum, eminentes petrae ex utraque parte, et quasi in modum dentium scopuli hinc inde praerupti . Jonathas, columbae donum interpretatur; ii sunt qui dono Spiritus sancti replentur, per quos Dominus haereticorum conventus dissipat, atque in fugam vertit. Armiger ejus, spirituales discipuli, qui non planam, sed arduam viam arripiunt, quia sacerdotes hostibus contraire nequeunt, nisi per arctam viam gradientes, inter utrumqlaevaque incedant, et ad alta contemJonathas vero non nisi provocatus ad hostes transit, quia Catholici adversus haereticos contentionem non movent, nisi prius ad certamen pro
Abbreviated transcription (Latin):
sua remittit. eũ xp̃c ceteras na¬
tiones in peccatis derelinquit.
Et popłs qui erat cũ saul affu¬
ctus erat. ⁊ descendert̃ hebrei
in castra philistinoꝵ.Nalii abs¬
conditi sunt inspeluncis. ⁊ uiu¬
uersitᷤ popłs qui erat eũ saul
ꝑterritus ẽ. Philistiim st̃ he¬
retici. qui pari consensu adu̾sus
eccłiam conspirantes eam depo¬
pulari conantur. quib alii ab¬
iurata fide sociantur. alii dũ
fidem palam confiteri metu¬
unt. quasi in cauernis latitãt.
Harie secte uno impietatis uin¬
culo colligate. ad decipiendũ
discurrunt. Equites potentia
tumidi qui hereticos iuuant.
Nulgus sicut harena. multi¬
tudo. hereticis ꝑsuasione agg¬
gata. Uiri cũ saul remanentes.

Expanded text:
ras nationes in peccatis reliquit. Et populus, qui erat cum Saule afflictus erat, et descenderunt Hebraei in castra Philisthinorum, et alii absconditi sunt in speluncis, et universus populus, qui erat cum Saule, perterritus est. Philisthaei sunt haeretici qui, pari consensu adversus Ecclesiam conspirantes, eam depopulari conantur, quibus adunata fide sociantur, alii dum fidem palam confiteri metuunt, quasi in cavernis latent. Variae sectae uno impietatis vinculo colligatae, ad decipiendum discurrunt. Equites, sunt potentia tumidi qui haereticos juvant. Vulgus, sicut arena, multitudo haereticorum persuasione congregrata. Viri cum Saule rema
Abbreviated transcription (Latin):
tum dĩ suscipiunt. ⁊ post̾iora huiꝰ
uitȩ diligunt. ex ipsis iuste in po¬
steriora cruciabunt᷑. quȩ debent
estimare sic̃ st̾cora. Q enim testa¬
mentum dĩ assumunt. ⁊ in posti¬
ora respicientes uet̾i se uanitate
ñ exuunt. similes sunt eis qui
archam testamenti iuxta ydola
sua posuerunt. ⁊ uetera quidẽ
etiã illis nolentib cadunt. quia
omĩs caro fęnum: archa aut̃ ma¬
net in ȩternũ. secretũ scilicet te¬
stamentũ regni çȩlorum. ubi ẽ
aurei ⁊ quinq mures quos fecer̃
philistii post plagas suas ⁊attuler̃
ad archam. significant. qr carnales
quinq sensib corꝑeis dediti. cũ a
dño fuergnt correcti scelera sua
cognoscentes. iuste se ꝑcussos esse
confitent᷑. ⁊ licet coacti in meliꝰ
cõmutantur. Quod bene signifi¬
cant quinq ciuitates philistino¬
rum. arotus. gaza. aschalon. gech
acharon. illos scilicet expͥmentes.
qui externi hominis actus secun¬

Expanded text:
ntum Dei suscipiunt et posteriora hujus vitae diligunt, ex ipsis juste in posteriora cruciabuntur, quae debent aestimare sicut stercora. Qui enim testamentum Dei assumunt, et in posteriora respicientes, veteri se vanitate non exuunt, similes sunt eis qui arcam testamenti juxta idola sua posuerunt. Et vetera quidem illis etiam nolentibus cadunt, quia omnis caro fenum. Arca autem manet in aeternum, securum scilicet testamentum regni coelorum, ubi est aurei, et quinque mures, quos fecerunt Philisthiim post plagam suam et attulerunt ad arcam, significant quod carnales quinque sensibus corporis dediti, cum a Domino fuerint correpti, scelera sua cognoscentes, juste se percussos esse confitentur, et, licet coacti, in melius commutantur. Quod bene significant quinque civitates Philisthinorum: Azotus, Gaza, Ascalon, Geth, Accaron, illos scilicet exprimentes qui exterioris hominis actus sequun
Abbreviated transcription (Latin):
malicia bonitatẽ: mala bona. ⁊ inter
De seth n caim nfiliis eoꝵ
lli qui fuerunt de stirpe sech. uoca¬
ti sunt filii dĩ: illi autem qui de
stirpe caim. filii hominũ. Seth.
cdiabolũ. filii seth significant electos:
filii caim significant reꝓbos. Electi
ꝑculpam. Generatio filiorũ dei in uiro
completur. qui ꝓpter uires designat
iurtutẽ: qr electorũ uita consuminat᷑
in robore uirtutũ. Generatio homi¬
num in muliere terminat᷑. quȩ de¬
signat molliciem: qr reꝓborũ uita.
finit᷑ in mollicie uiciorum. filii dei
acceperunt filias hominũ: ⁊ plerũ
tiones ⁊uicia reꝓborum. Ex huiꝰ¬
modi coniugio nati st̃ gigantes
suꝑ terrã: et mali quiq ꝑluxuriã

