comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
patrem. nisi ꝑ me. Duorũ cognitionem
esse quȩ saluet: idem ipse manifestat di¬
cens. Hȩc est autem uita ȩterna. ut cognos¬
cant te solum uiuum & uerum dm̃: & quẽ
misisti iħm xp̃m. Cum ergo ipsius xp̃i
contestatione & predicatione pater ante
cognoscendus sit qui misit. tunc deinde
xp̃s qui missus est. nec possit esse spes sa¬
lutis nisi duob simul cognitis: quomodo
nunc incognito immo & blasphemato
cuntur. peccatorũ remissam consecuti iudi¬
ysi antiquissimum baptisma fuerant adep¬
ti. in nomine quoq: iħu xp̃i erant baptitan¬
di: scd̾m qd̃ in actis apłorum petrus ad eos
loquitur & dicit. Penitemini & baptiretur
unusquisq ur̃m in nomine dñ iħu xp̃i:¬
s ĩ remissionẽ pcc̃oꝵ ⁊ accipieti doniũ sp̃ẽ sc̃i. Ub̾m
sꝓmissio & filiis ur̃is: & omnib deinceps
pater omitteretur : sed ut patrifilius qͦq
nem a dño apłi ad gentes mittuntur: in
gentiles iubentur. Quomodo ergo qͥdam

Expanded text:
patrem nisi per me. duorum autem cognitionem patrem nisi per me. duorum autem cognitionem esse quae saluet idem ipse manifestat dicens: haec est uita aeterna ut cognoscant te solum et uerum Deum et quem misiraedicatione et contestatione Pater ante cognoscendus sit, qui misit, tunc deinde Christus, qui missus est, nec possit esse spes salutis nisi duobus simul cognitis, quomodo non cognito immo et blasphemato cuntur, peccatorum remissam consecuti judiysi antiquissimum baptisma fuerant adepti, in nomine quoque Jesu Christi erant baptizandi, secundum quod in Actis Apostolorum Petrus ad eos loquitur et dicit: Poenitemini, et baptizetur unusquisque vestrum in nomine Domini Jesu Christi in remissionem pmissio et filiis vestris et omnibus deinceps Pater omitteretur, sed ut Patri quoque Filinem a Domino Apostoli ad gentes mittuntur, in gentiles jubentur. Quomodo ergo quidam
Abbreviated transcription (Latin):
opponat: ut dicat in nomine iħu xp̃i
ubicunq & quomodocimq sunt bapti¬
zati grãm baptismi consecut sunt: qͣn¬
do ip̃se xp̃s loquatur & dicat. non omnns
ne quis a pseudo ꝓpħis & pseudo. xp̃is in
noĩe suo facile fallat᷑. multi inquit ueni¬
ent in nomine meo dicentes. ego sumxp̃s
& multos fallent:& postea addidit dicens:
uos autem cauete. ecce predixi uob̾ omma.
Unde apparet ñ ea statim suscipienda. &
assumenda quȩ iactantur in nomine xp̃i:
men insinuatur ad remissionẽ peccatorũ:
non ita ẽ. quasi aut sine patre. aut con¬
tra patrem ꝓdesse cuiquam solus filius
possit. sed ut iudeis qui iactabant se pa¬
trem habere ostenderetur. qd̃ pater illis
nichil ꝓfururus esset nisi infilium crede¬
rent. quem ille misisset. Nam qui dm̃cre¬
atorem patrem sciebant: filium quoq
xp̃m scire debebant: ne sibi blandirent᷑¬
& plauderent de solo patre sine filii eius
agnitione qui a&e dicebat. Nemo uenit ad

Expanded text:
opponat ut dicat: \'in nomine Iesu Christi opponat ut dicat: \'in nomine Iesu Christi ubicumque et quomodocumque baptizati gratiam baptismi sunt consecuti\', quando ipse Christus loquatur et dicat: non omnis ne quis a pseudoprophetis et pseudochristis in nomine suo facile fallatur. multi, inquit, uenient in nomine meo dicentes: ego sum Christus, et multos fallent, et postea addidit dicens: uos autem cauete. ecce praedixi uobis omnia. unde apparet non ea statim suscipienda et adsumenda quae iactantur in Christi nominmen insinuatur ad remissionem peccatorum, non ita est quasi aut sine patre aut contra patrem prodesse cuiquam solus filius possit, sed ut Iudaeis qui iactitabant se patrem habere ostenderetur quod nihil eis pater profuturus esset, nisi in filium crederent quem ille misisset — nam qui Deum creatorem patrem sciebant, filium. quoque Christum scire debebant —, nec sibi blandirentur et plauderent de solo patre sine filii eius agnitione, qui et dicebat: nemo uenit ad
Abbreviated transcription (Latin):
& detestari hereticoꝵ sacrilegam pͣuitatẽ.
Nam cum dicant sermonẽ eorum ut can¬
crum serpere:quomodo poteste is sermo
dare remissam peccatorum:qui ut cancer
serpit ad aures audientium: E cum dicat
nullam participationẽ esse iusticiȩ & iniqͥ¬
tati: nullam communionẽ luci & tenebris::
quomodo possunt aut tenebrȩ illuminare
aut iniquitas iustificare: Et cum dicant
de deo eos ñ esse. sed esse de antixp̃i sp̃u: qͦ
modo gerunt sp̃ualia & diuina qui sint
hostes xp̃i: & quorum pectora obsederit
sp̃s antixp̃i: Quare si relictis humanȩ cõ¬
tentionis errorib ad ȩuangelicam aucto¬
ritatẽ. atq ad apłicam traditionẽ since¬
ra & uera as religiosa fide reuertamu:. in¬
telligimus nichil eis ad gr̃am ȩccłasticã
& salutarẽ licere: qui spargentes atq im¬
sarii.ab apłis eius antixp̃i nominentur.
Non ẽ autem qͦd aliquis ad circunueni¬
endam xp̃i sanam ueritatẽ. xp̃i nomen

