comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tri: cum ꝑ illum ꝑ speciem cognoscet᷑ pat̃.
Regnum enim eius st̃. in quib nc̃ regnat
subiecta ẽ: & alit̃ regnum eiꝰ dicit᷑ ecclesia.
scłm ꝓpͥetatem fide quȩ in illo est. Sedm
quod orat qui dicit. posside nos. Neq enĩ
illud. Cum serui eẽtis peccati. uberi eratis
iusticie. Euacuabit gͦ omnem pͥncipatum.
& omnem potestatem. & uirtutem: ut nuuli
patrem intuenti ꝑ filium. opꝰ sit aut libeat
in cuiꝰquam creat᷑e uel in sua conqͥes cere
potestate. Oportet enim eum regnare do¬
nec ponat om̃s inimicos suos sub pedibus
suis: id est oportet regnum eiꝰ in tantũ ma¬
nifestari. donec om̃s inimici eiꝰ ipsum reg¬
nare fateant᷑. Noc enm intelligit᷑. sub pedi¬
bus eius fut᷑os immicos. Oͦd si cde ustis ac¬
ceperimus: ideo dictum est inimicos: quia
ex iniustis iustificant᷑. et ei credendo sub¬
duntur. De iniustis aut̃ qui ad iustorum
beatitudinem futuram non ꝑtinent. sic ac¬

Expanded text:
tri, cum per illum per speciem cognoscetur Pater. tri, cum per illum per speciem cognoscetur Pater. Regnum enim ejus sunt in quibus nunc regnat subjecta est; et aliter regnum ejus dicitur Ecclesia, secundum proprietatem fidei quae in illo est, secundum quod orat qui dicit, Posside nos . Neque enim illud: Cum servi essetis peccati, liberi eratis justitiae . Evacuabit ergo omnem principatum et omnem potestatem et virtutem, ut nulli Patrem intuenti per Filium opus sit aut libeat in cujusquam creaturae vel in sua conquiescere potestate. 5. Oportet enim eum regnare, donec ponat omnes inimicos suos sub pedibus suis: id est, oportet regnum ejus in tantum manifestari, donec omnes inimici ejus ipsum regnare fateantur. Hoc enim intelligitur, sub pedibus ejus futuros inimicos. Quod si de justis acceperimus, ideo dictum est, inimicos, quia ex injustis justificantur, et ei credendo subduntur. De injustis autem qui ad justorum beatitudinem futuram non pertinent, sic ac
Abbreviated transcription (Latin):
eri dicat᷑ in aliquo. cum ab eo cognos ei cȩ¬
perit. Ita enim dicimꝰ in oratione. scĩficet᷑
tradicłit regnum deo ce pat̾. id est cũ pa
trem regnare monstraũit. ut ꝑspeciem
manifestationemq clarescat. quod nunc
a fidelib creditur. & ab infidelib non pr¬
tatur. Euacuabit aut̃ omnem pͥncipatũ
& potestatem. manifestando utiq regnum
patͥs: ut omnib notum sit. nullum p̾n¬
cipum & potestatum. siue celestium. siue
t̾restrium. ꝑ se habuisse auqͥd pͥncipatꝰ
& potestatis. s ab illo ex quosunt omnia.
non solum ut sint. uerum etiam ut
ordinata sint.In illa enim manifestatione:
nulli spes aliqua remanebit. in quoquam
pͥncipe. aut in quoquam homine. Quod
etiam nune ꝓph̃a canit. Bonum ẽ sꝑare in
meditatione anima iam in regnum pat̾s¬
assurgat: nec cuiꝰquam potestatem p̾t̃ illũ
magnifaciens. nec sua sibi ipsa ꝑniciosissi¬
me blandiens. Iradet gͦ regnum deo &e pa¬

Expanded text:
eri dicatur in aliquo, cum in eo cognosci deberi dicatur in aliquo, cum in eo cognosci deberit. Ita enim dicimus in oratione, Sanctificetur tradiderit regnum Deo et Patri, id est, cum Ptrem regnare monstraverit, ut per speciem manifestationemque clarescat, quod nunc a fidelibus creditur, et ab infidelibus non putatur. Evacuabit autem omnem principatum, et potestatem, manifestando utique regnum Patris: ut omnibus notum sit, nullum principum et potestatum, sive coelestium, sive terrestrium, per se habuisse aliquid principatus et potestatis: sed ab illo, ex quo sunt omnia, non solum ut sint, verum etiam ut ordinata sint. In illa enim manifestatinulli spes aliqua remanebit in quoquam principe, vel in quoquam homine. Quod etiam Propheta canit: « Bonum est sperare in meditatione anima jam in regno Patassurgat, nec cujusquam potestatem praeter illum magni faciens, nec sua sibi ipsi perniciosissime blandiens. Tradet ergo regnum Deo et Pa
Abbreviated transcription (Latin):
iectus erit ei qui illi subiecit omnia: ut
sit ds omnia in omnib. Manifestum ẽ gͦ.
hoc scdm sus ceptionem hominis dictum.
S alia in hoc capło cuius totum textum
commemoraui. solent habere questionem.
Primo quod dictum est. cum tradiderit
regnum deo &e pat̾: quasi nc̃ non teneat reg¬
num pat̃. Deinde quod dictum ẽ. oportet
enim illum regnare donec ponat omnes
inimicos suos sub pedib suis: quasi postea
non sit regnaturꝰ. & ad hoc ualeat qͦd supͣ
dictum est. cdeinde finis. Qd sacrilega
opinone sic accipiunt. quasifinem dixerit
consummationem regni eiꝰ: cum in eunglio
scͥptum sit. & regni eiꝰ non erit finis. Postremo
quod dictum ẽ. cum aut̃ ei omnia subiecta
fuint. tẽ &e ipse fuiꝰ subiectꝰ erit ei qui illi
subiecit omnia: sic uolunt intelligi. quas
nune aut aliquid filio non sit subiectum.
aut patͥ non sit ipse subiectꝰ. Oenere gͥ lo¬
cutionis. soluit᷑ questio. Sic enim plerũq
scͥptura loquit᷑. ut quod semꝑ est. tuncfi¬

Expanded text:
ecit omnia, ut sit Deus omnia in omnibus . Manifestum est ergo hoc secundum susceptionem hominis dictum. 3. Sed alia in hoc capitulo, cujus totum textum commemoravi, solent habere quaestionem: primo quod dictregnum Deo et Patri, quasi nunc non teneat regnum Pater; deinde quid dictum est, Oportet enim illum regnare, donec ponat omnes inimicos suos sub pedibus suis: quasi postea non sit regnaturus, et ad hoc valeat quod supra dictum est: Deinde finis; quod haeretici sacrilega opinione sic accipiunt, quasi finem dixerit, consummationem regni ejus: cum in Evangelio scriptum sit: Et regni ejus non erit finis. Postremo quod dictum est: Cum autem ei omnia subjecta fuerint, tunc et ipse Filius subjectus erit illi, qui sibi subjecit omnia; sic volunt intelligi, quasi nunc aut aliquid Filio non sit subjectum, aut Patri non sit ipse subjectus. 4. Genere igitur locutionis solvitur quaestio. Sic enim plerumque Scriptura loquitur, ut quod semper est: tunc fi
Abbreviated transcription (Latin):
dei patri equalem ñ esse contendunt:
solent usurpare familiarius hoc testimo¬
nium. ubi apts ait. Cum aut̃ ei omnia
subiecta fuuit. tẽ &e ipse filiꝰ subiectꝰ erit eiqͥ
iui subiecit omina: ut sit ds omnia in oĩb
Nonenim posset eis error oboriri. palliat᷑
nomine xp̃iano: nisi de sc̃ptis non intel¬
lectis. Dicunt enim. Si equalis est. qͦmͦ
subiectꝰ erit: Qͦd utiq simile est illi eunͣ¬
gelicȩ questioni. Si ȩqualis est. quomodo
maior me est. Regła aut̃ catholicȩ fidei
sic se habet. ut cum aliqua in scͥpturis di¬
cuntur de filio. qͦd sit minor patre: scdm
susceptionem hominis intelligant᷑. Cum
u ea dicunt᷑ quib demonstrat᷑ equalis:

