comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ducaui. Nec ista confitetur peccatũ. s in alterũ
refert ĩmpari sexu. pari fastu. Ex his tam̃ nat᷑
ẽ. nec eos im̾itatꝰ ẽ. sed plane plurib malis ex¬
ercitatus qͥ dixit: et dicet usq adt̾minũ scłi.
Ego dixi dñe miserere mei: sana animã meãqr¬
peccaui tͥ. Qnͣto melius sic &isti: s adhuc cerui¬
ces peccatoꝵ ñ conciderat dñs. Restabant labo¬
nib. qͦs afflictos docuit ñ de se ipsis debere p̃su¬
mere.Serpens in quit seduxit me. & manduca¬
ui: qͣsi cuiusqͣm suasio precepto dei debuerit an¬
teponi. & dixit dñs ds̃ serpenti. Quia fecisti tu
hoc: maledictus tu ab omnib pecorib.: ⁊ ab om̃ib
bestiis quȩ sunt suꝑterrã. Suꝑ pectus tuũ &
uentrem tuum ambulabis: et t̾ram edes om̃s di
es uitȩ tuȩ. & mimicicias ponã interde ⁊ mu¬
lierem: & int̾ semen tuũ ⁊ inter sem̃ eiꝰ. Ipsa tͥ
seruabit caput: & cu seruabis erꝰ calcaneum.

Expanded text:
ducaui. nec ista confitetur peccatum, sed in alterum ducaui. nec ista confitetur peccatum, sed in alterum refert inpari sexu, pari fastu. ex his tamen natus est nec eos imitatus est. sed plane pluribus malis exercitus, qui dixit et dicet usque ad terminum saeculi: ego dixi: domine, miserere mei; sana animam meapeccavi tibi . Quanto melius sic et isti? sed adhuc cervices peccatorum non conciderat Dominus , restabant labonibus, quos afflictos docuit non de seipsis debere praesumere. Serpens, inquit, seduxit me, et manducavi; quasi cujusquam suasio praecepto Dei debuerit anteponi! Et dixit Dominus Deus serpenti: Quia fecisti tu hoc, maledictus tu ab omnibus pecoribus, et ab omnibus bestiis quae sunt super terram. Super pectus tuum, et ventrem tinter mulierem, et inter semen tuum et semen ejus. Ipsa tibi servabit caput, et tu servabis ejus calcaneum .
Abbreviated transcription (Latin):
qui sic fuerat comminatꝰ. fec̃ aduerti concupiscen¬
tialier menbra: ubi dicti sunt aꝑti ocłi ⁊ secutũ ẽ¬
qͦd puderet. & dir̃ adam. ¶ulier qͣm dedisti mecũ:
hec mͥ dedit a ligno ⁊ edi. Eia suꝑbia: numquiddi¬
rii peccaui: Habet deformitatem confusionis:
ñ habet confessionis humilitatẽ. Ad hoc ista con¬
scripta sunt: qr & ipse interrogationes nimirum
ad hoc factȩ sunt ut ⁊ ueracit̃ ⁊ utiliter scͥberent᷑:
quia si mendaciter. non utiq utiliter. Ut aduer¬
tamꝰ quo morbo suꝑbiȩ laborent homines hodie:
ñ nͥ in creadorem conantes referre si quid egerint
mali. cum sibi uelint tribui si qͥd egerint boni.
Mulier inquit qͣm dedisti mecum. id÷ qͣm dedist
ut esset mecum hȩc mͥ dedit aligno ⁊ ed: qͣsi si
ad hoc data. ut non ipsa potius obȩdiret uiro:
Iambo dõ. Et dixit dñs ds̃ mulieri. Quid hoc fe¬
cisti: & dit̃ mulier. Serpens sediurit me. & man¬

Expanded text:
qui sic fuerat comminatus, fecit aduerti concupiscenqui sic fuerat comminatus, fecit aduerti concupiscentialiter mequod puderet. » Dixitque Adam: Mulier quam dedisti mihi haec mihi dedit a ligno, et edi. superbia! numquid dixit: peccaui? habet deformitatem confusionis et non habet confessionis humilitatem. ad hoc ista conscripta sunt, quia et ipsae interrogationes nimirum ad hoc factae sunt, ut et ueraciter et utiliter scriberentur, quia, si mendaciter, non utique utiliter, ut aduertamus, quo morbo superbiae laborent homines hodie nonnisi in creatorem conantes referre, si quid egerint mali, cum sibi uelint tribui, si quid egerint boni. mulier, inquit, quam dedisti mecum, id est quam dedisti, ut esset mecum, haec mihi dedit a ligno, et edi: quasi ad hoc data sit, ut non ipsa potius oboediret uiro et ambo deo. Et dixit dominus deus mulieri: quid hoc fecisti? et dixit mulier: serpens seduxit me, et man
Abbreviated transcription (Latin):
sua: ⁊ illo auercente faciẽ stulti facti sunt. Qd .ii.
iã ipsos pudebat gͥ se ipsos. unde sͥ & succinctoria
fecerant: multo uehementi ab illo etiã sic sucem¬
ct uideri uerebant᷑. qui tanqͣm familiari temꝑ¬
amento ad eos uidendos ꝑcreaturã uisibilẽ. ue¬
lut humanos ocłos afferebat. Si enim ꝓpterea¬
sic apparebat ut homines canqͣm cum homine lo¬
querent᷑. quemadmodũ abrabã ad quercũ mam¬
bre. illa ipsa ꝓpe amicicia pudore onchabat post
peccatum. quȩ fiduciã dabat ante peccatũ.: nec iã
illã nuditatem audebant ostendere talib ocłis. q̃
displicebat ⁊ suis. Dñs gͦ uolens iam peccatores mo¬
re iusticiȩ interrogatos punire. amplius qͣm erat
illa pęna de qua iam cogebantur erubescere: quis
nuntiauit in quit tͥ qr nudus es. nͥ a ligno qͦd prt¬
ceꝑam tͥ tantum ne exeo manducares ab eo edi¬
sti: Hinc enim mors concepta ꝓpt̃ dĩ sententiã

Expanded text:
sua et illo auertente faciem stulti facti sunt. quod enim sua et illo auertente faciem stulti facti sunt. quod enim iam ipsos pudebat erga se ipsos, unde sibi et succinctoria fecerant, multo uehementius ab illo etiam sic succincti uideri uerebantur, qui tamquam familiari temperamento ad eos. uidendos per creaturam uisibilem uelut humanos ocsic apparebat ut homines tanquam cum homine loquerentur, quemadmodum Abraham ad quercum Mambre , illa ipsa prope amicitia pudore onerabat post peccatum, quae fiduciam dabat ante peccatum; nec jam illam nuditatem audebant ostendere talibus oculis, quae displicebat et suis. Dominus ergo volens jam peccatores, more justitiae interrogatos, punire amplius quam erat illa poena de qua jam cogebantur erubenuntiauit, inquit, tibi, quia nudus es, nisi a ligno quod praeceperam tibi tantum ne ex eo manducares ab eo edisti? hinc enim mors concepta propter dei sententiam,
Abbreviated transcription (Latin):
his id agente potentissima sapientia dĩ. Non
autẽ nunc significata reseram᷑: s gesta defendi¬
mus. Respondit gͦ adam. Uocẽ tuã audin in
ꝑadyso ⁊ timui. qͥa nudus sum: & abscondi me.
Satis ꝓbabile ẽ. solere d̾m ꝑ creaturam tali act̾io¬
m congruam in forma humana pͥmis illis ho¬
minib apparere: qͦs tam̃ numꝗͣ ꝑmisit adu̾¬
tere nuditatem suã. eoꝵ intentionem insuꝑna
sustolens. ñ post peccatum. pudendum in men¬
bris mocum. pęnali menbroꝵ lege sensissent. Sic
gͦ affecti sunt. ut solent affici homines sub ocłis
hominum: & talis affectio de peccati pena erat.
eũ latere uelle quẽ latere nichil pocest: &abeocar¬
nem occultare. qͥ cordis inspect̾or ẽ. S qͥd mirũ
si suꝑbi uolentes ẽẽ sic̃ dii euanuerunt in cogi¬
tationib suis ⁊ obscuratũ ẽ. insipiens cor eoꝵ:
Se quippe direrunt ẽẽ sapientes in abundantia

