comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qͣsi mnsura quedã: qua totius
bonitatis spaciũ t̃minatur.
Uerbi gr̃a. cũ aliqͥs a iusticia
deficit. sic̃ de heli sacerdote le¬
git᷑ : tẽ ut ita dicã qͣsĩ curtitudi¬
ne quadã deficit a m̃sura boni¬
tatis.
Cum uͦ usq ad crudelitatem
ꝑ intemꝑantiã iusticia ꝓten¬
ditur: tẽ quasi longitudine
qͣdam bonitatis excedit m̃su¬
ram. Et hec ẽ m̃sura sufficieis
mediocͥ: quȩ nec subtrahit
necessaria. nec impendit su¬
ꝑflua. Primũ gͥ bñficiũ fuit¬
olerabilis ẽ. diuiti religio.
portari potest: Iugũ enĩ¬
humiliat: onꝰ qd̾ trahit᷑ suꝑbiã
carnis quȩ qͣsi ex adipe ꝓcebit
domat. Sic iugũ xp̃i ceuicosi¬
tatem nr̃am inclinat. ne simꝰ
qͣsi bos cornupeta: qͥ effundit
sanguinẽ. Onꝰ aut̃ eius carnẽ
nr̃am macerat. ne lasciuiens
in luxuriã defluat: aut uaga¬
bunda sequat᷑ ocium. Onꝰ nr̃m¬

Expanded text:
quasi mensura quaedam, qua totius bonitatis spatium terminatur, verbi gratia, cum aliquis a justitia deficit, sicut de Heli sacerdote legitur, tunc, ut ita dicam, quasi certitudine quadam deficit a mensura bonitatis. Cum vero usque ad crudelitatem per intemperantiam justitia protenditur, tunc quasi longitudine quadam, bonitatis excedit mensuram: et haec est mensura sufficiens mediocri, quia nec subtrahit necessaria, nec impendit superflua. Primum igitur beneficium fuiTolerabilis est diviti religio, portari potest. Juguhumiliat; onus quod trahitur, superbiam carnis quae quasi ex adipe procedit domat. Sic jugum Christi cervicositatem nostram inclinat, ne simus quasi bos cornupeta, qui effundit sanguinem. Onus autem ejus carnem nostram macerat, ne lasciviens in luxuriam defluat, aut vagabunda insequatur otium. Onus n
Abbreviated transcription (Latin):
Qd̵ abundais sit pauꝑi religio.
bundans est inquit uiĩ.
pauꝑi religio. Audiant gͥ pau¬
ꝑes et letentur: audiant et obe¬
diant. Pauꝑtatis st̃ cres species:
sunt enĩ quidam qͥ reb tẽꝑalib
egent. s inuiti: et hoc uocari
solet egestas. Egent enĩ reb et
egent bona uoluntate. qͣ ditius
nicħ ẽẽ. pot̾: nicħ enĩ ditius
bona uoluntate. Sũt et alii qͥ
quia licet affluant diuiciȩ. cor¬
da tñ nolunt appon̾e. Hȩc et
illa ꝑicłm habent: sapiens au¬
tem picłm uitat. Sapiens gͥ
erat salomon: qui aliã desidabat
illa: Mediocritas. Est enĩ hȩc
t̃cia species: qͣm uocant philo¬
sophi frugalitatem. Sunt aut̃¬

Expanded text:
d abundans pauperi sit religio. Abundans est, inquam, pauperi religio. Audiant igitur pauperes et laetentur, audiant et obediant. Paupertatis sunt tres species. Sunt enim quidam qui rebus temporalibus egent, sed inviti: et haec vocari solet egestas. Egent enim rebus et egent bona voluntate, qua ditius nihil esse potest. Nihil enim ditius bona voluntate. Sunt et alii quiquia licet affluant divitiae, corda tamen nolunt apponere. Haec et illa periculum habent, sapiens autem periculum vitat. Sapiens autem erat Salomon, qui aliam paupertateest illa? mediocritas . Est enim haec tertia species, hanc vocant philosophi frugalitatem. Unde S
Abbreviated transcription (Latin):
fornicariã ÷ & id̾o iudicium eoꝵ
reu̾tetur in caput suũ: et descẽ¬
det angłs dñi ut secet eos medios.
Sunt et alii qui cũ t̃ram ñ ui¬
nutent. ñ offendt̃ tam̃ lingua.
net nutant animo. tacent nox¬
ia. qd̃ instruit narrant. hominẽ
intiorem labori supponunt cũ
ñ possint ext̾iorem suppon̾e. In¬
stant orationi. recogitant om̃s
annos suos in amaritudine a¬
nimȩ suȩ: et ido renouabit᷑ ut
aquilȩ iuuentꝰ eoꝵ. Illoꝵ uͦ qͥ¬
corpis seu languorẽ patiuntur.
sunt qͥdam qui egre ferentes cor¬
poris anxietatem. consulunt me¬
dicũ. si statim ñ conualeant. irascũ¬
tur infirmitati: desꝑant de sani¬
tate.S qͥd dicam fr̃s de hisͦ Do¬
lorem capitis ñ patiunt᷑ benigne.

Expanded text:
fornicariam, et ideo judicium eorum fornicariam, et ideo judicium eorum revertetur in caput suum: et descendet angelus Domini ut secet eos medios . Sunt et alii qui, cum terram non vinutent, non offendunt tamen lingua, non nutant animo, tacent noxia, quod instruit narrant, hominem interiorem labori supponunt, cum non possint exteriorem supponere. Instant orationi, recogitant omnes annos suos in amaritudine animae suae, et ideo renovabitur ut aquilae juventus eorum . Illorum corporis sui, sive languorem patiuntur: sunt quidem aegre ferentes corporis anxietatem, consulent medicum, si statim non convaleant, irascuntur infirmitati, desperant de sanitate. Sed quid dicam, fratres, de iis? Dolorem capitis non patiuntur benigne,
Abbreviated transcription (Latin):
Qui talis ẽ. ñ abhorret claustri
laborem: s saltat cũ dauid nudꝰ
ante archam. Labor claustri co¬
lerabilis ẽ. quia medioc̾tas laborẽ
temꝑat. nec aufert diuiti nisi suꝑ¬
flua: religio qd̾ nocet aufert: qd̾
arga ẽ infirmiᷤ  firmis religio .x.¬
religio. Quatuor aut̃ st̃ infirmita¬
tis species. Quidã enĩ st̃ qͥ infirmã¬
tur ex senio: alii uͦ ex m̃brors le¬
sione ÷ alii ex infirmitate ad tẽpꝰ
recedente: alii continuo detinẽ¬
tur languore. Sunt aliqͥ quoꝵ
na ꝓu̾biis. fabulis uacans: et licet
oculus eoꝵ concutieis tenebscat:
licet manꝰ tremebunda cesset ab
oꝑe÷ licet officiũ suũ pes ignoret.
licet totꝰ corꝑe et animo curuus
et lingua eiꝰ inquit ñ senescunt.
Hi sunt qͥ głantur cũ male fec̾iuł :
qui gaudent fuisse diuites: bel¬
la pͥncipum scłarium ñ pacem
scõrs recitant ÷ ad causas uocari
uolunt. quia p̾t̾ita nouer̃t: ta¬
les accusarent susannã si uelles.
et laudarent iezabel mulierẽ

