comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Septimo igitur regressus anno a roma. cum auc¬
toritate pape illius. turonis redire disponit.
nomen est laudiaco: sexcto ab urbe miliario man¬
sionem accepit. Armentus uere febre corripie᷑.
media autem nocte spiritum exalauit: quod pro¬
tinus briccio episcopo ꝑ uisum reuelatum est.
Qui ait suis. Surgite uelocius: ut ad tumulan¬
dum frẽm nr̃m turonicum pontificem occur¬
ramus. Cumq illi uenientes portam ciuitatis
ingrederentur: ecce istum per aliam portam
mortuum efferebant. Quo sepulto. sc̃s bricerꝰ¬
dragesimum septimum episcopatus annum
defuncto. sanctus eustachius successit mag¬

Expanded text:
Septimo igitur regressus anno a Roma, eum aucSeptimo igitur regressus anno a Roma, eum auctoritate papae illius Toronus redire disponit; et nomen est Laudiacum, sexto ab urbe miliario, mansionem aet media nocte spiritum exhalavit. Quod protinus Briccio episcopo per visum revelatum est, qui ait suis: Surgite velocius, ut ad tumulandum fratrem nostrum Turonicum pontificem occurramus. Cumque illi venientes portam civitatis ingrederentur, mortuum efferebant. Quo sepulto sanctus Bridragesimum septimum episcopatus annum defuncto sanctus Eustochius successit, mag
Abbreviated transcription (Latin):
martini adimpleretur. noueris te in eꝑatu mul¬
ta aduersa passurum. Quo eiecto. iustinianum
in episcopatu constituunt. Deniq briccius roma¬
ne urbis papam expetiit: fens &e heuilans atty
dicens. Merito hec patior quia peccaui in sc̃m dł̃i:
et eum delirum & amentem uocaui. cuius ui¬
dens uirtutes non credidi. Post cuius abcessum:
aiunt turonici sacerdoti suo. Made post eum:
&e exerce negotium tuum. Qui si eum ꝓsecutꝰ
non fueris: a nostrum omnium contemptu hu¬
miliaberis. Iustinianus uero egressus aturonis.
uercellis italie ciuitatem aggressus: iudicio dei
ꝑcussus obiit peregrinus. Turonici eius obitũ
audientes & in sua maliua ꝑdurantes: armen¬
tium in eius loco constituunt. At briceus eꝑe
romam ueniens.: cuncta que ꝑtulerat pape
refert. Qui ad sedem apostolicam residens.
plerumq missarum sollempnia celebrauit:
ibi quicquid in sancto dei deliquerat deflens.

Expanded text:
ancti adimpleretur Noveris te in episcopatu mulancti adimpleretur Noveris te in episcopatu multa adversa passurum. Hoc enim ejecto, Justinianum in episcopatu constituunt. Denique Briccius Romanae urbis papam expetiit. flens et ejulans, atque dicens: Merito haec patior, quia peccavi in sanctum Dei, et eum delirum et amentem saepe vocavi; cujus videns virtutes, non credidi. Post cujus abscessum, aiunt Turonici sacerdoti suo: Vade post eum, et exerce negotium tuum, quia si eum prosecutus non fueris, ad nostrum omnium contemptum humiliaberis. Justinianus vero egressus a Turonis, Vercellas Italiae civitatem aggressus, judicio Dei percussus, obiit peregrinus. Turonici ejus obitum audientes et in sua malitia perdurantes, Armentium in eius loco constituunt. At Brictius episcopus Romam veniens, cuncta quae pertulerat papae refert. Qui ad sedem apostolicam resedens, plerumque missarum solemnia caelebravit ibi, quicquid in sanctum Dei deliquerat deflens.
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ m̃s. Popłis aũ rogantib ut quis esset pat̾
interrogaret: ait sc̃s briccius eꝑs. Non est ħmeũ.
Quod ad me ꝑtinuit. sollicitus fui. Nobis si ali¬
quio suppetit: ꝑ uos reqͥtite. Tunc illi magits hoc
artib factum asseuerantes. insurgunt contra
eũ in una conspiratione: & trahentes scm̃ bricciũ¬
eꝑm dicebant. ⁊on duitis nobis falso pasto¬
ris nomine dominaberis. Sc̃s briccus ep̃e ad
satisfaciendũ adhuc plo. prunas ardentes in
birro suo posuit. Q ad se stringens: usq ad¬
scm̃ sepulchrũ beati martini una cum płorũ
turbis uadit. Piectisꝙ ante sepulchrũ pͥ nis.
uestim̃tum mnustũ apparuit. illo quoq sic ꝓse¬
quente. Sicut inquid uestimentũ istud ab his
ignib uidetis illesum: ita & corpus meũ scitote
atactu mulieris esse impollutũ. Illis uͦ non
credentib s contradicentib. sc̃s briccius tra¬
hitur. calumpniatur. eicitur: ut sermo scĩ¬

Expanded text:
ter meus'. Populis autem rogantibus, ut quis esset pater ter meus'. Populis autem rogantibus, ut quis esset pater interrogaret, ait sacerdos: 'Non est hoc meum. Quod ad me pertinuit, sollicitus fui; vobis si aliquid suppetit, per vos quaerite'. Tunc illi magicis haec artibus factum adseverantes, insurgunt contra eum in una conspiratione, et trahentes eum, dicebant: 'Non diutius nobis falso pastoris nomine dominaberis'. Ille autem ad satisfaciendo adhuc populo prunas ardentes in byrrum suum posuit, et ad se stringens, usque ad sepulchrum beati Martini una cum populorum turbis accedit, proiectasque ante sepulchrum prunas, vestimentum inustum apparuit. Illo quoque sic prosequente: 'Sicut istud vestimentum ab his ignibus videtis inlesum, ita et corpus meum a tactu a tactu mulierisque coitu est impollutum. Illis vero non credentibus, sed contradicentibus, trahitur, calumniatur, ejicitur, ut sermo s
Abbreviated transcription (Latin):
hec audiens. irridebat eũ dicens. Nonne uerũ
dixi istũ delira ũba ꝓferre: S & ad p̾sbiterii
honor̃e p̃ditus: sepius beatũ m̃artinũ conuitiis
lacessiuit. Ad epto gͦ consentientib ciuib pon¬
tificatꝰ officio. orationi uacabat: quia quãquã
eẽt suꝑb & uanꝰ. castus tam̃ habebat᷑ in corꝑe.
lam̃tabile erim̃. Nam mulier ad quã cubicularii
eiꝰ uestim̃ta deferebant ad abluendũ que subspe¬
cie religionis erat ueste mutata. concepit & peꝑit
Qua de re surrexit omĩs pls turonorũ in ira. & to¬
tũ crimen suꝑ eꝑin referunt: uolentes eũ una¬
minit̾ lapidare. Diebant enĩ. Dui pietas scĩ.
tuã celauit lucuriã. nec nos d̃s diutius sinet
manus tuas indignas osculando pollui. Iuo
quoq econtrario uirilit̾ hec negante: afferte inqͥd
infantẽ aome. Cumq oblatus fuiss infans tri¬
guita dies ab ortu habens: ait ad eũ briccius ep̃e.
ego te generaui. coram cunctis ecdicas. Et ille in¬

