comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mortem filii sui dicit apłs. qui tanto ã¬
pliꝰ adu̾sus hominem irasci debuit. qͣn¬
to ampliꝰ homines in crucifigendo fi¬
lium suum dereliquerunt. qͣm intͣns¬
grediendo pͥmum eiꝰ p̃ceptum uniꝰ po¬
mi gustu: Quasi non potu̾it do inuno
eodemq facto. & displicere iniquitas
malignantium. & placere pietas pati¬
entis. Et ait. Quod si tantũ fuerat il¬
lud ade pecc̾m. ut expiari non posset
nͥ morte xp̃i. quam expiationem habe¬
bit ipsum homicidium. quod in xp̃o cõ¬
missum ẽ : Breuiter respondemus. ip¬
sum sanguinem quem fuderunt. & itit¬
pellationem ipsiꝰ quem occiderunt.
Addit etiam. Numquid mors umnocentis
fiłii intm̃ do patͥ placuit. ut ꝑipsam
reconciliaretur nob̃̾. qui ħ peccando cõmi¬
simus ꝓpt̾ quod innocens dñs ẽ occisus.
nec nͥ ħ maximum fieret pecem. illd̃ mł¬
to leuiꝰ potuit ignoscere: Non mors.s
uoluntas placuit sponte morientis. ꝙ.

Expanded text:
mortem Filii ejus dicit Apostolus, qui tanto ammortem Filii ejus dicit Apostolus, qui tanto amplius adversus hominem irasci debuit, quanto amplius homines in crucifigendo Filium suum deliquerunt, quam in transgrediendo primum ejus praeceptum unius pomi gustu? » Quasi non potuerit Deo in uno eodemque et facto displicere iniquitas malignantium, et placere pietas patientis. Et ait: « Quod si tantum fuerat illud Adae peccatum, ut expiari non posset nisi morte Christi, quam expiationem habebit ipsum homocidium, quod in Christo commissum est? » Breviter respondemus, ipsum sanguinem quem fuderunt et interpellationem ipsius quem occiderunt. Addit etiam: « Nunquid mors innocentis Filii in tantum Deo Patri placuit, ut per ipsam reconciliaretur nobis, qui hoc peccando commisimus, propter quod innocens Dominus est occisus: nec nisi hoc maximum fieret peccatum, illud multo levius potuit ignoscere? » Non mors, sed voluntas placuit sponte morientis, et
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ nos ꝙ dm. manente pecc̃o nonẽ
reconciliatio. In quo gͦ remissio pec¬
catoꝵ: Hic calix inquit noui testam̃.¬
ti in meo sanguine. qui ꝓ uob̃ effun¬
detur in remissionẽ peccoꝵ. Itaq uͥ
rec̃ciliatio: ibi remissio peccoꝵ. Et
quid ipsa. nͥ iustificatio: Siue gͥ recon¬
ciliatio. siue remissio pecc̃oꝵ. siue iusti¬
ficatiosit. siue etiã redemptio. uł lib̾a¬
tio de uincłis diaboli a quo captiuite¬
nebantur ad ipsiꝰ uoluntatẽ: int̾ceden¬
te morte unigeniti obtinemus. iustifica¬
ti gratis in sanguine ipsiꝰ. in quo sic̃ itẽ
dicit. habemus redẽptionẽ ꝑ sanguinẽ
eius & remissionẽ pecc̃oꝵ. scđm diuiti¬
as gre eius. Cur inquis ꝑ sanguinem.
qł potuit facere ꝑsermonem : Ipsum
int̾roga. Michi scire licet qđ ita: cur
ita: ñlicet. Numquid dicit fignentũ
ei qui se fuixit. quid me finristi sic:S
hec stulticia ei uidentur. non pot̃ te¬
nere tisum. Audite cachinnos. Quomͦ

Expanded text:
inter nos et Deum , manente peccato, non est inter nos et Deum , manente peccato, non est reconciliatio. In quo ergo remissio peccatorum? Hic calix, inquit, novi testamenti in meo sanguine, qui pro vobis effundetur in remissionem peccatorum . Itaque ubi reconciliatio, ibi remissio peccatorum. Et quid ipsa, nisi justificatio? Sive igitur reconciliatio, sive remissio peccatorum, sive justificatio sit; sive etiam redemptio, vel liberatio de vinculis diaboli a quo captivi tenebamur ad ipsius voluntatem: intercedente morte Unigeniti obtinemus, justificati gratis in sanguine ipsius, in quo, sicut idem dicit, habemus redemptionem per sanguinem ejus et remissionem peccatorum, secundum divitias gratiae ejus . Cur, inquis, per sanguinem, quod potuit facere per sermonem? Ipsum interroga. Mihi scire licet quod ita: cur ita, non licet. Nunquid dicit figmentum ei qui se finxit: Quid me finxisti sic! 21. Sed haec stultitia ei videntur: non potest tenere risum. Audite cachinnos. « Quom
Abbreviated transcription (Latin):
hoc non p̃iudicat: huiꝰ quẽ e multis ele¬
git efficatie. Et fortasse is p̾stat. ꝑquẽ
int̾ra obluionis grauedinis lapsus ur̃i.
tot & tantis grauaminib reparatoris.
fortiꝰ ꝙ uiuatiꝰ ammonẽmur. Alias aũ
nemo hominũ nouit. nec noscere ad ple¬
num pot̃. quid boni ad gr̃am. quid con¬
gruentie ad sapientiam. quid decori ad
qłam. quid cõmodi ad salutem penes se
ipsam contineat huiꝰ uenerandi myste¬
rii inscrutabilis altitudo. qͣm ꝓpħa con¬
sicłans. expauit. non penetrauit. &. p̃¬
cursor dñi indignum se iudicauit qui
penetraret. Cet̾um si ñ licet ꝑscrutari
diuine sac̃mentum uoluntatis. licet
tũ sentire effectum oꝑis. fructum uti¬
litatis ꝑciꝑe. Et quod licet scire: non
licet tacere. quia gła regum celare u̾¬
bum: & gła cłi inuestigare sermonem.
Fidelis sermo & om̃i acceptione dignus.
qmͣ cum adhuc pecc̃ores essemus. reconci
si dicente scͥptura. pecata nr̃a seꝑant

Expanded text:
hoc non praejudicat hujus, quem e multis elehoc non praejudicat hujus, quem e multis elegit, efficaciae. Et fortasse is praestat, per quem in terra oblivionis, gravedinis, lapsus nostri, tot et tantis gravaminibus Reparatoris fortius et vivacius admoneremur. Alias autem nemo hominum novit, nec noscere ad plenum potest, quid boni ad gratiam, quid congruentiae ad sapientiam, quid decori ad gloriam, quid commodi ad salutem, penes se ipsam contineat hujus venerandi mysterii inscrutabilis altitudo: quam propheta considerans expavit, non penetravit ; et praecursor Domini indignum se judicavit qui penetraret . 20. Caeterum si non licet perscrutari divinae sacramentum voluntatis, licet tamen sentire effectum operis, fructum utilitatis percipere. Et quod licet scire, non licet tacere: quia gloria regum celare verbum, et gloria Dei investigare sermonem . Fidelis sermo, et omni acceptione dignus! quoniam cum adhuc peccatores essemus, reconcilsi, dicente Scriptura, Peccata nostra separant
Abbreviated transcription (Latin):
bñdictum ẽ a turbis bñdictoꝵs. quãtis
p̃euntes plenam minime tunc couseciti
sint bñdict᷑ionẽ. seruata nunirũ hac
ius in hominem uendicare potuisse
aut debuisse nͥ ꝑmuissu cłi. & qđ sine
inuiria diaboli uire d̃s ꝓfugam suũ
si uellet misereri repetere. ꝙ solo u̾be
eriꝑe posset. quasi hoc quis diffiteat᷑:
pꝰ multa aliqñ infert. Que itaq ue¬
cessitas. aut que rõ. aut quod opis
fuit. cum sola uissione sua diuma
miseratio lib̾are hominẽ a pecc̃o pos¬
sct. ꝓpt̾ redemptionem nr̃am filiũ
cłi carne suscepta. tot & tantas iuedi¬
as. obꝓbͥa. flagella. sputa. deniq p¬
sam crucis ignomuuosam q asꝑri¬
mam mortem sustinere. ut cum ini¬
quis patibulum sustineret: Nespon¬
demus. Necessitas nr̃a fuit. q necessi¬
tas dura sedentium intenebris & un¬
bra mortis. O pus ȩque nr̃m: & di i¬
tis. Quis negat om̃ipotñti ad manum
fuisse. alios & alios modos nt̃e redeptio¬
nis. iustificationis. lib̃ationis : Serum

