comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
corporis. ea p̃fert ea constituit
inmeliorem partem: diuitias qͦ
& honores pre ponit. At uero
immortalitatis adipiscende grãn
insinistra habet: quȩ sapienti
ad dexteramẽ: longitudo cm̃
uite in dextera eiꝰ. Om̃sq aĩe
uirtutes. insipiens uir insinistã
eicit. Prudens aũt uir. hassibi
ad dexteram locat. que autẽ
corporis: ad sinistram. Et le¬
uauit inquit loch oculos. &a¬
spexit omnẽ regionẽ iordams
Defsectentib auero: amica iactantia
e. Demq ut abraham humilius qͥ
dectionẽ obtulit ita loch insolentiꝰ
qui electionem usurpauit. Iustus se
humiliat. excollit aũt se iniquitas:
quise debuit committere maturi¬
qr ut eẽt tutior. Deniq eligere ne¬
sciuit: nam primo leuauit ocłos
hocẽ nouissima. Orima sunt eñĩ
quȩ sunt ammȩ bona: scda quȩ
corporis: i dest salus. uirtus. pulcͥ¬
cudo. formȩ. gr̃a. Tercia sunt quę
accidunt. hoc c̃ diuitiȩ potestates.

Expanded text:
327 corporis: ea praefert, ea constituit 327 corporis: ea praefert, ea constituit in meliorem partem, divitias quoque et honores praeponit: at vero immortalitatis adipiscendae gratiam ad sinistram habet, quae sapienti ad dexteram est. Longitudo enim vitae in dextera ejus. Omnesque animae virtutes insipiens vir in sinistram ejicit: prudens autem vir has sibi ad dexteram locat; quae autem corporis, in sinistram. 33. Et levavit, inquit, Lot oculos, et aspexit omnem regionem Jordanis . Deflectentibus a vero amica jactantia est. Denique ut Abraham humilius, qui electionem obtulit: ita Lot insolentius, qui electionem usurpavit. Virtus se humiliat, extollit autem se iniquitas: qui se debuit committere maturiori, ut esset tutior. Denique eligere nescivit. Nam primo levavit oculoshoc est novissima. Prima sunt enim quae sunt animae bona: secunda, quae corporis, id est, salus, virtus, pulchritudo, formae gratia: tertia sunt, quae accidunt, hoc est, divitiae, potestates,
Abbreviated transcription (Latin):
magister. dico inquit non nup¬
tis & uiduis. bonũ ẽ illis si sicma¬
neant sicut & ego. Quod si se ñ
continent nubant. Meliusẽ enĩ
nub̃e quam uri. St̃ alique muli¬
eres inmaturo destitute maritoꝵ
obitui: & se continere ñqueũt.
uolo inquit iuniores nub̃e. filios
procreare.matres familias ẽẽ. nul¬
lam occasionẽ dare adũsarioQd̾
sialiquas delicie delectant ce lu¬
xuriari in xp̃o uolunt. uiduitatis
affectantes gloriam. grauitatem
aũt non custodientes: eas deuitan¬
das iudicat. ut habes scriptum.
uoluit nepotem dimittere: quem
deflectentem a se tenere ñ poterat.
Sic & mens bona ap̃cipiti &e di¬
merso irrationabiliũ lapsu secer¬
nat se ac separet. Si tuinquit
insinistram. ego indextram. uel
tu indextram ego insinistram.
Hocẽ quȩ tͥ indextera sunt. mͥ in
simstra sunt. Et quȩ tͥ insinistra.
mͥ indextera sunt. Uiro eñ imn¬
prudenti. in dextera sunt quest

Expanded text:
magister: Dico, inquit, non nupmagister: Dico, inquit, non nuptis et viduis, bonum est illis si sic permaneant, sicut et ego. Quod si se non continent, nubant. Melius est enim nubere, quam uri . Sunt aliquae mulieres immaturo destitutae maritorum obitu, et se continere nequeunt. Volo, inquit, juniores nubere, filios procreare, matresfamilias esse, nullam occasionem dare adversario . Quod si aliquae deliciae delectant, et luxuriari in Christo volunt, viduitatis affectantes gloriam, germanitatem autem non custodientes, eas devitandas judicat, ut habes scriptum: venia voluit nepotem dimittere, quem deflectentem a se tenere non poterat. Sic et mens bona a praecipiti et dimerso irrationabilium lapsu secernat se ac separet. Si tu, inquit, in sinistram, ego in dexteram: vel si tu in dexteram, ego in sinistram , hoc est, quae tibi in dextera sunt, mihi in sinistra sunt: et quae tibi in sinistra, mihi in dextera sunt. Viro enim imprudenti in dextera sunt, quae sunt
Abbreviated transcription (Latin):
hereticum hominẽ post unam
correpcionẽ deuitet: quia subũ¬
susẽ qui eius modiẽ. & deliquit
cum sit a semecipso dampnatꝰ:
quam arguit suo udicio dãp¬
natum nr̃e ultioni subtrahit
quasi indignum in quẽ uindi¬
cetur. Dauid aũt euidenter stu¬
dium uindictȩ amouet dicẽs.
Sireddidi retribuentib michimala.
Ergo mens uiri sapientis ciusdem
amimȩ uel lapsus uel irrationabi¬
les motus studet corrig̾e sibiq ad¬
iungere. Potest enim ficri ut quę
int̃dum displicent em̃dentur cum
gr̃a effusio patrimonii si recidat᷑.
habet liberalitatem sine dispendio:
uerecundia int̃dum remissior est:
si confirmetur habet & pudoris
grãm. & ꝓpositi constantiã: com¬
motio si temperetur: in dignatio¬
nis horrorem deponit. assumit
laudem uigoris. Quod si em̃dare
non potest. non exasperet: in tempe¬
rantia dep̃hendit ardorem libi¬
dinis. quam coniugio coherceat.
nedum querit᷑ continentia obre¬
pat impudicitia. Idõq bonoꝵ

Expanded text:
haereticum hominem post unam haereticum hominem post unam correptionem devitet; quia subversus est qui hujusmodi est, et delinquit, cum sit a semetipso damnatus . Quam argute suo judicio damnatum nostrae ultioni subtrahit, quasi indignum in quem vindicetur! David autem evidenter studium vindictae amovet dicens: Si reddidi retribuentibus mihi mala . 31. Ergo mens viri sapientis ejusdem animae vel lapsus, vel irrationabiles motus studet corrigere, sibique conjungere. Potest enim fieri ut quae interdum displicent, emendentur cum gratia. Effusio patrimonii si recidatur, habet liberalitatem sine dispendio. Verecundia interdum remissior est; si confirmetur, habet et pudoris gratiam, et propositi constantiam. Commotio si temperetur, indignationis horrorem deponit, assumit laudem vigoris. Quod si emendare non potest, non exasperet intemperantia. Deprehendit ardorem libidinis quam conjugio coerceat, nedum quaeritur continentia, obrepat impudicitia. Ideoque bonorum
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ quȩ est inte ꝑimpositionem
& dilectionis. & sobrietatis. et
tudinem cape. ingr̃a. Habes ergo
pͥme p̃ceptum sententiȩ ut erga
om̃s grãm locet: deinde si ñ pot̃
preceptis siuis om̃s acquirere:
caueat ne u̾bis aliquos exasperet.
hoc ẽ ne inimicos faciat: unde
ait infra hoc cõmoneo testificans corã
dõ. noli u̾bis contende in nchil
utile. nisi ad subũsionẽ audien¬
tium: seruũ aut̃ dm̃ non oportet
litigare. s mansuetum ẽẽ adõs.
Dulchre post pauca subiecit. &
causam p̾stitit: quam phyloso¬
phia non uidit. cum modestia
inquit docentẽ qui resistunt. ne
quando ds det illis penitentiã
ad cognoscendam ueritatem. Ad
tercium quoq illud ut discedamꝰ
ab eis cum quib nob̃ conuenire
non pocest. Habes additum cũ
precepit ut loquat᷑ quȩ decent
sanam doctrinam. Deinde pu¬
gnas legis declinet: hoc ẽ pͥmũ
grãm seminet deinde nullum
litigando aũtat. Tertium ut

