comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃s ꝑuerteret᷑. O quã pulcriꝰ. senem
secularẽ puer religiosus ad se traheret:
⁊ sic uinceret uterq quam religiosum
sclaris ad se retraheret. inquo uictus est
uterq. O senem infelicem: o auuculũ
crudelem: qui iam decrepitus. statun
moriturus. nepotis animam prius in¬
terfecit: quẽ ut peccatorum suorũ
haberet heredem: axp̃i sorte priuaũ.
S qui sibi nequã ẽ. cui bonus: Ma¬
iuit in suis facultatibus habe. succes¬
sorem: quã ꝓ iniquitatibus intercessorẽ
S quid ad me de decanis magistris
nr̃is. qui pͥncipatum mneruerunt in ec¬
cłiis: Clauem scientie tenent: primas
cathedras in conuentibus possident
Uiderint ipsi qualit ĩudicent sub¬
ditos fugitiuos reuocent: reuocatos
si ita uoluerint. iterum effugent: dis¬
ꝑsos colligant: collectos disꝑgant.
Quid ad me: Fateor aliquantum in
illos ꝓpt̾ mi fulco. modum nr̃e parui¬
tatis excessi: dum tuam de illis cupio¬
de palliare uerecundiam. temꝑare.

Expanded text:
am pulchrius senem saecularem puer religiosus ad se traheret, et sic vinceret uterque, quam religiosum saecularis ad se retraheret, in quo victus est uterque! O senem infelicem! o avunculum crudelem! qui jam decrepitus, statim moriturus, nepotis animam prius interfecit; quem ut peccatorum suorum haberet haeredem, a Christi sorte privavit! Sed qui sibi nequam est, cui bonus? Maluit in suis facultatibus habere successorem, quam pro iniquitatibus intercessorem. 8. Sed quid ad me de decanis magistris nostris, qui principatum meruerunt in ecclesiis? Clavem scientiae tenent, et primas cathedras in conventibus possident. Viderint ipsi qualiter subditos judicent, fugitivos revocent, revocatos, si ita voluerint, iterum effugent, dispersos colligant, collectos dispergant: quid ad me? Fateor, aliquantum in illos propter te, mi Fulco, modum nostrae parvitatis excessi; dum tuam de illis cupio palliare verecundiam, temperare
Abbreviated transcription (Latin):
asꝑsus canis. hey uitȩ meȩ reliqũt
erpendani eum merore: quia me de¬
seruit baculus senectutis meȩ. Heu
michi. Si hac nocte expetitur ame
anina mea. que paraui cuius erunt:
ꝓptuaria mea plena. eructantia ex
hoc uullud: oues mee fetose: habun¬
dantes in egressibus suis: boues mee
crasse. cui remanebunt. Predia. prata.
domus argentea uasa.⁊ aurea. cui con¬
gregata sunt: Ditiores quosq ac que¬
stuosiores eccłe mex honores adquisie¬
ram mͥ: reliquos ⁊ si non licebat hr̃e:
spe tam̃ in.Fͣ. tenebam. Quid gͥ faciã:
ꝓpt̃ illum unum. tot ⁊ tanta ꝑdam:
Nam qͥequid sine illo possederim:
amisisse me iudico. Quin potiꝰ ⁊ ista re¬
tinebo: ⁊ illum reuocabo si potero. S
quomͦ: Factum ẽ. Auditum ẽ. Quod

Expanded text:
aspersum canis, heu! vitae meae reliquum aspersum canis, heu! vitae meae reliquum expendam cum moerore, quia me deseruit baculus senectutis meae. Heu mihi! si hac nocte expetitur a me anima mea, quae paravi, cujus erunt? Promptuaria mea plena, eructantia ex hoc in illud: oves meae fetosae, abundantes in egressibus suis; boves meae crassae cui remanebunt? Praedia, prata, domus, argentea vasa et aurea, 10 cui congregata sunt? Ditiores quosque ac quaestuosiores ecclesiae meae honores acquisieram mihi; reliquos, etsi non licebat habere, spe tamen in Fulcone tenebam. Quid igitur faciam? Propter illum unum tot et tanta perdam? Nam quidquid sine illo possederim, amisisse me judico. Quin potius et ista retinebo, et illum revocabo si potero. Sed quomodo? Factum est, auditum
Abbreviated transcription (Latin):
Qͥd plura : Uet̾em hominem exuitur.
nouum induitur. quodq solo nomine
extiterat: moribus ⁊ uita canonicum
ꝓfitet᷑. Fama uolat. Bonus odor xp̃o.
rei nouitas circũquaq diffusa: ꝓuenit
adaures auunculi. Quid gͦ faceret
carnalis nutricuis. qui carnis quam nu¬
trierat. quam carualit̃ amabat. sola¬
cium ꝑdebat: Et si alus fuit res illa
odor uite ad uitam: s non illi. Quare:
Quia animalis hõ non ꝑcipit ea quȩ
sunt sp̃s dei. S tulticia enim illi ui¬
detur. Nam si sp̃m xp̃i haberet᷑.: non
tam de carne doleret: quam gauderet
de spũ: S quia terrena. non que sur¬
sum sunt sapiebat: turbatus ⁊ tristis.
tale aliquid secũ uoluebat. Qͥd audi
OUe mͥ a quanta spe cecidi. S quid:
Debet ne stare: quicquid absq meo
consilio. absq mea licentia fecerit: Qd̃
iis. quȩ lex. quȩ iusticia. quȩ ratio.
ut quem ex utero nutriendum susce¬
pi. alius fruat᷑ adulto: Iam caput

Expanded text:
Quid plura? veterem hominem exuitur, et Quid plura? veterem hominem exuitur, et novum induitur; quodque solo nomine exstiterat, moribus et vita canonicum profitetur. Fama volat, bonus odor Christo; rei novitas circumquaque diffusa pervenit ad aures avunculi. 5. Quid ergo faceret carnalis nutritius, qui carnis, quam nutrierat, quam carnaliter amabat, solatium perdebat? Etsi aliis fuit res illa odor vitae ad vitam , sed non illi. Qnare? Quia animalis homo non percipit ea quae sunt spiritus Dei. Stultitia enim illi videtur . Nam si spiritum Christi haberet, non tam de carne doleret, quam gauderet de spiritu. Sed quia terrena, non quae sursum sunt, sapiebat, turbatus et tristis tale aliquid secum volvebat: Quid audio? vae mihi! a quanta spe cecidi! Sed quid? debetne stare quidquid absque meo consilio, absque mea licentia fecerit? Quod jus, quae lex, quae justitia, quae ratio, ut quem ex utero nutriendum suscepi, alius fruatur adulto? Jam caput
Abbreviated transcription (Latin):
os. quẽad modum gallina conggat pul¬
los suos sub alas:⁊ noluisti. Ecce relin¬
quet᷑ tͥ domus tua. deserta. Apc dicit.
sinite paruulos uenire ad me: taliũ
est enim regnum çȩlorum. Quuncu¬
lus ait: sinite nepotes meos ut arde.¬
ant mecũ. Xp̃c dicit. mei sunt: michi
debent seruire. S oportet inqͥt amñi¬
culus: eos mecũ ꝑire: Xp̃e dicit. mei
sunt. ego illos redemi. S ego inqͥt a¬
uunculus: eos nutͥm. Tĩ quidẽ ait
xp̃c. illos nutͥsti. s pane meo ñ tuo.
Ego uͦ redemi. non sanguine tuo: s
meo Sic carnał auunculus contra
patrem spũum ꝓ nepotibus certat.
quos dum bonis cupit onerare. terre¬
nis: celestibus exeredat. Ap̃e tamen
non rapinã arbittꝰ. si suos quos fecit¬
⁊ redemit sanguine ꝓͥo. ad se uenien¬
tes collegerit. iuxta qd̃ ante ꝓ mise¬
rat. ⁊ eum qui uenit ad me. non ei¬
ciam foras: Fulconi pͥmo pulsanti le¬
tꝰ aꝑuit. letis amplłrbus. letum excepit

