comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dustũ aut falli in prudent̃: aut fal¬
ere inprudent̃. Itaq abraham cum
sbi uderet non nasci filios et tamen
semini suo factam ꝓmissionẽ teneret. pͥmo
de adoptione cogitabat. Hoc indicat
qđ cum deo loquens ait deuernaculo suo.
demeipso mͥ semen ñ dedisti: in isto cõ¬
ple qd meo semini ꝓmisisti. Si .n. semen
cuiusq ñ appellaret᷑ nisi qđ eius car¬
ne nasceretur. nec nos appellaret apłs
semen abrahȩ. qui certe originẽ carniᷤᷤ
ab illo ñ ducimꝰ. s unitationẽ fidei sem̃
enis facti sumꝰ. credentes in xp̃o: cuius
caro ex illius carne ꝓpagata ẽ. Iunc
gͦ abraham audiuit᷑ adño. non hic erit
heres tuus. s qui exiet de utero tuo
ipse erit heres tuus. Iam nc̃ ad optio¬
nis cogitatione sublata. cũ de seipso
semen speraret abraham: restabat in¬
certũ utrũ ex sarra an ex alia. qđ illi
ds̃ occultare uoluit denec priꝰ ex ancil¬
la uetus testam̃tũ figuraret᷑. Quid gͦ

Expanded text:
Faustum aut falli inprudenter aut falFaustum aut falli inprudenter aut fallere inpudenter. itaque Abraham cum sibi uideret non nasci filios et tamen semini suo factam promissionem teneret, primo de adoptione cogitabat. hoc indicat, quod cum deo loquens ait de uernaculo suo: de me ipso mihi semen non dedisti, in isto conple, quod meo semini promisisti. si enim semen cuiusque non appellaretur, nisi quod de eius carne nasceretur, nec nos appellaret apostolus semen Abrahae, qui certe originem carnis ab illo non ducimus, sed imitatione fidei semen eius facti sumus credentes in Christo, cuius caro ex illius carne propagata est. tunc ergo Abraham audiuit a domino: non hic erit heres tuus; sed qui exiet de utero tuo, ipse erit heres tuus. iam tunc adoptionis cogitatione sublata cum de se ipso semen speraret Abraham, restabat incertum, utrum ex Sara, an ex alia: quod illi deus occultare uoluit, donec prius ex ancilla uetus testamentum figuraretur. quid ergo
Abbreviated transcription (Latin):
quo ⁊de se si posset habere debebat. Nũ¬
quid hoc faceret mulier si in coꝑe uri
carnali concupiscentia teneret᷑ : Lela¬
rit .n. potius pelicem. ñ faceret matrẽ.
unc uͦ ꝓptera sic ꝓpagandi uoluntas pia
fuit. qr concũbendi uoluntas libidinosa
non fuit. Illud sane de fendi ñ potest si
abraham sicut faustus ob iecit minime
credens dõ qui sibi iam ꝑlem de sarra
pmiserat. de agar susciꝑ̾e uoluit. s aꝑ¬
tissime falsum ẽ. Nondum hoc ꝓmise¬
rat ds. recenseant scripture illius suꝑiora¬
itiã. qui uolunt. in ueniant semini abra¬
ham iam fuisse pinissam trã. & in¬
numerabilis multitudinis abundantiã.
uondũ tam̃ fuisse patefactũ quomͦ illiꝰ
emninis eẽt futura ꝓpatio. utrũ ex carne
abrahȩ si de se ipse generaret. an ex uo¬
luntate si aliquẽ forte ad optaret. De¬
inde si de carne ipsius: utrũ ex sarra an
galia prorsus non dũ manifestũ fuit.
igant inꝗͣ qui uolunt. ⁊ inueniant

Expanded text:
quo et de se, si posset, habere debebat. numquo et de se, si posset, habere debebat. numquam hoc faceret mulier, si in corpore uiri carnali concupiscentia teneretur; zelaret enim potius pelicem, non faceret matrem. nunc uero propterea sic propagandi uoluntas pia fuit, quia concumbendi uoluntas libidinosa non fuit. Illud sane defendi non potest, si Abraham, sicut Faustus obiecit, minime credens deo, qui sibi iam prolem de Sara promiserat, de Agar suscipere uoluit. sed apertissime falsum est; nondum hoc promiserat deus. recenseant scripturae illius superiora, qui uolunt, inuenient semini Abraham iam fuisse promissam terram et innumerabilis multitudinis abundantiam. nondum tamen fuisse patefactum, quomodo illius seminis esset futura propagatio, utrum ex carne Abrahae, si de se ipse generaret. an ex uoluntate, si aliquem forte adoptaret: deinde si de carne ipsius, utrum ex Sara, an ex alia prorsus, nondum manifestatum fuit: legant, inquam. qui uolunt, et inuenient
Abbreviated transcription (Latin):
laudat. Neq .N. conscientiã suã flagitio
coniugis miscuit. qđ ille suam libidinẽ
turpi ⁊ in licita uoluntate saciaret. s etiã
illa naturali ordine filios uolens. seq
sterilem sciens. anellaris uti fȩcũdita¬
tẽ in usum piris sui potestate licita uen¬
dicauit. ñ cedens uiro concupiscenti.
s iubens obȩdienti. Neq hoc mordinas
supbia. Quis .n. nescit uxorẽ marito tamꝗͥ
dño debere seruire : S quod admenbra
arporis attinet quib sexus ipse distingui¬
cur. apłs dicit. Similit̾ & uir sui corꝑis
potestatẽ non habet. s mulier. ut cũ in
eteris actib ad humanã pacem ꝑtinen¬
ib mulieꝵ uiro debeat seruitutẽ. huiꝰ
unius rei qua sexus utriusq carnali sor¬
⁊ discernit᷑ & carnali cõmixtione concer¬
ntur. similẽ in se habeant potestatem
uir in uxorẽ. & uxor in uirũ. ꝓlem gͥ
qͥ dese habere sarra ñ poterat. de ancil¬
la habere uoluit. ex eo tam̃ semine ex

Expanded text:
laudat. neque enim conscientiam suam flagitio laudat. neque enim conscientiam suam flagitio coniugis miscuit, quo ille suam libidinem turpi et inlicita uoluptate satiaret, sed etiam illa naturali ordine filios uolens seque sterilem sciens ancillaris uteri fecunditatem in usum iuris sui potestate licita uindicauit, non cedens uiro concupiscenti, sed iubens oboedienti. neque hoc inordinata superbia. quis enim nescit uxorem marito tamquam domino debere seruire? sed quod ad membra corporis adtinet, quibus sexus ipse distinguitur, apostolus dicit: similiter et uir sui corporis potestatem non habet, sed mulier. ut cum in ceteris actibus ad humanam pacem pertinentibus mulier uiro debeat seruitutem, huius unius rei, qua sexus utriusque carnali sorte discernitur et carnali conmixtione conceraitur, similem in se habeant potestatem uir in uxorem ut uxor in uirum. prolem igitur, quam de se habere Sara non poterat, de ancilla habere uoluit, ex eo tamen semine, ex
Abbreviated transcription (Latin):
atur s ut saluti generis ꝓspiciatur. ad
ꝓlem tantũ mͦ ꝓpagandam mortalis car¬
nis delectationẽ dominatu rationis i
concubitu relaxari sinit. sic econtraria
ꝑ uersa lex manicheors ne ds eor quẽ
ligatum in oĩb seminib plãgunt. mc̃¬
ceptu feminȩ artius conliget. ante plem
omnia deuitari a concũbentib iubet
ut ds eoꝵ turpi lapsu potius effundat᷑
quã crudeli nexu uincat᷑. Non gͥ abra¬
ham prolis habendȩ insana cupidine
flagrabat. s manicheus proł deuitandę
uanitate delirabat. ꝑromde ille nature
ordinem seruans nichil humano concubi¬
tu agebat. nͥ ut homo nasceretur⁊ iste ꝑ¬
uersitatẽ fabulȩ obseruans: nichil inquo¬
libet concubiti tunebat. nͥ ne d̾s captiua¬
retur. Ubi aut̃ faustus in facto abrahę
uelut conscienciã culpat uxoris. sibi uero
malo quidẽ animo & intentione uitupe¬
randa s tam̃ nesciens ⁊ nolens utrũq con¬