Expanded text:
ridebat, dicens: 'Nonne verum dixi, istum delera verba proferre?' Sed et praesbiterii honore praeditus, saepius beatum virum conviciis lacessivit. Adeptum ergo consentientibus civibus pontificatus officium, orationi vacabat. Quia quamquam esset superbus et vanus, castus tamen habebatur in corpore. ausa pro crimine. Nam mulier, ad quam cubicularii ejus vestimenta deferre solebant ad abluendum, quae sub specie religionis erat veste mutata, concepit et peperit. Qua de re surrexit omnis populus Turonorum in iram, et totum crimen super episcopum referunt, volentes eum unanimiter lapidare. Dicebant enim: Diu pietas sancti tuam celavit luxuriam: nec Deus nos diutius sinit manus tuas indignas osculando pollui. Illo quoque econtrario viriliter haec negante: Afferte, inquit, infantem ad me. Cumque oblatus fuisset infans, triginta dies ab ortu habens, ait ad 43 eum Briccius epiego te genera
Abbreviated transcription (Latin):
detrectare miliciam. At martinus intrepidus
immo illato sibi terrore constantioi. si hoc inquid
ignauie asscribitur. non fidei. crastina die ante
aciem mnermis astabo: & in nomine dñi ihũ signo
crucis. non clypeo ꝓtectus aut galea. hostiũ uneos
penetrab o securis. Retrudi gͦ in custodiam iube¬
tur. facturus fidem dictis: ut mnermis barbaris
obiceretur. Postero die hostes legatos d̃e pace mi¬
serunt: sua omia seꝙ decdentes. Nnde quis dubitet
hanc uere beati uiri fuisse uictoriam: cui presti¬
tum sit ne inermis ad prelium mitteretur:
Et quamuis puis cominus seruare militẽ suũ
mit pugne necessitatem. Neq enim aliam ꝓ
milite suo xꝑc debuit prestare uictoriam:
quam ut subactis sine sanguine hostib nemo more¬
xinde relicta militia scm iii ri

Expanded text:
detractare militiam. at Martinus intrepidus, detractare militiam. at Martinus intrepidus, immo inlato sibi terrore constantior, si hoc, inquit, ignauiae adscribitur, non fidei, crastina die ante aciem inermis adstabo et in nomine Domini Iesu, signo crucis, non clipeo protectus aut galea, hostium cuneos penetrabo securus. retrudi ergo in custodiam iubetur, facturus fidem dictis, ut inermis barbaris obiceretur. postero die hostes legatos de pace miserunt, sua omnia seque dedentes. unde quis dubitet hanc uere beati uiri fuisse uictoriam, cui praestitum sit, ne inermis ad proelium mitteretur. et quamuis pius Dominus seruare militem suum mit pugnae necessitatem. neque enim aliam pro milite suo Christus debuit praestare uictoriam, quam ut subactis sine sanguine hostibus nemo moreretur. Exinde relicta militia sanctum Hi
Abbreviated transcription (Latin):
tribuni sui p̾cib euictus. cui contuberniũ famili¬
are p̾stabat. Etenĩ transacto tribunatus sui tem¬
ꝑe: renuntiaturũ se scło pollicebat᷑. Qua martinus
exspectatione suspensus. ꝑ bienniũ fere postea quã
est baptisma consecutus. solo scilicet nomine mili
Nterea ireuentib intra gallias i tauit.¬
barbaris. uilianus cesar coacto in unũ exercitu.
apud uangionũ ciuitatẽ donatiuũ cepit erogare
militib. Nt est consuetudinis. singuli recitabant᷑.
donec ad martinũ uentũ est. Tum uͦ opportunũ
dempus existimans quo peteret missionẽ. neꝙ enĩ
integrũ sibi fore arbitrabatur. si donatũ non
militaturus acciꝑet: actenus inquit ad cesarem
militaui tͥ. patere ut nunc militẽ deo. Donatiuũ
tuũ pugnaturus accipiat. xꝑi ego miles sum:
pugnare mͥ non licet. Tum aduersum hanc uo-¬
cem tyrannus infremuit: dicens eũ metu pugne
que postera die erat futura non religionis gratia

Expanded text:
tribuni sui precibus euictus, cui contubernium familitribuni sui precibus euictus, cui contubernium familiare praestabat: etenim transacto tribunatus sui tempore renuntiaturum se saeculo pollicebatur. qua Martinus expectatione suspensus per biennium fere posteaquam est baptismum consecutus, solo licet nomine, militauit. Interea inruentibus intra Gallias barbaris Iulianus Caesar coacto in unum exercitu apud Vangionum ciuitatem donatiuum coepit erogare militibus, et, ut est consuetudinis, singuli citabantur, donec ad Martinum uentum est. tum uero oportunum tempus existimans, quo peteret missionem — neque enim integrum sibi fore arbitrabatur, si donatiuum non militaturus acciperet —, hactenus, inquit ad Caesarem, militaui tibi: patere ut nunc militem Deo: donatiuum tuum pugnaturus accipiat, Christi ego miles sum: pugnare mihi non licet. tum uero aduersus hanc uocem tyrannus infremuit dicens, eum metu pugnae, quae postero die erat futura, non religionis gratia
Abbreviated transcription (Latin):
tius ingemuere quod nichil simile fecissent: cũ
utiꝙ plus habentes. uestire pauꝑem sine sua nudi¬
tate potussent. Nocte gͥ insecuta cũ se sopori dedis¬
set. uidit xp̃m clamidis suȩ qua pauꝑem texcerat
parte uestitũ. Intueri diligentissime dñm: uestẽꝙ
quam dederat᷑ iubetur agnoscere. Mox ad angloꝵ
circunstantiũ multitudinẽ audit ihm̃ clara uoce
oicentem. Martinus adhuc catecuminus: hac me
ueste contexit. Cere memor dñs dictorũ suorũ. qͥ
ante p̾dixerat quãdui fecistis hec uni ex minimis
istis mͥ fecistis. se in pauꝑe ꝓfessus est fuisse uestitũ.
et ad confirmandum tam boni oꝑis testimonium.
in eodem se habitu quẽ pauper acceperat est dig¬
natus ostendere. Quo uiso ur beatissimus non¬
est in glani elatus humana: sed bonitatẽ dei in suo
oꝑe eognoscens. cum eẽt annorũ duo de uiginti ad bap¬
tisma conuolauit. Nec statĩ militie renuntiauit

