comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tuari: qͥs ñ hc̃ estimet mundũ qͣndoq cȩpisse. ⁊ nec iõgã retro eiꝰ¬
ẽẽ etatẽ cũ ab hĩc ultͣ duo ietro annorũ milia. de excellenti rerũ
gestarũ memoria. ne gira quidẽ extet hystoria. Nã supͣ nimĩ aqͦ
semiraiiis scd̃m quos dã creditur ꝓcreata nichil p̃clarũ ĩ lbros relatũ

Expanded text:
tuari, quis non hinc aestimet mundum quandoque coepisse et nec longam retro eituari, quis non hinc aestimet mundum quandoque coepisse et nec longam retro eius aetatem, cum abhinc ultra duo retro annorum milia de excellenti rerum gestarum memoria ne Graeca quidem exstet historia? Nam supra Ninum, a quo Semiramis secundum quosdam creditur procreata, nihil p
Abbreviated transcription (Latin):
exustione. modo eluuione t̾rarũ duutuitati rerũ int̾cidat occasuᷤ.
qd̾ qͣle sit disseremꝰ. In hac eĩ parte tͣfactatꝰ. ila q̃stio iatent̾ absol¬
uitur: q̃ multorũ cogitationes de ambigenda mundi et̃nitate
sollicitat. Nã qͥs facile inundũ sẽꝑ fuisse ꝯsentiat. Cũ ⁊ ista hystori¬
arum fides multarũ rerũ cultũ enĩdacionẽq uł ipsã ĩuentionẽ
recentẽ cẽ fateatur. Cũq rudes pͥmũ homines: & in curia silue¬
stri ñ mnultũ a ferarũ asꝑitate dissimiles meiuinerit. uł fabule¬
tur autiquitas. tardatq ue hũc eis quo nc̃ utimur uitũ suisse. s
glande. ⁊ a baccis altos sero sperasse de sulcis alimoniã. cũq ita ex¬
ordiũ rerũ ⁊ ipsiꝰ humanȩ nationis oꝑmnemur. ut aurea pͥmũ
scłã fuisse credamus. ⁊ inde natura ꝑ metalla uiliora de generais:
ferro scła postrema fȩdauerit. ac ne totũ uideamur de fabulis mu¬

Expanded text:
exustione, modo eluuione terrarum diuturnitati rerum intercedat occasus. exustione, modo eluuione terrarum diuturnitati rerum intercedat occasus. Quod quale sit disseremus. In hac enim parte tractatus illa quaestio latenter absoluitur, quae multorum cogitationes de ambigenda mundi aeternitate sollicitat. Nam quis facile mundum semper fuisse consentiat, cum et ipsa historiarum fides multarum rerum cultum emendationemque uel ipsam inuentionem recentem esse fateatur, cumque rudes primum homines et incuria siluestri non multum a ferarum asperitate dissimiles meminerit uel fabuletur antiquitas, tradatque nec hunc eis quo nunc utimur uictum fuisse, sed glande prius et bacis altos, sero sperasse de sulcis alimoniam, cumque ita exordium rerum et ipsius humanae nationis opinemur, ut aurea primum saecula fuisse credamus, et inde natura, per metalla uiliora degenerans, ferro saecula postrema foedauerit? Ac ne totum uideamur de fabulis mu
Abbreviated transcription (Latin):
in głam. Unde scipio ꝑfectionẽ cupiens infundere nepoti: auctorẽ
ut cõtentiis ꝯscientiȩ p̃imio: głam ũ reqͥrat. In qͣ appetenda qm̃ du¬
o sũt maxiie q̃ p̾optari possint: ut & quã latissime uagetur ⁊ quã
diutissime ꝑseueret. pꝰquã suꝑiꝰ de habitationis urȩ angustus dis¬
serendo totiꝰ t̾rȩ q̃ ad cȩlũ pundi locũ obtinet minimã quãdã do¬
cuit a nri generis hominib particłam possideri. nulliꝰ nͦ głam
uł ĩ illã totã partẽ potuisse diffundi siqͥdem gangen tͣnsnare ułtͣus¬
cendere caucasũ: romani uoĩs fama ñ ualuit. sp̃e quã de ꝓpagan¬
da late gła aute ocłos ponendo nr̃i orbis angustias amputanit. uistt
& diuturnitatis auferre ut plȩne animo nepotis cõtẽptũ głę cõpos
dissuasor insinuet. Et ait. nec in hac ipsa parte inquã sapientis .⁊
fortis uiri nom̃ serpere potest: et̾nitatẽ nõis posse durare. Cũ modo

Expanded text:
uctor est ut, contentus conscientiae praemio, gloriam non requirat. In qua appetenda quoniam duo sunt maxime quae praeoptari possint, ut et quam latissime uagetur et quam diutissime perseueret, postquam superius de habitationis nostrae angustiis disserendo totius terrae, quae ad caelum puncti locum obtinet, minimam quandam docuit a nostri generis hominibus particulam possideri, nullius uero gloriam uel in illam totam partem potuisse diffundi, si quidem Gangen transnare uel transcendere Caucasum Romani nominis fama non ualuit, spem quam de propaganda late gloria ante oculos ponendo nostri orbis angustias amputauit, uult et diuturnitatis auferre, ut plene animo nepotis contemptum gloriae compos dissuasor insinuet. Et ait nec in hac ipsa parte, in quam sapientis et fortis uiri nomen serpere potest, aeternitatem nominis posse durare, cum modo
Abbreviated transcription (Latin):
esntaocccam horã ũ ñ echiopes nabitant ꝙͦ uiceinta solis cisqi ad spedie
nigii coloris exurit. Cũ gͦ calor mitiriat᷑ huiore hec inci fiituea q̃na¬
uoenciã p̃stet incendio. ⁊ t̾ra penitꝰ flagͣncia iunsa isiors oratuat fr mox
nopetu calors absũptor paulatiꝰ iures reuturet hrimoriotõ magir
pansiguis. uicendiis erogata: minꝰ iã oereuascente num ore ꝯsip mifũ
erii e longo tepoꝵ trtu ita crescens hmnor attꝰ uucit t ti t̃ rs inisun¬
dat᷑ eluiis rursusq calor pꝰ hoc iures resunnit etalta art et atanieno¬

Expanded text:
eani oram non nisi Aethiopes habitant, quos uicinia solis usque ad speciem nigri coloris exurit. Cum ergo calor nutriatur humore, haec uicissitudo contlicentiam praestet incendio, et terra penitus flagrantia inmissi ignis uratur; sed mox, impetu caloris absumpto, paulatim uires reuertuntur humori, cum magna pars ignis, incendiis erogata, minus iam de renascente humore consumat. Ac rursus longo temporum tractu ita crescens humor altius uincit ut terris infundatur eluuio, rursusque calor post hoc uires resumit, et ita fit ut
Abbreviated transcription (Latin):
semitonium uocitare uoluerunt. s ñ ita accipiendũ est ut dimidiꝰ tonus putet᷑
qͥa nec semiuocalem ĩ litteris ꝓmedietate uocalis accipimꝰ. Deinde tonꝰ ꝑ natu¬
ransui in duo diuidi sibi eꝗͣ ñ poterit. Cũ enĩ ex nouenario numero cõstet.
nouẽ aũt nunquã eqͣlit̃̾ diuidantur: tonus in duas duuidi medietates re¬
cusat. S semitonium uocitauerunt sonũ tono minorem. quẽ tam paruo
distare a touo dep̾hensum est. quantũ hii duo numeri ut̃ se distant. idest du¬
centa qͣdraginta tria: ⁊ ducenta qͣdraginta sex. hoc semitoniũ pythagoriciqͥ¬
dem ueteres dyesym nominabant. s sequens usus somini semitoniũ imnorẽ
diesyn constituit nomurandũ. Plato semitoniũ limina nocitauit. Sunt gͥ sym