Expanded text:
his agente potentissima sapientia dei. non his agente potentissima sapientia dei. non autem nunc significata reseramus, sed gesta defendimus. Respondit ergo Adam: uocem tuam audiui in paradiso et timui, quia nudus sum, et absondi me. satis probabile est solere deum per creaturam tali actioni congruam in forma humana primis illis hominibus adparere; quos tamen numquam permisit aduertere nuditatem suam eorum intentionem in superna sustollens, nisi post peccatum pudendum in membris motum poenali membrorum lege sensissent. sic ergo adfecti sunt, ut solent adfici homines sub oculis hominum; et talis adfectio de peccati poena erat eum latere uelle, quem latere nihil potest, et ab eo carnem occultare, qui cordis inspector est. sed quid mirum, si superbe uolentes esse sicut dii euanuerunt in cogitationibus suis et obscuratum est insipiens cor eorum? se quippe dixerunt esse sapientes in abundantia
Abbreviated transcription (Latin):
sensib locali ⁊ temporali motu apparuisse c̃¬
datur. E absconderunt se adam ⁊ mulier eius:
a facie dñi in medio ligno qͦd ẽ. in paradyso.
Cum ds̃ auertit intrinsecꝰ faciẽ suã & fit homo
conturbatus. ñ miremur hȩc fieri quȩ similia
sunt dementiȩ ꝑ miniũ pudorẽ ac timorẽ: alo
qͦ occulto instinctu ñ quiescente ut ea nescien¬
tes facerent. quȩ aliquid significarent qͣndoq
scituris posteris. ꝓpt̃ qͦs ista conscripta sunt.
Et uocauit dñs ds̃ adam: & dixit illi. Ub es: In¬
crepantis uox ẽ: ñ ignorantis. & hoc sane ad ali¬
quam ꝑtinet significationẽ: qͦd sic̃ p̃ceptũ uiro
datum ẽ. ꝑ quẽ ꝑueniret ad feminã: ita uir pͥor
interrogatur. Preceptũ enim a dño ꝑiurũ usq
ad feminã: peccatũ autẽ a diabolo ꝑ feminam
usq adiurum. Hȩc misticis significationib ple¬
na sunt: ñ id agentib in quib facta sunt. s de

Expanded text:
sensibus locali et temporali motu adparuisse crsensibus locali et temporali motu adparuisse credatur. Et absconderunt se Adam et mulier eius a facie domini in medio ligno, quod est in paradiso. cum deus auertit intrinsecus faciem suam et fit homo conturbatus, non miremur haec fieri, quae similia sunt dementiae, per nimium pudorem ac timorem illo quoque occulto instinctu non quiescente, ut ea nescientes facerent, quae aliquid significarent quandoque scituris posteris, propter quos ista conscripta sunt. Et uocauit dominus deus Adam et dixit illi: Adam ubi e s ? increpantis uox est, non ignorantis. et hoc sane ad aliquam pertinet significationem, quod sicut praeceptum uiro datum est, per quem perueniret ad feminam, ita uir prior interrogatur; praeceptum enim a domino per uirum usque ad feminam, peccatum autem a diabolo per feminam usque ad uirum. haec mysticis significationibus plena sunt non id agentibus, in quibus facta sunt, sed de
Abbreviated transcription (Latin):
Ca quippe hora tales iã conuenerat uisitari: qͥ
defecerant a luce ueritatis. Fortassis autẽ aliis ĩ¬
trinsecus uel esfabilib. ut in esfabilib modis ds̃¬
cum illis antea loquebat᷑ sic̃ etiã cũ angłis lo¬
quitur ipsa in commutabili ueritate illustrãs
mentes eoꝵ: uͥ ẽ intellectus nosse simul quec̃q
etiã ꝑtempora ñ fiunt simul. Forte inquam
sic cũ eis loquebat᷑.⁊ si ñ tanta participatione
diuinȩ sapientiȩ qͣntam capiunt angłi. tam̃
ꝓhumano modulo qͣntumlibet minus. szipso
genere uisitationis & locutionis: fortassis etiã
illo qui fit ꝑcreaturam. siue inextasi sp̃c corꝑa¬
lib imaginib siue ipsis sensib corꝑis aliqua
spẽ p̃sentata. uł ad uidiendũ. uł ad audiendũ.
siẽ in angłis suis solet uideri ds̃ uł sonare ꝑ
nubem. Nc̃ tam̃ qͦd audierunt uocẽ dñi am¬
bulantis in paradyso ad uesꝑam. ñ nͥ ꝑ creaturã¬

Expanded text:
ea quippe hora tales iam conuenerat uisitari, qui ea quippe hora tales iam conuenerat uisitari, qui defecerant a luce ueritatis. fortassis autem aliis intrinsecus uel effabilibus uel ineffabilibus modis dcum illis antea loquebatur, sicut etiam cum angelis loquitur ipsa incommutabili ueritate inlustrans mentes eorum, ubi est intellectus nosse simul quaecumque etiam per tempora non fiunt simul: forte, inquam, sic cum eis loquebatur, etsi non tanta participatione diuinae sapientiae, quantam capiunt angeli, tamen pro humano modulo, quantumlibet minus, sed ipso genere uisitationis et locutionis; fortassis etiam illo qui fit per creaturam siue in extasi spiritus corporalibus imaginibus siue ipsis sensibus corporis aliqua specie praesentata uel ad uidendum uel ad audiendum, sicut in angelis suis solet uideri deus uel sonare per nubem. nunc tamen quod audierunt uocem dei ambulantis in paradiso ad uesperam, non
Abbreviated transcription (Latin):
incussit pudorẽ. ñ solum qͥa hoc ibi sentiebat uͥ
nunqͣm antea tale aliqͥd senserat: uerũ etiã qͦd
ille pudendus motus de p̃cepti transgressione
ueniebat. Ibi enim sensit qua priꝰ grã uestirttur:
qͣndo in sua nuditate nichil indecens patiebat᷑.
Ibi completũ ẽ. dñc inuoluntate tua prestitisti de¬
cori meo uirtutẽ: auertisti aũ faciẽ tuã ame ⁊ fac̾tꝰ
sum conturbat᷑. Demiq illa conturbatione ad
folia ficulnea cuturrerunt: suocinctoria consue¬
runt:⁊quia głanda descruerant pudenda terert.
Nec arbitror eos cogitasse aliquid in illis folus. qͦd
talib congrueret contegi iã menbra prurientia:
s occulto instinctu ad hoc illa conturbatione
compulsi sunt. ut etiã talis penȩ suę significõ
anescientib fieret. quȩ peccatorẽ fact̾a conun¬
ceret ⁊ doceret scripta lectorẽ. Et audiert̃ uocem
dñ dĩ ambulantis in paradyso ad uesperam.