Expanded text:
os, quemadmodum gallina congregat pulos, quemadmodum gallina congregat pullos suos sub alas, et noluisti? Ecce relinquetur tibi domus tua deserta . Christus dicit, Sinite parvulos venire ad me; talium enim est regnum caelorum : avunculus ait. Sinite nepotes meos ut ardeant mecum. Christus dicit, Mei sunt, mihi debent servire: Sed oportet, inquit avunculus, eos mecum perire. Christus dicit: Mei sunt, ego illos redemi: Sed ego, inquit avunculus, eos nutrivi. Tu quidem, ait Christus, illos nutristi, sed pane meo, non tuo; ego vero redemi non sanguine tuo, sed meo. Sic carnalis avunculus contra Patrem spirituum pro nepotibus certat, quos dum bonis cupit onerare terrenis, coelestibus exhaeredat. Christus tamen non rapinam arbitratus, si suos quos fecit et redemit sanguine proprio, ad se venientes collegerit, juxta quod ante promiserat, Et eum qui venit ad me, non ejiciam foras , Fulconi primo pulsanti laetus aperuit, laetis amplexibus laetum excepit.
Abbreviated transcription (Latin):
minus culpatur affectus. In me cer
restitit. S qͥd nocuit: Immo plurimũ
p̃stitit. Destitit inuitus tandem senex
aiuinculus aꝑsecutione. Extitit in¬
uictus puer nepos: głosior de temp¬
tatione. S heu quomͦ te uicit. qui
illum iuncere. non potest: Nut quomͦ
qui te uicit. ab illo suꝑatus ẽ. Nlũquid
te fortior ille: Nũqͥd prudentior.
Certe quiantea utruq nouerant:
ouirri co. fulconẽ p̃ferebant. At post¬
quã uentum ẽ ad bellum: entus in¬
dicat. hominũ errasse uidicium. Ibi¬
ꝓlipudor. turpit̃ fugit qui p̃ferebat᷑
u̾ fortit᷑ uicit qui inferior credebat᷑
S quid de auunculi dicam malici¬
a . qui a xp̃i malicia retͣhit nepotes
suos. ut secũ trahat ad inferos. Ita¬
ne solet beare amicos: Quos ap̃e
uocat secum inȩt̾num mansuros: auum¬
culus reuocat secũ. mȩt̾num arsuros.
Miror si iam xp̃e ei non irascat᷑ ⁊ dicat.
Quociens uolui cong̾gare nepotes tu¬

Expanded text:
minus culpatur affectus. In me certminus culpatur affectus. In me certrestitit: sed quid nocuit? Imo plurimum praestitit. Destitit invitus tandem senex avunculus a perseeutione; exstitit invictus puer nepos, gloriosior de tentatione. Sed heu! quomodo te vicit, qui illum vincere non potuit? Aut quomodo qui te vicit, ab illo superatus est? Nunquid te fortior ille? nunquid prudentior? Certe qui antea utrumque noverant, Guirrico Fulconem praeferebant. At postquam ventum est ad bellum, exitus indicavit hominum errasse judicium. Ibi, proh pudor! fugit qui praeferebatur, ubi fortiter vicit qui inferior credebatur. 4. Sed quid de avunculi dicam malitia, qui a Christi militia retrahit nepotes suos, ut secum trahat ad inferos? Itane solet beare amicos? Quos Christus vocat secum in aeternum mansuros, avunculus revocat secum in aeternum arsuros. Miror si jam Christus ei non irascatur, et dicat: Quoties volui congregare nepotes tu
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ nemo causatur: te quoq qui multiꝰ
ouibus uł uitulis apud eum pluris
es. ad ep̃tũ si repetit. quis inde miretur:
Siquidem non usurpat sibi illã
ꝑfectio nen: de qua dicitur. Siquis
abstulerit tua: ne repetas. Repete¬
bat gͦ suũ: qui sua adhuc tenebat
At tu qui iam scłm spreueras: secularẽ
sequi debebas: fugit ouis tremebun¬
da: ueniente lupo. Loscondit se co¬
lumba tremens: accipitre uiso. De
cauernula sua mus esuriens exire
non audet ambiente cato. Et
ti cum uidebas furẽ. currebas eũ
eo sã qͥd aliud quã furẽ dixerunꝰ: qͥ
p̃ciosam xp̃i margaritã. id÷ ani¬
mam tuam furari non dubitauerit.
Uolebam si possem illius errorem dis¬
simulare: ne odium. ⁊ nullũ fructũ
consequerer ex ueritate. S non po¬
tui fateor intactum tͥnsire: quẽ us¬
q ad hane diem conꝑi sp̃ui sancto
ꝓ uiribus restitisse:. Nam qui manũ
non retinet a malo qd̃ potest. licet
quandoq frustretur effectus: non

Expanded text:
 nemo causatur; te quoque, qui multis  nemo causatur; te quoque, qui multis ovibus vel vitulis apud eum pluris es, ademptum si repetit, quis inde miretur? Siquidem non usurpat illam sibi perfectionem, de qua dicitur: Si quis abstulerit tua, ne repetas . Repetebat ergo suum, qui sua adhuc tenebat. At tu qui jam saeculum spreveras, saecularem sequi debebas? Fugit ovis tremebunda, veniente 9 lupo; abscondit se columba tremens, accipitre viso; de cavernula sua mus esuriens exire non audet, ambiente cato: et tu cum videbas furem, currebas cum eo? Nam quid aliud quam furem dixerim, qui pretiosam Christi margaritam, id est animam tuam, furari non dubitaverit? 3. Volebam, si possem, illius errorem dissimulare, ne odium et nullum fructum consequerer ex veritate. Sed non potui, fateor, intactum transire, quem usque ad hanc diem comperi Spiritui sancto pro viribus restitisse. Nam qui manum non retinet a malo quo  al. quod, potest, licet quandoque frustretur effectus, non
Abbreviated transcription (Latin):
derat eͥe inuentum: qui mortuus fue¬
ras. uuiii. S in quo inquis lesi: in quo
contẽpsi: Audi. In eo ꝓculdubio qd̃
te quẽ sinu suo lacte nutͥendũ mat̾.¬
no susceꝑat. ante tempus ablatasti
qd̾ expertã lactis dulcedinem in quo
poses crescere insalutem: tam leuiter
tam celerit̃ exsufflasti. Opuer insensate:
o puer magis sensii. quã etate. quis te fas¬
cinauit a bene incepto itinere: tamei¬
to discetłe: Quuuculus inquies. Sic
acdai quondam uxorem. iuor serpen
pe dignam ercepit sententiam. Nolo
decanũ accuses: nolo te ꝑ illũ excu¬
ses. In exculpabił enim es. Illius culpa:
tuam non exeusat. Quidnam ille fecit:
Numquid te rapuit. Numquid ium
intulit: Rogauit: non ligauit. Blan¬
diendo attͣnt: non iuolent᷑ trarit. Qͥs
te cogebat crecde blandienti: assenti¬
re attrahenti: Ille sua nondũ relique¬
rat. Quid mirutm si te qui suus eras
requirebat: Siagnum de grege. ui¬
tulum de armaento cũ ꝑdit requirit.¬