Expanded text:
semitonium uocitare uoluerunt. Sed non ita accipiendum est ut dimidius tonus putetur, semitonium uocitare uoluerunt. Sed non ita accipiendum est ut dimidius tonus putetur, quia nec semiuocalem in litteris pro medietate uocalis accipimus. Deinde tonus per naturam sui in duo diuidi sibi aequa non poterit. Cum enim ex nouenario numero constet, nouem autem numquam aequaliter diuidantur, tonus in duas diuidi medietates recusat. Sed semitonium uocitauerunt sonum tono minorem, quem tam paruo distare a tono deprehensum est quantum hi duo numeri inter se distant, id est ducenta quadraginta tria et ducenta quinquaginta sex. Hoc semitonium Pythagorici quidem ueteres δίεσιν nominabant, sed sequens usus sonum semitonio minorem δίεσιν constituit nominandum. Plato semitonium λεῖμμα uocitauit. Sunt igitur sym
Abbreviated transcription (Latin):
sunt ꝗͣtuor ad tria Nã in qͣtuor sunt tria. & t̃tia paas trium. idest unũ. Et is nu¬
merꝰ est uocatꝰ epytritꝰ. Deq eonascitur sẏmphonta q̃ appellatur. aiatec capoii. He¬
myolius est cũ de duob numeris maior habet totum minorem. ⁊ insuꝑ eiꝰ medie¬
tatem. ut sũt tria ad duo. Nam intͥb sunt duo. & media pars eoꝵ ibest unũ.  ex
hoc numero qͥ hemyolius dicitur nascitur sẏmphonia q̃ appellat᷑ dyapente Bupla¬
ris numerꝰ est: cũ de duob numeris ininor bis ĩ maiore mimeratur ut sũt qͣtude
ad duo. &. ex hoc duplari uascitur symphonia cui nom̃ est. MAΠACON. Trpla-¬
ris aut̃: cũ de duob numeris minor ter ĩ maiore numeratur. ut st̃ tͥa ad unũ. Iex
Quadruplus est cũ de duob nuneris minor qͣter ĩ maiore numerat᷑ ut st̃ qͣtuoe
ad unum. Qui munerꝰ facit sẏmphoniã quã dicunt. Aic aia ta coni. Epog¬
sonũ parit quẽ tonon musici uocatierunt. Somĩ uͦ tono minorem neceres qͥdem

Expanded text:
. Et is numerus uocatur epitritus, deque eo nascitur symphonia quae appellatur διὰ τεσσάρων. Hemiolius est cum, de duobus numeris, maior habet totum minorem et insuper eius medietatem, ut sunt tria ad duo. Nam in tribus sunt duo et media pars eorum, id est unum. Et ex hoc numero, qui hemiolius dicitur, nascitur symphonia quae appellatur διὰ πέντε. Duplaris numerus est cum, de duobus numeris, minor bis in maiore numeratur, ut sunt quattuor ad duo. Et ex hoc duplari nascitur symphonia cui nomen est διὰ πασῶν. Triplaris autem, cum, de duobus numeris, minor ter in maiore numeratur, ut sunt tria ad unum. Et ex πέντε. Quadruplus est cum, de duobus numeris, minor quater in maiore numeratur, ut sunt quattuor ad unum. Qui numerus facit symphoniam quam dicunt δὶς διὰ πασῶν. Epogsonum parit quem τόνον musici uocauerunt. Sonum uero tono minorem ueteres quidem
Abbreviated transcription (Latin):
rerini om̃iũ fere nodus est. Qd̃ dodi homines nerius unitari atq cantib ape
ruerunt. sibi reditum in hunc locũ. Exposito sphȩiarũ ordine. motuq descͥpto
quo seꝑtem subiectȩ incontrarium cȩlo feruntur: consequens est ut qualem
sonum tantarũ moliũ impulsus efficiat hic requiratur. Ex ips
cumductu orbiũ sonũ nasci necesse est. quia ꝑcussus aer  ipso inter¬
ipso interuen¬
tu icdus iim de se fragonis emittit. ipsa cogente natura. ut in sonum desig¬
nat duorum corporum uiolenta collisio. S is sonus qui ex qualicũq aeris
ictu nascitur aut dulce quiddam in aures & imisicum defert: aut meptum
& asꝑuni sonat. Nam si ictum obseruacio numerorum centa moderetur: cõ¬
posito sibiq conseusciens modulamen educitura. attamen increpat tumul¬
tuaria: & nullis modis gndernata collisio. fragor turbidus: &e incõditus

Expanded text:
rerum omnium fere nodus est; quod rerum omnium fere nodus est; quod ruerunt sibi reditum in hunc locum.» Exposito sphaerarum ordine motuque descripto, quo septem subiectae in contrarium caelo feruntur, consequens est ut qualem sonum tantarum molium impulsus efficiat hic requiratur. Ex ipso enim circumductu orbium sonum nasci necesse est, quia percussus aer, ipso interuentu ictus, uim de se fragoris emittit, ipsa cogente natura ut in sonum desinat duorum corporum uiolenta conlisio. Sed is sonus, qui ex qualicumque aeris ictu nascitur, aut dulce quiddam in aures et musicum defert, aut ineptum et asperum personat. Nam si ictum obseruatio numerorum certa moderetur, compositum sibique consentiens modulamen educitur; at cum increpat tumultuaria et nullis modis gubernata collisio, fragor turbidus et inconditus
Abbreviated transcription (Latin):
uPeaIone commentario eustathi luce michi clarior fili usq
ad stellifere sphere cursum. ⁊ subicctarũ septẽ sermo ꝓcesserat.
Nunc iã demusica earũ modulatione dispitetur. Quid hic
inquã qͥs est qui complet aures meas tantus ⁊ tãdulcis sonꝰ:
hic est inqͥt ille qui iiter uaitis disiunctus inmparibris
Sztam̃ ꝓrata parte racione disinctis im ptissii ce motu ipsorũ orbiũ effi¬
citu. & acuta cum grauib temperans: uarios ęguabilit̾ concentus ef¬
ficit. Nec enĩ silencio tanti motus incitari possunt. & natura fert ut extie¬
ma ex altera parte gͣuiter: ex altera aut̃ acutȩ sonent. Quã obcausam sũ¬
mus ipse celi stellifer cursus. cuiꝰ conuersio est c̃õcitacior acutȩ excitato mouet᷑
sono. Grauissimo aut̃ hic limaris atq infimus. Nam terta nona iminobilis ma-¬
nens. iina sooe semꝑ heret. complexa mnundi mediũ locum. Ini aũt octocursus in
qͥb cadem uis est modorũ septem efficiunt oistincdos int̾uallis sonos. qͥ ntimerꝰ