Expanded text:
incussit pudorem, non solum quia hoc ibi sentiebat, ubi incussit pudorem, non solum quia hoc ibi sentiebat, ubi nunquam antea tale aliquid senserat, verum etiam quod ille pudendus motus de praecepti transgressione veniebat. Ibi enim sensit, qua prius gratia vestiretur, quando in sua nuditate nihil indecens patiebatur. Ibi completum est, Domine, in voluntate tua praestitisti decori meo virtutem; avertisti autem faciem tuam, et factus sum conturbatus . Denique illa conturbatione ad folia ficulnea cucurrerunt, succinctoria consuerunt, et quia glorianda deseruerant, pudenda texerunt. Nec arbitror eos cogitasse aliquid in illis foliis, quod talibus congrueret contegi jam membra prurientia; sed occulto instinctu ad hoc illa conturbatione compulsi sunt, ut etiam talis poenae suae significatio a nescientibus fieret, quae peccatorem facta convinceret et doceret scripta lectorem. Et audierunt uocem domini dei ambulantis in paradiso ad uesperam.
Abbreviated transcription (Latin):
tea ñ patebant: quamuis ad alia paterent. Hec
mors ea die accidit: qua factũ ẽ. qͦd ds̃ uetuit.
Amisso quippe statu mirabili. corpꝰ ipsum cu stat᷑
etiã de ligno uite uutute mystica p̃bebat᷑ ꝑ quẽ
nec morbo temptari nec mutari ȩtate potuisseñ.
ut hoc in eoꝵ carne qͣmiuis adhuc animali ⁊ in
melius postea commutanda iã tamen significa¬
retur ꝑ ȩscam ligni uitȩ. qͦd ex ipso spuritali alim̃¬
to sapientiȩ curꝰ sacramentũ illuo lignum erat fit
in angłis ꝑ ȩt̾nitatis participationẽ ut indeterius ñ
mutent᷑. Hoc gͦ amisso statu. corpꝰ eoꝵ duxit mor¬
bidam ⁊ mortiferã qualitatẽ. quȩ inest etiã pecoꝵ
carmi: ac ꝑ hoc etiam eundẽ motũ quo fit inpeco¬
rib contumbendi appetitus. ut succedant nas¬
centia morientib. S tamen etiã in ipsam pęnã.
suȩ generositatis index anima rationalis. bestia¬
lem motum in menbris suȩ carnis erubuit ẽiq

Expanded text:
tea non patebant, quamuis ad alia paterent. Haec tea non patebant, quamuis ad alia paterent. Haec mors ea die accidit, qua factum est quod deus uetuit. amisso quippe statu mirabili corpus ipsum — qui status etiam de ligno uitae uirtute mystica praebebatur, per quem nec morbo temtari nec mutari aetate potuissent, ut hoc in eorum carne quamuis adhuc animali et in melius postea commutanda iam tamen significaretur per escam ligni uitae, quod ex ipso spiritali alimento sapientiae, cuius sacramentum illud lignum erat, fit in angelis per aeternitatis participationem, ut in deterius non mutentur — hoc ergo amisso statu corpus eorum duxit morbidam et mortiferam qualitatem, quae inest etiam pecorum carni, ac per hoc etiam eundem moturibus concumbendi appetitus, ut succedant nascentia morientibus: sed tamen etiam in ipsa jam poena suae generositatis index anima rationalis bestialem motum in membris suae carnis erubuit, eique
Abbreviated transcription (Latin):
patebant: aꝑtos utq ad aliquid intuendum ⁊ co
gitandum. qͦd antea nunquã aduerterant. Vbs
enim ad trans grediendũ p̃ceptum audax curiosi¬
tas mota ẽ. auida exꝑiri latentia. qͥd nã tac̾tui ueti¬
to sequeret᷑ ⁊ noxiali ueritate habenas ꝓhibitioĩs
rumꝑe delec̾tata. ꝓbabilius existimans ñ esse mor¬
tem qͣm tumuerant secuturã: tale quippe pomũ
credendum ẽ. fuisse in illa arbore cuius generis
poma iam in aliis arborib in noria senserant. ma¬
gis crediderunt dm̃ posse peccantib facile igno¬
scere. qͣm pat᷑ent̃ tulerunt ñ cognoscere. quid nam
esset cur cos inde cibum sumere uetuisset. Mor
gͦ ut p̃ceptum transgressi sunt: unitrinsecꝰ grã dese¬
rente omnino nudati. qͣm typo quodã ⁊ suꝑbo a¬
more suȩ potestatis offenderant̾ in sua menbra
ocłos iniecerunt: eaq motu eo quẽ ñ nouerati
concupierunt. Ad hoc gͦ aꝑti st̃ ocłi ad qͦd an¬

Expanded text:
patebant: apertos utique ad aliquid intuendum . et patebant: apertos utique ad aliquid intuendum . et cogitandum, quod antea numquam aduerterant. ubi enim ad transgrediendum praeceptum audax curiositas mota est, auida experiri latentia, quidnam tacto uetito sequeretur, et noxia libertate habenas prohibitionis rumpere delectata, probabilius existimans non esse mortem, quam timuerant, secuturam — tale quippe pomum credendum est fuisse in illa arbore, cuius generis poma iam in aliis arboribus innoxia senserant — magis crediderunt posse deum peccantibus facile ignoscere, quam patienter tulerunt non cognoscere, quidnam esset uel cur eos inde cibum sumere uetuisset. mox ergo ut praeceptum transgressi sunt intrinsecus gratia deserente omnino nudati, quam typho quodam et superbo amore suae potestatis offenderant, in sua membra oculos iniecerunt eaque motu eo, quem non nouerant, concupiuerunt. ad hoc ergo aperti sunt oculi, ad quod an
Abbreviated transcription (Latin):
tur uobis ocłi. hoc enim eũ scriptor dixisse libri
narrauit: in qua uͦ significatione uł sententia di¬
xerit. lectori considerare ꝑmisit. Hoc autem qͦd
scriptum ẽ. ⁊ aꝑti sunt ocłi eoꝵ ⁊ cognouerunt qr
nudi erant. ita scͥptum ẽ quẽadmodũ omĩa que
gesta narrantur: nec tamen ideo in allegoricam
narrationẽ nos debent ducere. Neq enĩ ⁊ euange¬
lista narrator dict̾a cuiusqͣm figurata ex eius ꝑso¬
na inserebat. ac ñ ex ꝑsona sua q̃ fuerãt gesta nar¬
rabat. cum diceret de illis duob. quoꝵ erat unꝰ
cleophas: qͦd cũ fregisset uus dñs panẽ aꝑti sunt
ocłi eoꝵ ⁊ cognouerunt eum quẽ ꝑ uiã ñ cogno
uerant: ñ utiq clatisis ocłis ambulantes. s eum
cognoscere ñ ualentib. Sic̃ ergo ibi. sic nec isto loco
narratio figurata ẽ: quamuis translado uerbo seri¬
ptura usa sit ut aꝑtos diceret ocłos. qui ⁊ antea