Expanded text:
tius gemere, quod nihil simile fecissent, cum tius gemere, quod nihil simile fecissent, cum utique plus habentes uestire pauperem sine sua nuditate potuissent. nocte igitur insecuta, cum se sopori dedisset, uidit Christum chlamydis suae, qua pauperem texerat, parte uestitum. intueri diligentissime Dominum uestemque, quam dederat, iubetur agnoscere. mox ad angelorum circumstantium multitudinem audit Iesum clara uoce dicentem: Martinus adhuc catechumenus hac me ueste contexit. uere memor Dominus dictorum suorum, qui ante praedixerat: quamdiu fecistis uni ex minimis istis, mihi fecistis, se in paupere professus est fuisse uestitum: et ad confirmandum tam boni operis testimonium in eodem se habitu, quem pauper acceperat, est dignatus ostendere. 1 quo uiso uir beatissimus non in gloriam est elatus humanam, sed bonitatem Dei in suo opere cognoscens, cum esset annorum duodeuiginti, ad baptismum conuolauit. nec tamen statim militiae renuntiauit,
Abbreviated transcription (Latin):
miseris: alere egentes. uestire nudos. Nichil sibi
ex militiȩ stipendiis p̾ter cotidianũ uictũ reseruabat.
iam tum euglii non surdus aud̃itoi de crastino ñ¬
cu̾riam nichil preter arma & simpliẽe mili¬
t̾ie uestem haberet. media hieme quȩ solito asꝑior
inhoreuerat. acleo ut plerosꝙ uis algoris extingue¬
ret: obuiam habet in porta ambianensin ciuuita¬
tis pauꝑem nudũ. Qui cũ pretereuntes ut sui mi¬
sererintur oraret. om̃sꝙ miserũ preterirent: intel¬
lexit uir deo plenus sibi illum aliis miscc̃liam ñ
prestantib resexuari. Quid̃ tam̃ ageret⁊ nichil
preter clamidem qua indutus erat habebat.
Iam enu reliqua in opus simile consumpserat.
Arrepto itaq ferro quo accinctus erat mediam
diuidit: partemꝙ eius pauꝑi tribuit reliqua rur¬
sus induitur. Interea de circunstantib risere non¬
nulli: quia deformis ẽe & truncatus habitu uide¬
retur. Multi quidem quib erat mens sanior al¬

Expanded text:
miseris, alere egentes, vestire nudos: nihil sibi miseris, alere egentes, vestire nudos: nihil sibi ex militiae stipendiis praeter quotidianum victum reservans, jam tum Evangelii non surdus auditor de crastino ncum iam nihil praeter arma et simplicem militiae uestem haberet, media hieme, quae solito asperior inhorruerat, adeo ut plerosque uis algoris extingueret, obuium habet in porta Ambianensium ciuitatis pauperem nudum: qui cum praetereuntes ut sui misererentur oraret omnesque miserum praeterirent, intellexit uir Deo plenus sibi illum, aliis misericordiam non praestantibus, reseruari. quid tamen ageret? nihil praeter chlamydem, qua indutus erat, habebat: iam enim reliqua in opus simile consumpserat. arrepto itaque ferro, quo accinctus erat, mediam diuidit partemque eius pauperi tribuit, reliqua rursus induitur. interea de circumstantibus ridere nonnulli, quia deformis esse truncatus habitu uideretur: multi tamen, quibus erat mens sanior, al
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓdente patre qui felicib eius actib inuidebat. cũ
eẽt annorũ quindetĩ raptus &e catenatus. sacram̃tis
militarib implicatus est: uno tantũ seruo comite
contentus. cui tamen uersa uice dñs seruiebat: acl¬
eo ut plerũꝙ ei &e calciamenta ipse detraheret. e ipse
decergeret. cibum una caperent. hic sepiꝰ ministraret.
Grienniũ fere ante baptisma in armis fuit: integer
tamen abhis uitiis quib illud hominũ genus impli¬
cari solet. Multa illi circa cõmilitones benignitas.
mira caritas: patientia uero atꝙ humilitas ultra
humanũ modũ. Nam frugalitatẽ in eo laucdari non
est necesse: qua ita usus est. ut iam illo temꝑe non
miles. sed monachus putaretur. Quib reb ita sibi
om̃s cõmilitones suos deuinxerant: ut eũ miro
affectu uenerarent᷑. Necdum tamen regeneratus
in xp̃o. agebat quendam bonis oꝑib baptismatis
candidatũ. assistere scilicet laborantib. opem ferre

Expanded text:
prodente patre, qui felicibus ejus actibus invidebat, cum prodente patre, qui felicibus ejus actibus invidebat, cum esset annorum quindecim, captus et catenatus sacramentis militaribus implicatus est, uno tantum servo comite contentus, cui tamen versa vice dominus serviebat, adeo ut plerumque ei et calciamenta ipse detraheret et ipse detergeret; cibum una caperent, hic tamen saepius ministraret. Triennium fere ante baptisma in armis fuit, integer tamen ab iis vitiis, quibus illud hominum genus implicari solet. Multa illi circa commilitones benignitas, mira caritas; patientia vero atque humilitas ultra humanum modum. Nam frugalitatem in eo laudare non est necesse, qua ita usus est, ut jam illo tempore non miles, sed monachus putaretur. Quibus rebus ita sibi omnes commilitones suos devinxerat, ut eum miro affectu venerarentur. Nec dum tamen regeneratus in Christo, agebat quemdam bonis operibus baptismatis candidatum: assistere scilicet laborantibus, opem ferre
Abbreviated transcription (Latin):
GiTRR martinus salbarie pannoniarũ oppido
orundus fuit: sed intra italiam ticini altus ẽ.
Parentibus scdm̃ scl̃i dignitatẽ non infimis.
gentilib tamen. Pater eius miles primũ:
post tribunus militũ fuit. Ipse armatam
militiam in adolescentia secutus. in t̾ scola¬
res alas sub rege constantio. dein sub uiliano
cesare militauit: non tam sponte. quia a pri¬
mis fere annis duuna potuis seruitutẽ sacra
ilustris pueri spirauit infantia. Nam cum
eẽt annoꝵ decẽ. inuitis parentib ad eccłiam confu¬
git. seꝙ fieri catetuminũ postul auit. Mox mirũ
inmodum totus in dei oꝑe conuersus. cũ eẽt annoꝵ
ouodecĩ. heremũ concupiuit. Fetisset ꝙ uotis satis:
si etatis infirmitas ñ obstitisset. Animus tamen
aut circa monasteria. aut circa eceliam semper
intentus. meditabatur adhuc in etate puerili. qͦd
postea deuotus impleuit. Sed cum eclictũ eẽt a re¬
gib. ut ueteranorũ filii ad militia scriberentur.

Expanded text:
gitur Martinus Sabaria Pannoniarum oppido oriundus fuit, sed intra Italiam Ticini altus est, parentibus secundum saeculi dignitatem non infimis, gentilibus tamen. pater eius miles primum, post tribunus militum fuit. ipse armatam militiam m adulescentia secutus inter scolares alas sub rege Constantio, deinde sub Iuliano Caesare militauit: non tamen sponte, quia a - primis fere annis diuinam potius seruitutem sacra inlustris pueri spirauit infantia. nam cum esset annorum decem, inuitis parentibus ad ecclesiam confugit seque catechumenum fieri postulauit. mox mirum in modum totus in Dei opere conuersus, cum esset annorum duodecim, eremum concupiuit, fecissetque uotis satis, si aetatis infirmitas non obstitisset. animus tamen aut circa monasteria aut circa ecclesiam semper intentus meditabatur adhuc in aetate puerili, quod postea deuotus inpleuit. sed cum edictum esset a regibus, ut ueteranorum fi
Abbreviated transcription (Latin):
recusauit. Itaq cũ iam ꝑ aliquot dies ui febriũ
teneretur. non tamen a dei oꝑe cessabat. Per¬
nox in orationib & iuugilis fatiscentes sp̃ui
artus seriuire cogebat: nobili illo stratu suo
in cinere & cilicio recubans. Et cũ a discipulis
rogaretur ut saltẽ uilia sibi sineret stram̃ta
supponi: non decet inquid filii xp̃ianũ nisi
in cinere mori. Ego si aliud uobis exemplum
relinquo. ipse peccaui. Oculis ac manib in ce¬
lum semꝑ intentus. inuictũ ab oratione sp̃m
non relaxabat. & cum a prbris qui tũ ad eum
conflucerant rogaretur. ut corpusculũ lateris
mutatione releuaret. sinite inquid. sinite me
frẽs celum potius respicere quam terrã: ut suo
iam itinere iturus ad dñm sp̃e dirigat᷑. Hec lo¬
cutus: diabolum uidet ꝓpe assistere. Quid inqͥd as¬
stas cruenta bestia: Nlichil in me funeste repe¬
ries: abrahe me sinus recipiet. Cum hac gͦ uoce