Expanded text:
Superiore commentario, Eustathi luce mihi dilectior fili, usque ad stelliferae sphaerae cursum et subiectarum septem sermo processerat. Nunc iam de musico earum modulamine disputetur. «Quid? Hic», inquam, «quis est qui complet aures meas tantus Hic est, inquit, ille, qui intervallis disiunctus inparibus, sed tamen pro rata parte ratione distinctis inpulsu et motu ipsorum orbium efficitur et acuta cum gravibus temperans varios aequabiliter concentus efficit; nec enim silentio tanti motus incitari possunt, et natura fert, ut extrema ex altera parte graviter, ex altera autem acute sonent. Quam ob causam summus ille caeli stellifer cursus, cuius conversio est concitatior, acuto et excitato movetur sono, gravissimo autem hic lunaris atque infimus; nam terra nona inmobilis manens una sede semper haeret complexa medium mundi locum. Illi autem octo cursus, in quibus eadem vis est duorum, septem efficiunt distinctos intervallis sonos, qui numerus
Abbreviated transcription (Latin):
anĩ. sic̃ supͣ descͥpsimꝰ a natura locatũ ut om̃is latitudo qua soi alqno¬
q uagis ⁊ mina ustro citioq discurrũt habeat subieti humoris auimo¬
miã & hoc eẽ uolũt qd̾ horuerꝰ diuiarũ oiũ innencionũ fons ⁊ origo
lub poctici mibe sicm̃ti ueru sapientib iutelligi dedit. uoue cũdtis

Expanded text:
anum, sicut supra descripsimus, a natura locatum, ut omnis latitudo, quam sol cum quianum, sicut supra descripsimus, a natura locatum, ut omnis latitudo, quam sol cum quinque uagis et luna ultro citroque discurrunt, habeat subiecti humoris alimoniam. Et hoc esse uolunt quod Homerus, diuinarum omnium inuentionum fons et origo, sub poeti
Abbreviated transcription (Latin):
uentꝰ ñ ltta̾rũ usus qͣ solo meorie fulcititr et̾nitas. cur demiq mrul¬
tariĩ rerũ exꝑiencia ad mruit aliqͣs gentes recentie tate ꝑueni. unt ecce
galli uitẽ ł cultũ oleȩ ioia iã adolescente didicerunt. Aus uͥ gerueo
adhuo muita nesciũt q̃ nobis inuenta placuert̃. Hec oĩa uioeut et̃ui¬
tati rerũ repugnare dũ opmari uos faciũt ceito mundi pͥncipio. pan¬
iatĩ singła queq cepisse ẜ mnundũ qͥdẽ fuisse seꝑ pliylosophya aucto
est cocitore qͥdẽ d̃o. si ñ ex tempore. si qͥd̃e tẽpꝰ aute mundũ ẽeu. ex pat
cũ uichii aliud tẽpora: nisi cursus sous efficiat. Reori hmmane e par¬
te marima sepe occidunt inundo mauente. & rursus oritunt ue. ⁊ e
lumione uicisñ ⁊ exustione redeunte cuiꝰ icissitudinis causa ⁊ necern¬
tad talis est. Ignẽ ȩthereũ physici t̾̃diderũt huore nuccura afte rere¬
tes. Ioto sub ⁊ona cełi pusta: qua uia solis ioest ⁊odiacꝰ occupauit ocoe¬

Expanded text:
uentus, non litterarum usus, quo solo memoriae fulcitur aeternitas? Cur denique multarum rerum experientia ad aliquas gentes recenti aetate peruenit, ut ecce Galli uitem uel cultum oleae Roma iam adolescente didicerunt, aliae uero gentes adhuc multa nesciunt quae nobis inuenta placuerunt? Haec omnia uidentur aeternitati rerum repugnare, dum opinari nos faciunt certo mundi principio paulat conditore quidem deo, sed non ex tempore, si quidem tempus ante mundum esse non potuit, cum nihil aliud tempora nisi cursus solis efficiat. Res uero humanae ex parte maxima saepe occidunt manente mundo, et rursus oriuntur, uel eluuione uicissim uel exustione redeunte. Cuius uicissitudinis causa uel necessitas talis est. Ignem aetherium physici tradiderunt humore nutriri, adserentes ideo sub zona caeli perusta, quam uia solis, id est zodiacus, occupauit, Oce
Abbreviated transcription (Latin):
humorẽ suũ ĩ aerem cęlũ¬
q deicerent. He insferiore autẽ
celi hȩmisperio pluuia in exteriora. & id̃o naturȩ ignota deflueret. sicut ostendit
subiecta descͥpcio. S hoc uł refellere dedignatur sermo sobrius qd̾ sic absurdum
est. ut sine argum̃torũ patrocino subruatur. Restat gͦ ut indubitabili racione
maifestũ sit in t̾ram ferri om̃ta nutu suo pondera. Ista aut̃ q̃ de hoc dicta sunt
opitulabunt᷑ nobis & ad illius loci disputationẽ quo antipodas eẽ cõmemorat.
S bic inhibita continuatione cͣctatus: ad scd̃i commnentarii uolumen dispu¬
tationem sequentium reseruemus

Expanded text:
umorem suum in aerem caelumque deicerent; de inferiore autem caeli hemisphaerio pluuia in exteriora et ideo naturae ignota deflueret, sicut ostendit subiecta descriptio. Sed hoc uel refellere dedignatur sermo sobrius, quod sic absurdum est ut sine argumentorum patrocinio subruatur. Restat ergo ut indubitabili ratione monstratum sit in terram ferri «omnia nutu suo pondera». Ista autem quae de hoc dicta sunt opitulabuntur nobis et ad illius loci disputationem quo antipodas esse commemorat. Sed hic, inhibita continuatione tractatus, ad secundi commentarii uolumen disputationem sequentium reseruemus
Abbreviated transcription (Latin):
orẽ ieadẽ descͥptione poterimnꝰ adiitere. Nam qͣnto longioremn tropic̾ cirrus
septẽ tonali cirro. tanto eona ñticib quã laterib angustior est. qͥa sm̃̾iuntas
eĩ oniaetii euer ini cingli breuitate ꝯtrabitur. deductio aũt laterũ cũ sõgi¬
tudmne tmpici ab itq parte distenditur. demq neteres omem habitabule
ind̾m extentiȩ clamidi simic̃ e direrunt. It̃e quia omnis brrmẽt occeai¬

Expanded text:
tere. Nam quanto longior est tropicus circus septentrionali circo, tanto zona uerticibus quam lateribus angustior est, quia summitas eius in artum extremi cinguli breuitate contrahitur, deductio autem laterum cum longitudine tropici ab utraque parte distenditur. Denique ueteres omnem habitabilem nostram extentae chlamydi similem esse dixerunt. Item quia omnis ter
Abbreviated transcription (Latin):
uis eas ut dixinꝰ ambiente. Dmĩa hȩc ante ocłos locare potest descͥptio sub¬
stituta. ex qͣ iuri maris origniẽ q̃totiꝰ una est ⁊ rubri atꝙ indici ortũ indebis.
caspiũq mare unde oratur iuemies. licet ñ ignorem eẽ ñ uuillos. qͥ ei de occea¬
no ingiressuĩ uegent. Nec dubiũ est. In illã ꝙͣ. anstralis generis tẽpatã mare de oc¬
crano sunilit̃ influere.s descbi hoc iã adtestacione ñ debint. cuiꝰ situs nobis in

