comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ulud ipsum interuis ubi archa erat.
adhibita. sane differentia cũ ait. unde
mnnotescã tͥ inde. Sic enim dixerat pri¬
mum deꝓpiciatorio qͦd utiq intus
ẽid÷ intra uelum supra archam.
Quid ẽ qͦd besalehel cum iub̃et cxxui.
adhiberi oꝑib tab̃nacłi faciendis dix.
eũ se repleuisse spũ diuino sapientiȩ
et intellectus & scientiȩ inomni oꝑe
excogitare. et architectonarii &cȩtera.
utrum sp̃c scĩ muneri etiã ista oꝑa
tribuenda sunt quȩ ꝑtinere adopifi¬
cium uidentur. an ethoc significati¬
ue dictũ ẽ utea ꝑtineant addiuinũ
spmn sapientiȩ et intellectus et sci¬
entiȩ quȩ his reb significantur: t̾am̃¬
etiam hic cũ spũ repletus dicatur iste
diuino sapientiȩ & intellectus & scien¬
do p̃ciꝑet ait destam̃tum et̾irum inme.
et filiis isrł. ñ ait inter me et filios isrł.
uniũsum populũ suũ dic̃. id÷ semen
spm̃. Nam si isrł non eẽt dicendus nisi

Expanded text:
illud ipsum interius ubi arca erat illud ipsum interius ubi arca erat adhibita sane differentia cum ait: unde innotescam tibi inde. sic enim dixerat primum de propitiatorio, quod utique intus est, id est intra uelum super arcam. Quid est quod Beselehel cum iuberet adhiberi operibus tabernaculi faciendis, dixit eum se repleuisse spiritu diuino sapientiae et intellectus et scientiae in omni opere excogitare et architecto nari et cetera? utrum spiritus sancti muneri etiam ista opera tribuenda sunt, quae pertinere ad opificium uidentur? an et hoc significatiue dictum est, ut ea pertineant ad diuinum spiritum sapientiae et intellectus et scientiae, quae his rebus significantur? tametiam hic cum spiritu repletus dicatur iste divino sapientiae, et intellectus, et sciendo praeciperet, ait, Testamentum aeternum in me et filiis Israel; non ait, inter me et filios Israel? universum populum suum dicit, id est, semen um; nam si Israhel non esset dicendus nisi
Abbreviated transcription (Latin):
fecent. uł cuiqͣm hinc dederit exterȩ
nationi. ac ꝑhoc qͦd ait scĩficatio erit
uob cũ hoc ppło isrł uniu̾so dici uib
ñuideo qͥd intelligam ñ qͥa licebat eiᷤ
qͣndo ueniebant c̃ suis qͥsq munerib
tang̾e tab̾nacłm. et tangendo scifica¬
bantur ꝓpter illud oleum qͦ cunda
ꝑuncta sunt. ethinc dictum omnis
qͥ tangit scĩficabitur ñ tam̃ sic quẽad¬
modum sacerdotes qͥ etiam ut sacerdo¬
cio fungerentur unguebantur exillo.
rio more coct̾um opꝰ unguentarii non
ideo putare debemꝰ unguentũ fieri un
de aliqͥd unguatur s utdictum ẽ tymi¬
lama uel incensum qͦd imponat᷑ illi al¬
tari iiensi uͥñ licebat sacrificari &
testimonia intab̾naculo testimonii un¬
de innotescam tͥ inde. scm̃ scõꝵ erit
uob̾ incensum. Ecce uterum hoc incen¬
sum quia intus ponebatur ialtari in
censi qͦd intus erat scm̃ scõrum dicitur
ettab̾naculum testimonii ꝓpriȩ dicit᷑

Expanded text:
nfecerit, vel cuiquam hinc dederit exterae nfecerit, vel cuiquam hinc dederit exterae nationi. Ac per hoc quod ait, Sanctificatio erit vobis, cum hoc populo Israel universo dici jubeat, non video quid intelligam, nisi quia licebat eis, quando veniebat cum suis quisque muneribus, tangere tabernaculum; et tangendo sanctificabantur propter illud oleum, quo cuncta peruncta sunt; et hinc dictum, Omnis qui tangit sanctificabitur: non tamen sic quemadmodum sacerdotes, qui etiam ut sacerdotio fungerentur, ungebantur ex illo.rio more coctum opus unguentarii: non ideo putare debemus unguentum fieri, id est unde aliquid ungatur, sed ut dictum est thymiama, vel incensum quod imponatur illi altari incensi, ubi non licebat sacrificari, et testimonia in tabernaculo testimonii, unde innotescam tibi inde. Sanctum sanctorum erit vobis incensum. Ecce iterum hoc incensum, quia intus ponebatur in altacensi quod intus erat, sanctum sanctorum dicitur; et tabernaculum testimonii proprie dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
tange. si tam̃ ñlicebat tang̾e ppło tab̾¬
nacłm qͣndo afferebant. hostias ułque¬
cũq abeis oblata offerebant᷑ dõ. Nam
consequent ñsolis sacerdiotib neq so¬
lis leuitis dicendũ ammonet qͦdait ad
moysen. et filiis isrł loquere dicens. utiq
filus ifrł. totus ille populus erat. Iubet
autẽ illis dici oleũ lintpo unctionis
scm̃ ert hoc uob̃ inꝓgenies ur̃as super
carnẽ hominis ñlinietur. et scđm cõ¬
positionẽ hanc ñfacietis uob̃ intpsis
similit. scm̃ ẽ et scĩficatio erit uobisqͥ
cumq fecerit similit. et qͥcumq dabit
deeo extere nationi interibit de ppło
suo. Iubet gͥ ñsolis sacerdotib s uniũ¬
so ppło isrł ut non faciant tale ungu¬
entũ inusus humanos. hoc ẽ enim
qͦd ait suꝑ carnẽ hominis ñlinietur.
rohibet gͦ simile fieri inuss suos. et in¬
tenitum minat᷑ si qͥs qͣm similit̃ fec̾it
id÷ unguentũ adusus suos similec̃¬

Expanded text:
tangere, si tamtangere, si tamrnaculum, quando afferebant hostias, vel quaecumque ab eis allata offerebantur Deo. Nam consequenter non solis sacerdotibus neque solis Levitis dicendum admonet, quod ait ad Moysen, Et filiis Israel loqueris dicens: utique filii Israel totus ille populus erat; jubet autem illis dici, Oleum linitio unctionis, sanctum erit hoc vobis in progenies vestras: super carnem hominis non linietur, et secundum compositionem hanc non facietis vobis ipsis similiter. Sanctum est, et sanctificatio erit vobis. Quicumque fecerit similiter, et quicumque dabit de eo extera nationi, interibit de populo suo. Jubet igitur non solis sacerdotibus, sed universo populo Israel, ut non faciant tale unguentum in usus humanos. Hoc est enim quod ait, super carnem hominis non linietur. Prohibet ergo simile fieri in usus suos, et interitum minatur si quisquam similiter fecerit, id est, unguentum ad usus suos simile co
Abbreviated transcription (Latin):
corũ nisi quia iubet eos aliquando insitati &
cõputari id÷ numerari. qͦd indauid ꝓpt̾ea
iundicatũ intelligendũ ẽ qͥa ds̃ ñ uis¬
scrat. Aduertendũ ẽ & nõtan xxxiii.¬
dum quẽ admodũ unguento crisma¬
tis omĩa iussit ungi. tab̃nacłm scili¬
cet etea quȩ mnillo erant. & deinde eit
scã scõrum omnia scilicet cũ fueruit
uncta erunt scã scõꝵ. Quid gͥ dista¬
bit int̃ illa interiora que uelo tegunt᷑
& cȩdera. si omnia cũ uncta fuerint
erunt scã scõrum diligentiꝰ requiren¬
dũ. hec tam̃ notanda credimus ubi
etiam meminerimꝰ sic̃ deillo altari
sacrificioꝵ qͦd post unctionẽ appel¬
lan uoluit scm̃ scĩ. continuo dictũ
ẽ. omĩs qͥtangit illud scĩficabit᷑ ita
deominib postea que deillo ungu¬
ento uncta dicta sunt scã scõꝵ eadẽ
sententia subsecuta ẽ ut duceret᷑ oĩs
qͥ tangit ea scĩficabitur. qͦd duobus
modis intelligi potest. siue tangendo
scĩfic abitur: siue scĩficabit᷑ ut ei liceat