Expanded text:
recusauerit. itaque cum iam per aliquot dies ui febrium recusauerit. itaque cum iam per aliquot dies ui febrium teneretur, non tamen ab opere Dei cessabat: pernoctans in orationibus et uigiliis fatiscentes artus spiritui seruire cogebat, nobili illo strato suo in cinere et cilicio recubans. et cum a discipulis rogaretur ut saltim uilia sibi sineret stramenta subponi, non decet, inquit, Christianum nisi in cinere mori: ego si aliud uobis exemplum relinquo, peccaui. oculis tamen ac manibus in caelum semper intentis inuictum ab oratione spiritum non relaxabat. et cum a presbyteris, qui tunc ad eum conuenerant, rogaretur ut corpusculum lateris mutatione releuaret, sinite, inquit, sinite me, fratres, caelum potius respicere quam terram, ut suo iam itinere iturus ad Dominum spiritus dirigatur. haec locutus diabolum uidit prope adsistere. quid hic, inquit, adstas, cruenta bestia? nihil in me, funeste, reperies: Abrahae me sinus recipit. Cum hac ergo uoce
Abbreviated transcription (Latin):
sum necessarius. non recuso laborẽ: fiat uo¬
luntas tua. Nimirũ int̾ spem amorẽꝙ positꝰ
dubitauit pene quid mallet: quia nec hos
deserere. nec a xp̃o uolebat dutius separari:
nichil tam̃ in uoto suo ponens aut uolunta¬
ti relinquens. totũ se dñi arbitrio potestatiq
cere uidetur: Grauis quicd̃e ẽ dñe corporee
pugna nilitie: & lam satis ẽ quod huc usq
certaui. Sed si adhuc in eodem labore ꝓ castris
tuorũ stare me p̾cipis. ñ recuso: nec fatiscentẽ
causabor etatem. Munia tua deuotus imple¬
bo. sub signis tius quoadusq tu uisseris mili¬
tabo. Et quãuis optata sit sem messio post labo¬
rẽ. est tam̃ animus uictor annorũ: & cedere nesciꝰ
senectuti. Ac si iam parcis etati. bonũ mͥ ẽ dñe
uoluntas tua. Hos uͦ quib timeo. ipse custo¬
dies. O uirũ ineffabilem nec labore uictũ. nec
morte uincendũ. qui in nulła se partẽ ꝓnior
melinauerit.nec mori timuerit. nec uiuere

Expanded text:
sum necessarius, non recuso laborem: fiat uosum necessarius, non recuso laborem: fiat uoluntas tna.nimirum inter spem maeroremque positus dubitauit paene quid mallet, quia nec hos deserere nec a Christo uolebat diutius separari. nihil tamen in uoto suo ponens ant uoluntati relinquens, totum se Domini arbitrio potestatique  dicens: grauis quidem est, Domine, corporea pugna militiae et iam satis est, quod hucusque certaui: sed si adhuc in eodem labore pro castris tuis stare me praecipis, non recuso nec fatiscentem causabor aetatem. munia tua deuotus inplebo, sub signis tuis, quoadusque ipse tu iusseris, militabo. et quamuis optata sit seni remissio post laborem, est tamen animus uictor annorum et cedere nescius senectuti. quodsi iam parcis aetati, bonum mihi est, Domine, uoluntas tua: hos uero, quibus timeo, ipse custodies. o uirum ineffabilem, nec labore uictum nec morte uincendum, qui in nullam se partem pronior inclinauerit, nec mori timuerit nec uiuere
Abbreviated transcription (Latin):
facto om̃s in unũ ille uolucres congregate. relicto
flumine montes siluasꝙ petierũt non sine am¬
miratione multorũ: qui tantã in martino ui¬
quandiu gͦ in uico illo uel in eccłia ad quã iplat
cõmoratus: pace int̾ elericos restituta. cũ iam
gredi ad monasteriũ cogitaret. uirib corporis cepit
repente destitui conuocatisꝙ discipulis indicat
se iam resolui. Tum uͦ meror & luctus om̃ium:
uox una plangentiũ. Cur nos pat̾ deseris: aut
cui nos desolatos relinquis: Inuadent gregem
tuũ lupi rapaces. Et quis eos a nr̃is morsib per¬
cusso pastore ꝓhibebit: Scimus quidem desi¬
derare te xp̃m. sed salua sunt tͥ tua p̾mia nec
dilata minuent᷑: nr̃i potiꝰ miserere quos deseris.
Tunc ille motus his fletib. ut totus semꝑ in
dño misccłie uiscerib affluebat: lacrimasse
ꝑhibetur: conuersusq ad dñm. ha c tantum
flentib uoce respondit. Dñe si adhuc pło tuo

Expanded text:
facto omnes in unum illae uolucres congregatae, relicto facto omnes in unum illae uolucres congregatae, relicto flumine, montes siluasque petierunt, non sine admiratione multorum, qui tantam in Martino uiquandiu ergo in uico illo uel in ecclesia, ad quam ierat, commoratus, pace inter clericos restituta cum iam regredi ad monasterium cogitaret, uiribus corporis coepit repente destitui, conuocatisque fratribus indicat se iam resolui. tunc uero maeror et luctus omnium et uox una plangentium: cur nos, pater, deseris? aut cui nos desolatos relinquis? inuadent gregem tuum lupi rapaces: quis nos a morsibus eorum percusso pastore prohibebit? scimus quidem desiderare te Christum, sed salua tibi sunt tua praemia nec dilata minuentur: nostri potius miserere, quos deseris. tunc ille motus his fletibus, ut totus semper in Domino misericordiae uisceribus afluebat, lacrimasse perhibetur: conuersusque ad Dominum hac tantum flentibus uoce respondit: Domine, si adhuc populo tuo
Abbreviated transcription (Latin):
artinus igit᷑ obitũ suũ longe ante p̃sciuit
dixĩtꝙ fr̃ib dissolutionẽ sui corporis imminere.
Intã causa extitit. qua condatensem diocesim ui
cem cupiens reformare. licet finẽ dierũ suorũ ñ
ignoraret. ꝓficisci tam̃ ob istius modi causam ñ
recusauit: bonã hanc uirtutũ suaxũ consum¬
mationẽ existimans. si pacẽ eccłie reddlita reli¬
qͥsset. Ita ꝓfectus cũ suo illo ut semꝑ frequentis¬
simo discipulorũ sc̃ssimoꝙ comitatu. mergos
in flumine conspicatur pisciũ preda sequi. &
rapacẽ in gluuiem assiduis urgere capturis.
forma inquid hec demonũ est. Insidiantur in cau¬
tis: capiunt nescientes. Captos deuorant: exsatura¬
riꝙ non queunt deuoratis. Imꝑat deinde poten¬
ti uirtute uerborũ. ut eum eui innatabant gur¬
gitem relinquentes. aridas peterent desertasꝙ
regiones: eo nimirũ circa aues illas usus imꝑio
quo demones fugare consueuerat. Ita grege