Expanded text:
atur, sed ut saluti generis prospiciatur, ad atur, sed ut saluti generis prospiciatur, ad prolem tantummodo propagandam mortalis carnis delectationem dominatu rationis in concubitu relaxari sinit: sic e contrario peruersa lex Manichaeorum, ne deus eorum, quem ligatum in omnibus seminibus plangunt, in conceptu feminae artius conligetur, prolem ante omnia deuitari a concumbentibus iubet, ut deus eorum turpi lapsu potius effundatur quam crudeli nexu Üinciatur. non igitur Abraham prolis habendae insana cupiditate flagrabat, sed Manichaeus prolis deuitandae insana uanitate delirabat. proinde ille naturae ordinem seruans nihil humano concubitu agebat, nisi ut homo nasceretur; iste peruersitatem fabulae obseruans nihil in quolibet concubitu timebat, nisi ne deus captiuaretur. Ubi autem Faustus in facto Abrahae uelut conscientiam culpat uxoris, ibi uero malo quidem animo et intentione uituperandi, sed tamen nesciens et nolens utrumque con
Abbreviated transcription (Latin):
fecto in licitȩ ac turpes: & digne ddolori.¬
b emendari. Qđ si etiam ꝑturbatũ rec¬
torẽ intantã uoraginẽ ꝑditȩ consuetu¬
dinis mergãt. ut uł multas c̾redens. fore
confessionis & pęnitentiȩ neglegat me¬
dicinã qua correctꝰ emergat: uł peiore
morte cordis. cont᷑ illam ȩt̃nam piuiden¬
ciȩ legem blasphȩmũ eis patrocinium
defensionis ad hibeat. atq ita diem
fungat᷑ extremũ: non iam em̃datione
s damnatione dignũ ex illa in rep̃hen¬
sibilis censet ȩtña. Ergo lege consulta
quȩ oͥdinãti naturalẽ conseruari ui¬
bet ꝑturbari uetat. uideamꝰ quid pec¬
cauerit .i. quid cont᷑ istam legẽ fecerit
Pater abraham. in his quȩ uelut ma¬
gna cͥmina faustus obiecit. Habendȩ
ex heresis suȩ nefas ꝓdidit. & abrahȩ concu¬
bitũ nesciens e̾ransq laudauit. Sicut .n.
lex illa et̾̃na .i. uoluntas łi creaturarũ ꝯũ
conditoris. conseruando naturali ordim
consulens non ut satiande libidini serui¬

Expanded text:
pes et dignae doloribus emendari. quodsi etiam perturbatum rectorem in tantam uoraginem perditae consuetudinis mergant. ut uel inultas fore credens confessionis et t paenitentiae neglegat medicinam, qua correctus emergat, uel peiore morte cordis contra illam aeternam prouidentiae legem blasphemum eis patrocinium defensionis adhibeat atque ita diem fungatur extremum, non iam emendatione, sed damnatione dignum lex illa inreprehensibilis censet. Aeterna ergo lege consulta, quae ordinem naturalem conseruari iubet, perturbari uetat, uideamus quid peccauerit, id est, quid contra istam legem fecerit pater Abraham in his, quae uelut magna crimina Faustus obiecit. habendae,et haeresis suae nefas prodidit et Abrahae concubitum nesciens erransque laudauit. sicut enim lex illa -aeterna, id est uoluntas dei creaturarum omnium conditoris conseruando naturali ordini consulens, non ut satiandae libidini serui
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfecte summeq nosse poterat. sinceram
pcipuamq karitatẽ.⁊ qr in eis tribus
patrib quodãmͦ consũmauit magnũ
a mirabile sacram̃tum futuri popłi
sul. qđ ꝑ liberas genuer̃ non solum in
lbertatẽ sicut ꝑsaram ⁊ rebeccam. na¬
tus ÷ esay cui dictum ẽ eris seruus.
frĩs tui & ꝑ ancillas non solum in ser¬
uitutẽ sicut ꝑ agar : uerũ etiam in
lb̾tatem sicut ꝑ balam ⁊ telpham.

Expanded text:
perfecte summeque nosse poterat, sinceram perfecte summeque nosse poterat, sinceram praecipuamque caritatem, et quia in eis tribus patribus quodam modo consummauit magnum ac mirabile sacramentum futuri populi sui, quod per liberas genuerunt non solum in libertatem. sicut pertus est Esau, cui dictum est: eris seruus fratris tui, et per ancillas non solum in seruitutem, sicut per Agar, uerum etiam in libertatem, sicut per Balam et Zelpham.
Abbreviated transcription (Latin):
est. ⁊ rep̃hensus his uerbis ut appellaret᷑
amator mulierũ. ⁊ inde ad ꝓfundũ ido¬
latriȩ lapsus atq demersus. eadem ueri¬
tate ꝑsonam nulluis accepit ante ꝓdere¬
tur. Nunc gͦ iam ꝑtractatis ꝑ sonĩs oĩb
yquas faustus putauit scripturas uete¬
ris testam̃ti ẽẽ culpandas. redditoq suo
cuiq sermone congruo. quo uł defensi
sunt homines di ad uersus hereticors
carnaliũq calũnias. uł rep̃hensis homi¬
nib tam̃ scriptura laudabił uenerabi¬
lisq monstrata ẽ: uideamꝰ deinceps ex
ordine quo eos homines faustus accusan¬
do cõmemorauit. qͥd etiam significent
ipsa facta hominũ qͥd ꝓphetice gerant
quȩ futura p̃nuntiene qđ iam fecimꝰ de
abraham ⁊ ysaac ⁊ iacob: quoꝵ se d̾s ita
dici uoluit tamꝗͣ soloꝵ ẽẽt ds. qui ds̃
et uniuerse creaturę:
on frustra
utiq tantũ eis tribuens
honorẽ.
nisi qr nouerat in eis quod solus etiam