Expanded text:
quae in te est per impositionem quae in te est per impositionem et dilectionis, et sobrietatis . Et e, fortitudinem cape in gratia . Habes ergo primae praeceptum sententiae ut erga omnes gratiam locet: deinde si non potest praeceptis suis omnes acquirere, caveat ne verbis aliquos exasperet, hoc est, ne inimicos faciat. Unde ait infra: Haec commoneo, testificans coram Deo, noli verbis contendere, in nihil utile, nisi ad subversionem audientium . Servum autem Domini non oportet litigare, sed mansuetum esse ad omnes. Pulchre post pauca subjecit, et causam praestitit, quam Philosophia non vidit: Cum modestia, inquit, corrigentem eos qui resistunt, ne quando Deus det illis poenitentiam ad cognoscendam veritatem . Ad tertium quoque illud, ut discedamus ab eis cum quibus nobis convenire non potest, habes additum, cum praecepit ut loquatur quae decent sanam doctrinam, deinde pugnas legis declinet, hoc est, primum gratiam seminet, deinde nullo litigando avertat: tertium est ut
Abbreviated transcription (Latin):
ut om̃s sibi amicos faciat. Scdm:
nec istud suppetit ex sententia
discedat. Quartũ aũ siqͥs ceden¬
tem ꝑsequat᷑ uindicet se ut pot̃.
S illa tria suꝑiora in habrahȩ ñ¬
agnoscimus. Quartum autt̃
non ita ẽ. quando etiã circa cẽ¬
dentẽ seruauit affectum parentb.¬
ut eum non solũ non ꝑsequeret᷑
s etiam captum erueret aclibesi¬
ret. Deniq apls cum tria illade¬
ceat: quartam p̃ceptissuis soluit.
quod addiderat phylosophia: Ait
in formare uellet. Si fieri potest
quodex uobisẽ cum om̃ib hoĩb
pacem habentes. Deinde si hoc
non potest certe nec discordias
nec inimicitias: idõq addidit:
nos nequaquam uelimus: s date¬
inquit locumire. Habes & qͣrtũ
ut discedas magis & uindictã dõ
cõmittas: quam tͥ exigas. Quam¬
quam & hoc scđm legem magis
eugłm supra habes. Denedicite
eos qui uos ꝑsecuntur: habemus
hec p̃cepta. Ad timotheum in scd̾a
admoneo te: ut resuscites grãm

Expanded text:
ut omnes sut omnes s istud non suppetit, sententia communi discedat. Quartum autem, ut si quis cedentem persequatur, vindicet se ut potest. Sed illa tria superiora in opeognoscimus, quartum autem non ita est, quando etiam circa cedentem servavit, affectum parentut eum non solum non persequeretur, sed etiam captum erueret ac liberaret. Denique Apostolus cum tria illa doceat, quartum praeceptis suis solvit, quod addiderat Philosophia. Ait informare vellet: Si fieri potest, quod ex vobis est, cum omnibus hominibus pacem habentes : deinde si hoc non potest, certe, nec discordias, nec inimicitias. Ideoque addidit:nos nequaquam velimus: Sed date locum irae. Habes et quartum, ut discedas magis, et vindictam Deo committas, quam tibi exigas; quamquam et hoc secundum legem magis dum Evangelium supra habes: Benedicite eos qui vos persequuntur . Habemus haec praecepta ad Timotheum in secunda admoneo te ut resuscites gratiam
Abbreviated transcription (Latin):
quod non possit restinguere. De¬
niq cum de una portiuncula paᷤ¬
sionũ hocẽ iracundia diceret
salomon. melior est inquit sa¬
piens forte: qui aũt iracundiã
continet melior ẽ quã qui urbẽ
capit. Deatusgͥ qui hoc bellum
euaserit: etiam non aduena atq
peregrinus. s ciuis scoꝵ & dome¬
sticus dĩ: quem interris positũ
terrena non quatiant. hunc af¬
fectum seruare cupiebat sẽs abra¬
ham itaq ut uir pacificus pͥmo
ait. Nonsit rixa int̾ me & te. Inde
ait. Ꝙ int̃pastores meos. & inter
pastores tuos: tercium posuit:
ecce inquit tota terra ante te: hoc
ẽ si non potest conuenire: cedo
omĩb totum cape: si de loco aut
possessione dissensio ẽ: quod simo¬
ribus non conuenit: discede a
me: quanta ante p̃misit ne coge¬
retur discedere: S etiam hocur¬
tutis ac discipline ẽ. Dixit enim
añ nos uir ex phylosophia ꝑpro¬
fectus discipline. quatuor hecus¬
ro bono incẽ: ut elaboret pͥmũ

Expanded text:
quod non possit restinguere. Dequod non possit restinguere. Denique cum de una portiuncula passionum, hoc est iracundia, diceret Salomon: Melior est, inquit, sapiens forti: qui autem iracundiam continet, melior est quam qui urbem capit . Beatus igitur qui hoc bellum evaserit etiam non advena et peregrinus, sed civis sanctorum et domesticus Dei, quem in terris positum terrena non quatiant. 29. Hunc affectum servare cupiebat Abraham. Itaque ut vir pacificus ait primo: Non sit rixa inter me et inter te. Inde ait: Et inter pastores meos, et pastores tuos. Tertium posuit: Ecce, inquit, tota terra ante te, hoc est, si non potest convenire, cedo omnibus, totum cape, si de loco aut possessione dissensio est. Quod si moribus non convenit, discede a me. Quanta ante praemisit, ne cogeretur discedere? Sed etiam hoc virtutis ac disciplinae est. Dixit enim ante nos vir ex Philosophiae profectus disciplina, quatuor haec bono viro inesse: Ut elaboret primum
Abbreviated transcription (Latin):
more mutuo. non inpugnare
ac ꝑsequi multo aũt ueriꝰ ad
unam animam refertur: cuius
irrationabile cognatos habet
ut supradiximus sensus irrati¬
onabiles. Quod aũt rationabi¬
le.iirtutum habet copulam: un
fratna quadam sibi copulant᷑
necessitudine uicia uirtutesq
hominis: quia illa carnalis istȩ rati¬
onabilis animȩ sunt. Caro autem
atq anima uelut quadam lege so¬
tiant᷑ coniugii. ex quib homo con¬
stat.Homo gͥ uelut portiores suas
federare debet:atq ad pacẽ cogere.
s quia nemo erat tantus qui car¬
nẽ uinceret: idõ uenit pax nr̃a
qui fecit utraq unũ. & medium
parietem macerie soluens. inimi¬
citias in carne sua legem mandato¬
rum edictis euacuans. ut duos
conderet in semetipso in uno no¬
uo homine faciens pacẽ: ut re¬
conciliaret utrosq inuno corpore
dõ ꝑcrucem: int̾ficiens inimiciti¬
as in semetipso. Recte gͥse ut
hominẽ infelicẽ dixit apłs: qui
tantum bellum intra se pateret᷑.