Expanded text:
Dei Patri aequalem non esse contendunt, solent usurpare familiarius hoc testimonium, ubi ait Apostolus, Cum autem ei omnia subjecta fuerint, tunc et ipse Filius subjectus erit ei qui illi subjecit omnia, ut sit Deus omnia in omnibus. Non enim posset eis error oboriri palliatus nomine christiano, nisi de Scripturis non intellectis. Dicunt enim, Si aequalis est, quomodo subjectus erit ei? Quod utique simile est illi evangelicae quaestioni, Si aequalis est, quomodo uoniam Pater major me est . Regula autem catholicae fidei sic se habet, ut cum aliqua in Scripturis dicuntur de Filio, quod sit minor Patre, secundum susceptionem hominis intelligantur: cum vero ea dicuntur quibus demonstratur aequalis,
Abbreviated transcription (Latin):
est. quia fuasio ñ cogit inuitum. ad eiꝰdem
hominis uoluntatem causa deprauatioĩs
eiꝰ redit: siuie aliquo. siue nullo suadente cde¬
prauatus sit. Qt animal irrationale ñ¬
caret ratione: caret scientia. Nuilum au¬
tem animal qͦd scientia caret. beatum ẽẽ pot̃.
Nongͥ cadit in animalia rationis exꝑtia: ut
beata sint. De malo.
mne quod est. aut corporeum est. aut in¬
corporeum. Corporeum sensibili: incorpo¬
reum aut̃ intelligibil specie continet᷑. Om̃e
gͥ quod est: sine auqͣ specie non ẽ.: ubi autem
aliqͣ species: necessario ẽ aliqͥs modꝰ. Et modꝰ
aliqͥd boni est. Suminum gͦ malum: nullũ
moctum habet. Caret enim omni bono. Ñ¬
est gͥ. quia nulla specie continet᷑. Totumꝙ hoc
Qͥ ꝓpͥe in animante anima dicat᷑. uii.
nima aliquandoita dr. ut cum mente in

Expanded text:
est, quia suasio non cogit invitum, ad ejusdem est, quia suasio non cogit invitum, ad ejusdem hominis voluntatem causa depravationis ejus redit, sive aliquo, sive nullo suadente depravatus sit. V. Utrum animal irrationale bcaret ratione, caret scientia. Nullum autem animal quod scientia caret, beatum esse potest. Non igitur cadit in animalia rationis expertia ut beata sint. VI. De malo. Omne quod est, aut est corporeum, aut incorporeum. Corporeum sensibili, incorporeum autem intelligibili specie continetur. Omne igitur quod est, sine aliqua specie non est. Ubi autem aliqua species, necessario est aliquis modus, et modus aliquid boni est. Summum ergo malum nullum modum habet; caret enim omni bono. Nest igitur; quia nulla specie continetur, totumque hoc t. VII. Quae proprie in animante anima dicatur. Anima aliquando ita dicitur, ut cum mente in
Abbreviated transcription (Latin):
querendum est. Quȩ sit causa. ut sit¬
It sit homo deterior. iiii.
homo detĩor. aut in ipso causa ẽ: aut
in alio aliquo: aut innichilo. S in nichilo.
nuila causa est. Aut si ita accipit᷑ in nichilo.
quod homo ex nchilo factꝰ est. uel ex his q̃ ex
nichilo facta sunt: rursum inipso erit causa
quod eiꝰ quasi mat̾ies est. nichilum. Si in alio
mine. an meo quocd neq cłs. neq homo sit. d
non in deo.Bonors enim ds̃ causa ẽ. Si ergo
in homine: aut ui aut suasione. S ui nul
lomͦ. ne sit deo ualentior Siquidem ds ita
optime hominem fecit: ut si uellet manere
optimus. nullo resistente impediret᷑. Suasio¬
ne aut̃ alt̾ius hominis. si concedimꝰ hominẽ
deprauari: rursum quȩrendum est. suasor
ipse a qͦ deprauat᷑ sit. Non enim potest pͣ¬
uus non eẽ: talium suasor. Restat nescio
qͥd. quod nec homo nec ds sit:s tamen hoc
qͥcqͥdẽ. aut iumintulit. aut suasit. De ui. hoc
respondet᷑ quod supͣ. De suasione aut̃ qͥcqͥd

Expanded text:
quaerendum est. IV. Quae sit causa ut sit homo deterior. Ut sit homo deterior aut in ipso causa est, aut in alio aliquo, aut in nihilo. Si in nihilo, nulla causa est. Aut si ita accipitur in nihilo, quod homo ex nihilo factus est, vel ex iis quae ex nihilo facta sunt; rursum in ipso erit causa, quod ejus quasi materies est nihilum. Si in alio homine; an in eo quod neque Deus, neque homo sit. Sed non in Deo; bonorum enim Deus causa est. Si ergo in homine, aut vi, aut suasione. Sed vi nullo modo, ne sit Deo valentior. Siquidem Deus ita optime hominem fecit, ut si vellet manere optimus, nullo resistente impediretur. Suasione autem alterius hominis si concedimus hominem depravari, rursum quaerendum erit, suasor ipse a quo depravatus sit. Non enim potest pravus non esse talium suasor. Restat nescio quid, quod nec Deus, nec homo sit: sed tamen hoc quidquid est, aut vim intulit, aut suasit. De vi hoc respondetur quod supra: de suasione autem quidquid
Abbreviated transcription (Latin):
sere nob parabolam istam. Et ille manifestissime.
ostendens ñ ẽẽ parabolam. s ꝓpͥam locutionem:
dixit ad eos. adhuc & uos sine intellectu estis: N
intelligitis. quia omne qͦd in os intrat. in uentrem
uadit: a in secessum emitat᷑: Quȩ aut̃ ꝓcedunt

Expanded text:
sere nobis parabolam istam. et ille manifestissime sere nobis parabolam istam. et ille manifestissime ostendens non esse parabolam, sed propriam locutionem, dixit ad eos: adhuc et uos sine intellectu estis? non intellegitis, quia omne. quod in os intrat, in uentrem u
Abbreviated transcription (Latin):
dñs gregem suum pascit. laqueos incautis &e minꝰ
ꝓuidis abscondentem. Nam de hisu̾ibis commoti
discipli. & non credentes ꝓpͥe. s potiꝰ figurate dñm
locutum ẽẽ. cum diceret ñ coinquinari hominem
his quȩ ꝑ cibos ingrediunt᷑ in eum: q̃m iudei erañ
etiam ipsi discipuli qͥ fugiendos quarũdam carni¬
um cibos apueritia institutũ acceꝑant accedentes
ad eum dixerunt ei. Scias quia pharis ei audito
hoc ũbo scandalirati sunt: At ille respondens
ait. Omnis plantatio quamñ plantauit pat̃ ñs
cȩlestis: eradicabit᷑. Sinite illos: cȩci funt. duces cȩ¬
corum. Cȩcus aut̃ si cȩcoducatum p̃stet: ambou
foueam cadunt. Cum gͦ infidelitatem uuideorum
plantationem appellaret. quam ñ plantauit pat̃
cȩlestis: tam̃ adhuc petrꝰ putans tẽ illam parabolã.
&e ꝓpt̾ea rep̃hens os uideos & cȩcos dictos. quod eã
intelligere ñ potuerint: res pondens dixit ei. Edis.¬