Expanded text:
t detestari haereticorum sacrilegam prauitatem. t detestari haereticorum sacrilegam prauitatem. nam cum dicant sermonem eorum ut cancer serpere, quomodo potest is sermo dare remissam peccatorum qui ut cancer serpit ad aures audientium? et cum dicant nullam participationem esse iustitiae et iniquitati, nullam communionem lumini et tenebris, quomodo possunt aut tenebrae inluminare aut iniquitas iustificare? et cum dicant de Deo eos non esse, sed esse de antichristi spiritu, quomodo gerunt spiritalia et diuina et qui sint hostes Dei et quorum pectora opsederit spiritus antichristi? quare si relictis humanae contentionis erroribus ad euangelicam auctoritatem adque ad apostolicam traditionem sincera et religiosa fide reuertamur, intellegimus nihil eis ad gratiam ecclesiasticam et salutarem licere qui spargentes adque insarii, ab apostolis eius antichristi nominentur. Non est autem quod aliquis ad circumueniendam christianam ueritatem Christi nomen
Abbreviated transcription (Latin):
trepide locutos: quosdam uero in inuidiam
& dissensionẽ uersatos: quosdam seruasse cir¬
ca se beniuolam caritatẽ : aliquos uero habu¬
isse maliuolam dissensionẽ: se tamen omnia¬
patienter sustinere: dum modo siue in ueri¬
tate. siue ꝑ occasionẽ nomen xp̃i quod pau¬
lus predicabat ad plurimorum noticiam
seminatio loquentium predicatione crebres¬
ceret. Porro aliud est eos qui intus in ȩccła
sunt de nomine. xp̃i loqui: aliud eos qui
foris sunt & contra eccłam faciunt in nomi¬
ne xp̃i baptirare.Quare qui hereticis pa¬
trocinant᷑. non id ꝓferat quod paulus de
fr̃ib posuit: sed ostendat si heretico aliqͥd
concedendum putauit. aut si fidem & bap¬
tisma eorum ꝓbauit: aut si ꝑfidos & blas¬
phemos remissionẽ peccatoꝵ acciꝑe extra
eccłam posse constituit. Sĩ autem quid apłi
de hereticis senserint consideremus: inue¬
niemus eos in omnib eplis suis execrari

Expanded text:
trepide locutos, quosdam uero in inuidia trepide locutos, quosdam uero in inuidia et dissensione uersatos, quosdam seruasse circa se beniuolam caritatem, aliquos uero habuisse maliuolam dissensionem, se tamen patienter omnia sustinere, dummodo siue in ueritate siue per occasionem nomen Christi quod Paulus praedicabat ad plurimorum notitiam seminatio loquentium praedicatione crebresceret. porro aliud est eos qui intus in ecclesia sunt de nomine Christi loqui aliud est eos qui foris sunt et contra ecclesiam faciunt in nomine Christi baptizare. quare qui haereticis patrocinatur non id proferat quod Paulus de fratribus posuit, scd ostendat, si haeretico aliquid concedendum putauit aut si fidem et baptisma eorum probauit aut si perfidos et blasphemos remissionem peccatorum accipere extra ecclesiam posse constituit. Si autem quid apostoli de haereticis senserint consideremus, inueniemus eos in omnibus epistulis suis execrari
Abbreviated transcription (Latin):
tione suꝑetur. Nec quisqͣm dicat. quod ac-¬
cepimus ab apłis hoc sequimur: quando
apłi non nisi unam ȩcclam tradiderunt.
ce baptisma unum. qđ non nisi mneadem
ȩccła sit constitutum: & neminẽ inueni-¬
amus ab apłis cum apud hereticos baptrra¬
tus esset. ĩ eod̃ baptismate admissum esse et
communicasse: quasi uideant᷑ apłi baptisma
hereticorum ꝓbasse. Quod enim quidam di¬
cunt. quasi ad hereticorum suffragium ꝑti¬
neat. quod dixerat apłs paulus. uerumtam̃¬
omnimodo siue ꝑ occasionẽ. siue ꝑueritatẽ
plaudunt. nichil posse ꝓficere. Neq enim de
hereticis aut de eorum baptismo loquebat᷑
in epła sua paulus: ut aliquid quod ad hanc
rem ꝑtineat. posuisse ostendatur. Loquebat᷑
de fr̃ib siue inordinate. siue contra ȩccłasticã
disciplinam ambulantib. siue ȩuangelicam
ueritatẽ de dei timore seruantib: e quosdam
ex eis posuit uerbum dei constanter atq in¬

Expanded text:
tione superetur. nec quisquam dicat, quod actione superetur. nec quisquam dicat, quod accApostoli non nisi unam Ecclesiam tradiderunt et Baptisma unum, quod non nisi in eadem Ecclesia sit constitutum, et neminem inveniamus ab Apostolis, cum apud haereticos baptizatus esset, in eodem baptismo admissum esse et communicasse, ut videantur Apostoli baptisma haereticorum probasse. XIV. Quod enim quidam dicunt, quasi ad haereticorum suffragium pertineat quod dixerit aposomni modo, siue per occasionem siue per ueritatem plaudunt nihil posse proficere. neque enim de haereticis ant de eorum baptismo loquebatur in epistula sua Paulus, ut aliqrem pertineat posuisse ostendatur. Loquebatur de fratribus sive inordinate et contra ecclesiasticam disciplinam ambulantibus, sive evangelicam veritatem de Dei timore servantibus. Et quosdam ex eis posuit verbum Dei constanter atq
Abbreviated transcription (Latin):
ad spem uitȩ ȩt̾nȩ. salutaris ingressio: &
purificandis dei seruis diuina dignatio.
Nam si baptitari quis apud hereticos po¬
tuit: utiq & remissam peccatoꝵ consequi
non potuit ⁊ quia in eum non credidit. Si
xp̃i: nec huius fieri potuit templum. qui
aut filii aut patris inimicus est: Prom¬
de frustra quidam qui ratione uincuntur
consuetudinẽ nob̃ opponunt: quasi con-¬
suetudo maior sit ueritate: aut ñ id sit. in
sp̃ualib sequendum qd̃ melius fuerit a
sp̃u scõ reuelatum. Ignosci enim potest sĩ¬
pliciter erranti:sicut de seipso dicit bea
tus paulus. Qui primo inquit fui blas-¬
phemus & ꝑsecutor & iniuriosus: sed mi-¬
sericordiã consecutus sum: qͥa ignorans
feci. Post inspirationẽ uero & reuelatio¬
nem factam.qui in eo quod errauerat per¬
seuerat prudens ae sciens: sine uenia ig¬
norantiȩ peccat. Presumptione enim at¬
q obstinatione quadam nititur: cumra¬

Expanded text:
ad spem uitae aeternae salutaris ingressio et ad spem uitae aeternae salutaris ingressio et purificandis ac uiuificandis Dei seruis diuina dignatio. nam si baptizari quis apud haereticos potuit, utique et remissam peccatorum consequi non potuit, qui in eum non credidit. si Christi, nec huius fieri potest templum qui naut filii aut patris inimicus est? Proinde frustra quidam qui ratione uincuntur consuetudinem nobis opponunt, quasi consuetudo maior sit ueritate aut non id sit in spiritalibus sequendum quod in melius fuerit a sancto spiritu reuelatum. ignosci enim potest simpliciter erranti, sicut de se ipso dicit beatus apostolus Paulus: qui primo, inquit, fui blasphemus et persecutor et iniuriosus, sed I misericordiam merui, quia ignorans feci. post inspirationem uero et reuelationem factam, qui in eo quod errauerat perseuerat prudens et sciens, sine uenia ignorantiae peccat. praesumptione enim adque obstinatione quadam nititur, cum ra
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ uitalis omnino non ẽ. an ad ȩccłam
quȩ una ẽ. & suꝑ unum qui & claues eiꝰ
accepit dñi uoce fundata ẽ:Hec ẽ una
que tenet & possidet omnẽ sponsi sui
& dñi potestatẽ. in hac presidemꝰ ꝓ ho¬
nore eius atq unitate pugnamus: hu¬
ius ce głam pariter &e gr̃am fideli de¬
uotione defendimus. Nos diuino ꝑmis¬
su rigamus sitientẽ deipopłm: nos
custodimus dei t̃minos uitaliũ fonti¬
um. Si possessionis nr̃ȩ ius tenemus:si
sacramentũ unitatis agnoscimus: eur
preuaricatores ueritatis.cur ꝓditores
unitatis cxistimus :Aqua eccłiȩ fidelis
stituti sunt heretici: possunt &e baptis¬
mo eius & cȩteris salutarib bonis uti.
Si autem in ȩccła non sunt immo & con¬
tra ȩccłam faciunt: qͦmͦ baptitare bap¬
tismo ȩccłȩ possunt: Neq enim parua
res hereticis & modica conceditur: qͣndo
a nob̾ baptisma eorum in acceptũ refert᷑.
cum inde incipiat omnis fidei origo. &

