comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
oĩb diebꝰ quib inerrore suo ꝑseuerare dis¬
cernit. ñ erudiet᷑ docͥna catholicȩ fidess
errans ⁊ ĩerrorẽ mittens ad foueam ꝑditio¬
nis.⁊ laqueum mortis ꝓꝑat. Ouo genera
abundant in peccĩs: & tecium adducit ad¬
iram ⁊ ꝑditionẽ. amma calida. qͣsi ignis
ardens ñ extinguet᷑ donec aliqͥd glutiat:
⁊ honeqm in ore earnis scie. ñ desinet do¬
nec incendat ignem. Homini fornicario.
omnis panis dulcis. non cessabit tͣnsgre¬
specieb tͥa pͥncipalia uitia denotantur.
hoc ẽ auaricia. stiꝑbia &e fornieatio. dĩa
calida ẽ qͣsi ignis ardens mens auari:quȩ
ardet in concupiscentia t̃renarum rerum:
cuiꝰ ardoris flãma ñ mitigat᷑. donec iuero
t̾reno repleat᷑. S qr auaritiȩ pestis morbo
hydropie ẽ similiᷤᷤ. qͦ qͥ laborat quanto
plꝰ bibit. tanto plꝰ sitit sic ⁊ aĩa auari.
qͣnͣto plura ĩ pȩcumars q̃stu acqͥrit. tan¬
to plꝰ in eors ardet ambitione. Iecircodũ

Expanded text:
 quibus in errore suo perseverare discernit, non erudietur doctrina catholicae fidei, sed errans et in errorem mittens ad foveam perditionis, et laqueum mortis properat. « Duo genera abundant in peccatis, et tertium adducit iram et perditionem. Anima calida quasi ignis ardens non extinguetur donec aliquid gluttiat et homo nequam in ore carnis suae non desinet donec incendat ignem homini fornicario omnis panis dulcis non cessabit transgrespeciebus tria principalia vitia denotantur, hoc est, avaritia, superbia et fornicatio. « Anima calida est quasi ignis ardens » mens avari, quae ardet in concupiscentia terrenarum rerum: cujus ardoris flamma non mitigatur, donec lucro terreno repleatur. Sed quia avaritiae pestis morbo hydropiae est similis, quo qui laborat, quanto plus bibit, tanto plus sitit, sic et anima avari, quanto plura in pecuniarum quaestu acquirit, tanto plus in
Abbreviated transcription (Latin):
herebit. hoc ẽ doli. decͣcc̾ionis. erroris ⁊ blas¬
pbemie. Unde fut̾e mortis ꝑditio p̃paratur.
Mem̃ito patͥs ⁊ matͥs tue. In medio enĩ magnato¬
rum consistis: ne forte obliuiscat᷑ te d̾s in con¬
spect̾u illoꝵ. ⁊ assiduitate tua infatuat᷑ imyꝑiũ
patiaris.⁊ maluisses ñ naser. ⁊ diẽ natiuitatis

Expanded text:
haerebit, hoc est, doli, detractionis, erroris, et blashaerebit, hoc est, doli, detractionis, erroris, et blasphemiae. unde futurae mortis perditio praeparatur. « Memento patris et matris tuae, in medio enim magnatorum consistis: ne forte obliviscatur te Deus in conspectu illorum, et assiduitate tua infatuatus improperium patiaris, et malu
Abbreviated transcription (Latin):
pessima domꝰ uuiꝰ. Nec ẽ alia retͥbutio pcior
inferni supplicio: nͥ ũmis mordens ñ morit᷑:⁊
ignis crugans ñ extinguit᷑. Est ⁊ alia loq̃la
contͣria morti: ñ inueniat᷑ in hȩreditate iacob.
Et enim a miscdibꝰ omnia ħ auferent᷑: ⁊ ĩ de¬
lictis ñ tioluptabr̃. Auam loquelam contͣ¬
riam p̃ceptis dĩ. ⁊ morte obnoxiam. ut reor
numerauit mag̃ noxia ẽ. Unde optat ut ñ
inueniat᷑ in hereditate iacob. hoc ẽ ĩpopło
eccliastico qͥ m̾̃ito iacob noĩat᷑. qr supplantat
uitia.⁊ deseruit in uͥtutib do. Ienm ami¬
sericordib hoc ẽ elect̾is d̃ oĩa ħ auferent᷑:
qr in de refugiunt. ⁊ ĩ delict̾oꝵs sordib ñ se
inqͥnabt̃. Indisciplinose loquele ñ assues¬
cat os tuum: ẽ enim milla u̾bum peccati.
Hoc p̃cipit ne õmo discipluiam deseramꝰ ⁊
indisciplinato ore sermones nr̃os ꝓferre ñ
assuescamꝰ: qr inde u̾bum pecc̃i ꝓrsꝰ nob̃ ad¬

Expanded text:
pessima domus illius. » Nec est alia retributio pejor pessima domus illius. » Nec est alia retributio pejor inferni supplicio: ubi vermis mordens non noritur, et ignis crucians non exstinguitur. « Est et alia loquela contraria morti, non inveniatur in haereditate Jacob. Etenim a misericordibus omnia haec auferentur, et in delictis non volutabuntur. » Aliam loquelam contrariam praeceptis Dei, et morti obnoxiam, ut reor, numeravit magis noxia est. Unde optat ut non inveniatur in haereditate Jacob, hoc est, in populo ecclesiastico, qui merito Jacob nominatur, quia supplantat vitia, et deservit in virtutibus Deo. Etenim a misericordibus, hoc est electis Dei, omnia haec auferentur, quia inde refugiunt et in delictorum sordibus non se inquinabunt. « Indisciplinatae loquetae non assuescat os tuum; est enim in illa verbum peccati. » Hoc praecipit ne omnino disciplinam deseramus et indisciplinato ore sermones nostros proferre non assuescamus, quia inde verbum peccati prorsus nobis ad
Abbreviated transcription (Latin):
polluit᷑. Uirmultum iurans implebit᷑
iniqͥtate.⁊ ñ discedet a domo illiꝰ plaga.
⁊ sifrustrau̾it. delict̾um ipsiꝰ suꝑ ipsum
erit. Isi dissimulauiit delinquet duplic̃
di grauabit᷑ delicto t̾nsgͥssi onis. q̃ tͣns gredit᷑
mandatum di. qͥ p̃cipit õĩno ñ iurare. Unde
ñ discedet a domo corꝑis eiꝰ plaga uindictȩ:
q: ꝑ p̃uaricationem lingue. subibit simul
cum anima pęnam gehenne. Sigͦ in iu¬
rando fraudem ꝑpetraũit pecẽm eiꝰ sciꝑip¬
sum erit. Si aut̃ tuitatem ꝑ iuramentum
manifestare dissimulau̾it. duplicit̾ delin¬
quit: hoc ẽ qr ꝑsimulationem u̾itatem ce¬
lauit. ⁊ alios ꝑfalsitatem in errorẽ seduxit.
Porrosi in uacuũ ⁊ sine ulla necessitate ĩ
uitiosa locutione. sepe iurare ñ cauerit.
iꝰticie meritum habe ñ pot̾it: s reꝰ delicti. ĩ
nouissima retͥbutione torm̃ta sustinebit.
Inde sequit᷑. Replebit᷑ enim retͥbutione