Expanded text:
tur uobis oculi. hoc enim eum scriptor libri dixisse tur uobis oculi. hoc enim eum scriptor libri dixisse narrauit; in qua uero significatione uel sententia dixerit, lectori considerare permisit. hoc autem, quod scriptum est: et aperti sunt oculi eorum et cognouerunt, quia nudi erant, ita scriptum est, quemadmodum omnia, quae gesta narrantur, nec tamen ideo in allegoricam narrationem nos debent ducere. neque enim et euangelista narrator dicta cuiusquam figurata ex eius persona inserebat, ac non ex persona sua, quae fuerant gesta, narrabat, cum diceret de illis duobus, quorum erat unus Cleophas, quod, cum fregisset eis dominus panem, aperti sunt oculi eorum et cognoueruntuerant, non utique clausis oculis ambulantes, sed eum cognoscere non ualentibus. sicut ergo ibi, sic nec isto loco narratio figurata est, quamuis translato uerbo scriptura usa sit, ut apertos diceret oculos, qui et antea
Abbreviated transcription (Latin):
si obedientiam conseruarent in meliorem spiti¬
talemq habitum sine morte mutari. s iã corpus
mortis in quo lex in menbris repugnaret lgi il¬
tis : Neq elausis ocłis facti erant: ⁊ in paradyso deli¬
ciarum ceci palpantesq oberrabant: ut uetitum li¬
gnum etiã nescientes attingerent. palpantesq fru¬
ctus ꝓhibitos ignorando decerꝑent. Quomͦ autẽ
amimalia ⁊ uolatilia adduct̾a sunt ad adam ut ui¬
deret qͥd ea uocaret. si ñ uidebat: . quomͦ ipsa mu¬
ler ad uirum adducta ẽ. qͣndo facta ẽ. ut de illa
qͣm non uidebat diceret. hoc nunc os ex ossib me¬
is & caro de carne mea. & cetera: Postremo quomͦ
uidit mulier qͥa bonũ ẽ lignum in escã. & quia
placẽt ocłis ad uidendũ ⁊ decorum ẽ. cognoseẽ:
si eoꝵ clausi erant ocłi: Nec tam̃ ideo ꝓpt̾ unius
uerbi translationem totũ figurate accipiendũ ẽ:
uiderit enĩ quemadmodũ dixerit serpens apien¬

Expanded text:
si obedientiam conservarent, in meliorem spirisi obedientiam conservarent, in meliorem spiritualemque habitum sine morte mutari, sed jam corpus mortis, in quo lex in membris repugnaret legi mentis ? Neque enim clausis oculis facti erant, et in paradiso deliciarum caeci palpantesque oberrabant, ut vetitum lignum etiam nescientes attingerent, palpantesque fructus prohibitos ignorando decerperent. Quomodo autem animalia et volatilia adducta sunt ad Adam, ut videret quid ea vocaret, si non videbat? et quomodo ipsa mulier ad virum adducta est, quando facta est, ut de illa quam non videbat diceret, Hoc nunc os de ossibus meis, et caro de carne mea, etc. ? Postremo, quomodo vidit mulier quia bonum est lignum in escam, et quia placet oculis ad uidendum et decorum est cognoscere, si eorum clausi erant oculi? Nec tamen ideo propter unius uerbi translationem totum figurate accipiendum est. uiderit enim, quemadmodum dixerit serpens: aperien
Abbreviated transcription (Latin):
bis crederet mulier. abona atq utili re diuinitus¬
se fuisse ꝓhibitos. nͥ iã inesset menti amor ille ꝓpͥe
potestatis & quedã de se supba p̾sumptio: quȩ ꝑ il¬
lam temptationẽ fuerat conuincenda & humilian¬
da: Deniq uerbis ñ contenta serpentis consid̾auit
lignum. uiditq bonum ad escã & decorum ad as¬
pectum: & ñ credens posse inde se mori: arbitror qͥs
putauerit dm̃ alicuiꝰ significationis causa dirisse.
si manducaueritis morte moriemini: atq ideo sum¬
psit de fructu eus ⁊ manducauit. & dedit uiro suo
secum: fortassis etiã cum uerbo suasorio. qͦd scͥpt̃a
tacens intelligendum reliquit. An forte nec sua¬
deri iam opus erat uiro: qͣndo uiam eo cibo mor¬
tuam non eẽ cernebat: Ergo ederunt: & apti st̃
ocłi amboꝵ. Quo. nͥ ad inuicem concupiscendũ.
ad peccati pęnam carnis ipsius morte conceptã.
ut iam eẽt corpꝰ non animale tantum qͦd poterat

Expanded text:
bis crederet mulier a bona atqbis crederet mulier a bona atqse fuisse prohibitos, nisi iam inesset menti amor ille propriae potestatis et quaedam de se superba praesumtio, quae per illam temtationem fuerat conuincenda et humilianda? denique uerbis non contenta serpentis considerauit lignum uiditque bonum ad escam et decorum ad aspectum et non credens posse inde se mori, arbitror, quod putauerit deum alicuius significationis causa dixisse: si manducaueritis, morte moriemini. atque ideo sumsit de fructu eius et manducauit et dedit etiam uiro suo secum, fortassis etiam cum uerbo suasorio, quod scriptura tacens intellegendum relinquit. an forte nec suaderi iam opus erat uiro, quando illam eo cibo mortuam non esse cernebat? Ergo ederunt. et aperti sunt oculi amborum. quo nisi ad inuicem concupiscendum, ad peccati poenam carnis iput jam esset corpus non animale tantum, quod poterat,
Abbreviated transcription (Latin):
de fructu autẽ ligni qͦd ẽ in medio paradyso diẽ
ds̃ ñ edetis ex eo neq tangetis ulud ne moriami¬
ni. Ideo prius interrogauit serpens & respondit
hoc mulier ut p̃uaricatio eẽt inexcusabilis: neq
ullomͦ dici posset id qͦd p̃cepat ds̃ oblitam fuisse
mulierẽ: quamqͣm & obliuio p̃cepti. maxime uni
&tam necessarii.ad maximã culpã dampnabilis
negligentiȩ ꝑtineret.Uerumtamen euidentior es
transgressio ẽ. cum memoria retinetur: & tanqͣm in
illo d̃s ossistens presensq contempnit᷑. Unde neces¬
sarium fuit cum in psalmo diceretur memoriare¬
tinentib mandata eius: addere. ut faciant ea. Mul¬
ti enim memoria retinent ut contempnant ea: p̃¬
uaricationes maiore peccato. ubi obluuonis nulla
ẽ excusatio. Dixit gͦ serpens mulieri. Non morte mo¬
riemini. Sciebat enim d̃s qm̃ quo die manduca
ueritis de eo. ad aꝑientur uobis oculi: & eritis sic̃
dii cognoscentes bonum ⁊ malũ. Quando hiᷤ uer¬

Expanded text:
de fructu autem ligni, quod est in medio paradisi, dixit deus: non edetis ex eo neque tangetis illud, ne moriamini. ideo prius interrogauit serpens et respondit hoc mulier, ut praeuaricatio esset inexcusabilis neque ullo modo dici posset id, quod praeceperat deus, oblitam fuisse mulierem, quamquam et obliuio praecepti, maxime unius et tam necessarii, ad maximam culpam damnabilis neglegentiae pertineret. uerum tamen euidentior eius transgressio est, cum memoria retinetur et tamquam in illo deus sarium fuit, cum in Psalmo diceretur, Et memoria retinentibus mandata ejus, addere, ut faciant ea . Multi enim memoria retinent, ut contemnant ea praeuaricationis maiore peccato, ubi obliuionis nulla est excusatio. Dixit ergo serpens mulieri: non morte moriemini. sciebat enim deus, qveritis de eo, adaperientur vobis oculi, et eritis sicut dii, cognoscentes bonum et malum. Quando his ver
Abbreviated transcription (Latin):
ineiꝰ corpꝰ conueniunt qͦd etiã de humana genera¬
tione congregat: ⁊ in eos marime qͥ ei ꝑsuꝑbiã
coherent apostatando amandatis dĩ. Sic̃ enim
qͥerat diabolus ħo dictus ẽ. ut in euuangłio ini¬
micus homo hoc fec̃: ita qͥ homo erat diabolus
dictus ẽ. ut rursꝰ in euangłio nonne ego uos .xii.
elegi.⁊ unus ex uobis diabolꝰ ẽ. & sic̃ corpꝰ xp̃i qͦo
ẽ. eccłia dicitur xp̃c. sicut ulud ẽ. uos abrahȩ sem̃
estis cũ paulostꝑius dixisset abrahȩ dictȩ sum ꝓ¬
missiones ⁊ semini eiꝰ. ñ dic̃ ⁊ seminib tanquam in
multis. sed canqͣm in uno ⁊ semini tuo qͦd ẽ. xp̃c̃. ⁊te¬
rum. sic̃ enĩ corpꝰ unum ẽ. & menbra habet multa.
diabolus. id: ipsa impioꝵ multitudo. maximeq co
diabolus: & in ipsum corpꝰ figuratę multa dicunt᷑.
quȩ ñ tã capiti qm corpori menbrisq conueniant
Itaq lucifer qͥ mane oriebatur. & cecidit. potest in¬

