comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tũ in cordibus suis. contestante conscientia
illorũ. & int̃se inuicẽ cogitationũ accu¬
santiũ. aut etiã defendentiũ. indie qua
iudicabit ds̃ occulta hominũ. Qua ꝓpt̃
si omĩs anima rationalis etiã cupiditate
caecata. ta m̃ cũ cogitat & ratiocinat᷑.
quic quid in ea ratiocinatione uerũ ẽ. ñ ei
tribuendũ ẽ. sed ipsi lumini ueritatis.
a quo uel tenuit̃ ꝓsui capacitate illus tra¬
t᷑ ut uerũ aliquid in ratiotinando sentiat.
quid mirũ sidiaboli anima praua cupidi

Expanded text:
tum in cordibus suis, contestante conscientia tum in cordibus suis, contestante conscientia illorum et inter se inuicem cogitationum accusantium aut etiam excusantium in die, qua iudicabit deus occulta hominum. quapropter si omnis anima rationalis etiam cupiditate caecata, tamen cum cogitat et ratiocinatur, quidquid in ea ratiocinatione uerum est, non ei tribuendum est, sed ipsi lumini ueritatis, a quo uel tenuiter pro sui capacitate inlustratur, ut uerum aliquid in ratiocinando sentiat: quid mirum, si diaboli anima praua cupidi
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ ñ logio spatiũ mole corporis occu pare . &
sic alibi eẽ. alibi ñ eẽ. aut certe hic partẽ
habere aliã. & alibi aliã. sed maiestate ubiq
p̃sto eẽ. ñ ꝑ partes diuisũ sedubiq ꝑfectũ.
Qđ si carnalut̃ intuent᷑ qđ dictũ ẽ. caelũ mihi
thronus ẽ. & t̃ra scabellũ pedũ meorũ. cui
loco & dñs attestat᷑ dicens. Non iuretis
qi scabellũ ẽ. pedũ eius: quidmirũ si int̾ra
diabolus constitutus ante pedes dnĩ stetit.
& corã illo aliquid locutus ẽ. Nã quando
illi ualent intelligere nullã eẽ. animã quãuis
ꝑ uersã. quaȩ tam̃ ullo modo ratiocinari
potest. incuius conscientia ñ loquat᷑ ds̃.
Quis enĩ scripsit in cordib. hominũ naturalẽ
legẽ. nisi ds̃ : Dequa lege apłs dicit. Cũ enĩ
gentes quae legẽ ñ habent. naturalit̃ quae
logis sunt faciunt. hilegẽ ñ habentes. ipsi
sibi sunt lex qui ostendunt opus legis scrip-¬

Expanded text:
— deum non loci spatium mole corporis occupare et — deum non loci spatium mole corporis occupare et sic alibi esse, alibi non esse, aut certe hic partem habere aliam et alibi aliam, sed maiestate ubique praesto esse, non per partes diuisum, sed ubique perfectum. quod si carnaliter intuentur quod dictum est: caelum mihi thronus est et terra scabillum pedum meorum - cui loco et dominus attestatur dicens: non iuretis, quia scabillum est pedum eius — quid mirum, si in terra diabolus constitutus ante pedes dei stetit et coram illo aliquid locutus est? nam quando illi ualent intellegere nullam esse animam quamuis peruersam, quae tamen ullo modo ratiocinari potest, in cuius conscientia non loquatur deus? quis enim scripsit in cordibus hominum naturalem legem nisi deus? de qua lege apostolus dicit: cum enim gentes, quae legem non habent, naturaliter quae legis sunt faciunt, hi legem non habentes ipsi sibi sunt lex, qui ostendunt opus legis scrip
Abbreviated transcription (Latin):
habere qđ ederent exxistimauerat. Non
ergo id orat᷑ ut ñ tẽptem. sed ut ñ inferam᷑
intẽptationẽ. Tã quã siquis piã cũ necesse ẽ.
igne examinari. ñ orat ut igne ñ contin¬
ea f. sedut ñ exurat᷑. Uasa enĩ figuli probat
for nax homines uero iustos tẽptatio
tribulationis. Ioseph ergo tẽptatus ẽ. ille¬
cebra stupri. sed ñ ẽ. inductus intẽptatio¬
nẽ. Susanna tẽptata ẽ. nec ipsa inducta
uel pllata intẽptationẽ. multiq alii utriusq
sexus sed iob maxime. cuius ammirabilẽ
stabilitatẽ in dõ dño suo cũ illi heretici
hostes ueteris testam̃ti ore sacrilego irri¬
dere uoluerint. illud p̃cȩteris uentilant
qđ satanas peti uerit eũ tt̃ptandũ. quaerunt
eũ ab imperitis hominib talia intelligere
nequa quã ualentib. quo modo sata nas cũ dõ
loqui potuerit. ñ intuentes. Nonenĩ possunt
cũ suꝑstitione & contentione cecati sunt

Expanded text:
habere quod ederent existimauerat. Non habere quod ederent existimauerat. Non ergo hic oratur, ut non temtetur, sed ut non inferamur in temtationem, tamquam si quispiam, cui necesse est igne examinari, non oret, ut igne non contingatur, sed ut non exuratur. uasa enim figuli probat fornax, homines uero iustos temtatio tribulationis. Ioseph uero temtatus est inlecebra stupri, sed non est inductus in temtationem. Susanna temtata est, nec ipsa inducta uel inlata in temtationem, multique utriusque sexus. sed Iob maxime, cuius admirabilem stabilitatem in domino deo suo cum illi haeretici hostes ueteris testamenti ore sacrilego irridere noluerint, illud prae ceteris uentilant, quod satanas petiuerit eum temtandum. quaerunt enim ab imperitis hominibus talia intellegere nequaquam ualentibus, quomodo satanas cum deo loqui potuerit, non intuentes — non enim possunt, cum superstitione et contentione caecati sint
Abbreviated transcription (Latin):
deflexi. Nã dõ noti sumus & ante om̃s
tẽp̃tationes: quiscit omĩa antequã fiapt
Qđ itaq scriptũ ẽ. tẽptat uos dñs ds̃ uester
ut sciat si diligitis eũ. illa locutione positũ
ẽ. ut sciat: ꝓ eo qđ ẽ. ut scire faciat. Sicut
diem lȩtũ dicimus qđ lȩtos facit. & frigus
pigrũ qđ prgros facit. & in numerabilia
huius modi. quaȩ siue in consuetudine
loquendi. siue in sermone doctorũ. siue
in scripturis scĩs rer periunt᷑. Qđ ñ intel¬
ligentes heretiu qui ueteri testamento
ad uersant᷑. uelut ignorantiae uitio
notandũ putant eũ de quo dictũ est.
ded ño scriptũ ñ sit. Hoc autẽ dicebat tẽp¬
tans cũ. Nã ipse sciebit. quidẽae. facturus.
Sienĩ nouerat coreius quẽ tẽptabat quid
ẽ qđ uoluit uidere tẽptando : sel ꝓ fecto
illud factũ ẽ. ut ipse sibi notus fieret.
qui tẽptabat᷑. suãq desperationẽ c̃dẽ. naret.
saturatis turbis depane dni. qui eas noti