Expanded text:
ur vir multum iurans implebitur ur vir multum iurans implebitur iniquitate et non discedet a domo illius plaga et si frustraverit delictum ipsius super ipsum erit et si dissimulaverit deldi, gravabitur delicto transgressionis, quo transgreditur mandatum Dei, qui praecepit omnino non jurare. Unde non discedet a domo corporis ejus plaga vindictae, quia per praevaricationem linguae subibit simul cum anima poenam gehennae. Si ergo in jurando fraudem perpetraverit, peccatum ejus supra ipsum erit; si autem veritatem per juramentum manifestare dissimulaverit, dupliciter delinquit, hoc est, quia per simulationem veritatem celavit, et alios per falsitatem in errorem seduxit. Porro si in vacuum et sine ulla necessitate in otiosa locutione saepe jurare non caverit, justitiae meritum habere non poterit, sed reus delicti in novissima retributione tormenta sustinebit. Inde sequitur: « Replebitur enim retributione
Abbreviated transcription (Latin):
considant qͣ dic̃. Omne u̾bum ociosũ
qͦd locuti fu̾int homines. reddent rati¬
onem de eo in die iudicii: ut ñ fubtudi¬
cio decidatis. Ido inqͥt uos aiurationis
culpa cõpesco: ne freq̃nt̃ uera iurando.
aliqͣndo ⁊̃ in periurium decidatis. S
eolongiꝰ a pere randi uitio stetis: qͦ nec
uerum derurare nͥ ꝓmaxima necessitate
uelitis. S ⁊ ille sub iudicium reatꝰ deciert
qͥ ⁊ sinunqͣm pere rat. crebriꝰ tam̃ quam
opꝰ est uerum deie rat: qr nimirum ipsa
suꝑflue locutionis ociositate delinquit
offenditq iudicem qͥ ⁊ ĩutile u̾bũ. ⁊ iura¬
mentum omne uetuit. Siẽ enĩ sertus it̃¬
rogatꝰ assidue a liuore ñminuit᷑: sic oĩs
iurans ⁊ nominansan toto a pecc̃oꝰ p̃gabit᷑
stigatum. Unde ĩ mr̃m passionib int̾ro¬
gationẽ ꝓflagellis ⁊ torm̃tis positam in¬
uenimꝰ. Sic̃ enim seruus assidue correptꝰ
a luoris cͥmine ñ abstrahit᷑. s magis ad
odium ꝓuocat᷑. sic oĩs iurans. ⁊ noĩans se¬

Expanded text:
bum otiosum, quod locuti fuerint homines, reddent rationem de eo in die judicii , » ut non sub judicio decidatis. Ideo, inquit, vos a jurationis culpa compesco, ne frequenter vera jurando, aliquando etiam in perjurium decidatis; sed eo longius a pejerandi vitio stetis, quo nec verum dejerare nisi pro maxima necessitate velitis. Sed et ille sub judicium reatus decidit, qui etsi nunquam pejerat, crebrius tamen quam opus est verum dejerat: quia nimirum ipsa superfluae locutionis otiositate delinquit, offenditque judicem, qui et inutile verbum et juramentum omne vetuit. « Sicut enim servus interrogatus assidue a livore non minuitur: sic omnis jurans et nominans in toto a peccato non purgastigatum. Unde in martyrum passionibus interrogationem pro flagellis et tormentis positum invenimus. Sicut enim servus assidue correptus a livoris crimine non abstrahitur, sed magis ad odium provocatur, sic omnis jurans et nominans sae
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ apłrin quoꝵ medio consistim᷑: qr eoꝵ doc¬
trinis ⁊ bonis exemplis undiq uallati sumꝰ:
nec iam ultͣ t̃minos fidi ⁊ tͣditionis eoꝵ nob
licet excede. Unde decet ut õi tp̃r obliuionẽ
p̃ceptoꝵs di fugiam᷑: ⁊ doctͥnȩ q̃ mat̾ eccłia
cotidie nos docet ⁊ nutrit: qͥnpotiꝰ sẽꝑ man.¬
data diuina intente meditari ⁊ factis ad
fundar dum respicio ĩ omnia mandata
tum et̃num peniteat nos nasci. ⁊ diei nati¬
uitatis nr̃x maledicamꝰ. cui iob ⁊ iheremi
asꝓphe maledicere uident᷑: uidelicet tp̃s¬

Expanded text:
 in quorum medio consistimus, quia eorum doctrinis et bonis exemplis undique vallati sumus, nec jam ultra terminos fidei et traditionis eorum nobis licet excedere. Unde decet, ut omni tempore oblivionem praeceptorum Dei fugiamus, et doctrinae qua mater Ecclesia quotidie nos docet et nutrit; quin potius semper mandata divina intente meditari, et factis adinon confundar, dum respicio in omnia mandata tum aeternum poeniteat nos nasci, et diei nativitatis nostrae maledicamus, cui Job et Jeremias prophetae maledicere videntur; videlicet t
Abbreviated transcription (Latin):
apłs dicens. In multis offendimꝰ õs. Isalomon
ait. N ẽ homo iꝰtꝰ in t̾ra qͥ faciat bonum: ⁊ non
peccet. Q psalmista. Ego inquit dixi in exces¬
fum̃tis meȩ: oĩs homo m̃dax. Et ioħs euange¬
lista. Si diximꝰ ait qr pecc̃m ñ habemꝰ ipsi
nos seducimꝰ: ⁊u̾itas in nob ñ ẽ. Ad qͦd respon¬
deri potest: quia diu̾se offensionum sunt
species. Alit̾ nanq electi. alit̃ offendunt
reꝓbi: salomone attestante qͥ ait. Septies
enĩ cadit itꝰ ⁊ restirgit: impii aut̃ corrtent
ĩmalum. Et si enim iꝰtꝰ ꝑ fragilitatẽ carnis
uł ignorantiã forte offendit. iustꝰ tñ ẽẽ ñ
desistit: qͥa ut cotidiana ẽ huiꝰmͦ ce mnerii¬
tabilis offensio: ita ẽ & cotidrana oratio¬
num ac bonors oꝑm medela: q̃ offendentẽ
iꝰtum ne in t̃ram ꝓruat. ⁊ nuptialem cari¬
tatis ac fideiuestem puluere uitioꝵ sordi

Expanded text:
 In multis offendimus omnes . » Et Salomon ait: « Non est homo justus in terra qui faciat bonum et non peccet . » Et Psalmista: « Ego, inquit, dixi in excessu mentis meae, Omnis homo mendax . » Et Joannes evangelista: « Si dixerimus, ait, quia peccatum non habemus, ipsi nos seducimus, et veritas in nobis non est . » Ad quod responderi potest quia diversae offensionum sunt species. Aliter namque electi, aliter offendunt reprobi, Salomone testante, qui ait: « Septies enim cadit justus, et resurgit: impii autem corruent in malum . » Etsi enim justus per fragilitatem carnisvel ignorantiam forte offenderit, justus tamen esse non desistit. Quia ut quotidiana est hujusmodi et inevitabilis offensio, ita est et quotidiana orationum ac bonorum operum medela, quae offendentem justum, ne in terram proruat, et nuptialem charitatis ac fidei vestem pulver
Abbreviated transcription (Latin):
uit uitiis atq luxurie: eiꝰ carofenum est.
flosq p̾t̾iens. Qͥ autem ht̃ atq custodit
imaginem cȩlestis. illa caro ẽ q̃ cernit sa¬
lutare dñi: q̃ cotidie renouat᷑ in cogitati¬
onem scđm imaginem creatoris:⁊ incor¬
ruptibile atq immortale corpꝰ accipiẽs.