Expanded text:
isitari et conputari, id est numerari? quod in Dauid propterea uindicatum intellegendum est, quia deus non iusserat. Aduertendum est et notandum quemadmodum ungento chrismatis omnia iussit ungi, tabernaculum scilicet et ea quae in illo erant, et deinde erunt sancta sanctorum. omnia scilicet cum fuerint uncta, erunt sancta sanctorum. quid igitur distabit iam inter illa interiora, quae uelo teguntur, et cetera, si omnia cum uncta fuerint erunt sancta sanctorum, diligentius requirendum; haec tamen notanda credidimus. ubi etiam meminerimus: sicut de illo altari sacrificiorum, quod post unctionem appellari uoluit sanctum sancti, . continuo dictum est: omnis qui tangit illud, sanctificabitur, ita de omnibus postea, quae illo ungento uncta dicta sunt sancta sanctorum, eadem sententia subsecuta est, ut diceretur: omnis qui tangit ea, sanctificabitur. quod duobus modis intellegi potest: siue tangendo sanctificabitur siue sanctificabitur, ut ei liceat
Abbreviated transcription (Latin):
euis. tunc innocens eris aiuramento meo.
uel uiratione mea.greci habent amale¬
dicto meo. orcos enum dicitur uiratio¬
cathara maledictum. unde etcatharos
maledictus. uel epicataratos dicitur. ꝓ¬
inde oritur questio quomͦ ula iuratio
maledictum possit intelligi. nͥ quia ma¬
ledictus ẽ qui contra iurationẽ fecerit.
Si gͦ facitis misccłiam et iusticiã .lxui.¬
ad dominum meum renunciate mͥ.
ouo uia quȩ assiduȩ ponunt᷑ inaliis
scĩs scripturis. & maximȩ inpsalmis
miscłia et iusticia. Tantundẽ enĩ ua¬
lũ miscdłia et ueritas. hinc iã apparet
cȩperunt. Et ecce rebecca incon .ixuii.¬
spectu tuo accipiens recurre et sit uror
filii domini tui quemadinodum lo

Expanded text:
ejus, Tunc innocens eris a juramento meo, ejus, Tunc innocens eris a juramento meo, vel, juratione mea; grdicto meo; opxo? enim dicitur iuratio, apa maledictum: unde et xatapotto; maledictus uel aixaTapatoc dicitur. proinde oritur quaestio, quomodo illa iuratio maledictum possit intellegi, nisi quia maledictus est qui contra iurationem fecerit. Si ergo facitis misericordiam et iustitiam ad dominum meum, renuntiate mihi. duo illa quae assidue ponuntur in aliis sanctis scripturis, et maxime in Psalmis, misericordia et iustitia — tantundem enim ualet misericordia et ueritas — hinc iam adparere coeperunt. Ecce Rebecca in conspectu tuo, accipiens recurre; et sit uxor fi
Abbreviated transcription (Latin):
Seruus abrahȩ narrans quȩ sibi . lxiiii.
mandata fuerant adomino suo dicit.
eum sibi dirisse. non sumes uxorem fi¬
lio meo afiliab cananeorum. int̃ quas
ego habito interra eoꝵ. s indomum
pat̾s mei ibis. & intribuum meam:
sumes uxorem filio meo inde ⁊ cȩtera
ilegantur quẽ admodum illi manda¬
ta sint. sentencia eadẽ repperitur uer¬
ba uͦ non omnia uel ipsa uel ita dicta
sunt. qͦd ammonendum putaui ꝓpĩ
stultos et indoctos homines qui euuan¬
głistis hinc calumpniantur qͦd iali¬
quib uerbis ñ omnimodo conueni¬
unt qͣmuis reb atq sentenciis omni¬
no ñ discrepant. Certe enim istum li¬
brum unus homo scripsit qͥ ea quȩ su¬
pra dix̃ cum mandaret abrahã uel
reliqua sic ponere potuit si adrem
ꝑtinere iudicaret. cum ueritas narratio¬
nis exigitur nͥ ut rerum sententiarũq
sit quib uoluntas ꝓpter qͣm intimandã
abrahȩ quȩ sibi mandauerat dominꝰ

Expanded text:
Seruus Abrahae narrans quae sibi Seruus Abrahae narrans quae sibi mandata feum sibi dixisse, Non sumes uxorem filio meo a filiabus Chananaeorum, inter quos ego habito in terra eorum; sed in domum patris mei ibis, et in tribum meam, et sumes uxorem filio meo inde: et caetera si legantur quemadmodum illi mandata sint, sententia eadem reperitur; verba vero non omnia, vel ipsa, vel ita dicta sunt. Quod admonendum putavi propter stultos et indoctos homines, qui Evangelistis hinc calumniantur, quod in aliquibus verbis non omni modo conveniunt, quamvis rebus atque sententiis omnino non discrepent. Certe enim istum librum unus homo scripsit, qui ea quae supra dixit cum mandaret Abraham, vel relecta sic ponere potuit, si ad rem pertinere judicaret, cum veritas narrationis exigitur, nisi ut rerum sententiarumque sit, quibus voluntas, propter quam intimandam Abrahae quae sibi mandaverat dominus
Abbreviated transcription (Latin):
ud hec obseruare quȩ ita fiunt qͦd mi¬
ra non sint sedaconiectorib suꝑsticio¬
sa uanitate interpretantur: sed hoc
ipsum etiam qͦd mirum aliquid po¬
stulatur quo significetur qͦd qͥsq uult
nosse. utrum audendum sit ñparua
questio ẽ. Eo namq ꝑtinet qͦd dicunt᷑
qui hoc non recte faciunt temptare
dominum. Nam ipse dominus cũ adia¬
bolo temptaret᷑. Testimonium de scrip¬
turis adhibuit. nontemptabis dñm
dm̃ tuum. Suggerebatur enim tãqͣm
homini ut signo aliquo exploraret
ipse qͣntus eẽt. id ÷ qͣm multum apud
dm̃ posset. qͦd uiciose fit cum fit abhoc
autem discernitur qͦd gedeon fecit pu¬
gnȩ imminente periculo: consultacio
quippe illa magis qͣm temptacio dĩ fu¬
it unde et achat apud ysaiã timet si¬
gnum petere ne dm̃ temptare iudeat᷑.
cum hoc eum dominus ammoneat
ꝑꝓpħam. credo existimans qͦd abipso
ꝓpħa exploraretur utrum p̃cepti me¬
mor esset qͦ temptare dm̃ ꝓhibemur.