Expanded text:
quae uitalis omnino non est, an ad ecclesiam quae uitalis omnino non est, an ad ecclesiam quae una est et super unum qui et claues eius accepit Domini uoce fundata est ? haec est una quae tenet et possidet omnem sponsi sui et domini potestatem. in hac praesidemus, pro honore eius adque unitate pugnamus, huius et gratiam pariter et gloriam fideli deuotione defendimus. nos diuino permissu rigamus sitientem Dei populum, nos custodimus terminos uitalium fontium. si possessionis nostrae ius tenemus, si sacramentum unitatis agnoscimus, cur praeuaricatores ueritatis, cur proditores unitatis existimus? aqua ecclesiae fidelistituti sunt haeretici, possunt et baptismo eius et ceteris salutaribus bonis uti. si autem in ecclesia non sunt, immo et contra ecclesiam faciunt, quomodo baptizare baptismo ecclesiae possunt? Neque enim parua res haereticis et modica conceditor, quando a nobis baptisma eorum in acceptum refertur, cum inde incipiat omnis fidei origo et
Abbreviated transcription (Latin):
zelo finces placuit: ⁊ dm̃ ꝓm̾itꝰ ĩdignatis itã ppło
pcunte leniũ Qͥd adulĩa ⁊ aliena: diuine unitatꝰ
ĩi mica in acceptum referimus: qui non
nisi unum xp̃m & unam eiꝰ ȩccłam no¬
uimus : Eccła paradisi instar expri¬
mens.arbores frugiferas intra muros
suos intus inclusit: ex quib quȩ ñunc
facit fructum bonum excidetur. & in
ignem mittetur. Has arbores rigat qͣ¬
tuor fluminib id est ȩuangeliis quatu¬
or: quib baptismi gr̃am salutaris ex
cȩlesti inundatione largitur Nunquid
de ȩccłȩ fontib rigari potest qui in ȩccła
nonest: Nunquid paradisi potus salu¬
bris & salutaris imꝑtiri cuiqm potest:
qui ꝑuersus. & asemet ipso damnatus.
&e extra paradisi fontes religatus aruit:
ie ȩt̃nȩ sitis siccitate defecit: Clamat dñs.
ut qui sitit ueniat &s bibat de flumini¬
b aquȩ uiuȩ quȩ de eius uentre fluxe¬
runt. Quo uenturus est qui sitit: utrũ¬
ne ad hereticos. ubi fons & fluuius a¬

Expanded text:
es placuit et Deum promeritus indignantis iram populo pereunte leniuit. quid adultera et aliena et diuinae unitatis inimica in acceptum referimus, qui non nisi unum Christum et unam eius ecclesiam nouimus? ecclesia paradisi instar exprimens arbores frugiferas intra muros suos intus inclusit, ex quibus quae non facit fructum bonum exciditur et in ignem mittitur. has arbores rigat quattuor fluminibus id est euangeliis quattuor, quibus baptismi gratiam salutari et caelesti inundatione largitur. numquid de ecclesiae fontibus rigare potest qui intus in ecclesia non est? numquid paradisi potus salubres et salutares inpertire cuiquam potest qui peruersus et a semet ipso damnatus et extra paradisi fontes relegatus aruit et aeternae sitis siccitate defecit? Clamat Dominus ut qui sitit ueniat et bibat de fluminibus aquae uiuae, quae de eius uentre fluxerunt. quo uenturus est qui sitit, utrumne ad haereticos ubi fons et fluuius a
Abbreviated transcription (Latin):
bat: sed tantummͦ id qd̃ deerat a petro
& ioħe factum est:ut orone ꝓeis habi¬
ta & manu imposita. inuocaret᷑ & infun¬
deretur suꝑ eos sp̃s sc̃s. Quod nunc qͦq
apud nos geritur: ut qui in ȩccla bap¬
tizantur prepositis ȩccłiȩ offerant᷑: & ꝑ
nr̃am orationẽ. ae manus impositionem

Expanded text:
bat, sed tantummodo quod deerat, id a Petro bat, sed tantummodo quod deerat, id a Petro et Joanne factum est, ut oratione pro eis habita, et manu imposita invocaretur et infunderetur super eos Spiritus sanctus. Quod nunc quoque apud nos geritur, ut qui in Ecclesia baptizantur, praepositis Ecclesiae offerantur, et per nostram orationem ac manus impositionem
Abbreviated transcription (Latin):
licentiã sibi usurpare conati sunt: non
tamen qd̃ illicite ausi sunt impune fe¬
cerunt. E filii aaron qui alienũ ignẽ
altari imposuerunt: in conspectu dm̃
suppliciũ manet eos qui alienã aquã
baptismo inferunt falso: ut diuina
censura ulciscatur. & uindicet. id hereti¬
cos contra ȩccłam facere: quod non nisi
soli liceat eccłȩ. Quod autem dicunt qͥdã
eos qui insamaria baptirati fuerant.
aduenientib apłis. petro & ioħe. tantũ
suꝑ eos manũ impositam esse. ut accipe¬
rent sp̃m sc̃m rebaptiratos tamen eos¬
sentem causam uidemus ommino non ꝑ¬
tinere. Illi enim qui in samaria credede¬
rant fide uera crediderant: & intus in
ȩccłia quȩ una ẽ & cui soli gr̃am baptis¬
mi dare & peccata soluere ꝑmissum ẽ
a philippo diacono quẽ idem apostoli
miserant baptizati erant. E iccirco qͥa
legitimũ & eccłasticũ baptismũ consecu¬
ti fuerant. baptitari eos ultra ñ oporte¬