Expanded text:
vit vitiis atque luxuriae, ejus caro fenum est, vit vitiis atque luxuriae, ejus caro fenum est, flosque praeteriens. Qui autem habet atque custodit imaginem coelestis, illa caro est, quae cernit salutare Domini, quae quotidie renovatur in cogitationem secundum imaginem Creatoris, et incorruptibile atque immor
Abbreviated transcription (Latin):
ens oĩs carofenum ⁊ oĩs gła eiꝰ quasi flos fe¬
ni ꝑtienit ad sꝑeciale: ut nicħominꝰ dicat
de popło. uͭ fenum ẽ popłs. Et retiera fiquis
tagilitatem carims alpiciae ⁊ qͥa pborar
mom̃ta crescimꝰ atq decrescimꝰ. nec in eodem
bit carnẽ fenum dicere. ce głam eiꝰ qͣsi florẽ
fem. siue pͣta campors: qͥ dudum infans.
subito puer: qͥ puer repente iuuenis. et
usq ad senectutem ꝑ spacia mutat᷑ incer¬
ta. ⁊ ante se senem intelligi qͣm iuuenem
ñ eẽ miret᷑. Pulchra mulier q̃ adoles cen¬
tulorum pꝰ se tͣhebat g̾ges. arata fronte cõ¬
trahit᷑: & q̃ pͥ amori . pꝰea fastidio ẽ. Quod &
eg̾giꝰ apd̃ g̾cos scͥbit orator: speciem corporiᷤᷤ
aut tp̃r deficere. aut languore consumi.
Exsiccata est gͥ caro & cecidit pulchritudo:
qr sp̃s furoris dĩ atq sententiȩ flauit in ea:
tit a gnali disputatione ad scͥpture ordinẽ
reu̾tam᷑. Qi portat imaginem t̾reni ce ser¬

Expanded text:
ens, Omnis caro foenum, et omnis gloria ejus quasi flos foeni, pervenit ad speciale, ut nihilominus dicat de populo: Vere foenum est populus. Et revera si quis fragilitatem carnis aspiciat, et quod per horarum momenta crescimus atque decrescimus, nec in eodem bit carnem foenum dicere, et gloriam ejus quasi florem foeni, sive prata camporum. Qui dudum infans, subito puer; qui puer, repente juvenis; et usque ad senectutem per spatia mutatur incerta; et ante se senem intelligit, quam juvenem non esse se miretur. Pulchra mulier quae adolescentulorum post se trahebat greges, arata fronte contrahitur: et quae prius amori, postea fastidio est. Quod et egregius apud Graecos scribit orator: Speciem corporis aut tempore deficere, aut languore consumi. Exsiccata est igitur caro, et cecidit pulchritudo; quia spiritus furoris Dei atque sententiae flavit in ea ut a generali disputatione ad Scripturae ordinerevertamur, qui portat imaginem terreni, et ser
Abbreviated transcription (Latin):
q acomedente ampliꝰ esuriunt᷑: qͣnto ⁊ ab
esuriente ampli comedunt᷑. In illis appetitꝰ
placet: exꝑientia displicet: in istis appetitꝰ
uilis ẽ. ⁊ erꝑientia mag̃ placet. In illis ap¬
petitꝰ saturitatẽ: sat᷑itas fastidium gn̾at:
ĩ istis aut̃ appetitꝰ sat᷑itatem. sat᷑itas appeti¬
tum parit. Augent enĩ sp̃itales deliciȩ de¬
siderium in m̃te dũ saciant. uantomag̃
eaꝵs sapor ꝑcipit᷑. eo ampliꝰ cognos cit᷑ quod

Expanded text:
ente amplius esuriuntur, quanto et ab esuriente amplius comeduntur. In illis appetitus placet, experientia displicet; in istis appetitus vilis est, experientia magis placet; in illis appetitus saturitatem, saturitas fastidium generat; in istis autem appetitus saturitatem, saturitas appetitum parit. Augent enim spirituales deliciae desiderium in mente dum satiant, quia quanto magis earum sapor percipitur, eo amplius cognoscitur quod
Abbreviated transcription (Latin):
qͦ ĩ meridiem u̾sꝰ excipit᷑ egypto: uͥ aqͥlonis
fsiatibꝰ reꝑeussꝰ aqͥs retͦ luct̾antib intumes¬
cit: ⁊ undationẽ egypti fac̃. S autem . iiiͬ.
flumina paradysi ex uno fonte ꝓcedentia. as¬
similat sapĩa regi qͥ ex dd̃ ortꝰ ẽ: sig̃cat ex dño¬
num p̃dicatione fua irrigant: ⁊ credentes
xp̃o multiplices uͥtutum fructꝰ germinare
faciunt. Ab eo ⁊ iordanis alue ꝓcedit: qͥa
baptismi sacram̃tum. ad abluenda cͥmina
gn̾is humanihuiꝰ difpensatione ĩ mundũ
uenit.Iui mittit disciplinam sic̃ lucẽ. qͥa eiꝰ
p̃iepta lucẽ ute ȩõne fi des oꝑatoribꝰ sins tl¬
buunt. Unde ipse qñ pꝰres urrect̾ionẽ suam
discipłos suos ad docendas ⁊ baptirandas gũs
misit ĩ eugłio adipsos ait. Ite docete õs gñs:
baptizantes eos in nomine patͥs ⁊ filii ⁊ sp̃s scĩ:
docentes eosseruare oĩa q̃cq mandaui uobis.¬

Expanded text:
quo in meridiem versus excipitur Aegypto, ubi aquilonis quo in meridiem versus excipitur Aegypto, ubi aquilonis flatibus repercussus, aquis retro luctantibus, intumescit, et undationem Aegypti facit. Quod autem quatuor flumina paradisi ex uno fonte procedentia assimilat sapientia regi, qui ex David ortus est, significat ex Dnum praedicatione sua irrigant, ut credentes Christo multiplices virtutum fructus germinare faciunt. Ab eo et Jordanis alveus procedit, quia baptismi sacramentum ad abluenda crimina generis humani hujus dispensatione in mundum venit: qui mittit disciplinam sicut lucem, quia ejus praecepta lucem vitae aeternae fidis operatoribus suis tribuunt. Unde ipse quando post resurrectionem suam discipulos suos ad docendas et baptizandas gentes misit, in Evangelio ad ipsos ait: « Ite, docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti: docentes eos servare omnia q
Abbreviated transcription (Latin):
frata fertilitas int̾p̾tat᷑: mesopotamiam ⁊ enũ
ĩ qͥbꝰdam locis ita irrigat. sic̃ nilꝰ alexandriã
Salustiꝰ aut̃ auet̾or certissimꝰ asserit. tygiũ
⁊ eufraten uno fonte manare in armenađ
ꝑdiũsa euntes longiꝰ diuidunt᷑. spacio mebio
bitur mesopotamia r. Iordanis iudee fliuꝰ
a duob fontibꝰ nominatꝰ: quoꝵ alt̃ uocatur
ior. alt̃ dan. His gͥ ꝓcul a se distantibꝰ iunuĩ
alueũ fedatis: iordanis deinceps appellatu:.
Dascit᷑ autem sub libano monte: ⁊ diuroit
iudeam ⁊ arabiam: qͥ ꝑ multos cireuitus
iuxta iericho in mare mortuum influit. By¬
on fluuiꝰ de paradyso exiens. atq uniũsam
ethioꝑiam cingens: uocatꝰ hoc noĩe. qͦd in¬
cremento sue exundationis t̃ram egyptii¬
apud egyptios niłꝰ uocat᷑ ꝓpt̃ limum quem
trahit: qͥ efficit fecunditatẽ. Unde ⁊ nił dictꝰ
lo dicebat᷑. Apparet autem innili delacude

Expanded text:
phrata fertilitas interpretatur: Mesopotamiam etenim phrata fertilitas interpretatur: Mesopotamiam etenim in quibusdam locis ita irrigat sicut Nilus Alexandriam. Sallustius autem auctor certissimus asserit, Tigrin et Euphraten uno fo qui per diversa euntes, longius dividuntur, spatio medio bitur, Mesopotamia a duobus fontibus nominatus, quorum alter vocatur Ior, alter Dan. His igitur procul a se distantibus in unum alveum foederatis, Iordanis deinceps appellatur. Nascitur autem sub Libano monte, et dividit Iudaeam et Arabiam; qui per multos circuitus iuxta Iericho in mare Mortuum influit. on fluvius de Paradiso exiens, atque universam Aethiopiam cingens, vocatus hoc nomine, quod incremento suae exundationis terram Aegypti iro apud Aegyptios Nilus vocatur propter limum, quem trahit, qui efficit fecunditatem. Unde et Nilus diclo dicebatur. Apparet autem in Nilide lacu, de
Abbreviated transcription (Latin):
tpr̃e messis: qͥ mittit disciplinã sic̃ lucem:
⁊ assistens qͣsi gyon in tp̃r uindemiȩ. Dica¬
mus pͥmũ de ipsis nat᷑is fluminum. quȩ a
scͥptorib nat᷑alium rerũ ꝑceꝑimꝰ: ⁊ sic allego¬
riam eors conseq̃nt̃ reteremꝰ. Physon flutiius
ẽ. qͥ ⁊ alio noĩe ganges dr: ⁊ exiens de parady¬
so. ꝑgit ad indiȩ regiones. Dictꝰ autẽ physon.
id ẽ cat̾ua: qͥ a decem fluminibꝰ magnis sͥ ad¬
iunctis implet᷑: ⁊ efficit᷑ unꝰ. Oanges autẽ. uo¬
catꝰ a rege gangaroindiȩ. fert᷑ autem nili mͦ
ex altare. ⁊ suꝑ orientis t̾ras erumꝑe. Tygͥs flu¬
uius mesopotanie de paradyso exoriens.⁊
re mortuũ influens: uocatꝰ aut̃ hoc nomine
ꝓpt̾ uelocitatem instar bestie dygͥdis. nimi a
ꝑnicitate currentis. Eufrates flumꝰ mesoyota¬
mie de paradỹso exoriens. copiosissimꝰ gẽmis:
qͥ ꝑmediam babyloniã influit. Hic a frugib̃
uł ab ub̾tate nom̃ accepit. Nam hebraice eu¬