Expanded text:
deflexi; nam Deo notissimus, et ante omnes deflexi; nam Deo notissimus, et ante omnes tentationes, qui scit omnia antequam fiant. Quod itaque scriptum est: Tentat vos Dominus Deus vester, ut sciat si diligitis eum , illa locutione positum est ut sciat, pro eo quod est, ut scire vos faciat; sicut diem laetum dicimus quod laetos faciat; et frigus pigrum, quod pigros facit, et innumerabilia huius modi, quae siue in consuetudine loquendi siue in sermone doctorum sine in scripturis sanctis reperiuntur. quod non intellegentes haeretici, qui ueteri testamento aduersantur, uelut ignorantiae uitio notandum putant eum de quo dictum est: de domino scriptum non sit: hoc autem dicebat temtans eum; nam ipse sciebat, quid esset facturus. si enim nouerat cor eius quem temtabat, quid est quod uoluit uidere temtando? sed profecto illud factum est, ut ipse sibi notus fieret qui temtabatur suamque desperationem condemnaret saturatis turbis de pane domini, qui eas non
Abbreviated transcription (Latin):
EXCEODE LBRO SUPRA SCRIETO.
exta petitio ẽ. & nenos inferas in tẽpta¬
tionẽ. Non nulli codices habent indu¬
cas. qđ tantudẽ ualere arbitror. Nã ex
uno greco qđ dictũ ẽ. enencis. latine
utrũq trans latũ ẽ. Multi autẽ dep̃can¬
do itadicunt. Nenos patiaris induci in
tẽptationẽ ex ponentes uidelicet quo mͦ
dictũ sit inducas. Non enĩ ꝑseipsũ indu¬
cit ds̃ sed inducipatit᷑ eũ quẽ suo aucilio
deseruerit: or dine occubtissimo ac meritis
causis etiã sȩpe manifestis dignũ iudicat ille
quẽ deserat. && in tẽptationẽ inducisinat.
Aliul ẽ autẽ induci intẽptationẽ: a liud
tt̃ptari. Nã sine tẽptatione. ꝓbatus eẽ.
nullus potest. siue sibi ipsȩ sicut scriptũ ẽ.
qui ñ ẽ tt̃ptatus qualia scit: siue aliis sic ut
apłs dicit. Et tẽptati onẽ urãm in carne
mea ñ spreiustis. Hincenĩ eos firmos eẽ.
cognouit. qđ eis tribulationib: quae apł̃o
scđm carnẽ acciderant. ñ sunt acaritate

Expanded text:
EX LIBRO SVPRA SCRIPTO. Sexta petitio est: et ne nos inferas in temtationem. nonnulli codices habent inducas, quod tantundem ualere arbitror. nam ex uno graeco, quod dictum est doeveyxyg, latine utrumque translatum est. multi autem deprecando ita dicunt: "ne nos patiaris induci in temtationem", exponentes uidelicet, quomodo dictum sit inducas. non enim per se ipsum inducit deus, sed induci patitur eum quem suo auxilio deseruerit ordine occultissimo ac meritis. causis etiam saepe manifestis dignum iudicat ille quem deserat et in temtationem induci sinat. aliud est autem induci in temtationem, aliud temtari. nam sine temtatione probatus esse nullus potest, siue sibi ipse, sicut scriptum est: qui non est temtatus, qualia scit? siue aliis, sicut apostolus dicit: et temtationem uestram in carne mea non spreuistis. hinc enim eos firmos esse cognouit, quod eis tribulationibus, quae apostolo secundum carnem acciderant, non sunt a carit
Abbreviated transcription (Latin):
bile hoc induere in corruptionẽ. & mortale
hoc induere immortalitatẽ. Iã scłm id qđ
carnẽ ñipsã corporis substantiã. sed ipsam
corruptionẽ mortalitatis appellat. ñ erit
utiq caro. qi corruptionẽ mortalitatis mutata
ñ habebit. Scđm autẽ ipsius substantiae
corporisq ordinẽ eadẽ caro erit. quia ipsa
resurget & ipsa mutabit᷑ quia a illuduerũ

Expanded text:
uptionem, et mortale hoc induere immortalitatem : jam secundum id quod carnem, non ipsam corporis substantiam, sed ipsam corruptionem mortalitatis appellat, non erit utique caro, quia corruptionem mortalitatis mutata non habebit; secundum autem ipsius substantiae corporisque originem eadem caro erit, quia ipsa resurget et ipsa mutabitur, quia et illud veru
Abbreviated transcription (Latin):
tdescender̃ ipsi &e omĩa quaȩcũq sunt eis
uenientes ad inferos. Not̾andũ scđm locũ
t̃rae nunc dictos eẽ. inferos. hocẽ. in inferio¬
Srib. t̃rae partibus. Uane quippe inscripturis.
& sub intellectu multi plici. sicut rerũ de
quibus agit᷑ sensus exigit nom̃ ponit᷑ in fe¬
rorũ & maxime in mortius hoc accipi solet.
Sed qm̃ istos uiuentes dictũ ẽ. ad inferos des¬
cendisse. & ipsa narratione quid factũ fuerit
satis apparet. manifestũ ẽ. ut dixi inferio¬
res t̃rae partes inferorũ uocabulo nucupatas.
in cõparatione huius superioris t̃rae. in
cuius facie uiuit᷑ sicut incõparatione caeli
superioris. ubi scõrũ demoratiaẽ. angłorũ:
peccantes angłos in huius aeris detrusos
caligine. scriptura dicit. tãquã carcoribus
inferipuniendos reseruari. Sienĩ ds̃ inquit
angłis peccantib ñ peꝑcit. sed earcerib cali¬
ginis inftriretrudens tradidit in uidicio¬
puniendos reseruari cũ apłs paulus principẽ

Expanded text:
descenderunt ipsi et omnia quaecumque sunt eis uiuentes ad inferos. notandum secundum locum terrenum dictos esse inferos, hoc est in inferioribus terrae partibus. uarie quippe in scripturis et sub intellectu multiplici, sicut rerum de quibus agitur sensus exigit, nomen ponitur inferorum et maxime in mortuis hoc accipi solet. sed quoniam istos uiuentes dictum est ad inferos descendisse et ipsa narratione quid factum fuerit satis adparet, manifestum est, ut dixi, inferiores terrae partes inferorum uocabulo nuncupatas in comparatione huius superioris terrae in cuius facie uiuitur: sicut in comparatione caeli superioris, ubi sanctorum demoratio est angelorum, peccantes angelos in huius aeris detrusos caliginem scriptura dicit tamquam carceribus inferi puniendos reseruari. si enim deus, inquit, angelis peccantibus non pepercit, sed carceribus caliginis inferi retrudens tradidit in ipuniendos reservari : cum apostolus Paulus principem
Abbreviated transcription (Latin):
bilia sunt iudicia eius. & inuestigabiles
uie eius: quis enĩ cognouit sensũ dñi:
Et hoc ẽ. ꝓfundũ. Altitudo quippe cõmune
nom̃ ẽ excelso & ꝓfundo. Sed cũ in ex celso
dicit᷑. sublimitatis eminencia cõm̃datur.
Cũ autẽ in ꝑfundo. diffi cultas in uestiga¬
tionis & cognitionis. Unde & illud dõ dr̃
Quã magnificata sunt opera tua dnẽ. nimis
ꝓfunde facte sunt cogitationes tuae.
Et iterũ. Iudicia tua. uelut multa abr̃ssus.
Hinc igit᷑ ẽ. illud apłi. qđ requirendũ in ter
cȩtera posuisti. Huius reigã inquit. flecto