Expanded text:
more mutuo, non impugnare more mutuo, non impugnare ac persequi. Multo autem verius ad unam animam refertur; cujus rationabile cognatos habet, ut supra diximus , sensus irrationabiles: quod autem rationabile, virtutum habet copulam. Unde fraterna 325 quadam sibi copulantur necessitudine vitia virtutesque hominis; quia illa carnalis istae rationabilis animae sunt. Caro autem atque anima veluti quadam lege sociantur conjugii, ex quibus homo constat. Homo igitur velut portiones suas foederare debet, atque ad pacem cogere. Sed quia nemo erat tantus qui carnem vinceret; ideo, Venit pax nostra, qui fecit utraque unum, et medium parietem maceriae solvens, inimicitias in carne sua, legem mandatorum edictis evacuans, ut duos conderet in semetipso, in uno novo homine faciens pacem, ut conciliaret utrosque in uno corpore Deo, per crucem interficiens inimicitias in semetipso . Recte igitur se ut hominem infelicem dixit Apostolus , qui tantum bellum intra se pateretur,
Abbreviated transcription (Latin):
S quia int̃ homines tantũ non po¬
tit rector em inuenire: conũsꝰ
commisit uirib quo corpus mor¬
tis euaderet. s auxiliũ quesiuit
axp̃o. quid nos facere oportet
in firmiores: Hanc pugnã gͣuẽ
eẽ cognouit abraham. & idõ in prin¬
cipio cauendum putauit. Sapien¬
tienim pacis ẽ studiũ. inprudenti
amica uirgia: non sit inquit ri-¬
xa int me &e int te. & int pastores
meos & int pastores tuos: quia ho¬
mines fr̃s nos sumus: patruum
legimus abraham ce loth eius ne¬
potem. quomͦ eum frẽm appellat:
s adũte quia causas concordie
sapiens adhibet. unde premisit
homines sumus: om̃s aut̃ hoĩes
unius nature partus sunt. intra
eius concepti uiscera. & uno foti
atq effusi utero: unde nob iure
quodam germanitatis uelut
fr̃s connectim᷑ abunopatre con¬
diti & una matre tanquã uteri
ni fr̃s editi. & ido cum simus ra¬
tionabilis naturȩ soboles: tãquã
uterini nos diligere debemus a¬

Expanded text:
Sed quia inter homines tantum non poSed quia inter homines tantum non potuit rectorem invenire, conversus commisit viribus, quod corpus mortis evaderet, sed auxilium quaesivit a Christo; quid nos facere oportet infirmiores? Hanc pugnam gravem esse cognovit Abraham, et ideo in principio cavendum putavit. Sapienti enim pacis est studium, imprudenti amica jurgia. 28. Non sit, inquit, rixa inter me et inter te, et pastores meos et pastores tuos; quia homines nos fratres sumus . Patruum legimus Abraham, et Lot ejus nepotem; quomodo eum fratrem appellat? Sed adverte quia causas concordiae sapiens adhibet. Unde praemisit, Homines nos sumus. Omnes autem homines unius naturae partus sunt, intra ejus concepti viscera, et uno foti atque effusi utero. Unde nobis jure quedam germanitatis velut fratres connectimur ab uno patre conditi, et una matre tamquam fratres uterini editi. Et ideo cum simus rationabilis naturae soboles, tamquam uterini nos diligere debemus a
Abbreviated transcription (Latin):
re reuocant. & frenos rationis
admouent. atq obsistunt rem¬
tentib. Mali aũt̃ preceptores
uel mutilis disceptationis pe¬
mittunt eos impetu suo ferri& inp̃¬
ruptum ac ꝑiculum ruere. & culta
obterere. fructuosa depasci: ut siqui
sunt meadem anima uirtutes huiꝰ¬
et fructus: eos quoq dissipent. Hĩc
gꝰ cogitationũ nr̃arũ discordia cũ
caro repugnat adu̾sus sp̃m. & sp̃s¬
adũsus carnẽ. Non medioeris pu¬
gnaẽ: quando ipse apls uas ele¬
ctionis dñicȩ dicit. Uideo legem
carnis meȩ repugnantem legi m̃¬
tismeȩ. & captiuantẽ me in lege
peccati. quod est in m̃bris meis
sedare hanc pugnam ipse neqͥrat:
& ido ad xp̃m confugit dicens. In¬
felix ego homo quis me lib̃abit de
corpore mortis huiꝰ. hocẽ ne dele¬
ctationi carnis adheream. Quis
gͥ ẽ qui mehis soluat uinculis &e
liberum societ dõ. sensusꝙ ad
sobrietatẽ magis anime detorque¬
at quã ad corporis temulentiam:

Expanded text:
re revocant, et frenos rationis re revocant, et frenos rationis admovent, atque obsistunt renitentibus. Mali autem praeceptores, vel inutilis disceptationis, permittunt eos impetu suo ferri, et in praeruptum ac periculum ruere, et culta obterere, fructuosa depasci; ut si qui sunt in eadem anima virtutum hujuscemodi fructus, eos quoque dissipent. Hinc ergo cogitationum nostrarum discordia. Cum caro repugnat adversus spadversus carnem, non mediocris pugna est, quando ipse Apostolus vas electionis dominicae dicit: Video legem carnis meae repugnantem legi mentis meae, et captivantem me in lege peccati, quod est in membris meis . Sedare hanc pugnam ipse nequiverat, et ideo ad Christum confugit dicens: Infelix ego homo: quis me liberabit de corpore mortis hujus ? Hoc est, ne delectationibus carnis adhaeream. Quis igitur est qui his me solvat vinculis, et liberum societ Deo, sensusque ad sobrietatem animae magis detorqueat, quam ad corporis temulentiam?
Abbreviated transcription (Latin):
loth: consideremꝰ. Pastores sũt
magistri gregũ. uł diligẽ¬
tes & sobrii: uel non sinentes agro¬
rum culta obteri pedis uestigi oat¬
q aduri dentib. uel negligentes
& remissi: Qui non reuocent pecꝰ
suum quo herbosa & ñ fructuosa
pascat᷑. s lib̾e uagari ꝑuarios agn
fructus sinant. Istoꝵ gͦ pastorum
sollers custodia necessaria ẽ: ne
forte ascribatur diligentib. quod
eu̾tit negligentiũ incuria. Sed
quia non sermo de uisibilib idõ
cuius pecoris pastores sint. Priꝰ
consideremus: ꝓastores hos diffi¬
nire possumus: pastores inquit
ium̃toꝵ. Ium̃ta aũt: sensuscor¬
poris irrationabiles significan
accepimus: qui sunt gͦ pastores
sensuũ. Nisi preceptores & qͦsi
quidam rectores gregum duces
eoꝵ. uel monicores alicutꝰ ser¬
monis. uel mentis nr̃e cogitatio¬
nes: Quisi pastoralis discipli¬
nȩ gnari ac tenaces sunt. nonꝑ
mittunt lõgius sensuũ gregem
uagari. & inutilib aut noxis
inherere pabulis: s ꝓuido ducto¬