Expanded text:
Qui talis est non abhorret claustri laborem, sed saltat cum David nudus ante arcam . Labor claustri tolerabilis est, quia mediocritas laborem temperat, nec aufert diviti nisi superflua. Religio quod nocet aufert, quod arga est infirmis religio. Quatuor autem sunt infirmitatis species. Quidam enim sunt qui infirmantur ex senio, alii vero ex membrorum laesione, alii ex infirmitate ad tempus recedente, alii vero continuo detinentur languore. Sunt autem aliquna proverbiis, fabulis vacans, et licet oculus eorum caecutiens tenebrescat, licet manus tremebunda cesset ab opere, licet officium suum pes ignoret, licet totus corpore et animo curvus et lingua ejus non senescunt. Hi sunt qui gloriantur cum male fecerint, qui gloriantur se fuisse divites, bella principum saecularium non pacem sanctorum recitant, ad causas vocari volunt quia praeterita noverunt. » Tales accusarent Susannam, si laudare velles, et laudarent Jezabel mulierem
Abbreviated transcription (Latin):
ufficiens est. mediocͥ religio.¬
mediocͥ religio. Suffic̾e de¬
bet: qr necessaria p̾bet. Dat satis:¬
et dat gratis. S forte dicet aliquiᷤ:
nec dat satis. nec dat gratis. Nõ
impendit. laborẽ exigit. Nolit
ds ut ꝓ labore dentur necessaria:
sꝓ labore temꝑali. quies ȩterna
ꝓmittitur et dat᷑. Dat satis ut
deficit. alio qͥ nat᷑am afficit. Fa¬
me nat᷑a deficit. frigus naturam
afficit : s mediocͥtas utrũq refic̃:
dat enĩ quo nat᷑a caleat. & quo
ꝯualeat: et hoc sufficit naturȩ.
Nonenĩ ad hoc ut satisfiat hu¬
manȩ nat᷑e color s calor: ñ delec¬
tatio s sustentatio querit᷑. Dat
qͥ satis: et dat gratis mediocͥtas.
Mediocͥtas ẽ quasi uia plana. ĩ
qua nec celsitudo diuitiarũ lapsũ
minat᷑ ascendentib ⁊ nec ꝓfundi¬
tas egestatis cadentib resurgendi
spem negat᷑. Hȩc ẽ. uia regia de
qua dicit dñs ad moysen. ut in¬
cedet uia regia: nec declinaret
a dextͥs. siue a sinistris: Tres st̃

Expanded text:
ufficiens est mediocri religio. Sufficere debet, quia necessaria praebet. Dat satis, dat gratis. Sed forte dicat aliquis: Nec dat satis, nec dat gratis. Non impendat, lahorem exigit. Noluit Deus ut pro labore dentur necessaria, sed pro labore temporali quies aeterna promittitur et datur. Dat satis, utdeficit, altero qui naturam afficit. Fame natura deficit, frigus naturam afficit, sed mediocritas utrumque reficit. Dat enim quo natura caleat, et quo convaleat, et hoc sufficit naturae. Non enim ad hoc ut satisfiat humanae natuturae, color sed calor, non delectatio sed sustentatio nat satis, et dat gratis. Mediocritas est quasi via plana, in qua nec celsitudo divitiarum lapsum minatur ascendentibus, nec profunditas egestatis cadentibus resurgendi spem negat. Haec est via regia, de qua dicit Dominus ad Moysen, ut incederet via regia, nec declinaret a dextris sive a sinistris . Tres sunt
Abbreviated transcription (Latin):
broꝵ effigiei ñ sibi sano similiᷤ.
Quartꝰ. sanitas m̃tis. et faciliᷤ ap¬
petitus: oppositũ eius. ꝑturba¬
tio mtis. & difficilis appetitus.
Quintꝰ. bonitas somni. in tẽ-¬
pore congruo facti.infirmũ
iuuantis: oppositũ eiꝰ. malicia
somni ñ in congruo tempore
facti. infirmo nocentis. Sextꝰ.
suauitas sp̃e: oppositũ eiꝰ. angꝰ¬
tia sp̃c. Septimꝰ. ȩqualitaᷤ pul¬
sus. naturali similantis: oppo¬
sitũ eiꝰ. inęqualitas. uͥ mͦ sit
magnus. mͦ paruus. mͦ fortiᷤ.
m debilis. Octauus. fortitudo
uirtutis. in loco decoetionis:
oppositũ eiꝰ. debilitas uirtutis
in loco decoctionis. Nonus:
laudabilis purgatio. cũ sudo¬
re uł cũ urina: oppositũ eius.
uituꝑabilis purgatio. Sicut gͦ
suꝑius diximꝰ. oportet medic̃

Expanded text:
brorum effigiei non sibi sano similis. brorum effigiei non sibi sano similis. Quartus sanitas mentis et facilis appetitus; oppositum ejus perturbatio mentis, et difficilis appetitus. Quintus bonitas somni in tempore congruo facti, et infirmum juvantis; oppositum ejus malitia somni in non congruo tempore factsuavitas spiritus; oppositum ejus angustia spiritus. Septimus aequalitas pulsu naturali similantis; oppositum ejus inaequalitas, ut modo sit magnus, modo parvus, modo fortis, modo debilis. Octavus fortitudo virtutis in loco decoctionis; oppositum debilitas virtutis in loco decoctionis. Nonus laudabilis purgatio purgans cum sudore vel cum urina; oppositum ejus vituperabilis purgatio. Sicut ergo superius diximus, oportet medicum
Abbreviated transcription (Latin):
ordinat. Quod uͦ sius moribus
non conuenit: discretio seꝑat.
remouet. & expellit. E sic a
temꝑam̃to animꝰ non recedit:
sed temꝑam̃tum seruans. pec¬
cati morbo non suecumbit.¬
quasi ꝓpħam ẽẽ: ut ñ solũ de
p̃sentib. s etiam de p̾t̾itis. et
futuris possit iudicare. Ut p̃¬
sentem cognoscat infirmita¬
tem: & infirmitatis occasionẽ.
Ut sciat quȩ sit morbi mat̾ia:
uł quis humorsit in causa. Ut
tandem ꝑ p̾sentia signa cogno¬
scat morbi finẽ: mortẽ uidelicet
di signoꝵ. bonũ uł malũ sig¬
nificantiũ. qͦs hypoeras iN
prognosticis cõmemorat: et
de quib in eodem libro plena¬
rie tractat. Primꝰ modꝰ ẽ forti¬
tudo infirmi. suũ morbũ faci¬
le tolerantis: contrariũ eius.
debilitas infirmi. suũ morbũ
pati nequeuntis. Scd̃s. leuitaᷤ
infirmi. facile mouentis. con¬
trariũ. gͣuitas infirmi. inertẽ
et pigrũ motũ habentis. Terciꝰ.
effigies m̃broꝵ. sibi sano similiᷤ:

Expanded text:
ordinat. Quod vero suis moribus ordinat. Quod vero suis moribus non convenit, discretio separat, removet et expellit. Et sic a temperamento animus non recedit, sed temperamentum servans peccati morbo non succumbit.quasi prophetam esse, ut non solum de praesentibus, sed etiam de praeteritis et futuris possit judicare, ut praesentem cognoscat infirmitatem et infirmitatis occasionem, ut sciat quae sit morbi materia, vel quae morbi sit causa, ut tandem per praesentia signa cognoscat morbi finem, mortem videlicet di signorum bonum vel malum significantium, quos Hippocrates in Prognosticis commemorat, et de quibus in eodem libro plenarie tractat. Primus modus est fortitudo infirmi suum morbum facile tolerantis; contrarium cujus est debilitas infirmi suum morbum pati nequeuntis. Secundus levitas infirmi facile se moventis; contrarium gravitas infirmi inertem et pigrum motum habentis. Tertius effigies membrorum sibi sano, id
Abbreviated transcription (Latin):
tuor elem̃tis contͣhunt sibi ui¬
res. Cum enĩ elem̃ta coniun¬
gunt᷑ in aliquo corpore habi¬
lia m̃bra habente. & ignis ca¬
petitiuȩ t̃ra frigida & sicca. re¬
tentiuȩ aer calidus & humidꝰ.
digestiue. aqua frigida & hu¬
mida. expulsiue. necessario ꝯ¬
tingit. ut ex natura sua igniᷤᷤ
qd̾ ignis atcraxit recineat. ex
natura sua qd̾ t̾ra retinuit. aer
dissoluat: ex nat᷑a sua. aqͣ qd̃
aer dissoluit emolliat. Consi¬
d̾andũ ẽ etiam sicut supͣdixi¬
mꝰ ꝑ ignẽ significari intelligẽ¬
tiȩ claritatẽ. ꝑ tram m̃tis fiR¬
mitatem. ꝑ aerem. uitȩ puri¬
tatem: ꝑ aquã. discretionis
mobilitatem. Dũ enĩ intellec¬
tus ardore sp̾itali succensus.
cȩlestia cogitat. sp̾italem appe¬
titũ in m̃nte creat: et fit desi
d̾ium in corde hominis. ut
ꝑ intellectum contraxit. stabili¬
tas animi firmit̃ custodit & qd
animꝰ firmit̃ conseruat. puri¬
tas mͣtis ꝑ bonos mores fidelit̃