Expanded text:
bilia sunt iudicia eius et inuestigabiles bilia sunt iudicia eius et inuestigabiles uiae eius! quis enim cognouit sensum domini? et hoc est profundum. alti- . tudo quippe commune nomen est excelso et profundo, sed cum in excelso dicitur, sublimitatis eminentia commendatur, cum autem in profundo, difficultas inuestigationis et cognitionis. unde et illud deo dicitur: quam magnificata sunt opera tua, domine; nimis profundae factae sunt cogitationes tuae. et iterum: iudicia tua uelut multa abyssus. hinc igitur est illud apostoli quod requirendum inter cetera posuisti: huius rei gratia, inquit, flecto
Abbreviated transcription (Latin):
uiuent corda in scłm scłi. Uita enĩ
incordib eorũ interim ꝑfidẽ. post etiã
ꝑspeciem. Uident enĩ nunc ꝑspeculũ
in enigmate. tunc tam̃ facie ad faciem.
Unde ipsa caritas. nunc inbonis operib
dilectionis exercet᷑. quase ad subueni¬
endũ qua qua uersũ potest porrigit.¬
& haec latitudo est. Nunc longanimi¬
tate aduersa tolerat. & in eo qđ ueracit̃
tenuit ꝑseuerat. & haec longitudo est.
Hoc autẽ totũ ꝓpt̃ ad ipiscendã facit
aet̃nã. quae illi ꝓmittit᷑ in excelso. & haec
Mcitudo ẽ. Ex istit uero ex occulto¬
ista caritas. ubi fundati quodã modo
& radicati sumus ubi cause uoluntatis
dĩ ñ uestigant᷑. Cuius grã sumus salui
facti ñ ex operib iusticiae quae nos
fecimus sed scđm eius miscđiã. Uoluntane
qui ppe genuit nos uerbo ueritatis. Et haec
uoluntas eius. in abdito ẽ. Cuius secreti
ꝓfundita tẽ. quo dã modo ex pa uescens
Apłs. clamat. Oaltitudo diuitiarum
sapientiae. & scientiae dĩ. Quã inscruta¬

Expanded text:
. uita enim eorum interim per fidem post etiam per speciem. uident enim nunc per speculum in aenigmate tunc autem facie ad faciem. unde ipsa caritas nunc in bonis operibus dilectionis exercetur, qua se ad subueniendum, quaqua uersum potest, porrigit, et haec latitudo est; nunc longanimitate aduersa tolerat et in eo, quod ueraciter tenuit, perseuerat, et haec longitudo est; hoc autem totum propter adipiscendam uitam facit aeternam, quae illi promittitur in excelso, et haec altitudo est. exista caritas, ubi fundati quodam modo et radicati sumus, ubi causae uoluntatis dei non inuestigantur, cuius gratia sumus salui facti, non ex operibus iustitiae, quae nos fecimus, sed secundum eius misericordiam. uoluntarie quippe genuit nos uerbo ueritatis, et haec uoluntas eius in abdito est. cuius secreti profunditatem quodam modo expauescens apostolus clamat: o altitudo d i ui tiar um sa.pientiae dei ao scientiae! quam inscruta
Abbreviated transcription (Latin):
sit surrecturus incertũ ẽ. ab eis geͣntib. seducen
dis huius int̃dicti uinculo & claustrodiabolus
ꝓhibet᷑ atq cohibet᷑. quas ꝑtinentes ad xp̃m
seducebat antea uel tenebat. Has enĩ dselegit
Ance mundi constitutionẽ. eruere de potestate
tenebrarũ. & transferre in regnũ filii caritatis
suae. sicut apłsdicit. Nã seducere illũ gentes.
etaã nunc. & secũ trahere inaet̾nã pęnã. sed non
p̃destinatas in aet̃nã uitã. quis fidelis ignorat:
Nec moueat qđ sepe diabolus seducit etiã illos
qui regeneratiiã in xp̃o. uias ingrediunturdi.
Nouit enĩ dñs qui sunt eius. ex his in aet̃nã dã nati¬
onẽ neminẽ ille seducit. Sic exũ cos nouit dñs.
ut ds̃ quẽ nihillatet etiã futurorũ . ñ ut homo
Qualis autẽ postea sit futurus. nec seipsũ uid&.¬

Expanded text:
sit surrecturus, incertum est. Ab eis autem gesit surrecturus, incertum est. Ab eis autem gedis hujus interdicti vinculo et claustro diabolus prohibetur atque cohibetur, quos pertinentes ad Christum seducebat antea vel tenebat. Hos enim Deus elegit ante mundi constitutionem eruere de potestate tenebrarum, et transferre in regnum Filii dilectionis suae, sicut Apostolus dicit . Jam seducere illum gentes etiam nunc, et secum trahere in aeternam poenam, sed non praedestinatos in aeternam vitam, quis fidelis inec moueat quod saepe diabolus seducit etiam illos qui regenerati iam in Christo uias ingrediuntur dei. nouit enim dominus qui sunt eius; ex his in aeternam damnationem neminem ille seducit. sic enim eos nouit dominus ut deus, quem nihil latet etiam futurorum, non ut homo,qualis autem postea sit futurus nec se ipsum uid
Abbreviated transcription (Latin):
qđ mandauit inmille generationes. idẽ i n om̃s
Et misit illũ inquit in abyssũ. Uaq diabolũ
misit in abyssũ. quo nomine significata est
multitudo innumerabilis impiorũ. quorũ
in malignitate aduersus eccłam dĩ. multũ
ꝓfunda sunt corda. Nonqr ibi diabolus ante
ñ erat. sed ideo illuc dicit᷑ missus qr exclusus
Acredentib plus cȩpit impios possidere.
Plus nãq possidet᷑ adiabolo. qui ñ solũ ẽ. alie¬
natus adõ. uerũ etiã gratis odit seruientes dõ.
Et clusit inquit & signauit suꝑ cũ. ut ñ seduce¬
ret iã gentes donet finiant᷑ mille anni. Clusit
suꝑ cũ dictũ ẽ. int̾dixit ei neposset exire. idẽ.
uetitũ trans gredi. Signauit autẽ qđ ad dit.
significasse mihi uidet᷑ qr occultũ eẽ uoluit.
qui ꝑtineant ad partẽ diaboli. & qui ñ ꝑtineaÑ
Hoc quippe in sło isto ꝓrsus latet. qr & qui uidet᷑
stare utrũ sit casurus. & qui uidet᷑ iacere utrũ

Expanded text:
quod mandauit in mille generaquod mandauit in mille generaEt misit illum, inquit, in abyssum, utique diabolum misit in abyssum: quo nomine significata est multitudo innumerabilis impiorum, quorum in malignitate adversus Ecclesiam Dei multum profunda sunt corda, non quia ibi diabolus ante non erat, sed ideo illuc dicitur missus, quia exclusus a credentibus plus coepit impios possidere. Plus namque possidetur a diabolo, qui non solum est alienatus a Deo, verum etiam gratis odit servientes Deo: Et clausit, inquit, et signavit super eum ut non seduceret jam gentes, donec finiantur mille anni. Clausit super eum, dictum est, interdixit ei ne posset exire, id est vetitum transgredi: signavit autem quod addit, significasse mihi videtur, quia occultum esse voluit qui pertineant ad partem diaboli, et qui non pertineant. Hoc quippe in hoc saeculo prorsus latet, quia et qui videtur stare utrum sit casurus, et qui videtur jacere utrum
Abbreviated transcription (Latin):
loquendi modo quo pars signi ficat᷑ a toto
Aut certe mille annos ꝑannis om̃ib. huius scłi
posuit ut ꝑfectonumero nocaret᷑ ipsa tẽporis
plenitudo. M illenarius quippe numerus denarii
numeri quad ratũ solidũ reddit. Decẽ quippe
decies ducta. faciunt centũ. Quȩ iã figura
quadrata. sed plena ẽ. Ut autẽ in alticudi nẽ
surgat. & solida fiat. rursus centũ decies muba¬
plicant᷑ & mille sunt. Porro sicentũ ipsa ꝓuniuer¬
sitate aliquando ponunt᷑. quale illud ẽ qđ dñs
omiã sua dimutenti & eũ sequenti ꝓmitat
dicens accipiet in hoc scło centuplũ. Qđ ex pones
quodã modo apłs. ait. Quasi nihil habentes. &
omĩa possidentes.ꝰAuia & ante iã dictũ erat.
Fidelis hominis totus mundus diuitiarũ est.
quanto magis mille ꝓ uni uersitate ponunt᷑.
ubiẽ soliditas ipsius denariae quad ratura.
Unde nec illud melius intelligit᷑. qđ in psal mo
legit᷑. Memor fuit in scłm testam̃tisui. uerbi