Expanded text:
est et reprehensus his uerbis, ut appellaretur est et reprehensus his uerbis, ut appellaretur amator mulierum et inde ad profundum idolatriae lapsus atque demersus eadem ueritate personam nullius acceptante proderetur. Nunc ergo iam pertractatis personis omnibus, per quas Faustus putauit scripturas ueteris testamenti esse culpandas, redditoque suo cuique sermone congruo, quo uel defensi sunt homines dei aduersus haereticorum carnaliumque calunmias uel reprehensis hominibus tamen scriptura laudabilis uenerabilisque monstrata est, uideamus deinceps ex ordine, quo eos homines Faustus accusando commemorauit, quid etiam significent ipsa facta hominum, quid prophetiae gerant, quae futura praenuntient: quod iam fecimus de Abraham et Isaac et Iacob, quorum se deus ita dici uoluit, tamquam solorum esset deus. qui deus est uniuersae creaturae, non frustra utique tantum eis tribuens honorem, nisi quia nouerat in eis, quod solus etiam
Abbreviated transcription (Latin):
quis non uideat in hoc facto quid poti
solent dare oꝑam meretrices ne gram¬
de fiant. Pinde istis fornicaria magis
ꝑmanens placebat ut dm̃ ipsoꝵ ñ liga¬
ret. ꝗͣ unius uiri facta uxor ut pare¬
ret. Pe salooione aut̃ quid dicam
nisi qr grauiꝰ ipsius fidelis ⁊ sc̃ȩ scrip¬
turȩ testimonio redarguit᷑. quã peti¬
lantib ⁊ nugacib fausti conuiciis :¬
lla .N. de illo & quid boni prius habo¬
isset: et quid mali faciendo bonũ in que
pͥmum fuerat reliquisset. ueraciter fi¬
delit̃q locuta ÷. iste aut̃ oculis clausis
uł potius extinctis ñ quo lumine man¬
festante ducebatur ibat. s quo maliu¬
lentia p̃cipitante ferebatur irruebas
Ic ipso .N. magis insinuauer̃ sc̃i libri religi¬
osis lectorib & electorib suis ꝗͣ caste ha¬
buerunt sc̃i uiri plures uxores. qđ salo¬
mon qui eas ñ illo modo s magis adli-¬
bidinem ꝗͣ ad ꝓpaginẽ habuit ĩꝑbatus

Expanded text:
quis non uideat, in hoc facto quid potiuquis non uideat, in hoc facto quid potiuet. quia solent dare operam meretrices, ne grauidae fiant. proinde istis fornicaria magis permanens placebat, ut deum ipsorum non ligaret, quam unius uiri facta uxor ut pareret. De Salomone autem quid dicam, nisi quia grauius ipsius fidelis et sanctae scripturae testimonio redarguitur quam petulantibus et nugacibus Fausti conuiciis? illa enim de illo et quid boni prius habuisset et quid mali faciendo bonum, in quo primum fuerat, reliquisset, ueraciter fideliterque locuta est; iste autem oculis clausis uel potius extinctis non quo lumine manifestante ducebatur, ibat, sed quo maliuolentia praecipitante ferebatur, inruebat. hoc ipso enim magis insinuauerunt sancti libri religiosis lectoribus et electoribus suis, quam caste habuerint sancti uiri plures uxores, quod Salomon, qui eas non illo modo, sed magis ad libidinem quam ad propaginem habuit. inprobatus
Abbreviated transcription (Latin):
laniari quandoquidẽ iuidices publi¬
ce legib seruientes maioris cͥminis
reos bestiis sub sigi. quã gladio ꝑcuti iui¬
bent: Restat in maledicis ⁊ sacrilegis
rep̃hensionib fausti quib nunc respon¬
deo. qđ locutus dñs ad oseȩ ꝓpħam dͥnit
Accipe tibi uxorem forncariã. ⁊ fac filios
de forncatoria. In qua scriptura sic ẽ e¬
cecatum in mundũ cor eor. ut nec aptis¬
sima uerba eugłica uerba intellegant
dñi dicentis ad iudȩos. GMeretrices e
publicam p̃cȩdent uos in regno cȩloꝵ.
Quid .N. ad uersum clementię ueritatis
quid ĩinicum fidei xꝑiane si meretrix
relicta fornicatione in castum coniugui
cõmutetur: Et quid ĩ congruũ ⁊ aliemuĩ
a fide ꝓpħȩ quã si non crederet omnia
peccata in pudice dimissa eẽ. in melius
comutate. Itaq cum meretricẽ ppħa
fecit uxorem ⁊ ad uitam corrigendam
mulieri consultũ ÷ ⁊ figurȩ sacram̃tũ
de quo mox loquemur ex pressum.S:

Expanded text:
laniari? quandoquidem iudices publilaniari? quandoquidem iudices publicis legibus seruientes maioris criminis reos bestiis subrigi quam gladio percuti iubent. Restat in maledicis et sacrilegis reprehensionibus Fausti. quibus nunc respondeo, quod locutus dominus ad Osee prophetam dixit: accipe tibi uxorem fornicariam et fac filios de fornicaria. in qua scriptura sic excaecatum est inmundum cor eorum, ut nec apertissima uerba euangelica intellegant domini dicentis ad Iudaeos: meretrices et publicani praecedent uos in regno caelorum. quid enim aduersum clementiae ueritatis, quid inimicum fidei christianae, si meretrix relicta fornicatione in castum coniugium commutetur? et quid tam incongruum et alienum a fide prophetae, quam si non crederet omnia peccata inpudicae dimissa esse in melius commutatae ? itaque cum meretricem propheta fecit uxorem, et ad uitam corrigendam mulieri consultum est et figurae sacramentum, de quo mox loquemur, expressum. sed
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ex p̃ssione uerboꝵ. quandoquidẽ &¬
apłs palma ꝑcussus pocus dm̃ roga¬
uit. ut in iurioso homini in futuro
scło parceret᷑. in p̾senti aut̃ illam in¬
iuriã ñ in ultam relinqueret. quã uł
p̃buit ferienti alterã partẽ. aut ut
iterum feriret ãmonuit. Tenebat cer¬
te intus dilectionis affectum. ⁊ ex teriꝰ
requirebat correctius ex emplum. Siue
hoc uerũ sit sitie confictũ. cur nolut
credere tali animo famulũ di moysen
idoli fabricatores ⁊ ad oratores gladio
ꝓstrauisse. cum & in eiꝰ uerbis satis ap¬
pareat id huiꝰ modi peccato eum ue¬
niam dep̾catum. ut nisi impetiaret
deleri se uellet delibro di: Et quid
simile ignotus homo palma ꝑcussus.
⁊ ds egypti seruitute liberans ꝑdiui¬
sum mare traiciens: fluctib ꝑ sequen¬
tes inimicos oꝑens: idolo sibi p̃lato
derelictus atq contẽptus: Si aut̃ pe¬
nas ipsas comparemꝰ: quid simile fer-¬
ro interimi. ⁊ aferis trucidari atq¬

Expanded text:
et expressione verborum: quandoquidem et expressione verborum: quandoquidem Apostolus palma percussus, potius Deum rogavit ut injurioso homini in futuro saeculo parceretur, in praesenti autem illa injuria non inulta relinqueretur, quam vel praebuit ferienti alteram partem, aut ut iterum feriret admonuit. Tenebat certe interius dilectionis affectum, et exterius requirebat correctionis exemplum. Sive hoc verum sit, sive confictum, cur nolunt credere tali animo famulum Dei Moysen idoli fabricatores et adoratores gladio prostravisse; cum et in ejus verbis satis appareat, ita hujusmodi peccato eum veniam deprecatum, ut nisi impetraret, deleri se vellet de libro Dei? Et quid simile, ignotus homo palma percussus; et Deus ex Aegypti servitute liberans, per divisum mare trajiciens, fluctibus persequentes inimicos operiens, idolo sibi praelato derelictus atque contemptus? Si autem poenas ipsas comparemus, quid simile ferro interimi; et a feris trucidari atq
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑcusserat. acorpore exlsam scđm uer¬
bum eiusdem apłi id optantis atq
inp̃cantis canis intulit mensis. in qui¬
b ipse discumbebat apłs. Quid hoc
uideri crudelius pocest: erum quia
ibi nisi tam̃ fallor hoc &ẽ scriptum ẽ.
qđ ei ueniam in futuro scło petrue¬
rit. facta ẽ. con pensatio beneficiĩ ma¬
ioris ut et apls quã carus dõ eẽt ꝑ
hunc timorẽ cõmendaret᷑ ignotis et¬
illi post hanc uitã quandoq finiendã
in et̃num consuleret᷑. Utrum illa uera
aut conficta sit narratio: nichil mea
nc̃ inter est. Certe .i. manichei a quib
illȩ scripturȩ quas canon ecclasticus
respuit tamꝗͣ uere atq sincere aptan¬
tur ⁊ acceptant᷑. saltim hinc coguntur
fateri uirtutẽ illam pacientiȩ quam
dñs docet. dicens siquis te ꝑ cusserit
in maxillam tuã dextram: p̾be illi et
sinistram posse eẽ in p̃paratione cordis
etiam si ñ ex hibeatur gestu corporis.