Expanded text:
bis eas, ut diximus, ambiente. Omnia haec ante oculos locare potest descriptio subbis eas, ut diximus, ambiente. Omnia haec ante oculos locare potest descriptio substituta, ex qua et nostri maris originem, quae totius una est, et Rubri atque Indici ortum uidebis, Caspiumque mare unde oriatur inuenies, licet non ignorem esse nonnullos qui ei de Oceano ingressum negent. Nec dubium est in illam quoque australis generis temperatam mare de Oceano similiter influere, sed describi hoc
Abbreviated transcription (Latin):
sup̃dirimꝰ extreuntates resimꝰ occurrt̃ ab oriente deimissis. ⁊ dũ ui sũa ⁊ impe¬
tu ĩmaiore unscentur Inicẽq se feriunt ex ipsa aqͣrũ collisione nascitur iia fanio¬
sa ocrani accessio parit̃ ⁊ iecesio ⁊ uͥcñq innr̃õ mari ꝯtingit. Idemuł in angistic
fictis uł inphanis forte inttorib ex ipns occeam finb qͦs occeanũ. nc̃ uocamꝰ eneniũt
nis. Innitaut̃ om̃em t̾ram quadrisidam diuidĩt. ⁊ singlas ut supͣdixiiũ habita¬
tiones in sulas faciuit. Nã init̃ uos ⁊ australes homines ineant ille ꝑ canoa. totã¬
q: eiugens. ⁊ rursus utͥusq regionis extrema sinib scus ambiens. unias in
supioec atq nifeniore t̾rȩ stiꝑficie insulas facit. Unde tulliꝰ hoc intelligi noleus:
susa qͥ. a ⁊ singse deq̃tuor habitacionib paruc q̃dã essitiunt᷑ mstle. occeano

Expanded text:
supra diximus extremitates refusi, occurrunt ab oriente demissis. Et dum ui summa et impesupra diximus extremitates refusi, occurrunt ab oriente demissis. Et dum ui summa et impetu immaniore miscentur in uicemque se feriunt, ex ipsa aquarum collisione nascitur illa famosa Oceani accessio pariter et recessio, et ubicumque in nostro mari contingit idem, uel in angustis fretis uel in planis forte litoribus, ex ipsis Oceani sinibus quos Oceanum nunc uocamus, eueniunt, nis imitantur, omnem terram quadrifidam diuidunt et singulas, ut supra diximus, habitationis insulas faciunt. Nam inter nos et australes homines means ille per calidam totamque cingens et rursus utriusque regionis extrema sinibus suis ambiens, binas in superiore atque inferiore terrae superficie insulas facit. Vnde Tullius, hoc intellegi uolens, sula», quia et singulae de quattuor habitationibus paruae quaedam efficiuntur insulae, Oceano
Abbreviated transcription (Latin):
uitellectus si ꝑambas ꝓ int̃ ambas more ipsiꝰ poetȩ dictũ existimemꝰ nobis aliuo
aa defensionẽ ut̾ hec q̃ dixiiuis ñ occurrit. Uerũ qm̃ medio imposiumꝰ ꝙͥo si¬
nes minquã uia solis excedat. manifestũ ant̃ est om̃ib qͥd inauo dixerit quẽ
cõstat eruoris ignarũ erit ingenii singłoꝵ inuenire qͥd possit ampliꝰ ꝓ absoluen¬
da liac q̃stione cõferri. hiis ꝙͦ ut arbitior ñ ociosa inspectione tͣctatis. nc̃ de occea¬
no qd̃ pmisimꝰ adstruamꝰ ñ unos geunno eiꝰ ambitu t̾re coꝵpꝰ omẽ ͥcũflui. cuꝰ e¬
uant᷑. de sinib ab illo originali refusis. scõm ex necessitate aiubitũ fecit. Ceterũ
pͥor eiꝰ corona ꝑ donã t̾re calioã meat. suꝑiora t̾rarũ ⁊ inferiora cingens flexũ ciri eqͥ¬
noctialis imitata. Ab oriente uͦ duo finꝰ refinidit. unñ ad extreuntatẽ septẽtͥonis. id
australis alt̾m. Ruriꝰq ab occidente duo parit᷑ enascunt᷑ sniꝰ. qͥ usꝙ ad ambas qͣs

Expanded text:
aliud ad defensionem ultra haec quae diximus non occurrit. Verum quoniam in medio posuimus quos fines numquam uia solis excedat, manifestum est autem omnibus quid Maro dixerit, quem constat erroris ignarum, erit ingenii singulorum inuenire quid possit amplius pro absoluenda hac quaestione conferri. His quoque, ut arbitror, non otiosa inspectione tractatis, nunc de Oceano quod promisimus adstruamus: non uno, sed gemino eius ambitu terrae corpus omne ces opinantur, de sinibus ab illo originali refusis secundum ex necessitate ambitum fecit. Ceterum prior eius corona per zonam terrae calidam meat, superiora terrarum et inferiora cingens, flexum circi aequinoctialis imitata. Ab oriente uero duos sinus refundit, unum ad extremitatem septentrionis, ad australis alterum, rursusque ab occidente duo pariter enascuntur sinus, qui, usque ad ambas quas
Abbreviated transcription (Latin):
ant̃ circulum habere stadioꝵ trecenties centena milia. ⁊ uisuꝙꝑ centui ⁊ sep¬
tuaginta mmlta ante iatis ꝓbatum est. Ergo si euis sũmȩ ducentes mam
sextam decimã consideraueriꝰ
aũt pars ipsa fe¬
gͥ solis cen¬
tũ qͣdra¬
guita fere
stadioꝵ
dicenda

Expanded text:
autem circulum habere stadiorum trecenties centena milia et insuper centum et sepautem circulum habere stadiorum trecenties centena milia et insuper centum et septuaginta milia antelatis probatum est. Ergo, si eius summae ducentesimam sextam decimam consideraueris autem pars ipsa fegitur solis centum quadraginta fere stadiorum dicenda
Abbreviated transcription (Latin):
bie pͥmicias excȩpit notȩ iprestione siguatꝰ est. Ouseruantũ q quadiu suꝑ t̃ ia
tta solisorbis integer apparet ut & inia eiꝰ sũmitas adhuc oronti uideretur s̃¬
adere. & mor locꝰ ad que umibra tt̾ inuase ungrauerat aduotatus habitaꝙ
dimensione int̾ ambas umbrarum notas ꝙͣ integrum solis orlient idest ai¬
ametrum natȩ deduab eiꝰ itintatib metimtira. pars nona reꝑta est eiꝰ
pacii qd̾ a sino uasis iabro nsꝙ ad horȩ pͥmȩ lneam continetirli ex hoc
conititit qd in cursu solis iniã tẽporis eqͥnodiaus horam faciat repeitris
nouies orbis eiis accessiis. Et qͥa comiersio celestis hemisperii pactis hori
duodecim diem condit. noiuies aut̃ duoden efficiunt centũ octo sie eis¬
bio solis diametros centesma ⁊ octara pars hȩmisperii equinoettalis est
ito tocius equinoctials cireuli ducentesia serta oecuna parer en: Ipsũ

Expanded text:
brae primitias excepit notae impressione signatus est, obseruatumque quamdiu super terram brae primitias excepit notae impressione signatus est, obseruatumque quamdiu super terram ita solis orbis integer appareret, ut ima eius summitas adhuc horizonti uideretur insidere. Et mox locus ad quem umbra tunc in uase migrauerat adnotatus est, habitaque dimensione inter ambas umbrarum notas, quae integrum solis orbem, id est diametrum, natae de duabus eius summitatibus metiuntur, pars nona reperta est eius spatii quod a summo uasis labro usque ad horae primae lineam continetur. Et ex hoc constitit quod in cursu solis unam temporis aequinoctialis horam faciat repetitus nouies orbis eius accessus, et quia conuersio caelestis hemisphaerii, peractis horis duodecim, diem condit, nouies autem duodeni efficiunt centum octo, sine dubio solis diametros centesima et octaua pars hemisphaerii aequinoctialis est. Ergo totius aequinoctialis circuli ducentesima sexta decima pars est. Ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
iis ortum equabilit̾ locatum est saxeum uas. in hęrisperii speciẽ cauata ami¬
uitione curuatirii. infra ꝑ lineas designato duodecim diei horarũ numero
qͣs stili ꝓminentis uibra cii transitu solis p̃tereundo distingint. hec est aũ
ut scimꝰ hinꝰ modiuasis officium. ut tanto tempore a pͥore eiꝰ extremitate
ad alteram uiq stilli umbra ꝑcurrat. quanto solmedietatem cęli abortu
in occasũ unꝰ scilicet heminperii comiersione metiur. Nam totiꝰ celi nitegͣ
connersio diem nocdemq conlioit & ibo constat quantũ iol icircuo
suo ineat: tantum in hoc uase umbram ieare. hinc gͥ ȩquabilit̃ collocato: circa
tempꝰ solis ortui ꝓpinquantis inhęsit diligens obseruantis intuitas. E cũ al
pͥunui solis radium quẽ de se emisit pͥma sũmitas orbis emergens umbra disti¬
n decidens nĩmitate curuam iabri emineiiam contetigit locus ipie qͥ um¬