Expanded text:
loquendi modo, quo pars significatur a toto; loquendi modo, quo pars significatur a toto; aut certe mille annos pro annis omnibus huius saeculi posuit. ut perfecto numero notaretur ipsa temporis plenitudo. Millenarius quippe numerus denarii nudecies ducta fiunt centum, quae etiam figura quadrata, sed plana est. Ut autem in altitudinem surgat, et solida fiat, rursum centum decies multiplicantur et mille sunt. Porro si centum ipsa pro universitate aliquando ponuntur, quale illud est, quod Dominus omnia sua dimittenti et illum sequenti promittit dicens: Accipiet in hoc saeculo centuplum, quod exponens quodam modo apostolus ait: Quasi nihil habentes, et omnia possidentes; quia et ante iam dictum erat: Fidelis hominis totus mundus diuitiarum est: quanto magis mille pro uniuersitate ponuntur, ubi est soliditas ipsius denariae quadraturae? Unde nec illud melius intellegitur, quod in psalmo legitur: Memor fuit in saeculum testamenti sui uerbi,
Abbreviated transcription (Latin):
Uasa crgo eiusquae fuerat erepturus. fidelessuos
futuros. quos ille indiuersis peccatis atq im¬
pieta tib possidebat. Ut ergo alligaret᷑ hic
fortis. ꝓpt̾ ea uidit iste apłs in apoca lỹpsi
angłm descendentẽ decȩlo. habentẽ clauẽ
Abr̃ssi. & catenã in manu sua. Et tenuit in qͥt
draconẽ illũ serpentẽ antiquũ qui cognomi¬
natus ẽ. diabolus & satanas. & alligauit illũ
mille annis. Hoc ẽ. eius potestatẽ ab eis sedu¬
cendis acpossidendis qui fuerant liberandi.
cohibuit atq frenauit. Mille autẽ anni.
duob modis possunt quantũ mim occurrit.
in telligi. Aut qr in ultimis annis mille.
istares agit᷑. idẽ sexto annorũ miliario.
tã quã sexto die. cuius nunc spacia posteriora
uoluuntꝰ. secuturo deinde sabbato qđ non
habet uesperã. requie scilicet sc̃õrũ quae non
habet finẽ. ut huius miliarii tãquã diei
nouissimã partẽ qui remanebat usq ad ter¬
minũ scłi. mille annos appella uerit. eo

Expanded text:
uasa uero eius, quae fuerat erepturus, fideles suos futuros, quos ille in diuersis peccatis atque impietatibus possidebat. ut ergo alligaretur hic fortis, propterea uidit iste apostolus in Apocalypsi angelum descendentem de caelo, habentem clauem abyssi et catenam in manu sua. et tenuit, inquit, draconem illum serpentem antiquum, qui cognominatus est diabolus et satanas, et adligauit illum mille annis, hoc est, eius potestatem ab eis seducendis ac possidendis. qui fuerant liberandi, cohibuit adque frenauit. Mille autem anni duobus modis possunt, quantum mihi occurrit. intellegi: aut quia in ultimis annis mille ista res agitur, id est sexto annorum miliario tamquam sexto die, cuius nunc spatia posteriora uoluuntur, secuturo deinde sabbato, quod non habet uesperam. requie scilicet sanctorum, quae non habet finem, ut huius miliarii tamquam diei nouissimam partem, quae remanebat usque ad terminum saeculi, mille annos appellauerit eo
Abbreviated transcription (Latin):
sperando nutrit᷑. uidendo & optinendo
ꝑ fecta deinceps institu it diuinis testi
moniis agere qđ intendit. qđ quale sit
diligentius aduertamus
UBIPOSSINT PRECEPIA DECARITATIS PER¬
FeCTIONE CÕPIERI. ETQUIOSIT UUTRA¬
RI DECORPOREMORTIS.WODNOMINE
hsticiat ofptrautas haoicttun. ex
UBRO DEPERFECNONE HSTITIAEHOAINIS¬

Expanded text:
sperando nutritur, videndo et obtinendo sperando nutritur, videndo et obtinendo gratia per fidem, ut aliquando dicatur: ubi est, moniis agere quod intendit, quod quale sit diligentius advertamus. Ubi possint praecepta perfectione compleri, et quid sit liberare de corpore mortis, vel quod nomine facie ad faciem. \'Et hoc\', inquit, dicendum est: certe iustus deus — negari enim non potest — impu
Abbreviated transcription (Latin):
mȩ siue corporis quã ds̃ creauit. & quae
tota bona ẽ. accusamus sed eã dici mus
ꝓpria uoluntate uitiatã sine dĩ gratia
ñ posse sanari. Iterũ ait quaerendũ est
siñ potest homosine peccato eẽ. cuius culpȩ
ẽ. ipsius ne hominis. ancuius libet alte
rius : Si ipsius hominis. quo modo culpa
hominis ẽ. si hoc ñ ẽ. qđ eẽ. ñ potest. Respon¬
demus ideo eẽ. hominis culpã qua ñ est
si ne peccato. qr solt homi nis uoluntate
factũ ẽ. ut adistã necessitatẽ ueniret quã
quã se ipsũ xp̃ianũ ñ eẽ. ꝓficet᷑. Porrosi
ꝓpt̃ se ipsũ potest homo eẽ sine peccato.
Naut̃ gratis mortiuis ẽ.
ergo ccp̃s gratis mortuus ẽ Nonigit᷑ potest
homo eẽ. sine peccato. etiã si uelit. nisi ad
iuuetꝰ gratia dĩ ꝑ iħm xp̃m dñm nr̃m.
Qđ ut ꝑficiat᷑ & nunc in ꝓficientib agitur.
& om̃ĩ modo implebit᷑ contentione mortis
ab sũpta. & caritate quae credendo &