Expanded text:
in eius corpus conueniunt, quod etiam de humano generin eius corpus conueniunt, quod etiam de humano genere congregat, et icohaerent, apostatando a mandatis Dei. Sicut enim qui erat diabolus, homo dictus est, ut in Evangelio, inimicus homo hoc fecit; ita qui homo erat, diabolus dictus est, ut rursus in Evangelio: Nonne ego vos duodecim elegi, et unus ex vobis diabolus est? Et sicut cest Ecclesia, dicitur Christus, sicut illud est, Vos Abrahae semen estis, cum paulo superius dixisset, Abrahae dictae sunt promissiones et semini ejus: non dicit, Et seminibus, tanquam in multis; sed tanquam in uno, Et semini tuo, quod est Christrum: sicut enim corpus unum est et membra habet multa, diabolus, id est ipsa inpiorum multitudo maximeque eordiabolus et in ipsum corpus figurate multa dicuntur, quae non tam capiti quam corpori membrisque conueniant. itaque lucifer, qui mane oriebatur et cecidit, potest in
Abbreviated transcription (Latin):
cui nam potius sententiȩ diuina testimonia
suffragentur: eine qua dicitur unã animam
đm fecisse ⁊ dedisse pͥmo homini unde cet̾as
facet. sic̃ ex eius corꝑe cetera hominũ corꝑa:
an ei qua dicit᷑ singłas singłis facere. sicut illi
unam ñ ex illa cȩteras. Iilud enim qđ ꝑ ysaiã
dicit omnem flatum ego feci. cũ hoc eũ de
anima dicere quȩ secuntur satis ostendant.
ad utrumq accipi potest. Nam siue ex una
primi hominis anima. siue ex aliquo fuo secreto:
om̃s ꝓculdubio anmas ipse facit. ¶ẜillud qͦd
scͥptum ẽ. qui finxit singillatim corda eoꝵ. si no¬
mine cordium uoluerimꝰ animas intelligere:
neq hoc repugnat ciuqͣm duoꝵ de quib nẽ
ambigimus. Siue enim ex una illa qͣm fla¬
uit in faciem primi hominis. ipse utiq sm.¬
gulas fingit sicut etiam corpa: siue singłas uel
singat & mittat. uł ineis ipsis quib miserit easfin¬
gat. Qͣmqͣm hoc non mͥ uideatur dic̾tum: nͥ ex eo

Expanded text:
cuinam potius sententiae diuina testimonia cuinam potius sententiae diuina testimonia suffragentur: eine, qua dicitur unam animam deum fecisse et dedisse primo homini, unde ceteras faceret, sicut ex eius corpore cetera hominum corpora, an ei, qua dicitur singulas singulis facere, sicut illi unam, non ex illa ceteras. illud enim, quod per Esaiam dicit: omnem flatum ego feci, cum hoc eum de anima dicere quae sequuntur satis ostendant, ad utrumque accipi potest. nam siue ex una primi hominis anima siue ex aliquo suo secreto omnes procul dubio animas ipse facit. Et illud, quod scriptum est: qui finxit singillatim corda eorum, si nomine cordium uoluerimus animas intellegere, neque hoc repugnat cuiquam duorum, de quibus nunc ambigimus. siue enim ex una illa, quam flauit in faciem primi hominis, ipse utique singulas fingit, sicut etiam corpora, siue singulas uel fingat et mittat uel in eis ipsis, quibus miserit, eas fingat, quamquam hoc non mihi uideatur dictum, nisi ex eo,
Abbreviated transcription (Latin):
& uiuant. Et ꝓphaui sic̃ p̃cepit mͥ dñs: & introi¬
it sp̃s uitȩ in eos ⁊ reuixeriĩ & steterunt suꝑ pe¬
des suos congregatio multa ualde Ubi mͥ uide¬
tur ꝓphicȩ significatum. ñ ex illo tantũ campo
ubi res ipsa demonstrabatur. s extoto orbe ter¬
rarum resurrecturos homines: & hoc ꝑflatum
quatuor mundi partium fuisse. figuratum. Neq
enim etiam flatus ille ex corꝑe dñi. substantia e¬
ꝓcessit. S quia mundus ñ ita dõ comparatur
adunitatem ꝑsone. sic̃ caro ula uerbo eius uni¬
genito filio: ñ possumꝰ dicere ita ẽẽ anmam de
substantia dĩ quemadmodum flatus ille a qua¬
tuor uentis de natura mundi factus ẽ: sedtam̃
aliud eũ fuisse aliud significasse puto: qͦd exem¬
plo flatus ex corꝑe dñi ꝓcedentis rect̾e intelli¬
gi potest: etiam si iezechielem ꝓpħa illo loco ñ
resurrectionem carnis qualis ꝓprie futura ẽ.
s mopinatam desꝑati populi reparationem
ta reuclatione preuidit Illud gͦ iam uideam᷑

Expanded text:
nt. et prophetaui, sicut praecepit mihi dominus, et introiuit spiritus uitae in eos, et reuixerunt et steterunt super pedes suos, congregatio multa ualde. ubi mihi uidetur prophetice significatum non ex illo tantum campo, ubi res ipsa demonstrabatur, sed ex toto orbe terrarum resurrecturos homines, et hoc per flatum quattuor mundi partium fuisse figuratum. neque enim etiam flatus ille ex corpore domini substantia eprocessit. sed quia mundus non ita deo coaptatur ad unitatem personae, sicut caro illa uerbo eius unigenito filio, non possumus dicere ita esse animam de substantia dei, quemadmodum flatus ille a quattuor uentis de natura mundi factus est; sed tamen aliud eum fuisse, aliud significasse puto, quod exemplo flatus ,<x corpore domini procedentis recte intellegi potest, etiamsi Ezechiel propheta illo loco non resurrectionem carnis, qualis proprie futura est, sed inopinatam desperati populi reparationem ta reuelatione praeuidit. Illud ergo iam uideamus,
Abbreviated transcription (Latin):
ritoꝵ. sortis nom̃ accessit. Est in epła quȩ in scͥ¬
bitur ad hebreos. locꝰ quidam diligenti consi¬
deratione dignissimꝰ. Cum enĩ ꝑ melchisedech
in qͦ huius rei futurȩ figura p̃cesserat. discerne¬
ret sacerdotiũ xp̃i a sacerdotio leur: uidete s̃
inqͥt qualis hic ẽ. cui & decimã partẽ abra¬
ham dedit de pͥmiciis patriarcha: &hii qͥdẽ
qui de filiis sunt leui sacerdotiũ accipienteᷤᷤ
mandatũ habent a decimis ppłi scdm legem
hoc ẽ afrĩb suis: qͣmuis & ipsi exlumbis a¬
brahe exierunt. Qͥ autẽ non ẽ ex genere eoꝵ
decimauit abraham: & habentẽ ꝓmissionẽ
benedix̃. Sine ulla autẽ contradictione:qui
minor ẽ amaiore benedicit᷑ & hic quidẽ de¬
cimas morientes homines accipiunt: ibi aut̃
qͥ testificat᷑ se uiuerez & sic̃ oportet dicere ꝓpter
abrahã & leui accipiens decimã decimat᷑ est.
adhuc enim inlumbis patͥs sui fuit. Si gͦ etiã