Expanded text:
derat, esse inventum; qui mortuus fuederat, esse inventum; qui mortuus fuerat, vivum . 2. Sed in quo, inquis, laesi? in quo contempsi? Audi. In eo, procul dubio, quod te quem sinu suo lacte nutriendum materno susceperat, ante tempus ablactasti; quod expertam lactis dulcedinem, in quo posses crescere in salutem, tam leviter, tam celeriter exsufflasti. O puer insensate! o puer magis sensu quam aetate! quis te fascinavit a bene incoepto itinere tam cito discedere? Avunculus, inquies. Sic Adam quondam uxorem, uxor serpentpae dignam excepit sententiam . Nolo decanum accuses, nolo te per illum excuses: inexcusabilis enim es. Illius culpa tuam non excusat. Quidnam ille fecit? Nunquid te rapuit? nunquid vim intulit? Rogavit, non ligavit; blandiendo attraxit, non violenter traxit. Quis te cogebat credere blandienti, assentire attrahenti? Ille sua nondum reliquerat; quid mirum si te qui suus eras, requirebat? Si agnum de grege, vitulum de armento cum perdit, requirit, et
Abbreviated transcription (Latin):
foueat infirmos. siue ererceat ꝓuectoᷤ.
siue arguat inquietos: diuersis. diu̾¬
sa eribens: sicut filios diligit uniuer¬
sos Cum te argint mitis ẽ: cñ blan¬
ditur. simplex ẽ. Pie solet seuire: sine
dolo mulcere:pacient̃ nouit irasci.
humili t̃ indignari: Ipsa ẽ que ho¬
minum mat̾ ⁊ angłorũ: non solum
que int̾ris.s: etiam que incelo siuit:
pacificauit. Ipsa ẽ que dñi homini
placans: hominẽ dõ reconciliauit.
Ipsa ẽ ini fulco: que fr̃s illos cũ qͥbs
olim dulces capiebas cibos: habita¬
re. facit unius moris indomo. Hec tał
tamq honorabilis mat̾. ate se querit᷑
offensam: expostulat lesam. Lesa tñ
non ꝓuocat. s. spreta te reuocat. often¬
dens tibi inte. de se ueracit᷑ scriptum
esse Caritas paciens ẽ. benigna ẽ. Licet
lesat licet offensa. si conuersus fueris
ad illam: obuiabit tibi quasi mat̾ ho¬
norificata. Contẽptus oblita sui. ru¬
et inamplerũ tui: gaudens qũe ꝑdi¬

Expanded text:
foveat infirmos, sive exerceat provectos, foveat infirmos, sive exerceat provectos, sive arguat inquietos; diversis diversa exhibens, sicut filios diligit universos! Cum te arguit, mitis est; cum blanditur simplex est. Pie solet saevire, sine dolo mulcere: patienter novit irasci, humiliter indignari. Ipsa est quae hominum mater et Angelorum, non solum quae in terris, sed etiam quae in coelo sunt, pacificavit. Ipsa est quae Deum homini placans, hominem Deo reconciliavit. Ipsa est, mi Fulco, quae fratres illos, cum quibus olim dulces capiebas cibos, habitare facit unius moris in domo . Haec talis tamque honorabilis mater a te se queritur offensam, expostulat laesam. Laesa tamen non provocat: sed spreta te revocat, ostendens tibi in te de se veraciter scriptum esse, Charitas patiens est, benigna est . Licet laesa, licet offensa, si conversus fueris ad illam, obviabit tibi quasi mater honorificata. Comtemptus oblita sui, ruet in amplexum tui; gaudens quem perdi
Abbreviated transcription (Latin):
B. peccator. inde letari mad¬
olescentia: uñ insenectute
nonͣ peniteat. Non miror. si mireris.
s miror si non mireris unde mͥ ut
ad te scribere uellem. ciũe rusticuis.
sco lasticũ monachus.: cum nulla tibi
hinc occasio necessaria oceurrat: nul¬
la se ratio patens ostendat. At si atten¬
deris quod scͥptũ legis sapientibus
⁊ insipientibus debitor sum. Q illude
Caritas non querit que sua sunt: for¬
sitan intelliges quicqͥd illa uisserit.
ñ ee p̃sũptũ. Caritas enim ad te obiur¬
gandũ me cõpulit. quȩ tͥ condolet:
qmius ñ dolenti. que tͥ miseret᷑. lic&
non miserabili. Et mñ magis dolet. qd̾
cum sis dolendus non doles: ⁊ mn mag̃
miseret᷑: quod cũ miser sis. miserabił
non es. Nec frustra forsitan tͥ compati¬
tur: dũ mͦ pacient̃ tu audias. un cõ-¬
patiat᷑. Uult te tuũ sentire dolorẽ.:
ut iã non habeas uñ dolere: uult te tu¬
am scire miseriam: ut incipias miser
non eẽ. O bona mater caritas. quȩ siue

Expanded text:
 peccator, inde laetari in adolescentia, unde in senectute non poeniteat. 1. Non miror si mireris, sed miror si non mireris, unde mihi ut ad te scribere vellem, civem rusticus, scholaticum monachus, cum nulla hinc tibi occasio necessaria occurrat, nulla se ratio patens ostendat. At si attenderis quod scriptum legis, Sapientibus et insipientibus debitor sum ; et illud, Charitas non quaerit quae sua sunt : forsitan intelliges quidquid illa jusserit, non esse praesumptum. Charitas enim ad te objurgandum me compulit, quae tibi condolet, quamvis non dolenti: quae tibi miseretur, licet non miserabili. Et inde magis dolet, quod cum sis dolendus, non doles: et inde magis miseretur, quod cum miser sis, miserabilis non es. Nec frustra forsitan tibi compatitur, dummodo patienter tu audias unde compatiatur. Vult te tuum sentire dolorem, ut jam non habeas unde dolere: vult te tuam scire miseriam, ut incipias miser non esse. O bona mater charitas, quae sive
Abbreviated transcription (Latin):
nantur tͥ uos infirmemini: S nec
ut urĩs ipsis om̃ia om̃ib placeant qͦ
statuitis: ex pec tandũ: Alioqͥn aut
nullũ aut rarũ bonũ constituitis:
Satius uͦ ipsorũ ꝓfectib qͣm uolunta¬
tib ꝓuidetis. fideliusq inuitos tra¬
hitis ad dm. ꝗͣ. desiłiis cordis eorũ
relinquitis: Cõmendo me scĩs oro¬
uire fidelit᷑: &. humilit᷑ obedire: In tͣ¬
&. illa p̃da ꝓ qua maluit mori qͣm ca¬
rere: Ego eam seqͥ disposui. ꝙ. mutere
de nr̃a militia. qui in manu ualida
si uob̾ ñ displicet: reqͥrant. recuꝑent.
reducant: Et nunc huius rei gra p̃
misi hos quos p̃sentes cernitis expło¬
ratores. qui eẽ rei indagent sagacit᷑:
renuntientq fidelit̾: Assistite eis
tanquã nunciis dñi ur̃i:. ꝙ. in ipsis
feodũ ur̃m deseruite: Ipse uͦ ad ho¬
norẽ suũ. ad salutẽ ur̃am. ad pate¬