Expanded text:
mae siue corporis, quam deus creauit et quae mae siue corporis, quam deus creauit et quae tota bona est, accusamus; sed eam dicimus propria uoluntate uitiatam sine dei gratia non posse sanari. \'Iterum\', ait, \'quaerendum est, si non potest homo sine peccato esse, cuius culpa est: ipsiusne hominis an cuiuslibet arius? si ipsius hominis, quomodo culpa hominis est, si hoc non est quod esse non potest?" Respondemus ideo esse hominis culpam, quod non est sine peccato, quia sola hominis uoluntate factum est, ut ad istam necessitatem ueniret, qu\'Iterum\', ait, \'quaerendum est, si natura hominis bona est, quod nullus negare nisi Marcion aut Manicheus audebit: quomodo igitur bona est, si malo ei non est carere possibile? omne enim peccatum malum esse quis dubitet?\' respondemus et naturam hominis bonam esse et eam malo  ut perficiatur, et nunc in proficientibus agitur, et omni modo implebitur, contentione mortis absumpta, et charitate, quae credendo et
Abbreviated transcription (Latin):
Si uoluntate. ꝑ facile potest uoluntas
uolunta temutari. Resfondemus ad mo¬
nentes eẽ. cogitandũ quanta sit ista p̃sup̃¬
tio quadicit᷑ ñ solũ posse. qđ quidẽ ad iu¬
uante dĩ gratia negandũ ñ est. sed etiã
ꝑ facile posse uoluntatẽ uoluntate mutari.
cũ dicat apłs. Caro concu piscit aduersus sp̃m̃.¬
& sp̃s ad uersus carnẽ. Haet enĩ inuicẽ ad uer¬
santꝰ. ut ñ ea quae uultis faciatis. Nonenĩ
ait. haec in uicẽ ad uersant᷑. ut quae potestis
faccre nolitis. sed ut ñ ea quae uultis faciatis.
Cur ergo concupiscentia carnalis quȩ utiq
regnet in nr̃o mortali corpore. ubi satis
ostendit eẽ. tam̃ in nr̃o mortali corpore
qđ ꝑmittendũ ñ sit ut regnet. Curergo
ista concupiscentia ñ mutata ẽ. ea uolun¬
tate quã uoluntatẽ satis euident̃ ex p̃ssit
Apłs dicens ut ñ ea quae uultis faciatis.
si facile potest uoluntas uoluntate muta¬
ri : Nec sane isto modo naturã siue ani¬

Expanded text:
si uoluntate, perfacile potest uoluntas si uoluntate, perfacile potest uoluntas uoluntate mutari." Respondemus admonentes esse cogitandum, . quanta sit ista praesumtio, qua dicitur non solum posse, quod quidem adiuuante dei gratia negandum non est, sed etiam perfacile uoluntatem posse uoluntate mutari, cum dicat apostolus: caro concupiscit aduersus sps aduersus carnem; haec enim inuicem aduersantur, ut non ea quae uultis faciatis. non enim ait: haec inuicem aduersantur, ut quae potestis facere nolitis, sed ut non ea quae uultis faciatis. cur ergo concupiscentia carnis — quae utique regnet in nostro mortali corpore, ubi satis ostendit esse tamen in nostro mortali corpore, quod permittendum non sit ut regnet — cur ergo ista concupiscentia non mutata est ea uoluntate, quam uoluntatem satis euidenter expressit apostolus dicens: ut non ea quae uultis faciatis, si facile potest uoluntas uoluntate mutari? nec sane isto modo naturam siue ani
Abbreviated transcription (Latin):
in nouitate m̃tis urã. Illud ꝑtinet ad non
concupiscere. hoc ad diligere. Illud ad continen¬
tiã. hoc ad iusticiã. Illud ad declinandũ
amalo hoc ad faciendũ bonũ. Noncon¬
cu piscendo enĩ. uetustate expoliamur.
& nouitate induimꝰ diligendo. Sed nec
quisquã eẽ .potest continens. nisi ds̃ det.
& caritas dĩ diffundat᷑ in cordib nr̃is. ñ
ꝑ nos ipsos. sed ꝑ sp̃m̃ scm̃ quidatus ẽ. nobis.¬
Hoc autẽ fit dedie indiem. in his qui uolendo
& credendo & in uocando ꝓficiunt. &
p̃terita obliuiscentes. in ea quae ante sunt
ex tendunt᷑. Ad hoc enĩ lex ista p̃cipit. cũ
in his implendis hͦmo defeterit. ñ se extol¬
lat suꝑbia tumidus sed ad grãm c̃ fugiat
fatigatus. Ac sic eũ lex terrendo ad xp̃m
diligendũ. pedagog& ꝑducat officio.
Iterũ querendũ ẽ. inquit. quomodo non
potest homo eẽ . sine peccato. uolunta te
annatura. Sinatura . peccatũ non est.

Expanded text:
in nouitate mentis uestrae. illud pertinet ad non in nouitate mentis uestrae. illud pertinet ad non concupiscere, hoc ad diligere; illud ad continentiam, hoc ad iustitiam; illud ad declinandum a malo, hoc ad faciendum bonum. non concupiscendo enim uetustate expoliamur et nouitate induimur diligendo. sed nec quisquam esse potest continens, nisi deus det, et caritas dei diffunditur in cordibus nostris non per nos ipsoshoc autem fit de die in diem in his qui uolendo et credendo et inuocando proficiunt et praeterita obliuiscentes in ea quae ante sunt extenduntur. ad hoc enim lex ista praecepit, ut, cum in his implendis homo defecerit, non se extollat superbia tumidus, sed ad gratiam confugiat fatigatus, ac sic eum lex terrendo ad Christum diligendum paedagogi perducat officio. XII. "Iterum quaerendum est" inquit: "quomodo non potest homo esse sine peccato, uoluntate an natura? si natura, peccatum non est;
Abbreviated transcription (Latin):
efficere Respondet᷑ multa eẽ in scripturis
scĩs diuina p̃cepta quae omĩa cõmemo¬
rare nimis operosũ ẽ. sed dñs qui uerbũ con¬
sũmans & breuians fecit suꝑ t̃rã. induob
p̃ceptis diocit legẽ ꝓphetasq pendere. ut
intelligeremus quicquid aliud diuinitus
p̃ceptũ ẽ. in his duob habere finẽ. & ad hec
duo eẽ. referendũ. diliges dnm dm̃ tuũ
ex toto corde tuo. & ex tota anima tua. &
ex tota m̃te tua. & diliges ꝓocimũ tuũ
tã quã te ipsũ. In his inquit duob. p̃ceptis.
tota lec pendet & ꝓphetae. Quic quidergo
dĩ lege ꝓhibetͦs & quicquid iubemꝰ facere.
ad hoc ꝓhibemꝰ & iubem. ut duo ista cõple¬
amus. Et forte generalis ꝓhibitio ẽ. ñ concu¬
pisces & generalis iussio ẽ. diliges. Unde
breuit̃ & apłs paulus. quodã loco utrũq
cõ plexcus ẽ. Pro hibitio ẽ enĩ. nolite c̃for¬
mari huic scło. Iussio autẽ. sed reformamini