Expanded text:
atuor elementis attrahunt sibi viatuor elementis attrahunt sibi vires. Cum enim elementa conjunguntur in aliquo corpore habilia membra habente, cum ignis capetitivae, terra frigida et sicca retentivae, aer calidus et humidus digestivae, aqua humida et frigida expulsivae, necessario contingit ut ex natura sua ignis quod ignis attrahit retineat ex natura sua, quod terra retinuit aer dissolvat ex natura sua, aqua quod aer dissolvit emolliat. Considerandum etiam, sicut supra diximus, per ignem significari intelligentiae claritatem, per terram mentis firmitatem, per aerem vitae puritatem, per aquam discretionis mobilitatem. Dum enim intellectus ardori spiritali succensus coelestia cogitat, spiritalem appetitum in mente creat, et fit desiderium in corde hominis, ut per intellectum attrahit, stabilitas animi firmiter custodit. Et quod animus firmiter conservat, puritas mentis per bonos mores fideliter
Abbreviated transcription (Latin):
etiã alii qui appetunt et reti¬
nent: s nullã ꝑ m̃bra digestio¬
nẽ hñt. St̃ iterũ quidã qui ap¬
pecunt. retinent .& diger̃t:
s qd̃ expelli debuerat. ꝑ secͤtũ
naturȩ ñ expellunt. Qui cy.¬
bũ doctͥnȩ ñ appetunt. s fas¬
tidiunt: du uiu̾e neqͣquã
possunt. De his siqͥdem dicit᷑.
omnẽ escam abhominata ẽ
anima eoꝵ: & appropinqͣue¬
runt usq ad portas mortis.
Qui enĩ audire renuunt uer¬
bũ pͣdicati onis: iam ad ingͥs¬
sum festinant et̃nȩ dãnati¬
onis. Qui autẽ appetunt nec
stomacho.dui languent.St̃
alii qui appetunt. recinent.
s ꝑ mbra non diger̃t: qͥa qd̾
uent̃ memoriȩ retinet. in
bonos actus ñ conu̾tunt. ꝗͥ
autẽ ñ expellunt qd̾ debue¬
rat expelli: hii sunt qui quod
suis morib ñ conuenit. incor¬
tes suo ordine ñ ministrant a
statu suȩ incolumitatis nat᷑am
mutant. Notandũ ẽ etiam qd̵
quatuor p̃dictȩ uirtutes. ex qͣ¬

Expanded text:
et alii, qui appetunt et retiet alii, qui appetunt et retinent, sed nullam per membra digestionem habent. Sunt iterum quidam, qui appetunt, retinent, digerunt, sed quod expelli debuerat per secretum naturae non expellunt. Qui cibum doctrinae non appetunt sed fastidiunt, diu vivere nequaquam possunt. De his siquidem dicitur: Omnem escam abominata est anima eorum, et appropinquaverunt usque ad portas mortis . Qui enim audire renuunt verbum praedicationis, jam ad ingressum festinant aeternae damnationis. Qui autem appetunt nec stomacho, diu languent. Sunt alii, qui appetunt et retinent, sed per membra non digerunt, quia quod venter memoriae retinet, in bonos actus non convertunt. Qui autem non expellunt quod debuerat expelli, ii sunt qui quod suis moribus non convenit, incortes suo ordine non ministrant, a statu suae incolumitatis naturam mutant. Notandum est etiam, quod quatuor praedictae virtutes ex qu
Abbreviated transcription (Latin):
tem. sat̾itas fastidiũ gn̾at: IN
sp̃itali uͦ. appetitus saturitatẽ.
sat̾itas desid̾iũ p̾stat. In corꝑali
sat᷑itas nocet. fastidiũ displicet:
in sp̾itali nec sat᷑itas gͣuat. nec
desid̾iũ cruciat. Est itaq eybuᷤ
dictȩ uircutes ordinate minis¬
trant: statũ humanȩ ꝯplexiõis
incolumẽ seruant. Tybum gͦ
doctrinȩ animꝰ appecit: dum
u̾bũ p̃dicationis libent̃ aud̃.
Appetit & retinet. dũ qđ aure
cordis ꝑcepit: in uentre memo¬
riȩ retentũ iacet. Appetit re-
tinet & digerit: dũ qd̃ acceptũ. et
retentũ fuerat. in diu̾sos hu¬
mores. id ẽ. in bonos mores
conu̾tit. Nec tm̃ appetit. reti¬
net. & digerit. s etiã expellit:
si ea quȩ suis morib ñ conue-¬
niunt respuere nouit. Si enĩ
intꝰ remanet. qđ expelli debu-¬
erat: etiã bene digestis corru-¬
quidã qui nullũ cybũ appett̃:
s uniu̾sos fastidiunt. St̃ alii
qui qͦslibet cybos appetunte
s acceptosceleriꝰ euomunt. dt̃

Expanded text:
s fastidium generat. In spirituali vero appetitus saturitatem, saturitas desiderium praestat. In corporali saturitas nocet, fastidium displicet. In spirituali nec saturitas gravat, nec desiderium cruciat. Est itaque cibus aedictae virtutes ordinate ministrant, statum humanae complexionis incolumem servant. Cibum ergo doctrinae animus appetit, dum verbum praedicationis libenter audit et retinet, dum quod aure cordis percipit, in ventre memoriae retentum jacet. Appetit, et retinet, et diligit, dum quod acceptum et retentum fuerat, in diversos humores, id est, in bonos mores convertit. Nec tamen appetit, retinet, et digerit, sed etiam expellit, si ea quae suis moribus non conveniunt, respuere noverit. Sin autem intus remanet quod expelli debuerat, etiam bene gestis corruquidam, qui nullum cibum appetunt, sed universos fastidiunt. Sunt alii, qui quoslibet cibos appetunt, sed acceptos celerius evomunt. Sunt
Abbreviated transcription (Latin):
et delicias cordis. Dũ enĩ corꝑalis
cybus inp̃senti non habetur: gͣ
atur. Dũ uͦ habetur et comͣdit᷑:
comedendo ad fastidiũ ꝑ satͣtta¬
sp̃italis cũ ñ habet᷑ sit uiliꝰ. cũ
uͦ a comedente ꝑcipitur. maori

Expanded text:
et delicias cordis. Dum enim corporalis et delicias cordis. Dum enim corporalis cibus in praesenti non habetur, coratur. Dum vero habetur et comeditur, comedendo ad fastidium per saturitaspiritalis cum non habetur fit vilis, cum vero a comedent
Abbreviated transcription (Latin):
Sunt & alii. qͣsi herbȩ & arboreᷤᷤ:
totis desid̾iis t̃renȩ cupiditati
tanqͣm radicib adherentes: la¬
pides uͦ et metalla. st̃ dura &
incorrigibilia carnaliũ corda.
uirtutes humanȩ com¬
plexioni ministnͣtes: uidelicet
appetitiuã. retentiuã. digestuiã.
et expulsiuã. ministrant enim
citiua. ministrat g̾natiuȩ. Quam
cito enĩ puer nascitur. necesse est
ut lacte nutriat᷑. donec ꝑ incre¬
m̃ta temꝑis. pasci ualeat fortio¬
rib alim̃tis. Puer gͥ lacte nutrit᷑:
qͦtiens de humilitate xp̃i nouit̃
conu̾sus erudit᷑. Ex hoc siqͥdem
ub̾e. abstracto de sinu diuinȩ pi-¬
etatis. ꝓpinat᷑ tenȩritudini nr̃ȩ
lac uerȩ humilitatis: donee illo
pane caritatis possimꝰ ꝑfrui. de
quo si assidue uesci studeas a
nullo pot̾is suꝑari. Caritaᷤᷤ enĩ
omĩa suffert. omĩa sustinet.
ita ut complexionẽ m̃tis fortẽ
et incolumẽ conseruet. Est au¬
tem diu̾sitas int̃ deliciaᷤ corꝑiᷤ.