Expanded text:
ud ea obseruare, quae ita fiunt, ut miud ea obseruare, quae ita fiunt, ut mira non sint, sed a coniectoribus superstitiosa uanitate interpretentur. sed hoc ipsum etiam quod mirum aliquid postulatur, quo significetur quod quisque uult nosse, utrum audendum sit non parua quaestio est. eo namque pertinet, quod dicuntur qui hoc non recte faciunt tentare dominum. nam ipse dominus, cum a diabolo tentaretur, testimonium de scripturis adhibuit: non tentabis dominum deum tuum. suggerebatur enim tamquam homini, ut signo aliquo exploraret ipse quantus esset, id est quam multum apud deum posset: quod uitiose fit, cum fit. ab hoc autem discernitur quod Gedeon fecit pugnae imminente periculo; consultatio quippe illa magis quam tentatio dei fuit. unde et Achaz apud Esaiam timet signum petere. ne deum tentare uideatur, cum hoc eum dominus admoneat per prophetam, credo, existimans quod ab ipso propheta exploraretur utrum praecepti memor esset. quo tentare deum prohibemur.
Abbreviated transcription (Latin):
exhibentes ydolis quȩ debent᷑ dõ nec mo¬
ueat quod alio loco inquadã scriptura
ꝓhibet angłs hominẽ adorare se. et am¬
monet ut dñs pocius adoretur. Talis e¬
nun apparuerat angłs ut ꝓdõ posset
adorari. et ideo fuerat corrigendus ado¬
ratur. Quod abrahã iubet puero . Lxii.¬
suo ut manum suam ponat subeius fe¬
more. & sic eum adiurat ꝑdomurũ dm̃i
celi. & dominum derrȩ. solet imperitos
mouere:nonattendentes magnã istã
decxp̃o exstitisse ꝓpħiam qͦd ipse dñs¬
turus eẽt qͦd de illo femore ꝓpagata ẽ.
Querendum quo differant augũ .lxiii.¬
rationes illicite abilla petitione signi
qua petiuit seruus abrahȩ ut ei deus
ostenderet ipsam ẽẽ futurã uxorẽ dñi
sui ysaac. aqua cum petuusset ut bi¬
beret diceretur illi bibe. et tu etadaqua¬
bo calnelos tuos quoadusq bibere de¬
sinerent. aliud ẽ eni i mirum aliqͥd
petere qͦd ipso miraculo signum sit ali¬

Expanded text:
exhibentes idolis, quae debetur Deo. Nec moexhibentes idolis, quae debetur Deo. Nec moveat quod alio loco in quadam Scriptura prohibet angelus hominem adorare se, et admonet ut Dominus potius adoretur . Talis enim apparuerat angelus ut pro Deo posset adorari; et ideo fuerat corrigendus adorator. Quod Abraham iubet puero suo, ut manum suam ponat sub eius femore, et sic eum adiurat per dominum deum caeli et dominum terrae, solet inperitos mouere non adtendentes magnam istam de Christo extitisse prophetiam, quod ipsturus esset, quae de illo femore propagata est. Quaerendum quo differant augurationes inlicitae ab illa petitione signi, qua petiuit seruus Abrahae, ut ei deus ostenderet ipsam esse futuram uxorem domini sui Isaac, a qua cum petisset, ut biberet, diceretur illi: bibe et tu, et adaquabo camelos tuos quoadusque bibere desinent. aliud est enim mirum aliquid petere, quod ipso miraculo signum sit, ali
Abbreviated transcription (Latin):
dominus ñr adomino nr̃o pluisse in¬
telligatur filius apatre. Quod in .Lx.¬
his quos nunciauerunt abrahȩ natos
ẽẽ filios eius nominatur et cam pater
sẏrorum. nonutiq qui nunciauerunt.
nunciare patrem sẏrorum potuerũt.
exorigine quippe illius syrorum genꝰ
longe postea ꝓpagatũ ẽ. s dictum est
aꝑsona scribentis. qui post omnia illa
tempora hec scribendo narrauit quẽ¬
ad modum supra diximꝰ deputeo ui¬
rationis. Exurgens autẽ abrahã .Lxi.¬
adorauit populum derrȩ. Queritur qͣm᷑
scͥptum sit dominum dm̃ tuũ ad orabis
& illi soli seruies cum abraham sic ho¬
norauit populum quendam gentium
ut etiam adoraret.s: anĩaduertendum
ẽ incodem precepto non dictũ dnm̃n dm̃
tuũ solum adorabis. sic̃ dictũ ẽ. et illi so¬
li seriues qͦd ẽ grece. a at pricie. Talis enĩ
seruitus ñ nͥ dõ debetur: unde dampnan¬
tur ẏdolatre id÷ euismodi seruitutem

Expanded text:
dominus noster a domino nostro pluisse indominus noster a domino nostro pluisse intellegatur, filius a patre. Quod in his, quos nuntiauerunt Abrahae natos esse filios fratri eius, nominatur et Camuel pater Syrorum, non utique illi, qui nuntiauerunt, nuntiare patrem Syrorum potuerunt; ex origine quippe illius Syrorum genus longe postea propagatum est. sed dictum est a persona scribentis, qui post omnia illa tempora haec scribendo narrauit, quemadmodum supra diximus de puteo iurationis. Exsurgensautem Abrahamadorauit populum tescriptum sit, Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli servies ; cum Abraham sic honoraverit populum quemdam gentium, ut etiam adoraret. Sed animadvertendum est in eodem praecepto, non dictum, Dominum Deum tuum solum adorabis, sicut dictum est, Et illi soli servies, quod est graece λατρεύσεις. Talis enim servitus nonnisi Deo debetur. Unde damnantur idololatrae, id est, ejusmodi servitutem
Abbreviated transcription (Latin):
tur. sic̃ inꝓpħis etiam solet. nã inconse¬
quentib hoc magis uidetur apparere uͥ
legitur. iuocauit angls dñi abraham
iterũ decelo. dicens. ꝑ me met ipsũ iurauidic̃
dominus. non facile enim inuenit᷑ do¬
suum dominum. illo presertim tẽpore
ante qͣm sumeret carnem. Nam scom
id qͦd formam serui accepit. ñ incongru¬
enter hoc dici uidetur. Nã scdm huiꝰ
rei futurȩ ꝓpħiam illud ẽ inpsalmo. do¬
minus dixit adme filius meus estũ. nã
neq inipso euuangelista facile inueni¬
mus arp̃o dñi patrem dominum appel¬
latum qͦd eius dominꝰ eẽt qͣmuis dõ¬
minum inueniamus illo loco uͥ ait
ado ad patrem meum. et patrem ur̃m.
deum meum. et dm̃ ur̃m. Quod autẽ
scͥptum ẽ. dixit dominus dño. adipsũ
qͥ loquebatur refertur. id÷. Dixit dñs
domino meo.pater scilicet filio:⁊pluit
dominus adomino. qui scribebat dir̃
ut dominus euis adomino eius id est