Expanded text:
efficere?\' respondetur multa esse in scripturis efficere?\' respondetur multa esse in scripturis sanctis diuina praecepta, quae omnia commemorare nimis operosum est; sed dominus, qui uerbum consummans et breuians fecit super terram, in duobus praeceptis dixit legem prophetasque pendere, ut intellegeremus quicquid aliud diuinitus praeceptum est in his duobus habere finem et ad haec duo esse referendum: diliges dominum deum tuum ex toto corde tuo et ex tota anima tua et ex tota mente tua, et: diliges proximum tuum tamquam te ipsum. in his, inquit, duobus praeceptis tota lex pendet et prophetae. quicquid ergo dei lege prohibemur et quicquid iubemur facere, ad hoc prohibemur et iubemur, ut duo ista compleamus. et forte generalis prohibitio est: non concupisces, et generalis iussio: diliges. unde breuiter et apostolus Paulus quodam loco utrumque complexus est. prohibitio est enim: nolite conformari huic saeculo, iussio autem: sed reformamini
Abbreviated transcription (Latin):
imperauit: quã impiũ ut c̃fitemꝰ homi¬
nẽ malũ eẽ. qđ ne factus ẽ. nec ei p̃ceptũ ẽ.
si ne gemus eũ bonũ posse eẽ. qđ factus est
& qđ ei ut faceret imperatũ ẽ. Respondemꝰ
Quia ergo ñ se ipse homo. sed ds̃ bonũ homiuẽ
fecit. ds̃ eũ ñ se ipse ut bonus reficit. dũ uolen¬
tẽ. credentẽ. inuocantẽ liberat amalo qđ sibi
die indiem. ut ad sempit̃ nã ñ penã sed uitã
resurgat homo exterior nouissimodie. Iterũ
Ait. quȩrendũ est quot modis constet om̃e
peccatũ. Duob nisi fallor. si aut illa fiant
quaȩ ꝓhibent᷑.: aut illa ñ fiant que iubentur.
ã certe omĩa illa quae ꝓhibita sunt uitari
possunt. quã quae p̃cepta sunt ꝑfici Nã frus¬
tra aut ꝓlberent᷑ aut iuberent᷑. quo uel
caueri. uel impleri ñ possit. Et quomodo
negabi mus posse eẽ. hominẽ sine peccato.
cũ confiteri necessẽ sit eũ tamomĩa illa quȩ
uetant᷑ posse cauere. quã quae imperantur

Expanded text:
imperauit. quam impium, ut confiteamur hominem malum esse, quod nec factus est nec ei praeceptum est, si negemus eum bonum posse esse, quod factus est et quod ei ut faceret imperatum estu. Respondemus: quia ergo non se ipse homo sed deus bonum hominem fecit, deus eum, non se ipse ut sit bonus reficit, dum uolentem, credentem, inuocantem liberat a malo, quod sibi die in diem, ut ad sempiternam non poenam sed uitam resurgat homo exterior nouissimo die. \'Iterum\', ait, \'quaerendum est, quot modis constet omne peccatum. duobus, nisi fallor: si aut illa fiant quae prohibentur aut illa non fiant quae iubentur. tam certe omnia illa quae prohibita sunt uitari possunt quam quae praecepta sunt perfici. nam frustra aut prohiberetur aut iuberetur, quod uel caueri uel impleri non posset. et quomodo negabimus posse esse hominem sine peccato, cum confiteri necesse sit eum tam omnia illa quae uetantur posse cauere quam quae impe- rantur rantur
Abbreviated transcription (Latin):
cassent eos audisse uocẽ dnĩdĩ ambulantis
in paradiso. qr ñ ꝑ ipsã dĩ substantiã. sed
ꝑ subditã ei creaturã factũ ẽ. nullo modo
dubitat qui fidẽ catholicã sapit. Ad hoc
enĩ & aliquanto latius dehac re disserere
uolui. quia ñ nulli heretici putant
substantiã filiidĩ nullo assũpto corpore
ꝑse ipsã eẽ uisibilẽ. Et ideo antequam
ex uirgine corpus acciperet. ipsũ uisũ
eẽ patribus opinant᷑. tã quã desolo dõ patri
dictũ sit. quẽ nemo hominũ uidit. nec
uidere potest. qr filius uisus sit ante accep¬
tã serui formã etiã ꝑ ipsã substantiã suã.
Quae impietas. ꝓcul a catholicis mentibus
repell enda est.

Expanded text:
cassent, eos audisse uocem domini dei ambulantis cassent, eos audisse uocem domini dei ambulantis in paradiso, quia non per ipsam dei substantiam, sed per subditam ei creaturam factum est, nullo modo dubitat, qui fidem catholicam sapit. ad hoc enim et aliquanto latius de hac re disserere uolui, quia nonnulli haeretici putant substantiam filii dei nullo adsumto corpore per se ipsam esse uisibilem et ideo, antequam ex uirgine corpus acciperet, ipsum uisum esse patribus opinantur, tamquam de solo deo patre dictum sit: quem nemo hominum uidit nec uidere potest, quia filius uisus sit ante acceptam serui formam etiam per ipsam substantiam suam: quae inpietas procul a catholicis mentibus repellenda est.
Abbreviated transcription (Latin):
locutionẽ dĩ quã m̃tib angłicis ꝑsuã p̃bet
substantiã : ñ dubitandũ est qđ eius iñtẽ
ꝑ tẽpus mouerit miro & in effabili modo¬
ñ motus ipse ꝑtẽpus eiq utiq hoc salubre
p̃ceptũ ueritatis imp̃sserit. & quae trans¬
gressori pena deberet᷑. ea ipsa in effabilit̃
ueritate mons trauerit. sicut audiunt᷑
uel uident᷑ omĩa bona p̃cepta in ipsa
in cõmutabili saprentia.quae in animas
scãs se transfert. ex aliquo tẽpore: cũ
ipsius nullus sit motus intẽpore. Siautẽ
Ad eũ modũ adã iustus erat. ut ei ad hoc
opus eã alterius creaturae sanctioris &
sapientioris auctoritas ꝑ quã cognosceret
uoluntatẽ dĩ atq iussionẽ. sicut nobis
ꝓphetae. sicut ipsi angłi. cur ambigamꝰ
ꝑ aliquã eius modi creaturã ei eẽ locutũ
dm̃. talibus uocũ signis quae intelligere
possit: Illud enĩ qđ postea scriptũ ẽ. cũ pec¬

Expanded text:
locutionem dei, quam mentibus angelicis per suam praebet locutionem dei, quam mentibus angelicis per suam praebet substantiam, non dubitandum est quod eius mentem per tempus mouerit miro et ineffabili modo, non motus ipse per tempus, eique utique hoc salubre praeceptum ueritatis impresserit et quae transgressori poena deberetur ea ipsa ineffabiliter ueritate monstrauerit, sicut audiuntur uel uidentur omnia bona praecepta in ipsa incommutabili sapientia, quae in animas sanctas se transfert ex aliquo tempore, cum ipsius nullus sit motus in tempore. si autem ad eum modum Adam iustus erat, ut ei adhuc opus esset alterius creaturae sanctioris et sapientioris auctoritas, per quam cognosceret dei uoluntatem atque iussionem, sicut nobis prophetae, sicut ipsis angeli: cur ambigamus per aliquam eius modi creaturam ei esse locutum deum talibus uocum signis, quae intellegere posset? illud enim quod postea scriptum est, cum pec
Abbreviated transcription (Latin):
bitis de illo. Qua die autẽ ederitis exeo. moste
moriemini: Si modũ quaerimus quomodo
ista locutus sit ds̃ modus quidẽ ipse a nobis
ꝓprie cõprehendi ñ potest. Certissime tam̃
tenere debemus dm̃ aut ꝑ suã substantiã
loqui. aut ꝑ sibi subditã creaturã. sed per
substantiã suã ñ loqui nisi ad creandas om̃s
naturas. Ad spiritales uero atq intellectu¬
ales ñ solũ creandas. sed etã illuminandas.
cũ iã possunt capere locutionẽ eius qualis
est in uerbo eius qđ in principio erat apud
eũ . & ds̃ erat uerbũ. ꝑ qđ facta sunt omĩa
Illis autẽ qui eã capere ñ possunt. cũ loquit᷑
ds̃ ñ nisi ꝑcreaturã loquit᷑. aut tantũ modo
spiritalẽ. siue in sominis. siue in extasi. in
si militudine rerũ corporaliũ. aut etiã ꝑ
ipsã corporalẽ dũ sensibus corporis uel
aliqua species apparet. uel in sonant uoces
Siergo adã talis erat ut possit capere illã