Expanded text:
Sunt et alii quasi herbae et arbores, Sunt et alii quasi herbae et arbores, totis desideriis terrenae cupiditati tanquam radicibus adhaerentes. Lapides vero et metalla sunt dura et incorrigibilia carnalium corda. virtutes humanae complexioni ministrantes, videlicet appetitivam, retentivam, digestivam etritiva ministrat generationi. Quod primum enim puer nascitur, necesse est ut lacte nutriatur, donec per incrementa temporis pasci valeat fortioribus alimentis. Puer igitur lacte nutritur, quoties de humilitate Christi noviter conversus eruditur. Ex hoc siquidem ubere abstracto de sinu divinae pietatis, propinatur teneritudini nostrae lac verae humilitatis, donec illo pane charitatis possimus perfrui, de quo si assidue vesci studeas a nullo poteris superari. Charitas enim omnia suffert, omnia sustinet , ita ut complexionem mentis fortem et incolumem conservet. Est autem diversitas inter delicias corporis
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ suꝑiora illiꝰ extremitatiᷤ
leuiũ hñt. agiliora st̃ ut seR¬
pens. quȩ mediũ. minus ut
bufones: quȩ inferiora. taR¬
diora ut testudo. Habent
aut̃ẽ hȩc reptilia. limũ. uenenũ.
et aculcũ. Designant siqͥdem.
serpens. bufo. & testudo. qͣsdã
diu̾sitates hominũ: qͥ ꝯtinent᷑
in mundo. Serpens uidelicet.
astutos: bufo. elatos. testudo.
desidiosos. Hñt desidiosi limũ
t̃renȩ delectationis. elati. uene¬
nũ liuidȩ decͣctionis: astuti. a¬
culeũ pungentis inuectionis.
Inquib uͦ gͣuiora p̃minent:
supͣdictis magis st̃ ponderosa.
quedã tam̃ st̃ gͣuia. quedam
gͣuiora: quedã gͣuissima. brauia
st̃ ut pisces. gͣuiora ut herbȩ et
arbores: gͣuissima ut metalla &
lapides. Pisces. assidue in aquis
et luto iacent. herbȩ & arbores.
t̃rȩ radicib inherent: lapides
et metalla. nisi abstrahantur
ab ea. sub t̾ra latent. Quasi pis¬
ces sunt in aquis: qui fluctu-¬
antis scłi. exagrtantur curis.

Expanded text:
tis levium habent, agiliora sunt, ut serpentes, quae medium minus, ut bufones, quae inferiora tardiora, ut testudo. Habent autem haec reptilia lumen, venenum et aculeum, designant siquidem serpens, bufo et testudo quasdam diversitates hominum, qui continentur in mundo. Serpens videlicet astutos, bufo elatos, testudo desidiosos. Habent desidiosi limum terrenae delectationis. Elati venenum lividae detractionis. Astuti aculeum pungentis invectionis. In quibus graviora praeeminent supradictis magis sunt ponderosa. Quaedam tamen sunt gravia, quaedam graviora, quaedam gravissima. Gravia sunt, ut pisces; graviora, ut herbae et arbores; gravissima, ut metalla et lapides. Pisces assidue in aquis et luto jacent. Herbae et arbores terrae radicibus inhaerent. Lapides et metalla nisi abstrahantur ab ea, sub terra latent. Quasi pisces sunt in aquis, qui fluctuantis saeculi exagitantur curis.
Abbreviated transcription (Latin):
cras equi rector dicit᷑. Equis
at discretioniꝰ: ne simodũ equalitaᷤᷤ
excedat morbũ dissolutioniᷤ incur¬
rat. Uñ de illo sũ mo medico dr:
equitatẽ uidit uultꝰ eiꝰ. Eqͥtatem
uidet: quia animũ temꝑatũ dili¬
git. Equitatẽ uidet: quia eum
dilig̃. qui in ꝓposito bone oꝑatio¬
nis manet. Equa est enim uia
dm̃. Equitaᷤᷤ uie. ẽ temꝑamentũ

Expanded text:
r equi rector dicitur. Equusat discretionis, ne, si modum aequitatis excedat, morbum dissolutionis incurrat. Unde de illo summo medico dicitur: Aequitatem vidit vultus ejus . Aequitatem videt, quia animum temperatum diligit. Aequitatem videt, quia eum diligit qui in proposito bonae operationis manet. Aequa est enim via Domini. Aequitas viae est temperamentum
Abbreviated transcription (Latin):
infirmos. debet sp̃italit̃ cura¬
re subiectos. Sic̃ morb in carne.
sic peccm̃ in ĩnte. Oportet gͥut
sp̃italis medicus atcendat pec¬
cati mat̾iam. atcendat & cau¬
sam. ex qua uidelicet occasio¬
ne ꝓcedat. & adquid tendat:
ut destruat causam. subtͣhat
ꝓcessit:corrumpunt enĩ mo¬
res bonos colloquia malã. Ut
subtrahat occasionẽ. si expel
um serpat: et ut ait beatus
augustinꝰ. contagione pestife¬
ra plurimos ꝑdat. Oportet
ut medicus ꝑpendat ex egri
facie signa conscĩe. Unde hy¬
pocras in pronosticis. Pmo
inquit egri faciem ꝑnotabiᷤ.

Expanded text:
infirmos, ita debet spiritualiter curare subjectos. Sicut enim morbus in carne, sic peccatum est in mente. Oportet igitur ut spiritualis medicus attendat peccati materiam; attendat et causam, ex qua videlicet occasione procedat, et ad quid tendat, ut destruat causam, subtrahat . Corrumpunt enim mores bonos colloquia mala . Ut vero subtrahat occasionem peccandi eum serpat, » et, ut ait beatus Augustinus, « ne contagione pestifera plurimos perdat. » Oportet item ut medicus perpendat ex aegri facie signa conscientiae. Unde Hippocrates in Prognosticis. « Primo, inquit, aegri faciem pernotabis.
Abbreviated transcription (Latin):
bestialit̃. digni sunt infer¬
boli. Illiimittunt᷑ sp̾itales.
isti animales. Intenunt
enĩ arcũ suũ pecc̃ores ut sa
immacłatos occultat: occultis
insidiis diabolus infestare nõ
cessat. Habent gͥ peccõres arcũ
occultȩ malicie cordam neqͥtiȩ:
hñt etiam pharetrã. id ẽ. secu
larem scĩam. in qua portant
sagittas. cogitationes uidelicet

Expanded text:
bestialiter, digni sunt inferbestialiter, digni sunt inferboli. Illi innituntur spirituales, isti animales. Intendunt enim arcum suum peccatores, ut saimmaculatos occultat, occultis insidiis diabolus infestare non cessat. Habent etiam peccatores arcum occultae malitiae, et chordam nequitiae. Habent et pharetram, id est thecam, in qua portant sagittas, cogitationes videlicet
Abbreviated transcription (Latin):
rari ab estu uicioꝵ. nͥ etiam
infundaris suꝑnȩ contem¬
autũno. sol tria obtin̾e sig¬
na. libram uidelicet in pͥncipio.
scorpiũ in medio: sagittariũ
nus ad extremũ maturoᷤ col¬
ligat fructus. Nosti etĩã qd̾ ĩ
hoc temꝑe. contingat eqͥnoc¬
tium ẽẽ. Si gͥ ad matitatem ꝑ¬
uenisti. si sponte non renuis
ut botrus expͥmi. siuinum eᷤ.
si boni saporis. si in cellariũ
summi regis ꝑuenire desid̾as.
ut dicas cupio dissolui. & esse
cũ xp̃o: atcende librȩ signum.
attende solsticium. Libra enĩ
ȩquali lance pond̾at noctes
& dies: id ẽ. bonas & malas oꝑa¬
tiones. Scorpiꝰ uͦ cauda minat᷑:
aculeo pungit. Aculeus siqͥ¬
dem in cauda. dolor est in
fine. Cum autẽ ad senectu
signũ: intrat sol sagittariũ.
Sagitariꝰ ex duab naturis
constat: ferina scilicet & hu¬
mana. Suꝑior pars homini:
inferior assimilat᷑ animali.
Qui enĩ rationabilit̃ uiuũt.
digni sunt cęlo:qui autem