Expanded text:
dominus greges suos pascit, laqueos incautis et minus dominus greges suos pascit, laqueos incautis et minus prouidis abscondentem. nam de his uerbis commoti discipuli et non credentes proprie, sed potius figurate dominum locutum esse. cum diceret non coinquinari hominem iis. quae per cibos ingrediuntur in eum, quoniam Iudaei erant etiam ipsi discipuli, qui fugiendos quarundam carnium cibos a pueritia insitum acceperant, accedentes ad eum dixerunt ei : scis. quia pharisaei audito uerbo scandalizati sunt? at ille respondens ait? omnis plantradicabitur. sinite illos: caeci sunt et duces caecorum. caecus autem si caeco ducatum praestet. ambo in foueam cadunt. cum ergo infidelitatem Iudaeorum plantationem appellaret, quam non plantauit pater caelestis, tamen adhue Petrus putans esse illam parabolam et propterea reprehensos Iudaeos et caecos dictos, quod eam intellegere non potuerint, respondens dixit ei: edis
Abbreviated transcription (Latin):
tiftro uulneri. Sic enimposuit ipsum euangelicum
testimonium. In eungłio inqͥt dicit ad tͣbas dñs:
dudite & intelligite. F Iicħ est ingrediens in hõiẽ
coinquinans eum: &e cȩt̃a. Quod gͦ commemora
uit hec ad turbam dixisse dñm. nichil aliud osten¬
dit. nnsi non se ignorantia s malicia fecisse qͦd fec̃:
ut postea dicerit auditorib suis ad turbam dñm
ita locutum ẽẽ non ad paucos sc̃os. qualesse ipsi ui¬
deri uolunt. t qm̃ suos auditores tanquã adhuc
immundos ꝑmitant carnib uesq. sibi aut̃ quasi
iam mundis consceleratum & nefarium ẽẽ arbitren¬
tur. hoc etiam dñm sensisse uideat᷑. quod ñ paticos
scõs. s turbas ista docuerit. O hominem pessimum:
securum de negligentia generis humani. ad occul-¬
tandas deceptiones suas. Non enim credebat ali¬
quem existere qui arriꝑet eungłm e consequen¬
tia legeret &e inueniret hominem in ipsis pͣtis qͥbus

Expanded text:
tifero uul-, nere. sic enim posuit ipsum euangelicum tifero uul-, nere. sic enim posuit ipsum euangelicum testimonium. in euangelio. inquit, dicit ad turbam dominus: audite et intellegite, nihil est ingrediens in hominem coinquinans eum et cetera. quod ergo commemorauit dominum hoc ad turbam dixisse. nihil aliud ostendit. nisi non se ignorantia. sed malitia fecisse quod fecit, ut postea diceret auditoribus suis ad turbam dominum ista locutum esse, non ad paucos sanctos. quales se ipsi uideri uolunt, ut, quoniam suos auditores tamquam adhuc inmundos permittunt carnibus uesci. sibi autem quasi iam mundis consceleratum et nefarium esse arbitrantur, hoc etiam dominum sensisse uideatur, quod non paucos sanctos, sed turbas ista docuerit.s o hominem pessimum, securum de neglegentia generis humani ad occultandas deceptiones suas! non enim credebat aliquem existere, qui arriperet euangelium et consequentia legeret et inueniret hominem in ipsis pratis, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
contingebant quȩ patiebant᷑. infigͣam accipie¬
bant quȩ monebant᷑: cum gͦ ista respondero. &
hoc mͦ non cẽ contraria duo ista capitula de sin¬
głis testam̃tis collata monstrauero: quid iste fa¬
cturus ẽ. contra quem dicit gratussimum desti¬
monium. testis quem contͣ adu̾sarium ipse pro¬
duxit: Ipse enim commemorauit de euangłio te¬
stimonium dño dicente. ñ coinquinari hominẽ
his escis quȩ ingrediunt᷑ in eum: &e ipse acarnib
abstinendum. tanqͣm ab immundis escis monere
&e docere non cessat: & tam̃ sensit quantam plagã
sibi inflixerit. & qͣnto ictu reꝑcussꝰ se ipse sautia¬
rit. tͦ e qͥs enim eum int̾rogaret &e diceret: qͦmͦ
gͦ ꝓhibetis carnib uesqi. si dñs dicit sic̃ tu ipse cõ¬
memoras. nichil ẽ ingrediens in hominem com¬
quinans eum. s q̃ ꝓcedunt de eo coinquinant:
uoluit qͣsi adhibere medicinam sine causa mor¬

Expanded text:
 quae patiebantur. in figuram accipie quae patiebantur. in figuram accipiebant, quae monebantur. Cum ergo ista respondero et hoc modo non esse contraria duo ista capitula de singulis testamentis conlata monstrauero, quid iste facturus est. contra quem dicit grauissimum testimonium testis. quem contra aduersarium ipse produxit? ipse enim commemorauit de euangelio testimonium domino dicente non coinquinari hominem iis escis, quae ingrediuntur in eum ; abstinendum tanquam ab immundis escis monere et docere non cessat. Et tamen sensit quantam plagam sibi infligeret, et quanto ictu repercussus se ipse sauciaret. Ne quis enim eum interrogaret et diceret, Quomodo ergo prohibetis carnibus vesci, si Dominus dicit, sicut tu ipse commemoras, Nihil est ingrediens in hominem, coiquae procedunt de eo. coinquinant? uoluit quasi adhibere medicinam sine causa in mor
Abbreviated transcription (Latin):
scͥpturȩ uenerator & intellector. eires ponderit hec
non ẽẽ contraria. qͦd illa de quoꝵdam carnibus
animalium quib non ẽẽ uescendum. popło adhuc
carnali p̃ceptum ẽ. ad significationem posita sint
humanoꝵ moꝵ. qͦs eccłia quȩ corpꝰ est xp̃i. in suȩ
unitatis uincłm stabile & sempit̾num recipere ñ
potest. tanqͣm ummnundas escas respuens. & in sua
uis cera ñ conuertens. ut illa omnia p̃cepta carna¬
li popło imposita. fut᷑am disciplinam sp̃italis
popłi ꝓpb̃arint. & ideo non repugnare sententiȩ
dñi. qua uerissime dicit non comquinari ho-¬
minem his q̃ ꝑ ȩscam ingrediunt᷑ in eum. illa
enim sententia seruis onera imponit. ista liberis
uigum excutit seruitutis: & illa tam̃ sic dicta ẽ.
ut seruoꝵ onera fidem p̃nuncient lib̾roꝵ:omĩa
enim sic̃ dicit apłs. infigͣam contingebant eis ꝓp¬
ter nos in qͦs finis scłoꝵ obuenit: sigͦ in figuram¬