Expanded text:
sibi licentiam usurpare conati sunt; nec sibi licentiam usurpare conati sunt; nec tamen quod illicite ausi sunt impune fecerunt. Et filii Aaron, qui alienum ignem altari imposuerunt, in conspectu statuod supplicium manet eos qui alienam aquam baptismo inferunt falso, ut divina censura ulciscatur et vindicet id haereticos contra Ecclesiam gerere quod non nisi soli liceat Ecclesiae. IX. Quod autem dicunt quidam de eis qui in Samaria baptizati fuerant, advenientibus apostolis Petro et Joanne, tantum super eos manum impositam esse, ut acciperent Spiritum sanctum, rebaptizatos tamen sentem causam videmus omnino non pertinere. Illi enim qui in Samaria crediderant fide vera crediderant, et intus in Ecclesia, quae una est, et cui soli gratiam Baptismi dare et peccata solvere permissum est, a Philippo diacono, quem iidem apostoli miserant, baptizati erant. Et idcirco quia legitimum et ecclesiasticum Baptismum consecuti fuerant, baptizari eos ultra non oporte
Abbreviated transcription (Latin):
cet datur. Nam petro primum dñs suꝑ
quem ȩdificauit ȩccł̃am. & unde unitatis
originem instituit & ostendit. potestatem
istam dedit: ut id solueret᷑ incȩlis. quod
ille soluisset int̾ris. E post resurrectio¬
nem quoq ad apłos loquitur dicens. Si¬
cut misit me pater: & ego mitto uos. Hoc
cum dixisset: inspirauit & dixit illis. Ac¬
cipite sp̃m sc̃m. Si cuius remiseritis pecca¬
ta remittunt᷑ ei: si cuius tenueritis. tene
buntur. Unde intelligimus ñnisi in ȩc¬
clesia prepositis. & ȩuangelica lege ac do¬
minica ordinatione fundatis licere bap¬
tizare & remissam peccatorũ dare: foris
autem nec ligari aliquid posse nec solui:
ubi nonsit qui aut ligare possit aut sol
certa lege. ac ꝓpria ordinatione diuinitus
cuncta esse disposita: nec posse quemquã
contra ep̃os & sacerdotes usurpare sibi ali¬
quid: quod non sit iuris sui ac potestatis.
Nam chore dathan & abiron.qui contra
moysen & aaron sacerdotem sacrificandi

Expanded text:
cet datur. Nam Petro primum Dominus, super cet datur. Nam Petro primum Dominus, super quem aedificavit Ecclesiam, et unde unitatis originem instituit et ostendit, potestatem istam dedit ut id solveretur in coelis quod ille solvisset in terris. Et post resurrectionem quoque ad Apostolos loquitur dicens: Sicut misit me Pater, et ego mitto vos. Hoc cum dixisset, inspiravit, et ait illis: Accipite spiritum sanctum. si cuius remiseritis peccata remittentur illi, si cuius tenueritis tebuntur . Unde intelligimus non nisi in Ecclesia praepositis et in evangelica lege ac dominica ordinatione fundatis licere baptizare et remissum peccatorum dare, foris autem nec ligari aliquid posse nec solvi, ubi non sit qui aut ligare possit aliquid certa lege ac propria ordinatione divinitus cuncta esse disposita, nec posse quemquam contra episcopos et sacerdotes usurpare sibi aliquid quod non sit sui juris et potestatis. Nam et Chore et Dathan et Abiron contra Moysen et Aaron sacerdotem sacrificandi
Abbreviated transcription (Latin):
potuit: utiq id accepit qd̃ credidit:
falsum autem credens. uerum acciꝑe
non potuit: sed potius adultera & pro¬
phana. scdm qd̃ credebat accepit. Quẽ
locum ꝓphani & adulteri baptismi:
subtiliter iheremias ꝓpħa ꝑstringit
dicens. It quid qui contristant me p̾¬
ualent: Plaga mea solida ẽ. Unde sa¬
nabor: dum sit facta michi quasi aqͣ
mendax. non habens fidem: Mentionẽ
dacis: &e fidem non habentis. Quȩ est
hȩc aqua mendax &e ꝑfida: Utiq ea
quȩ baptismi imaginẽ mentitur: et
grãm fidei adumbrata simulatione fru
stratur. Qd̃ si scdm prauam fidem bap¬
tirari aliquis foris & remissam peccatoꝵ
consequi potuit: potuit scd̾m eandem
ei uenienti manum imponi: ut sp̃m sc̃m
consequatur. & signetur. Aut enim utrũ¬
q fide sua foris ꝯseqͥ potuit: aut neutrũ
horum qui foris fuerat accepit. Manifes¬
tum ẽ autem ubi & ꝑ quos remissa pec¬
catoꝵ dari possit: quȩ in baptismo scili¬

Expanded text:
potuit, utique id accepit quod credidit. potuit, utique id accepit quod credidit. falsum autem credens uerum accipere non potuit, sed potius adultera et profana secundum quod credebat accepit. Quem locum profani et adulteri baptismi subtiliter Hieremias propheta perstringit dicens: ut quid qui contristant me praeualent? plaga mea solida est, unde sanabor? dum fit, facta est mihi quasi aqua mendax non habens fidem. mentionem dacis et fidem non habentis. quae est haec aqua mendax et perfida? utique ea quae baptismi imaginem mentitur et gratiam fidei adumbrata simulatione fstratur. Quod si secundum pravam fidem baptizari aliquis foris, et remissam peccatorum consequi potuit et secundum eamdem necesse venienti manum imponi, ut Spiritum sanctum consequatur et signetur. Aut utru fide sua foris consequi potuit, aut neutrum eorum qui foris fuerat accepit. VII Manifestum est autem ubi et per quos remissa peccatorum dari possit, quae in Baptismo scili
Abbreviated transcription (Latin):
omnes gentes baptizantes eos in no¬
mine patris ae filii & sp̃s scĩ. Insinuat
trinitatẽ: cuius sacramento gentes bap¬
tizant᷑. Nunquid hanc trinitatẽ mar¬
cion tenet: Nunquid eundem quem
& nos asserit dm̃ patrem creatorẽ: eun-¬
dem nouit filium xp̃m de uirgine
maria natum: qui sermo caro factus
sit. qui peccata nr̃a portauerit: qͥ mor¬
tem moriendo uicerit: qui resurrecti¬
onem carnis ꝑsemet ipsum primus
iniciauerit: & discipulis suis quod in
eadem carne resurrexisset ostenderit:
longe alia est apud marcionẽ sed et
apud cȩteros hereticos fides: immo ni¬
chil ẽ apud illos. nisi ꝑfidia & blasphe¬
mia: & contentio. salutis & ueritatis ini¬
mica. Quomodo ergo potest uideri qui
apud illos baptiratur consecutus esse
peccatorũ remissam. & diuinȩ indulgen¬
tiȩ gr̃am ꝑ suam fidem: qui ipsius fidei
non habuerit ueritatẽ : Sienm sicut
quibdam uidetur scđm fidem suam
quis acciꝑe aliquid foris extra ȩccłam