Expanded text:
rari ab aestu vitiorum, nisi etiam rari ab aestu vitiorum, nisi etiam infundaris supernae contemautumno sol tria obtinere signa, Libram videlicet in principio, Scorpium in medio, Sagittarium d autumnus ad extremum maturos colligat fructus. Nosti etiam quod in hoc tempore contingat aequinoctium esse. Si igitur ad maturitatem pervenisti, si sponte non renuis ut botrus exprimi, si vinum es, si boni saporis, si in cellarium summi regis pervenire desideras, ut dicas: Cupio dissolvi et esse cum Christo , attende Librae signum, attende solstitium. Libra enim aequali lance ponderat noctes et dies, id est bonas et malas operationes. Scorpius vero cauda minatur, aculeo pungit. Aculeus siquidem in cauda dolor est in fine. Cum autem in senectutsignum intrat sol Sagittarium. Sagittarius ex duabus naturis constat, ferina scilicet et humana. Superior pars homini, inferior fero assimilatur animali. Qui enim rationabiliter vivunt, digni sunt coelo; qui autem
Abbreviated transcription (Latin):
quib tͥstes efficim᷑. si ꝑ confeᷤᷤ¬
sionẽ eiecta fuerint: ꝑ lacͥmaᷤ
purgam᷑. Crescit in autũno:
idẽ. in sensu matõ. In qnͣtũ
enĩ plꝰ atcendis maturitatẽ
sensus & ętatis: in tantũ ma¬
gis debet crescere imm̃sitas do¬
loris. de pecc̃i ꝑpecͣtione. IN
hoc temꝑe meliꝰ se hñt sangͥ¬
nei. peiꝰ melancoliei: peiꝰ seneᷤ
meliꝰ pueri. Habuisti ꝑ san¬
guinẽ. dulcedinẽ earitatis:
habes nẽ ꝑ coleram nigram. trᷤ
turitatem. ut temꝑet᷑ mat᷑itas.
uitȩ nouitate: uitȩ nouitas.
consilii mat᷑itate. Ut nouiter
conu̾sus ꝑuenire desid̾et ad
mat᷑itatem ꝑfectionis: et senex
recogitet qm feruens fu̾it in
inicio conu̾sionis. Si gͥ sic in
uere. & autũno ȩtates. & hu¬
mores alternando consid̾as:
in contrariis temporib utro¬
runq natas in columes ser¬
uas. Oporcet etiã in hoc tp̃s
uti calidis & humidis. Non
enĩ sufficit ad conseruandã
animȩ sanitatẽ. siccari ab a¬
humore uoluptatũ. refrige¬

Expanded text:
 tristes efficimur, si per confessionem ejecta fuerint, per lacrymas purgamur. Crescit in autumno, id est, in sensu maturo. In quantum enim plus attendis maturitatem sensus et aetatis, in tantum magis debet crescere immensitas doloris de peccati perpetratione. In hoc tempore melius se habent sanguinei, pejus melancholici. Pejus senes, melius pueri. Habuisti per sanguinem dulcedinem charitatis. Habes nunc per choleram nigram, seu turitatem, ut temperetur maturitas vitae novitate, vitae novitas consilii maturitate. Ut noviter conversus pervenire desideret ad maturitatem perfectionis, et senex recogitet quam fervens fuerit in initio conversionis. Si igitur sic in vere et autumno aetates et humores alternando consideras, in contrariis temporibus utrorumque naturas incolumes servas. Oportet etiam in hoc tempore uti calidis et humidis. Non enim sufficit ad conservandam animae sanitatem siccari ab humore voluptatum, et refrige
Abbreviated transcription (Latin):
notandũ ẽ: scilicet caliditate.
frigiditate. humiditate. sic¬
citate. Ex his cõmixtiones fi¬
unt in corꝑib. Cũ gͥ leuia¬
gͣuib. gͣuia leuib. calida fri¬
gidis. humida siccis cõmisce¬
ant᷑: fiunt inde quecunq
sieri necesse ẽ ꝓ ut eoꝵ dius¬
ꝓtas
expetit. In quibꝰdã a aut̃ p̃ua¬
lent leuia. inquiam bdã gra¬
uia. Sunt cam̃ quedã que om¬
nino st̃ igneȩ naturȩ: ut stel¬
lent suꝑiores extremitates leui¬
um. et hȩc sunt agiliora. & le¬
uiora: & in de ꝑ aerem ferunt᷑
ut uolueres. Quaꝵ quȩ suꝑio¬
res extremitates. suꝑioris extre¬
mitatis. leuiũ habent. agilioreᷤᷤ
& leuiores st̃ ut aquila: quȩ
mediũ minꝰ. ut grues. quȩ in¬
feriꝰ. gͣuiores ut anseres. In qͥb¬
ores hñt illius medii extͤmita¬
tes. st̃ leuiora. que mediũ. mi¬
nus. quȩ ultimũ. tardiora. In
quibꝰdã uͦ leuiũ. extremitaᷤ in¬
ferior p̃ualet: & gͣuiora st̃. ut
reptilia. Quoꝵ quȩ suꝑiora illiꝰ

Expanded text:
tendum est, scilicet in caliditate, frigiditate, humiditate, siccitate. Ex his enim commistiones fiunt in corporibus. Cum igitur gravia levibus, calida frigidis, humida siccis commiscentur, fiunt inde quaecunque fieri necesse est, prout eorum diversitas expetit. In quibusdam autem praevalent levia, in quibusdam gravia. Sunt tamen quaedam quae omnino sunt igneae naturae, ut stellent superiores extremitates levium, et haec sunt agiliora et leviora, et inde per aerem feruntur, ut volucres. Quarum quae superiores extremitates superioris extremitatis levium habent, agiliores et leviores sunt, ut aquila, quae medium, minus, ut grues, quae inferiores graviores, ut anseres, strores habent illius medii extremitates, sunt leviora, quae medium minus, quae ultimum tardiora. In quibusdam vero levium extremitas inferior praevalet, et graviora sunt, ut reptilia. Quorum quae superiora illius
Abbreviated transcription (Latin):
bimidos. qͥa beatꝰ homo qui
semꝑ ẽ pauidꝰ. Aliqñ somno¬
lentos. Aliqñ uigilantes. idẽ
qnͣdoq grauatos curis: aliqũ
uigilanter intentos cȩlestib
desid̾iis. Si milis ẽ autũno.
t̃rȩ .&. senectuti. ut imitet᷑¬

Expanded text:
Timidos, quia beatus homo qui Timidos, quia beatus homo qui semper est pavidus . Aliquando somnolentos, aliquando vigilantes, id est, quandoque gravatos curis, aliquando vigilanter intentos coelestibus desideriis. Similis est autumno, terrae et senectuti, ut imitet
Abbreviated transcription (Latin):
fleant. Frĩgida ẽ & sicca. frigus
& siceitas. aliqͣndo in bona sig¬
nificatione accipiunt᷑: aliqnͣdo
inmala. In mala significatiõe
frigus accipit᷑. cũ dicit᷑. Hyenrͤ
abiit & recessit: ut in frigore
hyemis. attendat᷑ torpor tem¬
ptationis. In bona significatio¬
ne ponitur uͥ dr. tnsuumu ꝑ¬
ignẽ &. aquã. et eduxisti nos in
refrig̾ium: ut pꝰt estum & dis¬
solutionẽ. tnͣseamꝰ ad reqͥem. Ig¬
nis enĩ urit: aqua dissoluit.U¬
rit enĩ tͥbulationis adu̾sitas.
dissoluit blandientis mundi
ꝓsꝑitas. Uas atit̾ igne solida¬
tum. aqͣm ñ timet. Post tnͣsi¬
tum uͦ tẽptationis: educet noᷤ
ad refrig̾ium m̃tis. Similit̃
et siccũ duob modis accipit᷑:
unde &. psalmista. et siecam
formauert̃ manꝰ eiꝰ. Siccam
uoeat cordis nr̃i t̃ram: amalis
humorib desiceatã. S & alit̃
siccũ intelligi potest: quan¬
iracundos: uixta illud. iras¬
cimini . & nolite peccare:

Expanded text:
fleant. Frigida est et sicca, frigus fleant. Frigida est et sicca, frigus et siccitas aliquando in bona significatione accipiuntur, aliquando in mala. In mala significatione frigus accipitur, cum dicitur: Jam hiems abiit, et recessit . Ut in frigore hiemis attendatur torpor devotionis. In bona significatione ponitur, ubi dicitur: quam, et eduxisti nos in refrigerium . Ut post aestum et dissolutionem transeamus ad requiem. Ignis siquidem urit, aqua dissolvit. Urit enim tribulationis adversitas, dissolvit blandientis mundi prosperitas. Vas autem igne consolidatum aquam non timet. Post transitum vero tentationis ducet nos Dominus ad refrigerium mentis. Similiter et siccum duobus modis accipitur. Unde et Psalmista: Et siccam formaverunt manus ejus . Siccam vocat cordis nostri terram a malis humoribus desiccatam. Sed et aliter siccum intelligi potest, quaniracundos juxta illud: Irascimini, et nolite peccare .
Abbreviated transcription (Latin):
sedem in splene. frigida ẽ et
sicca: facit homines iracundoᷤᷤ.
timidoᷤᷤ somniculosos. aliqñ
uigilantes. purgationẽ habet
ꝑ oclõs: crescit in autumno.
In hoc temꝑe meliꝰ se habent
sanguinei. peiꝰ melancoliei:
peiꝰ senes. meliꝰ pueri. Pessi¬
ma ẽ infirmitas quȩ nascit᷑
ex melancolia: minꝰ mala qͤ
ẽ ex sanguine. In hoc etiam
temꝑe utendum ẽ calidis &
humidis. In colera nigra. sic̃
alibi diximꝰ intelligi potest
tristicia: ut ꝓ his quȩ male
gessimꝰ. tristes simꝰ. S & alia
species tristiciȩ dicit᷑ ẽẽ: dum
mens transeundi ad dm̃ de¬
sid̾io cruciat᷑. Oñatur in si¬
nistro lat̾e: qͥa uiciis ñ subici¬
tur. quȩ st̃ in sinistra parte.
Insplene sedem habet: qͥa qͣm¬
uis de dilatione cȩlestis patriȩ
contͥstetur. tam̃ in splene. qͣsi
in spe gaudet. Ut enĩ legisse me
recolo. testantur phisiei. insple¬
tate. satis congruũ reor ẽẽ: uͥ me¬
lancolici qñq rideant. qnͣdoq

Expanded text:
utem sedem in splene, frigida est et sicca, facit homines iracundos, timidos, somniculosos, aliquando vigilantes. Purgationem habet per oculos. Crescit in autumno. In hoc tempore melius se habent sanguinei, pejus melancholici; pejus senes, melius pueri. Pessima est infirmitas quae nascitur ex melancholia, minus mala quae est ex sanguine. In hoc etiam tempore utendum est calidis et humidis. In cholera nigra, sicut alibi diximus, intelligi potest tristitia, ut pro his quae male gessimus tristes simus. Sed et alia species tristitiae dicitur esse, dum mens transeundi ad Deum desiderio cruciatur. Dominatur in sinistro latere, quia vitiis subjicitur, quae sunt in sinistra parte. In splene sedem habet, quia quamvis de dilatione coelestis patriae contristetur, tamen in splene quasi in spe gaudet. Ut enim legisse me recolo, testantur physici in spletate satis congruum esse reor ut melancholici quandoque rideant, quandoque
Abbreviated transcription (Latin):
coherent & crescunt: i arbo¬
res & herbȩ. Quaꝵ quȩ suꝑiora
hñt illiꝰ medi gͣurũ altius
excrescunt. ut pinꝰ. & abies:
quȩ mediũ illiꝰ medii gͣuiũ.
minꝰ. ut corili. quȩ inferio¬
tione elem̃toꝵ fieri diu̾sita¬
tes rerũ: uides etiã qd stellȩ oĩ¬
no sint igneȩ naturȩ. Heȩ si¬
quidẽ p̾latis assimilari debẽt:
qͥa et eoꝵ m̃tes & amore sp̃i¬
tali feruent. & bonis exẽplis
lucent. De his enĩ d̾r. qͥ mul
locũ p̃ cet̾is seruant. Hita enĩ
p̃minent: & bene oꝑando li¬
mitẽ rectitudinis tenent. Sunt
autẽ quidã p̾lati minoris meri¬
ti: qui ex m̾ito uitȩ assimilant᷑
aquilȩ. Aquila p̾cet̾is auib in
altũ uolat. pullos suos ad uo
gat. Pullos suos ad uolandũ ꝓ¬
uocat: qͥa subiectos fibi ad bene
oꝑandũ u̾bis & exemplis inui¬
tat. Ciaritatẽ solis irreu̾beratis
ocłis eo̾dem pulloᷤ aspic̾e cogit:

Expanded text:
cohaerent et crescunt, ut arbores et herbae. Quarum quae superiora habent illius medii gravium altius excrescunt, ut pinus et abies; quae medium illius medii gravium minus, ut coryli; quae inferiotione elementorum fieri diversitates rerum. Vides etiam, quod stellae omnino sint igneae naturae. Hae siquidem praelatis assimilari debent, quia eorum mentes et amore spiritali fervent, et bonis exemplis lucent. De his enim dicitur: Quilocum prae caeteris servant. Vita enim praeeminent et bene operando limitem rectitudinis tenent. Sunt autem quidam praelati minoris meriti, qui ex merito vitae assimilantur aquilae. Aquila prae caeteris avibus in altum volat. Pullos suos ad volgat. Pullos suos ad volandum provocat, quando subjectos sibi ad bene operandum verbis et exemplis invitat. Claritatem solis irreverberatis oculis eosdem pullos aspicere cogi
Abbreviated transcription (Latin):
tra. Sagitas parant: qͥa ad hoc
student ꝑu̾si ut subu̾tant.
Sed dñs arcũ cont̾et: & sagit¬
tas confringet. Est aut̃ ĩtoꝵ
arcus. sp̾italis intelligentia:
corda. doctͥna. sagitte. u̾ba doc¬
trinȩ. pharet᷑. memoria. Hẽ
explanat. Ex hoc areu mit¬
tuntur sagittȩ potentis aciitȩ:
sic enĩ uuln̾ant. ut corda tnͣs¬
figant. Nouit enĩ dñs ut ait¬
beatus augustinꝰ. sagutare ad
amorẽ. Nemo puleriꝰ sagit¬
tat ad amorẽ qm qui u̾bo sa-¬
gutat: sagutat enĩ ut aman¬
tem reddat. Hac sagitta uul¬
neratur sponsa: uulnerata

