comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Expectationi caritatis ur̃ȩ desequentibus
huius magnissimi psalmi. sermo redders¬
dus ẽ: ab illo uersu scilicet ubi ait. incola
ego sũ interra. non abscondas ame mandata
tua: siue ut ñ nulli codices habent. inquilinꝰ
rego sum int̾ra: Quod emẽ ingreco p recos:
aliqui nr̃i inquilinus. aliqͥ incola. ñnulli eti¬
am aduena interpretati sunt Inquilim ñ
habentes ꝓpriam domum: habitant inalie¬
nã. Incole autẽ uł aduene: utiq aduenticii ꝑ¬
hibentur. Ybi magna deanima exorit᷑ que¬
stio Neq enim scđm corpus dictum uideri
terra corpus originem ducat: Sed dehac pro¬
fundissima questione: nicħ audeo diffinire.
Siue enim ꝓpter animam que absit ut pute¬
tur exterra. merito dici potuerit inquilinus
uł incola. uł aduena ego sum int̾ra: siuc scc̃m
totũ hominem qui paradisi aliqñ quis fuit.
uͥ utiq ñerat qͥista dicebat. siue qđ ẽ ab õĩ contro¬

Expanded text:
Exspectationi Charitatis vestrae de sequentibus hujus maximi psalmi sermo reddendus est, ab illo versu scilicet, ubi ait, «Incola ego sum in terra; non abscondas a me mandata tua:» sive, ut nonnulli codices habent, «Inquilinus ego sum in terra.» Quod enim est in graeco πάροικος, aliqui nostri «inquilinus,» aliqui «incola,» nonnunquam etiam «advena» interpretati sunt. Inquilini non habentes propriam domum, habitant in aliena; incolae autem vel advenae, utique adventitii perhibentur. Ubi magna de anima exoritur quaestio. Neque enim secundum corpus dictum videri terra corpus originem ducat. Sed in hac profundissima quaestione nihil audeo definire. Sive enim propter animam quae absit ut putetur ex terra merito dici potuerit, «Inquilinus,» vel «incola,» vel «advena ego sum in terra;» sive secundum totum hominem, quia paradisi aliquando civis fuit, ubi utique non erat qui ista dicebat; sive quod est ab omni contro
Abbreviated transcription (Latin):
dendo defecerunt: isti moriendo uicerunt:
Quid inquam mirum si martyres seuientib
gentib temporalẽ mortẽ patientissime ꝑ¬
tulerunt. & gentes martyrib orantib ad
ȩternam uitã ꝑuenire potuerunt: dũ corpꝰ
xp̃i sic. exerceretur. ut et martyria meditart᷑¬
& malis martyrum ꝑsecutorib bona p̃caret᷑¬

Expanded text:
dendo defecerunt, isti moriendo vicerunt? dendo defecerunt, isti moriendo vicerunt? Quid, inquam, mirum si martyres saevientibus Gentibus temporalem mortem patientissime pertulerunt, et Gentes martyribus orantibus ad aeternam vitam pervenire potuerunt; dum corpus Christi sic exercetur, ut et martyria meditetur, et malis martyrum persecutoribus bona pre
Abbreviated transcription (Latin):
monia ẽẽ martyria Recole iniustificatio¬
nib dñi. nulla ẽẽ ctiffict liora. & mirabiliora:
qͣm ut suos quisq diligat inimicos: Si gͦ
exercitabatur corpꝰ acp̃i. ut et martyria eiꝰ
meditaretur. et diligeret eos aquib obpbran¬
tib & contempnentib ꝓpt̃ ipsa martyria ꝑ¬
secutiones patiebatur: ñ enim ꝓse sic̃ iam
commendauimꝰ. sed ꝓipsis potius orabat di¬
cens. aufer ame obꝓbriũ et contemptum:
sederunt gͦ pͥncipes & aduersum me loque¬
bant᷑: seruus autẽ tiuus exercebat᷑ iniustifi¬
cationib tuis Quẽadmodũ: Nã et testimo
uia tua meditatio mea ẽ: et consiliũ meum
iustificationes tuȩ. Consilium contra consi¬
lium Consilium sedentium principum
fuit. inuentos martyres ꝑdere: consilium
patientium martẏrum fuit. iniicos ꝑdi¬
tos inuenire: Reddebant illi mala ꝓbons.
isti bona ꝓmalis Quid gͦ mirũ. si illi ocq¬

Expanded text:
monia esse martyria. Recole in justificatiomonia esse martyria. Recole in justificationibus Domini nullam esse difficiliorem et mirabiliorem, quam ut suos quisque diligat inimicos. Sic ergo exercebatur corpus Christi, ut et martyria ejus meditaretur, et diligeret eos a quibus opprobrantibus et contemnentibus propter ipsa martyria persecutiones patiebatur. Non enim pro se, sicut jam commendavimus, sed pro ipsis potius orabat dicens, «Aufer a me opprobrium et contemptum. Sederunt» ergo «principes, et adversum me loquebantur: servus autem tuus exercebatur in justificationibus tuis.» Qnia tua meditatio mea est, et consilium meum justificationes tuae.» Consilium contra consilium: consilium sedentium principum fuit inventos martyres perdere; consilium patientium martyrum fuit inimicos perditos invenire. Reddebant illi mala pro bonis; isti, bona pro malis. Quid ergo mirum si illi occi
Abbreviated transcription (Latin):
corpꝰ xp̃i dõ dixit: aufer ame obꝓbrium &
contemptũ Et quasi quereretur de qua re
atq transierunt: et quia inuenti sunt qui pe¬
rierant: illa peri erunt Sed qͣndo eccłia talia
p̃dicabat: illa patiebatir E tenĩ sedert̃
principes inquit: & aduersum me loque¬
bantur: Inde ꝑsecutio grauis erat: quia eã
sedentes hoc ẽ iudiciarus sedib eminentes.
principes decernebant: Refer hoc adipsum
caput: inuenies sedisse principes uideorũ:
hoc adcorpꝰ eiꝰ. id ÷ eccłiam: inuenies regeᷤ t̾rȩ
excogitasse atq uississe. qͦmͦ xp̃iani nusqͣm
essent Etenim sederunt pͥncipes et adu̾sum
me loquebant᷑. Serius autẽ tiuis exerce¬
batur intuis iustificationib. Qualis exercita¬
tio hec fuerit. qͥ nosse desideras: qđ ad iunxit
intellige.Nã et testimonia tua medita¬
tio mea ẽ : et consilium meũ iustificationes
tuȩ Recole qđ suꝑius commendaui: desti¬