Expanded text:
percusserat. a corpore auulsam secundum uerpercusserat. a corpore auulsam secundum uerbum eiusdem apostoli id optantis atque inprecantis canis intulit mensis, in quibus ipse discumbebat apostolus. quid hoc uideri crudelius potest? uerum quia ibi, nisi tamen fallor, hoc etiam scriptum est, quod ei ueniam in saeculo futuro petiuerit, facta est conpensatio beneficii maioris, ut et apostolus, quam carus deo esset, per hunc timorem commendaretur ignotis etilli post hanc uitam quandoque finiendam in aeternum consuleretur. utrum illa uera sit aut conficta narratio, nihil mea nunc interest. certe enim Manichaei, a quibus illae scripturae, quas canon ecclesiasticus respuit, tamquam uerae atque sincerae acceptantur, saltem hinc coguntur fateri uirtutem illam patientiae, quam docet dominus dicens: si quis te percusserit in maxillam tuam dexteram, praebe illi et sinistram, posse esse in praeparatione cordis, etiamsi
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ unusquisq pie credens illam cedem
⁊ hanc p̃cem. uidet ꝓfecto aꝑtissime.
amat. Sic plane ⁊ apłs non crudelit̃
s amabilit tradidit hominẽ sathanȩ
ininteritũ carnis: ut sp̃c saluus sit
in die dm̃ iãu: tradidit ⁊ alios. ut dis¬
cerent ñ blasphemare. Legunt scrip
apochrifas manichei anescio quibus
sutorib fabularũ sub apłor nomine
scriptas quȩ suors scriptoꝵs temporib
in auctoritatẽ sc̃e ecła recipi mereren¬
tur. si scĩ ⁊ docti homines qui tẽ in hac
uita erant ⁊ examinare talia poterañ.
eos uera loquutos ẽẽ cognoscerent.
Ibi tamen legunt apłm thomã cum
ẽẽt in quodã nuptiaꝵ conuiuio ꝑegri¬
nus ⁊ prorsus in cognitus a quodam
ministro palma ꝑcussum inp̃catum
fuisse homini continuã seuamq uin-¬
distam. Nam cum egressus fuisset
ad fontẽ unde aquã conuiuantibus
ministraret. eũ leo intuens int̾emit.
manũq ens qua cap̃ apłi leui ictu

Expanded text:
ergo unusquisque pie prudens illam caedem ergo unusquisque pie prudens illam caedem et hanc precem uidet profecto apertissime, amat. sic plane et apostolus non crudeliter, sed amabiliter tradidit hominem satanae in interitum carnis, ut spiritus saluus sit in die domini Iesu. tradidit et alios, ut discerent non blasphemare. legunt scripturas apocryphas Manichaei a nescio quibus sutoribus fabularum sub apostolorum nomine scriptas: quae suorum scriptorum temporibus in auctoritatem sanctae ecclesiae recipi mererentur, si sancti et docti homines, qui tunc in hac uita erant et examinare talia poterant, eos uera locutos esse cognoscerent. ibi tamen legunt apostolum Thomam, cum esset in quodam nuptiarum conuiuio peregrinus et prorsus incognitus, a quodam ministro palma percussum inprecatum fuisse homini continuam saeuamque uindictam. nam cum egressus fuisset ad fontem, unde aquam conuiuantibus ministraret, eum leo inruens interemit manumque eius, qua caput apostoli leui ictu
Abbreviated transcription (Latin):
cestam̃ti a peccatorib moriendo. do tam̃
uni utriq seruiert̃. ꝑ diuersa ⁊ congru¬
a tempora. docenti bona temporalia et
ise pȩtenda. ⁊ ꝓpter se contẽpnenda : mo¬
lestias temporales ⁊ ase posse imperari
iꝓpter se debere tolerari. Quid enĩ
trudele moyses aut mandauit aut fec̃
um cõmissũ sibi popłm sc̃ȩ telans et
iniuersũ d̾o subditũ cupiens. postea ꝗͣ
cognouit ad fabricandũ ⁊ colendũ ido¬
lum defluxisse. mentẽq impudicam pro¬
stituisse dȩmonib. in paucos eoꝵ uindi¬
cans gladio quos ds ipse quẽ offenderan
alto ⁊ secreto iudicio feriendos uoluisset
inferri. ⁊ in p̃senti salubrit̾ terruit. et
disciplinã posterum sanxit : Nam eũ
nulla crudelitate s magna dilectione
feisse quod fecit. quis non in uerbis
eius agnoscat. orantis ꝓpeccato eoꝵ &
dicentis. si dimittis illis peccatũ dimute:
sin aut̃ dele me delibro tuo: Conparanᷤ

Expanded text:
testamenti a peccatoribus moriendo, deo tamen testamenti a peccatoribus moriendo, deo tamen uni utrique seruierunt per diuersa et congrua tempora docenti bona temporalia et a se petenda et propter se contemnenda, molestias temporales et a se posse inperari et propter se debere tolerari. quid ergo crudele Moyses aut mandauit aut fecit, cum commissum sibi populum sancte zelans et uni uero deo subditum cupiens posteaquam cognouit ad fabricandum et colendum idolum defluxisse mentemque inpudicam prostituisse daemonibus, in paucos eorum uindicans gladio, quos deus ipse, quem offenderant, alto et secreto iudicio feriendos uoluisset inferri, et in praesenti salubriter terruit et disciplinam in posterum sanxit? nam eum nulla crudelitate, sed magna dilectione fecisse quod fecit, quis non in uerbis eius agnoscat orantis pro peccato eorum et dicentis: si dimittis illis peccatum, dimitte; sin autem, dele me de libro tuo? conparans
Abbreviated transcription (Latin):
ea quȩ peccata ñ essent nisi contra na¬
sturam
cent sic iudicentur ⁊ ordinentur: ne um¬
uersitatis naturã turbare uł turpare ꝑ¬
mittant᷑. meritoꝵ suoꝵ locis & conditio¬
nib deputata. Quȩ cum ita sint & cum
ꝑhoc secretum iudicioꝵ di motusq hu¬
manꝵ uoluntatũ eisdem ꝓsperitatibus
alii corrũpant᷑ alii temꝑanter utantur.
ieisdem ad uersitatib alii ꝓficiant. alu
deficiant. cumq ipsa humana motalisq
uica temptatio sit suꝑ terrã. quis homi¬
num nouit cui ꝓsit aut obsit inpace
regnare. uł seruire. uł uacare. uł mori
ibello. aut imꝑare. uł pugnare. uł uin¬
cere. uł occidi : cum hoc tam̃ constet. et
cui ꝓdest non nisi ꝑdiuinũ ꝓdẽẽ bene¬
ficium. et cui ob ÷ non nisi ꝑ diuinũ obẽẽ
uidicium: Quid gͦ insilimus intemera¬
rias rep̃hensiones. atq utinã hominũ
i non di: Seruierint dispensatores no
ui testam̃ti idemq ex positores ueteris