Expanded text:
nedictum est a turbis benedictorum: quamvis praeeuntes plenam minime tunc consecuti sint benedictionem, servata nimirum hac jus in hominem vindicare potuisse aut debuisse, nisi permissu Dei, et quod sine injuria diaboli jure Deus profugum suum, si vellet misereri, repetere, et solo verbo eripere posset, quasi hoc quis diffiteatur, post multa aliquando infert: « Quae itaque necessitas, aut quae ratio, aut quod opus fuit, cum sola jussione sua, divina miseratio liberare hominem a peccato posset; propter redemptionem nostram Filium Dei carne suscepta, tot et tantas inedias, opprobria, flagella, sputa, denique ipsam crucis ignominiosam et asperrimam mortem sustinere, ut cum iniquis patibulum sustineret. » Respondemus: Necessitas nostra fuit, et necessitas dura sedentium in tenebris et umbra mortis. Opus, aeque nostrum, et Dei itis. Quis negat Omnipotenti ad manum fuisse alios et alios modos nostrae redemptionis, justificationis, liberationis? Verum
Abbreviated transcription (Latin):
alia ẽ qͣm institutio eiꝰ. nec mors itiq
qͣm dedit adam. alia erit similit̾ qͣm
institutio eiꝰ. ut ille quidẽ ad peccatũ
exemplo suo. hic uͦ exemplo & u̾bo ad
bñ uiuendum. & se diligendum. homi¬
nes informarent. Aut si xp̃iane fibi
& non heresi pelagiane acquiescentes. ge¬
n̾atione non institutione tductum innoᷤᷤ

Expanded text:
alia, quam institutio ejus; nec mors utique, quam dedit Adam, alia erit similiter quam institutio ejus: ut ille quidem ad peccatum exemplo suo, hic vero exemplo et verbo ad bene vivendum, et se diligendum homines informarent. Aut si christianae fidei, et non haeresi Pelagianae acquiescentes, generatione, non institutione traductum in nos
Abbreviated transcription (Latin):
nationem: sic & ꝑ uniꝰ iusticiam in om̃s
homines. in iustificationem uite. A. si
ita ẽ. quomͦ is dicit consilim & causam
incarnationis fuisse. ut mundum luce
suȩ sapi̾e illuminaret. & ad amorem su¬
um accendẽt:  gͦ redemptio: A
xp̃o nempe ut fat̾i dignatur illumi¬
natio &. ꝓuocatio ad amorem. redemp
mare ꝑuitam. & uicem ei dilectionis
impendẽ. quid de pariulis: Quã da¬
bit lucẽ sapi̾e. uix adhuc captantibus
rem. qui necdum matres suas amare
nouerunt : Nichil ne ꝓdĩt eis aduen¬
tus xp̃i. nicħ qđ complantati sunt si¬
militudim mortis enis ꝑ baptisium.
xp̃i passionem dilectio. Ergo paruuli
non hñt redemptionẽ. quia ñ hnͣt sũ¬
mam illam dilectionem: An sic̃ non
hñt unde diligant. ita nec uñ ꝑeant.
ut non sit in eis in xp̃o necessaria rege¬
neratio. ut pote quib gn̾atio ex adam
nichil nocuerit: Si hoc sapit. cum pe¬
lagio desipit. Quicqͥd horum sentiat.
pat&. quantum humanȩ sacmento salu¬

Expanded text:
unius justitiam in omnes homines in justificationem vitae . Et si ita est, quomodo is dicit, « consilium et causam incarnationis fuisse, ut mundum luce suae sapientiae illuminaret, et ad amorem suum accenderet. » Ubi ergo redemptio? A Christo nempe ut fateri dignatur, illuminatio et provocatio ad amorem: redemptmare per vitam, et vicem ei dilectionis rependere: quid de parvulis? quam dabit lucem sapientiae vix adhuc captantibus rem, qui necdum matres suas amare noverunt? Nihilne proderit eis adventus Christi? nihil quod complantati sunt similitudini mortis ejus per Baptismum, Christi passionem dilectio. » Ergo parvuli non habent redemptionem, quia non habent summam illam dilectionem. An sicut non habent unde diligant, ita nec unde pereant, ut non sit eis in Christo necessaria regeneratio, utpote quibus generatio ex Adam nihil nocuerit? Si hoc sapit, cum Pelagio desipit. Quidquid horum sentiat, patet quantum humanae sacramento salu
Abbreviated transcription (Latin):
in sola fuit ostensione uirtutum. ris¬
tat ut dicatur qđ adam qͦq ex solape¬
cati ostensione nocuerit. Siquide
qualitate uult̾s allata ẽ medicina.
Sic̃ enĩ in adam om̃s moriuntur: ita &¬

Expanded text:
in sola fuit ostensione virtutum; restat ut dicatur, quod Adam quoque ex sola peccati ostensione nocuerit: siquidem pro qualitate vulneris allata est medicina. Sicut enim in Adam omnes moriuntur, ita
Abbreviated transcription (Latin):
habuisset: si ñ lib̾ati fuissent fide uenturi
sic̃ de ipso abrahã scͥptum ẽ. Credidit
abrahã dõ. &. reputatum ẽ ei ad iusticiã.
Item. Abraham exultauit ut uidẽt diem
sanguis xͥ rorabat etiã lataro. ne flãmas
sentiret. qđ & ipse credidisset in eum qui
erat passurus. Sic de om̃ib electis illiꝰ
temporis sentiendum. natos quicłẽ ꝙ
ipsos ȩque ut nos sub pocestate tenebra¬
rum. ꝓpt̾ originale peccatũ. s erutos
aũquã inorerentur. & nonꝰ in sangͥue¬