Expanded text:
lis ortum, aequabiliter locatum est saxeum uas, in hemisphaerii speciem cauata amblis ortum, aequabiliter locatum est saxeum uas, in hemisphaerii speciem cauata ambitione curuatum, infra per lineas designato duodecim diei horarum numero quas stili prominentis umbra cum transitu solis praetereundo distinguit. Hoc est autem, ut scimus, huius modi uasis officium, ut tanto tempore a priore eius extremitate ad alteram usque stili umbra percurrat quanto sol medietatem caeli ab ortu in occasum, unius scilicet hemisphaerii conuersione, metitur. Nam totius caeli integra conuersio diem noctemque concludit, et ideo constat quantum sol in circulo suo, tantum in hoc uase umbram meare. Huic igitur aequabiliter collocato, circa tempus solis ortui propinquantis, inhaesit diligens obseruantis obtutus, et cum, ad primum solis radium quem de se emisit prima summitas orbis emergens, umbra, de stili decidens summitate, primam curui labri eminentiam contigit, locus ipse qui um
Abbreviated transcription (Latin):
Duplicatis gͥ illis qͣtragies octies centenis milib: erit integͤ diametros. celestiꝰ
curtuli. nonagies sexcies centenis milib stadiorũ. &e inuenta diametros fa¬
trũ secit. debes ter multiplicare adiecta parte septima nł sepe iã dictũ est
iita inuenies tociꝰ curuli ꝑ quẽ sol currit ambitũ stadiorũ habere trecenci¬
escentena milia. ⁊ insuꝑ centũ septnagiita milia. hiis dictis qͥb mensura
quã terix uł ambitus uł oiametros habet. s ⁊ circuli modus ꝑ quẽ sol currit
uł diametri eiꝰ ossenditur:. nc̃ quã solis ex̃ mensurã uł quẽ aomodũ illi pru¬
dentissimmi dep̃henderint inoicemꝰ. Nã sicut ex terrȩna umbra potuit curu
liꝑ qñe sol meat dep̾̃hendi magnitudo: ita ꝑ ipsũ circulũ insura solis inuen¬
ta est in hũc modũ ꝓcedentem inquisitionis ingenio. Eqͥnoctiali die ante so¬

Expanded text:
Duplicatis igitur illis quadragies octies centenis milibus, erit integra διάμετρος caelestis Duplicatis igitur illis quadragies octies centenis milibus, erit integra διάμετρος caelestis circuliτρον fecit debes ter multiplicare, adiecta parte septima, ut saepe iam dictum est; et ita inuenies totius circuli per quem sol currit ambitum stadiorum habere trecenties centena milia et insuper centum septuaginta milia. His dictis, quibus mensura quam terrae uel ambitus uel διάμετρος habet, sed et circuli modus per quem sol currit uel diametri eius ostenditur, nunc quam solis esse mensuram uel quemadmodum illi prudentissimi deprehenderint indicemus. Nam sicut ex terrena umbra potuit circuli per quem sol meat deprehendi magnitudo, ita per ipsum circulum mensura solis inuenta est, in hunc modum procedente inquisitionis ingenio. Aequinoctiali die, ante so
Abbreviated transcription (Latin):
diceum iilia ducenta qͥnqͣguita duo. Cũ gͣ tantũ ambitus teneat. sine dubio
octoguita milia stadiorum uł ñ multo ampliꝰ diametros habet. scd̃m tͥplicatio¬
nem cũ septimȩ partis adiectione quã suꝑiꝰ de diametro ⁊ circulo regłarit̾ di¬
xiius. &e qͥa ad efficiendam terreue unibre longitudinẽ ñ ambitus t̃rȩ s dia¬
metti mensura multiphicanda est. Ipsa est quã sursiĩ constat excrecere. sexagies
multiplicanda tibi erunt odogiita milia. q̃ terrȩ drametios habet. Quȩ fa¬
ciunt quadragies odies centena milia stadioꝵ eẽ a terra usq ad solis cur¬
currit ut centron locata est. Ergo mensura terrȩnȩ uibrȩ medietatem
diauietri celestis efficiet. Et si ab altera qͦ parte terrȩ par usq dundiam cir¬
culi iñsuram tendatur integra circuli ꝑ quẽ sol currit diametros inuenitun.

Expanded text:
diorum milia ducenta quinquaginta duo. Cum ergo tantum ambitus teneat, sine dubio diorum milia ducenta quinquaginta duo. Cum ergo tantum ambitus teneat, sine dubio octoginta milia stadiorum uel non multo amplius διάμετρος habet, secundum triplicationem cum septimae partis adiectione quam superius de diametro et circulo regulariter diximus. Et quia ad efficiendam terrenae umbrae longitudinem non ambitus terrae, sed diametri mensura multiplicanda est — ipsa est enim quam sursum constat excrescere — sexagies multiplicanda tibi erunt octoginta milia quae terrae διάμετρος habet, quae faciunt quadragies octies centena milia stadiorum esse a terra usque ad solis curcurrit ut centron locata est; ergo mensura terrenae umbrae medietatem diametri caelestis efficiet, et si ab altera quoque parte terrae par usque ad eundem circulum mensura tendatur, integra circuli per quem sol currit diametros inuenitur.
Abbreviated transcription (Latin):
dit diametros nuncupatun.Ita omĩs diametios cm̃euq obis tir pliciuor
ũ adicctione septimȩ pantis suȩ mensuram tacit careni qͦdͦ oebies ineidat
oest siuncias septem teneat diametri lougterdo: e uelis rea mosie eqrti hntias
cnicis euidenti l msq rationib ꝓbare possemus uinen neurme de ioris ousbi¬
tate atbitrareimir. ⁊ caueremus nisto ꝓlieius uolrmere eennsoeris cierens
aho s est qd uuibra terit qua soi post occasũ minseriore hemsedis curreus
slssu cogit eunnti. ex qua suꝑ terramtit ebscarttas qͥ nore uobictux. her¬
tenebras interram refundit ꝓdendũ est gͥ quanta diametros terrȩ sit. ut constet
qͥo possit sexagies multiplicata colligere Unde hiis p̃libatis: ad t̾ctatũ mensurũ
qͣs ꝓmisit oracio reuertatim. Euidentissimis &e indubitabilib dim̃sionib constat
uniu̾sȩ t̾rȩ ambitũ q̃ uł incolitur a qͥbcũq uł inhabitabilis iacet. habere sta¬