Expanded text:
nus igitur obitum suum longe ante praesciit nus igitur obitum suum longe ante praesciit dixitque fratribus dissolutionem sui corporis inminere. interea causa extitit, qua Condacensem dioecesim uisibus pacem cupiens reformare, licet finem dierum suorum non ignorasset, proficisci tamen ob istius modi causam non recusauit, bonam hanc uirtutum suarum consummationem existimans, si pacem ecclesiae redditam reliquisset. /ita profectus cum suo illo, ut semper, frequentissimo discipulorum sanctissimoque comitatu mergos in flumine conspicatur piscium praedam sequi et rapacem ingluuiem adsiduis urguere capturis. forma, inquit, haec daemonum est: insidiantur incautis, capiunt nescientes, captos deuorant exsaturarique non queunt deuoratis. imperat deinde potenti uerbo, ut eum, cui innatabant, gurgitem relinquentes aridas peterent desertasque regiones, eo nimirum circa aues illas usus imperio, quo daemones fugare consueuerat. ita grege
Abbreviated transcription (Latin):
modũ tã cito ad te epła illa potuit ꝑuenire.
quã nuꝑ ad aurelium diaconẽ seͥpseramꝰ ⁊
Ego enĩ colose positus. tu treueris constituta.
et tã longe a patria filio inquietante diuul¬
sa. qua tandẽ familiarẽ illã epłam occasioe
furata es: slamq accepi littãs tuas: quib
seribis in eadẽ epła qua de obitu domni mar¬
tini fecerĩ mentionẽ. ipsũ beati uiri transitũ
exponere debuissem. Quasi uero ego illa
epłam aut legendã alii p̾ter quã ipsi ad quẽ
missa udetur ediderim: aut ego tanto sim
oꝑi destinatus. ut omĩa que de martino cog¬
noscioportet. me potissimũ scribente notescant.
Itaꝙ si qua de obitu scĩ ep̃i audire desideras.
ab illis potiꝰ qui int̾fuere cognosce. Ego statiu
tͥ nichil scribere: ne ubiq me publices. Tamen
sidas fidem nulli te ẽẽ lecturã paucis tue sa¬
tisfaciam uoluntati. Itaꝙ p̃stabo his q̃ mͥ sũt

Expanded text:
modum tam cito ad te epistula illa potuit peruenire, modum tam cito ad te epistula illa potuit peruenire, quam nuper ad Aurelium diaconum scripseramus. ego enim Tolosae positus, tu Treueris constituta et tam longe a patria filio inquietante diuulsa, qua tandem familiarem illam epistulam occasione furata es? namque accepi litteras tuas, quibus scribis in eadem epistula, qua de obitu sancti Martini fecerim mentionem, ipsum beati uiri transitum exponere debuisse. quasi uero ego illam epistulam aut legendam alii praeterquam ipsi, ad quem missa uidetur, ediderim, aut ego tanto sim operi destinatus, ut omnia, quae de Martino cognosci oportet, me potissimum scribente notescant. itaque si quae de obitu sancti episcopi audire desideras, ab illis potius, qui interfuere, cognosce: ego tibi statui nihil scribere, ne ubique me publices. tamen, si das fidem nulli te esse lecturam, paucis tuae satisfaciam uoluntati, itaque praestabo his, quae mihi sunt
Abbreviated transcription (Latin):
ulpicius seuerus bassule pa¬
renti uenerabili salutẽ. Si pa¬
rentes uocari in uis liceret: te
plane expilationis furtiq re¬
am ad p̃toris tribunal iusto
loro traheremus. Quid enĩ: non conquerar
quã ate patior inuiriam e Nullam mͥ domi
cartulam. nullũ libellũ. nullã eplam reliquisti.
Ita furaris omĩa. ita uniu̾sa diuulgas. siquid ad
amicũ familiariter scripsi. si quid forte dum
ludimus qd uelim tam̃ occultũ ẽẽ dictaui: oĩa
add te priꝰ pene quã fuerint scripta aut dictata
ꝑueniunt. Nimirũ obarratos habes notarios
aduersum eos possũ moueri. si tͥ parent: qua
in ius nr̃m ex tua potissimũ liberalitate ue¬
nerunt: seq adhuc tuos quã meos ẽẽ memine¬
runt. Tu sola es rea. tu sola culpabilis. q̃ & mͥ
insidiaris. & illos fraude urcũuenis: ut sine
delicto ullo familiaritꝰ scripta. aut negligent̃
emissa. inlucubrata tͥ penitꝰ atq impolita tra¬
dant᷑. Nam ut de reliquis taceã. rogo quead¬

Expanded text:
ulpicius Seuerus Bassulae parenti uenerabili salutem. Si parentes liceret in ius uocari, te plane expilationis furtique ream ad praetoris tribunal iusto dolore traheremus. quid enim non conquerar, quam a te patior iniuriam? nullam mihi domi chartulam, nullum libellum, nullam epistulam reliquisti: ita furaris omnia, ita uniuersa diuulgas. si quid ad amicum familiariter scripsi, si quid forte, dum ludimus , quod uelim tamen occultum esse, dictaui, omnia ad te prius paene quam fuerint scripta aut dictata perueniunt. nimirum obaraduersus eos possum moueri, si tibi parent, qui in ius nostrum ex tua potissimum liberalitate uenerunt seque adhuc tuos quam meos esse meminerunt. tu sola es rea, tu sola culpabilis, quae et mihi insidiaris et illos fraude circumuenis, ut sine dilectu ullo familiariter scripta aut neclegenter emissa inlucubrata tibi penitus adque inpolita tradantur. nam ut de reliquis taceam, rogo quemad
Abbreviated transcription (Latin):
mio confoueret: quam sc̃o dissimulabat gau¬
dio quod dolebat. Si quidem fides fiere phi¬
beret. gemitũ extorqueret affectus. Etenim tã
erat scã de illius gła exultatio: quã pia de mor
te confusio. Ignosce flentib. gratulare gauden¬
est flere martinũ: dum unusquisꝙ & sibi p̃stat
ut doleat. & illi debet ut gauleat. Hoc gͥ beati
uiri corpus usq ad locũ sepulchri ymnis cano¬
ra celestis turba ꝓsequitur. Comparet᷑ si placet
scłaris illa pompa non dicã funeris sedtrium¬
phi:. quiã simile martini exequiis conferetur:
Ducant illi p̾currib suis uinctos post terga
captiuos: martini corpus hi qui mundũ due¬
tu illius uicerant. ꝓ secuntur. Illos confusis
plausib płorum honoret insania: martino
aiuinis plauditur psalmis. martinus y muis
celestib honoratur. Illi post triumphos suos in
tartarea seua trudentur: martinus abrahe sinu
letus excipitur. Martinus hic pauꝑ & modicus
celum diues ingredit᷑. illine nos ut spero custo¬