Expanded text:
habuisset, si non liberati fuissent fide venturi, habuisset, si non liberati fuissent fide venturi, sicut de ipso Abraham scriptum est: Credidit Abraham Deo, et reputatum est ei ad justitiam ; item: Abraham exsultavit ut videret diem sanguis Christi rorabat etiam Lazaro ne flammas sentiret: quod et ipse credidisset in eum qui erat passurus. Sic de omnibus electis illius temporis sentiendum, natos quidem et ipsos, aeque ut nos, sub potestate tenebrarum, propter originale peccatum: sed erutos antequam morerentur, et nonnisi in sangu
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ oꝑtum qui peunt. Deniq adu̾tite
hominẽ irridentẽ que sunt sp̃c̃ dĩ. qm̃¬
stulticia illi uidentur. & insultantem
apło loquenti dĩ sapientiam in myste¬
rio absconditam. inuehentem in eugli¬
um. dñm blasphemantem. Quam pru¬
dentiꝰ quod ñ ualet comp̃hndẽ credere
dignaretur. nec audet contẽpuere aut
conculcare sacrum reu̾endumq myste¬
rium. Longum ẽ ad om̃s eius mepti¬
as ꝙ. calumpnias quas diuino struit
consilio: responde. ꝑ auca tũ infero: e
quib cet̾a estimentur. Cum solos inqͥt
qͥa diabolus electos di possidebat. a quo
sic̃ dicit apłs captiui tenebantur ad ip¬
siꝰ uoluntatem. ut dĩ ꝓpositum de ipsis
impleret᷑. opꝰ fuit lib̾atore. Oportuit
autẽ lib̾ari in hoc scło: ut lib̾os hab̾et in
futuro. Dem̃ infert. Numqͥd etiam pau¬
ꝑem illum qui in sinu abrahe requiesce¬
bat. sicut q diuitẽ dãpnatũ diabolus
cruciabat. aut etiam in ipsum abrahã
dñm habebat. cet̾osq electos: Non. s

Expanded text:
est opertum qui pereunt . 18. Denique advertite hominem irridentem quae sunt spiritus Dei, quostultitia illi videntur; et insultantem Apostolo loquenti Dei sapientiam in mysterio absconditam; invehentem in Evangelium, Dominum blasphemantem. Quam prudentius quod non valet comprehendere, credere dignaretur, nec auderet contemnere, aut conculcare sacrum reverendumque mysterium. Longum est ad omnes ejus ineptias et calumnias, quas divino struit consilio, respondere. Pauca tamen infero, e quibus caetera aestimentur. « Cum solos, » inqquia diabolus electos Dei possidebat, a quo, sicut dicit Apostolus, captivi tenebantur ad ipsius voluntatem : ut Dei propositum de ipsis impleretur, opus fuit liberatore. Oportuit autem liberari in hoc saeculo, ut liberos haberent in futuro. Deinde infert: « Nunquid etiam pauperem illum, qui in sinu Abrahae requiescebat, sicut et divitem damnatum, diabolus cruciabat; aut etiam in ipsum Abraham dominium habebat, caeterosque electos? » Non: sed
Abbreviated transcription (Latin):
liiq sub̃a recedente. non tͥnitas rema¬
beat in suba cõmune cum reliquis. De
sub̾a separare. ne duplici impiecate nu¬
merum & tͥnitati minuat. & tͥbuat ini¬
tati. qͦd ucrumq fides abnuit. xp̃iana.
Et ne de retanta solis uidear humanis
inniti rõnib. legat epłam iheronimi
ad auitum. & certe uidebit inter cet̾as
quas redarguit origenis blasphemias.
etiam hoc eum detestantem. qͦd dixen¬
nasus in libro de unita tͥnitate ita b¬

Expanded text:
liique substantia recedente, non Trinitas remaliique substantia recedente, non Trinitas remabeat in substantia commune cum reliquis. Dessubstantia separare; ne duplici impietate numerum et Trinitati minuat, et tribuat Unitati: quod utrumque fides abnuit christiana. Et ne de re tanta solis videar humanis inniti rationibus, legat epistolam Hieronymi ad Avitum: et certe videbit inter caeteras quas redarguit Origenis blasphemias, etiam hoc cum detestantem quod dixeanasius in libro de unita Trinitate ita l
Abbreviated transcription (Latin):
cẽntialiter. s creabiliter. ac ꝑinde crea¬
tum sicut & om̃ia: Aut numqͥd terci¬
um inueniet sͥ modum. quo cum ex
patre filioq ꝓducat. homo qui noua
semꝑ inquirit. & que non iuenit fui¬
git. asfirmans ea que non sunt tanꝙͣ.
aliqua ẽ. continuo ipsum a quo ẽ. ha¬
beat genitorem. Num uͦ pediculi aut
de ligno putido ꝓdeuntes. aliunde ꝙͣ
de ligni sub̃a sunt. qui tam̃ filii ligni
ta in hunc modum. Miror autẽ homi¬
patͥ & filio consubstantialem. neget
illos ex ipsiꝰ ꝓcede uelit. quod quidẽ
inauditum ẽ. &. nefandum. Si autẽ
nec is de illorũ. nec illi de huiꝰ sub̃a st̃
deneget .&. p̃dicet aꝑte creationem. De¬
ferentiam: catholica huc usq nescuit.
Sieam admittimus. uͥ tͥnitas. nͥ unitas:
Siquidem sp̃u sc̃o filioq noua a se dift¬
rentiarum numerositate distantib in¬
tas dissipatur. p̃sertim cum substantũs
ẽẽ pateat differentiam. qͣm iste conatur
inducere. Porro autẽ sp̃u sc̃o a patͥs fi¬

Expanded text:
essentialiter, sed creabiliter; ac perinde creatum sicut et omnia? aut numquid tertium inveniet sibi modum, quo eum ex Patre Filioque producat, homo qui nova semper inquirit, et quae non invenit fingit, affirmans ea quae non sunt, tanquam aliqua est, continuo ipsum a quo est habeat genitorem. Num vero pediculi, autde ligno putrido prodeuntes, aliunde quam de ligni substantia sunt, qui tamen filii ligni ta in hunc modum. 3. Miror autem homiPatri et Filio consubstantialem, neget illos ex ipsius procedere velit: quod quidem inauditum est, et nefandum. Si autem nec is de illorum, nec illi de hujus substantideneget, et praedicet aperte creationem. Deferentiam Catholica huc usque nescivit. Si eam admittimus, ubi Trinitas, ubi Unitas? Siquidem Spiritu sancto Filioque nova a se differentiarum numerositate distantibus, unitas dissipatur: praesertim cum substantialem esse pateat differentiam, quam iste conatur inducere. Porro autem Spiritu sancto a Patris Fi
Abbreviated transcription (Latin):
ponit in tͥnitate gradus. in maiesta¬
filium quandam potñtiam. sp̃m sc̃m
nullam potũtiam. atq hoc ẽẽ filiũ¬
ꝗ ͦᷤ patrem. qđ quandam potentiam ad
potñtiam. qđ sp̃em. ad genus. qđ ma¬
teriatum ad materiam. qđ honunẽ
ad ammal. qđ ereum sigillum ad es.
Nonne plus qͣm arrius hic: Quis hec
ferat: Quis non claudat aures ad
uoces sacͥlegas: Quis non horreat
ꝓfanas nouitates. & uocum. & sensu¬

Expanded text:
ponit in Trinitate gradus, in majestaponit in Trinitate gradus, in majestaFilium quamdam potentiam, Spiritum sanctum nullam potentiam: atque hoc esse Filium ad Patrem, quod quamdam potentiam ad potentiam, quod speciem ad genus, quod materiatum ad materiam, quod hominem ad animal, quod aereum sigillum ad aes. » Nonne plus quam Arius hic? Quis haec ferat? quis non claudat aures ad voces sacrilegas? quis non horreat profanas novitates et vocum, et sensu
Abbreviated transcription (Latin):
nem. qm rõne rõnem conari tͣnscendẽ:
E t qͥd mag̃ cont᷑ fidem qͣm crede nolle.
quicqͥd non possit rõne attingere
Deniq exponere uolens illud sapientis
re ẽ. inqͥt adhibere fidem ante rõnem.
cum hoc ille non de fide ind̾m. s
de mutua int̾ uos credulitate loquat᷑.
Nam illam que uidm ẽ fidem. beatus
papa Gregorius negat plane hr̃e me¬
ritum. si ei humana ratio p̃beat exꝑi¬
mentum. Laudat autẽ apłos. qł ad u¬
niꝰ iussionis uocem. sequuti sunt rełep¬
torem. Scit nuirũ ꝓ laude dictum.
in auditu auris obediuit mͥ. increpa¬
tos e regione discipłos. qđ tardiꝰ credi¬
dissent. Deniq laudatur maria. qđ
rursum abraham cõmendatur. qui ꝯtͣ
spem in spem credidit. At contͣ theo
ꝓficit. si quod docere uolumus. expo¬
ni non potest ut intelligatur : Et sic
ꝓmittens intellectum anditorib suis.
in his eciã que sublunora & sacratiora
ꝓfundo illo sinii sacre fidĩ continent᷑.