Expanded text:
Scripturae venerator et intellector ei responderit, haec Scripturae venerator et intellector ei responderit, haec non esse contraria; quod illa de quorumdam carnibus animalium, quibus non esse vescendum populo adhuc carnali praeceptum est, ad significationem posita sint humanorum morum, quos Ecclesia quae corpus est Domini, in suae unitatis uinculum stabile et sempiternum recipere non potest tamquam inmundas escas respuens et in sua uiscera non conuertens. ut illa omnia praecepta carnali populo inposita futuram disciplinam spiritalis populi prophetarent. et ideo non repugnare sententiae domini. qua uerissime dicit non coinquinari hominem iis, quae per escam ingrediuntur in eum. illa enim sententia seruis onera inponit: ista iam liberis iugum excutit seruitutis. et illa tamen sic dicta est, ut seruorum onera fidem praenuntient liberorum. omnia enim, sicut dicit apostolus, in figura contingebant eis propter nos, in quos finis s
Abbreviated transcription (Latin):
Ubi ipse se abscondet ab hac sententia: Dicat in qͦ
fugiet: qͣndo immundiciam carnium fugiendam
ce a cibis scõꝵ separandam. ꝑuersa &e suꝑsticios a
imaginatione continentiȩ p̃ceꝑit: Certe enim si
uerum ẽ non comnquinare illa quȩ ing̃dunt᷑ in
hominem: cũ magnoerrore immundas cẽ lict̃
escas manichei: cũ homines carne uescant᷑. Si aut̃
immundȩ sunt tales escȩ: qͥd de isto testimoniofa¬
cient. qͦd eungłica &e diuina auctoritate ꝓlatum
est. ub dñs dicit ñ comquinari hominem his q̃
ingrediuntur in eum. shis quȩ ꝓcedunt de illo:
Anforte dict᷑i sunt sic̃ solent dicere. cũ script᷑arum
eos urget auctoritas. hoc capłm a corruptorib scͥp¬
turarum insertum ẽẽ eunͣgłio: Cur ergo adiman¬
tus hoc capitulo teste utit᷑: & inde conat᷑ uctus
testamentum oppugnare. unde ipse ꝓsternitur:
Cum enim quispiam catholicus xp̃ianus. utriꝰq

Expanded text:
Ubi se iste abscondat ab hac sententia? Quo fugiet, Ubi se iste abscondat ab hac sententia? Quo fugiet, dicat mihi, quando immunditiam carnium fugiendam et a cibis sanctorum separandam, perversa et superstitiosa imaginatione continentiae praecipit? Certe enim, si verum est, non coinquinare illa quae ingrediuntur in hominem, cum magno errore immundas esse dicunt escas Manichaei, cum homines carne vescuntur. Si autem immundae sunt tales escae, quid de isto testimonio facient, quod evangelica et divina auctoritate prolatum est, ubi Dominus dicit, non coinquinari hominem iis quae ingrediuntur in eum, sed iis quae procedunt de illo? An forte dicturi sunt, sicut solent dicere, cum Scripturarum eos urget auctoritas, hoc capitulum a corruptoribus Scripturarum insertum esse Evangelio? Cur ergo Adimantus hoc capitulo teste utitur, et inde conatur Vetus Testamentum oppugnare, unde iste prosternitur? Cum enim quispiam catholicus christianus utriusque
Abbreviated transcription (Latin):
Sanima huiꝰ hominis dep̃hendi potest. qͥ tan¬
quam sibi adũsa atq contraria de utroq testa¬
mento capitula obiecit: qm in hoc locoubi cõme.¬
morauit in leuitico scͥptum eẽ. ut a ñ nullis ani¬
malium carnib temꝑetur. Famq huic senten.¬
tiȩ. illud ex eungłio credidit opponendum: ubi
dñs dicit. Nichil ẽ ingrediens in hominem. com¬
quinans eum: s ea quȩ ꝓcedunt de eo. coinqͥnañ.¬
Hoc si imprudens fecit. nicħ cęcius: si aut̃ sciens.
nicħ scelerati. Nonne ipse pauloante posuerat
apłi testimonium dicentis. bonum est fr̃s ñ man¬
ducare carnem. neq bibere uinum: dum cupit
de nouo testam̃to uet̃ adũsari. ubi dictum ẽ scd̾m
des iderium animȩ tuȩ occide & manduca omnẽ
carnem: Quomͦ gͦ nunc placet ei sententia dñ qͣ
dicit. nichil ẽẽ ingrediens in hominem qͦd coinqͥ¬
net eum:s ea coinquinare q̃ de homine ꝓcedunt:

Expanded text:
s anima huius hominis deprehendi potest, qui tams anima huius hominis deprehendi potest, qui tamquam sibi aduersa atque contraria de utroque testamento capitula obiecit. quam in hoc loco, ubi commemorauit in leuitico scriptum esse, ut a nonnullis animalium carnibus temperetur. namque huic sententiae illud ex euangelio credidit obponendum. ubi dominus dicit: nihil est ingrediens in hominem coinquinans eum. sed ea, quae procedunt de eo, coinquinanHoc si imprudens fecit, nihil caecius: si autem sciens, nihil sceleratius. Nonne ipse paulo ante posuerat Apostoli testimonium dicentis, Bonum est, fratres, non manducare carnem, neque bibere vinum ; dum cupit de Novo Testamento Veteri adversari, ubi dictum est, Secundum desiderium animae tuae occide, et manduca omnem carnem ? Quomodo ergo nunc placet ei sententia Domini, qua dicit, nihil esse ingrediens in hominem quod coinquinet eum, sed ea coinquinare quae de homine procedunt?
Abbreviated transcription (Latin):
facite. Hȩc attendant manicher̃ & uideant quomͦ
dictum sit in deut̃onomio. scdm desiderium aĩe
tuȩ occide & manduca omnem carnem: uxta
uoluntatem qm dedit tͥ dñs. Quod enĩ de quib¬
dam carnib ñ manducandis iuideis p̃ceptum ẽ.
& immunde sunt dicte ad significationem ualet
hominum immundoꝵ. qui ꝑ figuras inuet̾ibus
scͥpturis sunt signati. Sic̃ enm bos ille cui tri.¬
turanti uerat os alligari. euangłistam significat.¬
sic̃ apłs aꝑtis sime exponit: ita ce illa qͥ ꝓhibita
sunt. quasdam hominum immundicias signi¬
ficant: quȩ in societatem corporis xp̃i. id ẽ in ȩccle¬
siam stabilem & sempit̃nam non recipiuntur.
N Iam qͦd ad cibos attinet. omnino nicħ immun¬
dum ẽẽ: s malum eẽ homini qui ꝑ offensionem
quod in leuttico dicttur. Separate iinundum a mundo. & ne¬
mo manducet carnem eameli alini & ceterors. XU.¬
us qͣm manifestius plenissima dolis & fraudibꝰ¬

Expanded text:
facite. haec adtendant Manichaei et uideant, quomodo facite. haec adtendant Manichaei et uideant, quomodo dictum sit in deuteronomio: secundum desiderium animae tuae occide et manduca omnem carod enim de quibusdam carnibus non manducandis ludaeis praeceptum est et inmundae sunt dictae. ad significationem ualet hominum inmundorum, qui per figuras in ueteribus scripturis sunt signati. sicuti enim bos ille, cui trituranti uesicut Apostolus apertissime exponit ; sic et illa quae prohibita sunt, quasdam hominum immunditias significant, quae in societatem corporis Christi, id est, in Ecclesiam stabilem et sempiternam non recipiuntur. Nam quod ad cibos attinet, omnino nihil immundum esse, sed malum esse homini qui per offensionem quod in Levitico scriptum est: Separate a mundo immundum, et nemo manducet carnem cameli, asini, et leporis, usquam manifestius plenissima dolis et fraudibu
Abbreviated transcription (Latin):
Nonpotestis mensȩ dñi participare: &e m̃sȩ demo¬
niorum. An emulam᷑ dñm: Nunqͥd fortiores illo
sumꝰ: Omnia licita sunt: s ñ omnia expehunt.
Omnia licita st̃: s ñ omnia edificant. Nemo qͦd
suum ẽ quęrat: s id qͦd alt̾ius. Omne qͦd in ma-¬
cellouenit manducate: nichil int̾rogantes ꝓpt̃
conscientiam. Dñi est enim t̃ra. &e plenitudo eiꝰ
Siquis uocau̾it uos ex infidelib. & uolueritis ire.
omnia quȩ appone̾nt᷑ uob̃ manducate. nichil di¬
uidicantes ꝓpt̃ conscientiam. Siqͥs aut̃ uobis dixe¬
rit. qͥa hoc immolatitium est. nolite manducare
ꝓpt̃ illum qͥ indicauit. & ꝓpt̃ conscientiam. Consci¬
entiam aut̃ diconon tuam: s alt̾ius. Quare enim
lib̾tas mea iudicabit᷑ ab aliena conscientia : Si¬
ego cum gr̃a participo. ut quid blasphemor pro eo
quod gr̃as ago: Siue gͥ manducatis. suie bibitis.
siue quodcunq aliud facitis: omnia in głam dh̃