Expanded text:
gentes omnes tinguentes eos in nogentes omnes tinguentes eos in nomine patris et filii et spiritus sancti. insinuat trinitatem, cuius sacramento gentes tinguerentur. numquid hanc trinitatem Marcion tenet? numquid eundem adserit quem et nos Deum patrem creatorem? eundem nouit filium Christum de uirgine Maria natum, qui sermo caro factus sit, qui peccata nostra portauerit, qui mortem moriendo uicerit, qui resurrectionem carnis per semet ipsum primus initiauerit et discipulis suis quod in eadem carne resurrexisset ostenderit? longe alia est apud Marcionem sed et apud ceteros haereticos fides. immo nihil est apud illos nisi perfidia et blasphemia et contentio sanitatis et ueritatis inimica. quomodo ergo potest uideri qui apud illos baptizatur consecutus esse peccatorum remissam et diuinae indulgentiae gratiam per suam fidem qui ipsius fidei non habuerit ueritatem? si enim, sicut quibusdam uidetur, secundum fidem suam quis accipere aliquid foris extra. ecclesiam
Abbreviated transcription (Latin):
deantur. Cõnsiderare itaq fidem eorũ
debemus qui foris credunt: an scđm ean¬
dem fidem possint aliquid gr̃ȩ conse¬
qui. Nam si fides una nobis est & here¬
ticis: potest esse &e gr̃a una. Sieundem
patrem. eundem filium. eundem sp̃m
sc̃m. eandem ȩccłam confitent᷑ nob̾cum
patripassiani. antrophiani. ualentim¬
ani. appelliciani. ofitȩ. marcionitȩ. et
ceterȩ hereticoꝵ pestes. & gladii ac uene¬
na subuertendȩ ueritatis: potest illic
ce baptisma unum esse. si ẽ & fides una.
Ac ne longum sit ꝑhereses uniuersas
discurrere: & singularũ uel ineptias
uel insanias recensere:quia nec delectat
id dicere qd̃ aut horret aut pudet nos¬
se: de martione interim solo cuiꝰ men
examinemus: anpossit ratio eiꝰ baptis
matis constare. Dñs enim post resur¬
rectionẽ discipulos suos mittens: quẽ¬
admodum baptizare deberent instru¬
it ce docet dicens. Data ẽ michi omnis
potestas in cȩlo & int̾ra: ite & docete

Expanded text:
deantur. considerare itaque debemus deantur. considerare itaque debemus fidem eorum qui foris credunt, an secundum eandem fidem possint aliquid gratiae consequi. nam si fides una est nobis et haereticis, potest esse et gratia una. si eundem patrem, eundem filium, eundem spiritum sanctum, eandem ecclesiam confitentur nobiscum Patripassiani, Anthropiani, Valentiniani, Appelletiani, Ophitae, Marcionitae et ceterae haereticorum pestes et gladii ac uenena subuertendae ueritatis, potest illic et baptisma unum esse, si est et fides una. Ac ne longum sit per haereses uniuersas decurrere et singularum uel ineptias uel insanias recensere, quia nec delectat id dicere quod aut horret aut pudet nosse: de Marcione interim solo, cuius mentexaminemus an possit baptismatis eius ratio constare. Dominus enim post resurrectionem discipulos suos mittens quemadmodum baptizare deberent instruit et docet dicens: data est mihi omnis potestas in caelo et in terra. ite ergo, docete
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓuinciis nr̃is ad ȩccłam conuersi. non
asꝑnati sunt. neq cunct᷑ati : immo et
racionabilit & libenter amplexi sunt
ut lauacri uitalis & salutaris baptis¬
mi gr̃am consequerent᷑. Neq enim dif¬
ficile ẽ doctori uera & legitima insinu¬
are ei qui heretica prauitate damnata
&e ȩccłastica ueritate comꝑta: adhoc ue¬
nit ut discat : adhoc discit ut uiuat.
Nos ñ debemus stupere hereticis pa¬
trocinari: si consensus nr̃i libenter ac
ꝓmpte obtemꝑant ueritati. Plane q̃m
inuem in epła cuiꝰ exẽplum ad me tnͣs¬
misisti. scriptum esse quod querendũ
nonsit quis baptitauerit. quando is
qui baptizatus sit.acciꝑe remissam
peccatorum potuerit scđm quod cre-¬
didit: pretereundũ hunc locum non
putaui:maxime cum in eadem epła
ammadu̾terim etiam marcionis fieri
mentionẽ: ut nec ab ipso uenientes.
dicat baptizari oportere:quod iam
in nomine iħu xp̃i baptizati esse ui¬

Expanded text:
prouinciis nostris ad ecclesiam conuersi non prouinciis nostris ad ecclesiam conuersi non aspernati sint neque cunctati, immo et rationabiliter et libenter amplexi sint, ut lauacri uitalis et salutaris baptismi gratiam consequerentur. neque enim difficile est doctori uera et legitima insinuare ei qui haeretica prauitate damnata et ecclesiastica ueritate conperta ad hoc uenit ut discat, ad hoc discit ut uiuat. nos non demus stuporem haereticis patrocinii et consensus nostri, et libenter ac prompte obtemperant ueritati.\' Plane quoniam inueni in epistula cuius exemplum ad me transmisisti scriptum esse quod quaerendum non sit quia baptizauerit, quando is qui baptizatus sit accipere remissam peccatorum potuerit secundum quod credidit, praetereundum hunc locum non putaui, maxime cum in eadem epistula animaduerterim etiam Marcionis fieri mentionem, ut nec ab ipso uenientes dicat baptizari oportere, quod iam in nomine Iesu Christi baptizati esse ui
Abbreviated transcription (Latin):
baptismo rebaptitaretur:qui post ȩc¬
clesiã immo &e contra eccłam. baptiran¬
dos foris opinatur. Quale ẽ autem ut
quia hoc facere nouatianus audet: nos
putemus non esse faciendum: Quid ergo
quia & honorẽ cathedrȩ sacerdotalis no¬
uatianus usurpat: nunquid iccirco nos
cathedrȩ renuntiare debemus: E quia
nouatianus altare collocare. & sacrificia
offerre contra fas nititur: ab altaris sacri¬
ficiis cessare nos oportet: ne paria & simi¬
lia a cum illo celebrare uideamur: Uanũ
ꝓrsus & stultum ẽ. ut quia nouatianus
extra ȩccłam uendicat sibi ueritatis ima¬
ginem: relinquat ȩccła ueritatẽ. Apuo
nos autem ñ noua aut repentina res ẽ
ut baptizandos censeamus eos qui ab
hereticis ad eccłam ueniunt: quando
anni sint iam mult & longua ȩtas. ex
quo sub agrippino bonȩ memoriȩ ui¬
ro. conuenientes in unum ep̃i plurimi
hoc statuerunt:atq exinde in hocd¬
ernum diem tot milia heret corum in