Expanded text:
ritorum sortis nomen accessit. Est in epistula, quae inscrritorum sortis nomen accessit. Est in epistula, quae inscribitur ad Hebraeos, locus quidam diligenti consideratione dignissimus. cum enim per Melchisedech, in quo huius rei futurae figura praecesserat, discerneret sacerdotium Christi a sacerdotio Leui, uidete ergo, inquit, qualis hic est, cui et decimam partem Abraham dedit de primitiis patriarcha. et hi quidem, qui de filiis sunt Leui, sacerdotium accipientes mandatum habent a decimis populi secundum legem, hoc est a fratribus suis, quamuis et ipsi ex lumbis Abrahae exierunt. qui autem non est ex genere eorum decimauit Abraham et habentem promissionem benedixit. sine ulla autem contradictione qui minor est a maiore benedicitur. et hic quidem decimas morientes homines accipiunt, ibi autem qui testificatur se uiuere. et, sicut oportet dicere, propter Abraham et Leui accipiens decimam decimatus est; adhuc enim in lumbis patris sui fuit. si ergo etiam
Abbreviated transcription (Latin):
uaricationis. s qͦd ex soluendȩ indebitȩ morti
& ostendendȩ ꝓmissȩ resurrectioni sufficeret. qr
unum nob̾ adñ timendũ. alterũ ad sꝑandum
meliores atq doctiores. stam̃ ꝓ meo captu li¬
bentius responderim. unde adam. qͣm de adã.
Si enim puluis assumptꝰ eterra in qua nullus
hominũ fuerat oꝑat᷑ meruit diuinit᷑ animari:
qͣntomagis corpꝰ assumptum excarne. in qua
itidem nullus hominũ fuat oꝑat᷑ sortitum ẽ.
ammã bonã. cũ illic erigeretur casurꝰ hic de¬
scenderet leuaturus: & fortasse ideo ait sortit᷑
sũ animã bonã. si tam̃ hoc de illo oportet in¬
telligi: qͥa solent quȩ sorte dant᷑. diuinit̾ dari.
Aut qͦd fident̃ dicendũ ẽ: ne uel ula anima aliqͥb
oꝑib p̃cedentib ad tantũ apicem subuecta pu¬
taretur. ut cũ ea uerbum caro fieret & habitaret
in nob̾: ad auferendã suspicionẽ pret̾itoꝵ me¬

Expanded text:
aeuaricationis, sed quod exsoluendae indebitae morti aeuaricationis, sed quod exsoluendae indebitae morti et ostendendae promissae resurrectioni sufficeret: quorum unum nobis ad non timendum, alterum ad sperandum meliores atque doctiores; sed tamen pro meo captu libentius responderim "unde Adam quam de Adam". si enim puluis adsumtus ex terra, in qua nullus hominum fuerat operatus, meruit diuinitus animari, quanto magis corpus adsumtum ex carne, in qua itidem nullus hominum fuerat operatus, sortitum est animam bonam, cum illic erigeretur casurus, hic descenderet leuaturus! et fortasse ideo ait: sortitus sum animam bonam — si tamen hoc de illo oportet intellegi — quia solent quae sorte dantur diuinitus dari. aut, quod fidenter dicendum est, ne uel illa anima aliquibus operibus praecedentibus ad tantum apicem subuecta putaretur, ut cum ea uerbum caro fieret et habitaret in nobis, ad auferendam suspicionem praecedentium me
Abbreviated transcription (Latin):
rati iusti constituunt᷑ multi: Et qui dĩcomqͥ¬
natius illo utero uirginis. cuius caro etiã si
de peccati ꝓpagatione uenit. non tamen de
peccati ꝓpagatione concepit̾. ut ne ipsum qui¬
dem corpꝰ. xp̃i ea lex seuerit in utero marie q̃
in menbris posita corꝑis mortis repugnat legi
mentis. qͣm scĩ patres conuigati refrenantes
ñ quidẽ nͥ quousq licebat in concubitũ relaxa¬
runt:nec tam̃ tantumm quousq licebat. eius
impetum ꝑtulerunt. Pinde corpꝰ xͥ qͣmuis ex
carne femine assumptum ẽ quȩ de illa carmᷤ
peccati ꝓpagine concepta fuerat: tamen quia
ñ sic in ea conceptum ẽ. quomͦ fuerat illa con¬
cepta: nec ipsa erat caro peccati: s similitudo
carnis peccati. Non enim accepit inde reatũ mo¬
riendi qui apparet in motui carnis ñ uolunta¬
rio. qͣmuis uoluntate suꝑando. aduersꝰ quẽ sp̃s
concupiscit: s accepit inde ñ qͦd contagioni p̃¬

Expanded text:
rati iusti constituuntur multi? et quid incoinquirati iusti constituuntur multi? et quid incoinquinatius illo utero uirginis, cuius caro, etiamsi de peccati propagatione uenit, non tamen de peccati propagatione concepit, ut ne ipsum quidem corpus Christi ea lex seuerit in utero Mariae, quae in membris posita corporis mortis repugnat legi mentis? quam sancti patres coniugati refrenantes non quidem nisi quousque licebat in concubitum relaxarunt nec tamen tantummodo quousque licebat eius inpetum pertulerunt. proinde corpus Christi quamuis ex carne feminae adsumtum. est, quae de illa carnis peccati propagine concepta fuerat, tamen, quia non sic in ea conceptum est, quomodo fuerat illa concepta, nec ipsa erat caro peccati, sed similitudo carnis peccati. non enim accepit inde reatum moriendi, qui adparet in motu carnis non uoluntario, quamuis uoluntate superando, aduersus quem spiritus concupiscit, sed accepit inde, non quod contagioni pr
Abbreviated transcription (Latin):
considerauerunt. & conspererunt me.diui¬
serunt sͥ uestimenta mea & suꝑ uestẽ meam
miserunt sortẽ. que ꝓpriȩ illi uni congruunt.
ibi exñ. dix̃ ds̃ ds m̃s respice me ut qͥd me dereli¬
quisti. longe a salute mea uerba delictoꝵ me¬
oꝵ quȩ rursus ei non conueniunt nͥ transfi¬
ficiebat etate & sapientia. si possunt etiã ista
quȩ cutum hanc sententiã in libro sapientiȩ
leguntur. ꝓpt̃ humilẽ formã serui & unita¬
tem corꝑis eccłiȩ cum capite suo eidem ipsi
dño coaptari: qͥd ingeniosius illiꝰ puero cuiꝰ
mannis duodecun seniores sapientiam mi¬
rabant᷑ & qͥd illa anima melius. quȩ etiam¬
si uincant ñ certandos ꝓbando qui anima¬
rum traducem affirmant. ñ erit consequens
ut ediã ipsa ex illius preuaricatoris traduce
uenisse credenda sit. ne ꝑ illius hominis in.¬
obedientiam etiã ipse peccator constituatur
ꝓcuius unius obedientiã ab illo reatu libe¬