Expanded text:
corpus Christi Deo dixit, «Aufer a me opprobrium et corpus Christi Deo dixit, «Aufer a me opprobrium et contemptum:» et quasi quaereretur de qua re atque transierunt; et quia inventi sunt qui perierant, illa perierunt. Sed quando Ecclesia talia precabatur, illa patiebatur. «Etenim sederunt principes,» inquit, «et adversum me loquebantur.» Inde persecutio gravis erat, quia eam sedentes, hoc est judiciariis sedibus eminentes, principes decernebant. Refer hoc ad ipsum caput; invenies sedisse principes Judaeorum,hoc ad corpus ejus, id est Ecclesiam; invenies reges terrae excogitasse atque jussisse quomodo Christiani nusquam essent. «Etenim sederunt principes, et adversum me loquebantur: servus autem tuus exercebatur in tuis justificationibus.» Qualis exercitatio haec fuerit, qui nosse desideras, quod adjunxit intellige: «Nam et testimonia tua meditatio mea est, et consilium meum justificationes tuae.» Recole quod superius commendavi testi
Abbreviated transcription (Latin):
imici enim mei qͦs ame precipis diligi. qͥ inagis
magisq moriuntur. et pereunt. cũ martyria
tua contempnunt. et criminant᷑ nt me ꝓfecto
reiuiiuiscunt & inueniantur. si martyria tua
uenerentur in me Ita factum ẽ: hoc iudemus:
Icce martyrium xp̃i & apud homines & in hoc
mundo. ñ solum ñ ẽ obꝓbrium: sed magnũ est
ornamentum: Ecce nonsolum inconspectu do¬
mini. uerũ etiam inconspectu bominum. p̃cio¬
sa ẽ mors scõrũ eus. Ecce ñsolum ñ contemp
nuntur: uerũ etiam magis honorib p̃ferunt᷑
marꝙyres eius Ecce filiũ iule uinior ꝙͥ ꝓ pocis
qͦs pascebat. id: ꝓinmundis demonib qͦs colebat
et magnis popłis gentium. martyres quibꝰ
ingerebat obꝓbrium. religiosissimȩ p̃dicans.
& laudib maxuis qͦs contempnebat ex al¬
tans mortuus erat et reuixit: perierat & in¬
uentus ẽ Hoc tam magno lucro correctionis.
conũsationis & redemptionis inimicoꝵ suoꝵ.

Expanded text:
imici enim mei, quos a me praecipis diligi, qui magis imici enim mei, quos a me praecipis diligi, qui magis magisque moriuntur et pereunt, cum martyria tua contemnunt et criminantur in me, profecto reviviscent et invenientur, si martyria tua venerentur in me. Ita factum est; hoc videmus. Ecce martyrium Christi, et apud homines et in hoc mundo, non solum non est opprobrium, sed magnum est ornamentum: ecce non solum in conspectu Domini, verum etiam in conspectu hominum jam pretiosa est mors sanctorum ejus ; ecce nonuntur, verum etiam magnis honoribus praeferuntur martyres ejus. Ecce filius ille junior qui pro porcis quos pascebat, id est, pro immundis daemonibus quos colebat, et magnis populis gentium martyres, quibus ingerebat opprobrium, religiosissime praedicans, et maximis laudibus quos contemnebat exaltans, mortuus erat et revixit, perierat et inventus est . Hoc tam magno lucro correctionis, conversionis et redemptionis inimicorum suorum
Abbreviated transcription (Latin):
pro latino: Unde ilos qui ꝓpt̃ testimoni¬
um xxp̃i diuersis passionib humiliati sunt &
usq admortẽ ꝓueritate certarunt: ñ testes qd̵
latinȩ utiq possemus. sed grece utiq martyreᷤᷤ
appellamus m̃ ergo hoc familiarius audi¬
tis et dduicuis: sic accipiamꝰ hȩc uerba. tanqͣm
dictum sit: aufer ame obꝓbrium & contemptũ.
qm̃ martyria tua exquisiui. Apĩ corpꝰ ista
cũ dic̃. nunquid abimpiis et suꝑbis audire ob¬
ꝓbrium & contemptũ. ullã deputat penã. cũ
pocius inde ꝑueniat adcoronam:. Cur gͥ qͣsi gͣue
anqͥd et intolerabile abse poscit auferri: nͥ qͥa
ut dixi orat ꝓipsis inimicis suis. qͥb eẽ ꝓspicit
humilitatis xpĩanȩ medicinã. qua sola tumor
iie sanatur. quo inflati cecidimus. & iacentes
amplus intumuimus. eadẽ suꝑbia ꝑmanen¬
te et crescente contempnere: Dicat itaq corpus
acp̃i: iam enĩ diligere didicit inimicos suos: dicat
nor qͥa mattyria tua exquisiui: aufer ame In¬

Expanded text:
ino: unde illos qui propter testimonium Christi diversis passionibus humiliati sunt, et usque ad mortem pro veritate certarunt, non testes, quod latine utique possemus, sed graece martyres appellamus. Quoniam hoc ergo familiarius auditis et dulcius, sic accipiamus haec verba tanquam dictum sit, «Aufer a me opprobrium et contemptum, quoniam» martyria «tua exquisivi.» Christi corpus ista cum dicit, numquid ab impiis et superbis audire opprobrium atque contemptum ullam deputat poenam, cum potius inde perveniat ad coronam? Cur ergo quasi grave aliquid et intolerabile a se poscit auferri, nisi quia, ut dixi, orat pro ipsis inimicis suis, quibus esse perspicit humilitatis christianae medicinam, qua sola tumor ille sanatur quo inflati cecidimus et jacentes amplius intumuimus, eadem superbia permanente et crescente contemnere? Dicat itaque corpus Christi; jam enim diligere didicit inimicos suos; dicat nor, quia martyria tua exquisivi, aufer a me. In
Abbreviated transcription (Latin):
fidẽ seruaui. Decetero reposita ẽ mͥ corona iusti¬
ciȩ qͣm reddet mͥ dñs in illa dic uistus iudex
Utiq uistus. retribuendo bona ꝓbonis: quia priꝰ
misericors. retribuendo bona ꝓmalis: quãuis
& ipsa iusticia qua retribuunt᷑ bona ꝓbonis. ñ
ẽ sine miscđia: qͥa et hoc scriptum ẽ Quicoro¬

Expanded text:
avi; de caetero reposita est mihi corona justitiae, quam reddet mihi Dominus in illa die justus judex» . Utique «justus,» retribuendo bona pro bonis; quia prius misericors, retribuendo bona pro malis. Quamvis et ipsa justitia, qua retribuuntur bona pro bonis, non est sine misericordia; quia et hoc scriptum est, «Qui coro
Abbreviated transcription (Latin):
que nos fecimus. sed scđ̾m suã miscdiam sal¬
uos nos fecit ꝑlauachrum regenerationis: E
iterum Qui prius fui blasphemus et ꝑsecutor.
et inuiriosus: sed miscđiam consecutus sum. qͥa
ignorans feci in incredulitate Et iterum: Con

Expanded text:
quae nos fecimus, sed secundum suam misericordiam salvos nos fecit per lavacrum regenerationis» . Et iterum: «Qui prius fui blasphemus, et persecutor, et injuriosus; sed misericordiam consecutus sum, quia ignorans feci in i
Abbreviated transcription (Latin):
siderat uias eius: & meditat᷑ iniustificationibꝰ
eius ne obliuiscatur uerboꝵ eiꝰ. ꝑque omnia
utiq uerba dĩ atq doctrinam instructus ap¬
paret tam̃ orare et dicere benedictus es domine
doce me iustificationes tuasꝰ ubi nichil aliud
intelligitur poscere nͥ adiutoriũ grẽ: ut quod
iam nouit sermone discat & opere. Explicit¬
ĩ huuis psalmi suꝑiora memini¬
stis kiñi: adiuuare nos debent
adintelligenda sequentia Et¬
enim qui tanqͣm exuniꝰ hominᷤ
ꝑsona loquuntur. menbra sun
xxp̃i: & adunum caput tanqͣm
adunum ꝑtinent corpꝰ Nẽpe
suꝑiꝰ dix̃at᷑. ĩ qͦ corrigit iunior uiã suã incu¬
stucodiendo u̾batua: ecce nc̃ aꝑciꝰ uͭ id faci¬
stodierat uerba dĩ Non autẽ dixit retribue
seruo tuo quia custodiui uerba tuaᷤ tanqͣm
mercedẽ bonã ꝓbono obedientie flagitaret:
sed dixit retribue seruo tuo. uiuã et custodiam
uerbatua. Quid ẽ aliud qͣm dicere. mortuus ea