Expanded text:
e messis, qui mittit disciplinam sicut lucem, et assistens quasi Gehon, in tempore vindemiae. » Dicamus primum de ipsis naturis fluminum, quae a scriptoribus naturalium rerum percepimus, et sic allegoriam eorum consequenter retexemus. Phison fluvius est, qui alio nomine Ganges dicitur, et exiens de paradiso pergit ad Indiae regiones. Dictus autem Phison, id est caterva, quia decem fluminibus magnis sibi adjunctis impletur, et efficitur unus. Ganges autem vocatus a rege Gangaro Indiae; fertur autem Nili modo exaltari, et super Orientis terras erumpere. Tigris fluvius Mesopotamiae de paradiso exoriens, re Mortuum influens; vocatus autem hoc nomine propter velocitatem, instar bestiae tigridis nimia pernicitate currentis. Euphrates fluvius Mesopotamiae, de paradiso exoriens, copiosissimus gemmis, qui per mediam Babyloniam influit; hic a frugibus vel ab ubertate nomen accepit, nam Hebraice eu
Abbreviated transcription (Latin):
mitte nob debita nr̃a:. sic̃ ⁊ nos dimittimꝰ debi¬
torib nr̃is. Abstine te alite: ⁊ minues peccata.
Hõ enimiracuntꝰ: incendit litem. Iuir pecc̃or
t᷑babit amicos: ⁊ ĩ medio pacẽ habentium ĩmit¬
tet inmiciciam. Quantum malũ sit litis. ⁊ qͣn¬
uos ⁊ elꝰ ⁊ contentio. Iitẽ. Uidete in qͥt ne inuicẽ
tum discordie sit malũ qͥ sibeati st̃ pacifici qm̃
filii di uocabunt᷑: ꝓculdubio ꝯtentiosi malig¬
ni ft̃ & filii diaboli. qui inter se pacem hr̃ites.
seminant discordiã ⁊ gñant inuniciciam.
Quoꝵe p̃cipua pars st̃ heretici atq scismati¬
ci: qͥ dũ sect̾as inutiles defendere gestiunt. cõ¬
tentiones ⁊ scandala face ñ metuunt: Pinde
paulꝰ apłs timotheo p̃cepit dicens. Noli ubis

Expanded text:
itte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris . » « Abstine te a lite, et minues peccata; homo enim iracundus incendit litem, et vir peccator turbabit amicos, et in medio pacem habentium immittet inimicitiam. » Quantum malum sit litis, et quanvos zelus et contentio . » Et item: « Videte, inquit, ne invicem tum discordiae sit malum, quod si « beati sunt pacifici, quoniam filii Dei vocabuntur, » procul dubio contentiosi maligni sunt, et filii diaboli, qui inter pacem habentes seminant discordiam, et generant inimicitiam; quorum praecipua pars sunt haeretici atque schismatici, qui dum sectas inutiles defendere gestiunt, contentiones et scandala facere non metuunt. Proinde Paulus apostolus Timotheo praecepit, dicens: « Noli verbis
Abbreviated transcription (Latin):
metipso cohercet. ⁊ ñ obliuiscit᷑ testam̃ti altissi¬
mi. qͥ pact̾um int̾ se & homines ꝯstituit: ut qui
uellet remissionem pecc̃oꝵ ab eo acciꝑe. ipse ñ
detrect̾ar et ꝓximoꝵ cõmissa benigno anmo in¬
dulgere. Dic̃ enĩ ipsau̾itas. Dimitati & dimitcet᷑

Expanded text:
pso coercet, et non obliviscitur testamenti Altissimi, qui pactum inter se et homines constituit, ut qui vellet remissionem peccatorum ab eo accipere, ipse non detractaret proximorum commissa benigno animo indulgere. Dicit enim ipsa Veritas: « Dimitte et dimittetur
Abbreviated transcription (Latin):
one carebit. Ialibi legit᷑. Qi festmꝰ ẽ pedibꝰ.
offendit. Disciplina gͦ immod̾ata excitat
ardorem furoris:⁊ ꝓcax loq̃la parit effusi¬
onem sanguinis. atq deduẽ in la queum
mortis. S qr ĩ nr̃a potestate ẽ. utrum iram
exardebit.⁊ si erspueris suꝑ illum extir⁊¬
guet᷑. ⁊utͣq ex ore ꝓficiscunt᷑. Ex inconsid̾a¬
ta gͦ locutione. ira excitat᷑. Et siprudenter
temꝑateq u̾btim ꝓfert᷑: excitata iracundia
subito extinguet᷑. Unde ĩ ꝓu̾biis legit᷑. Ser¬
mo durꝰ fuscitat riras:⁊ sermo lenis mitigat
suscitatas. Ibii dr quodutͣq: ex ore ꝓficiseant᷑

Expanded text:
one carebit . » Et alibi legitur: « Qui festinus est pedibus, one carebit . » Et alibi legitur: « Qui festinus est pedibus, offendit . » Disciplina ergo immoderata excitat ardorem furoris, et procax loquela parit effusionem sanguinis, atque deducit in laqueum mortis. Sed quia in nostra potestate est utrum iram exardebit, et si exspueris super illam, exstinguetur: et utraque ex ore proficiscuntur. » Ex inconsiderata ergo locutione ira excitatur, et si prudenter temperateque verbum profertur, excitata iracundia subito exstinguetur. Unde in Proverbiis legitur: « Sermo durus suscitat rixas, et sermo lenis mitigat susc
Abbreviated transcription (Latin):
suam exaltabit iramsciã. Pulchra cõparatio.
qͥ furibundi potentiã assimilat ad ugnorũ
siluamr. qr sic̃ nutͥmentum ignis st̃ ligna: ita
augm̃tum scelerũ iracundi fit potentia. Qnͣ¬
tum enĩmaiorẽ tialitudinẽ ht̃ in potestate:
tanto fortior ẽ in furoris imietate. I qnͣto
plures stibsua dñatione ht̃: tanto pluribus
sua imm anitate nocet. Certam̃ festinatum
incendet ignẽ: ⁊lis festinans effuindet sangui¬
nem.⁊ lingua testificans adducet mortẽ. Qͥd
ĩ certamine festinato. nͥ indisc̾ta act̾io des ig¬
nat᷑: Qͥcqͥd enĩ indisc̾te agit᷑. facile iuigũ
uertit᷑. Unde p̃ceptũ ẽ. neqͥd nimis fiat. Et
eccłiastes docet dicens. Noli ẽẽ iꝰtꝰ multũ: neq
piꝰ sapias qͣm necesse ẽ: ne obstupescas. De qͦ
rursum ait. Ne temere qͥd loqͣris: neq cor
tuum sit uelox ad ꝓferendum sermonẽ co¬
ram dõ. Hinc it̾m scͥptum ẽ. Hereditas ad¬
qͣm festinat᷑ ĩ pͥncipio. ĩ nouissimo b̃ndicti¬