Expanded text:
considerauerunt et conspexerunt me. diuiconsiderauerunt et conspexerunt me. diuiserunt sibi uestimenta mea et super uestem meam miserunt sortem, quae proprie illi uni congruunt, ibi etiam dixit: deus, deus meus, respice me; ut quid me dereliquisti? longe a salute mea uerba delictorum meorum, quae rursus ei non conueniunt, nisi transfiroficiebat aetate et sapientia, si possunt etiam ista, quae circum hanc sententiam in libro sapientiae leguntur, propter humilem formam serui et unitatem corporis ecclesiae cum capite suo, eidem ipsi domino coaptari, quid ingeniosius illo puero, cuius in annis duodecim seniores sapientiam mirabantur ? et quid illa anima melius, quae, etiamsi uincant non 15 certando, sed probando, qui animarum traducem adfirmant, non erit consequens, ut etiam ipsa ex illius praeuaricatoris traduce uenisse credenda sit, ne per illius hominis inoboedientiam etiam ipse peccator constituatur, per cuius unius oboedientiam ab illo reatu libe
Abbreviated transcription (Latin):
no uenisse ad maternũ corpꝰ incoinqui¬
natum. uidelicet uel acruore menstruo.
dicuntur enim ex hoc ingenia grauari:
uł a contaminatione adulterina. Ita & hec
uerba libri huius. aut magis eis fauent qͥ
animarũ traducem locuntur: aut si ⁊ isti
ea possunt ꝓ se interpretari inter utrosq al¬
ternant. Quȩ si de dño scđm humananã q̃
a uerbo assumpta ẽ creaturã uelimꝰ acciꝑe:
sunt quidem in eadem circumstantia lecti¬
onis quȩ illi excellentiȩ ñ conueniant. maxi¬
me illud qͥa idem ipse qui hec in eodem li¬
bro loquitur. aliqͣnto suꝑius qͣm ista uerba
de quib nunc agimꝰ diceret. confessꝰ ẽ ex se¬
mine uiri se in sanguine coagulatum:a qͦ
nascendi mͦ utiq alienus ẽ uirginis part᷑.
qͣm ñ ex iuiri semine carnem concepisse .xͥ.
nullus ambigit &pianus. S quia & in psal¬
mis ubi ait foderunt manus meas. & pedeᷤ.
dinumerauerunt omĩa ossa mea. ipsi uero

Expanded text:
no uenisse ad maternum corpus accipitur incoinquino uenisse ad maternum corpus accipitur incoinquinatum, uidelicet uel a cruore menstruo — dicuntur enim ex hoc ingenia grauari — uel a contaminatione adulterina. ita et haec uerba libri huius aut magis eis fauent, qui animarum traducem loquuntur, aut, si et isti ea possunt pro se interpretari, inter utrosque alternant. Quae si de domino secundum humanam, quae a uerbo adsumta est, creaturam uelimus accipere, sunt quidem in eadem circumstantia lectionis, quae illi excellentiae non conueniant; maxime illud, quia idem ipse, qui haec in eodem libro loquitur, aliquanto superius, cum ista uerba, de quibus nunc agimus, diceret, confessus est ex semine uiri se in sanguine coagulatum: a quo nascendi modo utique alienus est uirginis partus, quam non ex uiri semine carnem concepisse Christi nullus ambigit christianus. sed quia et in Psalmis, ubi ait: foderunt manus meas et pedes, dinumerauerunt omnia ossa mea; ipsi uero
Abbreviated transcription (Latin):
sortitꝰ uidelicet animã bonam: ut etiam ad
corpꝰ incomguinatũ ueniret. Alurade gͦ bonus an¬
teqͣm ueniret ad corpꝰ: s utiq non differentia
morum. quia nullũ antea uitę gestȩ meritũ:
ñ differentia corꝑis. quia prius bonus quam
ueniret. ad corpꝰ. Ande gͥ: hoc autem illis qͥ
extraduce animȩ illius preuaricatricis ani¬
mas cieari asserunt quamuis ꝓ eis sonare ñ
uideatur qͦd dic̾tum ẽ ueni ad corpꝰ. tamen
in ceteris non incongrue coaptatur: ut cum
dixisset. puer autem eram ingeniosus. id ipsũ
explicans quib causis ingeniosus eẽt con¬
tinuo subiungeret. & sortitus sum animã bo¬
nam: uidelicet ex paterno ingenio uel corpo¬
rali temꝑamento. Deinde cum essem inqͥt
magis bonus: ueni ad corpꝰ incomquinatũ.
Qd̃ si maternum intelligatur: ne hoc quidem
qͦd dictum ẽ ueni ad corpꝰ. huic opinioni re¬
fragabitur. eũ ex anima & corpore pater¬

Expanded text:
sortitus uidelicet animam bonam, ut etiam ad sortitus uidelicet animam bonam, ut etiam ad corpus incoinquinatum ueniret. aliunde ergo bonus, antequam ueniret ad corpus; sed utique non differentia morum, quia nullum ante uitae gestae meritum, non differentia corporis, quia prius bonus, quam ueniret ad corpus. unde igitur? Hoc autem illis, qui ex traduce animae illius praeuaricatricis animas creari adserunt, quamuis pro eis sonare non uideatur, quod dictum est: ueni ad corpus, tamen in ceteris non incongrue coaptatur, ut, cum dixisset: puer autem eram ingeniosus, id ipsum explicans quibus causis ingeniosus esset, continuo subiungeret: et sortitus sum animam bonam, uidelicet ex paterno ingenio uel corporali temperamento. deinde, cum essem, inquit, magis bonus, ueni ad corpus incoinquinatum: quod si maternum intellegatur, ne hoc quidem, quod dictum est: ueni ad corpus, huic opinioni refragabitur, cum ex anima et corpore pater
Abbreviated transcription (Latin):
scendere dõ mittente animas dicunt: rursus
hoc impedit eorum sententiam qͦd ait sortit᷑¬
sum animã bonã: cum ꝓculdubio uel ex uno
fonte manare quodãmꝰ tanqͣm riuulos. uel pa¬
ri natura fieri animas credant. qͣs ds̃ mittat ĩ
corꝑa: non autem alias bonas uel magis bonaͤ.
& alias non bonas uel minus bonas.Unde.N.
bonȩ aut magis bone seu non bonȩ aut mi
nus bonȩ animȩ. nͥ uel morib scđm liberum
uoluntatis arbitrium. uel differentia temꝑan¬
antiȩ corpoꝵ dum aliȩ magis aliȩ minus gra¬
uantur corꝑe qͦd corrumpit᷑ & aggrauat ani¬
mã: S neq actio erat aliqua singłarum qua¬
rumq animarũ. qua eoꝵ mores discernerentur
anteqͣm uenirent ad corꝑa: nec ex corꝑe minꝰ
grauante potuit iste dic̃e animã suã bonam.
qui ait sortitus sum animã bonã: & cũ essem
magis bonus ueni ad corpꝰ incoinquinatum.
Accessisse enim dixit bonitati qua bonꝰ erat.