Expanded text:
nantur, nisi vos infirmemini. Sed nec nantur, nisi vos infirmemini. Sed nec ut vestris ipsis omnia in omnibus placeant quae statuitis, exspectandum. Alioquin aut nullum, aut rarum bonum constituitis. Satius vero ipsorum profectibus, quam voluntatibus providetis; fideliusque invitos trahitis ad Deum, quam desideriis cordis eorum relinquitis. Commendo me sanctis oratiovire fideliter, et humiliter obedire In teet illa praeda, pro qua maluit mori, quam carere illa. Ego eam sequi disposui, et mittere de nostra militia, qui in manu valida, si vobis non displicet, requirant, recuperent et reducant. Et nunc hujus rei gratia praemisi hos quos praesentes cernitis exploratores, qui esse rei indagent sagaciter, renuntientque fideliter. Assistite eis tanquam nuntiis Domini vestri, et in ipsis feudum vestrum deservite. Ipse vero ad honorem suum, ad salutem
Abbreviated transcription (Latin):
seclentem: Non ẽ. stare omnino in
pendulo fragilis scalȩ. neq in uicer¬
to huius mortalis uite qͥcꝗͣ. in eodẽ
statu ꝑmanet: Non habemus hic
mauentem eiuitatem. nec futurã ad¬
huc possidemus: s inqͥrimus: Aut
ascendas necẽẽ .ẽ. aut descendas. si
attẽptes stare: ruas neccẽ .ẽ. Minue
ꝓ certo. ẽ. bonus: qui melior eẽ nou
uult: Et uͥ incipis nolle fieri me¬
Recelant etiam ame &. a uob̃. qͥ di¬
cunt bonũ. malũ. &. malũ. bonũ:
Qui dicunt cultũ iusticie malum.
qđ nam bonũ iam bonũ reputaturi
sunt : Unũ uerbũ olĩ loquutus ẽ.
dñs: & pharisei scandalizati sunt:
At nouos minc phariseos. ñ uerbum
s silentium scandalizat: In hoc
uno certe aduertitis: qđ occasionẽ
qͣrunt aduersum uos: S sinite il¬
los: Ceci sunt duces cecorũ: Inten¬
dite saluti paruulorũ: non murmu¬
ri maliuolorũ: Non ualde illorũ cũ
randũ. ẽ. uob̾ scandalũ. qui non sa¬

Expanded text:
sedentem? Non est stare omnino in sedentem? Non est stare omnino in pendulo fragilis scalae; neque in incerto hujus mortalis vitae quidquam in codem statu permanet. Non habemus hic manentem civitatem, nec futuram adhuc possidemus, sed inquirimus. Aut ascendas necesse est, aut descendas: si attentas stare, ruas necesse est. Minime pro certo est bonus, qui melior esse non vult: et ubi incipis nolle fieri me4. Recedant etiam a me et a vobis qui dicunt bonum malum, et malum bonum. Qui dicunt cultum justitiae malum, quodnam bonum jam bonum reputaturi sunt? Unum verbum olim locutus est Dominus, et Pharisaei scandalizati sunt . At novos nunc Pharisaeos non verbum, sed silentium scandalizat. In hoc uno certe advertitis, quod occasionem quaerunt adversum vos. Sed sinite illos; caeci sunt, duces caecorum. Intendite saluti parvulorum, non murmuri malevolorum. Non valde illorum vobis curandum est scandalum, qui non sa
Abbreviated transcription (Latin):
sapere qͣm oportet saꝑe. nunqͥd autẽ
aut ne sis nmiũ bonus. aut non plus
bonus qm oportet: Nemo ẽẽ bonus
plus qm oportet potest: Bonus erat
iam paulus. &. tñ nequaquã conten¬
tus. libent᷑ se ad ea que añ sunt extñ¬
debat: posteriora obliuiscens. & se ip¬
so semꝑ melior effici studeus: Solus
qͦs melior se ipso eẽ iccͥco non uult: qr
ñ ualet: Recedant a me &. a uob̾. qui
dicunt nolumus eẽ meliores ꝙͣ. pat᷑s
nt̃i: tepidorũ & dissolutorũ se filios
ꝓtestantes: Quorũ memoria in ma¬
ledictione .ẽ. qr manduc auerunt u¬
uas acerbas: quib filiorũ dentes ob
stupuerunt: Aut si scis & bone me¬
moriȩ patͥb głatur. imitentur certe
scitatem: quorũ indulgentias dispen¬
sationesq ꝓ lege defendunt: Quãꝙͣ.
sc̃s helyas non sum inqͥt melior qͣm
patres mei. & ñ dixit se nolle eẽ me¬
in scala angłos ascendentes. & descen¬
dentes. nunqͥd stantẽ quẽpiã siue

Expanded text:
sapere quam oportet sapere : nunquid autem, sapere quam oportet sapere : nunquid autem, aut, Ne sis nimium bonus; aut, Non plus bonus quam oportet? Nemo esse bonus plus quam oportet potest. Bonus 98 erat jam Paulus; et tamen nequaquam contentus, libenter se ad ea quae ante sunt, extendebat, posteriora obliviscens , et se ipso semper melior effici studens. Solus Deus melior se ipso esse idcirco non vult, quia non valet. 3. Recedant a me et a vobis qui dicunt: Nolumus esse meliores quam patres nostri, tepidorum et dissolutorum se filios protestantes. Quorum memoria in maledictione est, quia manducaverunt uvas acerbas, quibus dentes filiorum obstupuerunt. Aut si sanctis et bona memoriae patribus gloriantur; imitentur certe sanctitatem, quorum indulgentias dispensationesque pro lege defenduut. Quanquam sanctus Elias, Non sum, inquit, melior quam patres mei : et non dixit se nolle pin scala Angelos ascendentes et descendentes : nunquid stantem quempiam, sive
Abbreviated transcription (Latin):
fr̃ Bernardus abbas dictus deda¬
ra ualle: que recta sunt uicde. con¬
stituere. &. tenere : Irascor occupa¬
tionib meis quib impedior int̾et
conuentui ur̃o. corpore tnͣ dñ taxat:
Nam sp̃ͣm. nec spacia terrarũ. nec tur¬
bacurarũ absentare queunt: qͥppe
orantẽ ꝓ uob̃. congͣtulantẽ uob̃̾. atq
in uob̾ quiescentẽ: Non me inqͣm sc̃oꝵ
potest carere conuentus. nec loci cor¬
poris ue distantia. pͥuat ꝓrsus a con¬
silio iustorũ & congregatione: Illo p᷑¬
sertim consilio. in quo non hominũ
traditiones obstinatius defensant᷑.
aut suꝑstitiosiꝰ obseruant᷑. s diligñ¬
t᷑ humilit᷑q inquirit᷑ : que sit uolun¬
tas di bona & bñ placens & ꝑfecta:
lluc toto desidio feror. deuotione
immioror. condelector amore. inħeo
consensu: emulatione ꝑsisto: Ne gͦ
inuacuũ uos qđ absit conuenisse sub¬
sannent qͥ dicunt uob̃ euge euge. con¬
tendite obsecͦ bonas facere uias
mis bona eẽ ñ possũt. Et quidẽ lego¬