Expanded text:
ea, quae peccata non essent, nisi contra naea, quae peccata non essent, nisi contra naturam essent, sic iudicentur et ordinentur, ne uniuersitatis naturam turbare uel turpare permittantur, meritorum suorum locis et condicionibus deputata. quae cum ita sint et cum per hoc secretum iudiciorum dei motusque humanarum uoluntatum eisdem prosperitatibus alii corrumpantur, alii temperanter utantur, et eisdem aduersitatibus alii deficiant, alii proficiant, cumque ipsa humana mortalisque uita temptatio sit super terram: quis hominum nouit, cui prosit aut obsit in pace regnare uel seruire uel uacare uel mori, in bello autem imperare uel pugnare uel uincere uel occidi ? cum hoc tamen constet et cui prodest non nisi per diuinum prodesse beneficium et cui obest non nisi per diuinum obesse iudicium. Quid ergo insilimus in temerarias reprehensiones atque utinam hominum et non dei? seruierint dispenui testamenti idemque expositores ueteris
Abbreviated transcription (Latin):
scrutabilib iudicisdĩ apud quem ñ est
iniquitas. ꝓditum ÷ .N. nob̃ peccatum
adam. fideli eloquio di ⁊ qr in illo om̃s
moriunt᷑. & quia ꝑ illum peccatũ in tra¬
uit in hunc mundũ. ⁊ ꝑ peccatũ mors:
ueraciter seriptum ÷. ⁊ quia ex hac pęna
corpus corrũpitur ⁊ ad grauat anniã.
⁊ deprimit terrena habitatio sensum mul¬
ta cogitantẽ. uerissimũ nob̾q notissimũ
est. Et quia de hac iusta pęna ñ liberat.
nisi misericors gr̃a. certum ÷. Et hinc apb̃
gemebundus ex clamat. Infelix ego homo
quis me liberabit de corpore mortis huiꝰ:
distributio uidicantis ⁊ miserantis di cur
alius sic: alius autẽ sic occultis fit caust
iustis tam̃. Non tam̃ ideo nescimus ista
omnia uidicio aut miscdia dei fieri. lica
in abdito positis mensuris ⁊ numeris &
ponderib. quib omnia disponunt᷑ ado
creatore omniũquȩ naturalit̾ sunt. ne
auctore s ordinatore etiã peccatoꝵ. ill

Expanded text:
scrutabilibus iudiciis dei, apud quem non est scrutabilibus iudiciis dei, apud quem non est iniquitas. proditum est enim nobis peccatum Adam fideli eloquio dei; et quia in illo omnes moriuntur, et quia per illum peccatum intrauit in hunc mundum et per peccatum mors, ueraciter scriptum est. et quia ex hac poena corpus corrumpitur et adgrauat animam et deprimit terrena habitatio sensum multa cogitantem, uerissimum nobisque notissimum est, et quia de hac iusta poena non liberat nisi misericors gratia, certum est. et hinc apostolus gemebundus exclamat: infelix ego homo! quis me liberabit de corpore mortis huius? distributio iudicantis et miserantis dei, cur alius sic, alius autem sic, occultis fit causis, iustis tamen. non tamen ideo nescimus omnia ista iudicio aut misericordia dei fieri, licet in abdito positis mensuris et numeris et ponderibus, quibus omnia disponuntur a deo creatore omnium, quae naturaliter sunt, nec auctore, sed tamen ordinatore etiam peccatorum, ut
Abbreviated transcription (Latin):
sola iniquitas iure dñantur. cȩtera sunt
uł tributa naturarũ uł merita culpaꝵ
it aut̃ homo iniquus cũ ꝓpter se illas
diligit res. ꝓptͣ aliud assumendas. ⁊ pro¬
pter aliud appetit res ꝓpter se ipsas di¬
ligendas. Sic .ii. quantũ in ipso est per¬
turbat in se ordinem naturalem. quẽ lex
et̃na conseruari iubet. fit aut̃ homoui¬
stus cum ob aliud ñ appetit rebus uti. isi
ꝓpter qđ diuinitus in stiturȩ sunt. ipso
aut̃ dõ frui ꝓpter ipsum. seq ⁊ amico frur¬
in ipso do ꝓpter eundẽ ipsum dm̃. ꝓpter
dm̃ .i. amat amicũ: qui di amorẽ amat
in amico. Siue aut̃ iniquitas siue iusticia
nisi ẽẽt uoluntate. ñ ẽẽt in potestate.
orro si in potestate ñ eẽt: nullum p̃miũ.
nulla pęna iusta eẽt. Quod nemo sapit.
nͥ qui desipit. Ignorantia uͦ ⁊ in firmitas
ut uł nesciat homo qud uelle debeat.
uł non omne quod uoluerit possit: ex
occulto pęnarũ ordine uenit. ⁊ ex illis in¬

Expanded text:
sola iniquitas iure damnatur; cetera sunt sola iniquitas iure damnatur; cetera sunt uel tributa naturarum uel merita culparum. fit autem homo iniquus, cum propter se ipsas diligit res propter aliud adsumendas et propter aliud adpetit res propter se ipsas diligendas. sic enim, quantum in ipso est, perturbat in se ordinem naturalem, quem lex aeterna conseruari iubet. fit autem homo iustus, cum ob aliud non adpetit rebus uti, nisi propter quod diuinitus institutae sunt, ipso autem deo frui propter ipsum seque et amico in ipso deo propter eundem ipsum deum. propter deum enim amat amicum, qui dei amorem amat in amico. siue autem iniquitas siue iustitia, nisi esset in uoluntate, non esset in potestate. porro si in potestate non esset, nullum praemium, nulla poena iusta esset: quod nemo sapit, nisi qui desipit. ignorantia uero et infirmitas, ut uel nesciat homo, quid uelle debeat, uel non omne. quod uoluerit, possit, ex occulto poenarum ordine uenit et illis in
Abbreviated transcription (Latin):
eos uti noluisset. Uerũtam̃ ad illum cũ
ratione p̃cipere. ad istos aut̃ sine retrac¬
tatione p̃cepta facere ꝑtinebat.
alũnosa gͦ imperitia moyses rep̃hen¬
ditur qđ bella gesserit qui minus re¬
p̃hendi debuit si sua sponte gereret.
quã si do iubente ñ gereret. Ipsum uͦ
dm̃ qđ talia uisserit audĩre rep̃hendẽ.
uł dm̃ iustum ⁊ bonum talia iubere
potuisse ñ credere : hominis ÷ ut mi¬
tius loquar cogitare non ualentis diui¬
nȩ ꝓuidentiȩ ꝑcuncta summa atq ima
singula quȩq ordine siuȩ naturarũ siue
ieritoꝵ uł cedere. uł succedere. uł ma¬
nere. hominũ aut̃ rectam uoluntatẽ: di¬
uinȩ legi coniũgi : in ordinatã cupidita¬
tem: diuinȩ legis moderamine coherce¬
ri. ut nec bonus aliud ꝗͣ precipit᷑ uelit.
nec am plius malus quã ꝑmittit᷑ possit.
ita sane ut ñ inpune possit. qđ iniuste
uoluerit. Ac ꝑhoc iomnib quȩ hu¬
mana infirmitas horret aut timet