Expanded text:
tra . Sagittas parant, quia ad hoc student perversi ui subvertant. Sed Dominus arcum conteret, et sagittas confringet . Est autem justorum arcus spiritalis intelligentia, chorda doctrina, sagittae verba doctrinae, pharetra memoriexplanat. Ex hoc arcu mittuntur sagittae potentis acutae : sic enim vulnerant ut corda transfigant. « Novit enim Dominus, ut ait Augustinus, sagittare ad amorem. » Nemo pulchrius sagittat ad amorem quam qui verbo sagittat. Sagittat enim ut amantem efficiat. Hac sagitta vulneratur Sponsa. Vulnerata,
Abbreviated transcription (Latin):
aeri quȩ minꝰ agilis ẽ. minuᷤ
tremitas aquȩ quȩ iungit᷑
aeri. minꝰ grauis ẽ. minꝰ mo
bilis. minꝰ obtusa: inferior
magis. mediũ int̃ utrunq
tẽpam̃tũ. similit̃ et t̃ra. Siẽ¬

Expanded text:
nus tremitas aquae, quae jungitur aeri, minus gravis est, minus mista, minus obtusa, inferior magis. Medium inter utrumque temperamentum, similiter et terra. Si
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa eos qui dm̃ uidere desid̾aÑ.
u̾bo doctͥnȩ pascit. Nolentes
eicit: illos enĩ qui a cognitioe
dĩ ocłõs au̾tunt. expellendos
a regno p̃dicit. Grues uͦ & an-¬
seres. sunt diu̾si subiectorum
ordines. qͥ in uolando ordinẽ
seruant. & gregatim uolant:
illoᷤᷤ siqͥdem designant. qui et
rectitudinẽ iusticie tenẽt. et
conuentꝰ amant. Longas tibiaᷤᷤ
et longũ eollũ grues hñt sub¬
leuant᷑. a t̾renis. et silentiũ
oris tene acu nt. S et anseres
quȩ garrulȩ sunt aues. illiꝰ
assimilari possunt:qͥ qͣmuis
in quibꝰdam ordinate uiuãt.
silentii tam̃ uirtutẽ negligũt.
Quȩ sese rostris lacerant. et con¬
clamant: qͥa detrahendo sese ꝯ¬
ex affectu m̃tis maledietis con¬
sentiunt. Int̃ uolucres et rep¬
tilia media st̃ maiora qͣdrupe¬
dia: quȩ aliqͣntulũ in altũ se
erigunt. nec tam̃ a t̾ra longe
recedunt. Usib hominũ d̃ser¬
uiunt. unde simpliciorib
assignari posst̃. qui qͣmuis

Expanded text:
quia eos qui Deum videre desiderant, verbo doctrinae pascit. Nolentes ejicit: illos enim, qui a cognitione Dei oculos avertunt, expellendos e regno praedicit. Grues vero et anseres sunt diversi subjectorum ordines, qui in volando ordinem servant et gregatim volant: illos siquidem designant, qui et rectitudinem justitiae tenent, et conventus amant. Longas tibias, et longum collum grues habent, sublevantur a terrenis, et silentium oris tenent. Sed et anseres qui garrulae sunt aves, illis assimilari possunt, qui quamvis in quibusdam ordinate vivant, silentii tamen virtutem negligunt. Quae sese rostris lacerant et conclamant, quia detrahendo sese ex affectu mentis maledictis contendunt. Inter volucres et reptilia media sunt majora quadrupedia, quae aliquantulum in altum se erigunt, nec tamen a terra longe recedunt. Usibus hominum deserviunt. Unde simplicioribus assignari possunt, qui quamvis
Abbreviated transcription (Latin):
Margarita uero mistice signi¬
ficat eũgłicam doctͥnam. seu
dulcedinẽ cęlestis uitȩ. unde
legit᷑ in eũgłica parabola de
homine querente bonas mar¬
garitas. qd inuenta una p̾cio¬
sa margarita abierit & uendi¬
dit omia quȩ habuerat: & e¬

Expanded text:
Margarita vero mystice signiMargarita vero mystice significat evangelicam doctrinam seu dulcedinem coelestis vitae. Unde legitur in evangelica parabola de homine quaerens bonas margaritas, quod, inventa una pretiosa margarita, abierit, et vendiderit omnia quae habuerit, et e
Abbreviated transcription (Latin):
cũ senectuti approximant. ge¬
lu temptationis mnt̾e dissipãt:
uł accensi minio calore libi¬
dinis in senio flagrant : & sic
in articło mortis. amisso ui¬
rore ꝓpositi. moriunt᷑ cũ her¬
bis. Uiriditatẽ uͦ geminarũ
quȩ creatur in ipsis. & in ipsi¬
ꝑmanet.dicit᷑ habere iustus:
qui ꝓpositi sui rigorẽ sine de¬
fectu tenet. Qui gͥ in uiridita¬
te boni ꝓpositi ꝑmanent: qͣsi
iaspis in structura muri pre
muro duodecim portas. fi¬
unt autẽ porte ciuitatis dedu¬
odecim margaritis: ita qđ una¬
margarita. Hoc aut̃ genꝰ lapi¬
dis. inuenit᷑ in quibdam pis¬
cib marinis. De cocleis enĩ
marinis legitur. qd in earum
carne quasi calculus nascat᷑
candidus. De cęlesti siquidem
rore calculus gignitur: qͥ cer¬
tis anni temporib a cocleis
hauritur. Meliores autẽ can¬
eas quȩ flauescunt. Illas enĩ
matutini roris conceptio redd
candidas: Has senectus seu ueˢ¬
ꝑtinus aer gignit obseuras.

Expanded text:
cum senectuti approximant, gecum senectuti approximant, gelu tentationis mentem dissipant, et accensi nimio calore libidinis in senio flagrant, et sic in articulo mortis, amisso virore propositi, moriuntur cum herbis. Viriditatem vero gemmarum, quae creatur in ipsis et permanet, dicitur habere justus, qui propositi sui rigorem sine defectu tenet. Qui igitur in viriditate boni propositi remanent, quasi jaspis in structura muri praemuro duodecim portas. Fiunt autem portae civitatis de duodecim margaritis, ita ut unamargarita . Hoc autem genus lapidis invenitur in quibusdam piscibus marinis. De cocleis enim marinis legitur quod in earum carne quasi calculus candidus nascitur. De coelesti siquidem rore calculus gignitur, qui certis anni temporibus a cocleis hauritur. Candidas autem maeas quae flavescunt. Illas enim i roris conceptio reddit candidas; has senectus seu vespertinus aer gignit obscuras.
Abbreviated transcription (Latin):
in herbis.creatur in gemmis.
In pictura uiridi colore. lapiͦ
uł lignũ linunt᷑: s cito color
inpietura deletur. In tinct᷑a
colore uiridi pannꝰ imbuitur.
sed pluuiis aut numo calore
multotiens decolorat᷑. Cũ her¬
bis uiror nascitur. s hyemis
gelu marcessit. uł etatis calo¬
re siccatur. In quibusdã gem¬
mis ereatur color uiridis. nec
tam̃ mutat᷑ longitudine tẽ¬
poris: nec fuscatur nube cu¬
ius libet obscuritatis. ꝑ hos
quatuor diu̾sos effectus colo¬
rũ.possunt assignari qͣtuor
diu̾sitates hominũ. Siẽ enĩ
qd̃ pingit᷑ leuit̃ delet᷑: sic mlti
st̃ qui qd̾ ꝓponunt. citius re¬
linquunt. Sunt autẽ alii qͥ
intinctura uiriditatis aliqnͣ¬
diu ꝑseu̾ant: aliqua tam̃ occa¬
sione suborta. qͣsi amisso colo¬
re famã bone opinionis mu¬
tant. S & alios ẽẽ nouimꝰ. qͦs
herbȩ uiriditati ꝑ simitudi¬
nẽ cõꝑam᷑. qui cũ in pueritia
& iuuentute religiose uiuant.