Expanded text:
non potestis mensae domini participare et mensae daemonon potestis mensae domini participare et mensae daemoniorum. an aemulamur dominum? numquid fortiores illo sumus? omnia licita sunt, sed non omnia expediunt; omnia licita sunt, sed non omnia aedificant. nemo quod suum est quaerat, sed id quod alterius. omne quod in macello uenit, manducate nihil interrogantes propter conscientiam. domini est enim terra et plenitudo eius. si quis uos uocauerit ex infidelibus et uolueritis ire, omnia. quae adponuntur uobis, manducate nihil diiudicantes propter conscientiam. si quis autem uobis dixerit. quia hoc immolaticium est, nolite manducare propter illum, qui indicauit, et propter conscientiam; conscientiam autem dico non tuam, sed alterius. quare enim libertas mea iudicatur ab aliena conscientia? ego cum gratia participo, utquid blasphemor. pro quo ego gratias ago? siue igitur manducatis siue bibitis siue quodcumque facitis, omnia in gloriam dei
Abbreviated transcription (Latin):
dis: seruata moderatione euanglica. ut non gͣuent᷑
uendum huic loco legis. & qͣs i contrarium mani¬
chei eẽ credidint. Non enim de immolationibus
lex loquit᷑. cum in deut̃onomio dicit᷑. scd̾m desi¬
derium animȩ tuȩ occide &e manduca omnem
carnem. iuxta uoluntatem quam dedit tͥ dñs:
s de cibis qui ꝑtinent ad hominis alimentum.
S qm̃ manichei etiam cum ad hominis cȩnam
quȩq animalia p̃parant᷑. unmolationem eẽ di¬
cunt: scdm suum intellectum ista contraria eẽ pu¬
tauert̃. ꝓpt̾ea &e illum cõmemorauert̃ locum ub
apłs ait. Quȩ immolant. demoniis immolant.¬
q̃ in templo offe̾rent᷑ demonib: ñ de his ȩscis quas
sibi homines p̃parant. Sic enim dicit. Qͥd gͦ dico:
Qa idolis immolatum ẽ aliquid. aut idolum
ẽ aliquid: S quȩ immolant: demoniis ce ñ deo
immolant. tͦ Iolouos socios demonioꝵ fieri. N
potestis calicem dñ: bibere. ⁊e calicem demonioꝵ.

Expanded text:
dis seruata moderatione euangelica, ut non grauentudis seruata moderatione euangelica, ut non grauentunendum huic loco legis et quasi contrarium Manichaei esse crediderint. non enim de immolationibus lex loquitur, cum in deuteronomio dicitur: secundum desiderium animae tuae occide et manduca omnem carnem iuxta uoluptatem, quam dedit tibi dominus, sed de cibis, qui pertinent ad hominis alimentum. sed quoniam Manichaei etiam cum ad hominis cenam quaeque animalia praeparantur, immolationem esse dicunt, secundum suum intellectum ista contraria esse putauerunt. propterea et illum commemorauerunt locum, ubi apostolus ait: quae immolant gentesae in templo offeruntur daemonibus, non de his escis, quas sibi homines praeparant. sic enim dicit: quid ergo? dico quia idolis immolatum est aliquid, aut idolum est aliquid? sed quia quae immolant, daemoniis et non deo immolant. nolo uos socios daemoniorum fieri. non potestis calicem domini bibere et calicem daemoniorum.
Abbreviated transcription (Latin):
rosi ex fide a nes ciente accipiatur neminem ma¬
culet. Unde alio loco idem apłs int̾rogariuctat.
cum quicquam de macello emitur. uel ab aliquo
infideli quisqm uocat᷑. & in mensa eius exiberi sͥ
carnes uidet. qͣs isti immundas arbitrant᷑. ñ ꝓpt̃
immolationem. s quia carnes sunt: cum apłs to¬
tiens clamet omnia munda eẽ. & omnem crea¬
turam deibonam eẽ. & omnia sc̃ificari ꝑ uerbum
ce orationem: & tam̃ temꝑandum ab eis siqͥs forte
infirmꝰ offenditur: & quodam loco aꝑtissime istos
significauerit. cũ dicit in nouissimis temporibus
fut᷑os quosdam ꝓhibentes nubere. abstinentes a cib̾
quos d̾s creauit. Hos enim ꝓpͥe designat. qui non
ꝓpt̃ea temꝑant a cibis talib ut aut concupiscentrã
suam refrenent. aut infirmitat alt̾iuis parcant: s
quia ipsas carnes immundas putant. & earum cre¬
atorem dm̃ eẽ negant. F Ios aut̃ teneamus aplicã
disciplinam dicentem. qͦd omnia munda sint mun¬

Expanded text:
ro, si ex fide a nesciente accipiatur. neminem maro, si ex fide a nesciente accipiatur. neminem maculet. unde alio loco idem apostolus interrogari uetat. cum quid de macello emitur uel ab aliquo infideli quisquam uocatus in mensa eius exhiberi sibi carnes uidet, quas isti inmundas arbitrantur non propter immolationem, sed quia carnes sunt, cum apostolus clamet omnia munda esse et omnem creaturam dei bonam esse et omnia sanctificari per uerbum et orationem et tamen temperandum ab eis, si quis forte infirmus offenditur. et quodam loco apertissime istos significauerit. cum dicit in nouissimis temporibus futuros quosdam prohibentes nubere, abstinentes a cibis, quos deus creauit. hos enim proprie designat, qui non propterea temperant a cibis talibus, ut aut concupiscentiam suam refrenent aut infirmitati alterius parcant, sed quia ipsas carnes inmundas putant et earum creatorem deum esse negant. nos autem teneamus apostolicam disciplinam dicentem, quod omnia munda sint mun
Abbreviated transcription (Latin):
nem manducat. Bonum ẽ non manducare car¬
nem. neq bib̾e uinum: neq in quofrãt tuus of¬
fendit᷑. Tu fidem quam habes penes te ipsum:
habe coram deo. Beatꝰ qui non uidicat se ipsum:
in quo ꝓbat. Qui aut̃ diuidicat si manducaũit
damnatꝰ est: quia non ex fide. Omne aut̃ quod
non ẽ ex fide: peccatum est. Nunquid opus est
cuiꝰquam int̃pretatione. ut intelligat᷑ ce cur hoc
apłs dixerit: de qnͣta isti malicia de scͥpturis cer-¬
ta queq discerpant. quib circumueniant imꝑ¬
itos: Nam &e munda ẽẽ omnia dixit apls scd̾m
fidem: &e ei ẽẽ immunda qͥ putat immunda. Et
tunc ẽẽ ab eis temꝑandum. cum ꝑ offensionem
accipiunt᷑. id est cum aliquis infirmus putat sͥ
ab omnib carnib temꝑandum: ne incidat in
carnem immolatitiam. Et ideo ce eum qui man¬
ducat potest arbitrari in honorem idoloꝵ id face.¬
re. & ex eo grauit̃ offencdi: cum ipsa immolatitia ca-¬