Expanded text:
eos uti no- • luisset. uerumtamen ad illum cum eos uti no- • luisset. uerumtamen ad illum cum ratione praecipere, ad istos autem sine retractatione praecepta facere pertinebat. Calumniosa ergo inperitia Moyses reprehenditur, quod bella gesserit, qui minus reprehendi debuit, si sua sponte gereret, quam si deo iubente non gereret; ipsum uero deum, quod talia iusserit, audere reprehendere uel deum iustum et bonum talia iubere potuisse non credere hominis est, ut mitius loquar, cogitare non ualentis diuinae prouidentiae per cuncta summa atque ima singula quaeque ordine siue naturarum siue meritorum uel cedere uel succedere uel manere; hominum autem rectam uoluntatem diuinae legi coniungi. inordinatam uero cupiditatem diuinae legis ordine coherceri, ut nec bonus aliud quam praecipitur uelit, nec malus amplius quam permittitur possit, ita sane, ut non inpune possit, quod iniuste uoluerit. ac per hoc in omnibus, quae humana infirmitas horret aut timet,
Abbreviated transcription (Latin):
non habet: tunicã uendat. ⁊ emat gla¬
diumn : lam ne intellegunt quẽadmo¬
dũ nulla inconuenientia p̃cipientis s
ratione dispensantis ꝓtempor diuersi¬
tate p̃cepta uł consilia ꝑmissa mutent᷑
Nam si dicunt certi misterii gr̃a hoc de
tollendo sacculo ⁊ pera ⁊ emendo gla¬
dio locutum fuisse. cur ñ ad mmitunt
gło cõmemorauimꝰ uerba tantũ dm̃
fuerunt. s et obtemperantiũ quoq dis¬
cipuloꝵ facta secuta sunt. Nam ⁊ tc̃
sine saculo & pera ierunt. & nichil eis
defuit. sicut eius in t̾rogatio et eor
responsio de clarauit. ⁊ nunc dixerut̃
ei cum de gladio emendo iussisset. ecce
sunt duo gladii hic. Et ille Rx. Susficit.
Hic et petrus armatus inuentus ẽ: cum
aurem ꝑsecutoris ab scidit. Ubi sponta¬
nea eiꝰ coherceret᷑ audatia. qr non ut
iussus fuerat ferrũ tollere. ita uissus
fuerat ⁊ ferire Latebat certe dñi uolun¬
tas cur arma portari p̃cepisset. quib

Expanded text:
 habet tunicam, uendat et emat gla habet tunicam, uendat et emat gladium? iamne intellegunt, quemadmodum nulla inconstantia praecipientis, sed ratione dispensantis pro temporum diuersitate praecepta uel consilia uel permissa mutentur? nam si dicunt certi mysterii gratia hoc de tollendo sacculo et pera et emendo gladio locutum fuisse, cur non admittunt angelio commemorauimus, uerba tantum domini fuerunt, sed et obtemperantium quoque discipulorum facta secuta sunt. nam et tunc sine sacculo et pera ierunt et nihil eis defuit, sicut eius interrogatio et eorum responsio declarauit. et nunc dixerunt ei, cum de gladio emendo iussisset: ecce hic duo gladii. et ille respondit: sufficit. hinc et Petrus armatus inuentus est, cum aurem persecutoris abscidit: ubi spontanea eius cohercetur audacia, quia non ut iussus fuerat ferrum tollere, ita iussus fuerat et ferire. latebat certe domini uoluntas, cur arma portari praecepisset, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
mis notissimisq docum̃tis. de quibus ñ¬
nulli iam scriptũ memoriȩ cõmendaruĩs.
illos fallerent uaticinia demonior hos
frmarent p̃dicta sc̃oꝵ. Di aut hoc mi¬
rum istis uanis uidet᷑ quod aliud tunc
ds p̃cepit dispensatorib ueteris testam̃ti.
ubi noui gr̃a uelabatur. aliud p̃dicato¬
rib noui testamenti. ubi ueteris obscuri¬
tas reuelabat᷑. ad tendant ipsum dnm̃
xp̃o mutantẽ que dixerat. ⁊ aliud di¬
centem. Quando misi uos inquit sine
sacculo & pera & calciam̃tis. numquid
aliquid defuit uobisAt illi dixeruii.
Nichil. Dixit gͦ eis. S nunc qui habet
sacculũ. tollat similit̃. & peram. Et qui
ñ habet: uendat tunicã suã & emat
gladium. Isti certe si ista diuersa in
testam̃tis singulis in uenirent uetere
& nouo. etiã hoc clamarent. duo sibi de¬
stam̃ta ẽẽ contraria. Quid gͦ ninc res¬
pondebunt. cum idem ipse dicit antea
misi uos sine sacculo & pera. ⁊ calciam̃¬

Expanded text:
mis notissimisque documentis, de quibus nonmis notissimisque documentis, de quibus nonnulli iam scriptum memoriae commendarunt, illos fallerent uaticinia daemoniorum, hos firmarent praedicta sanctorum. Si autem hoc mirum istis uanis uidetur, quod aliud tunc deus praecepit dispensatoribus ueteris testamenti, ubi noui gratia uelabatur, aliud praedicatoribus noui testamenti. ubi ueteris obscuritas reuelabatur, adtendant ipsum dominum Christum mutantem, quae dixerat, et aliud dicentem: quando misi uos, inquit, sine sacculo et pera et calciamentis, numquid aliquid defuit uobis? at illi dixerunt: nihil. dixit ergo eis: sed nunc qui habet sacculum, tollat similiter et peram; et qui non habet, uendat tunicam . suam et emat gladium. isti certe, si ista diuersa in testamentis singulis inuenirent, uetere et nouo, etiam hoc clamarent duo sibi testamenta esse contraria. quid ergo nunc respondebunt, cum idem ipse dicit: antea misi uos sine sacculo et pera et calciame
Abbreviated transcription (Latin):
uerunt hic gͦ patriarchȩ ⁊ ꝓpħe : ut ista
regna dm̃ dare. ⁊ auferre ostendetur: ñ
hic regnauer̃ apłi ⁊ martyres⁊ ut regnũ
celoꝵ desiderandũ potius panderetur.
lli reges bella gesserunt ut tales quoq
uictorias apareret di uoluntate prestari.
isti non resistendo in t̾fecti sunt. ut po¬
tiorem docerent ẽẽ fuictoriã: ꝑ fidem
ueritatis occidi. qͣmqͣm ⁊ illic ꝓpħȩ no¬
uerant mori ꝑ ueritate. sicut ipse dñs
dicit. A sanguine abel iusti usq ad
sanguine zacariȩ. Et id postea quam
cepit impleri quod sub figura salomo¬
nis qui latine int̾pretatur pacificus
de dño xp̃o: ipse est .ni. pax nr̃a in psal¬
mo ꝓpẽtatũ ẽ. ⁊ ad orabunt eum om̃s
reges t̾rȩ omnes gentes seruient ei.
p̃iani quoq imꝑatores plenã geren-¬
tes fidutiam pictatis. in xp̃o de inimi¬
as sacrilegis qui spem suã in sacram̃tis
idoloꝵ demomoꝵq posuerant glorio¬
sissimã uictoriã ꝑceperunt. cum aꝑtissi¬