Expanded text:
siderat vias ejus, et meditatur in justificationibus siderat vias ejus, et meditatur in justificationibus ejus, ne obliviscatur verborum ejus, per quae omnia utique lege Dei atque doctrina instructus apparet; orare tamen et dicere, «Benedictus es, Domine; doce me justificationes tuas.» Ubi nihil aliud intelligitur poscere, nisi adjutorium gratiae, ut quod jam novit sermone, discat et opere. Si hujus psalmi superiora meministis, charissimi, adjuvare nos debent ad intelligenda sequentia. Etenim quae tanquam ex unius hominis persona loquuntur, membra sunt Christi, et ad unum caput tanquam unum pertinent corpus. Nempe superius dixerat: «In quo corrigit junior viam suam? In custodiendo verba tua.» Ecce nunc apertius, ut id facstodierat verba Dei. Non autem dixit, Retribue servo tuo, quia custodivi verba tua; tanquam mercedem bonam pro bono obedientiae flagitaret: sed dixit, «Retribue servo tuo; vivam, et custodibo verba tua.» Quod quid est aliud, quam dicere mortuos ea
Abbreviated transcription (Latin):
ter se uidentur ẽẽ diuersa: sed si exercitatio in¬
telligatur ingenii. cum quadã delectatione di¬
sputationis utrunq coniungitur: & quasi ex
utroq unum aliquid temperat᷑: ut non sit ali¬
ena abhuiusmodi exercitatione garrulitas: So¬
lent enim garruli uocari loquaces: Si autem
se indĩ mandatis exercet eccłia. adu̾sus omnes
inimicos fidei xp̃iane atq catholice:. copio¬
sis doctorum disputationib garrula ẽ: quȩ
tc̃ fructuose sunt disputantib si ñ ibi conside¬
hanc suauem exercitationem: fit etiam quod
adiungit Iniustificationib tius medita¬
bor: nonobliuscar uerborum tuoꝵ. Ideo utiq
meditabor: ut non obliuisear Unde beatus
ille inprimo psalmo. inlege dñi meditabitur
die ac nocte Inhis omnib quȩ ut potiumus
in labiis sius omnia uidicia oris eius: & inuia
testimonioꝵ eus delectatur sic̃ in omnib diuicu.
& garriens ut sese exercens inmandatis eiꝰ con

Expanded text:
ter se videntur esse diversa: sed si exercitatio inter se videntur esse diversa: sed si exercitatio intelligatur ingenii, cum quadam delectatione disputationis, utrumque conjungitur, et quasi ex utroque unum aliquid temperatur, ut non sit aliena ab hujusmodi exercitatione garrulitas. Solent enim garruli vocari loquaces. Sic autem se in Dei mandatis exercet Ecclesia, adversus omnes inimicos fidei christianae atque catholicae copiosis doctorum disputationibus garrula: quae tunc fructuosae sunt disputantibus, si non ibi considet etiam quod adjungit: «In justificationibus tuis meditabor, non obliviscar verborum tuorum.» Ideo utique «meditabor,» ut «non obliviscar.» Unde beatus ille in primo psalmo, in lege Domini meditabitur die ac nocte . 5. In his omnibus quae, ut potuimus, in labiis suis omnia judicia oris ejus, et in via testimoniorum ejus delectatur sicut in omnibus divitiis, et garrie
Abbreviated transcription (Latin):
tuoꝵ locundatus sũ: qͣsi inomnib diuiciis:
Uiam testimoniorum dĩ nichil cicicis. nicħcer¬
cius. nichil breuius. nichilq grandius intel¬
ligimus eẽ quam xp̃m: in quo sunt omnes
thesauri sapientie & scientiȩ absconditi. Inde
etiste ait se iocundatũ uł delectatum in hac
iua qͣsi in omnib diuicus. Testimonia quippe
dĩsunt: quib quantum nos diligat nobis ꝓ¬
bare dignatur. Commendat autẽ suã carita
ego sum uia: & humilitas eius carnalis nati¬
uitatis atq passionis. euidentia sint testimo¬
nia diuine erga nos dilectionis: ꝓculdubio
tura erga nos que sempiterna ꝓmissa sunt. ex¬
pectamus & speramus implenda: Sui enim ꝓ¬
prio filio non pepcit. sed pominib nob̾ tradidit
eum: quomͦ non & cum illo omnia nob̃ dona
uit: Sequitur. Iimandatis tuis garriam:
et considerabo uias tuas Qd grecus habet ad¬
oliscesso: latini interpretes quidam garriam.
quidã exercebor interpretati sunt. quȩ duo in¬

Expanded text:
si in omnibus divitiis.» Viam testimoniorum Dei nihil citius, nihil certius, nihil brevius, nihilque grandius intelligimus esse quam Christum, in quo sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi . Inde et iste ait se jucundatum vel delectatum in hac via, «quasi in omnibus divitiis.» Testimonia quippe Dei sunt, quibus quantum nos diligat, nobis probare dignatur. Commendat autem suam charita«Ego sum via» , et humilitas ejus carnalis nativitatis atque passionis, evidentia sint testimonia divinae erga nos dilectionis; procul dubtura erga nos, quae sempiterna promissa sunt, exspectamus et speramus implenda. Qui enim proprio Filio non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit eum, quomodo non et cum illo omni Sequitur: «In mandatis tuis garriam et considerabo vias tuas.» Quod graecus habet ἀδολεσχήσω, latini interpretes quidam «garriam,» quidam «exercebor,» interpretati sunt; quae duo in
Abbreviated transcription (Latin):
nulli codices hñt. incola ego sũ apud te int̾ra:
ñ abscondas ame mandata tua: Quod enim
ait suꝑuis reuela ocłos meos: hoc postea dixit
ne abscondas ame: & qđ ibi dixerat mirabilia
delege tua: hoc alio loco repetens ait manda¬
ta tua: Nicħ ẽ autẽ mirabilius inmandatis
dĩ. qͣm diligite inimicos ur̃os: hoc ẽ retribui¬
te bona ꝓmalis Sed deisto inquilinatu ñẽ
alius expectandꝰ. & dño adiuuante reddendꝰ

Expanded text:
nnulli codices habent, «Incola ego sum in terra; nnulli codices habent, «Incola ego sum in terra; ne abscondas a me mandata tua.» Quod enim ait superius, «Revela oculos meos;» hoc postea dixit, «ne abscondas a me:» et quod ibi dixerat, «mirabilia de lege tua;» hoc alio modo repetens ait, «mandata tua.» Nihil est autem mirabilius in mandatis Dei, quam, «Diligite inimicos vestros» ; hoc est, retribuite bona pro malis. Sed de isto inquilinatu vel ialius exspectandus, et Domino adjuvante reddendus
Abbreviated transcription (Latin):
mauit qͣndo curreret: qͣndo ꝑueniret: nͥ ulo
adiuuante dequo ait. igitur ñuolentis. neq
currentis. sed miserentis dĩẽ: Et qui fidẽ ser¬
uauit. quando id faceret: nͥ ut ipse ait misericor¬
diã consecutus ut fidelis eẽt: Nusqͣm gͦ se ex¬
tollat humana suꝑbia: donis suis ds̃ retͥbuit
bona p̃mia Sediste qui iam orat & dicit retͥ¬
mortuus ñ oraret: sed abillo accepit intium
bone concupiscentię: aquo uitã poscit obedi¬
entiç Habebant enim aliquam fidẽ qui di¬
cebant: dñe auge nob̾ fidem Ille uero et incre
iuua incredulitatẽ meam: Iamutiq uiuere in¬
cipiens. postulat uitã: qui credens orat obedi¬
entiam: Non ꝓea seruata premium: sed ut
seruetur aurilium: Uita quippe crescente.
iniuscit ꝑ omnẽ diẽ: qui renouatur de die
diri ꝑobedienqam: nͥ uideantur ꝑ intelligen¬
tiam: hoc qͦ orationi addidit & dic̃ Reuela
ocłos meos: et considerabo mirabilia delege
uingit: inquilinus ego sũ interra. siue ut ñ¬