Expanded text:
Lot consideremus. Pastores sunt magistri gregum, vel diligentes et sobrii, non sinentes agrorum culta obteri pedis vestigio, atque aduri sentibus: vel negligentes et remissi, qui non revocent pecus suum, quo herbosa et 324 non fructuosa pascatur, sed libere vagari per varios agri fructus sinant. Istorum ergo pastorum solers custodia necessaria est; ne forte ascribatur diligentibus, quod evertit negligentium incuria. Sed quia non sermo de visibilibus, ideo cujus pecoris pastores sint prius consideremus. Pastores hos definire possumus. Pastores, inquit, jumentorum . Jumenta autem sensus corporis irrationabiles significari accepimus. Qui sunt ergo pastores sensuum, nisi praeceptores, et quasi quidam rectores gregum, duces eorum, vel monitores alicujus sermonis, vel mentis nostrae cogitationes? Qui si pastoralis disciplinae gnari et tenaces sunt, non permittunt longius sensuum gregem vagari, et inutilibus aut noxiis inhaerere pabulis: sed provido ducto
Abbreviated transcription (Latin):
uideo quẽ largitus sum ñ habenti.
Nec otiosehic quoq ei dilectissimũ
filium dixit. ut illud quod supra
dixit quem dilexisti. ita dictum o¬
stenderet: ne estimarss. quod iam
diligere desisset. Et respiciens
abraham uidit. & ecce aries unꝰ
herens inuirgulto. Quaratione
gregi qua ratione suspensum.
Ut adu̾teres hostiam illam ñ eẽ ter¬
renam.Qua causa cornib suspen¬
sum. Nisi quod carnem suam uir¬
tute suꝑiore a t̃ris leuaret: Iuxta
qđ scriptumẽ: cuiꝰ principium
suꝑ humeros eiꝰ: quis utiq signifi

Expanded text:
video, quem largitus sum non habenti. video, quem largitus sum non habenti. Nec otiose hic quoque ei dilectissimum filium dixit, ut illud quod supra dixit, Quem dilexisti, ita dictum ostenderet, ne aestimares quod jam diligere desiisset. 77. Et respiciens Abraham vidit, et ecce aries unus haerens in virgulto . Qua ratione e caetero gregi. Qua ratione suspensum? Ut adverteres hostiam illam non esse terrenam. Qua causa cornibus suspensum, nisi quod carnem suam virtute superiore a terris levaret? Juxta quod scriptum est: Cujus principatus super humeros ejus . Qui
Abbreviated transcription (Latin):
sis martyrio filiis. letiores ab eoꝵ
tumulo reũterunt: Uenit abra¬
ham ad locũ sacͥficio p̃destinatum:
& ȩdificauit ibi aram & imposuit
ligna: quanta molimina immolat᷑i:
ne raptus subito ad immolandum
estimaretur. Et colligatis manib
& pedib ysaac filii sui. imposuit
eum maram supra ligna: nectit
filio manib suis uincula pater.
ne in refugiendo filius. & ui ignis
excitus. peccatum incurreret. Et
dixit angłs. Abraham. abraham:
tenuit quodammodo manum eiꝰ
diuina uox. & ictum uibrantis
occupauit dexterȩ: non semel uo¬
cauit. neaut non plene audiret.
aut ne fortuitam uocem putaret:si re¬
uocauit.quemad modum imꝑa¬
uit : Repetit uocẽ tanquã ue¬
ritus ne preueniret᷑ studio deuotio¬
nis. & una uox impctum ferientis
mes dm̃tuũ. & non peꝑcisti filio
cere: affectum tuũ ego inquisui:
non factum exegi temptaui m̃tẽ
tuam. si etiam filio tuo dilectissi¬
mo non parceres ꝓpt̃me: ñ aufero

Expanded text:
sis martyrio filiis, laetiores ab eorum sis martyrio filiis, laetiores ab eorum tumulo reverterunt! 75. Venit Abraham ad locum sacrificio praedestinatum; Et aedificavit ibi aram, et imposuit ligna . Quanta molimina immolaturi, ne raptus 307 subito ad immolandum aestimaretur? Et colligatis manibus ac pedibus Isaac filii sui, imposuit eum in aram super ligna . Nectit filio manibus suis vincula pater; ne refugiendo filius, et vi ignis excitus peccatum incurreret. 76. Et dixit Angelus, Abraham, Abraham . Tenuit quodammodo manum ejus divina vox, et ictum vibrantis occupavit dexterae. Nec semel vocavit; ne aut plene non audiret, aut fortuitam vocem putaret. Sic revocavit, quemadmodum imperavit. Repetivit vocem, tamquam veritus ne praeveniretur studio devotionis, et una vox impetum ferientis mes Deum tuum, et non pepercisti filio cere: Affectum tuum inquisivi, non factum exegi. Tentavi mentem tuam, si etiam filio dilectissimo non parceres propter me. Non aufero
Abbreviated transcription (Latin):
ysaae dicens: ecce ligna. uͥẽ ouis in
holocaustum: Ethic ꝓpħat sermo¬
ncͥnon scientia: ouis enim a dõ
ad sacͥficium parabat᷑. Respond̾
deniq similit abraham. Ds̃ pro¬
uidebit sibi ouẽ in holocaustum
fili. Inflexibilis astudio deuõtiois
minister. uocare filium frequent᷑
non timet: ita erat intentioniꝰ so¬
liditate fundatꝰ. & hoc se meliorẽ
putabat. hoc sibi inꝑhenne man¬
surum iudicabat filium. si eũ im¬
molaret dõ: non solum aũt hic
ꝓpħauit quod statim accidit. qͥ
saac. & reddidit pat filium. uerũ
illud magis qͦd non ħ hostia diui¬
ne eẽt dispositionis. aliaeẽt hosti¬
a quam ds̃ sibi pararet. ut mun¬
daret orbem terrarum illa omĩb
eẽt acceptior: ꝓpt̃ quam multi
patres offerrent filios suos. & sepa¬
rari in hoc scło a filus non timerẽt:
cotidie offerunt patres filios suos.
ut moriantur inxp̃o. & consepeli¬
antur in dño quanti patres occi¬

Expanded text:
Isaac dicens: Ecce ligna, ubi est ovis in Isaac dicens: Ecce ligna, ubi est ovis in holocaustum ? Et hic prophetat sermone, non scientia. Ovis enim a Domino ad sacrificium parabatur. Respondit denique similiter et Abraham: Deus providebit sibi ovem ad holocaustum, fili . Inflexibilis a studio devotionis minister vocare filium frequenter non timet; ita eat intentionis soliditate fundatus: et hoc se meliorem patrem putabat, hoc sibi in perenne mansurum judicabat filium, si eum immolaret Deo. Non solum autem hoc prophetavit, quod statim accidit, quia tiam, et reddidit patri filium: verum illud magis, quod non haec hostia divinae esset dispositionis: sed alia esset hostia quam Deus sibi pararet, ut mundaret orbem terrarum: illa esset omnibus acceptior, propter quam multi patres offerrent filios suos, et separari in hoc saeculo a filiis non timerent. Quotidie offerunt patres filios suos, ut moriantur in Christo, et consepeliantur in Domino. Quanti patres, occi
Abbreviated transcription (Latin):
facinoris austeritatẽ: addidit: ad
uos reu̾temur. ꝓpħauit qđ igno¬
rabat: ipse solus disponebat re¬
ose aũt loquebat᷑ cum seruulis:
ne cognito negocio aut impedi¬
ret aliquis. aut gemitu obstreperet
aut fletu. Accepit aũt ligna holo¬
causti. & imposuit ysa ac filiosuo
Accepit & ignẽ ipse in manu: & ma¬
cher ã: consecrat᷑ sacris hostia mi¬
nisteriis & cõm̃datur. futura que
pietatis hostia: puante mysten
uectura est ligna ysaac sibi uext
abraham comitabat᷑ filiũ. pater
abraham patrem suũ. Pat̃: qͥdĩ
Qͥduis fili : Pulsat᷑ pietatis uoca¬
bulis patrius affectus. & fluctibus
quib dam hinc atq in de tundit᷑.
filius uocat patrem: pat dic̃ fili
ut ipso u̾boꝵ sono. se cognoscat
pat̃ quam imꝑossibile ẽ: ut fen¬
repossit: cuiꝰ seuulneri subicere
optaret: hȩc nomina uitȩ solent
opari grãm. non ministerium ne¬
cis. Hȩc uocabula incitare ad pieta¬
tem. non ad mortem solent. Ad dit