Expanded text:
tur, sicut in prophetis etiam- solet. nam in consetur, sicut in prophetis etiam- solet. nam in consequentibus hoc magis uidetur adparere ubi legitur: et uocauit angelus domini Abraham iterum de caelo dicens: per me ipsum iuraui, dicit dominus. non facile enim inuenitur dosuum dominum illo praesertim tempore, antequam sumeret carnem. nam secundum id, quod formam serui accepit, non incongruenter hoc dici uidetur. nam secundum huius rei futurae prophetiam illud est in psalmo: dominus dixit ad me: filius meus es tu. nam neque in ipso euangelio facile inuenimus a Christo deum patrem dominum appellatum, quod dominus eius esset; quamuis deum inueniamus illo loco, ubi ait: uado ad patrem meum et patrem uestrum, deum meum et deum uestrum. quod autem scriptum est: dixit dominus domino meo, ad ipsum qui loquebatur refertur, id est: dixit dominus domino meo, pater scilicet filio, et "pluit dominus a domino" qui scribebat dixit, ut dominus eius a domino eius, id est
Abbreviated transcription (Latin):
locutionis ut sciat dictum ẽẽ ac si diceret᷑
eidem innotescant. Uox angłi de .Luiii.¬
celo adabraham ne inicias manũ inpuie¬
rum. neq facies ei quicqͣm. mͦ enĩ cogno¬
ui qm̃ times d̃m tu: etiã ista questio si¬
mili locutione soluitur: hoc ẽ enĩ nunc
cognoui qm̃ times dm tu. qͦd significat
nc̃ te feci cognoscere: inconsequentibus
autẽ hoc genus locutionis euident̃ ap¬
paret ubi dicitur et uocauit abraham
nomen loci illius dñs uidit. ut dicant
hodie in monte dñs apparuit. uidit ꝓ
qͦd efficitur. sicut frigus pigrum quod
pigros facit. Et non peꝑcisti filio .Lix.¬
tuo dilecto ꝓpter me: numquid abrahã
ꝓpter angłm non pepercit filio suo.⁊
non ꝓpter dm : aut gͦ angłi nomine do¬
minus xp̃s significatus ẽ. qui sine du¬
bio ds ẽ. et manifeste aꝓpħa dictus.
magni consilii angłs. aut qͦd ds̃ erat
inangło. et exꝑsona dĩ angłs loqueba¬

Expanded text:
locutionlocutioneidem innotescant. Vox angeli de caelo ad Abraham: ne inicias manum in puerum neque facias ei quidquam; modo enim cognoui quoniam times deum tu. etiam ista quaestio simili locutione soluitur; hoc est enim: nunc cognoui, quoniam times deum tu, quod significat: "nunc te feci cognoscere". in consequentibus autem hoc genus locutionis euidenter adparet, ubi dicitur: et uocauitAbraham nomen loci illius "dominus uidit", ut dicant hodie: in monte dominus adparuit. "uidit" quod efficitur, sicut frigus pigrum quod pigros facit. Et non pepercisti filio tuo dilecto propter me. numquid Abraham propter angelum non pepercit filio suo et non propter deum? aut ergo angeli nomine dominus Christus significatus est, qui sine dubio deus est et manifeste a propheta dictus "magni consilii angelus", aut quod deus erat in angelo et ex persona dei angelus loqueba
Abbreviated transcription (Latin):
rat abraham nesciebat agar. si ante est
ille fossus qͣm illa expulsa. ualde enim
fieri potuit ut precorum suoꝵ causa lon¬
ge adomo in qua cum suis habitabat pu¬
teum foderet quẽ illa nesciret..Lu.
Q ueri potest qͦm ad puteum iuramenti
agrum plantau̾it abraham. si interra
uia quemadmodum stephanus dicit.
ñacceperat hereditatẽ nec spaciũ pedis:
s ea ẽ intelligenda hereditas qͣm d̃s̃ mu¬
nere suo fuerat daturus. non empta pre¬
cio intelligitur autẽ spacium circa pu¬
teum adillud emptionis pactum ꝑti¬
nere inquo fuerant agnȩ septẽ date.
qͣndo abimelech etabraham sibi etiã
utrauerunt. Et temptauit d̃s abrahã.
Queri solet quomͦ hoc uerum sit. Luii.¬
qͣm cũ dicat inepła sua iacobus qͦd ds̃
neminem temptat. nͥ quia locutionis¬
scripturarum solet dici temptat ꝓeo
cobus dicit non intelligitur ñ qͥa q̃sẜ
peccato implicatur. unde apłs dic̃ ne for¬
te temptauerit uos his qͥ temptat. nam

Expanded text:
rat Abraham, nesciebat Agar, si ante est rat Abraham, nesciebat Agar, si ante est ille fossus quam illa expulsa. ualde enim fieri potuit, ut pecorum suorum causa longe a domo, in qua cum suis habitabat, puteum foderet, quem illa nesciret. Quaeri potest quomodo ad puteum iuramenti agrum plantauerat Abraham, si in terra illa, quemadmodum Stephanus dicit, non acceperat hereditatem nec spatium pedis. sed ea est intellegenda hereditas, quam deus munere suo fuerat daturus, non empta pretio. intellegitur autem spatium circa puteum ad illud emptionis pactum pertinere, in quo fuerant agnae septem datae, quando Abimelech et Abraham sibi etiam iurauerunt. Et tentauit deus Abraham. quaeri solet quomodo hoc uerum sit, cum dicat in epistula sua Iacobus quod deus neminem temtat. nScripturarum solet dici tentat, pro  de qua Jacobus dicit, non intelligitur, nisi qua quisque peccato implicatur: unde Apostolus dicit: Ne forte tentet vos is, qui tentat ; nam
Abbreviated transcription (Latin):
cũ filio iixta puteum sic̃ dictum est
iurationis errabat. qͥ ualde postea dici¬
tur factus abraham. Ibi enim abime¬
lech et abraham urauerunt qͦd non¬
dum utiq factum erat cum dedomo
abrahȩ agar cũ filio fuisset expulsa
Quomͦ gͦ errabat iurta puteum iuratio¬
nis: anfactum iam fuisse intelligen¬
dum ẽ. et ꝑrecapitulationem postea
commemoratũ qͦd egit abrabam cũ
abimelech. nͥ forte qͥ longe postea librũ¬
scripsit exnomine putei uirationis ap¬
pellauit regionem inqua cum filio
inat̃ errabat. tamqͣm diceret. errabat inil¬
la regione ubi puteus iurationis factꝰ
ẽ. qͣmuis puteus postea factus. s longe
ante ȩtatẽ scriptoris. sic autem appella¬
batur puteus cũ liber scriberet᷑ nomen
denens autiquum qͦd imposuerat abra¬
ham. Si autẽ ipse ẽ puteus quẽ qͣm aꝑ¬
tis ocłis uidit agar. nichil restat nͥ ut¬
ꝑrecapitulationem questio dissoluatur.
nec mouere debet qͦmͦ puteum quẽ fode¬

Expanded text:
cum filio iuxta puteum, sicut dictum est, cum filio iuxta puteum, sicut dictum est, iurationis errabat, qui ualde postea dicitur factus ab Abraham; ibi enim Abimelech et Abraham iurauerunt, quod nondum utique factum erat, cum de domo Abrahae Agar cum filio fuisset expulsa. quomodo ergo errabat iuxta puteum iurationis? an factum iam fuisse intellegendum est et per recapitulationem postea commemoratum quod egit Abraham cum Abimelech ? scripsit nomine putei jurationis appellavit regionem in qua cum filio mater errabat? tanquam diceret: Errabat in illa regione ubi puteus jurationis factus est, quamvis puteus postea sit factus, sed longe ante aetatem scriptoris. Sic autem appellabatur puteus cum liber scriberetur, nomen tenens antiquum, quod imposuerat Abraham. Si autem iste puteus, quem apertis oculis vidit Agar, niper recapitulationem quaestio dissoluatur. nec mouere debet quomodo puteum, quem fode
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd scͥptum ẽ ꝓiectus sum afacie ocłoꝵ
tuoꝵ. portabat᷑ qui hoc dixit. ⁊ ẽ incotui¬
diano loquendi usu cum ꝓici dicit᷑ aliqͥs
abaliquo cũ qͦ erat. ne abillo iudeatur
aut cum illo maneat. Intelligendum ẽ
aut̃ qͦd scͥptura tacuit ita discessisse ma¬
trẽ afilio ut puer ignoraret quo mater
abierit. et eam insiluestrib sturpib la¬
tuisse nefilium siti deficientẽ uideret.
lle autem etiam illa ȩtate qͥd mirum si
matre duitius nonuisa et tanqͣm ꝑdi¬
ta eo loco ubi solus remanserat fleuit:
Quod ergo postea dicitur. accipe pue¬
rum. ñ ut eum deterra. ueluit iacentem
tolleret dictũ ẽ s ut ei conungeretur.
et eum manu teneret deinceps comitẽ.
sic̃ erat. qͦd plerumq faciunt simul am
bulantes cuiuslibet ętatis...
cũ isto abimelech pactũ fecit abraham
& appellatus ẽ puteus quem fodit pu¬
teus iurationis qͦmͦ congruat uerita¬
ti. agar enim de abrahȩ domo expulsa