Expanded text:
 pudore, quam sancto dissimulabat gaudio quod dolebat! siquidem fides flere prohiberet: gemitum tamen extorquebat adfectus. etenim tam erat sancta de illius gloria exultatio quam te confusio. Ignosceris ignosce flentibus, gratulare gaudene gaudentibus, dum unusquisque et sibi praestat ut doleat, et illi ut gaudeat. haec igitur beati uiri corpus usque ad locum sepulchri hymnis canora caelestibus turba prosequitur. conparetur, si placet, saecularis illa pompa non dicam funeris, sed triumphi: quid simile Martini exequiis aestimabitur? ducant illi prae curribus suis uinctos post terga captiuos: Martini corpus ii, qui mundum ductu illius uicerant, prosequuntur. illos confusis plausibus populorum honoret insania: Martino diuinis plauditur psalmis, Martinus hymnis caelestibus honoratur. illi post triumphos suos in tartara saeua trudentur: Martinus Abrahae sinu laetus excipitur, Martinus pauper et modicus caelum diues ingreditur. illinc nos, ut spero, custo
Abbreviated transcription (Latin):
quã cilicio tectum: quis cinerib erederet inuo¬
in quodam future resurrectionis gła. & na¬
tura demutate carnis ostensus ẽ. Iam uͦ in ob-¬
sequiũ funeris credi non potest. quanta ho¬
minũ multitudo conuenerit. Tota obuiam
corpori ciuitas ruit: cuncti ex agris atq uicis.
multiq ex uicinis etiam urbib affuerunt.
Oquantus luctus om̃ium quanta p̾cipue
merentiũ lamenta monachoꝵ. qui eo die fere
ad duo milia conuenisse dicuntur. S pecialis
martim glã. Cuis exemplo in dñi seruitutem
stirps tanta fructificauerat. Agebat nimirum
ante se pastor extinctus greges suos. sc̃e illius
multitudinis pallidas turmas agmina pal¬
liata. & aut emeritorũ laborũ senes. arit uira¬
tos xp̃i in sacramenta tyrones. Tam uirginũ
chorus fletu abstinens pre pudore. cũ letandũ¬

Expanded text:
quam cilicio tectum, quis in cineribus crederet inuoin futurae resurrectionis gloria et natura demutatae carnis ostensus esset. in obsequium uero funeris credi non potest quanta hominum multitudo conuenerit: tota obuiam corpori ciuitas ruit, cuncti ex agris adque uicis multique de uicinis etiam urbibus adfuerunt. o quantus luctus omnium, quanta praecipue maerentium lamenta monachorum! qui eo die fere ad duo milia conuenisse dicuntur, specialis Martini gloria: eius exemplo in Domini seruitutem stirpes tantae fruticauerant. agebat nimirum ante se pastor greges suos, sanctae illius multitudinis pallidas turbas, agmina palliata, aut emeritorum laborum senes aut iuratos Christi in sacramenta tirones. tum uirginum chorus, fletu abstinens prae pudore, quam san
Abbreviated transcription (Latin):
desiderio
xissimo
salutem
Ego qui¬
unani¬
mis libel¬
lum que
de uita
sancti
martim scripseram sceda sua ꝓmere. &
uitra domesticos parietes cohibere decre¬
ueram. quia ut sum natura infirmus.
iudicia humana uitabam: ne quod fore
sermo incultior arbitror legentib displice¬
ret omniumq reprehensione dignissimꝰ
iudicarer. qui materiam disertis merito
scriptorib reseruandam impudens oe¬

Expanded text:
DESIDERIO issimo salutem. Ego quiunanimis, libellum quem de vita sancti Martini scripseram, scheda sua premere, et intra domesticos parietes cohibere decreveram; quia, ut sum natura infirmus, judicia humana vitabam, ne quod fore arbitror sermo incultior legentibus displiceret, omniumque reprehensione dignissimus judicarer, qui materiam disertis merito scriptoribus reservandam impudens o
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuolauit: nuntians simul ce grãs agens domũ
suã om̃i ꝑiculo lib̾atã. Centum etiã argenti
libras obtulit. qͦs iur beatꝰ nec respuit nes
recepit: s priꝰquã pondꝰ illud mouastii lim̃
atcingeret. redim̃dis io captiuis continuo de¬
eo in sumptũ monast̾ii reseruaret. oibꝰ in angusto
ẽẽ uictũ. multis deẽẽ uestitũ. nos inquid eccł̃ia
et pascat & uestiat: dũ mͦ nichil nr̃is usib
quesisse uideamur.

Expanded text:
peruolauit, nuntians simul et agens gratias, domum peruolauit, nuntians simul et agens gratias, domum suam omni periculo liberatam. centum etiam argenti libras obtulit, quas uir beatus nec respuit nec recepit, sed priusquam pondus illud monasterii limen adtingeret, redimendis id captiuis continuo deiquid ea eo in sumptum monasterii reseruaret, omnibus in angusto esse uictum, multis deesse uestitum: nos, inquit, ecclesia et pascat et uestiat, dum nihil nostris usibus quaesisse uideamur.
Abbreviated transcription (Latin):
grãm multiplici ñcede reꝑauit. Nidi postea
ad pseudoforũ monastĩi ip̃iꝰ adductũ energu¬
minũ. & pͥusquã lũ actingeret fuisse curatũ
estantẽ quenda nuꝑ audiui. cũ in xui¬
tyrreno mari cursu illo qͦ romã tenddit᷑
nauigaret: subito tͦbinb ecortis. extremũ
uite oĩũ fuisse diserim̃. Inqͦ cũ qͥdã egyptiꝰ ne¬
gotiator nͣdũ xp̃ianꝰ magna uoce clamauĩt. ls
martini eripe nos: mox tẽpestatẽ fuisse secda¬
tã: seq optatũ cur sũ cũ su̾ma placidi eqͦris
qͥete tenuisse.
icontiꝰ ex uicariis uir fidelis cũ fami¬
liam illius lues exetrema uexaret. & in audite
calamitatis exemplo ꝑ totã domũ corpora egra
ꝓcũberent: martini ꝑ lictãs implorauit auxiliũ
Nam sꝑu sentiebat domũ illã diuino numine
uerberari. Tam̃ ñ priꝰ destitit septẽ totos dies
totidemq noctes orando & ieuinando continuãs:
quã id quod exorandũ receꝑat impetraret.
Mox ad eũ licontius diuina exptus beneficia

Expanded text:
am multiplicata mercede reparauit. uidi postea ad pseudoforum mo- nasterii ipsius adductum. energumenum, et prius quam limen adtingeret, fuisse curatum. Testantem quendam nuper audiui, cum in Tyrreno mari cursu illo, quo Romam tenditur, nauigaret, subito turbinibus exortis extremum uitae omnium fuisse discrimen. in quo cum quidam Aegyptius negotiator necdum Christianus magna uoce clamauerit Deus Martini eripe nos\', mox tempestatem fuisse sedatam, seque optatum cursum cum summa placati aequoris quiete tenuisse. ycontius ex uicariis uir fidelis, cum familiam illius lues extrema uexaret et inauditae calamitatis exemplo per totam domum corpora aegra procumberent, Martini per łitteras inplorauit auxilium.nam spiritu sentiebat, domum illam diuino numine uerberari: tamen non prius destitit septem totos dies totidemque noctes orando et ieiunando continuans, quam id quod exorandum receperat inpetraret. mox ad eum Lycontius diuina expertus beneficia
Abbreviated transcription (Latin):
iam per aliquot di¬
es ui febriũ teneret᷑.
non tamen adĩ ope
cessabat. Per nox in
orationibus et iugi¬
lus. fatiscentes artis
spiritui seriire co¬
gebat: nobili illo
stratu suo incinere
& cilicio recubans.
Ot cũ adiscipłis roga¬
retur. ut saltim iu¬
lia sibi sineret stra¬
menta subponi non
anũ nisi incinere mo¬
ri. Igo sialiud uobis
exemplũ rel inquo¬
ipse peccaui: Oculis
ac manibus incaelũ
semper intentis:
inuictũ aboratione
sp̃m non relaxabat.
Et cũ aprbis qui tum
acleũ confluxerant
rogaretur : ut corpu¬
sculum lateris mu¬
tatione releuaret .
sinite inquit. sinite
me fr̃s. caelũ potius
respicere quam terrã:
& suo iam ianere itu¬
rus ad dnm sp̃s diri¬
gatur. Maec locutis :¬
diabolũ uidet pro¬
pter assistere. Quid
hic inquit astas cru¬
enta bestia: Nichil
inme funeste repe¬
ries: abrahae me
sinus recipiet : Cum
hac ergo uoce. fla¬
Testatiq nobis sunt
qui affuerant: iam
exanimi corpore glo¬
rificati hominis uidis¬