Expanded text:
uerunt hic ergo patriarchae et prophetae, ut ista regna deum dare et auferre ostenderetur, non hic regnauerunt apostoli et martyres, ut regnum caelorum desiderandum potius panderetur. illi regia bella gesserunt, ut tales quoque uictorias adpareret dei uoluntate praestari, isti non resistendo interfecti sunt, ut potiorem esse docerent uictoriam pro fide ueritatis occidi. quamquam et illic prophetae nouerant mori pro ueritate, sicut ipse dominus dicit: a sanguine Abel usque ad sanguinem Zachariae, et id posteaquam coepit inpleri. quod sub figura Salomonis — qui latine interpretatur "pacificuspsalmo prophetatum est: et adorabunt eum omnes reges terrae, omnes gentes seruient illi, christiani quoque imperatores plenam gerentes fiduciam pietatis in Christo de inimicis sacrilegis, qui spem suam in sacramentis idolorum daemonumque posuerant, gloriosissimam uictoriam perceperunt. cum apertissi
Abbreviated transcription (Latin):
sit. ut quid ⁊ potũ hunc popło dedit a
Ouem ñ excitet factum hoc ad inqui¬
rendã ⁊ intellegendã ꝓpheticam sig¬
nificationẽ: Occurrat gͦ iam inten-¬
tis mentib tamꝗͣ diaboli corpus in ui¬
tulo .i. homines in omnib gentib :
quib ad hȩc sacrilegia caput hoc est au¬
ctor ẽ. diabolus. aureum ꝓpt̃ea quia i¬
dentur idolatriȩ ritus uelut a sapieno¬
b instituti. De quib dicit apłs. Qm̃ cũ
cognouissent dm̃ ñ sicut dm̃ głificars
aut gr̃as egerunt. s euanuer̃ in cogio

Expanded text:
sit, ut quid et potum hoc populo dedit? sit, ut quid et potum hoc populo dedit? quem non excitet factum hoc ad inquirendam et intellegendam propheticam significationem ? occurrat ergo iam intentis mentibus tamquam diaboli corpus in uitulo, id est homines in omnibus gentibus, quibus ad haec sacrilegia caput, hoc est auctor, est diabolus, aureum propterea, quia uidentur idolatriae ritus uelut a sapientibus instituti. de quibus dicit apostolus: quoniam cognoscentes deum non sicut deum glorificauerunt aut gratias egerunt, sed euanuerunt in
Abbreviated transcription (Latin):
uł quisꝗͣ alius imꝑitoꝵ aut impioꝵ
putarent. N unc aut̃ quid &̃ ꝓpħetiȩ
significationis habuerit requirendum
ẽ quod ex eis multos qui sibi ab sente
illo idolum fabricauer̃ sine ulla cuius¬
quã necessitudinis distinctione uissit
interimi. facile ẽ. ut incellegatur occi¬
sione hominũ illoꝵ int̾emptionẽ sig¬
nificare uicioꝵ talium. qualib illi ad
eandẽ idolatriam defluperunt. In ta¬
lia quippe uicia sȩuire nos uibet psal¬
mus cũ dicit. Irascimini ⁊ nolite pec¬
care. Intalia uicia seiure nos iubet
lit quod prius fecit. ut ipsum uitu¬
lum igne cõbureret. minutatĩ con¬
cideret. in aquã spargeret ⁊ potum
popło daret maiorẽ intentionẽ ꝑscru¬
tandȩ significationis in quirit. Si eni
quia in dignos eos quib eas legeret
iudicauit. Si deniq ut ab eis ille ui¬
tulus penitꝰ aboleretur incendit eũ
contriuit. in aqua sparsit. atq sub mer¬

Expanded text:
uel quisquam alius inperitorum aut inpiorum uel quisquam alius inperitorum aut inpiorum putaret. nunc autem quid etiam propheticae significationis habuerit, requirendum est, quod ex eis multos, qui sibi absente ipso idolum fabricauerunt, sine ulla cuiusquam necessitudinis distinctione iussit interimi. facile est, ut intellegatur hominum illorum interemptionem significare uitiorum talium, qualibus illi ad eandem idolatriam defluxerunt. in talia quippe uitia saeuire nos iubet psalmus, cum dicit: irascimini et nolite peccare. in talia uitia saeuire nos iubet lit, quod prius fecit, ut ipsum uitulum igne conbureret minutatim concideret et in aquam spargeret et potum populo daret, maiorem intentionem perscrutandae significationis inquirit. si enim quia indignos eos, quibus eas legeret, iudicauit, si denique, ut ab eis ille uitulus penitus aboleretur, incendit eum, contriuit, in aqua sparsit atque submer
Abbreviated transcription (Latin):
dđi. ut simul de hoc scło tamꝗͣ de egỹp¬
to liberent᷑. siue hoc gͦ siue illud siue
aliquid aliud in de fuerit figuratũ:
certum tam̃ is ÷ qui has litteras pie
legunt non frustra neq sine p̃nuntia¬
tione futuroꝵ ẽe illa iussa facta con¬
scripta. Iam porro de bellis quȩ ꝑ moy¬
sen gesta sunt: nimis longũ ÷ õmina
ꝑ tractare. Datis gͦ sit quod de illo bel¬
lo gesto cum amalech iam suꝑius in ħ
ipso oꝑe quo fausto respondeo quid
ic tinere exposui. Nunc illud uideamꝰ
in quo crudelitatis uiciũ solent obicere
moysi. uł inimici harũ litteraꝵ uł ex¬
ꝑtes om̃iũ litteraꝵ: quod quidẽ faustꝰ
ñ expresse posuit cũ diceret. crudelia
multa ⁊ mandarit ⁊ fecerit. d q noui
quod marime & inuidiose iactare con¬
sueuer ideo ipse hoc cõmemoraui suꝑiꝰt
de fendi. ne quicꝗͣ in eo facto ẽẽ crimini
uł ipsi manichȩi qui corrigi uellent.

Expanded text:
dei, ut simul de hoc saeculo tamquam de Aegypdei, ut simul de hoc saeculo tamquam de Aegypto liberentur: siue hoc ergo siue illud siue aliquid aliud hinc fuerit figuratum, certum est tamen eis, qui has litteras pie legunt, non frustra neque sine praenuntiatione futurorum esse illa iussa, facta, conscripta. Iam porro de bellis, quae per Moysen gesta sunt, nimis longum est omnia pertractare. satis ergo sit, quod de illo bello gesto cum Amalech iam superius in hoc ipso opere. quo Fausto respondeo, quantineret, exposui. nunc illud uideamus, in quo crudelitatis uitium solent obicere Moysi uel inimici harum litterarum uel expertes omnium litterarum: quod quidem Faustus non expresse posuit, cum diceret, quod crudelia multa et mandarit et fecerit. sed quia noui, quid maxime et inuidiose iactare consueuerint, ideo ipse hoc commemoraui superiusque defendi. ne quicquam in eo facto esse criminis uel ipsi Manichaei. qui corrigi uellent,
Abbreviated transcription (Latin):
uiriosum nob̃ in hac ꝑegrinatione dia-¬
bolum. a dño xp̃o nob defensis occidi.
duero in arena obruit int̾emptũ : ma¬
lifestum ÷ eius iam morticinã p̃sentiã
leis latere qui ñ habent stabile fun¬
dam̃tum. unde ȩccłam dñs suꝑ petram
edificauit. ⁊ eos qui audiunt uerbũ eius
⁊ faciunt comparat prudenti uiro qͥ
edificauit domũ suã suꝑpetrã. ne
tẽptationib cędat ⁊ corruat: illos aut̃
qui audiunt ⁊ñ faciunt: cõparat stulto
edificanti suꝑ arenã. cuius temptata do¬
mus riuna fit magna. Qđ uͦ expolia
iam: quibꝰdam libris quos de doctrina
xp̃iana p̃notaui quantũ mͥ tunc oc¬
currit me recolo posuisse ⁊ qͦd auro ar
dam doctrinȩ que in ipsa consuetudine
gentiũ ñ in utili studio discantur s siue
hoc significet siuȩ illud quod exipsis
gentib anime p̃ciose tamꝗͣ uasa aurea
⁊ argenta cũ suis utiq corporib quod
uestes significant: ad iungunt se poło