Expanded text:
quod scriptum est: proiectus sum a facie oculorum quod scriptum est: proiectus sum a facie oculorum tuorum, portabatur qui hoc dixit. et est in cotidiano loquendi usu, cum proici dicitur aliquis ab aliquo cum quo erat, ne ab illo uideatur aut cum illo maneat. intellegendum est autem, quod scriptura tacuit, ita discessisse matrem a filio, ut puer ignoraret quo mater abierit, et eam in siluestribus stirpibus latuisse, ne filium siti deficientem uideret. ille autem etiam illa aetate quid mirum, si matre diutius non uisa et tamquam perdita eo loco, ubi solus remanserat, fleuit? quod ergo postea dicitur: accipe puerum, non ut eum de terra uelut iacentem tolleret, dictum est, sed ut ei coniungeretur et eum manu teneret deinceps comitem, sicut erat: quod plerumque faciunt simul ambulantes cujuslibet aetatis. LVcum isto Abimelech pactum fecit Abraham, et appellatus est puteus quem fodit, Puteus jurationis, quomodo congruat veritati. Agar enim de Abrah
Abbreviated transcription (Latin):
et utrem dederat. ñ inhumeros imposuit.
efecit autẽ aqua deutre. et ꝓiecit puerũ . liii¬
subunam abietem et discessit. et sedere
cȩpit contra illum longe qͣntum arcꝰ
mutit. Dirit enim. non uidebo mortem
filui mei. et sedit contra eum. Exclamãs
autem puer plorauit. et ex audiuit ds̃
uocẽ pueri deloco ubi erat. et uocauit
angłs dĩ agar decȩlo et dirit ei. Quidẽ
agar. noli timere. erauduuit enim ds̃
uocem filii tui. deloco inquo ẽs surge ⁊
accipe puerum et tene illum inmanu
tua. Inmagnam enim gentẽ faciã illũ.
Solet queri quomͦ cum puer esset anno¬
rum amplius quindecim ꝓlecit eum
mater subarbore et sederit longe quantũ
arcꝰ mutit ne uideret eum morientem.
qͣsi enim quem portabat ꝓiecerit. ita
uidetur sonare qͦd dicitur. maxime qͥa
sequitur. fleuit puer s intelligendũ
ẽ. ꝓiectumẽ non aportante. s ut fit
ab animo tanquam moriturum. Neq enĩ

Expanded text:
et utrem dederat, non "in humeros inposuit". et utrem dederat, non "in humeros inposuit". Defecit autem aqua de utre et proiecit puerum sub unam abietem; et discessit et sedere coepit contra illum longe quantum arcus mittit; dixit enim: non uidebo mortem filii mei. et sedit contra eum. exclamans autem puer plorauit. et exaudiuit deus uocem pueri de loco ubi erat. et uocauit angelus dei Agar de caelo et dixit ei: quid est, Agar? noli timere; exaudiuit enim deus uocem filii tui de loco in quo est. surge et accipe puerum et tene illum manu tua; in magnam enim gentem faciam illum. solet quaeri quomodo, cum puer esset annorum amplius quindecim, proiecerit eum mater sub arborem et ierit longe quantum arcus mittit, ne uideret eum morientem. quasi enim quem portabat proiecerit, ita uidetur sonare quod dicitur, maxime quia sequitur: fleuit puer. sed intellegendum est proiectum esse non a portante, sed. ut fit, ab animo tamquam moriturum. neque enim
Abbreviated transcription (Latin):
illã: fieri questio solet qͦm inposuerit in
bumeros puerum tam grandem: nam
qui fuerat antea qͣm natus eẽt ysaac tre¬
decgm annorum curumcisus cum eẽt
abraham nonaginta nouem: inatus sit
ẏsaac centenario patre. Ludebat autem
ismahel cũ ysaac qͣndo sarra tõmota ẽ
utiq cum grandiusculo qui iã fuerat
ablatatus. ꝓfecto annorum fuit isma¬
hel qͣndo cum matre sua dedomo patris
expulsus ẽ amplius xui. s ut hoc quod
cum paruulo lusit. ꝑ recapitulationem
dictum accipiamus ante qͣm ablacta¬
retur ysaac: ꝓfecto etiam sic amplius qͣm
xiii. annorum puer inhumeros matris
cum utre & panib nimis absurdum ẽ.
ut impositus ẽẽ credatur. Facile autem
soluitur questio.si non subaudiamus
imposuit. s dedit. Dedit enĩ abraham
sicut scriptum ẽ matri eius panem &
utrem.quȩ illa imposuit in humeros
suos. Cũ autẽ adiunctum et dictum es
set puerũ. subaudiamus dedit. qͥ paues

Expanded text:
illam. Fieri quaestio solet quomodo imposuerit in illam. Fieri quaestio solet quomodo imposuerit in humeros et puerum tam grandem. Nam qui fuerat antea quam natus esset Isaac, tredecim annorum circumcisus, cum esset Abraham nonaginta novem, et natus sit Isaac centenario patre, ludebat autem Ismael cum Isaac quando Sara commota est, utique cum grandiusculo, qui jam fuerat ablactatus; profecto annorum fuit Ismael, quando cum matre sua de domo patris expulsus est, amplius sexdecim. Sed ut hoc quod cum parvulo lusit, per recapitulationem dictum accipiamus, antequam ablactaretur Isaac; profecto etiam sic amplius quam tredecim annorum puer in humeros matris, cum utre et panibus, nimis absurdum est ut impositus esse credatur. Quam facile autem solvitur quaestio, si non subaudiamus, imposuit; sed, dedit. Dedit enim Abraham, sicut scriptum est, matri ejus panes et utrem, quae illa imposuit in humeros suos. Cum autem adjunctum et dictum est "et puerum", subaudimus dedit qui panes
Abbreviated transcription (Latin):
homo nouus spiritalis id÷ non talis
qualis dicit apostolus. Lac uobis po¬
tum dedi nonescam. nondum enuim
poteratis. sed nec adhuc potestis. estis enĩ
adhuc carnales. Queritur sarra di .Li.¬
cente: eict ancillam et filium cius. ñ enim
heres erit filius ancillȩ cum filio meo y¬
saac. Quare contristatus sit abraham c̃
ista fuerit ꝓpħia qͣm utiq magis de¬
buit nosse ipse qͣm sarra: s intelligendũ
ẽ uel exreuelatione hoc dixisse sarram
qͥa prius illi fuerat reuelatum. Illum uͦ
quem dehac postea dñs instruit pater¬
no affectu ꝓfilio fuisse commotum. uł
ambos prius nescisse qͥd nam illud eẽt
et ꝑsarram nescientem hoc ꝓpħice dic¬
tum eẽ. cum illa mota eẽt muliebri a¬
semen abrahe ꝓpter illud qͦd sic accipi¬
s filii ꝓmissionis deputantur insemine.
carnis. sed filius ꝓmissionis fuit. ubi ꝓ¬
panes ⁊utrem aquȩ et dedit agar. ⁊ im¬
posuit inhumeros & puerum:dimisit