Expanded text:
iam per aliquot diiam per aliquot dies ui febrium teneretur, non tamen ab opere Dei cessabat: pernoctans in orationibus et uigiliis fatiscentes artus spiritui seruire cogebat, nobili illo strato suo in cinere et cilicio recubans. et cum a discipulis rogaretur ut saltim uilia sibi sineret stramenta subponi, non anum nisi in cinere mori: ego si aliud uobis exemplum relinquo, peccaui. oculis tamen ac manibus in caelum semper intentis inuictum ab oratione spiritum non relaxabat. et cum a presbyteris, qui tunc ad eum conuenerant, rogaretur ut corpusculum lateris mutatione releuaret, sinite, inquit, sinite me, fratres, caelum potius respicere quam terram, ut suo iam itinere iturus ad Dominum spiritus dirigatur. haec locutus diabolum uidit prope adsistere. quid hic, inquit, adstas, cruenta bestia? nihil in me, funeste, reperies: Abrahae me sinus recipit. Cum hac ergo uoce sTestatique nobis sunt qui affuerunt, iam exanimi corpore, glorificati hominis vi
Abbreviated transcription (Latin):
non recuso laborem.
iat uoluntas tua. Ni¬
mirũ inter spem amo¬
remq positus. dubi¬
tauit pene quid mal¬
let : quia nec hos de¬
serere. nec axp̃o uo¬
lebat diutius sepa¬
rari. Nichil tamen
in uoto suo ponens.
aut uoluntati relin¬
quens : totũ se dñi
arbitrio potestatiq
committens. non¬
quidem est dñe cor¬
poreȩ pugna mili¬
tia e. & iam satis ẽ
qđ huc usq certaui:
sed si adhuc in eodẽ
labore procastris
tuorũ stare me p̾¬
cipis. non recuso. nec
fatiscentẽ causabor
aetatẽ: munia tua
deuotus implebo.
subsignis tuis quo¬
adipse tu iusseris mi¬
litabo & quãuis opta¬
ta sit seni messio post
laborem est tamen
Animus uictor an¬
norũ. & cedere ne¬
scius senectuti: at¬
siiam parcis aetati.
bonũ michi est uo
luntas tua: hos uero
quibus timeo ipse
custodies:: Ouirum
ineffabilem: nec
labore uictũ nec
morte uincendum.
qui innullam se par¬
tem pronior incli¬
nauerit. nec mori
timuerit. nec uiuere
recusauit. Itaq cũ

Expanded text:
non recuso laborem: non recuso laborem: fiat uoluntas tna.nimirum inter spem maeroremque positus dubitauit paene quid mallet, quia nec hos deserere nec a Christo uolebat diutius separari. nihil tamen in uoto suo ponens ant uoluntati relinquens, totum se Domini arbitrio potestatique committens, dem est, Domine, corporea pugna militiae et iam satis est, quod hucusque certaui: sed si adhuc in eodem labore pro castris tuis stare me praecipis, non recuso nec fatiscentem causabor aetatem. munia tua deuotus inplebo, sub signis tuis, quoadusque ipse tu iusseris, militabo. et quamuis optata sit seni remissio post laborem, est tamen animus uictor annorum et cedere nescius senectuti. quodsi iam parcis aetati, bonum mihi est, Domine, uoluntas tua: hos uero, quibus timeo, ipse custodies. o uirum ineffabilem, nec labore uictum nec morte uincendum, qui in nullam se partem pronior inclinauerit, nec mori timuerit nec uiuere recusauerit. itaque cum
Abbreviated transcription (Latin):
num ille uolucres
congregatȩ : relicto
flumine montes sil¬
uasq petierunt : non
sine admiratione mul¬
torũ qui tantam in
martino uirtutem ui¬
derent. ut etiã auib
imperaret. Aliqͤan¬
diu ergo inuico illo
uel ineccła adquam
ierat commoratus.
pace inter clericos re¬
stituta. cũ iam regre¬
di admonas terium
cogitaret : uiribus
corporis coepit re¬
pente destitui. Con¬
indicat se iam resol¬
ui. Tũ uero meror
& luctus : om̃ium
uox una plangentiũ.
Curnos pater deseris.
aut cui nos desolatos
relinquis: Inuadent em¬
gregem tuũ lupira¬
paces. Et quis eos a
pastore prohibebit :
Ocimus quidẽ defide¬
rare te xp̃m.: sed
salua tibi st̃ tua
praemia: nec dila¬
ta minuentur. Nrĩ
potius miserere :
quos deseris. Tunc
ille motus his fle¬
tibus : ut totus semꝑ
in dño miscđiae ui¬
sceribus affluebat.
lacrimasse ꝑhibet᷑.
Conuersusq addnm̃
hac tantũ flentibis
uoce respondit.
Dñe si ad huc poplo
tuo sum necessarus:

Expanded text:
num illae uolucres num illae uolucres congregatae, relicto flumine, montes siluasque petierunt, non sine admiratione multorum, qui tantam in Martino uirtutem uiderent, ut etiam aui- bus imperaret./aliquandiu ergo in uico illo uel in ecclesia, ad quam ierat, commoratus, pace inter clericos restituta cum iam regredi ad monasterium cogitaret, uiribus corporis coepit repente destitui, conindicat se iam resolui. tunc uero maeror et luctus omnium et uox una plangentium: cur nos, pater, deseris? aut cui nos desolatos relinquis? inuadent gregem tuum lupi rapaces: quis nos a pastore prohibebit? scimus quidem desiderare te Christum, sed salua tibi sunt tua praemia nec dilata minuentur: nostri potius miserere, quos deseris. tunc ille motus his fletibus, ut totus semper in Domino misericordiae uisceribus afluebat, lacrimasse perhibetur: conuersusque ad Dominum hac tantum flentibus uoce respondit: Domine, si adhuc populo tuo sum necessarius,
Abbreviated transcription (Latin):
obitum suum bonge
ante praesciuit: di¬
xitq fratribus disso¬
lutionem sui corporis
imminere. Interea
causa extitit: qua con¬
datensem diocefim
uisitaret : Nam cleri¬
cis interse eccłae illi¬
us discordantibus pa¬
cem cupiens refor¬
mare : licet finem
dierũ suorũ nonigno¬
raret. proficisci tam̃
obistius modi causam
non recusauit: bonã
hanc uirtutũ suarum
consummationem
existimans. si pacem
eccłȩ redditam reli¬
quisset. Ita profectis ⁊¬
cũ suo illo ut semꝑ freqͦen¬
tissimo discipłorũ sc̃isi¬
moq. comitatu. mergos in
flumine conspicatur.
pisciũ praedam seqͦi
& rapacem ingluuem
assiduis urgere captu¬
ris. Pormã inquit
haec: daemonũ est
nsidiantur incautis.
capiunt nescientes:
captos deuorant.
exaturariq nonque¬
unt deuoratis Imꝑat
de inde potenti uir¬
cui innatabant gur¬
gitem relinquentes
aridas peterent de¬
sertasq. regiones
eo nimirũ circa aue
illas usus imperio.
quo daemones fugar
consueuerat. Ita gre¬
ge facto. omnes inu¬