Expanded text:
itia benignitatem, mala bona. CAP. e Seth, Cain et filiis eorum. Illi, qui fuerunt de stirpe Seth, vocati sunt filii Dei; illi autem, qui de stirpe Cain, filii hominum. Seth diabolum; filii Seth significant electos, filii Cain, reprobos. Electi eprobantur per culpam. Generationes filiorum Dei in viro complentur: qui propter vires designat virtutes, quia electorum vita consummatur in robore virtutum. Generatio filiorum hominum in mulierem terminatur, quae designat mollitiem, quia reproborum vita finitur mollitie vitiorum. Filii Dei acceperunt filias hominum. Plerumquetiones et vitia reproborum. Ex hoc conjugio nati sunt gigantes super terram; et mali per luxuri
Abbreviated transcription (Latin):
abel iusti. ⁊ respexit sum liter ad
passionem xp̃i. quã suscepit ꝓredemp¬
tione totius generis human. Caim
patibulo affixit. factus ẽ caim post fra
ꝑ mundũ populus uidaicus. & bel.¬

Expanded text:
Abel justi, et respexit similiter ad passionem Christi quam suscepit pro redemptione totius generis humani. patibulo affixit. Factus est Cain post fratper mundum populus Judaicus.
Abbreviated transcription (Latin):
trans gressio mandati. De formati¬
primus homo factus ẽ. signifi¬
cat uirginem. de qua scđs homo
natus ẽ. Hirgo terra. uirgo maria.
ẽ corpꝰ humanũ:. sic de uirgine. diuina
opatione uerbũ dĩ credit᷑ in carnatũ
Sine peccati macula. fuit corpꝰ adȩ
sumptum de terra: nimmaculatũ
corpiis xp̃i natũ de maria. adã factꝰ
feria ebdomade. Adam obdormuit
ut de costa illius fieret eua: Xp̃c mor¬
te sopitus ẽ. ut de sanguine lateris¬
eius redimeret᷑ ȩccłia. Adã sponsus.
ueua de ipso facta sponsa: xp̃espon¬
sus. ⁊ sponsa ab ipso redempta ȩccłia.
Adam debuit p̃esse ⁊ regere euam.¬

Expanded text:
transgressio mandati. Tprimus homo factus est, significat virginem, de qua secundus homo natus est. Virgo terra, virgo Maria. est corpus humanum, sic de virgine, divina operatione Verbum creditur incarnatum. Sine macula fuit corpus Adae sumptum de terra, et immaculatum corpus Christi animatum de Maria. Adam factusferia hebdomadae. Adam obdormivit ut de costa illius fieret Eva, Christus morte sopitus est ut de sanguine ejus redimeretur Ecclesia. Adam sponsus et Eva de ipso facta sponsa, Christus sponsus et sponsa ab ipso redempta Ecclesia. Adam debuit praeesse et regere Evam
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ deus sponsus cuiuslibet fidelis anina.
regere carnẽ suã . nsic̃ adam debuit
significat diabolum: pomũ delecta¬
tio t̾renorum. Quemadinodũ enim
serpens euã pomo decepit. sic diabo
lus insensatam carnẽ. terrena dele¬
ctatione illicit nseducit. Et sic̃ eua
adam dux̃ adesum pomi: sic ĩnunꝗͣ
caro sp̃m trahit ad consensũ peccati.
Et sic uterq de ꝑadiso. idẽ de statu
boni sui eicitur. qr n sp̃c affligitur ꝑ
malam conscientiã. ⁊ caro punitur
diabolus pomũ delectatio terrenorũ.
eiectio de paradiso. sp̃c ⁊ carnis afflictio.
oꝑis. septima quietem exprimit
eterne beatitudinis. Sex namq di
nos inp̃senti seculo laborare debe¬
mus in exhibitione boni oꝑis. ut
in futo requiescamꝰ in sabbato retri¬