Expanded text:
baptismo rebaptizaretur, qui post Ecbaptismo rebaptizaretur, qui post Ecclesiam immo et contra Ecclesiam baptizandos foris opinatur. Quale est autem ut, quia hoc Novatianus facere audet, nos putemus non esse faciendum? Quid ergo? quia et honorem cathedrae sacerdotalis Novatianus usurpat, num idcirco nos cathedrae renuntiare debemus? Aut quia Novatianus altare collocare et sacrificia offerre contra fas nititur, ab altari et sacrificiis cessare nos oportet, ne paria et similia cum illo celebrare videamur? Vanum prorsus et stultum est ut, quia Novatianus extra Ecclesiam vindicat sibi veritatis imaginem, relinquamus Ecclesiae veritatem. III. Apud nos autem nos nova aut repentina res est, ut baptizandos censeamus eos qui ab haereticis ad ecclesiam ueniunt, quando anni sint iam multi et longa aetas ex quo sub Agrippino bonae memoriae uiro conuenientes in unum episcopi plurimi hoc statuerint adque exinde in hodiernum tot milia haereticorum in
Abbreviated transcription (Latin):
quando ad nos omnino ñ ꝑtineat quid
hostes ȩccłȩ faciant: dum modo teneamꝰ
ipsi potestatis nr̃ȩ honorẽ. & rationẽ & ue¬
ritatis firmitatẽ. Nam nouatianus symi¬
arum more que cum homines non sint
humana imitentur: uult ȩccłȩ catholicȩ
auctoritatẽ sibi & ueritatem uendicare:
quando ipse in ȩccła ñ sit. immo adhuc
insuꝑ contra eccłam rebellis & hostis
extiterit. Sciens et enim unum esse bap¬
tisma hoc unum sibi uendicat: ut apd̃
se esse eccłam dicat: & nos hereticos fa¬
ciat. Nos autem qui ȩccłȩ unius caput¬
& radicem tenemus: ꝓ certo scimus &
fidimus. nichil illi extra ȩccłam licere:
& baptisma quod ẽ unum esse apudnos.
ubi & ipse baptizatus prius fuerat:
quando diuinȩ unitatis &e ratõnẽ & ue¬
ritatẽ tenebat. Quod si in ȩccł̃a bapti¬
zatos. rebaptizandos foris extra ȩccłam
nouatianus existimat: a se incipere de¬
buerat: ut prior extraneo & heretico

Expanded text:
quando ad nos omnino non pertineat quid quando ad nos omnino non pertineat quid hostes Ecclesiae faciant, dummodo teneamus ipsi potestatis nostrae honorem et rationis ac veritatis firmitatem. Nam Novatianus, simiarum more, quae cum homines non sint, humana tamen imitantur, vult Ecclesiae catholicae auctoritatem sibi et veritatem vindicare, quando ipse in Ecclesia non sit, immo adhuc insuper contra Ecclesiam rebellis et hostis extiterit. Sciens etenim unum esse baptisma, hoc unum sibi vindicat ut apud se esse Ecclesiam dicat et nos haereticos faciat. Nos autem, qui Ecclesiae unius caput et radicem tenemus, pro certo scimus et fidimus nihil illi extra Ecclesiam licere, t Baptisma quod est unum, apud nos esse, ubi et ipse baptizatus prius fuerat, quando divinae unitatis et rationem et veritatem tenebat. Quod si in Ecclesia baptizatos rebaptizandos foris extra Ecclesiam Novatianus existimat, a se incipere debuerat, ut prior extraneo et haeretico
Abbreviated transcription (Latin):
ficari tͥ motum animi nr̃i quid nobis
uideatur de hereticorum baptismo qͥ
foris positi. & extra ȩccłam constituti.
uendicant sibi rem nec iuris sui nec
potestatis: qd̃ nos nec ratum possumus
nec legitimum computare: quando hoc
apud eos esse constet illigtũ. & qm̃ iam
suꝑ hac re qͥd sentiremꝰ litt̾is nr̃is exp̃ssimꝰ:
ut compendium facerem exemplum earũ¬
dem litterarũ tibi misi: quid inconcilio cũ
plures adessemꝰ decreuerimꝰ: qͥd itẽ postea
quinto college nr̃o de eadem requerenti
rescripserim. Et nunc quoq cum in unũ
conuenissemus. tam ꝓuinciȩ affricȩ qͣm
numidiȩ ep̃i. numero septuaginta & unꝰ:
hoc idem denuo sententia nr̃a firmauimꝰ:
statuentes unum baptisma esse quod sit
in ȩccła catholica constitutũ: ac ꝑhoc ñ
rebaptizari sed baptizari a nob̃ quicũq
ab adultera & ꝓphana aqua uenientes
abluendi sunt aescificandi salutaris aq̃
in lituis tuis complexus es. nouatianen¬
ses rebaptizare eos quos a nob̃ sollicitant:

Expanded text:
ficari tibi motum animi nostri quid nobis videatur de haereticorum Baptismo, qui, foris positi et extra Ecclesiam constituti, vindicant sibi rem nec juris nec potestatis. Quod nos nec ratum possumus nec legitimum computare, quando hoc apud eos esse constet illicitum. Et quoniam jam super hac re quid sentiremus litteris nostris expressimus, ut compendium facerem, exemplum earumdem litterarum tibi misi, quid in concilio, cum complures adessemus, decreverimus, quid item postea Quinto, collegae nostro, de eadem re quaerenti rescripserim. Et nunc quoque cum in unum convenissemus tam provinciae Africae quam Numidiae episcopi, numero septuaginta et unus, hoc idem denuo sententia nostra firmavimus, statuentes unum baptisma esse quod sit in Ecclesia catholica constitutum, ac per hoc non rebaptizari, sed baptizari a nobis quicumque ab adultera et profana aqua veniunt abluendi et sanctificandi salutaris aquain litteris tuis complexus es, Novatianenses rebaptizare eos quos a nobis sollicitant,
Abbreviated transcription (Latin):
yprianus cornelio fr̃i¬
salutem. E religiosum
uob̾ & necessarium exis¬
timaui frat᷑ kmñe. ad confessores qui
illic sunt. & nouatiani ac nouati ob¬
stinatione & prauitate seducti de ex¬
cłia recesserunt. litteras breues facere
quib eos ꝓ affectione mutua conue¬
nirem. ut ad matrem suam id est ȩccłã
catholicam reuertantur. Quas litteras
num legi prius mandaui. ne quis aliuo
me scripsisse fingeret quam qd̃ meis
litteris continetur. Mandaui tamen et