Expanded text:
iuriosum nobis in hac peregrinatione diaiuriosum nobis in hac peregrinatione diabolum a domino Christo nobis defensis occidi. quod uero in arena obruit interemptum, manifestum est eius iam morticinam praesentiam in eis latere, qui non habent stabile fundamentum. unde ecclesiam dominus super petram aedificat et eos, qui audiunt uerbum eius et faciunt, conparat prudenti uiro, qui aedificat domum suam super petram, ne temptationibus cedat et corruat; illos autem, qui audiunt et non faciunt, conparat stulto aedificanti super arenam, cuius temptata domus rujam in quibusdam libris, quos de Doctrina Christiana praenotavi, quantum mihi tunc occurrit, me recolo posuisse : quod auro etdam doctrinae, quae in ipsa consuetudine Gentium non inutili studio discantur. hoc significet siue illud, quod ex ipsis gentibus animae pretiosae tamquam uasa aurea et argentea cum suis utique corporibus — quod uestes significant — adiungunt se populo
Abbreviated transcription (Latin):
ifiuoi urł ꝓgentib. ⁊ congꝰ gabuntur
inquid filii iudȩ ⁊ filii isrł pariter: et
ponent sibimet capud unũ. ⁊ ascen¬
dent de tra. Huic itaq ꝓphetiȩ tam ma¬
nifeste ipso rerũ effectu declarate quis¬
quis contͣ dicit: non solum ꝓpheticis ue¬
tum etiã apłicis literis nec solum quibꝰ¬
libet litteris uerũ etiã reb impletis ⁊ cda¬
rissima luce ꝑfusis impudentissime con¬
tradicit. Aliquid gͦ fortassis diligentio¬
ris requirebat intentionis iudȩ factum.
ut hȩc fornicaria quȩ significat ȩccłam
de gentiliũ suꝑstitionũ ꝓstitutione col¬
lectam. in habitu mulieris illius quȩ tha-¬
mar appellata. ẽ. posset agnosci: hic aut̃
cum ipsa scriptura se aperiat cũq apło¬
sũ consonantib litteris in lustret᷑: quid
hic ulterius immoram᷑ ac ñ iam uidemꝰ
qͥd restat de famulo di moyse: quid etiã
ipsa significent quȩ faustus obiecit:
Uod .i. frẽm defendens occidit egyp¬
tium: cui uis facillime occurrit. in¬

Expanded text:
Israhel pro gentibus, et congregabuntur, inquit. filii Iudae et filii Israhel pariter et ponent sibimet caput unum et ascendent de terra. huic itaque prophetiae tam mani- . feste ipso rerum effectu declaratae quisquis contradicit, non solum propheticis, uerum etiam apostolicis litteris nec solum quibuslibet litteris, uerum etiam rebus impletis et clarissima luce perfusis inpudentissime contradicit. aliquid ergo fortassis diligentioris requirebat intentionis Iudae factum, ut haec fornicaria, quae significat ecclesiam de gentilium superstitionum prostitutione collectam in habitu mulieris illius, quae Thamar appellata est, posset agnosci; hic autem cum ipsa scriptura se aperiat cumque apostolorum consonantibus litteris inlustretur, quid hic ulterius inmoramur ac non iam uidemus, quod restat de famulo dei Moyse, quid etiam ipsa significent, quae Faustus obiecit? Quod enim fratrem defendens occidit Aegyptium, cuiuis facillime occurrit in
Abbreviated transcription (Latin):
loco ubi dictum ÷. eis ñ popłs meus ues
ibi uocabunt᷑ filiidi uiui. Hoc gͦ de
gentib ꝓphetatũ: paulus ostendit.
Unde ⁊petrus scribens ad gentes ꝓpħa
quidẽ ipso ñ nominato ꝓphetiam tam̃
eius uerbis suis inserit dicens. Uos aut̃
tietis qui de tenebris uos uocauit mil¬
lud ad mirabile nom̃ suum. Qaliqũ
quando  misertus ẽ : nunc aut̃ miseit¬

Expanded text:
n populus meus uos, ibi uocabuntur filii dei uiui. hoc ergo de gentibus prophetatum Paulus ostendit. unde et Petrus scribens ad gentes propheta quidem ipso non nominato prophetiam tamen eius uerbis suis inserit dicens: uos autemtietis, qui de tenebris uos uocauit in illud admirabile lumen suum: qui aliquando iquando non misertus est. nunc autem mise
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ heredes. S qm̃ ⁊ de illa uidȩa mi¬
m di credider̃ ⁊ credicuri s̃: nam inde e¬
ad galathas dicit. Eram aut̃ ignotus
et lapidem angularem in psalmis appel¬
latum dm sic interp̃tatatur quod duoᷤ
parietes in seipso conunxerit circũci¬
sionis uidelicet ⁊ p̃pucii. ut duos condet
inse: in unũ noeum hominẽ faciens pa¬
cem.: ⁊ cõmutaret utrosq in uno corpore
deo ꝑcrucem int̾ficiens inimicicias in
semetipso. ⁊ ueniens eugłizaret pacem
nis qui longe. & his qui ꝓpe. ipse. ẽ. enĩ¬

Expanded text:
nem heredes. sed quoniam et de illa Iudaea multi crediderunt et credituri sunt — nam inde ead Galatas dicit: eram autem ignotuset lapidem angularem in psalmis appellatum dominum sic interpretatur. quod duos parietes in se ipso coniunxerit, circumcisionis uidelicet et praeputii, ut duos conderet in se unum nouum hominem, faciens pacem, et conmutaret utrosque in uno corpore deo, per crucem interficiens inimicitias in semet ipso, et ueniens euangelizaret pacem his, qui longe, et his, qui prope, id e
Abbreviated transcription (Latin):
głe cupiditatẽ. tam̃ his auditis fideles nis¬
cerent᷑. non ex eoꝵ in uida cupiditate qu
se uolebant uł ȩquari uł anteponi apla
retur bonum. sicut fieri potest ut hono
ad concubitũ ingrediat᷑ uoluntate gene¬
randi.s luxuriandi libidine rapiatur et
tam̃ nascatur homo. bonũ cłi opus defecus¬
ditate semnũ. ñ de cupitudine uitioꝵ. die¬

Expanded text:
gloriae cupiditatem, tamen his auditis fideles nasgloriae cupiditatem, tamen his auditis fideles nascerentur, non ex eorum inuida cupiditate, qua se uolebant uel aequari uel anteponi apostraretur bonum; sicut fieri potest, ut homo ad concubitum non ingrediatur uoluntate generandi, sed luxuriandi libidine rapiatur et tamen nascatur homo. bonum dei opus de fecunditate seminum, non de turpitudine uitiorum. sic