Expanded text:
ue orbis, triplicata cum adiectione septimae partis suae, mensuram facit circuli quo orbis includitur; id est, si uncias septem teneat diametri longitudo et uelis ex ea nosse quot uncias ricis euidentissimisque rationibus probare possemus, nisi et neminem de ipsis dubitare arbitraremur et caueremus iusto prolixius uolumen extendere. Scirrens sursum cogit emitti, ex qua super terram fit obscuritas quae nox uocatur, sextenebras in terra refundit. Prodendum est igitur quanta διάμετρος terrae sit, ut constet quid possit sexagies multiplicata colligere; unde, his praelibatis, ad tractatum mensurarum quas promisit oratio reuertatur. Euidentissimis et indubitabilibus dimensionibus constum, quae ubicumque uel incolitur a quibuscumque uel inhabitabilis iacet, habere sta
Abbreviated transcription (Latin):
uocauit. Cur uͦ itẽꝑacio intindi dictus sit.: racio in aꝑto est. Ita enĩ ñ solum
t̃ram. s ipsum qͦ cęlũ qd̾ uerȩ mundus uocatur. temꝑari a sole certissinĩ est.
ut extremitates eiꝰ quȩ auia solis longissimȩ recesserunt. omĩ careant bene¬
ficio caloris. ⁊iina frigoris ꝑpetuitate toꝵpescant. qd̾ insequentib aꝑtiꝰ explica¬
p̃dicatione. Phisici hoc maxime consequi in om̃i circa magnitudinẽ solis inqͥ¬
sicione uoluert̃. quanto maior possit eẽ quã terra Et erathostenes in libris dinĩ¬
sionũ sic ait. Mensura terrȩ sepcies ⁊ uicies multiplicata mensurã solis efficiet.

Expanded text:
uocauit. Cur uero et «temperatio» mundi dictus sit, ratio in aperto est. Ita enim non solum uocauit. Cur uero et «temperatio» mundi dictus sit, ratio in aperto est. Ita enim non solum terram, sed ipsum quoque caelum, quod uere mundus uocatur, temperari sole certissimum est, ut extremitates eius, quae a uia solis longissime recesserunt, omni careant beneficio caloris et una frigoris perpetuitate torpescant. Quod sequentibus apertius explica. Physici hoc maxime consequi in omni circa magnitudinem solis inquisitione uoluerunt, quanto maior possit esse quam terra, et Eratosthenes in libris dimensionum sic ait: «mensura terrae septies et uicies multiplicata mensuram solis efficiet»;
Abbreviated transcription (Latin):
stata racione ꝑ cȩlũ fieri uideniꝰ. diemn noctemq ⁊ inigrantes int̾ utrũq plixi
tatis brxuitatisq uices. & ceitis temporib equã utͥusq m̃surã dem ueris clem̃¬
tem tẽꝑiem: torridũ cancri ac leonis ȩstum: molliciem autumpnalis aurȩ uĩ
frigans nit̾ utͣmq temꝑien: omia hec solis cursus ⁊ racio dispensat. Iure gͦ cor cȩ¬
li dicitira ꝑ quẽ fiunt omĩa q̃ diuina racione fieri indemꝰ. Est . ihec causa ꝓpt̃
quam uire cor celi uocetur. qd̵ natura ignis semꝑ ĩ motu ꝑpetuoq agitatu est.
Solem aũt ignis ȩtherei fontem dictum cẽ retulimus. hoc est gͦ sol in ȩchere: qd̾
ĩ amuna cor. cuiꝰ ista natura est. neumquã cesset a motir. aut breuis eiꝰ quocũq
casu ab agitatione cessacio mox animal int̾imat. hec de eo qd̾ mundi mentẽ

Expanded text:
stata ratione per caelum fieristata ratione per caelum fieritatis brevitatisque vices et certis temporibus equam utriusque mensuram; deinde veris clementem temperiem torridum Cancri et Leonis estum, mollitiem autunnalis aure, vim frigoris inter utramque temperiem, omnia hec solis cursus et ratio dispensat. Iure ergo cor celi dicitur, per quem fiunt omnia, que divina ratione fieri videmus. Est et hec causa, propter quam iure cor caeli uocetur, quod natura ignis semper in motu perpetuoque agitatu est; solem autem ignis aetherii fontem dictum esse rettulimus; hoc est ergo sol in aethere quod in animali cor, cuius ista natura est ne umquam cesset a motu; aut breuis eius quocumque casu ab agitatione cessatio mox animal interimat. Haec de eo quod mundi mentem
Abbreviated transcription (Latin):
itdo umꝰ agendit ꝗd̵ ñc iolem uocamꝰ Uioes ut hec dnsintuo unt ẽ oĩĩ¬
sphȩrarũ lumen insole. S cicero sciens etiã ceteras stellas habere lumen suir solã¬
ꝙ iunã ut sepe iã diximꝰ ꝓpͥo carete obscuritatẽ desinitionis huiꝰ liqͥdiꝰ absoluen:
tontem cȩlestis ucis appellat. Dux gͦ est qͥa om̃s stellas luminis maiestate p̃cȩdit.
pͥnceps: qͥa ita enimet: ut ꝓpte̾a qd̾ talis solus appareat sol uocetur. Moderator reli¬
tur. Nã cerca spacii diffinitio est: ad quã cũ una quȩq erratica stella recȩdens:
a sole ꝑuenerit. tanquã tatra ꝓhibeatur accedere agi retro uidetur. Et rinsus
cum certam partẽ recȩdendo contigerit. ad directi cursus cosueta reuocatua. Ita
solis ins i potestas: motꝰ reliquorũ luminũ constituta dimensione moderatur
Meus inundi ita appellatur:. tit phisici eũ cor celi uocarent. In de minirũ qd̾ omĩaq̃

Expanded text:
do lumen accendit quod nunc solem uocamus.» Vides ut haec definitio uult esse omnisphaerarum lumen in sole; sed Cicero, sciens etiam ceteras stellas habere lumen suum, solamque lunam, ut saepe iam diximus, proprio carere, obscuritatem definitionis huius liquidius absoluens fontem caelestis lucis appellat. «Dux» ergo est, quia omnes luminis maiestate praecedit; «princeps», quia ita eminet ut propterea quod talis solus appareat, sol uocetur; «moderator relitur. Nam certa spatii definitio est ad quam cum unaquaeque erratica stella, recedens a sole, peruenerit, tamquam ultra prohibeatur accedere, agi retro uidetur, et rursus, cum certam partem recedendo contigerit, ad directi cursus consueta reuocatur. Ita solis uis et potestas motus reliquorum luminum constituta dimensione moderatur. «Mens mundi» ita appellatur ut physici eum cor caeli uocauerunt, inde nimirum quod omnia quae
Abbreviated transcription (Latin):
ioꝵ suoꝵ uentices currunt intelligant᷑ supra solem locate. Ciĩ uͦ ꝑinferi¬
Oa cõmeant circuloꝵ soleis suꝑior estimetur. Iuis gͦ qͥ spheras carũ sub sole
diperunt. hoc uisum est ex illo steltarũ cursu qͥ ĩunqea ut diximꝰ nidet ierio
qͥe uere uotabisior est qͥd t̃nbits apparent. Nã cũ suꝑiora tenent sag ĩ adii
oculitua ce ido psutasio ista cõualuit: ⁊ ab õib pene hic ords musũ recepiẽ aii
Perapncatior tam̃ obsermatio meliorẽ ordimne dep̃hendit quẽ p̃ter inda quie uisi s