Expanded text:
facinoris austeritatem. Addidit: Ad facinoris austeritatem. Addidit: Ad vos revertemur. Prophetavit quod ignorabat . Ipse solus disponebat reose autem loquebatur cum servulis, ne cognito negotio, impediret aliquis, aut gemitu obstreperet, aut fletu. 72. Accepit autem ligna holocausti, et imposuit Isaac filio suo: accepit et ignem ipse in manu et machaeram . Consecratur sacris hostia ministeriis, et commendatur futura. Quae pietatis hostia pii ante ministerii vectura est. Ligna Isaac sibi vexit, Abraham comitabatur filium, Pater Abraham patrem suum, Pater. Qui dixit: Quid vis, fili ? Pulsatur pietatis vocabulis patrius affectus, et fluctibus quibusdam hinc atque inde tunditur. Filius vocat patrem: pater dicit, Fili; ut ipso verborum sono se recognoscat pater: quam impossibile est ut ferire possit, cujus se vulneri subjicere optaret. Haec nomina vitae solent operari gratiam, non ministerium necis: haec vocabula incitare ad pietatem, non ad mortem solent. 74. Addidit
Abbreviated transcription (Latin):
uis semlem celeraret studio gradũ
etate.m serum hoc putans: p̃cede¬
bat oculis uigebant singłoꝵ offi¬
cia menbroꝵ: licet & senilia men¬
bra non possent uigere. Solet hebeta¬
ri uisussenum. ut etĩa propinqua ñ
facile conspiciant: hic non solumui¬
dit locum. s etiam longe positus a¬
spexit: nec dubitauit uidisse se.sed
ait puerissuis. Sedete hic cum asi¬
na. ego aut̃ & puer transibimus us¬
q illuc. Et cum adorauerimꝰ. ad
na: quia & ueritas in pullo asinȩ.
Hoc enim animante figuratur po¬
płs gentiliũ. ante oneri subiectus.
rus nationũ popłs significaretur.
Idõq dñs cum ad subeundã ꝓ nob̃
passionẽ uemiret: pullum asinȩ sol¬
uit quẽ ipse consedit. mitem atq
mansuetũ iam xp̃o sua terga credẽ¬
tẽ. Quod aũt ait. Ego & puer ꝑ¬
transibimꝰ uiam: demonstrat qd̾
non deficeret intanto apparatu
pat̃. non cederet filius: aut quia
ptnsirent pietatis remedio. tanti

Expanded text:
vis senilem studio celeraret gradum, vis senilem studio celeraret gradum, tamen hoc serum putans praecedebat oculis: vigebant singulorum officia membrorum, licet senilia membra non possent vigere. Solet hebetari visus senum, ut etiam propinqua non facile conspiciant. Hic non solum vidit locum, sed etiam longe positus aspexit. 71. Nec dubitavit vidisse, sed ait pueris suis: Sedete hic cum asina: ego autem et puer pertransibimus usque illuc; et cum adoraverimus, rena, quia et veritas in pullo asinae. In hoc enim animante figuratur populus gentilium, ante oneri subjectus, populus nationum significaretur. Ideoque et Dominus cum ad subeundam pro nobis passionem veniret, pullum asinae solvit, quem ipse consedit etiam mitem atque mansuetum, jam Christo sua terga 306 credentem. Quod autem ait: Ego et puer pertransibimus viam, demonstrat quod non deficeret in tanto apparatu pater, non cederet filius: aut quia pertransirent pietatis remedio tanti
Abbreviated transcription (Latin):
iuideretur:. Strauit a sinam suam.
& sumpsit secum duos pueros. et
ẏsaac filium suũ. & concidit ligna
in holocaustũ. Docem parata omia
ad sacrificium deferre. Discimus
etiam apparatum sacͥficii. ministe¬
rii munus. ipsi nob uindicart. ñ
dellgare aliis. Senex abraham &
diues pecoris. atq abundans ser¬
uitioꝵ non quesunt comitatus sui
agmina. Ipse quoq ligna concidit.¬
& obsequia maiora uirib suis ñ
int̾misit. Uenit aũt ad locũ quẽ
dixit illids̃ die tercio. Et cũ duob
ipse tertius ꝓficiscit᷑: hostiã suam
ducens: & die tertio ad locum sacri¬
ficii uenit: salutaris hic numerus:
& conueniens sac̃̾ficaturis. Deniq
& inposteriorib moyses dicit ad
pharaonẽ. regem egypti.Uiã triũ
dierum ibimus. & inmolabimꝰ
dño dõ nr̃o. sicut dixit nob̃. Et
recte. tercio celebrat᷑ die trinitatis
sacͥficium &e respiciens abraham
oculis. uidit locum alonge: sollicite
explorat. qui ꝓperat implere: quã¬

Expanded text:
videretur: Stravit asinam suam, videretur: Stravit asinam suam, et sumpsit secum duos pueros, et Isaac filium suum, et concidit ligna ad holocaustum . Docemur parata omnia ad sacrificium deferre: discimus etiam apparatum sacrificii, et ministerii munus ipsi nobis vindicare, non delegare aliis. Senex Abraham, et dives pecoribus, atque abundans servitiorum, non quaesivit comitatus sui agmina: ipse quoque ligna concidit, et obsequia majora viribus suis non intermisit. 69. Venit autem ad locum quem dixit illi Deus, die tertio . Et cum duobus ipse tertius proficiscitur, hostiam suam secum ducens, et die tertio ad locum sacrificii venit. Salutaris hic numerus, et conveniens sacrificaturis. Denique et in posterioribus Moyses dicit ad Pharaonem regem Aegypti: Viam trium dierum ibimus, et immolabimus Domino Deo nostro, sicut dixit nobis . Et recte tertio die celebratur Trinitatis sacrificium. 70. Et respiciens Abraham oculis vidit locum a longe . Sollicite explorat qui properat implere. Quam
Abbreviated transcription (Latin):
stiad id. ut non recenti quodam im¬
pussu amoris. s molito duice im¬
ꝓbatti amore. significaret dilectũ:
quod enim ad tempus augetur: ad
tempus resoluit. Qđ aũt diu aut
semꝑ placuit: cito aboleri ñ pot̃.
Pocest & illud non absurdum uide¬
ri. quia morituros plus diligimꝰ
Hocẽ. quem ante dilexisti. quasi iã
diligat immolandũ. Nec otiose
tanquã fidĩ tuȩ pręmium. remu¬
nerationẽ oꝑum tuoꝵ. suscepisti
ex promissione dĩ. non conuigis
fecunditate. ex qua alium spera
Int̃ponit᷑ sꝑaciũ: ne p̃cipitari
subito uideat᷑ affectus. Ut illa
dilatione obrepat pietatis gratia
desiderium: adiecit. Inuno mõ¬
tium quemtͥ dixero. Et hic si¬
milit̃. ut dum ascendit senex.
infrĩgeretur impetus. lassaret dextera.
deficeret intentio. dum quereret mon-¬
tem discere. dediscere apparatum. E
xurgens autem non solum sequenti
die. s etiam diluculo. ut attulisse
nox moras. studio festinantis patͥs