Expanded text:
suam exaltabit iram suam. » Pulchra comparatio qua furibundi potentiam assimilat ad lignorum silvam, quia sicut nutrimentum ignis sunt ligna, ita augmentum scelerum iracundi fit potentia. Quanto enim majorem valetudinem habet in potestate, tanto fortior est in furoris nimietate; et quanto plures sub sua dominatione habet, tanto pluribus sua immanitate nocet. « Certamen festinatum incendet ignem, et lis festinans effundet sanguinem, et lingua testificans adducet mortem. » Quid in certamine festinato, nisi indiscreta actio designatur? Quidquid enim indiscrete agitur, facile in vitium vertitur; unde praeceptum est: Ne quid nimis fiat. Hinc et Ecclesiastes docet, dicens: « Noli esse justus multum, neque plus sapias quam necesse est, ne obstupescas . » De quo rursum ait: « Ne temere quid loquaris, neque cor tuum sit velox ad proferendum sermonem coram Deo . quam festinatur in principio, in novissimo benedicti
Abbreviated transcription (Latin):
tur casu iꝰtoꝵs: dolor aut̃ consuimet illos ante¬
qͣm moriant᷑. Laqtieꝰ enĩ et̾ne ꝑditionis capti¬
uat ꝑsecutores xͥanoꝵs: ⁊ õs qͥ oblec̾tant᷑ cadu
itors. uł moliunt᷑ deceptionẽ ꝓximoꝵ suors.
Dolor autẽ inuidie atq malicie suȩ intꝰ ilos
ante finẽ uite suȩ exerticiat: qͥbꝰ tam̃ pꝰ mortẽ
sine defectione mors succedet ꝑpetua. Ira
⁊ furor ut᷑q execrabilia. ⁊uir peccator conti¬
uenserit illors. Nunc incipit dispcitare de
illis qͥ furore nimio exardescunt: ⁊ longam
iracundiam ĩpectore suo dñari ꝑmittunt.
Dic̃ enĩ execrabilia ẽẽ utiq ĩ ꝯspect̾u diirã
furorem: ⁊ uirũ peccõrẽ hors ẽẽ tenacẽ : iran.

Expanded text:
tur casum justorum. Dolor autem consumet illos antetur casum justorum. Dolor autem consumet illos antequam moriantur. » Laqueus enim aettantur casus justorum, vel moriuntur deceptionem proximorum suorum. Dolor autem invidiae atque malitiae suae intus illos ante finem vitae suae excruciat; quibus tamen post mortem sine defectione mors succedet perpetua. « Ira et furor utraque exsecrabilia sunt, et vir peccator continens erit illorum. » Nunc incipit disputare de illis, qui furore nimio exardescunt, et longam iracundiam in pectore suo dominari permittunt. Dicit enim exsecrabilia esse utique in conspectu Dei iram et furorem, et virum peccatorem horum esse tenacem. Ira enim
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ offensionẽ alicuiꝰ scandali construit ꝓximo:
ipsereꝰ erit et̾no torm̃to. Necñ ⁊ ille qͥ insidiaꝵ
laqueos ponit alio: ipse ꝓpͥe neqͥciȩ captꝰ dolo.
in ȩt̃num ꝑibit in illo. facienti neqͥssimum cõ¬
silium. suꝑ ipsum deuoluet᷑:⁊ ñ agnoseet un¬
de adueniat illi. Illtisio ⁊ impꝑium sciꝑborũ:
& uindicta sic̃ leo insidiabit᷑ illi. Quicunq
uat: Estimat em̃ heretieꝰ ⁊ oĩs scismaticꝰ. qͦd stia
falsa electio melior sit qmͣ catholice fidĩ uera p̃¬
dicatio. Ex qͦ illudit semetipsum: dum non ob o¬
sertiat catholici dogmatis uestigium. aAmat
enĩ mandators di tͣnsgͥssionem.⁊ non timet
et̾nam ꝑditionem. Sequit᷑ errorem. ⁊ ñ p̃ca¬
tiet future uindicte ultionem. Lp̃i enim ex¬
roris illusio.⁊ diaboli qͥ leo ꝓpt̾ ferocitatẽ recꝰ¬
te nominat᷑ seduetio: timdictã ꝑpetuam faciet
impios subire ĩ ĩferno. Laqueo ꝑibt̃ qͥ oblectan¬

Expanded text:
qui offensionem alicujus scandali construit proximo, qui offensionem alicujus scandali construit proximo, ipse reus erit aeterno tormento; nec non et ille qui insidiarum laqueos ponit alii, ipse propriae nequitiae captus dolo n aeternum peribit in illo. « Facienti nequissimum consilium, super ipsum devolvetur, et non agnoscet unde veniat illi illusio, et improperium superborum. Et vindicta sicut leo insidiabitur illi. » Quicunque vat. Aestimat enim haereticus et omnis schismaticus, quod sua falsa electio melior sit quam catholicae fidei vera praedicatio. Ex quo illudit semetipsum, dum non observat catholici dogmatis vestigium; amat enim mandatorum Dei transgressionem, et non timet aeternam perditionem; sequitur errorem, et non praecavet futurae vindictae ultionem. Proprii enim erroris illusio, et diaboli qui leo propter ferocitatem recte nominatur seductio, vindictam perpetuam faciet impios subire in inferno. « Laqueo peribunt qui oblectan
Abbreviated transcription (Latin):
pace seruata eccł̃ie. Nt donat᷑ ⁊ atriꝰ eoꝵꝙ seq̃¬
ces. gramꝰ ẽ qͦd fecer t̃: qui concordiam fr̃ne unita¬
tis. discordias seminando scidert̃. Que autem
hos maliciosos ⁊ doli fabricatores retͥbutio seqͣt᷑:
scͥptura insinuat dicens. Qi in altum mittit¬
lapidem. suꝑ caput eiꝰ cadet:⁊ plaga dolosa do¬
decidet. Et qͥ statuit lapidẽ ꝓrimo: offendet ĩ
eo. Et qͥlaq̃um alio parat: ꝑibit in illo. In al
tum lapidem mitut: qͥ blasphemando ditine
maiestati calumniam fac̃. ⁊ contͣ suũ auet̾ͥorẽ
blasphema uba loqͥt᷑. Iuumq quẽ laudare
digne nemo fufficit: ad iram inuriosa loqͣcita¬
te ꝓuocauit. S suꝑ eum duricia eiꝰ uindictȩ
ueniet:⁊ m̃tem eiꝰ ꝑpetuo dolore excruciat. Si¬
milit plaga malicios a dolosi auget uulnera
peccõꝵs. ñ sanat aĩas peccantiũ: sic ⁊ qͥ parat
alti ꝑditionis foueã. ipse decidet in illam. Et