Expanded text:
homo nouus spiritalis, id est non talis homo nouus spiritalis, id est non talis qualibus dicit apostolus: lac uobis potum dedi, non escam; nondum enim poteratis. sed nec adhuc potestis; estis enim adhuc carnales. Quaeritur Sarra dicente: eice ancillam et filium eius; non enim erit heres filius ancillae cum filio meo Isaac, quare contristatus sit Abraham, cum ista fuerit prophetia, quam utique magis debuit nosse ipse quam Sarra. sed intellegendum est uel ex reuelatquia prius illi fuerat revelatum; illum vero quem de hac postea Dominus instruit, paterno affectu pro filio fuisse commotum; vel ambos prius nescisse quidnam illud esset, et per Saram nescientem hoc prophetice dictum esse, cum illa mota esset muliebri asemen Abrahae, propter illud quod sic accipised filii promissionis deputantur in semine :carnis, sed filius promissionis, ubi propanes et utrem aquae, et dedit Agar, et imposuit in humeros, et puerum, et dimisit
Abbreviated transcription (Latin):
modo adhuc inilla ȩtate ꝓsarrȩ pulcri¬
tudine abraham periclitari metuebat:
s magis formȩ illuis uis miranda est
que adhuc amari poterat. qͣm questio
difficilis putanda. Quod ait ds abime¬
lech ꝓpter sarram et peperci tibi ut non
peccares inme qͣndo eum ammonuit u¬
xorem habraham eẽ qͣm putabat sororẽ.
aduertendum ẽ & notandum indeũ pec¬
cari qͣndo talia committuntur. quȩ pu¬
tant homines leuit habenda tamquam
incarne peccati qͦd autem dixit ei. ecce
tu morieris etiam. hoc notandum ẽ qͣm̾
dicat ds̃ tamqͣm p̃dicens sine dubio
futurum. qͦd aminonendo dic̃ ut apec¬
cato abstinendo caueatur. Merito .l.¬
queritur curabraham nec die qͦ natus
ẽ ei filius. nec die qͦ circumcisus ẽ. s die
quo ablactatus ẽ epulum fecerit qͦdñ
adaliquam spiritalem significationẽ
referatur. nulla solutio questionis ẽ. tc̃
scilicet eẽ debere magnum gaudium
spiritalis ętatis quando fuerit factus

Expanded text:
modo adhuc in illa aetate pro Sarrae pulchrimodo adhuc in illa aetate pro Sarrae pulchritudine Abraham periclitari metuebat. sed magis formae illius uis miranda est, quae adhuc amari poterat, quam quaestio difficilis putanda. Quod ait deus ad Abimelech propter Sarram: et peperci tibi, ut non peccares in me, quando eum admonuit uxorem Abraham esse quam putabat sororem, aduertendum est et notandum in deum peccari, quando talia committuntur quae putant homines leuiter habenda tamquam . in carne peccata. quod autem dixit ei: ecce tu morieris, etiam hoc notandum est quomodo dicat deus tamquam praedicens sine dubio futurum quod admonendo dicit, ut a peccato abstinendo caueatur. Merito quaeritur cur Abraham nec die quo natus est ei filius nec die quo circumcisus est, sed die quo ablactatus est epulum fecerit. quod nisi ad aliquam spiritalem significationem referatur, nulla solutio quaestionis est; tunc scilicet esse debere magnum gaudium spiritalis aetatis, quando fuerit factus
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. deo non esse credendum. xl.
loth demedio euersionis: commnendat
scͥptura meritis magis abrahȩ libera¬
tum eẽ loth. ut intelligamus iuistum
loth dictum secundum quendã mo
dum. maxime qͦd unum uerũ deũ
colebat. et ꝓpter comparationẽ scele¬
rum sodomorum inter qͦs uiuens ad
uitã similem non potuit inclinari.
Ascendit autẽ loth desegor. & .xlui.
sedebat inmonte: mirum nisi ipse mõs
ẽ inquem sponte ascendit qͦ animo
ãmonente domino ascendere noluit.
Aut enim nullus ẽ aliꝰ aut ñ apparet
Timuit enĩ habitare insegor .xl.uii.
infirmitati eius dñs & timori concesse¬
rat ciuitatẽ qͣm loth ipse delegerat. un
ea ꝓmiserat ei securitatem qͦd ꝓpt̾ illum
parceret ciuitati tamen etiam ibi esse ti¬
inuit: ista fides eius nonmagni roboris
fuit. Dirit autem abraham de sar. xluiii¬
ra uxore sua. soror mea ẽ. Timuit enim
dicere. uror mea ẽ: ne forte occiderent eũ
iuri ciuitatis ꝓpter illam queri solet qͦ¬

Expanded text:
est, Deo non esse credendum. XLV.est, Deo non esse credendum. XLV.Loth de medio eversionis. Commendat Scriptura meritis magis Abrahae liberatum esse Loth, ut intelligamus justum Loth dictum sedum, maxime quod unum uerum deum colebat et propter comparationem scelerum Sodomorum, inter quos uiuens ad uitam similem non potuit inclinari. Ascendit autem Lot de Segor et sedebat in monte. mirum nisi ipse mons est, in quem sponte ascendit, quo admonente domino ascendere noluit; aut enim nullus est alius aut non adparet. Timuit enim habitare in Segor. infirmitati eius dominus et timori concesserat ciuitatem quam Lot ipse delegerat et in ea promiserat ei securitatem, quod propter illum parceret ciuitati. tamen etiam ibi esse timuit; ita fides eius non magni roboris fuit. Dixit autem Abraham de Sarra uxore sua: soror mea est; timuit enim dicere: uxor mea est, ne forte occiderent eum uiri ciuitatis propter illam. quaeri solet quo
Abbreviated transcription (Latin):
faciat non iuderi. ñ omĩa s qͦd opus ñ
ẽ. Nam merito mouet qͦmͦ potuerunt
deficere querendo ostium sitali erant
ox̧citate ꝑcussi. ut omnino nichil ui¬
derent. hoc enim modo sua calami¬
tate turbati. utterius ostium non
requirerent haca or as lã. et ili ꝑcussi s̃
qui querebant heliseum. hanc et illi
habuerunt qui dñm post resurrectio¬
nem cum illo ambulantes inuia non
cognouerunt qͣmuis ñ sit tibi hoc uer¬
bum positum: sed res ipsa intelligatur.
dñe. quia inuenit puer tuus miscdiã
ante te et magnificafti iusticiam
tuã qͣm facis inme ut uiuet anima
mea. ego autem non possum saluus
fieri inmonte. ne forte comprehanlãt
me mala et moriar. hac ꝑturbatione
timoris ñcredebat ipsi dũo quem in
angłis cognoscebat. qua etiam illud
de filiab suis ꝓstituendis dixerat ut
intelligamus non ꝓauctoritate haben¬
dum qͦd dixit deturpitudine filiarũ.
Ion enim et hoc ꝓauctoritate habendũ