Expanded text:
t Ecclesiae, est Deus sponsus cujuslibet fidelis animae.regere carnem suam. Et sicut Adam per Evam significat diabolum, pomum delectationem terrenorum. Quemadmodum enim serpens Evam pomo decepit, sic dialus insensatam carnem terrena delectatione illicit et seducit. Et sicut Eva Adam induxit ad esum pomi, sic nonnunquam caro spiritum trahit ad consensum peccati; et sic uterque de paradiso, id est de statu boni sui ejicitur, quia et spiritus affligitur per malam conscientiam, et caro puniturdiabolus; pomum, delectatio terrenorum; ejectio de paradiso, spiritus et carnis afflictio. ris; septima quietem exprimit aeternae beatitudinis. Sex namque dinos in praesenti saeculo laborare debemus in exhibitione boni operis, ut in futuro requiescamus in Sabbato retri
Abbreviated transcription (Latin):
de paradiso ꝓculpa in obedien¬
tiȩ ꝓiecti sunt. cognouit adã uxo
genuit abel. quem caim iuterfec̃.
Post hȩc factus ẽ caim uagus ⁊ ꝓfu¬
gus suꝑ terrã. Adam parens huma¬
ni generis significat deum: qui est
Eua sinagogam significat. quã sibi
ds̃ desponsauerat: de qua etiã quodã
mͦ genuit caim. ⁊possedit filiũ. ppłm¬
scilicet antiquũ. de quo ipse dix̃. Pri

Expanded text:
de paradiso per culpam inobedientiae projecti sunt, cognovit Adam uxorCain; deinde genuit Abel, quem Cain interfecit. Post haec, Cain factus est vagus et profugus super terram. Adam parens humani generis significat Deum, qui est Eva Synagogam significat, quam sibi Deus desponsaverat, de qua etiam quodam modo genuit Cain, et possedit filium, scilicet antiquum, de quo ipse dicit: Fil
Abbreviated transcription (Latin):
paruulũ conspiceres. ego te
pre cȩt̾is magnum feci. Quia
uero te magnũ conspicis. a me
paruulus estimaris. Qd contͦ
dauid cũ regni sui potentiã
coram archa dñi salu̾ando des¬
litate condiantur. Miranda actio
cũ elatione. non eleuat s grauat
Qui enĩ sine humilitate uirtutes
congregat: inuentũ puluerem

Expanded text:
parvulum conspiceres, ego te prae caeteris magnum feci. Quia vero tu te magnum conspicis, a me parvus existimaris. Quocirca, David cum regni sui potentia coram arca Domini saltando deslitate condiantur. Miranda quippe actio cum elatione non elevat, sed gravat. Qui enim sine humilitate virtutes congregat, in ventum pulverem
Abbreviated transcription (Latin):
aquarũ. Hunc igitur congrega
reliquã patem popłi. ⁊ obside ci¬
uitatem ⁊ cape eam. ne cũ ame
uastata erit urbs. nomini meo
ascribatur uictoria. Cũq dimi¬
casset contra eam dd̾ cepit eã. et
tulit diadema regis eius de capi¬
te eius. hec uictoria dd̾ quã ioab
inchoauit. ⁊ ipse ꝑfecit. significat
iuictoriam nr̃i regis. Dux enĩ con¬
tra hostes bellum gerit. cũ pre
uictoria ad xp̃m refertur. cui
om̃is potestas ⁊ podentia regni
ascribitur. Deus ẽ enĩ qui oꝑat᷑
in nob̾ ⁊ uelle ⁊ ꝑficere. Coronã¬
gͦ regni regis hostilis popłi tulit
dauid. ⁊ sibi diadema fecit. cũ xp̃c
diabolo regnũ auferens sibi insig¬
qui caput nr̃m. idẽ xp̃m fiden¬

Expanded text:
aquarum. Nunc ergo congrega reliquam partem populi: et obside civitatem, et cape eam, ne, cum a me vastata fuerit urbs, nomini meo ascribatur victoria. Cumque dimicasset contra eam David, cepit eam, et tulit diadema regis eorum de capite ejus . Haec victoria David, quam Joab inchoavit et ipse perfecit, significat victoriam Regis nostri. Dux enim contra hostes bellum gerit, cum praevictoria ad Christum refertur, quia ipsi omnis potestas, et potentia regni ascribitur. Deus enim est, qui operatur in nobis, et velle et perficere . Coronam regis hostilis populi David aufert et sibi diadema facit, cum Christus diabolo regnum auferens, sibimet insigqui caput nostrum regem, vide