Expanded text:
us de Clara-Valle, quae recta sunt videre, constituere, et tenere. 1. Irascor occupationibus meis, quibus impedior interesse conventui vestro, corpore tamen duntaxat. Nam spiritum nec spatia terrarum, nec turba curarum absentare queunt: quippe orantem pro vobis, congratulantem vobis, atque in vobis quiescentem. Non me, inquam, sanctorum potest carere conventus, nec loci corporisve distantia privat prorsus a consilio justorum et congregatione: illo praesertim consilio, in quo non hominum traditiones obstinatius defensantur, aut superstitiosius observantur; sed diligenter humiliterque inquiritur, quae sit voluntas Dei bona, et beneplacens, et perfecta. Illuc toto desiderio feror, devotione immoror, condelector amore, inhaereo consensu, aemulatione persisto. 2. Ne ergo in vacuum vos quod absit convenisse subsannent qui dicunt vobis, Euge! euge! contendite, obsecro, bonas facere vias mis bona esse non possunt. Esto quod po
Abbreviated transcription (Latin):
tionis. Hoc. ẽ. itaq qͦd rogo. ut qͦd
de meo apd̾ te. ẽ. ft̃s dico ualcellenses.
& eoꝵ eccł̃iam. mei gr̃a diligas. foue¬
as & manuteneas uͥ neceẽ fuerit. ut
in hoc & tue lib̾alitatis insigne p̃be¬
as documentũ. & eiꝰ qua mͥ ꝓmittis
caritatis clarescat indicium. Quã nc̃
caritatẽ in eo uł pͥmũ cupio exꝑiri.
contulit ad opꝰ illiꝰ monasterii. tu quoq
concesseris. & donum patͥs tui non f¬
ceris irritum. Nos quoq qđ nr̃m . ẽ
de p̾c̾itis gr̃as agentes. & in reliquũ si¬
p̃ces. qui uoluntatẽ timentium se fac̃.
&. dep̃cationẽ eoꝵ exaudit. O ramus
te. & uxorem tuam. & om̃s qui aduos
ꝑtinent: bene ualere. Ad ep̃os senonis¬

Expanded text:
ctionis. Hoc est itaque quod rogo, ut quod ctionis. Hoc est itaque quod rogo, ut quod de meo apud te est, fratres dico Valcellenses, et eorum ecclesiam mei gratia diligas, foveas, et manu teneas ubi necesse fuerit: ut in hoc et tuae liberalitatis insigne praebeas documentum, et ejus quam mihi promittis, charitatis clarescat indicium. Quam nunc charitatem in eo vel primum cupio experiri, contulit ad opus illius monasterii, tu quoque concesseris, et donum patris tui non feceris irritum. Nos quoque quod nostrum est, de praeteritis gratias agentes, et in reliquum siundimus, qui voluntatem timentium se facit, et deprecationem eorum exaudit . Oramus te et uxorem tuam, et omnes qui ad vos pertinent, bene valere. EPISTO
Abbreviated transcription (Latin):
&. uerꝰ ds. qui non uult mortem pecõco¬
ris. s mag̃ ut conuertatur & iuuat.
Plura adhuc loqui fert animus. s non
fert force auditus. nec placent asꝑa ꝙͣ.¬
uis recta. & salubria quia sunt amara:
non sapiunt. Ponam itaq digitum suꝑ
os meum. donec sciam ista qualit᷑ ac¬
ceptentur. Placebo autẽ si potero. non
nunciante abbe. R adtilfo de
ualcellis desidare te nr̃i p̾sentiam. atq
coldo quium. delectatus sum ad modu
tanta tui erga me deuotione. nec cer¬
te ingratus benuiolentie. Noueris &.
meͤ eẽ uoluntatis tuo satisfacere desi¬
dio. s corporali molestia impediri. tã
ab huiꝰ uoluntatis effectu. qͣm & ab aliis
plurimis plurimũq necessariis negotiis.
S licet absens corpore. sum tam̃ p̃sens sp̃n.
donec qnͣq fiam dõ uolente & corpore.
& spũ. si tam̃ nouore tantum & lingua.
s oꝑe diligamus & ueritate. Igitur in
exhibitione oꝑis. liquebit ueritas dile¬

Expanded text:
et verus Deus, qui non vult mortem peccatoet verus Deus, qui non vult mortem peccatoris, sed ut magis convertatur et vivat . Plura adhuc loqui fert animus, sed non fert forte auditus. Nec placent aspera, quamvis recta; et salubria, quia sunt amara, non sapiunt. Ponam itaque digitum super os meum, donec sciam ista qualiter acceptentur. Placebo autem si potero, non nuntiante abbate Radulfo, de Valcellis, desiderare te nostri praesentiam atque colloquium, delectatus sum admodum tanta tui erga me devotione; nec certe ingratus benevolentiae. Noveris et meae esse voluntatis, tuo satisfacere desiderio: sed corporali molestia impediri tam ab hujus voluntatis effectu, quam et ab aliis plurimis, plurimumque necessariis negotiis. Sed licet absens corpore, sum tamen praesens spiritu, donec quandoque fiam, Deo volente, et corpore, et spiritu: si tamen non ore tantum et lingua, sed opere diligamus et veritate. Igitur in exhibitione operis liquebit veritas dile
Abbreviated transcription (Latin):
sum. s cu mag̃ decipieris. illi minꝰ. Das
quippe qđ utẽq pluris. ẽ. &. das ingͣ̃tis.
das immeritis. Siqͥd̃ tua non te diligunt.
imino certe necte nectua: s que sua suił
querunt. Tua quo ad poterunt uenabũ¬
tur: adulationib uanis & falsis. Molliti st̃
sermones eorũ suꝑ oleum: & ipsi sunt ia¬
cula. Et ideo dicebat d̃. Oleum autẽ
pecc̃oris: non impinguet caput meum.
A bhis laudatur peccor in desidiis aĩe sue.
ꝙ. iniquus bñdicit᷑. Ab his gͦ cauere. non
ego s sapiens doccat. F ili ait si te lacta¬
uerint peccores: non ad quiescas eis. At¬
tende pociꝰ illi. qui iudicat in equitate.
ꝓ mansuecis t̃re: quos tua non pastoralis
diligentia pascit. s scłatis premit potũ¬
um gͣue his qui p̃sunt: & potñtes pot̾nt᷑
tormenta patientur. Hoc si paues. caueᷤ.
si negligis. incidis. & horrendũ. ẽ. uicidẽ
in manũ clĩ uiuentis. Auertat hoc unꝰ E

Expanded text:
sum: sed tu magis deciperis, illi minus. Das sum: sed tu magis deciperis, illi minus. Das quippe quod utcumque pluris est: et das ingratis, das immeritis; siquidem tua, non te diligunt. Imo nec 180 te, nec tua: sed quae sua sunt, quaerunt. Tua, quoad poterunt, venabuntur adulationibus vanis et falsis. Molliti sunt sermones eorum super oleum, et ipsi sunt jacula . Et ideo dicebat David: Oleum autem peccatoris non impinguet caput meum . Ab his laudatur peccator in desideriis animae suae, et iniquus benedicitur . Ab his ergo cavere non ego, sed Sapiens doceat. Fili, ait, si te lactaverint peccatores, ne acquiescas eis . Attende potius illi qui judicat in aequitate pro mansuetis terrae, quos tua non pastoralis diligentia pascit, sed saecularis premit potenum grave his qui praesunt, et potentes potenter tormenta patientur . Hoc si paves, caves; si negligis, incidis. Et, Horrendum est incidere in manus Dei viventis . Avertat hoc unus
Abbreviated transcription (Latin):
ime decuit honorari: Miserere aĩe
tue placens dõ. Et enim qui hominib
placent. confusi sunt. qm ds spreuit eo ᷤ.
Breues dies hominis sunt: seni mors in
ianius. ẽ. Modicum habes ꝓrsus modi¬
cumtempus cum his. qui dicunt tͥ euge
euge. Sit etiam ꝓ minimo tͥ iudicari
ab ipsis. aut abhumano die. qui angłi¬
co examini. iamiamq es p̃sentandus. qͥ
ad tͥbunal t̃rificum xͥ ipso iam defectu
nature miserandus urgeris. Illite opor¬
tet p̃parare udicio. illi scło conformare.
illiꝰ curie affectare fauorem: formidare
repulsam. Quid illoꝵ sententia contur¬
baris. quorũ nec laude ꝓbatꝰ. nec uitu¬
ꝑatione repbꝰ inueniris : Deniq uani
filii hominũ. mendaces filii hominũ in sta¬
teris. ut decipiant ipsi de uanitate in
idipsum. Propt̾ea qui te beatificant. in
errorem inducunt. dantes uerba. mune¬
ra reportantes. Hana ħ. atq illa. s uer¬
ba ampliꝰ. & decipitis de uanitate in idip¬