Expanded text:
sti ad id, ut non recenti quodam imsti ad id, ut non recenti quodam impulsu amoris, sed inolito diu et probato amore significaret dilectum. Quod enim ad tempus augetur, ad tempus resolvitur: quod autem diu aut semper placuit, cito aboleri non potest. Potest et illud non absurdum videri, quia morituros plus diligimus. Hoc est, quem ante dilexisti; quasi jam diligat immolandum. Nec otiose tamquam fidei tuae praemium, remunerationem operum tuorum, suscepisti ex promissione Dei, non conjugis fecunditate, ex qua alium sperarInterponitur spatium, ne praecipitari subito videatur affectus, ut illa dilatione obrepat pietatis gratia, desiderium patris. Adjecit: In uno montium quem tibi dixero. Et hic similiter, ut dum ascenderet senex, infringeretur impetus, lassaret dextera, deficeret intentio: dum quaereret montem discere, dedisceret apparatum. 68. Exsurgens autem non solum sequenti die, sed etiam diluculo, ut attulisse nox moras studio festinantis patris
Abbreviated transcription (Latin):
abraham. Repetitione nominis
mentẽ excitat. ut eẽt paratior. De¬
niq respondit ille: ec ce ego. Et dix̃.
Accipe filiũ tuũ. amantissimũ. quẽ
dilexisti ysaac: & uade interramex¬
celsam. & offeres mͥ illum holocau¬
stum. in uno montiũ quẽ tͥ dixeto
non sut otiosum eẽ affectũ patͥs
Apͥncipio eũ stimulat ce pungit
pietatis aculeis: & filii nom̃ addit
ad nom̃ necessitudinis: Q ũ amo¬
ris. Non satis putauit dixisse: ad¬
iunxit ad amantisimum. quẽ dilexi¬
sti ysaac. Qͥdẽ quod ait quẽ dile¬
xisti. & non dixit quẽ diligis: Pos¬
sumꝰ quidẽ uti ad defensionẽ scͥp¬
turȩ diuinȩ. quia pret̾itũ plerũq
ponit ꝓuenturis uel p̃sentib ut
in ȩugłio habes. Hic ẽ filius m̃s
dilectissimus. in quo cõplacul.
Cum utiq semꝑ infilio placeat pat̃.
mpsalmo habes. Dixit dñs dño
meo. sede adextris meis: cum semꝑ
sedeat. Possumꝰ tam̃ & amantissi¬
mum ad p̃sens acciꝑe: & quẽ dilexi¬

Expanded text:
Abraham ! Repetitione nominis Abraham ! Repetitione nominis mentem excitat, ut esset paratior. Denique respondit ille: Ecce ego. Et dixit: Accipe filium tuum amantissimum, quem dilexisti Isaac, et vade in terram excelsam, et offeres mihi illum holocaustum in uno montium, quem tibi dixero . Non sinit otiosum esse affectum patris. A principio eum stimulat, et pungit pietatis aculeis, et filii nomen addidit ad nomen necessitudinis, et vim amoris. Non satis putavit dixisse filium, adjungit, amantissimum quem dilexisti Isaac. Quid est quod ait: Quem dilexisti: et non dixit, quem diligis? Possumus quidem uti ad defensionem Sce divinae, quia praeteritum plerumque ponit pro venturis vel praesentibus, ut in Evangelio habes: Hic est filius meus dilectissimus, in quo complacui , cum utique semper in Filio placeat Pater. Et in Psalmo habes: Dixit Dominus Domino meo, sede a dextris meis , cum semper sedeat. Possumus tamen et amantissimum ad praesens accipere, et quem dilexi
Abbreviated transcription (Latin):
Alit diabolus. Diabolus temptat.
ut subruat : Ds̃ temptet ut coronet.
ret quam ꝓbasset. grauaret. ꝓbauit
eum. cum exire decharra iussit: et
obȩdientẽ repꝑit. ꝓbauit cumfidĩ
titulo fretus. lib̃auit nepotem: cum
de predanichil attigit. Cum ꝓmi¬
sit senifilium. & cum ipse eẽt centũ
annoꝵ: quãuis sarrȩ genitalia con¬
sideraret mortua. tam̃ credidit.
sitare ratione aut sterilitatis aut se¬
nectutis: ꝓbauit eum hospicii se¬
dulitate. ꝓbatum gͥ. quasi fortiorẽ
temptandum putauit maiorib.
ce quib dam impiis durioribus.
Et hic quidem exemplodotrm̃. quia
ueris ꝓbat᷑ quis: Temptat᷑ autem
compositis & fictis. Non em̃ uolebat
ds̃ immolari a patre filium: Nec imn¬
pleri hoc munus uolebat. Qui ouẽ
ꝓfilio immolandam obtulit: s tem¬
ptabat affectum patris. sidĩ p̃cepta
p̃ferret filio. Nec pat̾nȩ pietatis con¬
templatione. ium deuotionis infle¬
cteret. E dixit ad eum. Abraham

Expanded text:
aliter diabolus. Diabolus tentat aliter diabolus. Diabolus tentat ut subruat: Deus tentat, ut coronet. ret quam probasset, gravaret: probavit eum cum exire de Charra jussit, et obedientem reperit . Probavit cum fidei titulo fretus liberavit nepotem, cum de praeda nihil attigit, cum promisit seni filium, et cum esset centum annorum, quamvis Sarae genitalia consideraret emortua; tamen credidit, sitare ratione sterilitatis aut senectutis: probavit eum hospitii sedulitate . Probatum igitur, quasi fortiorem tentandum putavit majoribus, et quibusdam imperiis durioribus. Et hoc quidem exemplo docemur, quia veris probatur quis: tentatur autem compositis et fictis. Non enim volebat Deus immolari a patre filium, nec impleri hoc munus volebat, qui ovem pro filio immolandam obtulit: sed tentabat affectum patris, si Dei praecepta praeferret filio, nec paternae pietatis contemplatione vim devotionis inflecteret. 67. Et dixit ad eum: Abraham,
Abbreviated transcription (Latin):
uisum fuerit. dicit tͥ ds̃. qđ dixit
abrahȩ. Quod illidixit. ⁊̾ dicit.
& om̃ib dicit. Non sit durum
ante te. de puero & deancilla. Oĩã
quȩcũq tͥ dixit sarra. audiuocẽ
eius. qm̃ in ysaac uocabit᷑ tͥ sem̃.
Nusquam alibidixit. audi uocem
uxoris tuȩ. nisi hic. Idest. fecisti
gasti affectum eius. Suscepisti
exancilla filium. & nonhonora¬
sti uxoris filium. Nunquid pocest
in ancillȩ filio semen tuũ uocari:
Non utiq Inlegitimo filio: uera
successio ẽ s uereris quia filius
tuus est: ne forte eiectus intereat.
atq occidat: non ei deerit mea
grã. Om̃s alit ds̃. nam suffulcit
uniu̾sos: & iustos & in iustos. Beniq
et pluit suꝑ iustos & iniustos. Sicut
fecit abraham: & tu facito. Eice an-¬
cillam: ut secura uxor & moffensa
maneat domi. Eice ancillȩ filiũ.
ut ñ habeat hereditatis consortiũ.
qui non ht̃ originis priuilegium.
tauit abraham. Alit̃ ds̃ temptat:

Expanded text:
visum fuerit, dicit tibi Deus quod dixit et visum fuerit, dicit tibi Deus quod dixit et Abrahae; quod illi enim dixit, tibi dicit, et omnibus dicit: Non sit durum ante te de puero, et de ancilla. Omnia quaecumque dixerit tibi Sara, audi vocem ejus; quoniam in Isaac vocabitur tibi semen . Nusquam alibi dixit: Audi vocem uxoris tuae, nisi hic, id est, fecisti gasti affectum ejus, suscepisti ex ancilla filium, et non honorasti uxoris filium. Numquid potest in ancillae filio semen tuum vocari? Non utique; in legitimo enim filio vera successio est. Sed vereris, quia filius tuus est, ne forte ejectus intereat atque occidat. Non ei deerit mea gratia. Omnes alit Deus noster, suffulcit universos, et justos et injustos. Denique et pluit super justos et injustos. Sicut fecit Abraham, facito et tu. Ejice ancillam, ut secura uxor et inoffensa maneat domi. Ejice et ancillae filium, ut non habeat haereditatis consortium, qui non habet originis privilegium. tavit Abraham . Aliter Deus tentat,
Abbreviated transcription (Latin):
ysaac filius eius. Non mediocre
istud: nec usitatum: noneñĩ quia
a nutricis lacte subductus c̃ puer.
magnum conuiuium exhibuit
abraham: s quia idoneus habitꝰ
ẽ ysaac fortioris gr̃ẽ cibo. & uir¬
tutis alim̃to: non adhuc ut cho¬
rinthius latte potandus. s epu¬
perat sarra. ablactauerat filiũ.
Uidit ancillȩ filiũ ludentẽ cũ filio
suo ysaac. & dixit ad abraham.¬
heres erit filius ancillȩ. cum filio
meo ysaac. Durumerat hoc ui¬
sum abrahȩ. ut eieeret filiũ suum:
licet eum quẽ susceꝑat ex ũnacula.
Et tu noli miscerete ancillȩ. nesu¬
scipias exilla filium: & uxor tua
non patiat᷑ coheredem illũ filio su¬
o fieri. Uides enim soluihinc grãm
matrimonii: Certe si incidisti. et
habes filium: eice ancillam & fi¬
lium eiꝰ. Melius ẽ enim ut ancil¬
la quã uxor recedat: & filius an¬
cillȩ quam legitimꝰ eiciat᷑. Qd̃
si dubitaueris. si contempseris u¬
xoris tue sententiã & durum tibi

Expanded text:
Isaac filius ejus . Non mediocre Isaac filius ejus . Non mediocre istud nec usitatum. Non enim quia a nutricis lacte subductus est puer, magnum convivium exhibuit Abraham: sed quia idoneus habitus est Isaac fortioris gratiae cibo, et virtutis alimento, non adhuc, ut Corinthius, lacte potandus: sed epupererat Sara, ablactaverat filium: Vidit ancillae filium ludentem cum filio suo Isaachaeres erit filius ancillae cum filio meo Isaac . Durum hoc visum Abrahae erat, ut ejiceret filium suum, licet eum quem susceperat ex vernacula. Et tu noli te miscere ancillae, ne suscipias ex illa filium, et uxor tua non patiatur cohaeredem illum filio suo fieri. Vides enim hinc solvi gratiam matrimonii. Certe si incidisti, et habes filium, ejice ancillam, et filium ejus. Melius est enim ut ancilla quam uxor recedat, et filius ancillae quam legitimus ejiciatur. Quod si dubitaveris, si contempseris uxoris tuae sententiam et durum tibi
Abbreviated transcription (Latin):
tionationũ quȩ sterilis erat cum
habere: unde & lectum est. Le¬
tare sterilis quȩ non paris. erũpe
& clama que non parturis. qm̃
plures filii deseitȩ. magis quã eiꝰ¬
quȩ ht̃ uirum. Genitus ẽ autem
abrahȩ filius ysaac. cum eẽt
annoꝵ centũ. Q tu si ꝑfectꝰ
fueris. habebis postĩtatem leciciȩ
& exultationis hereditarẽ. Dixit¬
& sara. Risum mͥ fecit dñs. Qcumq
aũt audierit. congratulabit᷑ mͥ.
Non utiq hoc de hac generatiõe
intelligitur. quȩ casib plerisꝙ
ob noxia ẽ. ut int̾dũ melius fuerit
sarra. Quis annuntiabit abrahȩ.
qm̃ lactat infantẽ sarra: Moralis
locus: ꝓuocantur feminȩ meminis¬
se dignitatis suę. & lactare filios
suos. Hȩc enim matris gr̃a. hic ho¬
nos. quo filios propriis cõm̃det
uiris. Deniq eos plus amare filios
soient: quos ipsȩ matres lactauerĩt
uberib suis: fecit aut̃ abrahã cę¬
nam magnã: quando ablactatꝰ ẽ

Expanded text:
tio nationum quae sterilis erat cum tio nationum quae sterilis erat cum t aeternos. Unde lectum est, Laetare sterilis, quae non paris: erumpe et exclama, quae non parturis; quoniam plures filii desertrum . 303 62. Genitus est autem Abrahae filius Isaac, cum esset annorum centum . Et tu si perfectus fueris, habebis posteritatem laetitiae, et exsultationis haereditatem. Dixit et Sara: Risum mihi fecit Dominus: Quicumque enim audierit, congratulabitur mihi . Non utique hoc de generatione hac intelligitur quae casibus plerisque obnoxia est, ut interdumSara: Quis annuntiabit Abrahae quoniam lactet infantem Sara ? Moralis locus. Provocantur feminae meminisse dignitatis suae, et lactare filios suos. Haec enim matrum gratia, hic honos, quo filios propriis commendent viris. Denique eos plus amare filios solent, quos ipsae matres lactaveverint uberibus suis. 64. Fecit autem Abraham coenam magnam, qua die ablactatus est
Abbreviated transcription (Latin):
bium. cȩteris oꝑib eius indignati¬
onem dñi eẽ reuocatam. Quiuere
interioris est arbiter conscientie. &
animi ac m̃tis int̃pres. Deniq non
ut pharao. ille conuentus amore
recusauit & spreuit mandatum dĩ.
Nec obsequium distulit. s statim uo¬
cauit abraham. uxorẽ suam eired¬
didit. p̃cio se ipse multauit quod
uidisset alienam. dotem pudoris
exsoluit. Hinc quoq colligi pocest
abimelech regem clem̃tiora meru¬
isse. quod abraham ꝓ eo rogauit.
& impetrauit. Peꝑit enĩ uxor eiꝰ
& ancillȩ illiꝰ. quas ante concluse
hoc fulctretur testimomo. cũ adu̾¬
tas dioffensione & fecundas steri¬
lescere. & rursus dñi uoluntate ste¬
riles fecundari. Iuxta quod scͥptũ
ẽ. Nonne sterilẽ & parientemego
feci. dicit dñs: Quamuis ad syna¬
gogȩ illud & ȩccłiȩ mysteriũ dictũ
accipiat᷑. quia & synagoga partꝰ
habere desiit. quȩ successionis fra¬
udata ẽ posteritate. & congrega¬