Expanded text:
pace servata Ecclesiae. At Donatus et Arius eorumque sequpace servata Ecclesiae. At Donatus et Arius eorumque sequaces gravius est quod fecerunt, qui concordiam fraternae unitatis discordias seminando sciderunt. Quae autem hos malitiosos et doli fabricatores retributio sequatur, Scriptura insinuat, dicens: lapidem super caput eius cadet et plaga dolosi ddecidet et qui statuit lapidem proximo offendet in eo et qui laqueum alio peribitum lapidem mittit, qui blasphemando divinae majestati calumniam facit, et contra suum auctorem blasphema verba loquitur, illumque quem laudare digne nemo sufficit, ad iram injuriosa loquacitate provocaverit. Sed super eum duritia ejus vindictae veniet, et mentem ejus perpetuo dolore excruciabit; similiter plaga malitiosa dolosi auget vulnera peccatorum, non sanat animas peccantium; sic et qui parat alteri perditionis foveam, ipse decidet in illam; et
Abbreviated transcription (Latin):
m̃dacẽ: manꝰ effundentes innoxiũ sanguinem:
cor machinans cogitationes pessimas: pedes
ueloces ad currendũ in malũ: ꝓferentẽ m̃da¬
cia. testem fallacẽ:⁊ eũ qͥsciminat int fr̃s discor¬
dias. Enumerat sex capitalia cͥmina. q̃ t̃n com¬
paratione discordias seminantis. qͣi minora de¬
ponit: qr nimirũ maiꝰ ẽ facinꝰ iltdͥ. qͦunitas &e
frnitas q̃ ꝑsỹs scĩ grãm ẽ conexa dissipat᷑. Pot̃
cnĩ qͥlibet ocłos iact̾ant̃ extollere. lingua men¬
tirr. homicidio pollti: mala ꝓximo machi¬
nari: aliis scelerib m̃bra subdere: falsum cõtͣ
quẽpiam testimoniũ ꝓferre: qͦd ñidem ẽẽ pu¬
tandum ẽ qͦd supͣ linguã m̃dacem nominat.
Pot̃ enĩm̃dacium s ñ cõt᷑ ꝓximum dici. Nã ⁊
beatꝰ augustinꝰ oct̾o ẽẽ gña m̃dacii. ĩ libro quẽ
de m̃dacio cõposurt. docet. Pot̃ inqͣm ꝑditus
qͥsq huimͦ mala ł sͥmetipsi uł aliis inferre:

Expanded text:
mendacem, manus effundentes innoxium sanguinem, mendacem, manus effundentes innoxium sanguinem, cor machinans cogitationes pessimas, pedes veloces ad currendum in malum, proferentem mendacia, testem fallacem, et eum qui seminat inter fratres discordias. Enumerat sex capitalia crimina quae tamen comparatione discordias seminantis, quasi minora deponit, quia nimirum majus est facinus illud, quo unitas eritus sancti gratiam est connexa dissipatur, potest enim quilibet oculos jactanter extollere, lingua mentiri, homicidio pollui, mala proximo machinari, aliis sceleribus membra subdere, falsum contra quempiam testimonium proferre, quod non idem esse putandum est, quod supra linguam mendacem nominat: potest enim mendacium, sed non contra proximum dici, nam et beatus Augustinus octo esse genera mendacii, in libro quem de mendacio composuit docet. Potest, inquam, perditus quisque hujusmodi mala vel sibimetipsi, vel aliis inferre
Abbreviated transcription (Latin):
ecciꝰ. Qi gͦ statum m̃tis ꝑdidit. foras ininconstan¬
tiam motionis fluit: atq ext̃iori mobilitate de¬
monstrat. qͦd nulla radice intiꝰ subsistat. Iq iã
dict̾um ẽ qͦd huiꝰmͦ peste hõi corruptio aliud
malũ coadeqͣri ñ possit. eo qͦd dñs odiret illũ.
memorat᷑ uir sapiens ostendit diẽns. Sex ft̃ q̃
odit dñs: ⁊ septimũ detestat᷑ aĩa eiꝰ. Oclos subli¬
mes: linguam m̃dac̃e: manꝰ effundentes innox¬
ium sanguinẽ: cormachinans cogitationes pes¬
simas: pedes ueloces ad currendum ĩ malũ: ꝓ¬
ferentem mdacia.⁊ eũ qͥ seminat uit̃ fr̃s discor¬
dias. Hoc qͦd septimũ ait detestari aĩam dĩ.
cundem quẽ supͣ plemꝰ qmfit do odibilis dis¬
cordiam seminando insinuat. Qͦd aut̃ animã
dñi dic̃. humanomnore faẽ: ut eum plena in¬
tentione ⁊ ñ leuit̃ tales odisse sig̾cet. Tale ẽ in
ysaia. Ralendas ur̃as & sollemintates ur̃as: o¬
diuit anima mea. Ocłos inqͥt sublimes: linguã

Expanded text:
Qui ergo statum mentis perdidit, foras in inconstantiam motionis fluit, atque exteriori mobilitate demonstrat quod nulla radice interius subsistat. Et quia jam dictum est quod hujusmodi peste homini corrupto aliud malum coadaequari non possit, eo quod Dominus odiret illum, memoratus vir sapiens ostendit, dicens: « Sex sunt quae odit Dominus, et septimum detestatur anima ejus: oculos sublimes, linguam mendaceiones pessimas, pedes veloces ad currendum in malum, proferentem mendacia, et eum qui seminat inter fratres discordias . » Hoc quod septimum ait detestari animam Dei, eumdem quem supra plenius quam sit Deo odibilis discordianimam dicit, humano more facit, ut eum plena intentione et non leviter tales odisse significet, tale est in Isaia: Kalendas vestras et solemnitates vestras odivit anima mea . Oculos sublimes, linguam
Abbreviated transcription (Latin):
mandatis: qr ĩ mandatis di uͥ saiꝰ extat dm̃tim̃ti¬
bus. & p̃cepta eiꝰ custodientib. ibi c̃e uindicta p̃¬
parata in obedientibꝰ & dm̃ conteninentibꝰ. Unde
ipsa ũitas in eungłio ad iudeos ait. Nolite puta¬
re qr ego accusaturꝰ simuos apud patrẽ. Est qͥ ac¬
cusat uos. moyses in qͦ uossꝑatis. Iitem. Q sꝑuit

Expanded text:
is, quia in mandatis Dei ubi salus exstat Deum timentibus et praecepta ejus custodientibus, ibi etiam vindicta praeparata inobedientibus, et Deum contemnentibus. Unde ipsa Veritas in Evangelio ad Judaeos ait: « Nolite putare quia ego accusaturus sim vos apud Patrem. Est qui accusat vos Moyses, in quo vos speratis . » E
Abbreviated transcription (Latin):
suis dep̃cat᷑: Iyse dum carosit rescruat irã:⁊ ꝓ
pitiationẽ petit a do: Indignum ẽ em̃. ut qui
dm̃ uult habe ꝓpitium. ipse se contͣ ꝓximos o¬
stendat crudelem.⁊ inimicũ: p̃sertim cũ nemo
possit suoꝵ delictors a deo conseqͥueniã. qͥ in
se delinq̃nti ñ uult dare indulgentiam. Unde
fubiungit᷑. Qͥs exorabit ꝓdelictis illiꝰ: Ae si di¬
ceret. Memo:. Qa frustra qͥs ꝓillo dm̃ orat. qͥñ
uult eumfr̃e caritatẽ hab̃e. qm ds mandat.
Mem̃to nouissimors: ⁊ desine inimicari. Tabi¬
tudo enim ⁊ mors imminet ĩ mandatis. Qui
nouissimam horã ante ocłos cordis h̃t: necesse ẽ.
ut se a uitiis temꝑet. scͥpt᷑a attestante. qͥ ait. In

Expanded text:
suis deprecatur? Ipse dum caro sit reservat iram, et propitiationem petit a Deo? » Indignum est enim ut qui Deum vult habere propitium, ipse se contra proximos ostendat crudelem et inimicum, praesertim cum nemo possit suorum delictorum a Deo consequi veniam, qui in se delinquenti non vult dare indulgentiam. Unde subjungitur « Quis exoravit pro delictis illius? » Ac si diceret, Nemo; quia frustra quis pro illo Deum orat, qui non vult cum fratre charitatem habere quam Deus mandat. « Memento novissimorum et desine inimicari: tabitudo enim et mors imminet in mandatis ejus. » Qui novissimam horam ante oculos cordis habet, necesse est ut se a vitiis temperet, Scriptura attestante, quae ait: «
Abbreviated transcription (Latin):
me aut̃ ꝑu̾tet os suũ: ⁊ ĩ u̾b tuis dabit scanda¬
lum. Multa audiui.⁊ ñ coequi er. ⁊ dñs odict
illum. Qͥa suꝑiꝰ de ꝓditore disseruerat qͦs dif¬
ficilis eiꝰ ẽet conũsio: nc̃ ostendit inꝯstantiam
mors eiꝰ. qͥ timusa ficte ⁊ dolose agit: ⁊ inde
maxime ꝑseuerat ĩ malo. qͦd nemo eũ abiciet:
hoc ẽ nemo rep̃hendat. nemo castiget. Quod
ũc̃q fit: augm̃tum fac̃ sceleris. ñ lucrum cor¬
rectionis. Iqr nulli meliꝰ cõpetit ꝓditoris sig¬
nificatio. qm heretico. scuscismatico qͥ fidem
ꝑdit.⁊ ꝓditionis scelere u̾itatẽ uendit: apte
salomon ĩ ꝓu̾biis dicẽs. hõ apostata uir inutił.
gͣdit᷑ ore ꝑt̾iso: amiuit ocłis. terit pede. digi
to loqͥt᷑: pͣuo corde machinat᷑ malũ. ⁊ in oĩ
tp̃r iurgia seminat. Dix̾at enĩ suꝑiꝰ de here¬
sib ⁊ aliis uitiors gñibꝰ instituerat p̃ceptorẽ.
excitau̾at pigrum: at nc̃ redarguit ⁊ scisma¬
ticum. uͥ notandum: qr quem seminantem