Expanded text:
ime decuit honorari? Miserere animae ime decuit honorari? Miserere animae tuae placens Deo . Etenim qui hominibus placent, confusi sunt, quoniam Deus sprevit eos . Breves dies hominis sunt : seni mors in januis est. Modicum habes, prorsus modicum tempus cum his qui dicunt tibi, Euge, euge. Sit etiam pro modico tibi judicari ab ipsis, aut ab humano die, qui angelico examini jamjamque es praesentandus, qui ad tribunal terrificum Christi ipso jam defectu naturae miserandus urgeris. Illi te oportet praeparare judicio, illi saeculo conformare, illius curiae affectare favorem, formidare repulsam. Quid illorum sententia conturbaris, quorum nec laude probatus, nec vituperatione reprobus inveniris; Denique vani filii hominum, mendaces filii hominum in stateris, ut decipiant ipsi de vanitate in idipsum . 4. Propterea qui te beatificant, in errorem te inducunt, dantes verba, munera reportantes. Vana haec, atque illa: sed verba amplius. Et decipitis de vanitate in idip
Abbreviated transcription (Latin):
fessio &. pulchritudo in conspectu eius.
Quis mͥ tͥbuat uidere te in uestitu de au¬
rato. ut dicamus & tͥ. confessionẽ & de¬
corẽ indiusti amictus lumine sicut
uestimento: Reuercere sunamitis. re¬
uertere. ut intueamurte. Consurge
consurge. induere fortitudine. indu¬
ere uestimento salutis. Surge quidor¬
mis. & exurge a morcuis: & illiumna¬
bit te xp̃c. A mortuo tanqͣm qui non
ẽ: ꝑit confessio. Osq quo obliuisceris
te in finem. usq qͦ dormis in morte. de¬
cus nobilium. fidelium fletus: Quã¬
dui ꝯtͣ morẽ tuũ ꝑtinax. contra hono¬
rẽ tuũ sequest̾s. contͣ salutẽ tuã rebel¬
lis: Qͥd illos egregios mores actusq cu¬
os. tam dissimili ꝑgis exitu consũmare:
Quomͦ etas ista quam in miscłia uberi
requiescere oportebat. om̃iũ p̃teritors
dierũ tuoꝵ penas luit. nec diluit cul¬
canicies solita ueneratione fraudatur.
sola sine honore marcessit. quã uł max¬

Expanded text:
fessio et pulchritudo in conspectu ejus . fessio et pulchritudo in conspectu ejus . Quis mihi tribuat videre te in vestitu deaurato, ut dicamus et tibi: Confessionem et decorem induisti, amictus lumine sicut vestimento? Revertere, Sunamitis, revertere, ut intueamur te? Consurge, consurge, induere fortitudine, induere vestimento salutis . Surge, qui dormis, et exsurge a mortuis, et illuminabit te Christus . A mortuo tanquam qui non est, perit confessio . 3. Usquequo oblivisceris te in finem? usquequo dormis in morte, decus nobilium, fidelium fletus! Quandiu contra morem tuum pertinax, contra honorem tuum sequestris, contra salutem tuam rebellis! quid illos egregios mores, actusque tuos tam dissimili pergis exitu consummare? Quomodo aetas ista, quam in misericordia uberi requiescere oportebat, omnium praeteritorum dierum tuorum poenas luit, nec diluit culcanities solita veneratione fraudatur, sola sine honore marcescit, quam vel max
Abbreviated transcription (Latin):
Quãdui aut̃ tu scđm duriciam tuam.
& cor impenitens thesaurizas tͥ iram
in die ire: Annon sccłm duriciam
quidẽ. s scdm uerecundiam: Quid
refeit scđm quid ꝑeas : Ouerecun¬
dia expers rationis. inumica salutis.
totius ignara honoris & honestatis.
Hec plane illa quam sapiens loquitur.
confusio adducens peccatum. Itãne ue¬
recundum.ẽ. homini uinci a dõ. &ꝓ
bro ducitur humiliari sub potenti
manu altissimi: Non ita rex ille głosiᷤ
mũ uictorie genus diuine cedẽ maies¬
tati: & auctoritati matͥs eccłie nonri¬
luctari. sũmus honor & gła. O ꝑuet¬
sitas. Non pudet inquinari. & ablui
pudet: Est pudor iuxrta sapientem
adducens głam. si uidelicet peccare pu¬
deat. Si non : pudeat uł peccasse.
.& ita uł sera gła non carebis reducen¬
te niirũ pudore. quam culpa fuga¬
uerat. Sccłm tenent beatitudinis lo¬
rum quoꝵ remisse sunt iniquitates
& quoꝵ tecta sunt peccata. Honora¬
bile cegumentum de quo legitur. Con¬

Expanded text:
am tuam et cor impoenitens, thesaurizas tibi iram in die irae? 2. An non secundum duritiam quidem, sed secundum verecundiam? Quid refert secundum quid pereas? O verecundia expers rationis, inimica salutis, totius ignara honoris et honestatis! Haec plane illa, quam Sapiens loquitur, confusio adducens peccatum . Itane verecundum est homini vinci a Deo, et probro ducitur humiliari sub potenti manu Altissimi? Non ita rex ille gloriosmum victoriae genus, divinae cedere majestati: et auctoritati matris Ecclesiae non reluctari, summus honor et gloria. O perversitas! Non pudet inquinari, et ablui pudet! Est pudor, juxta Sapientem, adducens gloriam ; si videlicet peccare pudeat, si non pudeat vel peccasse: et ita vel sera gloria non carebis, reducente nimirum pudore quam culpa fugaverat. Secundum tenent beatitudinis locum, quorum remissae sunt iniquitates, et quorum tecta sunt peccata . Honorabile tegumentum, de quo legitur: Con
Abbreviated transcription (Latin):
I& salutationes tam deuotus susci¬
uio: qm modicus sum ad illa. Modicꝰ¬
II dixerim dignitate: s non deuotione.
Querimonie regis nr̃e sunt. & maxime
illa quam dignant̃ ex pͥmitis de inua¬
sione imꝑii. Regis dedectis. regnidi¬
minutionem numꝗͣ uolui: uolentes
odit auima mea. Legi quippe. Om̃is
anima potestatib sublimiorib subdi¬
ta sit. ꝙ qui pocestati resistit. dĩ ordi¬
nationi resistit. Quam tam̃ sencñciam
cupio uos & om̃unodis moneo custodire.
in exhibenda reuerentia. sũme & apłice
sedi. & beati petͥ uicario. sicut ipsam
uob̃ uultis ab uniuerso seruari imꝑio.
Sunt que non putaui scbenda: p̃sens ea
fortasis oportiuituis intimarem.