Expanded text:
nem manducat. bonum est non manducare carnem manducat. bonum est non manducare carnem neque bibere uinum neque in quo frater tuus offenditur. tu fidem quam habes penes te ipsum, habe coram deo. beatus qui non iudicat semetipsum in quo probat. qui autem diiudicat, si manducauerit, damnatus est. quia non ex fide. omne autem quod non est ex fide. peccatum est. numquid opus est cuiusquam interpretatione, ut intellegatur, et cur hoc apostolus dixerit et quanta isti malitia de scripturis certa quaeque decerpant, quibus circumueniant inperitos ? nam et munda esse omnia dixit apostolus secundum fidem et ei esse inmunda, qui putat inmunda et tunc esse ab eis temperandum, cum per offensionem accipiuntur. id est cum aliquis infirmus putat sibi ab omnibus carnibus temperandum. ne incidat in carnem immolaticiam, et ideo eum qui manducat potest arbitrari in honorem idolorum id facere et ex eo grauiter, offendi, cum ipsa immolaticia ca
Abbreviated transcription (Latin):
ut mortuoꝵ &e uiuoꝵ dominet᷑. Tu autem quart
iudicas frẽm tuum: aut qͣre sꝑnis fratrem tuũ:
Om̃s enim astabimꝰ ante tribunal di. Scͥptumẽ
enim. Uiuo ego dicit dñs: quia mͥ curuabit᷑ om̃e
genu. & confitebit᷑ omnis lingua deo. G unꝰqͥsq
inuicem udicemꝰ. S hoc magis iudicate: ne
ponatis offendicłm aut scandalum fr̃ib. Scio &e
certꝰ sum in dño iħu: quia nichil commune ꝑ il
lum. nͥ qui putat aliquid ẽe commune. illi com¬
mune est. Nam si ꝓpt̾ escamfrat̃ tuus contͥstat᷑.
iam ñ scdm caritatem ambulas. Noli ȩsca tua
illum ꝑdere: ꝓ quo xp̃s mortuus ẽ. N Ion ergo
blasphemet᷑ bonum nr̃m. Non est enim regnum
dei esca & potꝰ. s iusticia & pax. &e gaudium in
sp̃tiscõ. Qui enim in hoc seruit xp̃o. placet deo:
ce ꝓbatus ẽ hominib. Itaꝙ q̃ pacis sunt sectem᷑
& quȩ ad edificationem sunt in inuicem. Uoli
ꝓpter escam destruere opus cdi. Omnia quidem
munda.S malum est homini. qui ꝑ offensio¬

Expanded text:
are iudicas fratrem tuum? aut tu quare spernis fratrem tuum? omnes enim adstabimus ante tribunal domini. scriptum est enim: uiuo ego. dicit dominus, quia mihi curuabit omne genu et confitebitur omnis lingua deo. igi-tur unuinuicem iudicemus. sed hoc magis iudicate. ne ponatis offendiculum aut scandalum fratribus. scio et certus sum in domino Iesu, quia nihil commune . per illum. nisi qui putat aliquid esse commune. illi commune est. nam si propter escam frater tuus contristatur, iam non secundum caritatem ambulas. noli in esca tua illum perdere. pro quo Christus mortuus est. non ergo blasphemetur bonum nostrum. non est enim regnum dei esca et potus, sed iustitia et pax et gaudium in spiritu sancto. qui enim in hoc seruit Christo, placet deo et probatus est hominibus. itaque quae pacis sunt sectemur, et quae ad aedificationem sunt in inuicem. noli propter escam destruere opus dei. omnia quidem munda. sed malum est homini. qui per offensio
Abbreviated transcription (Latin):
teneat᷑ possessio. Int̾pretat᷑ apłs sabbatum adhe.¬
breos cum dic. Remanet gͥ sabbatiom̃ popłoch̃.
Interp̃tatur etiam circumcisionem: cum dicit
de abraham. & signum accepit circumcis ionis. sig¬
naculum uisticie fidei. Aplicam itaq int̃pretatio¬
nem sp̃italit̾ teneo: carnalem seruitutis obserua¬
tionem lib̃tate contenino: utriusq testamenti
auctorem dm̃ uenerans. qui & ueq̃ homini fugi¬
enti. tanquam dñs opposuit quod timeret: & no¬
uoredeunti. tanquam pat̃ aꝑuit quod amaret.
&e facigi quecunq pracipio tibi. odero odientes te. &e contristabo cortgri

Expanded text:
tur ipsa possessio. interpretatur apostolus sabbatum ad Hetur ipsa possessio. interpretatur apostolus sabbatum ad Hebraeos, cum dicit: remanet igitur sabbatismus populo dei. interpretatur etiam circumcisionem, cum dicit de Abraham: et signum accepit circumcisionis signaculum iustitiae fidei. apostolicam itaque interpretationem spiritaliter teneo, carnalem seruitutis obseruationem libertate contemno utriusque testamenti auctorem deum uenerans, qui et ueteri homini fugienti tamquam dominus obposuit quod timeret, et nouo redeunti tamquam pater aperuit quod amaret. et facies quaecumque praecipio tibi, odero odientes te et contristabo contri
Abbreviated transcription (Latin):
opimonem sectȩ suȩ omnia conant᷑ exponere: ut ñ
ipsa tempora. s res quarum illa signa sunt. obser¬
uare uideant᷑. Quas quidem res fabulosas esse
atq falsissimas aliis locis ostendit᷑. Nunc ad hoc
dictum ẽ: ut ore suo cogant᷑ fateri posse talia ratio¬
nabilit̃ celebrari. Et ideo circumcisionem carniᷤ
ce recte impositam seruis: & recte a lib̃is intellectam
ẽẽ manifestum ẽ. Repudiamꝰ gͦ eam carnalem cũ
apło: & approbamꝰ eam sp̃italem cum apło. Et̃ sabba¬
ti quietem non obseruamꝰ in tempore. s signum
temporale intelligimꝰ: & ad et̃nam quietem q̃illo
signo significat᷑ acum cordis intendimꝰ. Eepudiam̃
itaq tempoꝵ obseruantiam cum apło: temporali¬
um signoꝵ intelligentiam tenemus cum apostolo.
Duoꝵq testam̃toꝵ differentiam sic ꝓbamꝰ. ut in
illo sint onera seruoꝵ: inisto gaudia liboꝵ. In illo
cognoscat᷑ prefigͣatio possessionis nr̃e: inisto ips a¬