Expanded text:
faciat non videri, non omnia, sed quod non opus faciat non videri, non omnia, sed quod non opus est. Nam merito movet quomodo potuerunt deficere quaerendo ostium, si tali erant caecitate percussi, ut omnino nihil viderent. Hoc enim modo sua calamitate turbati, ulterius ostium non requirerent. Hac ἀορασίᾳ et illi percussi sunt, qui quaerebant Elisaeum . Hanc et illi habuerunt, qui Dominum post resurrectionem cum illo ambulantes in via non cognoverunt ; quamvis ibi non sit hoc verbum positum, sed res ipsa intelligatur. ne, quia invenit puer tuus misericordiam ante te, et magnificasti justitiam tuam, quam facis in me, ut vivat anima mea; ego autem non possum salvus fieri in monte, ne forte comprehendant me mala et moriar. Haec perturbatione timoris non credebat ipsi Domino, quem in angelis cognoscebat, qua etiam illud de filiabus suis prostituendis dixerat: ut intelligamus non pro auctoritate habendum quod dixit de turpitudine filiarum: non enim et hoc pro auctoritate habendum
Abbreviated transcription (Latin):
stola que ẽ adhebreos cum dehospitalita¬
tis bono scriptura loqueretur ait ꝑhãc
enĩ quidã nescientes hospicio receꝑunt
angłos. Quod ait sodomitis loth. .xlii.¬
unt mͥ due filiȩ quȩ nondum nouerus
uiros ꝓducã illas aduos utimini illis
qͦmͦ placuerit uobis. tantum inuiro ᷤᷤ isto ᷤ
ne faciatis iniquum. qm̃ ꝓstituere uole¬
bat filias suas. hac compensatione ut ui-¬
ri hospites eius nichil asodomitis tale
paterentur. utrũ admittenda sit compensa-¬
tio flagitiorum. uł quorumq peccatoꝵ
ut nos faciamꝰ mali aliquid. uealiu̾d gͣ¬
uius malum faciat. anpotuis ꝑturbatio¬
ni loth ñconsilio tribuendum sit qͥa hoc
dixerit. merito querit᷑ inimirum peri¬
culosissime amutitur hȩc conpensatio.
i autem ꝑturbationi humane tͥbuit᷑.
inenti tanto malo ꝑmote. nullomodo
erant ad ostium domꝰ ꝑcusserunt ce¬
citate. greci habent. ã orasiã. qͦd magiᷤ
significat si dici posset auidentia que

Expanded text:
stula quae est ad Hebraeos, cum de hospitalitastula quae est ad Hebraeos, cum de hospitalitatis bono scriptura loqueretur, ait: per hanc enim quidam nescientes hospitio receperunt angelos. Quod ait Sodomitis Lot: sunt mihi duae filiae quae nondum nouerunt uiros; producam illas ad uos, utimini illis quomodo placuerit uobis; tantum in uiros istos ne faciatis iniquum. quoniam prostituere uolebat filias suas hac conpensatione, ut uiri hospites eius nihil a Sodomitis tale paterentur, utrum admittenda sit conpensatio flagitiorum uel quorumque peccatorum, ut nos faciamus mali aliquid, ne alius grauius malum faciat, an potius ni Loth, non consilio tribuendum sit quia hoc dixerit, merito quaeritur. Et nimirum periculosissime admittitur haec compensatio: si autem perturbationi humanae tribuitur, et menti tanto malo permotae, nullo modo erant ad ostium domus percusserunt caecitate. Graeci habent, ἀορασίᾳ, quod magis significat, si dici posset, avidentia, quae
Abbreviated transcription (Latin):
cũ impiis ꝑdere. Nec tamen ꝓpterea
impiis parcere quia liberatis et separatis
inde pus. possum impiis digna repen
dere.ettamen si ibi inueniantur parco
hoc ẽ quia nec tot ibi possent inueni¬
ri Tale aliquid ẽ apud ieremiam ubi
ait. Circuite ierusalem et uidete et que¬
rite in plateis eius. et cognoscite sunue¬
nietis hominẽ facientem iusticiam
et querentẽ fidem. et ꝓpicuis ero pec¬
catis eorum. id ÷ inuenite uel unum
et parco cet̾is ad exaggerandũ et de¬
monstrandum qͦd nec unus ibi pos¬
sit inueniri. Quod occurrit .xlii.¬
loth angłis et adorauit infaciẽ ui¬
detur intellexisse qͦd angłi essent. s
nursus cum eos adrefectionem corpis
inuitat quȩ mortalib necessaria ẽ uide¬
tur putasse quod homines essent. Ergo
questio similiter soluitur ut soluta ẽ in
trib qͥ uenerunt adabrahã ut aliquib
signis appareret eos diuinitus missos qͥ
tamen homines ciederent᷑. Nam hoc & inepi¬

Expanded text:
cum impiis perdere, nec tamen propterea cum impiis perdere, nec tamen propterea impiis parcere, quia, liberatis et separatis inde piis, possum impiis digna redere; et tamen, si ibi inueniantur, parco", hoc est, quia nec tot ibi possent inueniri. tale aliquid est apud Hieremiam, ubi ait: circuite uias Hierusalem et uidete et quaerite in plateis eius et cognoscite: si inuenietis hominem facientem iustitiam et quaerentem fidem, et propitius ero peccatis eorum, id est: inuenite uel unum, et parco ceteris, ad exaggerandum et demonstrandum, quod nec unus ibi posset inueniri. Quod occurrit Lot angelis et adorauit in faciem, uidetur intellexisse quod angeli essent; sed rursus cum eos ad refectionem corporis inuitat, quae mortalibus necessaria est, uidetur putasse quod homines essent . ergo quaestio similiter soluitur, ut soluta est in tribus qui uenerunt ad Abraham, ut aliquibus signis adpareret eos diuinitus missos, qui tamen homines crederentur. nam hoc et in epi
Abbreviated transcription (Latin):
tem humanȩ locutionis & usitatus ẽ.
& humanȩ infumitati congruit. cuidõ
coaptat locutionem suã. Queri .xli.
non se ꝑdere locum sunuenirentur
ulic uel decem ufu speciali quadam
sententia deilla ciutate ande omnib
intelligendũ sit generaliter parcere dm̃
loco quocumq uel decem iusti fuerint
nqua questione nonẽ quidẽ necesse ut
hoc de omni loco acccpere compellam᷑.
yeruntamen de sodomis potuit et sic
dici quia sciebat ds̃ ibi non eẽ uel decẽ
et ideo sic respondebatur abrahe ut si¬
gnificaretur nec tot ibi posse inueniri
adexaggerationem iniquitatis illoꝵ
Non enim necesse erat dõ tam sceleratis
hominib parcere necum illis ꝑderet
iustos.cum possit uistis indeliberatis
reddere impiis digna supplicia. s ut
dixi ad ostendendam malignitatem
multitudins illius dicit. si decẽ ibi
inuenero parcam uniuersȩ cuutati.
camqͣm si diceret certe nec possũ pios