Expanded text:
 salutationes tam devotus suscipio, quam modicus sum ad illa. Modicus dixerim dignitate, sed non devotione. Querimoniae Regis nostrae sunt, et maxime illa, quam dignanter exprimitis de invasione Imperii. Regis dedecus, regni diminutionem nunquam volui: volentes odit anima mea. Legi quippe: Omnis anima potestatibus sublimioribus subdita sit: et, Qui potestati resistit, Dei ordinationi resistit . Quam tamen sententiam cupio vos, et omnimodis moneo custodire, in exhibenda reverentia summae et apostolicae Sedi, et beati Petri Vicario, sicut ipsam vobis vultis ab universo servari imperio. Sunt quae non putavi scribenda: praesens ea fortassis opportunius intimarem.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuenisse. qͦmͦi uidelicet ap̃ senones moc¬
tauis pente costes uocamur & ꝓuocamir
ad litem ꝓdefensione fidei. cum seriũ
dĩ non oporteat litigare. s mag̃ pati¬
entem ẽẽ ad om̃s. Si mea ꝓpͥa causa
ess. posset non ĩm̾ito fortassis puer scĩ¬
tatis ur̃e in ur̃o patrocino głari. Nc̃
autẽ quia & ur̃a .ẽ. ĩmo plus ur̃a. fiden¬
tiꝰ moneo. & obuixiꝰ rogo. ut amicos ii
necessitate ꝓbetis. amicos dixerĩ non
in silua heresum. & in segete erroꝵ. qͥꝰ
sub cutela & custodia ur̃a pullulantib
pene iam suffocatur. Amicus sponsi non
deseret eam in oportunitatib in tͥbula¬
tione. Nec miremini qđ ita de subito &
marto temporis uos inuitamus. qm ħ
quoq aduersa pars in sua uersutia ꝙ
calliditate ꝓuidit. ut imꝑuidos inua¬
det. & congredi cogeret immunitos.

Expanded text:
enisse: quomodo videlicet apud Senonas in octavis Pentecostes vocamur, et provocamur ad litem pro defensione fidei: cum servum Dei non oporteat litigare, sed magis patientem esse ad omnes . Si mea propria 181 causa esset, posset non immerito fortassis puer sanctitatis vestrae in vestro patrocinio gloriari. Nunc autem quia et vestra est, imo plus vestra; fidentius moneo, et obnixius rogo, ut amicos vos in necessitate probetis. Amicos dixerim, nonin silva haeresum, et in segete errorum, quibus sub tutela et custodia vestra pullulantibus, pene jam suffocatur. Amicus sponsi non deseret eam in opportunitatibus in tribulatione. Nec miremini, quod ita de subito, et in arcto temporis vos invitamus: quoniam hoc quoque adversa pars in sua versutia et calliditate providit, ut improvidos invaderet, et congredi cogeret immunitos.
Abbreviated transcription (Latin):
originali pec̃co. de concupiscentia.
de pecc̃o delectationis. de pecc̃o infir¬
mitatis. de pecc̃o ignorantie. de oꝑe
peccati. de uoluntate peccandi. Et si¬
quidem udicatis me iuste moueri: mo¬
uemuui & uos. ac ne frustra moueami¬
ni. agite ꝓ loco queni tenetis. ꝓ dignita¬
te qua polletis. ꝓ pocestate quam acce¬
pistis. quomͦ qui ascendit usq ad celos.
descendat usq ad inferos. & oꝑa tenebra¬
rum ausa ꝓlire unlucem. arguantur a lu¬
ce in luce. ut dum qui publice peccat.
publice arguetur. cõpͥmant se se etiam

Expanded text:
originali peccato, de concupiscentia, originali peccato, de concupiscentia, de peccato delectationis, de peccato infirmitatis, de peccato ignorantiae, de opere peccati, de voluntate peccandi. Et siquidem judicatis me juste moveri, movemini et vos: ac ne frustra moveamini, agite pro loco quem tenetis, pro dignitate qua polletis, pro potestate quam accepistis; quomodo qui ascendit ad coelos, descendat usque ad inferos: et opera tenebrarum, ausa prodire in lucem, arguantur a luce in lucem: ut dum qui publice peccat, publice arguetur; comprimant sese etiam
Abbreviated transcription (Latin):
pitur. more & ore bestiali. Quod residu¬
um. ẽ. non igne comburitur. s concul¬
catur: ita om̃ia usurpat sͥ humanũ
ingeniũ. fidĩ nil reseruans. Temp¬
tat altiora se. fortiora scrutatur. irtu¬
it indiuina. sc̃a temerat mag̃ qͣm re¬
serat. clausa &. signata non aꝑit. s dis¬
rũpit: & quicqͥd sͥ non inuenit ꝑuiũ.
id putat nichilũ. credẽ dedignatur.
Legite si placet librum petͥ abaclardi
quem dicit theologie. ad manũ. ẽ. enĩ
cum sicut głatur a plurib lectitetur
in curia. & uidete qualia ibi de sc̃a tͥ¬
nitate dicantur. de genitura filii. ꝙ.
catholicis ꝓrsus aurib ꝙ mentib dis¬
suetis. Legite &. alium quem dicunt
sententiarum eiꝰ. necnon & illum qui
inscͥbitur scito te ipsum. & animaduer¬
tite quanta & ipsi siluescant segete sa¬
cͥlegioꝵ. atq erroꝵs. quid sentiat de
xp̃i ad inferos. de sacramento altaris.
de potestate ligandi atq soluendi. de

Expanded text:
pitur, more et ore bestiali. Quod residupitur, more et ore bestiali. Quod residuum est, non igne comburitur, sed conculcatur. Ita omnia usurpat sibi humanum ingenium, fidei nil reservans. Tentat altiora se, fortiora scrutatur, irruit in divina, sancta temerat magis quam reserat; clausa et signata non aperit, sed diripit: et quidquid sibi non invenit pervium id putat nihilum, credere dedignatur. 2. Legite, si placet, librum Petri Abaelardi, quem dicit Theologiae: ad manum est enim; cum, sicut gloriatur, a pluribus lectitetur in curia: et videte qualia ibi de sancta Trinitate dicantur, de genitura Filii, et catholicis prorsus auribus et mentibus dissueta. Legite et alium, quem dicunt Sententiarum ejus; necnon et illum qui inscribitur, Scito te ipsum; et animadvertite quanta et ipsi silvescant segete sacrilegiorum atque errorum: quid sentiat de Christi ad inferos, de Sacramento altaris; de potestate ligandi atque solvendi, de
Abbreviated transcription (Latin):
reuerendis ep̃is. & cardiualibꝰ. qͥ
sunt de curia: puer sc̾itatis eoꝵ. Nul¬
li dubium quin ad uos specialit̾ specta.
collere scandala de regno dĩ. surgenteᷤ
succicłe spinas. sedare querelas. Sic
enim p̃cepit moyses cum montem
subiit. habetis inquiens aaron & ur
uob̾cum. si quid natum fuerit ques¬
tionis. referetis ad ipsos. Illum loqͦr
morsen qui uenit ꝑ aquam. & non
in aqua tantum. s in aqua & sangͥ¬
ne. Et ideo plus quam moyses: qͥa
aaron. stat zelus & auctoritas roma¬
ne eccłie suꝑ popłm cdĩ: ad ipsam m̾ito
referimus. non questiones. s lesiones fi¬
dłi. &. inuirias xp̃i. patrum ꝓbra atq
contemptus. p̃sentium scandala. ꝑicła
uosteroꝵ. Irridetur simplicium fides.
euiscerantur archana dĩ. questiones
de altissimis reb temerarie uencilant᷑.
insultatur patͥb qd eas mag̃ sopien¬
das qm soluendas censueruit. Inde
fit qđ agnus pascalis contͣ dĩ statutũ
aut aqua coquitur. aut crudus discer¬