Expanded text:
lorum suorum uertices currunt, intellegantur supra solem locatae, cum uero per inferilorum suorum uertices currunt, intellegantur supra solem locatae, cum uero per inferiora commeant circulorum, sol eis superior aestimetur. Illis ergo qui sphaeras earum sub sole dixerunt, hoc uisum est ex illo stellarum cursu, qui nonnumquam, ut diximus, uidetur inferio uere notabilior est quia tunc liberius apparent. Nam, cum superiora tenent, magis radiis occuluntur; et ideo persuasio ista conualuit, et ab omnibus paene hic ordo in usum receptus est. Perspicacior tamen obseruatio ueriorem ordine
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑagrandũ. Iam uͦ ita ueneri ꝗrnna est stella mercurii: & mencurio sol ꝓpmiq.
ut hĩ tres ꝗelum pari tẽporis spacio: idest anno plus mnuꝰ ue circtmeat. Io ⁊
cicero hos duos cursus comites solis uocanit. qͥa ĩ spacio pari lõge a se nunqͣm
dieb ipsa conficiat. Ioeo neq de triũ suꝑiorũ ordine q̃ maifestȩ clareq distin¬
guit. nnm̃sa distantia neq ae tunȩ regione q̃ ab omĩb multũ reresut est nt̾
ueteres aliqͣ dissensio. Horũ u t̾um sibi ꝑrrimorũ ueneris mereuri ⁊ solis drdi¬
nẽ uucinia confudit. d apõ alios nã ȩgyptioꝵ sollerciã racio ñ fugit ꝗ talis est.
Cntulas ꝑ quẽ sol discurrit a mercitrii cireulo ut inferior ambitri lri ꝙͦ scr¬
ꝑior ctulus ueneris conctudit. atq itasit. ut heȩ duȩ si llȩ cũ ꝑ siꝑiores crcu¬

Expanded text:
peragrandum. Iam uero ita Veneri proxima est stella Mercurii, et Mercurio sol propinquus, peragrandum. Iam uero ita Veneri proxima est stella Mercurii, et Mercurio sol propinquus, ut hi tres caelum suum pari temporis spatio, id est anno plus minusue, circumeant. Ideo et Cicero hos duos cursus comites solis uocauit, quia in spatio pari longe a se numquam nti octo diebus ipsa conficiat. Ideo neque de trium superiorum ordine, quem manifeste clareque distinguit immensa distantia, neque de lunae regione, quae ab omnibus multum recessit, inter ueteres fuit aliqua dissensio. Horum uero trium sibi proximorum, Veneris, Mercurii et solis, ordinem uicinia confudit, sed apud alios: nam Aegyptiorum sollertiam ratio non fugit, quae talis est. Circulus per quem sol discurrit a Mercurii circulo ut inferior ambitur; circulus Veneris includit, atque ita fit ut hae duae stellae, cum per superiores circu
Abbreviated transcription (Latin):
re cõmemoret. Ciceromi archimedes ⁊ chaldeorũ racio cõsentit. Piato egypcios
omñiũ phylosophos disciplinarũ parentes secutꝰ est. qͥ ita solem int̾ tuna ⁊ mer¬
curiũ locatam uoluit: ut racionẽ tam̃ ⁊ dep̃henderint ⁊ dixerint se scite. cur
a i̾mullis solsupͣ mercuriũ supͣq uenerẽ ẽẽ credatur. Nã tilli qͥ ita ęstunant. aspe¬
cie ueri ꝓcul aberrant. Opinionẽ uͦ istiꝰ ꝑmntationis huiꝰmodi racio ꝑsuasit. a
satuiti sphęra q̃ est pͥma de septẽ: usq ad spherã iouis a fũmo scd̾am int̾iecti spacii
tanta distantia est: ut rodiaci ambitũ suꝑior tͥgnnta annis. duodecĩ ũ annis subiec¬
la cõficiat. Rursus tantũ aioue pphera inantis recedit. ut eund̃e cins̃biennio ꝑ¬
agat. Uenꝰ aũt tanto est a regione martis niferior ut ei anuꝰ satis sit ad rodiacũ

Expanded text:
re commemoret. Ciceroni Archimedes et Chaldaeorum ratio consentit, Plato Aegyptios, re commemoret. Ciceroni Archimedes et Chaldaeorum ratio consentit, Plato Aegyptios, omnium philosophiae disciplinarum parentes, secutus est, qui ita solem inter lunam et Mercurium locatum uolunt ut rationem tamen et deprehenderint et edixerint cur a nonnullis sol supra Mercurium supraqueVenerem esse credatur: nam nec illi qui ita aestimant a specie ueri procul aberrant. Opinionem uero istius permutationis huius modi ratio persuasit. A Saturni sphaera, quae est prima de septem, usque ad sphaeram Iouis, a summo secundam, interiecti spatii tanta distantia est ut zodiaci ambitum superior triginta annis, duodecim uero annis subiecta conficiat. Rursus tantum a Ioue sphaera Martis recedit ut eundem cursum biennio peragat. Venus autem tanto est regione Martis inferior ut ei annus satis sit ad zodiacum
Abbreviated transcription (Latin):
diei. ⁊ dũ inipso signo occidit mox oritur aries inqͦ sol ante sex m̃ses occidẽ sole¬
bat. Io̾o aũt occasũ magis eiꝰ quã ortĩ elegimꝰ ꝓponendũ qͥr signa posteriora pꝰ oc¬
casũ nidentur. ⁊ dñ ad hȩc ꝙ̃ sole mergente inideri solent. solem rdire monstramꝰ.
sine dubuio eũ cõtrario motu recedere quã celũ mouet᷑ ostendimꝰ. hȩc aũt q̃ de sole
ac luuia diximꝰ. etiã qͥnq stellarũ recessũ assiguare sussiciant. Pari em̃ racione in
posteriora signa ingrando sẽꝑ inundanȩ uolubilitati: cõtraria recessione uer¬
santur. hiis assertis. de spherarii cedine pauca dicenda sunt. inquo dissentire
a platone cicero uideri potest. cũ hic solis sphȩram qͣrtã de septẽ idest ĩ medio
locatã dicat. plato a lia sursũ secimidã. hoc est int̾ septẽ a sũmo locũ sextũ tene¬

Expanded text:
diei, et dum in ipso signo occidit, mox oritur Aries, in quo sol ante sex menses occidere solediei, et dum in ipso signo occidit, mox oritur Aries, in quo sol ante sex menses occidere solebat. Ideo autem occasum magis eius quam ortum elegimus proponendum, quia signa posteriora post occasum uidentur, et dum ad haec quae sole mergente uideri solent solem redire monstramus, sine dubio eum contrario motu recedere quam caelum mouetur ostendimus. Haec autem quae de sole ac luna diximus, etiam quinque stellarum recessum adsignare sufficient. Pari enim ratione in posteriora signa migrando semper mundanae uolubilitati contraria recessione uersantur. His adsertis, de sphaerarum ordine pauca dicenda sunt, in quo dissentire a Platone Cicero uideri potest, cum hic solis sphaeram quartam de septem, id est in medio locatam, dicat, Plato a luna sursum secundam, hoc est inter septem a summo locum sextum tene
Abbreviated transcription (Latin):
canistũc qͥa inituꝰtauro est. ñ uidetur. tetus lucis ꝓpinqͥtate. & hoc est qd̾ uirgiliꝰ
ait. Candidꝰ auratis aꝑit cũ comib annũ: taurꝰ ⁊ adu̾so cȩdens canis occidit astro
enĩ uult intelligi tauro oriente cũ sole mox ĩ occas fieri cancer qͥ ꝓximꝰ tauro est.
s occidere eũ dixit. tauro gestante solem. qͥa tc̃ incipit ñ inderi sole incino. łũcta¬
ñ occidente sole libra adeo suꝑior inuenit᷑ ut totꝰ scorpiꝰ ortꝰ appareat. Genum uͦ
uicini tc̃ uident᷑ occasui. Rnriꝰ pꝰtauri mensem gemini ñuident᷑. qd̾ in eos solem
iigͣsse sigificat. Pbst gemimos recedit in cancrũ. ⁊ tt̃ cũ occidit: mox libra ĩ medio
cȩlo uidetira. Adeo constat solem tͥb sigins ꝑactis idest ariere ⁊ tauro ⁊ gemiinis: ad
medieta tẽ hemisperii ircessisse. Demiq pꝰ tres m̃ses soquentes. tͥbꝰ signis q̃ secunt᷑ e¬
mensis cancrũ dico leonẽ ⁊ uirginem: muenit᷑ in libra q̃ rirsus equat noctem