Expanded text:
tem humanae locutionis et usitatus est tem humanae locutionis et usitatus est et humanae infirmitati congruit, cui coaptat locutionem suam. CAPUT LXXXVInon se perdere locum, si invenirentur illic vel decem justi, speciali quadam sententia de illa civitate, an de omnibus intelligendum sit, generaliter parcere Deum loco in quocunque vel decem justi fuerint. In qua quaestione non est quidem necesse ut hoc de omni loco accipere compellamur, verumtamen de Sodomis potuit et sic dici, quia sciebat Deus ibi non esse, vel decem, et ideo sic respondebatur Abrahae, ut significaretur nec tot ibi posse inveniri, ad exaggerationem iniquitatis illorum. Non enim necesse erat Deo tam sceleratis hominibus parcere, nec cum illis perdere justos, cum posset, justis inde liberatis, reddere impiis digna supplicia; sed, ut dixi, ad ostendendam malignitatem multitudinis illius dixit: Si decem ibi invenero, parcam universae civitati; tanquam diceret: Certe possum nec pios
Abbreviated transcription (Latin):
post se et custodient uias dñi facere ui¬
sticiam et iudicium ut adducat dñs in
abraham omnia que locutus ẽ adillũ.¬
cce ubi ꝓmittit dominꝰ abrahe
ñsolum premia s etiam obedientiam
uisticiȩ filiorum eius ut circa eos etiam
premia ꝓmissa compleantur .xl.¬
escendens ergo uidebo si secundum cla¬
morem ipsoꝵ uenientem adme consu¬
mantur. Si autẽ ñut sciam: uerba hȩc.
siñdubitantis quid duoꝵ potius euen¬
turũ sit s irascentis et minantis acci¬
piamus nulla questio ẽ. More quippe
humano ds̃ inscripturis adhomines lo¬
quitur: et eius iram nouerint̾ sine per¬
turbatione eiꝰ intelligere qͥ nouerunt
Solemus autem etiam sic minaciter loqͥ
uideamus si nontibi facio. aut uideamꝰ
si ñ illi fecero. et si ñpotuero tͥ face̾. uel
sciam id ÷ hoc ipsum experibor utrũ
ñ poss im. qͦd comminando non igno¬
rando dicitur irati apparet affectus.
Sed ꝑturbatio non cadit indm. moᷤᷤ au¬

Expanded text:
post se, ut custodiant viam Domini et faciant ipost se, ut custodiant viam Domini et faciant iustitiam et iudicium, ut adducat Dominus propter Abraam omnia que loquutus est ad eum.ecce ubi promittit dominus Abrahae non solum praemia, sed etiam oboedientiam iustitiae filiorum eius, ut circa eos etiam praemia promissa compleantur. Descendens ergo uidebo, si secundum clamorem ipsorum uenientem ad me consummantur; si autem non, ut sciam. uerba haec si non dubitantis, quid duorum potius euenturum sit, sed irascentis et minantis accipiamus, nulla quaestio est. more quippe humano deus in scripturis ad homines loquitur et eius iram nouerunt sine perturbatione eius intellegere qui nouerunt. solemus autem etiam sic minanter loqui: "uideamus, si non tibi facio" aut: "uideamus, si non illi fecero", et: "si non potuero tibi facere, uel sciam", id est: hoc ipsum experibor, utrum non possim . quod cum minando, non ignorando dicitur, irati adparet adfectus; sed perturbatio non cadit in deum. mos au
Abbreviated transcription (Latin):
ra insemetipsa dicens. Ergo uere pariã
ogo autem senui. Queritur quare istam
redarguat dominus. eum et abrahã ri¬
serit. nͥ quia illius risus ammirationis
ẽ & leticie fuit. sarre autem dubitatio
nis. et abillo hoc diidicari potuit qui
corda hominum nouit. .xxxuiii.
quomͦ intelligebant dm̃ eẽ qui loque¬
batur cum etiam negare ausa sit sarra
qͦd riserit.tamquam ille hoc posset igno¬
rare: Nisi forte sarra homines eos puta¬
bat. abraham uero dm̃ intelligebat. sed
etiam ipse illa humanitatis officia pre¬
bendo dequib supra dixi quȩ necessaria
nͥinfirmȩ carni eẽ ñpossent. mirum nisi
homines prus eẽ arbitratus ẽ s fortas¬
sis inquib dm̃ loqui intellexit quibꝰdã
diuinȩ maiestatis existentib & apparen¬
tib signis sic̃ in hominib dĩ sepe appa¬
ruisse scriptura destatur. S rursus que¬
ritur si ita ẽ unde angłos fuisse postea
cognouerint nisi forte cum eis uidentib

Expanded text:
ra in semet ipsa dicens: ergo uere pariam? ra in semet ipsa dicens: ergo uere pariam? ego autem senui. quaeritur quare istredarguat Dominus, cum et Abraham riserit, nisi quia illius risus admirationis et laetitiae fuit, Sarae autem dubitatinis; et ab illo hoc dijudicari potuit, qui corda hominum novit. XXXVII. IQuomodo intelligebant Deum esse qui loquebatur, cum etiam negare ausa sit Sara quod riserit, tanquam hoc ille posset ignorare: nisi forte Sara homines eos putabat, Abraham vero Deum intelligebat? Sed etiam ipse illa humanitatis officia praebendo, de quibus supra dixi, quae necessaria nisi infirmae carni esse non possent, mirum nisi homines prius esse arbitratus est: sed fortassis in quibus Deum loqui intellexit, quibusdam divinae majestatis existentibus et apparentibus signis, sicut in hominibus Dei saepe apparuisse Scriptura testatur. Sed rursus quaeritur, si ita est, unde angelos fuisse postea cognoverint, nisi forte cum eis videntibus
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ cuiꝰ corpus uiri secundum hȩc iã
defecit. ut cum semina ꝓuectioris ȩtatis
qͣmuis menstrua adhuc patiatur. ge¬
nerare ñ possit deuiuencula potest. E
rursꝰ mulier quȩ iam ꝓuectȩ ȩtatis ẽ
qͣmius adhuc menstrua fluant ut de
seniore parere non possit deuiuene potest.
llud itaq miraculum ideo fuit quia se¬
cundũ id qͦd diximus emortuo corpore
iuri. femina qͦ tam ꝓuecte etatis fuit ut
ei destitissent fieri muliebria. Nam si qͦd
ait apls corpus emortuum uerbo quis
premat qͥa dixit emortuũ. Iam gͦ nec a¬
nimam habuisse s cadauer fuisse intel¬
ligi debet. qͦd asurdissimȩ falsitatis ẽ Sic
itaq soluitur ista questio. alioquin me¬
rito mouet qͦmͦ cum eẽt abrahã ꝓpe me¬
diȩ ȩtatis. sccl̃m quam homines tunc ui¬
uebant. et postea filios decethura fecit
dicat᷑ abapło corpore emortuo. et ꝓmira¬
culo quia genuit predicetur. .xxxuii.
Etdixit dñs adabraham quare risit sar¬

Expanded text:
quoniam cuius corpus uiri secundum hoc iam quoniam cuius corpus uiri secundum hoc iam defecit, ut cum femina Quaestionum aetatis, quamuis menstrua adhuc patiatur, generare non possit, de iuuencula potest: et rursus mulier, quae iam prouectae aetatis est, quamuis adhuc menstrua fluant, ut de seniore parere non possit, de iuuene potest. illud itaque ideo miraculum fuit, quia secundum id quod diximus emortuo corpore uiri femina quoque tam prouectae aetatis fuit, ut ei destitissent fieri muliebria. nam si quod ait apostolus "corpus emortuum" uerbo quis premat, quia dixit emortuum, iam ergo nec animam habuisse, sed cadauer fuisse intellegi debet: quod absurdissimae falsitatis est. sic itaque soluitur ista quaestio. alioquin merito mouet quomodo, cum esset Abraham prope mediae aetatis, secundum quam homines tunc uiuebant, et postea filios de Cettura fecerit, dicatur ab apostolo corpore emortuo et pro miraculo, quia genuit, praedicetur. Et dixit dominus ad Abraham: quare risit Sar