Expanded text:
PRIANVS CORNELIO FRATRI S. Et religiosum uobis et necessarium existimaui, frater carissime, ad confessores qui illic sunt et Nouatiani ac Nouati obstinatione et prauitate seducti de ecclesia recesserunt litteras breues facere, quibus eos pro adfectione mutua conuenirem ut ad matrem suam id est ecclesiam catholicam reuertantur. quas litteras no legi prius mandaui, ne quis aliud me scripsisse fingeret quam quod meis litteris continetur. mandaui tamen e
Abbreviated transcription (Latin):
iudeos scđm quȩ fuerant ante p̃dicca a
deo recessisse. ⁊ indulgentiã dñi quȩ sibi
iam pͥdem data. ⁊ in posterũ reꝓmissa fu¬
erat ꝑdidisse: successisse uͦ in eoꝵ locum
gentib ac de toto orbe uenientes. Idem
libellus alius continet xp̃i sacram̃tum :
qͦd idem uenerit qui scdm scͥpturas an¬
nunciatus est: ⁊ gesserit ac ꝑfecerit uni¬
uersa quib intelligi ⁊ cognosci posse p̃¬
dictus est. Quȩ legenti tibi interim:
ꝓsint ad pͥma fidei liniamenta forman¬
da.Plus roboris tͥ dabicur.⁊ magis ac
magis intellectu cordis oꝑabitur. scru¬
tanti scͥpturas ueteres. ac nouas plenius:
⁊ uniu̾sa libroꝵ spiritaliũ uolumina
plegenti. Ham nos nc̃ de diuinis fontib
impleuimus modicũ: quod t̃ interim
mitteremꝰ. Bibere uberius ⁊ saturari
copiosius pot̾is: si tu quoq ad eosdem
diuinȩ plenidudinis fontes nobiscũ pa¬
riter potaturus accesseris. Opto te fili

Expanded text:
Iudaeos secundum quae fuerant ante praedicta a Iudaeos secundum quae fuerant ante praedicta a Deo recessisse et indulgentiam Domini, quae sibi et pridem data et in posterum promissa fuerat, perdidisse, successisse uero in eorum locum gentibus ac de toto orbe uenientes. item libellus alius continet Christi sacramentum, quod idem uenerit, qui secundum scripturas adnuntiatus est, et gesserit ac perfecerit uniuersa, quibus intellegi et cognosci posse praedictus est: quae legenti interim prosint ad prima fidei liniamenta formanda. plus roboris tibi dabitur et magis ac magis intellectus cordis operabitur scrutanti scripturas ueteres ac nonas plenius et uniuersa librorum spiritalium uolumina perlegenti. nam nos nunc de diuinis fontibus inpleuimus modicum quod tibi: interim mitteremus. bibere uberius et saturari copiosius poteris, si tu quoque ad eosdem diuinae plenitudinis fontes nobiscum pariter potaturus accesseris. opto te, fili
Abbreviated transcription (Latin):
yprianus quirmo filio
salutem. Obtemperandũ
fuit fili km̃e desiderio
duo spiritali. impensissi¬
ma pẽtitione diuina magisteria poscen¬
di: quib nos dñs ꝑ scripturas scãs eru¬
dire ⁊ instruere dignatus ẽ: ut atenebͥs
erroris abducti. ⁊ luce eius pura ⁊ can¬
dida illuminati. uiam uitȩ ꝑ salutaria
sacram̃ta deneamus. Etqͥdem sicut pe¬
tisti. ita a nobis sermo cõpositus. ⁊ libel¬
lus cõpendio breuiante digestus est:
ut quȩ scribebant᷑ ñ copia latiore dif¬
funderem. sed quantũ mediocs memo¬
ria suggerebat ex certis capitulis ⁊ an¬
nexis necessaria queq colligerem : quib
ñ tam tractasse. qͣm tractantib materiam
p̃buisse uideamur. Sed ⁊ legentib bre¬
uitas eiꝰmodi plurimũ ꝓdest ⁊ dũ ñ in¬
tellectũ legentis ⁊ sensũ. liber longior spar¬
git: s subtiliore cõpendio id qͦd legitur
tenax memoria custodit. Complexus
sum uͦ libellos duos pari equalitate mo¬
deratos : unũ quo ostendere enisi sumus

Expanded text:
YPRIANUS Quirino filio salutem. Obtemperandum fuit, fili charisime, desiderio tuo spiritali impensissima petitione divina magisteria poscenti quibus nos Dominus per Scripturas sanctas erudire et instruere dignatus est, ut, a tenebris erroris abducti et luce ejus pura et candida luminati, viam vitae per salutaria sacramenta teneamus. Ettisti, ita a nobis sermo conpositus et libellus conpendio breuiante digestus est, ut quae scribebantur non copia latiore diffunderem, sed quantum mediocris memoria suggerebat, excerptis capitulis et anexis necessaria quaeque colligerem, quibus non tam tractasse quam tractantibus materiam praebuisse uideamur. sed et legentibus breuitas eiusmodi plurimum prodest, dum non intellec.tum legentis et sensum liber longior spargit, sed subtiliore conpendio id quod legitur tenax memoria custodit. conplexus sum uero libellos duos pari qualitate moderatos : unum quo ostendere enisi sumus,
Abbreviated transcription (Latin):
zas tibi iram in die ire ⁊ reuelationis
iusti iudicii dei: qui reddet unicuiq
scdm oꝑa sua. Lustũ iudiciũ dĩ dixit
esse quia serum est. quia diu multũq
differtur: ut homini ad uitam longa
dei pacientia consulatur. Tunc rep̾̃sen¬
tatur pena impio ⁊ peccatori: qͣndo iã
non podest pęnitentia ꝓdesse pecca. tis.
Atq ut plenius intelligere possimꝰ fr̃s
dilectissimi. quia pacientia. dei res est. ⁊
qͥsq lenis ⁊ paciens ⁊ mitis est. dei patͥs
imitator est: cũ in eugłio suo dñs p̃cepta
in salutẽ daret. ⁊ diuina monita deꝓmens
ad ꝑfectum discipulos erudiret ⁊ posuit
⁊ dixit. Nudistis quia dict̾um ẽ. diliges
ꝓximũ tibi: ⁊ odies inimicũ tͥ. Ego aut̃
dico uobis: diligite inimicos uros. ⁊ ora

Expanded text:
ram in die irae et reuelationis iusti iudicii Dei qui reddet unicuique secundum opera sua. iustum iudicium Dei dixit esse, quia serum est, quia diu multumque differtur ut homini ad uitam longa Dei patientia consulatur. tunc repraesentatur poena impio et peccatori, quando iam non potest paenitentia prodesse peccati. Adque ut plenius intellegere possimus, fratres dilectissimi, quia patientia Dei res est et quisque lenis patiens et mitis est Dei patris imitator est, cum in euangelio suo Dominus praecepta in salutem daret et diuina monita depromens ad perfectum discipulos erudiret, posuit et dixit: audistis quia dictum est: diliges proximum tibi et odio habebis inimicum tibi. ego autem d
Abbreviated transcription (Latin):
Item beatus apłs paulus dñicȩ inspiratioĩs
gr̃a plenus. qui amministrat inqͥt semen
seminanti. ⁊ panẽ ad edendũ prestabit. ⁊
multiplicabit seminationẽ urãm. ⁊ auge¬
bit increm̃ta frugum iusticiȩ ur̃ȩ: ut in
om̃ib locuplecemini. E iterũ. fmmini¬
stͣdo huius officii non tantũ supplebit ea
quȩ scĩs desunt: sed ⁊ abundabit ꝑ multã