Expanded text:
nem, quam ratione rationem conari transcendere? Et quid magis contra fidem, quam credere nolle, quidquid non possit ratione attingere? Denique exponere volens illud Sapientis re est, » inquit, « adhibere fidem ante rationem: » cum hoc Salomon non de fide in Deum, sed de mutua inter nos credulitate loquatur. Nam illam quae in Deum est fidem beatus papa Gregorius negat plane habere meritum, si ei humana ratio praebeat experimentum: laudat autem Apostolos, quod ad unius jussionis vocem secuti sunt Redemptorem. Scit nimirum pro laude dictum, In auditu auris obedivit mihi ; increpatos e regione discipulos, quod tardius credidissent . Denique laudatur Maria, quorursum Abraham commendatur qui contra spem, in spem credidit . 645 2. At contra theoltrinam loqui proficit, si quod docere volumus, exponi non potest, ut intelligatur? » Et sic promittens intellectum auditoribus suis, in his etiam quae sublimiora et sacratiora profundo illo sinu sacrae fidei continentur,
Abbreviated transcription (Latin):
aet sc̃itas ur̃a. quomͦ isto non disputante
s dementante. & tͥnitas non coheret. ꝙ.
unitas pendet. nec istud sane absq inui¬
na maiestatis. Quicqͥd namq illud ẽ.
qͦd ds sit. id sine dubio ẽ. quo non possit
mauus aliquid cogitari. Sigͦ in hac uni¬
ca & sũma maiestate iuxta considationẽ
ꝑsonarum. uł parum aliquid claudica¬
re recipimus. dum qđ uni plus datur.
alt̃i minuitur. minꝰ ꝓfecto ẽ totum ab
eo quo nil mauis ualeat cogitari. Maiꝰ
enĩ sine dubio ẽ. qͦd totum maximum ẽ.
q̃m qͦd ex parte. Ille uͦ digne ꝓ sua possi¬
bilitate diuinam estimat magnificenti¬
am. qui nil in ea cogitat dispar. uͥ ẽ totũ
sumũ. nil distans uͥ totũ ẽ unũ. nilhi¬
ans uͥ totũ ẽ integrũ. nil deniq imꝑfec¬
tũ. uł egens. uͥ totum ẽ totum. Tocũ
unum ẽ totum. nec suꝑhabundans
intͥb. nec imminutũ in singłis. Nec
ticipialit᷑ id possident. s hoc ipsum
essentialit sunt. Nam qđ alt̾ ex alt̾o.

Expanded text:
et Sanctitas vestra, quomodo isto non disputante, sed dementante, et Trinitas non cohaeret, et Unitas pendet; nec istud sane absque injuria majestatis. Quidquid namque illud est quod Deus sit, id sine dubio est, quo non possit majus aliquid cogitari. Si ergo in hac unica et summa majestate juxta considerationem personarum vel parum aliquid claudicare recipimus, dum quod uni plus datur, alteri minuitur; minus profecto est totum ab eo, quo nihil majus valeat cogitari. Majus enim sine dubio est quod totum maximum est, quam quod ex parte. Ille vero digne pro sua possibilitate divinam aestimat magnificentiam, qui nil in ea cogitat dispar, ubi est totum summum; nil distans, ubi totum est unum; nil hians, ubi totum est integrum; nil denique imperfectum vel egens, ubi totum est totuunum est totum, nec superabundans in tribus, nec imminutum in singulis. Necticipaliter id possident, sed hoc ipsum essentialiter sunt. Nam quod alter ex altero,
Abbreviated transcription (Latin):
usq ad senium in arte dialetica lusit:
& nunc in scͥpturis sc̃is insanit. Olim
dampnata ꝙ sopita dognata tamsua
uidelicet qͣm aliena suscitare conatur:
insuꝑ & noua addit. Quidum om̃iũ
que sunt in celo sursum. & que int̾ra
deorsum. nicħ pret̾ solum nescio. nesci¬
re dignatur. ponit in celum os suum.
& scrutatur alta di. redieusq adnos.
refert uerba ineffabilia que non licet
homini loqui. Et dum paratus . ẽ.

Expanded text:
etate sua in arte dialectica lusit, etate sua in arte dialectica lusit, et nunc in Scripturis sanctis insanit. Olim damnata et sopita dogmata, tam sua videlicet, quam aliena, suscitare conatur, insuper et nova addit. Qui dum omnium quae sunt in coelo sursum, et quae in terra deorsum, nihil, praeter solum Nescio, nescire dignatur; ponit in coelum os suum, et scrutatur alta Dei, rediensque ad nos refert verba ineffabilia, quae non licet homini loqui et dum paratus est
Abbreviated transcription (Latin):
mantissimo patͥ & dño. Illlocen¬
tio. sũmo pontifici. fr̃. b̃nardus
clareuallensis uocatus abbas. mocdicũ
id. qͦd ẽ. Oportet ad ur̃m referti apsa¬
tum ꝑicła queq & scandala emergĩ¬
tia in regno di. ea p̃sertim que desi¬
de contingunt. Dignum nãq arbitra
ibi potissimum resarciri dampna fid̃
uͥ non possit fides sentire defectum.
Hquippe huuis p̃rogatiua sedis. Gus¬
enĩ alt̾i aliqñ dictum ẽ. ego ꝓte roga¬
ui pecre. ut non deficiat fides tua:
oͦ qͦd sequitur. a petͥ successore exigitur.
ꝙ tu aliqñ coͥnuersus mnͥqͥt. confirma
fr̃s tuos. Id quide mͦ necessarium.
Tempꝰ ẽ. ut ur̃m agnoscatis pat̾ aman¬
tissime pͥncipatum. ꝓbetis zelum. mi¬
nisterium honoretis. In eo plane petͥ
impletis uicem. cuiꝰ tenetis & sedem.
si ur̃a ammonitione corda in fide fluc¬
tuantia confirmatis. si ur̃a auctorita¬
te conteritis ficłi corruptores. Habe¬
nuis infrancia nouum de ueceri ma¬
gistro theologum. qui ab ineunte sua¬