Expanded text:
us lucis propinquitate. Et hoc est quod Vergilius ait: candidus auratis aperit cum cornibus annum Taurus et aduerso cedens Canis occidit astro. Non enim uult intellegi, Tauro oriente cum sole, mox in occasu fieri Canem qui proximus Tauro est, sed occidere eum dixit Tauro gestante solem, quia tunc incipit non uideri sole uicino. Tunc tamen, occidente sole, Libra adeo superior inuenitur ut totus Scorpius ortus appareat, Gemini uero uicini tunc uidentur occasui. Rursus, post Tauri mensem, Gemini non uidentur, quod in eos solem migrasse significat. Post Geminos recedit in Cancrum, et tunc, cum occidit, mox Libra in medio caelo uidetur. Adeo constat solem tribus signis peractis, id est Ariete et Tauro et Geminis, ad medietatem hemisphaerii recessisse. Denique, post tres menses sequentes, tribus signis quae sequuntur emensis — Cancrum dico, Leonem et Virginem —, inuenitur in Libra, quae rursus aequat noctem
Abbreviated transcription (Latin):
na si uere ince lucet aliena sequentia docebinit. hȩc cũ scipionis obtutus ñ sine ad¬
miracione ꝑcurrens ad t̾ras usq flirisset ⁊ illic familiaris hessset rursus
ani monitu adsuꝑiora reuocatꝰ est. ipsñ a cęli exordio sphęrarũ ordinẽ in hȩc u̾¬
ua monstrantis. Nouem tibi orbib uł potiꝰ globis conexa sunt om̃ia. Quoꝵ unuᷤ
est celestis extimus qͥ reliqͦs om̃s compleditur. sumꝰ ipse d̾s̃ ancens ⁊ continens
o̧icios inqͦ sunt infiri illi qui uoluuntur stellarũ cursus sempiterni. Hinc

Expanded text:
na, si uere luce lucet aliena, sequentia docebunt. Haec cum Scipionis obtutus non sine adna, si uere luce lucet aliena, sequentia docebunt. Haec cum Scipionis obtutus non sine admiratione percurrens ad terras usque fluxisset et illic familiaris haesisset, rursus aui monitu ad superiora reuocatus est, ipsum a caeli exordio sphaerarum ordinem in haec uerba monstrantis: «Nouem tibi orbibus uel potius globis conexa sunt omnia, quorum unus est caelestis extimus qui reliquos omnes complectitur, summus ipse deus, arcens et continens ceteros, in quo sunt infixi illi qui uo
Abbreviated transcription (Latin):
cum solis ponctum sit. qd̾ pars eẽ ñ possit. sine cõtatione iudicis: solem constat
t̾ra ẽẽ maiorem. si maior est pars eo qd̾ partis nom̃ nimia sinbreuitate ñ capiat.
Uerũ solis curo suꝑiorũ stellarum curcos: certũ est ẽẽ maiores si co qd̾ c̃otinetur id
qd̾ cõtinet inauis est. cũ hic sit celestiũ sphȩrarũ ordo: iit asuꝑiore una quȩꝙ infe¬
ferior ambiatum. Unde ⁊ lunȩ sphęram qͣsi acȩlo ultinã ⁊ nicinã t̾rȩ inininã
dixit. cñ terra ipsa in ꝑunctũ quasi uere ĩa postreiia oesiciat. Si gͦ stellarum
mmꝑiorũ cici ut diximuis circo solis sunt gͣndiores: singulȩ aut̃ huiꝰ t̃ maguitu¬
ainis nt ad cucum ima q̃q sũ modũ partis obtineat. sine dubio singłe t̾ra sũt
ampliores. quã ao solis cireumi qͥ suꝑiorib minor est punctum cẽ p̃diximꝰ. de lu¬

Expanded text:
cum solis punctum sit, quod pars esse non possit, sine cunctatione iudicii solem constat cum solis punctum sit, quod pars esse non possit, sine cunctatione iudicii solem constat terra esse maiorem, si maior est pars eo quod partis nomen nimia breuitate non capiat. Verum solis circo superiorum stellarum circos certum est esse maiores, si eo quod continetur id quod continet maius est, cum hic sit caelestium sphaerarum ordo, ut a superiore unaquaeque inferior ambiatur. Vnde et lunae sphaeram, quasi a caelo ultimam et uicinam terrae, minimam dixit, cum terra ipsa in punctum quasi uere iam postrema deficiat. Si ergo stellarum superiorum circi, ut diximus, circo solis sunt grandiores, singulae autem huius sunt magnitudinis ut ad circum unaquaeque suum modum partis obtineant, sine dubio singulae terra sunt ampliores, quam ad solis circum, qui superioribus minor est, punctum esse praediximus. De lu
Abbreviated transcription (Latin):
ñ qnẽ doctrina phiylosoplnȩ supͣ hominẽ umino uere hominẽ fecit supicatt. po¬
test stelłã unã omi terra ẽc̃ maiorem. cũ uulgo singulȩ tux facis unius flamã
eqͣre posse uideantur. Ergo nc̃ earũ uere magnitudo asserta creditur si maiores
singłas quã est om̃is t̾ra cõstiterit. qd̾ hoc in obo licebit recognoscas. Eunctum
dixerunt eẽ geonietrȩ qd̃ ob incõprehensibilem breuitatẽ su in partes diui¬
di ñ possit. nec ipsum pars aliqua s tantũmodo signũ eẽ icacire uonce ren᷑¬
ao maguitudinẽ enti ꝑquẽ sol uolutur puncdi modũ obtiuere aocuerunt¬
S olaut̃ quanto minor sit cnro ꝓprio dep̾hensũ est. Manifestissiis eui duñsionũ
rationib constat mensuram solis ducentesimã sextam deciinã partẽ baliere ma¬
gnatudinis cuer ꝑ qn̾e sol ipse discurrit. Cũ gͦ sol ad circũpars certa sit t̾ra uͦ ad cir¬

Expanded text:
nisi quem doctrina philosophiae supra hominem, immo uere hominem fecit, suspicari ponisi quem doctrina philosophiae supra hominem, immo uere hominem fecit, suspicari potest stellam unam omni terra esse maiorem, cum uulgo singulae uix facis unius fiammam aequare posse uideantur? Ergo tunc earum uere magnitudo adserta credetur, si maiores singulas quam est omnis terra constiterit. Quod hoc modo licet recognoscas. Punctum dixerunt esse geometrae quod ob incomprehensibilem breuitatem sui in partes diuidi non possit, nec ipsum pars aliqua, sed tantummodo signum esse dicatur. Physici tead magnitudinem circi per quem sol uoluitur puncti modum obtinere docueruntSol autem quanto minor sit circo proprio deprehensum est. Manifestissimis enim dimensionum rationibus constitit mensuram solis ducentesimam sextam decimam partem habere magnitudinis circi per quem sol ipse discurrit. Cum ergo sol ad circum pars certa sit, terra uero ad cir