Expanded text:
mavit, quando curreret, quando perveniret, nisi illo adjuvante de quo ait, «Igitur non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei» ? Et qui fidem servavit, quando id faceret, nisi, ut ipse ait, misericordiam consecutus ut fidelis esset? 3. Nusquam ergo se extollat humana superbia: donis suis Deus retribuit bona praemia. Sed iste qui jam orat et dicit, «Retrmortuus, non oraret: sed ab illo accepit initium bonae concupiscentiae, a quo vitam poscit obedientiae. Habebant enim aliquam fidem, qui dicebant: «Domine, auge nobis fidem» . Ille vero et incredjuva incredulitatem meam» . Jam utique vivere incipiens postulat vitam, qui eredens orat obedientiam: non pro ea servata praemium; sed ut servetur, auxilium. Vita quippe crescente vivescit per omnem diem, qui renovatur de die diri per obedientiam, nisi videantur per intelligentiam, hoc quoque orationi addit et dicit: «Revela oculos meos, et considerabo mirabilia de lege d adjungit, «Inquilinus ego sum in terra:» sive, ut no
Abbreviated transcription (Latin):
dura & infelix erumpna mortaliũ: quodãmͦ
hereditaria ẽ increpatio suꝑboꝵ: Quando enĩ
dixit ds̃ adã uͥ es noniͥ cẽt. ds̃ ignorabat: sed
terrogando increpans ammonebat: Uide aũ
quẽ admodũcũ dixisset increpasti suꝑbos. ñait
maledicti qͥ declinauerunt amandatis tuis:
ut illud tantum primoꝵ hominũ peccatum
ueniret inmentẽ: sed ait maledicti qͥ declinãt:
Oportebat enim ut om̃s illo terrerentur exem¬
plo.adiuinis ñdeclinare mandatis: ut dili¬
gendo iusticiam inomni tpr̃e. in huiꝰ mundi
ĩ labore reciꝑent qđ inparadisi amisimus uo
increpatione ceruicem: & cum sint deiecti labo¬
ris mortisq supplicio. extolluntur suꝑbiȩ typo.
imitantes elationem cadentium irridentes hu¬
inilitatẽ surgentium: ꝓeis orat corpꝰ xpi cũ

Expanded text:
dura et infelix aerumna mortalium, quodam modo dura et infelix aerumna mortalium, quodam modo haereditaria est increpatio superborum. Quando enim dixit Deus, «Adam, ubi es» ? non ubi esset ignorabat, sed terrogando increpans admonebat. Vide autem quemadmodum, cum dixisset, «Increpasti superbos,» non ait, Maledicti qui declinaverunt a mandatis tuis; ut illud tantum primorum hominum peccatum veniret in mentem: sed ait, «Maledicti qui declinant.» Oportebat enim ut omnes illo terrerentur exemplo a divinis non declinare mandatis, et diligendo justitiam in omni tempore, in hujus mundi etiam labore recipere quod in paradisi amisimus volincrepatione cervicem, et cum sint dejecti laboris mortisque supplicio, extolluntur superbiae typho, imitantes elationem cadentium, irridentes humilitatem surgentium; pro eis orat corpus Christi, cum
Abbreviated transcription (Latin):
tiones tuȩ. P salmi huius que tractat¬
da subsecuntur: ammonent nos cause nr̃ȩ
miseriȩ recordari Et enim cum dixisset.
concupiuit anima mea desiderare iustifi¬
cationes tuas inomni tempore. siue scili¬
cet inreb ꝓsꝑis. siue in aduersis. quia & in labo¬
rib & dolorib debet delectari uisticiaꝰ nec ita
ẽ tempore diligenda tranquillo. ut turbulen¬
to tp̃re deseratur. sed amplectenda ẽ inomni
tp̃re continuo subiecit Increpasti suꝑbos ma¬
ledicti qͥ declinant amandatis tius Suꝑbi
enim declinant amandatis di: Aluid ẽ qͥppe
mandata dĩ ꝑinfirmitatẽ. uł ꝑignorantiam
ñimplere: aliud abeis ꝑsuꝑbiam declinare:
sicut fecerunt qui nos mortalit inhec mala
genuerunt: Delectauit enim eos eritis sic̃ dii:
acsic amandato dĩ qđ sibi eum mandasse sci¬
ebant. et qđ facillime nulla infirmitate reuo¬
cante. impediente. tardante. implere poteratt̃.
ꝑhanc suꝑbiã declinarunt: Et ecce ista tota

Expanded text:
 21. Psalmi hujus quae tractanda subsequuntur, admonent nos causam nostrae miseriae recordari. Etenim cum dixisset, «concupivit anima mea desiderare justificationes tuas in omni tempore;» sive scilicet in rebus prosperis, sive in adversis, quia et in laboribus et doloribus debet delectare justitia, nec ita est tempore diligenda tranquillo, ut turbulento tempore deseratur, sed amplectenda est in omni tempore: continuo subjecit, «Increpasti superbos; maledicti qui declinant a mandatis tuis.» Superbi enim declinant a mandatis Dei. Aliud est quippe mandata Dei per infirmitatem vel ignorantiam non implere: aliud ab eis per superbiam declinare; sicut fecerunt qui nos mortaliter in haec mala genuerunt. Delectavit enim eos, «Eritis sicut dii;» ac sic a mandato Dei, quod sibi eum mandasse sciebant, et quod facillime, nulla infirmitate revocante, impediente, tardante, implere poterant, per hanc superbiam declinarunt. Et ecce tota ista
Abbreviated transcription (Latin):
mͥ mandatum. qđ erat inuitã. hoc ẽt̃ inmortẽ.
Retribuit gͦ illi ds̃ bonum ꝓmalo hoc ẽ uitam
ꝓmorte: talem scilicet retͥbutionẽ. qualis hic po¬
scitur uͥ dicit᷑. retribue seruo tuo uiuam & cu¬
stodiã uerba tua: & uixit & custodiuit uerba

Expanded text:
 mandatum quod erat in vitam, hoc esse in in mortem» . Retribuit ergo illi Deus bonum pro malo, hoc est, vitam pro morte; talem scilicet retributionem, qualis hic poscitur, ubi dicitur, «Retribue servo tuo; vivam, et custodibo verba tua.» Et vixit, et custodivit verba
Abbreviated transcription (Latin):
pore: ht̃ tam̃ unde dicat eccłia. hocẽ populus
adqͥsitionis. & ueracit̃ dicat in labiis meis e¬
nuntiaui omĩa uidicia oris turͣ id÷ nichil
iudicioꝵ tuoꝵ tacui que mͥ ꝑeloquia tua
innotescere uoluisti: sed omnia prorsus in la
buĩs meis enuntiaui Hoc enim mͥ iudetur
significare uoluisse. qđ non ait omnia iudicia
tua. sed omnia iudicia oris tui. id÷ quȩ mdi
xisti: ut ꝑos eius eloquia eius intelligamꝰ
quȩ fec̃ ad nos inreuelationib scõꝵ pluribus.
& testamentis duob: que omnia iudicia usq¬
quaq inlabiis suis enuntiare ñcessat eccł̃ia.