Expanded text:
bitis de illo: qua die autem ederitis ab eo, morte bitis de illo: qua die autem ederitis ab eo, morte moriemini, si modum quaerimus, quomodo ista locutus sit deus, modus quidem ipse a nobis proprie comprehendi non potest. certissime tamen tenere debemus deum aut per suam substantiam loqui aut per sibi subditam creaturam; sed per substantiam suam non loqui nisi ad creandas omnes naturas; ad spiritales uero atque intellectuales non solum creandas sed etiam inluminandas, cum iam possunt capere locutionem eius, qualis eat in uerbo eius, quod in principio erat apud eum, et deus erat uerbum, per quod facta sunt omnia. illis autem qui eam capere non possunt cum loquitur deus, non nisi per creaturam loquitur aut tantummodo spiritalem siue in somnis siue in extasi in similitudine rerum corporalium aut etiam per ipsam corporalem, dum sensibus corporis uel aliqua species apparet uel insonant uoces. si ergo Adam talis erat, ut posset capere illam
Abbreviated transcription (Latin):
sibi subditas quas ꝑ tẽpus & corpora sibi atq.
illis uoluntatibus subdita quae ꝑ tẽpus & locũ
mouet eo tẽpore ac loco cuius ratio in ipsodõ
uita ẽ sine tẽpore ac loco. Cũ ergo tale aliqͥd
ds̃ agit . ñ debemus opinari eius substantiã qua
cognoscere. Non in illo opere quo naturas
creat. sed in illo qͥa intrinsecus creatas eaiã
ex trinsetus adminis trat. cũ sit ipse nullo
locorũ uel int̃ uallo uel spacio in cõmutabili
excellentiq potentia. & interior omire. quia
in ipso sunt omĩa. & ex terior omire. quia ipse
ẽ suꝑ omĩa. Itẽ nullo tẽporũ uel int̃ uallo
uel spacio. in cõmutabili aet̃nitate. & antiqͥor
est om̃ib. qr̾ ipseẽ ante om̃ia. & nouior om̃ib.
qr idẽ ipse post om̃ia. Qua ꝑpt̃ cũ audimus
dicentẽ scripturã & p̃cepit dñs ds̃ adadicens
de omĩ ligno qđ est in paradyso edes deligno
autẽ cognoscendibonũ & bialũ ñ manduca¬

Expanded text:
sibi subditas, quas per tempus et per corpora sibi atque sibi subditas, quas per tempus et per corpora sibi atque illis uoluntatibus subdita, quae per tempus et locum mouet, eo tempore ac loco, cuius ratio in ipso deo uita est sine tempore ac loco: cum ergo tale aliquid deus agit, non debemus opinari eius substantiam, quacognoscere non in illo opere, quo naturas creat, sed in illo, quo intrinsecus creatas etiam extrinsecus administrat, cum sit ipse nullo locorum uel interuallo uel spatio incommutabili excellentique potentia et interior omni re, quia in ipso sunt omnia, et exterior omni re, quia ipse est super omnia. item nullo temporum uel interuallo uel spatio incommutabili aeternitate et antiqest omnibus, quia ipse est ante omnia, et nouior omnibus, quia idem ipse post omnia. Quapropter cum audimus dicentem scripturam: et praecepit dominus deus Adae dicens: ab omni ligno, quod est in paradiso, esca edes, de ligno autem cognoscendi bonum et malum, non manduca
Abbreviated transcription (Latin):
ita ut ab eius contẽplatione resiliant. aut
de fluant sed si mul& illũ sine loco ac tẽpore
contẽplant᷑ & eius in inferiorib iussa ꝑficiunt.
mouentes se ꝑ tẽpus. corpus autẽ ꝑ tẽpus &
locũ quantũ eorũ congruit actioni.XLiii.
uos nonPtr iesam p̃i syestantiã
to piuina abAbã Et ot amouiatio¬
INPARADISO DEBEAT INCUNCTANT̃
actionẽ ꝑ quã uniuersarũ rerũ gene¬
Cribus. maximeq humana ꝓuiden¬
tia dĩ ꝓspicit᷑ ipsa extrinsetus adiuuat. & ꝑ
illã uisa quae similia sunt corporalib & per
ipsa corpora quae anglicae subiacent potestati.
Quȩ cũ ita sint. cũ ds̃ om̃ps & om̃i tenens in cõ¬
mutabili aet̃nitate. ueritate. uoluntate.
semꝑidem. non ꝑ tẽpus nec ꝑ locũ motus.
mouet etiã ꝑ tẽpus crea turã spiritalẽ. mouet
etiã ꝑ tẽpus & locũ creaturã corporalẽ. ut eo
motu naturas quas in trinsecus substituit etiã
ex trinserus aministret . & ꝑ uoluntates

Expanded text:
ita ut ab eius contemplatione resiliant aut ita ut ab eius contemplatione resiliant aut defluant, sed simul et illum sine loco ac tempore contemplantur et eius in inferioribus iussa perficiunt, mouentes se per tempus, corpus autem per tempus et locum, quantum eorum congruit actioni.. XXX. QVOD NON PER IPSAM DEI SVBSTANTIAM, TIO DIVINA AD ADAM ET in paradiso debeat incunctanteractionem, per quam universarum rerum generibus maximeque humano providentia Dei prospicitur, ipsa extrinsecus adjuvat, et per illa visa quae similia sunt corporalibus, et per ipsa corpora quae angelicae subjacent potestati. Quae cum ita sint, cum Deus omnipotens et omnitenens, incommutabili aeternitate, veritate, voluntate, semper idem, non per tempus nec per locum motus, mouet per tempus creaturam spiritalem, mouet etiam per tempus et locum creaturam corporalem, ut eo motu naturas, quas intrinsecus substituit, etiam extrinsecus administret et per uoluntates
Abbreviated transcription (Latin):
ualentiori. indigentiorẽ copiosiori. Inuolui¬
tatibus autẽ. bonas sibi. cȩteras uero ipsis
seruientib sibi. Ut hoc patiat᷑ uoluntas mala
qđ ex iussu dĩ feterit bona. siue ꝑse ipsã. si ue
ꝑ malã in rebus dũ taxat quae naturaliter
sunt etiã malis uoluntatib subditae. id est
in corporibus. Nã inse ipsis malas uoluntates
habent interiorẽ penã suã eandẽ ipsã in i¬
quitatẽ suã. Ac ꝑhoc sublimibus angłis
dõ subdite fruentib & dõ beate seruientib
subdita ẽ om̃is natura corporea. om̃is ir¬
racionalis uita. om̃is uoluntas uel infirma
uel praua. ut hoc desubditis uelcũ subditis
agant. qđ naturae ordo poscit in om̃ib iuben¬
te illo cui subiecta s̃ omĩa. Pro inde illi in
illo ueritatẽ in cõmutabilẽ uident . & scđm
eã suas dirigunt uoluntates. Fiunt ergo
illi paracipes aet̃nitatis. ueritatis. uoluntatis
eius semꝑsine tẽpore & loco. Mouentꝰ autẽ