Expanded text:
reverendis episcopis et cardinalibus qui sunt de curia, puer sanctitatis eorum. 1. Nulli dubium, quin ad vos specialiter spectet tollere scandala de regno Dei, surgentes succidere spinas, sedare querelas. Sic enim praecepit Moyses cum montem subiit: Habetis, inquiens, Aaron et Hur vobiscum: si quid natum fuerit quaestionis, referetis ad ipsos . Illum loquor Moysen, qui venit per aquam, et non in aqua solum, sed in aqua et sanguine. Et ideo plus quam Moyses, quiao Hur et Aaron stat zelus et auctoritas Romanae Ecclesiae super populum Dei, ad ipsam merito referimus, non quaestiones, sed laesiones fidei, et injurias Christi; patrum probra atque contemptus; praesentium scandala, pericula posterorum. Irridetur simplicium fides, eviscerantur arcana Dei, quaestiones de altissimis rebus temerarie ventilantur, insultatur patribus, quod eas magis sopiendas, quam solvendas censuerint. Inde fit, quod Agnus paschalis, contra Dei statutum , aut aqua coquitur, aut crudus discer
Abbreviated transcription (Latin):
fr᷑ b̾nardus. Salutem tͥ uit illus¬
tͥssime & si non scͥbo: opto tam̃. Oꝑta¬
re quis ꝓhibet : Affectui nec leges un¬
ꝑant : nec pͥncipes dñantur. Liber . ẽ.
& maxime si sp̃u ducitur. quia uͥ sp̃c.
de p̃senti. quo ad tuam magnitu dinẽ
p̃sumo scͥb̾e. tanqͣm aliquis magnus.
fateor nec iussus ate. nec rogatus. nec
inuitatus. S qͥd. si caritas iubet : Aliꝰ
aliter fortassis accipiat. ego uirum no¬
bilem qͦd in me. ẽ. inuera caritate de¬
creui his licteris sue ipsiuis cõmonere
salutis. excicare a sompno. reuocare ad
cor ꝓuocare ad gr̃am. Quis scit. si con¬
uertatur & ignoscat ds. & reluqͣt pꝰ
se bñdictionem : Immo qͥs nescit.
quas & quantas iam diuitias sue bons¬
tatis & longanimitatis chesaurssauit
suꝑ eum misericors & miserator dñs:
Deniq miseretur. parcit. ex pectat. dis¬
simulat q: usq adhuc. factus ficut hõ
non audiens. & non habens in ore suo
redargutiones. tardans ferire. patatꝰ

Expanded text:
r BERNARDUS. 1. Salutem tibi, vir illustrissime, etsi non scribo, opto tamen. Optare quis prohibet? Affectui nec leges imperant, nec principes dominantur. Liber est, et maxime si spiritu ducitur: quia ubi spiriiste meus de praesenti, quo ad tuam Magnitudinem praesumo scribere, tanquam aliquis magnus fateor, nec jussus a te, nec rogatus, nec invitatus. Sed quid si charitas jubet? Alius aliter fortassis accipiat: ego virum nobilem, quod in me est, in vera charitate decrevi his litteris suae ipsius commonere salutis, excitare a somno, revocare ad cor, provocare ad gratiam. Quis scit si convertatur et ignoscat Deus, et relinquat post se benedictionem? Imo quis 179 nescit, quas et quantas tatis et longanimitatis thesaurizavit super eum misericors et miserator Dominus? Denique miseretur, parcit, exspectat, dissimulatque usque adhuc, factus sicut homo non audiens, et non habens in ore suo redargutiones, tardans ferire, paratus
Abbreviated transcription (Latin):
andream letum incolumemq rece¬
punus .&. leta nunciantem. de ur̃a incolu¬
mitate ꝙ. gła. de pace. & ꝓsꝑitate eccłie.
de curie statu. florente & ualente. Postre¬
mo de gr̃a & beniuolentia: que nob̃ ap̃
uos ꝑseuerat. Bene sua miscłia ds dig¬
natus. ẽ. facere nobiscum. facti sumus
letantes. Uerum quod uob̃ de mitten¬
dis aduos fr̃ib placet. difficile adimple¬
bitur. p̃sertim cum non sit copia ꝑsona¬
rum. que c̃ẽ solebat. Siquidem p̃ter
nata sunt loca. tͥa exeis noua monas¬
teria ex quo a uob̃ discessimus integre
ordinata sunt. & adhuc restant alia
ꝓxime ordinanda. Curamus tñ unde¬
Ucumq euocare quos uob̾ mittamus. cu

Expanded text:
 recepimus, et laeta nuntiantem de vestra incolumitate et gloria, de pace et prosperitate Ecclesiae, de curiae statu florente et valente, postremo de gratia et benevolentia, quae nobis apud vos perseverat. Bene sua misericordia Deus dignatus est facere nobiscum; facti sumus laetantes. Verum quod vobis de mittendis ad vos fratribus placet, difficile adimplebitur, praesertim cum non sit copia personarum quae esse solebat. Siquidem praeter nati sunt loca; tria ex eis nova monasteria, ex quo a vobis discessimus, integre ordinata sunt; et adhuc restant alia proxime ordinanda. Curamus tamen undecunque evocare, quos vobis mittamus; cup
Abbreviated transcription (Latin):
ponenda uoluntas. Alioquin quan¬
clo ego te comitẽ mͥ carissimum. ual¬
deq necessarium. quippe obedien¬
tissimum mnagendis. studiosissimũ
ininquirendis. in conferendis uti¬
lissimum. ꝓpitissimum in reme¬
morandis. paterer longe fieri a me.

Expanded text:
ponenda voluntas. Alioquin quanponenda voluntas. Alioquin quando ego te comitem mihi charissimum valdeque necessarium, quippe obedientissimum in agendis, studiosissimum in inquirendis, in conferendis utilissimum, promptissimum in rememorandis, paterer longe fieri a me
Abbreviated transcription (Latin):
apłi tue religiositati non dominari
s congratulari tm̃ debeam. et iuxta
uerbum dñi unus sit pater nr̃ in
celis. nos autẽ om̃s frs̃ simꝰ. non im¬
merito dñi patrisq celsa nomina. qͥb
me honorandum s non onerandũ
putasti. scuto a me ueritatis reppu¬
li:congruentius ꝓ his frẽm me no¬
minans et conseruum. tum ꝓpter
eandem hereclitatẽ. tum ꝓpter equã
conditionemꝰ et ne si forte quod dei ẽ
usurpauero mͥ. audiam ab ipso. Si
ego dñs: ubi ẽ timor meus: si pater:
ubi ẽ honor meus. Et patris qui¬
dem habere me erga te affectum ñ
nego: s auctoritatẽ renuo. Nec enĩ
ce minore ut estimo: quam pater¬
no complector asfectu. Hec ergo
ꝓ tituli causa. Iam uero ut ad re¬
liqua epłȩ tuȩ respondeam: ean¬
dem quam tu de mei. possem et
ego uicissim de tui absentia non
immerito facere querimoniam:
nisi quia nr̃is quod ipse non ne¬
gas et affectib et ꝓfectib. dei ẽ pre¬

Expanded text:
Apostoli tuae religiositati non dominari, Apostoli tuae religiositati non dominari, sed congratulari tantum debeam, et juxta verbum Domini unus sit pater noster in coelis, nos autem omnes fratres simus, non immerito domini patrisque celsa nomina, quibus me honorandum, sed non onerandum putasti, scuto a me veritatis repuli, congruentius pro his me fratrem nominans et conservum, tum propter eamdem haereditatem, tum propter aequam conditionem, et ne, si forte quod Dei est usurpavero mihi, audiam ab ipso: Si ego Dominus, ubi est timor meus? si Pater, ubi est honor meus? . Et patris quidem habere me erga te affectum non nego, sed auctoritatem renuo. Nec enim te minore, ut existimo, quam paterno complector affectu. Haec ergo pro tituli causa. 5. Jam vero ut ad reliqua epistolae tuae respondeam, eamdem, quam tu de mei, possem et ego vicissim de tui absentia non immerito facere querimoniam; nisi quia nostris quod ipse non negas et affectibus et profectibus Dei est prae