Expanded text:
scendere deo mittente animas dicunt, rursus scendere deo mittente animas dicunt, rursus hoc inpedit eorum sententiam, qsum animam bonam: cum procul dubio vel ex uno fonte manare quodammodo tanquam rivulos, vel pari natura fieri animas credant, quas Deus mittit in corpora; non autem alias bonas vel magis bonas, et alias non bonas vel minus bonas. Unde enim bonae aut magis bonnus bonae animae, nisi uel moribus secundum liberum uoluntatis arbitrium uel differentia temperaturae corporum, dum aliae magis, aliae minus grauantur corpore, quod corrumpitur et adgrauat animam? sed neque actio erat aliqua singularum quarumque animarum, qua earum mores discernerentur, antequam uenirent ad corpora, nec ex corpore minus grauante potuit iste dicere animam suam bonam, qui ait: sortitus sum animam bonam. et cum essem magis bonus, ueni ad corpus incoinquinatum. accessisse enim dixit bonitati, qua bonus erat,
Abbreviated transcription (Latin):
entiam uniꝰ hominis iusti consticuunt᷑ multi.
eosdẽq multos peccatores ñ quibdã exceptis
s om̃s intelligi uolens suꝑiꝰ ait de adã. in qͦ
om̃s peccauerunt. unde utiq infantium ani¬
mas non posse secerm. & eo qͦd dictum ẽ om̃s.
& eo qͦd eis ꝑbaptismum subuenit᷑ non absur¬
de credunt qui animas ex unius traduce sa¬
punt: nͥ aliqua manifesta & liquida uel ra¬
dione quȩ scripturis scĩs ñ repugnet. ut earũ
ipsarum scͥpturarum auctoritate redarguantur:
Iam itaq uideamꝰ qͣntum suscepti huiꝰ oꝑis ne¬
cessitas patitur: quale etiam illud sit qͦd pau¬
loante distulimꝰ. Scͥptum ẽ enim in libro sa¬
pientiȩ. Puer autem eram ingeniosus & sorti¬
tus sum animãbonam: & cũ essem magis bo¬
nus ueni ad corpꝰ incomquinatum. Cũ enim
uideatur illos adiuuare hoc testimonium. qͥ
ñ ex parentib creari s uenire ad corpꝰ uel de¬

Expanded text:
entiam unius hominis iusti constituentur multi, entiam unius hominis iusti constituentur multi, eosdemque multos peccatores non quibusdam exceptis, sed omnes intellegi uolens superius ait de Adam: in quo omnes peccauerunt? unde utique infantum animas non posse secerni et eo, quod dictum est "omnes" et eo, quod eis per baptismum subuenitur non absurde credunt, qui animas ex unius traduce sapiunt, nisi aliqua manifesta. et liquida uel ratione quae scripturis sanctis non repugnet, uel earum ipsarum scripturarum auctoritate redarguantur. Iam itaque uideamus, quantum suscepti huius operis necessitas patitur; quale etiam illud sit, quod paulo ante distulimus. scriptum est enim in libro Sapientiae: puer autem eraming.eniosus et sortitus sum animam bonam. et cum essem magis bonus, ueni ad corpus incoinquinatum. cum enim uideatur illos adiuuare hoc testimonium, qui non ex parentibus creari, sed uenire ad corpus uel de
Abbreviated transcription (Latin):
tum ẽ. qui raptus ẽ. ne malicia mutaret intel¬
lectum eius: ds̃ enim prescius illius futurȩ
maliciȩ cur ñ eum scđm ipsã potius iudica¬
turus ẽ si moriturȩ animȩ infantis ne obeẽt ei
ex corꝑe peccati participata colluuies. id̃o sub¬
ueniendũ iudicauit ꝑbaptismum. qͥa p̃sciuit
eam si uiueret piȩ fidelit̃q fuisse uicturã: An
ideo potius refelli hoc inuentum potest qͥa
meum ẽ. illi autem qui de hac sententia cer¬
tos se ẽẽ confirmant. alia fortasse ꝓferunt. uł
testimonia scͥpturarum. uel documenta ratio¬
num. quib hanc auferant ambiguitatem:
uł certe ostendant ñ ẽẽ contra id qͦd sentiuN.
illud apłi. quo grãm qua salui efficimur ma¬
gna intentione commendans dic̃. sic̃ in adã
om̃s moriuntur. sic d. in xp̃o om̃s uiuifica¬
bunt᷑. & sic̃ ꝑ inobedientiã unius hominis
peccatores constituti sunt multi. sic ꝑ obȩdi¬

Expanded text:
tum est, qui raptus est, ne malitia mutaret inteltum est, qui raptus est, ne malitia mutaret intellectum eius. deus enim praescius illius futurae malitiae cur non eum secundum ipsam potius iudicaturus est, si moriturae animae infantis, ne obesset ei ex corpore peccati participata conluuies, ideo subueniendum iudicauit per baptismum, quia praesciuit eam, si uiueret, pie fideliterque fuisse uicturam? An ideo potius refelli hoc inuentum potest, quia meum est, illi autem, qui de hac sententia certos se esse confirmant, alia fortasse proferunt uel testimonia scripturarum uel documenta rationum, quibus hanc auferant ambiguitatem uel certe ostendant non esse contra id, quod sentiunt, illud apostoli, quo gratiam, qua salui efficimur, magna intentione commendans dicit: sicut in Adam omnes moriuntur, sic et in Christo omnes uiuificabuntur, et: sicut per inoboedientiam unius hominis peccatores constituti sunt multi, sic per oboedi
Abbreviated transcription (Latin):
ñ expedit quia contagio peccati &x earnesqͣua ob¬
ruitur aĩa cum his inseritur menbris. oberit es
post mortem. nͥ cum adhuc in ipsa carne est
sacramento mediatoris expietur eiq diuin:¬
tus hoc auxilium ꝓcurari. qͣm ds̃ presciit si
usq ad annos fidei congruos hic uiueret pie
fuisse uicturam. quam ꝓpt̃ aliqiuid qͦd ipse
nouit & nasci uoluit in corꝑe. & cito extraxit
a corporẽ. Ctim gͦ hȩc respondent. quid eis ꝯ¬
tradici potest nͥ incertos qos eoꝵ salutis fieri
qui hac uita benegesta in ȩccliȩ pace defunc̾ti
sunt. si ñ solum scđm id qͦd quisq uixit. uerũ
etiam scđm id qͦd uicturus esset si amplius ui¬
uere potuisset.quisq iudicandus ẽ. Quando¬
quidẽ ualent apud dm merita mala ñ tantũ
preteritorum s futurorum etiam delictorum.
a quorum reatu nec mors lib̾at si anteqͣm fue¬
rint commissa ꝓuenerit: nec aliquid ei presti¬

Expanded text:
non expedit, quia contagio peccati ex carne peccati, qua obnon expedit, quia contagio peccati ex carne peccati, qua obruitur anima, cum his inseritur membris, oberit ei post mortem, nisi, cum adhuc in ipsa carne est, sacramento mediatoris expietur, eique diuinitus hoc auxilium procurari, quam deus praesciit, si usque ad annos fidei congruos hic uiueret, pie fuisse uicturam, quam propter aliquid, quod ipse nouit, et nasci uoluit in corpore et cito extraxit e corpore: cum ergo haec respondent, quid eis contradici potest. nisi incertos nos eorum salutis fieri qui hac uita bene gesta in ecclesiae pace defuncti sunt, si non solum secundum id, quod quisque uixit, uerum etiam secundum id, quod uicturus esset, si amplius uiuere potuisset, quisque iudicandus est? quandoquidem ualent apud deum merita mala non tantum praeteritorum, sed futurorum etiam delictorum, a quorum reatu nec mors liberat, si, antequam fuerint commissa, pro uenerit, nec aliquid ei praesti