Expanded text:
pore: habet tamen unde dicat Ecclesia, hoc est, populus pore: habet tamen unde dicat Ecclesia, hoc est, populus acquisitionis, et veraciter dicat: In labiis meis enuntiavi omnia judicia oris tui, id est, nihil judiciorum tuorum tacui, quae mihi per eloquia tua innotescere vobiis meis enuntiavi. Hoc enim mihi videtur significare voluisse, quod non ait, omnia judicia tua; sed, «omnia judicia oris tui,» id est, quae mihi dixisti: ut per os ejus eloquium ejus intelligamus, quod fecit ad nos in revelationibus sanctorum pluribus, et Testamentis duobus; quae omnia judicia usquequaque in labiis suis enuntiare non cessat Ecclesia.
Abbreviated transcription (Latin):
ter expressa nouit ȩccłia: sed non ipsa sunt om¬
nia: cum sint quedam inscrutabilia. & sic̃ mul
ta sunt quibusdã excellentiorib menbris ho¬
minis huius: qui cum suo capite saluatore to¬
tus ẽ.xp̃s: Inscrutabilia enim fortasse dicta
sunt homini: quia uirib suis ea non potest ꝑ¬
scrutari Sed cur nonpossit dono sp̃s scĩ: cui¬
cumq hoc dñs conferre dignat᷑: Sic .i. illud dictũ
ẽ ds̃ habitat lucem inaccessibilem: & audimꝰ
tamen accedite adeum & illuminamini. Que
utiq ita soluitur questio : ut in accessibilis sit
uirib nr̃is: accedatur autẽ adeum munerib
suis Quamqͣm et si nemini omnino scõꝵ qͣm¬
diu corpꝰ qđ corrumpitur ad grauat animã.
omnia uidicia dĩ scire conceditur: quia reue¬
ra multum ẽ adhominẽ. cum ꝓfecto ut aliqͥd
exempli grã dicam. unde iudiciorum dĩ co¬
nic patur inmensitas. cum nemo sine iudi¬
cio dĩ sit tardus inanimo. uł claudus incor

Expanded text:
ter expressa novit Ecclesia: sed non ipsa sunt omter expressa novit Ecclesia: sed non ipsa sunt omnia; cum sint quaedam inscrutabilia, et sicut abta sunt quibusdam excellentioribus membris hominis hujus, qui cum suo capite Salvatore totus est Christus? Inscrutabilia enim fortasse dicta sunt homini, quia viribus suis ea non potest perscrutari. Sed cur non possit dono Spiritus sancti, cuicumque hoc Dominus conferre dignatur? Sic enim illud dictum est, «Deus habitat lucem inaccessibilem» ; et audimus tamen, «Accedite ad eum, et illuminamini» . Quae utique ita solvitur quaestio, ut inaccessibilis sit viribus nostris, accedatur autem ad eum muneribus suis. Quanquam etsi nemini omnino sanctorum, quamdiu corpus quod corrumpitur aggravat animam , omnia judicia Dei scire conceditur, quia revera multum est ad hominem, cum profecto ut aliquid exempli gratia dicam, unde judiciorum Dei conjiciatur immensitas nemo sine judicio Dei sit tardus in animo,
Abbreviated transcription (Latin):
tinendo & loquendo: & id adomino demonstrauit
debere nos pettre: sine quo nichil possumus facere.
Sedhoc ante istum alio iam sermone tractauimꝰ:
nunc uͦ qͦmͦ se direrit omnia iudicia oris dĩ inla¬
biis suis enuntiasse cum dicta sint inscrutabilia.
& dequoꝵ ꝓfunditate alibi scriptum ẽ iudicia
tua abyssus multa: qͣntum ds̃ donat tractare su¬
sccpius: Suid hic gͦ intelligamus adtendite:
unquid iudicia dĩ nescit ęccłia: Scit plane: Nam
scit utiq qualib dicturus sit iudex uiuoꝵ & mor¬
tuorũ. uenite benedicti patris mei ꝑcipite regnũ:
et qͥ lib dicturus sit ite inignem ȩternum Scit
inquam: neq fornicatores. neq ydolis seruien¬
tes. neq illos. atq illos. qͦs ibi apł̃s paulus enu¬
merat. regnum dĩ non possessuros: scit iram &
indignationem. tribulationem & angustias
pacem omni oꝑanti bonum. uideo primum &
greco: Hec atq huiusmodi iudicia dĩ eiuden¬

Expanded text:
tinendo et loquendo; et id a Domino demonstravit tinendo et loquendo; et id a Domino demonstravit debere nos petere, sine quo nihil possumus facere. Sed hoc ante istum alio jam sermone tractavimus: nunc vero quomodo se dixerit omnia judicia oris Dei in labiis suis enuntiasse, cum dicta sint inscrutabilia, et de quorum profunditate alibi scriptum est, «Judicia tua abyssus multa» ; quantum Deus donat, tractare suscepimus. 2. Quid ergo hic intelligamus, attendite. Numquid judicia Dei nescit Ecclesia? Scit plane. Nam scit utique qualibus dicturus sit judex vivorum et mortuorum, «Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum;» et qualibus dicturus sit, «Ite in ignem aeternum» . Scit, inquam, neque fornicatores, neque idolis servientes, neque illos atque illos, quos ibi apostolus Paulus enumerat, regnum Dei possessuros : scit iram et indignationem, tribulationem et angustias t honorem, et pacem omni operanti bonum, Judaeo primum et Graeco . Haec atque hujusmodi judicia Dei eviden
Abbreviated transcription (Latin):
eo mundus. & nunc & infine scłi uidicatur:
Sed cum eloquiis dĩ omnia contineantur. &
iustificationes uidelicet & iudicia: eur querit
iustificationes discere. qui eloqͥa tłi se abscondisse
incorde dic̃: Ait enim. Incorde meo abscondi elo¬
quia tua: ut ñ peccem tͥ: Tunc secutus adiunx̃.
Benedicnis es dñe doce me iustificationes tuas
iudicia oris tui Uidentur quidẽ duo ista int̃ se
ñ eẽ contraria: imo eẽ potiꝰ amica atq conuincta:
ut qm̃ incorde suo abscondit eloquia dĩ: in labiis
sius iudicia cuis enuntiet Corde enim creditur
adiusticiã: ort autem confessio fit ad sabutẽ Sed
qd int̃ hec duo medium posuit. benedictus es do-¬
mine doce me iustificationes tuas. quomͦ conueni¬
at homini cuius incorde iã sunt eloquia dĩ. & qui
labiis suis enuntiauit omnia iudicia dĩ. ut adhuc
uelit discere iustificationes dĩ. ñ inuenitur : nͥ uteas
discere uelle intelligatur faciendo ñ memoria re¬