Expanded text:
ualentiori, indigentiorem copiosieri; in uolunualentiori, indigentiorem copiosieri; in uoluntatibus autem bonas sibi, ceteras uero ipsis seruientibus sibi, ut hoc patiatur uoluntas mala quod ex iussu dei fecerit bona siue per se ipsam siue per malam in rebus dumtaxat, quae naturaliter sunt etiam malis uoluntatibus subditae, id est in corporibus. nam in se ipsis malae noluntates habent interiorem poenam suam, eandem ipsam iniquitatem suam. Ac per hoc sublimibus angelis deo subdite fruentibus et deo beate seruientibus subdita est omnis natura corporea, omnis inrationalis uita, omnis uoluntas uel infirma uel praua, ut hoc de subditis uel cum subditis agant quod naturae ordo poscit in omnibus iubente illo cui subiecta sunt omnis. proinde illi in illo ueritatem incommutabilem uident et secundum eam suas dirigunt uoluntates. fiunt ergo illi participes aeternitatis, ueritatis, uoluntatis eius semper sine tempore et loco. mouentur autem
Abbreviated transcription (Latin):
bona sit cui ñ psit. nulla mala sit quabene
uti ñ possit. Sed qr ñ om̃ib. naturis dedit
uoluntatis arbitriũ. illȩ autẽ quib dedit
potentiores ac superiores sunt. illȩ nature
quae ñ habent uoluntatẽ subditȩ sint.
netesse ẽ illi quihabet & hoc ordinatione
creatoris qui nũ quã ita punit uoluntatẽ
malã. ut naturae ꝑimat dignitatẽ. Cũ igitꝰ
om̃e corpus & om̃is anima irracionalis. ñ
habeat uoluntatis arbitriũ. subdita ista sinto
eis naturis quae p̃ditȩ sunt arbitrio uolunta¬
tis: Nec om̃ib omĩa. sed sicut distribuit
iusticia creatoris. Ergodĩ ꝓuidentia regens
atq add minis trans uniuersa creaturam.
& naturas & uoluntates. Naturas ut sint.
uoluntates autẽ ut nec infructuosaebonȩ.
nec impunitȩ malȩ sint. Subdit primitus
omĩa sibi. deinde creaturã corporalẽ creat᷑a
spiritali. it racionalẽ racionali. terrestrẽ
caelesti. femineã masculinae. minus ualente

Expanded text:
bona sit, cui non prosit, nulla mala sit, qua bene bona sit, cui non prosit, nulla mala sit, qua bene uti non possit. sed quia non omnibus naturis dedit uoluntatis arbitrium, illae autem, quibus dedit, potentiores ac superiores sunt, illae naturae, quae non habent uoluntatem, subditae sint necesse est illis, quae habent, et hoc ordinatione creatoris, qui numquam ita punit uoluntatem malam, ut naturae perimat dignitatem. cum igitur omne corpus et omnis anima inrationalis non habeat uoluntatis arbitrium, subdita ista sunt eis naturis, quae praeditae sunt arbitrio uoluntatis, nec omnibus omnia, sed sicut distribuit iustitia creatoris. ergo dei prouidentia regens atque admiet naturas et voluntates, naturas ut sint, voluntates autem nec impunite malae sint, subdit primitus omnia sibi, deinde creaturam corporalem creaturae spiritali, inrationalem rationali, terrestrem caelesti, femineam masculinae, minus ualentem
Abbreviated transcription (Latin):
dubio ñ solũ crederet. uerũ etiã intelligeret.
si eã posset sicuti est incorporeã cogitare.
Cui enĩ ñ facile occurrat. qđ ꝑ locũ ñ moueat᷑.
quae ꝑlocispacia ñ distendit᷑: Quic quid
autẽ ꝑ loci spaciũ distendit᷑ corpus est. ac
ꝑ hoc consequens ẽ ut anima ꝑ locũ moueri
ñ putet᷑ si corpus ñ eẽ credat᷑. Sed ut dicere
ceperã side anima hoc quisq ñ uult credere.
ñ nimis urgendus ẽ. Substantiã uero dĩ
nisi credat nec ꝑ tẽpus nec ꝑ locũ moueri:
ñ dũ ꝑfecte in cõmutabilẽ credit. Uerũq.
omino in cõmutabilis ẽ illa natura trini¬
tatis. & obhoc ita aet̃na. ut ei aliquid
coaetnũ eẽ ñ possit. Ipsa apud se ipsam
& inse ipsa sine ullo tẽpore acloco mouet.
tam̃ ꝑ tẽpus & locũ sibi subditã creaturã.
naturas creans bonitate. uoluntates
ordinans potestate. ut in naturis nulla sit
quae ñ ab illo sit. in uoluntatib autẽ nulla

Expanded text:
dubio non solum crederet uerum etiam intellegeret, dubio non solum crederet uerum etiam intellegeret, si eam posset sicuti est incorpoream cogitare; cui enim non facile occurrat, quod per locum non moneatur quae per loci spatia non distenditur P quidquid autem per loci spatia distenditur, corpus est; ac per hoc consequens est ut anima per locum moueri non putetur, si corpus non esse creditur - sed, ut dicere coeperam, si de anima hoc non uult quisque credere, non nimis urguendus est; substantiam uero dei nisi credat nec per tempus nec per locum moneri, nondum perfecte incommutabilem credit. Verum quia omnino incommutabilis est illa natura trinitatis et ob hoc ita aeterna, ut ei aliquid coaeternum esse non possit, ipsa apud se ipsam et in se ipsa sine ullo tempore ac loco, mouet tamen per tempus et locum sibi subditam creaturam, naturas creans bonitate, uoluntates ordinans potestate, ut in naturis nulla sit, quae non ab illo sit, in uoluntatibus autem nulla
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ ñ mouet. cũ & illa pars corporis quaȩ
mouet᷑ & illa quȩ fixca sit ut moueatur.
corporeas habeant quantitates suas. quib.
occupent spacia locorũ suorũ : quanto magis
ipse animae nutus cui menbra deseruiunt.
ut qđ placuerit figat᷑ unde id qđ mouendũ
ẽ innitat᷑. cũ anima ñ sit natura corporea.
nec locali spatio corpus impleat. sicut
Aqua utrẽ. siue spongiã sed miris modis
ipso in corporeo nutu cõmixtasit. uiuifi¬
cando corpori quo & imperat corpori quadã
intentione ñ mole. Quanto magis in quã
nutus ipse uoluntatis eius ñ ꝑlocũ mouet᷑.
ut corpus ꝑ locũ moueat. quando totũ
ꝑ partes mouet. net aliquas loco mouet. nisi
ꝑ illas quas loco ñ mouet. Qđ si intelligere
difficile ẽ. utrũq. credat᷑ & qđ creatura
spiritalis ñ ꝑlocũ mota. moueat corpus
crea turã spiritalẽ ꝑ tẽpus đ si de anima
quisq ñ uult hoc credere. qđ quidẽ si ne

Expanded text:
quem non mouet, cum et illa pars corporis, quae quem non mouet, cum et illa pars corporis, quae mouetur, et illa, qua fixa fit, ut moueatur, corporeas habeant quantitates suas, quibus occupent spatia locorum suorum, quanto magis ipse animae nutus, cui membra deseruiunt, ut quod placuerit figatur, unde id, quod mouendum est, innitatur, cum anima non sit natura corporea nec locali spatio corpus inpleat, sicut aqua utrem sine spongiam, sed miris modis ipso incorporeo nutu commixta sit uiuificando corpori, quo et inperat corpori quadam intentione, non mole: quanto magis, inquam, nutus ipse uoluntatis eius non per locum mouetur, ut corpus per locum moueat, quando totum per partes mouet nec aliquas loco mouet nisi per illas, quas loco non mouet! Quod si intellegere difficile est, utrumque credatur, et quod creatura spiritcreaturam spiritalem per tempus. quod si de anima quisque non uult hoc credere — quod quidem sine