Expanded text:
in herbis, creatur in gemmis. in herbis, creatur in gemmis. In pictura viridi colore lapis vel lignum linitur, sed cito color in pictura deletur. In tinctura colore viridi pannus imbuitur, sed pluviis aut nimio calore multoties decolaratur. Cum herbis viror nascitur, sed hiemis gelu marcescit, vel aestatis calore siccatur. In quibusdam gemmis creatur color viridis, nec tamen mutatur longitudine temporis, nec fuscatur nube cujuslibet obscuritatis. Per hos quatuor diversos effectus colorum possunt assignari quatuor diversitates hominum. Sicut enim quod pingitur leviter deletur, sic multi sunt qui quod proponunt citius relinquunt. Sunt autem alii qui in tinctura viriditatis aliquandiu perseverant, aliqua tamen occasione suborta, quasi amisso colore, famam bonae opinionis mutant. Sed et alios esse novimus, quos herbae viriditati per similitudinem comparamus, qui cum in pueritia et juventute religiose vivant,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuenit᷑ ad lucẽ contẽplationꝰ.
Ibi gͥ exultabit iacob. & letabiẽ
isrt. Ibi exultabit anima m̃a
in dño. et letabit᷑ suꝑ saluta¬
ri suo: Tunc iherłm cȩlestiꝰ in
iudea posita erit. q̃m anglĩ¬
ca &. humana creatura dnm̃
tẽ in ꝓace laudabit. Quod
Rat fit ex lapide iaspide.¬
structura muri ciuitati¬
sunt diu̾sa oꝑa cuiuslibet
bene oꝑantis.Bona siqͥdem
oꝑa. muri st̃: quia ñ tantũ
diabolo. s etiã uiciis resistunͭ.
fiunt de lapide iaspide. idẽ.
de qͦlibet homine in bono
ꝓposito ꝑseu̾ante. Tunc enĩ
lapis in muro boni oꝑis. fic¬
ꝓposito lineã recte conu̾satio¬
nis tenet. Est aut̃ uiridis co¬
lor. qͣsi ꝓpositi nr̃i rigor. Sic̃
enĩ arbor dũ uiret. naturali
uegecationis uigorẽ tenet.
sie uiror iaspidis. designat
rigorẽ cuiuslibet in bono
ꝓposito ꝑseu̾antis. Uiridis co¬
lor aliquando ponit᷑ inpict᷑a.
aliqnͣdo uͦ in tinctura. Nascit᷑

Expanded text:
pervenitur ad lucem contemplationis. pervenitur ad lucem contemplationis. Ibi igitur exsultabit Jacob, et laetabitur Israel . Ibi exsultabit anima mea in Domino, et delectabitur super salutari suo . Tunc Hierusalem coelestis in Judaea posita erit, quoniam angelica et humana creatura Dominum tunc in pace laudabit. CAP. alem sit ex lapide Structura muri civitatint diversa opera cujuslibet bene operantis. Bona siquidem opera muri sunt, quia non tantum diabolo, sed etiam vitiis resistunt. Fiunt de lapide jaspide, id est de quolibet homine in bono proposito perseverante. Tunc enim lapis in muro boni operis firs lineam rectae conversationis tenet. Est autem jaspidis viridis color, quasi propositi nostri rigor. Sicut enim arbor dum viret, naturalis vegetationis vigorem tenet, sic viror jaspidis designat rigorem cujuslibet in bono proposito perseverantis. Viridis color aliquando in pictura est, aliquando in tinctura. Nascitur
Abbreviated transcription (Latin):
qnͣdo labentia cuncta ꝯtẽpnit.
Transductisq om̃ib quȩ ad se
ꝑtinent. solus remanet: ut
collectis secũ uirib m̃tis remo¬
tus a scłõ. dñm securiꝰ oret. Ad
hoc ꝑtinet qd̾ seqͥtur. Et ecce
uir luctabat᷑ cũ eo usq mane.
Iacob cũ uiro luetat᷑: dũ cuiu
libet iusti animꝰ. dñm obmxiꝰ
solito dep̃eatur. Et dix̃ ad eũ.
Dimitte me. iam enĩ ascendit
aurora. id ẽ cessa ab oratione
& p̃cib mͦ. quia lux lib̾tatiᷤ re¬
fulget in m̃te tua. Gndui enĩ
clinabat᷑: ñ pot̾at ab illo rece¬
dere. Et benedix̃ ei in eodẽ loco.
In codem loco bñdieit᷑: qui ab
identitate boni ꝓpositi nequa¬
qͣm ꝑmutat᷑. Uocauitq nom̃
loci illiꝰ phanuel dicens. Uidi
dnm facie ad faciẽ. & salua fac¬
ta ẽ anima mea. Phanuel. faci¬
es dĩ int̃pretat᷑. Tunc gͥ iacob
bñdicit᷑. cũ dñs ab eo uidecur:
quia dĩ uisio. ẽ summa bene¬
dictio. Tunc ex iacob fit isrł
quia pͦt sudores bonȩ oꝑatiõs.

Expanded text:
ndo lubentia cuncta contemnit. Traductisque omnibus quae ad se pertinent, solus remanet, ut collectis secum viribus mentis remotus a saeculo Dominum securius oret. Ad hoc pertinet quod sequitur: Et ecce vir luctabatur cum eo usque mane. Jacoslibet justi animus Dominum obnixius solito deprecatur. Et dixit ad eum: Dimitte me, jam enim ascendit aurora, id est, cessa ab oratione et precibus modo, quia lux libertatis refulget in mente tua. Quandiu enim clinabatur, non poterat ab illo recedere. Et benedixit ei in eodem loco: in eodem loco benedicitur, quia ab identitate boni propositi nequaquam permutatur. Vocavitque nomen loci illius Phanuel, dicens: Vidi Dominum facie ad faciem, et salva facta est anima mea. Phanuel facies Dei interpretatur. Tunc igitur Jacob benedicitur, cum Dominus ab eo videtur, quia Dei visio est summa benedictio. Tunc ex Jacob fit Israel, quia post sudores bonae operationis
Abbreviated transcription (Latin):
tem recedunt. Ibi enĩ st̃ nouẽ
uicoꝵ diu̾sitates: qͥa nouẽ sut̃
angłoꝵ ordines. Idẽ. angłi. ar¬
changłi. U irtutes. potestates.
pͥncipatus. dñationes. thro¬
ni. cherubin. & seraphin. Sed
cur istos ut ait beatꝰ Gregorius
angłoꝵ choros enumando ꝑ¬
t̾ia subtilit̃ expͥmamꝰ: Qui igit᷑
minima nuntiant ãgłi: qͥ uͦ
tur. Cum aut̃ angłi ad nos ali¬
quid ministraturi ueniunt:
apud nos etiã nomina a mini¬
steriis tͣhunt. Michael nanq
quis ut ds. Gabriel aut̃ forti¬
tudo di: Raphael uͦ medicina
dĩ. Quotiens gͦ mirȩ uirtutis
aliquid agit᷑: Michael mitci phi¬
betur: ut ex ipso actu & nomĩe
detur intelligi. quia nullus
potest fac̾e. qd̾ fac̾e p̃ualet deus.
Unde factũ ẽ silentium in cȩlo
dũ cõmitt̾et bellũ draco eũ mi¬
chaele archanglõ: ut qui se ad
dei similitudinẽ suꝑb extule¬
rat. ꝑ michaelem ꝑemptuᷤ discat
qͥa add̾i similitudinẽ ꝑ suꝑbiã

Expanded text:
tem recedunt. Ibi sunt novem tem recedunt. Ibi sunt novem vicorum diversitates, quia novem sunt angelorum ordines, id est, angeli, archangeli, virtutes, potestates, principatus, dominationes, throni, cherubin et seraphin. Sed « cur istos, ut ait beatus Gregorius, angelorum choros enumerando peria subtiliter exprimamus? Qui igitur minima nuntiant angeli, qui tur. » Cum autem angeli ad nos aliquid ministraturi veniunt, apud nos etiam nomina a ministeriis trahunt. Michael namque, quis ut Deus? Gabriel autem fortitudo Dei, Raphael vero medicina. Quoties ergo mirae virtutis aliquid agitur, Michael mitti perhibetur, ut ex ipso actu et nomine detur intelligi quod nullus potest facere quod facere praevalet Deus. Unde factum est silentium in coelo dum committeret bellum draco cum Michaele archangelo , ut qui se ad Dei similitudinem superbus extulerat, per Michaelem peremptus discat quia ad Dei similitudinem per superbiam