Expanded text:
eo mundus et nunc et in fine saeculi judicatur. eo mundus et nunc et in fine saeculi judicatur. Sed cum eloquiis Dei omnia contineantur, et justificationes videlicet et judicia; cur quaerit adhuc justificationes discere, qui eloquia Dei se abscondisse in corde dicit? Ait enim, «In corde meo abscondi eloquia tua, ut non peccem tibi:» tum secutus adjunxit, «Benedictus es, Domine; doce mejudicia oris tui.» Videntur quidem duo ista inter se non esse contraria, imo esse potius amica atque conjuncta, ut quoniam in corde suo abscondit eloquia Dei, in labiis suis judicia ejus enuntiet; «Corde enim creditur ad justitiam, ore autem confessio fit ad salutem» : sed quod inter haec duo medium posuit, «Benedictus es, Domine; doce me justificationes tuas,» quomodo conveniat homini cujus in corde jam sunt eloquia Dei, et qui labiis suis enuntiavit omnia judicia Dei, ut adhuc velit discere justificationes Dei, non invenitur, nisi ut eas discere velle intelligatur faciendo, non memoria re
Abbreviated transcription (Latin):
mus: oaltitudo diuitiarũ sapientie & scien¬
tie dĩ. quam inscrutabilia sunt udicia eius.⁊
inuestigabiles ue eius: Dñs dic̃. Adhuc mul
ta habeo uobis dicere: sed nonpotestis porta¬
re mͦ Et quamius continuo ꝓmiserit eis om
apłs paulus. exparte scimus: ut intelligamus
pnuntiaui omnia uidicia oris tui. Et ille hoc
dic̃. qui paulo ante suꝑiore uersu ꝓximo dixe¬
rat. doce me iustificationes tuas Quo pacto gͥ
enuntiauit omnia iudicia oris eius: qui uult
adhuc discere iustificationes eiꝰ Anuidicia
quidẽ cuncta iam nouerat: ustificationes au¬
tem ad huc disccre cupiebat: Hoc uͦ eẽt mira¬
bilius: si iam sciebat inscrutabilia di. et ea q̃
hominib precipit facienda nesciebat Iustifica¬
tiones enim sunt ñdicta sed facta uisticie: oꝑa
scilicet iustoꝵ quȩ imperat ds̃: Ideo autem dĩ
dicuntur qͣmuis a nob̾ fiant: quia nͥ ipso do¬
nante ñfiunt sudicia porro dĩ sunt: quib ab

Expanded text:
mus, «O altitudo divitiarum sapientiae et scienmus, «O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei! quam inscrutabilia sunt judicia ejus, et investigabiles viaeta habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo:» et quamvis continuo promiserit eis omnus Paulus, «Ex parte scimus;» ut intelligamus enuntiavi omnia judicia oris tui?» Et ille hoc dicit, qui paulo ante superiore versu proximo dixerat, «Doce me justificationes tuas.» Quo pacto igitur enuntiavit omnia judicia oris ejus, qui vult adhuc discere justificationes ejus? An judicia quidem cuncta jam noverat, justificationes autem adhuc discere cupiebat? Hoc vero est mirabilius, si jam sciebat inscrutabilia Dei, et ea quae hominibus praecepit facienda nesciebat. Justificationes enim sunt, non dicta, sed facta justitiae, opera scilicet justorum, quae imperat Deus. Ideo autem Dei dicuntur, quamvis a nobis fiant, quia nisi ipso donante non fiunt. Judicia porro Dei sunt, quibus ab
Abbreviated transcription (Latin):
querit discete: que abscondita iãcustodit in corde:
qđutiq non firisset: nͥ ea didicisset. Ut quid gͦ
addit & dicit docc me iustificationes tuas: ñ
qͥa eas uult faciendo discere. ñloquendo. uł me¬
moria retinendo: Sm̃ gͦ sicut inalio psalmo
legit᷑. benedictionẽ dabit qui legem dedit. id co
benedictus es dñe. doce me inquit iustificatio¬
nes tuas. Qui enim incorde meo abscondi elo¬
quia tua ut non peccem tͥ. legẽ dedistĩ. da etiã
benedictionẽ gr̃ẽ: ut faciendo discam. qđ inti¬
mando iussisti. Hec satis sint. ut ur̃e mentes
sine fastidio nutriantur: Alium sermonem¬
hȩc desiderant quȩ secuntur: Explicit sermo
Nitium sermonis huiꝰ ẽ nobis inpsalmo
de quo disputamus: hic uersus. In labiis
meis ꝓnuntiaui omnia iudicia oris tui. Quid
ẽ hoc dilectissimi: qͥd ẽ hoc : Quis omnia ui¬
dicia dĩ exuntiare possit: cũ inuestigare ñ
possit: An uͦ eum apło exclaminare dubita¬

Expanded text:
quaerit discere, quae abscondita jam custodit in corde? quaerit discere, quae abscondita jam custodit in corde? quod utique non fecisset, nisi ea didicisset. Utquid ergo addit et dicit, «Doce me justificationes tuas,» nisi quia eas vult faciendo discere, non loquendo vel memoria retinendo? Quoniam ergo, sicut in alio psalmo legitur, «Benedictionem dabit inquit, «justificationes tuas.» Quia enim in corde meo abscondi eloquia tua, ut non peccem tibi, legem dedisti; da etiam benedictionem gratiae, ut faciendo discam quod intimando jussisti. Haec satis sint, ut vestrae mentes sine fastidio nutriantur: alium sermonem desiderant quae sequuntur. SERMO nitium sermonis hujus est nobis in psalmo de quo disputamus, hic versus: «In labiis meis enuntiavi omnia judicia oris tui.» Quid est hoc, dilectissimi? quid est hoc? Quis omnia judicia Dei enuntiare possit, cum investigare non possit? An vero cum Apostolo exclamare dubita
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ eum auersum. ad se ipse conuerteret cui di¬
citur. ds̃ tu conuertens uiuificabis nos. & ille
ꝑditum quereret et errantem ille reuocaret qͥ
dicit: qđ perierat requiram. & qđ errauerat re¬
endo uerba dĩ. illo regente: illo faciente.Neq a ꝑ
se ipse posset: cum ieremias ꝓpha fateatur
iste suꝑuus optauit ubi ait. utinam dirigant᷑ uie
mee: ethic ubi addidit. in corde meo abscondi elo¬
quia tua ut non peccem tͥ continuo diuinum qͣ¬
siit auxilium: Nam incorde euis dĩ eloquia sine
fructu absconderentur: nisi oꝑa iusticie seque¬
rentur: Cũ enim hoc dixisset adunxit. B ene¬
dictus es dñe. doce me iustificationes tuas. Doce
dixit: quomꝰ eas discunt qui faciunt: non quomͦ
hii quiuthadeant qđ loquantur tantũm memi¬
nerunt. Hͥãutiq iam dixerat: in corde meo abscon¬
di eloquia tua ut non peccem ÷: suid gͦ ad huc ea

Expanded text:
nisi eum aversum ad se ipse converteret, cui dinisi eum aversum ad se ipse converteret, cui dicitur, «Deus, tu convertens vivificabis» «nos» , et ille perditum quaereret, et errantem ille revocaret, qui dicit, «Quod perierat requiram, et quod erraverat reendo verba Dei, illo regente, illo faciente: neque enim per se ipse posset, cum Jeremias propheta fateatur iste superius optavit, ubi ait, «Utinam dirigantur viae meae:» et hic ubi addidit, «In corde meo abscondi eloquia tua, ut non peccem tibi;» continuo divinum quaesivit auxilium, ne in corde ejus Dei eloquia sine fructu absconderentur, nisi opera justitiae sequerentur. Cum enim hoc dixisset, adjunxit, «Benedictus es, Domine; doce me justificationes tuas. Doce» dixit, quomodo eas discunt qui faciunt; non quomodo hi qui ut habeant quod loquantur, tantummodo meminerunt. Nam utique jam dixerat, «In corde meo abscondi eloquia tua, ut non peccem tibi:» Quid ergo adhuc ea
Abbreviated transcription (Latin):
pulus gr̃e filius: homo nouus: cantator canti
ci noui. heres testamenti noui: Iste iunior. ñ
cain. sed abel: non ismahel.sed ysaac: ñesau
secd isrł. ñmanasses sed effraim: ñ heli. sed samuel:
non saul sed dauid: quid adiungat adtendite.
stodienda uerba dĩ.: in quo dixerat uiã suã cor¬
rigere uiniorẽ. Nam utiq hoc ẽ ne repellaᷤᷤ me a
mandatis tuis: Quid ẽ enim adeo repelli: nisi
non adiuuari: Mandatis quippe eiꝰ rectis atq
ardius humana ñ contemperatur infirmitas:
nͥ preueniens eius aduiuet karitas Quos autẽ
ñaduuiat. hos merito ꝑhibetur repellere: & tan¬
quam flammea framea ꝓhibentur indigni ne
manum extendant adarborẽ uite Quis ẽ au¬
tem dignus. ex quo ꝑunum hominẽ peccatũ
intrauit inmundũ: & ꝑpeccatum mors. ⁊ita
inomnes homines ꝑtransiit in qͦ om̃s peccaue¬
runt: Sed indebita dĩ miscđia: sanat᷑ debita
nr̃a miseria: Namiste qui loquitur et dicit in
toto corde meo exquisiui te. et hoc unde possit