Expanded text:
bium caeteris operibus ejus indignatibium caeteris operibus ejus indignationem Domini esse revocatam, qui vere interioris arbiter est conscientiae, et animi ac mentis interpres. Denique non ut Pharao ille conventus a Moyse, recusavit et sprevit mandatum Dei, nec obsequium distulit: sed statim vocavit Abraham, uxorem suam ei reddidit, pretio se ipse mulctavit quod vidisset alienam, dotem pudoris exsolvit. 61. Hinc quoque colligi potest Abimelech regem clementiora meruisse, quod Abraham pro eo rogavit et impetravit. Peperit enim et uxor ejus, et ancilla ejus, quas ante concluserhoc fulciretur testimonio; cum advertas Dei offensione et fecundas sterilescere, et rursum Domini voluntate steriles fecundari, juxta quod scriptum est, Nonne sterilem et parientem ego feci, dicit Dominus ? Quamvis ad Synagogae illud et Ecclesiae mysterium dictum accipiatur; quia et Synagoga partus habere desivit, quae successionis fraudata est posteritate, et congrega
Abbreviated transcription (Latin):
pudor soluit᷑. Idõq cum pretende¬
ret abimelech. quod uxorẽ alicnã
ẽẽ ignorauerit. quam sororem eẽ
uir ipse suam dixerit: responditei
ds̃. Et ego cognoui quia puro cor¬
de fecisti hoc. & peꝑcitͥ ut ñ pecca¬
res in me: ꝓpt̃ hoc nonsum passus
te tangere eam. Cognoscimus ue¬
lut p̃sulem custodem que eẽ conui¬
gi dm̃. cuius legem uiolet. grãm soluat.
Et idõ quia indm̃ peccat. sacramenti
cȩlestis amittit consortiũ. fortasse te
moueat. qua ratione pharao abõi
supra legimus.cum & ipse ignoraue¬
rit uxorẽ ẽẽ abrahe sarram. Quã
sororem audierat. abimelech aũt
nullam pęnam exceꝑit. Uerum ȩ¬
gypti regem noris ducem fuisse
uitior: qui quo plus habuerit li¬
centiȩ. plus flagicii cõmiserit. Abi¬
melech aũt eo fidelis estimatus sit
dõ. ut meruerit audire. & ego cogno¬
in quia puro corde fecisti hoc. Rex
p̃erat docet int̃p̃tatio. Nonẽ gͦ du¬

Expanded text:
pudor solvitur. Ideoque cum praetendepudor solvitur. Ideoque cum praetenderet Abimelech quod uxorem alienam esse ignoraverit, quam sororem esse vir ipse suam dixerit, respondit ei Dominus: Et ego cognovi quoniam puro corde fecisti hoc, et peperci tibi, ut non peccares in me: propter hoc non sum passus te tangere illam . Cognoscimus velut praesulem custodemque conm, cujus legem violet, gratiam solvat. Et ideo quia in Deum peccat, sacramenti coelestis amittit consortium. 60. Fortasse te moveat qua ratione Pharao quaestsupra legimus, cum et ipse ignoraverit uxorem esse Abrahae Saram, quam sororem audierat : Abimelech autem nullam poenam exceperit. Verum Aegypti regem noveris ducem fuisse vitiorum, qui quo plus habuerit licentiae, eo plus flagitii commiserit: Abimelech autem adeo fidelis aestimatus sit Deo, ut meruerit audire: Et ego cognovi quoniam puro corde fecisti hoc, rex praeerat, docet interpretatio. Non ergo est du
Abbreviated transcription (Latin):
diuino iudicio morte puniri idõ¬
q addidit. Hȩc autem commorat᷑
cumuiro. Habet quidẽ omnis
uiri mulierisq concubitus. nul¬
la legitimi matrimonii sorte cȩle¬
bratus. suam culpam. Discite enim
qui ad gr̃am baptismatis tenditis.
uelut quidam fidei candidati. conti¬
nentiȩ disciplinam sobriam. Nulli
licet scire mulierem. prẽt uxorem.
Idõq coniugii tͥ ius datumẽ. ne in
laqueum incidas & cum aliena mu¬
liere delinquas. Uinctus es uxori.
noli querere solutionẽ: quia ñ licet
tͥ uxore uiuente uxorem ducert. Nã
& aliam querere cum habeas tuam.
crimen est adulterii. Hoc grauiꝰ.
quod putas peccato tuo auctorita¬
tem lege querendam.Tolerabilior
ẽ si lateat culpa. quamsi culpe usur¬
petur auctoritas. Nechoc solum ẽ
adulterium. cum aliena peccare con¬
iuge.s omne quod non habet po¬
testatem conugii. Tamen locꝰ iste
docet grauiꝰ crim̃ eẽ. ubi celebrati
conuigii iura temerant᷑: & uxoriꝰ

Expanded text:
divino judicio morte puniri. Ideodivino judicio morte puniri. Ideoque addidit: Haec autem commoratur cum viro. Habet quidem omnis viri mulierisque concubitus nulla legitimi matrimonii sorte celebratus, suam culpam. Discite enim qui ad gratiam baptismatis tenditis, velut quidam fidei candidati, continentiae disciplinam sobriam. Nulli licet scire mulierem, praeter uxorem. Ideoque conjugii tibi datum est jus, ne in laqueum incidas, 302 et cum aliena muliere delinquas. Vinctus es uxori, noli quaerere solutionem: quia non licet tibi, uxore vivente, uxorem ducere. Nam et aliam quaerere, cum habeas tuam, crimen est adulterii, hoc gravius, quod putas peccato tuo auctoritatem lege quaerendam. Tolerabilior est si lateat culpa, quam si culpae usurpetur auctoritas. Nec hoc solum est adulterium, cum aliena peccare conjuge, sed omne quod non habet potestatem conjugii: tamen locus iste docet gravius crimen esse, ubi celebrati conjugii jura temerantur, et uxorius
Abbreviated transcription (Latin):
pud sapientes iudices. uenia qͥdl
facta donant᷑. s leuitatis notant᷑
auctores: quanta ipsa de formitas.
ut soluant̾ uires. incessus uacillent:
Multi se fortes putant: num fortio¬
res quam loth. nũ continentiores
quam noe: Nonutiq uicia patͥ¬
archaꝵ scͥptura exposuit. quos ui¬
ctos uino legimꝰ. s ut tudisceres qͥd
caueres. Ille nudus iacuit. iste filia¬
rum patuit errori. Et noe iustus
deceptus ẽ. quia uini uis adhuc igno¬
rabatur: s in illo instructus es. Ne
tu ignorares. Loth filiab se credidit.
& ꝑsenectutem madidam uino solu¬
tus. commisit incestum ignorans.
Tusicbibe ne capiaris: instruant te
patriarchȩ. non solum docentes.s:
etiam errantes idõ iterum exẽplũ¬
ẽ ebrictatis. ut confirmetur magi¬
sterium cautionis. Deniq iterum
om̃iũ. Nam ce abimelech inuxorẽ
sibi eam sumpserat. & dixit
ei innocte ds̃: ecce tumorieris ꝓpt̃
mulierem. Adu̾timꝰ. adulterium

Expanded text:
pud sapientes judices venia quidem pud sapientes judices venia quidem facta donantur: sed levitatis notantur auctores. Quanta ipsa deformitas, ut solvantur vires, incessus vacillet? 58. Multi se fortes putant, num fortiores quam Lot? Num continentiores quam Noe? Non utique vitia Patriarcharum Scriptura exposuit, quos victos vino legimus: sed ut tu disceres quid caveres. Ille nudus jacuit, iste filiarum errori patuit. Et Noe justus deceptus est, quia vini vis adhuc ignorabatur: sed in illo instructus es, ne tu ignorares. Lot filiabus se credidit, et per senectutem madidam vino solutus, commisit incestum ignorans: tu sic bibe, ne capiaris. Instruant te Patriarchae non solum docentes, sed etiam errantes. Ideo iteratum est exemplum ebrietatis, ut confirmetur magisterium cautionis. CAPUT VII. Momnium. Nam et Abimelech in uxorem sibi eam sumpserat, et dixit ei in nocte Deus: Ecce tu morieris propter mulierem . Advertimus adulterium