Expanded text:
uum, et in verbis tuis dabit scandalum. Multa odivi, non coaequavi ei, et Dominus odiet illum. » Quia superius de proditore disseruerat, quod difficilis ejus esset conversio. Nunc ostendit inconstantiam morum ejus, qui universa ficte et dolose agit, et inde maxime perseverat in malo, quod nemo eum abjiciat, hoc est, nemo reprehendat, nemo castiget. Quod ubicunque fit, augmentum facit sceleris, non lucrum correctionis. Et quia nulli melius competit proditoris significatio quam haeretico seu schismatico, qui fidem perdit, et proditionis scelere veritatem vendit, apte Salomon in Proverbiis, dicens: « Homo apostata vir inutilis graditur ore perverso: annuit oculis, terit pedto loquitur, pravo corde machinatur malum, et in omni tempore jurgia seminat. Dixerat de haeresibus et aliis vitiorum generibus instituerat praeceptorem, excitaverat pigrum, at nunc redarguit et schismaticum. Ubi notandum quia quem seminantem
Abbreviated transcription (Latin):
uindicant ut suadeant illañ ẽẽ uitanda.
Hon ẽ caput nequiꝰ suꝑ caput colubri:⁊ ñ ẽ
ira suꝑ irã mulieris. Commorari leoni et
draconi placebit. qͣm habitare cum mulie¬
re neqm. Neqͥcia gͦ hereticors cõparatꝰ uene¬
natis serpentibꝰ ⁊ seuis t̾re aĩantibꝰ ferocior
inuenit᷑. mnag̃q noxia: qr illa corpꝰledunt.
hȩc aĩam int̾imit. Illa mortem tpr̃alem cõ¬
ferunt: hȩc ꝑpetuam. Ido eiꝰ cohabitatio oĩbꝰ
noxia ẽ: nuiliq salub̾s. Unde ⁊ sequitur.

Expanded text:
vindicant, ut suadeant illa non esse vitanda. vindicant, ut suadeant illa non esse vitanda. « Non est caput nequius super caput colubri, et non est ira super iram mulieris. Commorari leoni et draconi placebit quam habitare cum muliere nequam. » Nequitia ergo haereticorum comparata venenatis serpentibus, et saevis terrae animantibus ferocior invenitur magisque noxia: quia illa corpus laedunt, haec animam interimit; illa mortem temporalem conferunt, haec perpetuam. Ideo ejus cohabitatio omnibus noxia est, nullique salubris. Unde et sequ
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. St̃ qͥdam qͥ se reos ñputant. siñ oꝑent᷑ q̃ mala
st̾: assentiunt aut̃ facientibꝰ. Assentire ẽ autẽ.
si cũ possit rep̾hende taceat: aut audiens ua¬
nas fabulas. adulet᷑. sciens enim impurꝰ ⁊ ma¬
lignꝰ ũ ignorari q̃ agit. ⁊ minime se uitari. s
⁊ honori ẽẽ: glat᷑ forte se talem: nͨ ꝯfundi pot̃
ĩ his. qñuidet faueri sͥ ⁊ obsecundari. ab his
qͥñst̾ tales. Iita ẽ ut qͥ fomitem p̃beãt deliẽ¬
tis illors: ipsi digni sint. ut pari cͥmine rei
habeant᷑. St̃ tt̃m alii qͥ ñ solum faciunt ma-¬
la. s ⁊̃ qͥ consentiunt facientibꝰ. ut ñ solum
faciant. s ⁊ talib consentiant. Dupler gͦ ho¬
rum ẽ neqͥtia. Non enim tã mali ft̃ qͥfaciuts
⁊ facientibꝰ contͣdic̃t: scientes enĩ nefaria. ñ
illa uindicant. Illi enĩ tã neqͥssim st̃. qͥa fa¬
ciunt ⁊ ꝯsentiunt facientibꝰ: ut nec dm̃ time¬
ant. increscere cupientes mala: ido hȩc ñ

Expanded text:
t quidam qui se reos non putant, si non operentur quae mala sunt, assentiunt autem facientibus; assentire est autem, si, cum possit reprehendere, taceat, aut audiens has fabulas aduletur, sciens enim impurus et malignus non ignorari quae agit, et minime se vitari, sed et honori esse gloriatur forte se talem, nec confundi potest in his, quando videt faveri sibi, et obsecundari ab his unt tales, et ita est ut qui fomitem praebeant delictis illorum, ipsi digni sint ut pari crimine rei habeantur. Sunt iterum alii qui non solum faciunt mala, sed etiam qui consentiunt facientibus, ut non solum faciant, sed et talibus consentiant. Duplex ergo horum est nequitia; non enim tam mali sunt qui faciunt, et facientibus contradicunt: scientes enim nefaria, non illa vindicant. Illi enim tam nequissimi sunt, quia faciunt et consentiunt facientibus, ut nec Deum timeant, increscere cupientes mala; ideo haec non
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ nobmetipsis ⁊ ꝓximis nr̃is illa ꝑsequam᷑. Ho¬
mines atit̃ õs ut ꝯsortes nr̃e naturȩ st̃ diligen¬
dr: s ĩ oibꝰ modꝰ ⁊ disctio optima ẽ.: ⁊ ncħsine
timore &e caritate di agendũ. Nemalis ẽ enĩira.
q̃ ad effectum indignationis fue ñ ꝑuenit. sic̃
scͥptum ẽ. Melior est qͥuincit irã: qm qͥ capii
ciuitatẽ. Iido p̃ceptum curationis adhibet᷑.
ut si iam irascim. ñ inconsulta temeritate pec¬
cemꝰ. Motum siqͥdem animi feruidũ ꝓt̃
humanã fragilitatẽ in potestate habe ñ possu¬
nec dñi osidatione refrenem᷑. s atioto nr̃o i¬
pediam᷑ aliqͦ necessitatis obiectu. tẽ utiq con¬
stat nos fact̾i crim̃ portare: ⁊̃ si ñ possumꝰ q̃ uo¬
lebamꝰ efficere. Sitie ut qͥbꝰdam placet p̃tis
peccatis irasci debemꝰ: ut p̃sentem neqͥciam
possimꝰ effugere. Delicta enĩ recentia declina¬
re ñ possumꝰ: nͥ uetustalaudabili exeeraitõ
damnemꝰ. Qͥ d est enĩ aliud pęnitere nͥirasci sͥ ut hor