Expanded text:
pulus, gratiae filius, homo novus, cantator novi cantici, haeres testamenti novi, iste junior non Cain, sed Abel; non Ismael, sed Isaac; non Esau, sed Israel; non Manasses, sed Ephraem; non Heli, sed Samuel; non Saul, sed David; quid adjungat attendite: stodienda verba Dei, in quo dixerat viam suam corrigere juniorem. Nam utique hoc est, «Ne repellas me a mandatis tuis:» quid est enim a Deo repelli, nisi non adjuvari? Mandatis quippe ejus rectis atque arduis humana non contemperatur infirmitas, nisi praeveniens ejus adjuvet charitas. Quos autem non adjuvat, hos merito perhibetur repellere, tanquam flammea framea prohibeantur indigni, ne manum extendant ad arborem vitae . Quis est autem dignus, ex quo per unum hominem peccatum intravit in mundum, et per peccatum mors, et ita in omnes homines pertransiit, in quo omnes peccaverunt ? Sed indebita Dei misericordia sanatur debita nostra miseria. Nam iste qui loquitur et dicit, «In toto corde meo exquisivi te;» et hoc unde posset,
Abbreviated transcription (Latin):
infideles: uiuos autẽ fideles: qm̃ ustus exfide
uiuit: Nec uͦ possunt custodiri uerba dĩ. nisi
ꝑfidem: quȩ ꝑdilectionem oꝑatur: Hanc sibi
poscit qui dicit: retribuc seruo tuo. uiuam &
custodiam uerba tua Et qm̃ ante fidẽ non
homini debentur. nͥ mala ꝓmalis: retribuit
autem ds̃ ꝑindebitã grãm. bona ꝓmalis: bac
retributionẽ rogat qui dicit. ecce nunc retribue
seruo tuo uiuam & custodiam uerba tua. Qua¬
tuor enim retributiones sunt: Aut mala pro
malis retribuunt᷑. sic̃ ds̃ ignẽ ȩternum retribu¬
turus ẽ impiis: aut bona ꝓbonis sicut regnũ
ȩternũ retributurus ẽ iustis: aut bona ꝓmalis.
tinent adiusticiam. ut retribuant᷑ mala ꝓma
lis. bona ꝓbonis: tercia ꝑtinet admiscđiam.
ut retribuantur bona ꝓmalis: quartã ds̃ nescit.
Nulli enim malum ꝓbono retribuit: hȩc autẽ
quã tercio loco posui: primitus necessaria ẽ:
I isi enim ds̃ retribueret bona ꝓmalis: nullomͦ

Expanded text:
deles; quoniam justus ex fide vivit , nec possunt custodiri verba Dei nisi fide, quae per dilectionem operatur : hanc sibi poscit qui dicit, «Retribue servo tuo; vivam, et custodibo verba tua.» Et quoniam ante fidem non homini debentur nisi mala pro malis, retribuit autem Deus per indebitam gratiam bona pro malis; hanc retributionem rogat qui dicit, «Retribue servo tuo; vivam, et custodibo verba tua.» Quatuor sunt enim retributiones: aut mala pro malis retribuuntur, sicut Deus ignem aeternum retributurus est impiis; aut bona pro bonis sicut regnum aeternum retributurus est justis; aut bona pro maliertinent ad iustitiam ut retribuantur mala pro malis, bona pro bonis; tertia pertinet ad misericordiam ut retribuantur bona pro malis; quartam Deus nescit nulli enim malum pro bono retribuit. Haec autem, quam tertio loco posui, primitus necessaria est: nisi enim Deus retribueret bona pro malis, nullo modo
Abbreviated transcription (Latin):
credatii Et nunc qđ tandẽ adꝑtractationem
eius accedoꝰ quid ineo possu ꝓrsꝰ ignoro: spo
tam̃ ut aliqͥd possim adfuturũ atq adui¬
durũ dm̃. Sic enĩ feci de om̃ib q̃ẽq sufficient̃ cũ
pͥꝰ mͥ adĩtelligñdũ uł explicandũ difficilia ac pę¬
ne impossibilia uident᷑ exposui Statui aũ ꝑscimo¬
oc cnuim ustius eẽ arbitror: ut conuent̾ eccłiastici
ñ fraudentur etiam psalim huiꝰ intelligentia:
cuius utalioꝵ solent delectari cantilena. Sed
sit huicusq ꝓcinium: iam deipsoẽ loquendũ:
dequoistuduusum ẽ ꝓloquendum Erplicit¬

Expanded text:
credatur. Et nunc quod tandem ad pertractationem credatur. Et nunc quod tandem ad pertractationem ejus accedo, quid in eo possim, prorsus ignoro: spero tamen, ut aliquid possim, adfuturum atque adjuturum Deum. Sic enim fecit in omnibus quaecumque sufficienter, cum prius mihi ad intelligendum vel explicandum difficilia ac pene impossibilia viderentur, exposui. Statui autemHoc enim justius esse arbitror, ut conventus ecclesiastici non fraudentur etiam psalmi hujus intelligentia, cujus, ut aliorum, delectari assolent cantilena. Sed sit huc usque prooemium: jam de ipso est loquendum, de quo istuc visum est praeloquendum. SERMO I
Abbreviated transcription (Latin):
Salmos om̃s ceteros qͦs codicem
psalmoꝵ nouimus continere.
qđ eccłie consuetudine psalte¬
rium nuncupatur. partim ser¬
mocinando inpopłis. partu
dictando exposui donante domino sicut po¬
tui: psalmum uero centesimum octauum
decimum. nontam ꝓpter eius notissimam
cognoscibilem: differebam Etcum molestis¬
sine ferent fis mei. eius solius ex positionẽ
quantum adeiusdem corpis psalmi psalmos ꝑ¬
tinet de eẽ opusculis nr̃is. meq ad hoc soluendũ
debitum uehementer uigerent: dui petentibꝰ
uibentibusq ñ cessi: quia quotienscumq inde
cogitare temptaui. semꝑ uires nr̃e intentionis
excessit. Quanto enim udetur aꝑtior: tanto
mͥ ꝓfundior uideri solet: ita ut etiam qͣm sit ꝓ¬
fundus demonstrare ñ possim Aliorum qͥppe
qui difficillime intelliguntur etiam si mob¬
scuritate sensus lateat. ipsa tamen apparet obscuti¬
tas: huiꝰ aut̃ nec ipsa: qm talem prebet suꝑficiẽ.
ut lectorem atq auditorem necessarium habere