Expanded text:
mantissimo patri domino INNOCENTIO summo Pontifici, frater BERNARDUS Clarae-Vallis vocatus abbas, modicum id quod est. Oportet ad vestrum referri apostolatum pericula quaeque et scandala emergentia in regno Dei, ea praesertim quae de fide contingunt. Dignum namque arbitror ibi potissimum resarciri damna fidei, ubi non possit fides sentire defectum. Haec quippe hujus praerogativa Sedis. Cenim alteri aliquando dictum est: Ego pro te rogavi, Petre, ut non deficiat fides tua? Ergo quod sequitur, a Petri successore exigitur: Et tu aliquando conversus confirma fratres tuos . Id quidem modo necessarium. Tempus est ut vestrum agnoscatis, Pater amantissime, principatum; probetis zelum, ministerium honoretis. In eo plane Petri impletis vicem, cujus tenetis et sedem, si vestra admonitione corda in fide fluctuantia confirmatis, si vestra auctoritate conteritis fidei corruptores. CAmus in Francia novum de veteri magistro theologum, qui ab ineunte a
Abbreviated transcription (Latin):
qui obedierunt p̃decessori ur̃o pau¬
lum loquor. qui aiebat auferte ma¬
lum ex uobis. Itaq miseremini illis.
&. non p̃iudicet iniquitas sceleratoꝵ:
iusticiȩ innocentium. Hoc dico. qͥl
causa est eis cum eduensib in p̃sentu
ur̃e maiestatis: et timent ne noceats
iniquitas alios. Sane id p̃cipue ob¬
secramus. ut toncordiȩ & paci ipses
oꝑam detis. utͥsq si quid̃ bene uolu

Expanded text:
qui obedierunt praedecessori vestro? Pauqui obedierunt praedecessori vestro? Paulum loquor, qui aiebat: Auferte malum ex vobis . Itaque miseremini illis, et non praejudicet iniquitas sceleratorum justitiae innocentium. Haec dico, quia causa est eis cum Aeduensibus in praesentia vestrae Majestatis, et timent ne noceat sibi iniquitas aliorum. Sane id praecipue obsecramus, ut concordiae et paci ipsorum operam detis. Utrisque siquid
Abbreviated transcription (Latin):
uocatus abbas. modicum id qđ est.
Balmenses monachi grauiter deliq̃¬
runt: s non impune. Sobis ꝓhoc
ipso laus &. gr̃arũ actio ab uniu̾sa
debetur eccłia: qͥa non silustis. ñ
dissimulastis. ñ quieiuistis. Efferbu¬
istis ut debiustis: ꝑcussistis. s ut sa¬
naretis. Qd si obliuiscatur misereri
dñs. & contineat in ira misccłias suas
unde sanitas : Fiducialiter ꝓinde
post iudicium miscđiam prestola¬
mur: ut miscłiam & iudicium can¬
temus dño. Scimus scimus nonde¬
uiabit uicarius auestigiis eius cuiꝰ
uicarius est: nimirũ cum ille dicat.
qui michi ministrat me sequatur.
Dicit autẽ de illo ꝓpħa. Quis scit siꝯ
uertatur . & ignoscat łs. & relinquat
post se benedictionem: Hanc de
ur̃is qͦ posteriorib audacter exigi¬
mus. Alioqͥn non decet ut ꝑdatis in¬
nocentem cum impio. Et enim qui
malum fecerunt: facti de mediosiñ
Qͥd restat. nͥ ut relliquie saluȩ fiant :
Qͥ dni saluentur qui obedierunt uobis

Expanded text:
ctus abbas, modicum id quod est. Balmenses monachi graviter deliquerunt, sed non impune. Vobis pro hoc ipso laus et gratiarum actio ab universa debetur Ecclesia, quia non siluistis, non dissimulastis, non quievistis. Efferbuistis ut 249 debuistis: percussistis, sed ut sanaretis. Quod si obliviscatur misereri dominus, et contineat in ira sua misericordias suas, unde sanitas? Fiducialiter proinde post judicium misericordiam praestolamur, ut misericordiam et judicium cantemus Domino. Scimus, scimus, non deviabit Vicarius a vestigiis ejus cujus vicarius est; nimirum cum ille dicat: Qui mihi ministrat, me sequatur . Dicit autem de illo propheta: Quis scit si convertatur et ignoscat Deus, et relinquat post se benedictionem! Hanc de vestris quoque posterioribus audacter exigimus. Alioquin non decet ut perdatis innocentem cum impio. Etenim qui malum fecerunt, facti de medio sunt. Quid restat, nisi ut reliquiae salvae fiant? Quidni salventur qui obedierunt vobis,
Abbreviated transcription (Latin):
non obliuiscat mei. Clamat ad uos
mea monstruosa uita: mea erũpno¬
sa conscientia. Ego enĩ quedã chime¬
ra mei scłi: nec clericum gero. nec lai¬
cum. Nam monachi iamdudu ȩrui
conu̾sationem: ñ habitum. Nolo scͥb̾e
de me. qđ uos ꝑ alios audisse ęristimo.
qͥd actitem. qͥd studeam. ꝑque discͥmi¬
na uerser inmundo: ĩmo ꝑ que iactꝰer
p̃cipicia. Si qͦ minꝰ audistis. p̃cor ut
inquitatis. & scđm qđ audieritis. ꝙ
consilium impendatis: & orationum

Expanded text:
non obliviscar mei. Clamat ad vos non obliviscar mei. Clamat ad vos mea monstruosa vita, mea aerumnosa conscientia. Ego enim quaedam chimaera mei saeculi, nec clericum gero, nec laicum. Nam monachi jamdudum exui conversationem, non habitum. Nolo scribere de me quod vos per alios audisse existimo, quid actitem, quid studeam, per quae discrimina verser in mundo, imo per quae jacter praecipitia. Si quominus audistis, precor ut inquiratis, et secundum quod audieritis, et consi
Abbreviated transcription (Latin):
do fructificare ualeret. Quis dabit mͥ
homines litt̾atos & scõs in eccłiss dĩ p et̾
pastores. si ñ in om̃ib. certe inplurib.
certe in aliquib saltem: Qͥd enĩ si iu¬
uenis aliqua olim iuuenilit̾ egisse me¬
moratur : Uet̾a transierunt: noua
facta sunt om̃ia. Consepultus ÷ it̾m
xͦ ꝑ hemi baptismũ. ego olim sepulta
uicia retracłabo: Iam qđ abbas cari¬
censis siue trecensis dure dicunt᷑ scͥpsisse
uob̃. om̃mo cũ audiui dure accepi. q
cũ acceꝑo tempꝰ non dissimulabo. qͣntũ
quid̃ castitas postulabit. e. familiari¬
tas quȩ mͥ ꝓ eoꝵs religiositate ad ipsos ẽ.
Nõ autẽ gr̃as qui dedit uob̃ non uinci a
malo. s uincere in bono malum. qr ñ
respondistis eis malum ꝓ malo. aut
maledictum ꝓ maledicto. Poero illas
quas ad me adu̾sus p̃fatos abbates añ
scͥpseratis litt̾as. nec studio nec uolun¬
tate mea. ad ipsoꝵs noticiam ꝑuenisse
sciatis. R. de his satis. Tempus ÷ ut