Expanded text:
is illa persequamur. Homines autem omnes ut consortes nostrae naturae sunt diligendi, sed in omnibus modus et discretio optima est, et nihil sine timore et charitate Dei agendum. Venialis est enim ira, quae ad effectum indignationis suae non pervenit. Sicut scriptum est: « Melior est qui vincit iram, quam qui capit civitatem . » Et ideo praeceptum curationis adhibetur, ut si jam irascimur, non inconsulta temeritate peccemus. Motum siquidem animi fervidum propter humanam fragilitatem in potestate habere non possunec Domini consideratione refrenemur, sed a voto nostro impediamur aliquo necessitatis objecto, tunc utique constat nos facti crimen portare, etiam si non possumus quae volebamus efficere; sive ut quibusdam placet, praeteritis peccatis irasci debemus, ut praesentem nequitiam possimus effugere. Delicta enim recentia declinare non possumus, nisi vetusta laudabili exsecratione damnemus. Quid est enim aliud poenitere, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
se in mare. Iregnum di int᷑uos ẽ. Q autẽ
fecit inqͥt ⁊ docu̾iit: hic magnꝰuoeabit᷑ in reg¬
no cȩloꝵs. In faciendo enĩ legis mandata. ma¬
gninomen meret᷑ ille qͥ docet: Qͥa ñ docto¬
res nec auditores. s fact̾ores legis iꝰtificabunt᷑
apud dm̃. Qͦd aut̃ ait. risꝰ illoꝵ est ĩ delict̾iᷤ
peccati: ostendit qͦd luxꝰ scłi ⁊ amor uolup¬
tatum. in qͥb dñat᷑. magnum suꝑ illos con¬
greget cumulũ peccors. Loquela multum
iurans. horripilationem capiti statuet: ⁊ ir¬
reuerentia ipsiꝰ obduratio auriũ. frequens
gͦ adiuratio horrorẽ incutit captt. hoc ẽ hu¬
mane m̃t: ⁊ dedium ingerit honestis aurs¬
bus. Unde ipse dñs ĩ euglio discipłis suis
ait. fudistis qr dict̾um ẽ antiqͥs. ñ ꝑiura¬
bis. Reddes aut̃ dño turam̃ta tua. Ego aũ

Expanded text:
et regnum Dei intra vos est . Qui autem fecerit, inquit, et docuerit, hic magnus vocabitur in regno coelorum . » In faciendo enim legis mandata, magni nomen meretur ille qui docet; quia non doctores nec auditores, sed factores legis justificabuntur apud Deum. Quod autem ait: « Risus illorum in deliciis peccati, » ostendit quod luxus saeculi et amor voluptatum, in quibus dominatur, magnum super illos congreget cumulum peccatorum. « Loquela multum jurans, horripilationem capitis statuet, et irreverentia ipsius obduratio aurium. » Frequens ergo adjuratio horrorem incutit capiti, hoc est, humanae menti, et taedium ingerit honestis auribus. Unde ipse Dominus in Evangelio discipulis suis ait: « Audistis quia dictum est antiquis: Non perjurabis, r
Abbreviated transcription (Latin):
fugit enĩ qͣs i caprea de laqͥo: qm̃ uulnata est
anima eiꝰ. Utra eũ ñ pot̾scolligare. ⁊ maledicti
ẽ ꝯcordatio. Dentidare aut̃ amici misteria:
despatio ẽ anime infelicis. Hoc gͦ capitulo
ostendit sapĩa. in qͦ ledit᷑ maxime amncitia.
se facit amiei dilectionẽ. Cui pulchram ad¬
hibet cõparationẽ. Qmsiẽ atuis de aucupio
& caprea effugienᷤᷤ de laq̃o spontaneã ultro
ñ ht̃ reu̾sionem. sic amicitia lesa ꝑ infidei¬
tatem. nullã deinceps cũ ifideli habebit si¬
cupationemt. Sic̃ & in ant̾ioribꝰ uͥ de aieitie

Expanded text:
ulnerata est anima ejus. Ultra eum non poteris colligare, et maledicti est concordatio. Denudare autem amici mysteria, desperatio est animae infelicis. » Hoc ergo capitulo ostendit sapientia in quo maxime laeditur amicitia: se facit amici dilectionem. Cui pulchram adhibet comparationem, quoniam sicut avis de aucupio et caprea effugiet de laqueo spontaneam ultra non habet reversionem, sic amicitia laesa per infidelitatem, nullam deinceps cum infideli habebit recuperationem, sicut et in anterior
Abbreviated transcription (Latin):
dissimile erit.Cor qͥipe sapientium sͥmetipsi
semꝑ ẽ simile: qr dum rectis ꝑsuasionibꝰ adqͥ¬
escit: ꝯstant se in bono oꝑe dirigit. Cor uero¬
stultorũ dissimile erit: qr dũ mutabilitate
se uariũ exhibet. nunqm id qͦd fuerat mance.
In medio insensatoꝵs serua u̾bum tempori.
ĩ medio autem cogitantiũ assiduus esto.
Hec sententia docet nos temꝑantiam ⁊ caute¬
lam ĩ nr̃o eloqͥo hab̃e. ut tp̃s oportunum et
modum ĩ loqñdo seruemꝰ. ꝙ sepe fit ut in cõ¬
siderata locutio scandalum infirmis audito¬
ribus faciat.⁊ eos ꝑloqͥcitatem ꝑdat. qͦs ꝑ doc¬
trine temꝑantiã saluare posset. Sane tutiꝰ ẽ
audire quã loqͥ ꝓinde hic iubet ut serues
tp̃ri u̾ba. ⁊ assidtius sis in medio cogitantiũ.
hoc ẽ doct̾rinam legis dĩ ĩ corde suo sedulo
meditantiũ atq t̾ctantum. Hinc ĩ ꝓubiis scͥp¬
tum ẽ. Cor sapientis q̃rit doctͥnam. ⁊ os staltoꝵ
pascit᷑ imꝑitia. Iitẽ. Doctͥna inqͥt stultortĩ fa¬

Expanded text:
dissimile erit . Cor quippe sapientum sibimetipsi semper est simile; quia dum rectis persuasionibus acquiescit, constanter se in bono opere dirigit. Cor stultorum dissimile erit: quia dum mutabilitate se varium exhibet, nunquam id quod fuerat manet. « In medio insensatorum serva verbum tempori: in medio autem cogitantium assiduus esto. » Haec sententia docet nos temperantiam, et cautelam in nostro eloquio habere, ut tempus opportunum, et modum in loquendo servemus, quia saepe fit ut inconsiderata locutio scandalum infirmis auditoribus faciat, et eos per loquacitatem perdat, quos per doctrinae temperantiam salvare posset. Sane tutius est audire, quam loqui. Proinde hic jubet ut serves tempori verba, et assiduus sis in medio cogitantium, hoc est, doctrinam legis Dei in corde suo sedulo meditantium atque tractantium; hinc in Proverbiis scriptum est: « Cor sapientis quaerit doctrinam, et os stultorum pascit
Abbreviated transcription (Latin):
rium ꝑ consuetudinẽ delabat᷑. Qtia ppt̃ qͥ in¬
telligit ñ in bonis s ĩ necessariis uirationem
habendã: refrenat se qnͣtu pot̃. ut ñ eautat᷑
nͥ necessitate: cũ uidit pigͦs ẽẽ homines ad
credendũ qͦd eis utile ẽ credere nͥ iuratione
firment᷑. S nemonouit nͥ qͥ exꝑtꝰ ẽ. qm sit
difficile. ⁊ ꝯfuetudinẽ iurandi extinguere.
⁊ nunqͣm demere facere. qͦd ñ nun qͣm facere
necessitas cogit. Effusiosanguinis ĩ rixa
suꝑbors: ⁊ maledict̾io illors. auditꝰ grauis.
Int̃ suꝑbos semꝑ iurgia st̃. Uͥ aut̃ iurgium

Expanded text:
onsuetudinem delabatur. Quapropter qui intelligit non in bonis sed in necessariis jurationem habendam, refrenat se quantum potest, ut non ea utatur nisi necessitate, cum videt pigros esse homines ad credendum quod eis utile est credere, nisi juratione firmentur. Sed nemo novit nisi qui expertus est quam sit difficile et consuetudinem jurandi exstinguere, et nunquam temere facere, quod nonnunquam facere necessitas cogit. « Effusio sanguinis in rixa superborum, et maledictio illorum auditus gravis. » Inter superbos semper jurgia sunt, ubi au