Expanded text:
salmos omnes caeteros, quos codicem Psalmorum novimus continere, quod Ecclesiae consuetudine Psalterium nuncupatur, partim sermocinando in populis, partim dictando exposui, donante Domino, sicut potui: psalmum vero centesimum octavum decimum, non tam propter ejus notissimam cognoscibilem differebam. Et cum molestissime ferrent fratres mei, ejus solius expositionem, quantum ad ejusdem corporis Psalmos pertinet, deesse opusculis nostris, meque ad hoc solvendum debitum vehementer urgerent, diu petentibus jubentibusque non cessi; quia quotiescumque inde cogitare tentavi, semper vires nostrae intentionis excessit. Quanto enim videtur apertior, tanto mihi profundior videri solet; ita ut etiam quam sit profundus, demonstrare non possem. Aliorum quippe, qui difficile intelliguntur, etiamsi in obscuritate sensus latet, ipsa tamen apparet obscuritas: hujus autem nec ipsa; quoniam talem praebet superficiem, ut lectorem atque auditorem, non expositorem necessarium habere
Abbreviated transcription (Latin):
id÷ inlege diũ. serutando testimonia eius. & in
toto corde exquirendo eum. iam eẽ posse inmacu¬
latos. hoc ẽ sine peccato ꝓpt̃ uerba sequentia: non
enĩ qui oꝑantur iniquitatẽ iniuis eius ambula¬
uerunt Oui autẽ peccatum facit. & iniquitatẽ
facit: ait beatus ioħs. Et addidit: Peccatum iniqͥ¬
tas ẽ Sed iam sermo iste claudendus ẽ: nec in an¬
gustum tanta questio coartanda. Ex plicit sermo
triptum ẽ eclegitur & uerum est
in hoc psalmo.non enim qui ope¬
rantur iniquitatem iniuis eius
ambulauerunt: sed elaborandũ
ẽ opitulante dõ incuius manu
sunt & nos & sermones nr̃i: ne
recte dictum. non recte intellectum. lectorem au¬
ditorem ue ꝑturbet Hoc usq cauendum ẽ.¬

Expanded text:
id est in lege Domini, scrutando testimonia ejus, et in id est in lege Domini, scrutando testimonia ejus, et in toto corde exquirendo eum, jam esse posse immaculatos, hoc est sine peccato, propter verba sequentia: «Non enim qui operantur iniquitatem, in viis ejus ambulaverunt. Qui» autem «peccatum facit, et iniquitatem facit,» ait beatus Joannes; et addidit, «Peccatum iniquitas est» . Sed jam sermo iste claudendus est, nec in angustum tanta quaestio coarctanda. SERMO riptum est, et legitur, et verum est, in hoc psalmo, «Non enim qui operantur iniquitatem, in viis ejus ambulaverunt.» Sed elaborandum est, opitulante Deo, in cujus manu sunt et nos et sermones nostri , ne recte dictum, non recte intellectum, lectorem auditoremve perturbet. Cavendum e
Abbreviated transcription (Latin):
Beatos autẽ ẽẽ impios & iniquos. quis uł impiꝰ dixe¬
rit aut iniquus: frgo spe beati qui ꝑsecutionẽ¬
cuint iusticiam: non quia esuriunt & sitiunt:
sed ꝓpt̃ qđ sequitur. qm̃ ipsi saturabunt᷑. Et
beati qui plorant: non quia plorant: sed ꝓpt̃
qđ sequitur. quia ridebunt. Pinde beati qui scru¬
tantur testimonia eius intoto corde exquirunt cũ.
ñ quia scrutantur & exquiruntͥ sed quia in¬
uenturi sunt qđ exquirt̃: Intoto enim corde ñ
negligenter exquirunt. Si gͦ spe beati: fortas¬
sis etiã spe inmaculati Nam ꝑfecto in hac uita
licet inlege dñi ambulemus: licet scrutem̃ testi¬
monia euis: intoto corde requiramus eum: si
dixerimus quia peccatum ñ habemus: nos ipsoᷤ
seducimus: & ueritas non ẽ innobis. Sed hoc di¬
ligentius inquirendũ ẽ Sequit᷑ quippe. Non enĩ
qui oꝑantur iniquitatem inuus eiꝰ ambulauer̃:
Ex quo uideri potest qui ambulant inuia dni

Expanded text:
Beatos autem esse impios et iniquos, quis vel impius dixeBeatos autem esse impios et iniquos, quis vel impius dixerit aut iniquus? Ergo spe beati, sicut «betiunt justitiam;» non quia esuriunt et sitiunt, sed propter quod sequitur, «quoniam ipsi saturabuntur:» et «beati qui plorant;» non quia plorant, sed propter quod sequitur, «quia ridebunt» . Proinde, «Beati qui scrutantur testimonia ejus, in toto corde exquirunt eum;» non quia scrutantur et exquirunt, sed quia inventuri sunt quod exquirunt: in toto enim corde, non negligenter exquirunt. Si ergo spe beati, fortassis etiam spe immaculati. Nam profecto in hac vita, licet in lege Domini ambulemus, licet scrutemur testimonia ejus, et in toto corde exquiramus eum, «si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus, et veritas in nobis non est» . Sed hoc diligentius inquirendum est. Sequitur quippe, «Non enim qui operantur iniquitatem, in viis ejus ambulaverunt.» Ex quo videri potest, qui ambulant in via Domini,
Abbreviated transcription (Latin):
uolunt eẽ sapientes indei głam: seduolunt
uideri sapientes ꝓpter hominum głam Quomͦ
enim sapientiam non oderunt: quȩ iubet ⁊¬
docet contempnendũ eẽ qđ diligunt: P inde beati
inmaculati iniuia. qͥ ambulant inlege dñi: beati
qͥ scrutant᷑ testimonia eus intoto corde exqͥrii
eum: Si enĩ qui scrutantur testimonia euis. aut
intoto corde exquirunt eum. inmaculati am¬
bulant in lege dñi: nũqͥd tñ ile ñscrutabat᷑ testi¬
monia eius. nec querebat eum qͥ dicebat. Magi¬
ster bone: qͥd boni faciam ut uitã ȩternã conse¬
quar: Sed qͣmͦ eum intoto corde quesiuit cuiꝰ con¬
silio diuitias pretulit: quo audito tristis absces¬
as suas: & uir iniquus cogitationes suas. Que¬
runt itaq dñm & impii & imqui: uteo inuento¬
ñ sint impii & iniqui Quomͦ gͦ iam beati cum ad¬
huc testimonia eius scrutant᷑ & exquirunt eum:
cũ hoc facere possint & impii. possint & iniqui:

Expanded text:
volunt esse sapientes in Dei gloriam, sed volunt volunt esse sapientes in Dei gloriam, sed volunt videri sapientes propter hominum gloriam. Quomodo enim sapientiam non oderunt, quae jubet et docet contemnendum esse quod diligunt? Proinde, «Beati immaculati in via, qui ambulant in lege Domini. Beati qui scrutanttestimonia ejus, ut in toto corde exquirant eum, immaculati ambulant in lege Domini. Numquid tamen ille non scrutabatur testimonia ejus, nec quaerebat eum, qui dicebat, «Magister bone, quid boni faciam, ut vitam aeternam consequar?» Sed quomodo eum in toto corde quaesivit, cujus consilio divitias suas praetulit, quo audito tristis abscesas suas, et vir iniquus cogitationes suas» . 3. Quaerunt itaque Deum et impii et iniqui, ut eo invento non sint impii, nec iniqui. Quomodo ergo jam beati, cum adhuc testimonia ejus scrutantur et exquirunt eum, cum hoc facere possint et impii, possint et iniqui?