Expanded text:
Deo fructificare valeret. Quis dabit mihi Deo fructificare valeret. Quis dabit mihi homines litteratos et sanctos in Ecclesiis Dei praeesse pastores, si non in omnibus, certe in pluribus, certe in aliquibus saltem? Quid enim si juvenis aliqua olim juveniliter egisse memoratur? Vetera transierunt, nova facta sunt omnia. Consepultus est iterum Christo per eremi baptismum: ego olim sepulta vitia retractabo? 3. Jam quod abbas Cazicensis sive Trecensis dure dicuntur scripsisse vobis, omnino, cum audivi, dure accepi, et cum accepero tempus, non dissimulabo, quantum quidem charitas postulabit, et familiaritas, quae mihi pro eorum religiositate ad ipsos est. Deo autem gratias, qui dedit vobis non vinci a malo, sed vincere in bono malum, quia non respondistis eis malum pro malo, aut maledictum pro maledicto. Porro illas, quas ad me adversus praefatos abbates ante scripseratis litteras, nec studio nec voluntate mea ad ipsorum notitiam pervenisse sciatis. Et de his satis. 4. Tempus est ut
Abbreviated transcription (Latin):
rum quispiam anxic ferre abiectionẽ
tali displicuit. Qͥcd enĩ & si castum id
Non ipse grauit̾ tulit. s nos. Ad iłe re¬
u̾titur: it̾m dico qͦd sentio. Cur uob̃
graue fuit nonuideo: nͥ qr ipsi gͣue c̃ẽ
sensistis. Sos iudicate. an hoc eũ decu¬
erit: pͣsertim in nouitate uite. Nam
anͣ hanc ut salua eiꝰ pace dixim. ñ caru¬
it hac nota. anuͦ nec culpa. suȩ ipsiꝰ
electioni eiꝰ assentire renuit. Seritꝰ
quupe ut estimo linguas obtrectatoꝵ
uetuit festinatam noui heremite ꝓ¬
motionem. ne ut clixi lingua malilo¬
qua dicere posset. hunc e̾e̾ quẽ semꝑ
optauerat heremi fructũ. Uerũtñ
quicqͥd dñs papa intendit. siue hoc.
siue aliud: me ignorasse sciatis illd̾̃ eiꝰ
consilium. ne qͥs dicat qđ meo instinc¬
tu id fec̾it. Nam qd̾ ad me ꝑtinet mͥ de¬
cretum ÷ uͥ oportune possem ñ solũ ñ
impedite. s ⁊̃ totis uirib & ambabꝰ ut¬
đr traħe manib. uͥ de gr̃a que in eo. ẽ.

Expanded text:
rum quispiam anxie ferre abjectionem rum quispiam anxie ferre abjectionem tali displicuit. Quid enim, 248 etsi castum id Non ipse graviter tulit, sed nos. Ad idem revertitur. Iterum dico quod sentio. Cur vobis grave fuerit, non video, nisi quia ipsi grave esse sensistis. Vos judicate, an hoc eum decuerit, praesertim in novitate vitae. Nam ante hanc ut salva ejus pace dixerim non caruit hac nota: an vero nec culpa, suae ipsiuselectioni ejus assentire renuerit? Veritus quippe, ut aestimo, linguas obtrectatorum, vetuit festinatam novi eremitae promotionem: ne, ut dixi, lingua maliloqua dicere posset, hunc esse, quem semper optaverat, eremi fructum. Verumtamen quidquid dominus Papa intenderit, sive hoc, sive aliud, me ignorasse sciatis illud ejus consilium: ne quis dicat quod meo instinctu id fecerit. Nam quod ad me pertinet, mihi decretum est, ubi opportune possem, non solum non impedire, sed etiam totis viribus, et ambabur trahere manibus, ubi de gratia, quae in eo est,
Abbreviated transcription (Latin):
Isimis b̾nardo pͥori portarum. ꝙ scĩs
abbas. salutẽ in dño. Ex quodam
beatitudinis ur̃ȩ rescͥpto. comꝑi scͥpsis¬
se me aliquid qͦd me indicaret cõmotũ
uosq istud ñ parũ metuere. Uerum id
frustra. Non ÷ qͦd apuero ur̃o timen¬
dum sit uob̃ reu̾entissimi patres. qui
uos inu̾itate ꝙ diligo ut amicos: et
suspicio ut scõs. Nisi forte non ame.
s mͥ pat̾no timuistis affectu. qđ motꝰ
uob̾ uiderer non ex ratione. aut si ex
ratione. forte plus qͣm oporteret. Motꝰ.
fateor fui. s ꝓuob̾ non contra uos: atq
id tenuiter satis. Si ⁊ hoc temere. s ñ
temere: confiteor adu̾sum me iniusti¬
ciam meam. & uos remittetis temeri¬
tatem pecci mei. Ignoscite mͥ sic sum.
Telus domus ur̃e comedit me. Non pa¬
tior plane qđ in me ẽ decolorari tante
specimen sc̃itatis: nam corrũpi posse
absit ut uerear. Prsus aũ displcet in
pulcherrimo corpore ñ solum morbꝰ. s
& neuus. Non plane bonus color. si scõ¬

Expanded text:
simis, BERNARDO priori Portarum, et sanctis abbas, salutem in Domino. 1. Ex quodam Beatitudinis vestrae rescripto comperi, scripsisse me aliquid, quod me indicaret commotum, vosque istud non parum metuere. Verum id frustra. Non est quod a puero vestro timendum sit vobis, reverendissimi patres, qui vos in veritate diligo ut amicos, et suspicio ut sanctos. Nisi forte non me, sed mihi paterno timuistis affectu, quod motus vobis viderer non ex ratione; aut si ex ratione, forte plus quam oporteret. Motus, fateor, fui, sed pro vobis, non contra vos, atque id tenuiter satis: si et hoc temere, sed non temere confiteor adversum me injustitiam meam, et vos remittetis temeritatem peccati mei. Ignoscite mihi: sic sum, zelus domus vestrae comedit me. Non patior plane, quod in me est, decolorari tantae specimen sanctitatis: nam corrumpi posse, absit ut verear. Prorsus autem displicet in pulcherrimo corpore non solum morbus, sed et naevus. Non plane bonus color, si sancto
Abbreviated transcription (Latin):
te talium p̃coniis delectari. qui tam
tueant palpare uicia: quam detrec¬
tare uirtutib. Seri isti sunt lauda¬
tores. qui ita bona laudare soleant:
ut lactare in malis non nouerint÷
Sunt enĩ ficti laudatores. ueri autẽ
detractores: quos scriptura cõmeno¬
rat dicens: Uani filii hominũ. men¬

Expanded text:
te talium praeconiis delectari, qui tam te talium praeconiis delectari, qui tam timeant palpare vitia, quam detrectare virtutibus. Veri isti sunt laudatores, qui ita bona laudare soleant, ut lactare in malis non noverint. Sunt enim ficti laudatores, veri autem detractores, quos Scriptura commemorat, dicens: Vani filii hominu
Abbreviated transcription (Latin):
bonũ: s malũ diximus qđ malũ erat:
Uerũ si malis audacter cum uidimus
oblatrauimus. nunc cum ad bona uen¬
tum. ẽ. silere debemus. ꝙ ñ magis tes¬
timoniũ ꝑhib̾e bono : Alioqͥn corroso¬
res fuisse conuincimur ñ correctores.
&. morclere qͣm em̃clare maluimus: si
bonis obmutescimus. qui in tantũ re¬
clamauimus malis: Iustus corripit
in misccłia. peccator adulatur in impi¬
etate. ille ut curet: iste ut occultet qđ
erat curandum: Nichil tͥ apud eos qͥ
timentes dñm głificant suspicandũ. ẽ.
de oleo peccatoris: quo tuum qͦndam
caput inpinguare solebant: Laudamꝰ
te: qm̃ tu facis unde: Non nos saue
adulamur: s in te cłi muuere adimplet᷑
qđ psallis: Qui timent te uidebunł
me & lȩtabuntur : quia in uerbo tuo
suꝑsꝑaui: Et item: Collaudabunt
multi sapientiã eius: En tuam qͣm
plures p̃dicant sapientiam: s qui pͥo¬
rẽ decestati sunt insipientiã: Uolo