Expanded text:
obitum suum longe ante praesciit dixitque fratribus dissolutionem sui corporis inminere. interea causa extitit, qua Condacensem dioecesim uisitaret. nam clericis inter se ecclesiae illius discordantibus pacem cupiens reformare, licet finem dierum suorum non ignorasset, proficisci tamen ob istius modi causam non recusauit, bonam hanc uirtutum suarum consummationem existimans, si pacem ecclesiae redditam reliquisset. /ita profectus cum suo illo, ut semper, frequentissimo discipulorum sanctissimoque comitatu mergos in flumine conspicatur piscium praedam sequi et rapacem ingluuiem adsiduis urguere capturis. forma, inquit, haec daemonum est: insidiantur incautis, capiunt nescientes, captos deuorant exsaturarique non queunt deuoratis. imperat deinde potenticui innatabant, gurgitem relinquentes aridas peterent desertasque regiones, eo nimirum circa aues illas usus imperio, quo daemones fugare consueuerat. ita grege facto omnes in u
Abbreviated transcription (Latin):
foueret quã scõ dis¬
simulabat gaudio qđ
dolebat. Sĩ quidem
fides flere prohibe¬
ret: gemitũ extor¬
queret affectus.
Et enim tamerat scã
de illius gloria e¬
xultatio: quam
pia de morte confu¬
gratulare gauden¬
quisq & sibi praestat
ut doleat. & illi de¬
bet ut gaudeat.
Hoc igitur beatiuiri
corp̃us usq. ad locũ
sepulchri. rmnis
canora caelestibus
turba prosequitur.
Comparetur siplacet
saccularis illa pom¬
pa: non dicã fune¬
ris. sed triumphi.
Quid simile martini
Ducant illi praccurrib
suis uinctos post ter¬
ga captiuos: mar¬
tini corpus. hui qui
mundũ ducta illius
uicerant proseqͦunt᷑.
llos confusis plausib
populorũ honoret
insania: martino
diuinis plauditur
psalmis martinus
r̃mnis caelestibus
honoratur. Illi post
triumphos suos in
tartara sa eua tru¬
dentur : martinus
abrahae sinulaetus
excipitur: martinis¬
hic pauper et modicis.
caelũ diues ingredit᷑.
llinc nos ut spero cu¬
stodiens. me hic scri¬
bentem respicit. te

Expanded text:
dore, quam sancto dissimulabat gaudio quod dolebat! siquidem fides flere prohiberet: gemitum tamen extorquebat adfectus. etenim tam erat sancta de illius gloria exupia de morte confugratulare gaudenquisque et sibi praestat ut doleat, et illi ut gaudeat. haec igitur beati uiri corpus usque ad locum sepulchri hymnis canora caelestibus turba prosequitur. conparetur, si placet, saecularis illa pompa non dicam funeris, sed triumphi: quid simile Martini ducant illi prae curribus suis uinctos post terga captiuos: Martini corpus ii, qui mundum ductu illius uicerant, prosequuntur. illos confusis plausibus populorum honoret insania: Martino diuinis plauditur psalmis, Martinus hymnis caelestibus honoratur. illi post triumphos suos in tartara saeua trudentur: Martinus Abrahae sinu laetus excipitur, Martinus pauper et modicus caelum diues ingreditur. illinc nos, ut spero, custodiens me haec scribentem respicit, te
Abbreviated transcription (Latin):
istũ unquã cilicio te¬
ctum: quiscineribis
crederet inuolutũ
inquadam futurae
resurrectionis gła.
& natura demũtatȩ
carnis ostensus est.¬
Iam uero in obsequiũ
funeris credi non
potest quanta ho¬
minũ multitudo con¬
uenerit. Tota obuiã
corpori ciuitas ruit.
Cuncti exagris atq.
uicis : multiq exui¬
cinis etiã urbibus
affuerunt. Oquantis
luctus omniũ : quan¬
ta p̃cipue maeren¬
tium lamenta mo¬
nachorũ: qui eodie
fere ad duo milia
conuenisse dicunt᷑.
Specialis martinigła.
Dius exemplo. in dñi
serũitutem stirps
tanta fructificaue¬
rat. Agebat nimiñ
ante se pastor extin¬
ctus greges suos. scȩ̃
illius multitudinis
pallidas turbas. a¬
gmina palliata:¬
& aut emeritorum
laborũ senes: aut
uratos xp̃i insacra¬
menta trrones
Iam uirginũ chorus.
fletu abstinens prȩ

Expanded text:
istum umquam cilicio tectum, quis in cineribus crederet inuolutum? in futurae resurrectionis gloria et natura demutatae carnis ostensus esset. in obsequium uero funeris credi non potest quanta hominum multitudo conuenerit: tota obuiam corpori ciuitas ruit, cuncti ex agris adque uicis multique de uicinis etiam urbibus adfuerunt. o quantus luctus omnium, quanta praecipue maerentium lamenta monachorum! qui eo die fere ad duo milia conuenisse dicuntur, specialis Martini gloria: eius exemplo in Domini seruitutem stirpes tantae fruticauerant. agebat nimirum ante se pastor greges suos, sanctae illius multitudinis pallidas turbas, agmina palliata, aut emeritorum laborum senes aut iuratos Christi in sacramenta tirones. tum uirginum chorus, fletu abstinens prae
Abbreviated transcription (Latin):
aduuam semꝑ & sapiam
aegyptimonachos p̃dicabo.
laud abo anachoretas. mira¬
bor heremitas. martinum
non episcoporũ quẽ piam
comparare.

Expanded text:
ad vivam semper et sapiam, Aegypti monachos praedicabo, laudabo anachoretas, mirabor eremitas; Martinum non episcoporum quempiam comparare.
Abbreviated transcription (Latin):
magnis et multis negociis
occupato. uirtutis studi¬
um repperitur. uere fate¬
or. illius opus est. qui po¬
test de lapilibus suscitare
filios abrahe. Patet credo
cur ista premiserim. Ecce
enim mundus in maligno
totus positus est. nec tam̃
sibi uencdicat generosissi¬
mum principem fulconẽ
bonum. a quo tamen in
parte non minima uendi¬
catur. Fulco bonus ut pote
comes p̃potens. negocia trac¬
tat secularia: sed hec ut

Expanded text:
magnis et multis negotiis occupato, virtutis studium reperitur, vere, fateor, illius opus est, qui potest de lapidibus suscitare filios Abrahae . Patet, credo, cur ista praemiserim. Ecce enim mundus in maligno totus positus est : nec tamen sibi vindicat generosissimum principem Fulconem Bonum, a quo tamen in parte non minima vindicatur Fulco Bonus, utpote comes praepotens negotia tractat saecularia: sed hoc, ut