Expanded text:
opinionem sectae suae, omnia conantur exponere, ut non opinionem sectae suae, omnia conantur exponere, ut non ipsa tempora, sed res, quarum illa signa sunt, obseruare uideantur. quas quidem res fabulosas esse atque fdictum est, ut ore suo cogantur fateri, posse talia rationabiliter celebrari: et ideo circumcisionem carnis et recte impositam servis, et recte a liberis intellectam esse manifestum est. Repudiamus ergo eam carnalem cum Apostolo, et approbamus eam spiritualem cum Apostolo: et sabbati quietem non observamus in tempore; sed signum temporale intelligimus, et ad aeternam quietem quae illo signo significatur, aciem mentis intendimus. Repudiamus itaque temporum observationem cum Apostolo, et temporalium signorum intelligentiam tenemus cum Apostolo: duorumque Testamentorum differentiam sic probamus, ut in illo sint onera servorum, in isto gloria liberorum ; in illo cognoscatur praefiguratio possessionis nostrae, in isto tenea
Abbreviated transcription (Latin):
& sollemnitates. timeo uos ne frustra laborauerĩ
in uob̃: non quidem sic scͥptum est ut adimantꝰ
ponit. Fͦ Ion enim nominat ibi sabb̃m apłs.
Dicit enim dies obseruatis. & annos. & tempora: ti¬
meo uos ne frustra laborauim ĩ uob. d puta ẽe de
sabbato dictum. Nunquid & nos ñ dicimus ista ñ
ẽẽ obseruanda. s illa potiꝰ quȩ his significant᷑: Iili
enim ea seruilit̃ obseruabant: ñ intelligentes ad qͣ¬
rum rerum significationem &e p̃nunciationem ꝑ¬
tinerent. Et hoc in eis culpat apłs: & in omnibus
qui seruiunt creat᷑ȩ potꝰi quam creatori. Nam noᷤ
quoq & dm̃cum diem. & pascha sollemnit̃ obser-¬
uamus: ce quaslibet alias xp̃ianas dierum festiuita¬
tes. S quia intelligimꝰ quo ꝑtineant: non tempora
obseruamꝰ. s quȩ illis significant᷑ temporib. Mani¬
chei aut̃ sic ea rep̾hendunt: quasi nullos dies & tem¬
pora obseruent. S cum de his int̾rogant᷑. scd̃m

Expanded text:
et sollemnitates; timeo uos, ne frustra laborauerim et sollemnitates; timeo uos, ne frustra laborauerim in uobis non quidem sic scriptum est, ut Adimantus ponit. non enim nominat ibi sabbatum apostolus. dicit enim: dies obseruatis et annos et tempora; timeo uos, ne frustra laborauerim in uobis. sed puta esse de sabbato dictum. numquid et nos non dicimus ista non esse obseruanda, sed illa potius, quae his significantur ? illi enim ea seruiliter obseruabant non intellegentes, ad quarum rerum significationem et praenuntiationem pertinerent. et hoc in eis culpat apostolus et in omnibus, qui seruiunt creaturae potius quam creatori. nam nos quoque et dominicum diem et pascha sollemniter obseruamus et quaslibet alias Christianas dierum festiuitates. sed quia intellegimus, quo pertineant, non tempora obseruamus, sed quae illis significantur temporibus. Manichaei autem sic ea reprehendunt, quasi nullos dies et tempora obseruent. sed cum de his interrogantur secundum
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑflua contemnenda idem apłs p̃cepit̃. Ut siqui
uideus xp̃o credidisset. ꝓpt̃ offensionem suoꝵ non
ꝓhiberet᷑ manere in ipsis suꝑfluis: nec tamen in
eis salutem suam constitutam putaret. Non enim
signa illa: s ea quȩ his significant᷑. insalutem intro¬
ducurit. Ideoq p̃putium nicħ est. & circuncisioni¬
chil est. s obseruatio p̃ceptoꝵ dei. Et quod aliolo¬
co ait. utinam ce abstidant᷑ qui uos conturbat̃.
non quia circuncis io contraria ẽ eugłio. dicit hoc
apłs sicut manichei putant: s illud est euangłio
contrarium. ut quisq rem des crens quȩ per
illam umbram figurat᷑. ipsius umbrȩ sequat᷑
inanitatem. Quod uolebant illi qui gentibus in
xp̃m credentib uigum circuntis ionis impone¬
bant. quasi ad salutem necessarium: cum iam ñ
cẽt umbra in corpore figͣanda. s res ipsa in corde
gestanda. Et quod dicit dies obseruatis. & sabb̃a.

Expanded text:
superflua contemnenda apostolus praecipit, ut si quis superflua contemnenda apostolus praecipit, ut si quis Iudaeus Christo credidisset, propter offensionem suorum non prohiberetur manere in ipsis superfluis, nec tamen in eis salutem suam constitutam putaret; non enim signa illa, sed ea, quae his significantur, in salutem introducunt. ideoque praeputium nihil est et circumcisio nihil est, sed obseruatio praeceptorum dei. et quod alio loco ait: utinam et abscidantur, qui uos conturbant, non quia circumcisio contraria est euangelio, dicit hoc apostolus, sicut Manichaei putant, sed illud est euangelio contrarium, ut quisque rem deserens, quae per illam umbram figuratur, ipsius umbrae sequatur inanitatem. quod uolebant illi, qui gentibus in Christum credentibus iugum circumcisionis inponebant quasi ad salutem necessarium, cum iam non esset umbra in corpore figuranda, sed res ipsa in corde gestanda. Et quod dicit: dies obseruatis et sabbata
Abbreviated transcription (Latin):
hab̾et mores eoꝵs. &e fieret filius gehennȩ multo pl
quam ipsi ẽẽnt.Dabant enim magnam oꝑam. ut
uideus fieret aliquis de gentib: & uideum factum.
cogebant suos mores pessimos imitari. Neq illud
qͦd de apło tanquam contrarium commemorat.
potuit animaduertere a dimantꝰ omnino ñ esse
contrarium: quia totꝰ eius ocłs non ad inquisi
Commemorat enim dicentem apłm. Circuncisꝰ
quis uocatꝰ est: ñ adducat p̃putium. In p̃putio
quis uocatꝰ est: ñ circuncidat᷑. Qͥa p̃putium ni¬
chil ẽ. & circuncisionicħ est: s obseruatio manda¬
uenientib cnuim reb. quarum erant umbrȩ illȩ
obseruationes. id actum est. ut ostenderet᷑ in ipsis
umbris ñ esse spem ponendam. s in ipsis reb quas
illȩ umbrȩ significabant uenturas: id est xp̃m e
eccł̃iam. Et ꝓpt̃ta illa omnia iam inania erant. nec
tam̃ ca tanquam noxia remouenda. s tanquam

Expanded text:
haberet mores eorum et fieret filius gehennae multo plus haberet mores eorum et fieret filius gehennae multo plus quam ipsi essent. dabant enim magnam operam, ut Iudaeus fieret aliquis ex gentibus et Iudaeum factum cogebant suos mores pessimos imitari. Neque illud. quod de apostolo tamquam contrarium commemorat, potuit animaduertere Adimantus omnino non esse contrarium, quia totus eius oculus non ad inquisitat. commemorat enim dicentem apostolum: circumcisus quis uocatus est? non adducat praeputium. in praeputio quis uocatus est? non circumcidatur, quia praeputium nihil est et circumcisio nihil est, sed obseruatio praeceuenientibus enim rebus, quarum erant umbrae illae obseruationes, id actum est. ut ostenderetur in ipsis umbris non esse spem ponendam, sed in ipsis rebus, quas illae umbrae significabant esse uenturas. id est Christum et ecclesiam. et propterea illa iam omnia inania erant: nec tamen ea tamquam noxia remouenda, sed tamquam
Abbreviated transcription (Latin):
non quia obseruant p̃cepta legis. s qͥa faciunt
contra legem. Qͦd alio loco de his aꝑtissime dic̃:
ubi ait quod reiciunt mandatum di. ut suam
constitutionem confirment. Qͥa cum lex p̃ceꝑit
quomͦ exhonorent᷑ parentes. Et item cũ eis dicit.
uȩ uobis scͥbȩ &e pharisez qui habetis claues regni
cȩloꝵ. nec ipsi intratis. nec alios ꝑmitaitis intrare.
Uel cum alio loco p̃cepit audientibate dictis scri¬
barum &e phariscoꝵ ohtemꝑarent: facta uͦ eoꝵ ñ
imitarent᷑. dit enim. Cathedram moysi sedent:
quȩ dict̃ facite: quȩ aut̃ faciunt. facere nolite. Dic̃t
enim & non faciunt. Quo loco &e auctoritatem le¬
gis quȩ ꝑ moysen data est. confirmat dñs: &e tam̃
cauendos & fugiendos ẽẽ mores eoꝵ. qui legi quã
acceꝑant ñ obediebant. aꝑtissime ostendit. His aut̃
ꝑũsitatib suis faciebant. ut cum aliqͥs gentilis
ad legem eors transisset. id est factus eẽt ꝓselitus:

Expanded text:
non qua obseruant praecepta legis, sed qua faciunt non qua obseruant praecepta legis, sed qua faciunt contra legem. quod alio loco de his apertissime dicit. ubi ait, quod reiciunt mandatum dei, ut suam constitutionem confirment. quia, cum lex praeceperit ipsi, quomodo exhonorentur parentes. et item cum eis dicit: uae uobis, scribae et pharisaei, qui habetis claues regni caelorum nec ipsi intratis nec alios permittitis intrare. uel cum alio loco praecepit audientibus, ut dictis scribarum et pharisaeorum obtemperarent, facta uero eorum non imitarentur. ait enim: super cathedram Moysi sedent; quae dicunt, facite; sed quae faciunt, facere nolite: dicunt enim et non faciunt. quo loco et auctoritatem legis. quae per Moysen data est, confirmat dominus et tamen cauendos et fugiendos esse mores eorum, qui legi, quam acceperant, non obtemperabant, apertissime ostendit. istis autem peruersitatibus suis faciebant, ut cum aliquis gentilis ad legem eorum transisset. id est factus esset proselytus,
Abbreviated transcription (Latin):
est testamentum quod seruabil int̾ me &e te ce semen tuum. Omne
masculinum cir cumcides in carne p̾putĩ iploꝵs. &e sit boc signum
testamenti int̾ me & uos. Octaua aut̃ die circumcidelos masculos in
gente ur̃a. ut etiam dũicum t comparatum circunaidatis preter alie¬
nugenam. Et hoc erit testamentum in gente urã. Et omnis malculus
qui no cirtuncidet preputium suum. ꝓdet anitiai. luam de me¬
dia plebe: quia testamentum meum disoluit. XU.¬
ec omnia uerba uet̾is testamenti. ut eis de
dicit de ꝓselito. ue uobis scribȩ & pharisei. hypocͥ¬
te.qui circuitis mare & tram. ut faciatis unum ꝓse¬
litum: & cum feceritis. erit filius gehennȩ multo
plus qm estis uos. Quasi uͦ ꝓpterea dñs ꝓselitũ
dicat filium gehennȩ quia circuncidit᷑. & sabba¬
tum obseruat: & non potꝰ quia iudeoꝵ ꝑditosmo¬
res. & coꝵ prauam conu̾sationem cogat᷑ imitari:

Expanded text:
est testamentum meum. quod seruabis inter me et te et semen tuum; omne est testamentum meum. quod seruabis inter me et te et semen tuum; omne masculinum circumcides in carne praeputii ipsorum: et sit hoc signum testamenti inter me et uos. octaua autem die circumcidetis omnes masculos in gente uestra, ut etiam dominatum et comparatum circumcidatis praeter alienigenam: et hoc erit testamentum in gente uestra. et omnis masc.ulus, qui non circumcidet praeputium suum, perdet animam suam de media plebe, quia testamentum meum dissoluit. haec omnia uerba ueteris testamenti. ut eis de dicit de proselyto: uae uobis, scribae et pharisaei hypocritae, qui circumitis mare et terram. ut faciatis unum proselytum; et cum feceritis, erit filius gehennae multo plus quam estis uos. quasi uero propterea dominus proselytum dicit filium gehennae. quia circumciditur et sabbatum obseruat, et non potius quia Iudaeorum perditos mores et eorum prauam conuersationem cogitur imitari.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ dñm iħm xp̃m uenerunt. ablate sunt seruiles
obseruationes: s earum int̃pretationes tenent᷑ a
lib̃is. Qͥc quid enim fut᷑am eccłiam significauit:
ꝓpħ̃ia est. Habes aut̃ eundem apłm dicentẽ. Sp̃m
nolite extinguere: ꝓpħiam nolitȩ sꝑ̃nere. Om¬
nia legite: quȩ bonasunt tenete. Legenda est gͦ
scͥpt᷑a diuina. &e sp̃s scĩ dispensatio cognos cenda:
ce intuenda ꝓpħ̃ia. & reicienda carnalis seruitꝰ:
ce lib̾alis intelligentia retinenda. Dc eo quod
Ecriptum est in deut̾onomio. Obserua & sancafica diem quẽ
precepit tibi dñs Sex dieb laborabis &e facies omne opꝰtuum.
tus: e omnia um̃ta &e colonꝰ tuus. Sic aut̃ quielcat seruuis tuuse
ancilla tua. quemadmodum & tu. Memento qm̃ seruus fuist in
egypto: & cruit te ał̃ns ds tuus in mani poterts ee brachio eaicelso. stcitco
p̃cepit tibi dñs custodirt diem sempternum. Et iterum in generi scͥp¬
tum est: quema dinodum abrahe de circumcisione loquatur. lestam̃

Expanded text:
 Christum uenerunt, ablatae sunt seruiles obseruationes, sed earum interpretationes tenentur a liberis. quicquid enim futuram ecclesiam significauit. prophetia est. habes autem eundem apostolum dicentem: spiritum nolite extinguere. prophetiam nolite spernere: omnia legite, quae bona sunt. tenete. legenda est ergo scriptura diuina et spiritus sancti dispensatio cognoscenda et intuenda prophetia; et reicienda carnalis seruitus et liberalis intellegentia retinenda. De eo, quod scriptum est in deuteronomio: obserua et sanctifica diem, quem praecepit tibi dominus. sex diebus laborabis et facies omne opus tuum: tuus et omnia iumenta tua et colonus tuus. sic autem quiescat seruus tuus et ancilla tua quemadmodum et tu. memento. quoniam seruus fuisti in Aegypto et eruit te dominus deus tuus in manu potenti et brachio excelso. idcirco praecepit tibi dominus custodire diem septimum. et iterum in genesi scriptum est, quemadmodum Abrahae de circumcisione loquitur: testamen
Abbreviated transcription (Latin):
cadit. Stabit aut̃. Lotens ẽ enim d̃s statuere illũ.
Alius quidem iudicat alt̾̃nos dies: aliꝰ aut̃ uidi¬
cat omnem diem. Unus qͥsq in suo intellectu abũ¬
det. Qui saꝑit diem: dñosapit. Et qui manducat.
dño manducat. Gr̃as tnim agit deo. Et qui non
manducat. dño non manducat: ce gr̃as agit dõ.
FIemo enim nr̃m sibi uiuit: & nemo sibi morit᷑.

Expanded text:
cadit. stabit autem; potens est enim dominus statuere illum. cadit. stabit autem; potens est enim dominus statuere illum. alius quidem iudicat alternos dies. alius autem iudicat omnem diem. unusquisque in suo intellectu abundet. qui sapit diem, domino sapit, et qui manducat, domino manducat: gratias enim agit deo: et qui non manducat, domino non manducat et gratias agit deo. nemo enim nostrum sibi uiuit et nemo sibi moritur.