Expanded text:
bonum, sed malum diximus quod malum erat. bonum, sed malum diximus quod malum erat. Verum si malis audacter, cum vidimus, oblatravimus, nunc, cum ad bona ventum est, silere debemus, et non magis testimonium perhibere bono? Alioquin corrosores fuisse convicimur, non correctores, et mordere quam emendare maluimus, si bonis obmutescimus, qui in tantum reclamavimus malis. Justus corripit in misericordia, peccator adulatur in impietate: ille, ut curet; iste, ut occultet quod erat curandum. Nihil tibi apud eos qui timentes Dominum glorificant, suspicandum est de oleo peccatoris, quo tuum quondam caput impinguare solebant. Laudamus te, quoniam tu facis unde non nos sane adulamur; sed in te Dei munere adimpletur quod psallis: Qui timent te, videbunt me, et laetabuntur, quia in verbo tuo supersperavi ; et item: Collaudabunt multi sapientiam ejus . En tuam quam plures praedicant sapientiam, sed qui priorem detestati sunt insipientiam. 8. Volo
Abbreviated transcription (Latin):
dentq om̃ib: om̃s in om̃ib. felicẽ
ego me dixerim qui adhuc uuiam.
ista & si non uidere. qmͣ absens sum:
certe uel audire: Ceterum uos fr̃s
longe feliciores: quib ea datum. ẽ.
& actitare: Porro suꝑ om̃s bñdictus
quẽ tanti pͥmatu boni. totius actor
boni dignatus.ẽ. De qua merito p̃ro¬
gatiua tibi p̾cipue Nm̃e congratula¬
iur. ꝑ quẽ utiq totum. ẽ. qđ miramͦ:
Grauaris forsitan laudib nr̃is. s ñ
oportet: Nil qͥpe simile habet qđ lo¬
quimur. illorum blandiciis qui dicunt
bonum malum .&. malum bonum. atq
ita quẽcumq beatificant. in erroreni
inducunt: Blanda. s ꝑicłosa laus:
cum laudatur peccator in desidiis ani¬
mȩ suȩ. & iniquus bñdicitur: Noster
qualiscũq fauor de caritate ꝓcedit: ꝙ.
ueritatis limitẽ ꝓ ut sapimus ñ exce¬
dit: Securus głatur. qui in dño gła¬
tur. hoc. ẽ. in ueritate: Nos. non malũ

Expanded text:
dentque omnibus omnes in omnibus. Felicem dentque omnibus omnes in omnibus. Felicem ego me dixerim qui adhuc vivam, ista etsi non videre, quoniam absens sum, certe vel audire. Caeterum vos, fratres, longe feliciores, quibus ea datum est et actitare. Porro super omnes benedictus, quem tanti primatu boni totius auctor boni dignatus est; de qua merito praerogativa tibi praecipuemur, per quem utique totum est quod miramur. 7. Gravaris forsitan laudibus nostris: sed non oportet. Nil quippe simile habet quod loquimur, illorum blanditiis qui dicunt bonum malum, et malum bonum , atque ita quemcumque beatificant, in errorem inducunt. Blanda, sed periculosa laus, cum laudatur peccator in desideriis animae suae, et iniquus benedicitur . Noster qualiscumque favor de charitate procedit, et veritatis limitem, prout sapimus, non excedit. Securus gloriatur qui in Domino gloriatur, hoc est in veritate. Nos non malum
Abbreviated transcription (Latin):
Dum manib pectora. genib paui¬
menta tunduntur. uotis & deuotis
precib altaria cumulantur. Sordent
genȩ lacͥmis. gemitib atq suspiriis
mugiunt diuersoria. & ꝓ forensib
causis. canticis spiritalib sacra tecta
resultant: nil suꝑuis ciuib magis spe¬
tare libet. nil regi sũmo iocundius
exhibetur: Quid enuim aliud .ẽ. qđ art
sacͥficium laudis honorificabit me: o
si qͥs haberet ocłos aꝑtos. quos oraudo
ꝓpħa puero reuelauit. ideret ꝓculda¬
bio quẽadmodũ p̃ueniunt pͥncipes con¬
iuncti psallentib. in medio iuuen¬
cularum tympanistriarum: Uidex
inꝗͣ. qua cura. quoue tͥpudio inter¬
sunt cantantib. ad sunt orantib. in¬
sunt meditantib. suꝑsunt qͥescentib
ordinantib ꝙ ꝓcurantib p̾sunt: ag¬
noscunt numrũ suꝑnȩ potestates co¬
ciues suos. & ꝓ his qui hereditatẽ
capiunt salutis. sollicite congaudei.
confortaut. instruunt. ꝓcegunt. ꝓui¬

Expanded text:
Dum manibus pectora, genubus paviDum manibus pectora, genubus pavimenta tunduntur, votis et devotis precibus altaria cumulantur, sordent genae lacrymis, gemitibus atque suspiriis mugiunt diversoria, et pro forensibus causis, canticis spiritualibus sacra tecta resultant, nil supernis civibus magis spectare libet, nil Regi summo jucundius exibetur. Quid enim aliud est quod ait: Sacrificium laudis honorificabit me? O si quis haberet oculos apertos, quos orando propheta puero revelavit! videret procul dubio quemadmodum praeveniunt principes conjuncti psallentibus, in medio juvencularum tympanistriarum . Videret, inquam, qua cura quove tripudio intersunt cantantibus, adsunt orantibus, insunt meditantibus, supersunt quiescentibus, ordinantibus et procurantibus praesunt. Agnoscunt nimirum supernae postestates concives suos, et pro his qui haereditatem capiunt salutis, sollicite congaudent, confortant, instruunt, protegunt, provi
Abbreviated transcription (Latin):
magis feda reddunitur: Ne qua tͣn
offensionis uel confusionis subrepat
occasio: replicamus &. nos uobis il¬
lud apłi: Et hoc qͥdem fuistis. s ab¬
luti estis: s sanctificati estis: Iam nul¬
lus scłarib indomũ di patet aditus:
nullus ad sc̃a curiosis accessus: Nul¬
la iam cum ociosis confabulatio per¬
miscetur. solitus puerorum aut pu¬
ellarũ strepitus non auditur: So¬
lis pueris. xp̃i de quib dicitur. ec¬
ce ego & pueri mei mecum. locus
sc̃s ꝑuius & expositus. diuinis
tantum laudib. ac sacͥs soluendis
Tuotis: debita sollicitudine & reue¬
rentia custoditur: Quã lȩta mar¬
tyres aure. quorũ ꝑ maxima locum
ipsum turba nobilitat. horum cla¬
mores puerorum. strepitusq ꝑcipi¬
unt : quib & uicissim ñ minori utiq
suȩ affectionis clamore respondenł:
Laudate pueri dñm: laucdate nom̃
dñi : Et rursum: Psallite dõ nr̃o
psallite: psallite regi nr̃o psallite:

Expanded text:
magis foeda redduntur. Ne qua tamen magis foeda redduntur. Ne qua tamen offensionis vel confusionis subrepat occasio, replicamus et nos vobis illud Apostoli: Et hoc quidem fuistis, sed abluti estis, sed sanctificati estis . Jam nullus saecularibus in domum Dei patet aditus, nullus ad sancta curiosis accessus. Nulla jam cum otiosis confabulatio permiscetur, solitus puerorum aut puellarum strepitus non auditur. Solis pueris Christi, de quibus dicitur, Ecce ego et pueri mei mecum , locus sanctus pervius et expositus, divinis tantum laudibus ac sacris solvendis votis, debita sollicitudine et reverentia custoditur. Quam laeta martyres aure, quorum permaxima locum ipsum turba nobilitat, horum clamores puerorum strepitusque 80 percipiunt! quibus et vicissim non minori utique suae affectionis clamore respondent: Laudate, pueri, Dominum; laudate nomen Domini ; et rursum, Psallite Deo nostro, psallite; psallite regi nostro, psallite . 6.
Abbreviated transcription (Latin):
maluit uos oꝑum habere consortem:
ut haberet ꝙ. głe: Increpabat saluator
quosdam: qđ orationis domũ spelun¬
cam latronũ facerent: Habebit ergo
sine dubio cõmendatũ. qui e regione
oꝑam dedit uindicare sc̃m a canib. a
porcis margaritam. cuiꝰ studio & in¬
dustria. uulcani officina studiĩs ui¬
detur mancipata celestib. mimo sua
deo habitatio reddita: &. in id potius
qd ante fuit ex sẏnagoga sathane
restituta: Sane non ad confusionẽ
cuiuspiã. siue imꝓperium. p̃terita
mala reteximus: s ut ex cõꝑatione
ueterũ. nouitatis decus. gratiꝰ uenus¬
tiusq appareat. quia tunc recentia
iocundius bona clarescunt: cum fue¬
rint malis comꝑata prioribus: Si¬
milia ex similib innotescunt. s ex con¬
trariis contraria aut placent ampliꝰ
aut displicent: Iunge nigra candi¬
dis: & mutua collatione in ꝓpͥo queq
colore distincꝰtius enitescunt: Sic
fecla admota pulcͥs. pulcͥora reddunł:

Expanded text:
maluit vos operum habere consortem, maluit vos operum habere consortem, ut haberet et gloriae. Increpabat Salvator quosdam, quod orationis domum speluncam latronum facerent . Habebit ergo sine dubio commendatum, qui e regione operam dedit vindicare sanctum a canibus, a porcis margaritam; cujus studio et industria Vulcani officina studiis videtur mancipata coelestibus, imo sua Deo habitatio reddita; et, in id potius quod ante fuit, ex synagoga Satanae restituta. 5. Sane non ad confusionem cujuspiam sive im properium praeterita mala reteximus, sed ut, ex comparatione veterum, novitatis decus gravius venustiusque appareat, quia tunc recentia jucundius bona clarescunt, cum fuerint malis comparata prioribus. Similia ex similibus innotescunt, sed ex contrariis contraria aut placent amplius, aut displicent. Junge nigra candidis, et mutua collatione in proprio quoque colore distinctius enitescunt. Sic foeda admota pulchris, pulchriora reddunt,
Abbreviated transcription (Latin):
ri: Nunc uͦ uacatur inibi cło. stude¬
tur continentiȩ. discipline inuigila¬
tur: lectionib sc̃is intenditur: Iu¬
ge qͥppe silentium. & ab om̃i strepitu scł̃a¬
rium ꝑpetua quies c̃ogit cȩlestia medi¬
tari: Perro continentiȩ labor. & rigor
disciplinȩ : psalmorũ hymnorũq dulce¬
dine releuantur: Pudor de pͣteritis:
nouȩ conuersationis temperat austeri¬
tatem: Is autẽ qui in p̾senti ꝑ patien¬
tiam capitur bonȩ conscientiȩ fructus.
futurorum quoq bonorum oꝑatur de¬
sidium. qđ non frustrabitur.ꝙ. spem
quȩ ñ confundit: Uenturi timor ui¬
diciĩ : pio cedit frat̃ne caritatis ȩxerci¬
tio: Naritas qͥppe: foras mittit timo¬
rem: Tedium &. accidiam: ꝓculpellit
sanctarũ uarietas obseruationũ: Et
hȩc reterimus ad laudẽ ꝙ głam di
tanqͣm om̃iũ auctoris: non tamen sine
ur᷑a. tanqm ipsius coaditoris in om̃ib
Notuit qͥdem ea ipse agere sine uobis. s

Expanded text:
ri? Nunc vero vacatur inibi Deo, studeri? Nunc vero vacatur inibi Deo, studetur continentiae, disciplinae invigilatur, lectionibus sanctis intenditur. Juge quippe silentium, et ab omni strepitu saecularium perpetua quies cogit coelestia meditari. Porro continentiae labor et rigor disciplinae psalmorum hymnorumque dulcedine revelantur. Pudor de praeteritis novae conversationis temperat austeritatem. Is autem qui in praesenti per patientiam capitur bonae conscientiae fructus, futurorum quoque bonorum operatur desiderium, quod non frustrabitur, et spem, quae non confundit. Venturi timor judicii pio cedit fraternae charitatis exercitio; charitas quippe foras mittit timorem . Taedium et acediam procul pellit sanctarum varietas observationum. Et haec reteximus ad laudem et gloriam Dei, tanquam omnium auctoris; non tamen sine vestra, tanquam ipsius coadjutoris in omnibus. Potuit quidem ea ipse agere sine vobis; sed
Abbreviated transcription (Latin):
terat indignatio: Ceterum tu & fe¬
cisti satis causantib: & adiecisti quod
merito collaudemus: Quid enu iã
in humanis oꝑib iure laudabitur:
si hoc summa ammiratione & laude
dignissimũ non habetur: Quãquã
non humanũ s diuinũ ꝓfecto sit opꝰ.
tantorum simul. &. tam repentina im¬
mutatio: In cȩlestib magnum suscitat
gaudium unius peccatoris conuersio
qͥd totius congregationis: Qͥd &. is¬
tius: Locus qͥppe ab antiquo nobilis.
& regiȩ dignitatis exstiterat. palaciis
causis. regumq erercitib deseruire
solebat: Si ne cunctatione &. fraude
sua cesari redlebantur: s non etiam
deo quȩ cłi sunt ꝑsoluebantur ȩque
fideliter: Qd audiuimus: ñ qd ui¬
dimus loquimur: Claustrũ ipsũ
monasterii. frequenter ut auint sti¬
pari militib. urgeri negociis. iurgi¬
is ꝑsonare. patere interdum & femi¬
nis: Quid inter hec cȩleste. quid di¬
uinum. quid sp̃uale poterat cogita¬

Expanded text:
terat indignatio. Caeterum tu et feterat indignatio. Caeterum tu et fecisti satis causantibus, et adjecisti quod merito collaudemus. Quid enim jam in humanis operibus jure laudabitur, si hoc summa admiratione et laude dignissimum non habetur? Quanquam non humanum, sed divinum profecto sit opus, tantorum simul et tam repentina immutatio. In coelestibus magnum suscitat gaudium unius peccatoris conversio; quid totius congregationis? quid et istius? 4. Locus quippe ab antiquo nobilis, et regiae dignitatis exstiterat; palatii causis regumque exercitibus deservire solebat. Sine cunctatione et fraude, sua Caesari reddebantur; sed non etiam Deo quae Dei sunt persolvebantur aeque fideliter. Quod audivimus, non quod vidimus, loquimur: claustrum ipsum monasterii frequenter, ut alunt, stipari militibus, urgeri negotiis, jurgiis personare, patere interdum et feminis. Quid inter haec coeleste, quid divinum, quid spirituale poterat cogita