Expanded text:
Item beatus apostolus Paulus, Dominicae inspirationis Item beatus apostolus Paulus, Dominicae inspirationis gratia plenus: Qui administrat, inquit, semen seminanti, et panem ad edendum praestabit, et multiplicabit seminationem vestram, et augebit incrementa frugum iustitiae uestrae, ut in omnibus locupletemini. Item illic: Administratio huius officii non tantum supplebit ea quae sanctis desunt, sed abundabit per multam
Abbreviated transcription (Latin):
regnũ uocari. Qui ⁊ alio in loco oꝑarios
⁊ fructuosos fideles appellat: infructuosis
uͦ ⁊ sterilibus fidem derogat dicens. Si
in iniusto mammona fideles ñ fuistis:
qͦd est uerũ quis credet uobis: Et si in
alieno fideles ñ fuistis ⁊ qͦd ur̃m̃ est. quis
dabit uobis: Sed uereris ⁊ metuis: ne
si oꝑari plurimũ cȩꝑis. patͥmonio duo lar¬
ga oꝑadione finito. ad penuriã forte re¬
digaris. Esto in hac parte intrepidus:
esto securus. Emiri ñ potest. unde in usũ
xp̃i impenditur: unde opꝰ cȩleste celebrat᷑.
Nec hoc tͥ de meo spondeo: sed de sc̃arũ
scripturarũ fide.⁊ diuine pollicitationis
auctoritate. ꝓmitto. Loquit᷑ ꝑ salomonẽ
sp̃s sc̃s. ⁊ dicit. qui dat pauꝑibus. nunqͣm
egebit. qui aut̃ auertit oculũ suũ in ma¬
gna penuria erit. ostendens misericordes
atq oꝑantes egere ñ posse: magis parcos
⁊ steriles ad inopiam postmodũ deuenire.

Expanded text:
regnum vocari. Qui et alio in loco operarios regnum vocari. Qui et alio in loco operarios et fructuosos fideles appellat, infructuosis vero et sterilibus fidem derogat dicens: Si in injusto mammona fideles non fuistis, quod est verum quis credet vobis? Et si in alieno fideles non fuistis, quod est vestrum quis dabit vobis ? IX. Si vereris et metuis ne, si operari plurimum coeperis, patrimonio tuo larga operatione finito ad penuriam forte redigaris, esto in hac parte intrepidus, esto securus; finiri non potest unde in usus Christi impenditur, unde opus coeleste celebratur. Nec hoc tibi de meo spondeo, sed de sanctarum Scripturarum fide et divinae pollicitationis auctoritate promitto. Loquitur per Salomonem Spiritus sanctus et dicit: Qui dat pauperibus, numquam egebit; qui autem avertit oculum suum, in magna penuria erit ; ostendens misericordes atque operantes egere non posse, magis parcos et steriles ad inopiam postmodum devenire.
Abbreviated transcription (Latin):
celoꝵ homini negotianti: querenti bonas
margaritas. Ubi aut̃ inuenit p̃ciosam
margaritã: abiit ⁊ uendidit om̃ia quȩ
habuit. ⁊ emit illam. Eos deniq ⁊ abra¬
hȩ filios dicit: qͦs in iuuandis alendisq
pauꝑib. oꝑarios cernit. Nam cũ zacheus
dixisset. ecce dimidiũ ex substantia mea
do egens.⁊ sicui qͥd fraudaui. quadruplũ
reddo: respondit iħc ⁊ dixit. Quia sa¬
lus hodie domui huic facta ẽ: qͣm ⁊ hic
filius ẽ abrahe. Nam si abraham credidit
deo ⁊ reputatũ est ei ad iusticiã ÷ utiq qͥ
scdm p̃ceptũ dei elemosinas facit. deo cre¬
dit. E qui habet fidei ueritatẽ : seruat
dei timorem. Qui aut̃ timorem dei ser¬
uat: in miserationib pauꝑum dm̃ cogi¬
tat. Oꝑadur enĩ ideo quia deo credit : qͥa
scit uera ẽe que p̃dicta sunt uerbis dei.
nec scͥpturã scãm posse m̃uri. arbores in¬
fructuosas id est steriles homines excidi
⁊ in ignem mitti: misericordes aut̃ ad

Expanded text:
caelorum homini negotianti quaerenti bonas caelorum homini negotianti quaerenti bonas margaritas. ubi autem inuenit pretiosam margaritam, abiit et uendidit omnia quae habuit et emit illam. Eos denique et Abrahae filios dicit quos in iuuandis alendisque pauperibus operarios cernit. nam cum Zachaeus dixisset: ecce dimidium ex substantia mea do egenis et si cui quid fraudaui quadruplum reddo, respondit Iesus: quia salus hodie domui huic facta est, quoniam et hic filius est Abrahae. nam si Abraham credidit Deo et reputatum est ei ad iustitiam, utique qui secundum praeceptum Dei eleemosynas facit Deo credit: et qui habet fidei ueritatem seruat Dei timorem: qui autem Dei timorem seruat in miserationibus pauperum Deum cogitat. operatur enim, in Deo quia credit, quia scit uera esse quae praedicta sunt uerbis Dei nec scripturam sanctam posse mentiri, arbores infret in ignem mitti, misericordes autem ad
Abbreviated transcription (Latin):
elemosinis dandis: nec t̾renis possessionib
incũbemꝰ. sed cȩlestes thesauros potius re-¬
condamus. Uendide inqͥt res ur̃as: ⁊
date elemosinã. E iderũ. Nolite uobis
condere thesauros suꝑ derram. ubi tinea
⁊ comestura exterminat: ⁊ ubi fures effo¬
diunt ⁊ furantur. Thesauritate aut̃ uob̃
thesauros in celo. ubi neq: dinea neq co
mestura exc̃minat: ⁊ ubi fures ñ effodi¬
tint. Ubi enĩ fuerit thesaurus cuus: illic
erit ⁊ cor duũ. Et cũ obseruata lege. ꝑfe¬
ct̾um ⁊ consũmatũ uellet ostendere : si ui
inqͥt ꝑfect̾us eẽ. uade ⁊ uende omia tua
⁊ da egenis. ⁊ habebis thesaurũ in gelo:⁊
ueni sequere me. Idem alio loco negotia¬
torem cȩlestis gr̃ȩ. ⁊ cõparatorẽ salutis ȩĩnȩ.
distract̾is om̃ib rebus suis: p̃ciosam mar¬
garitam hoc est uitam ȩternã xp̃i cruore
preciosam. de quantitate patͥmonii sui di¬
cit debere mercari. Simile ẽ inqͥt regnũ

Expanded text:
eleemosynis dandis nec terrenis possessionibus eleemosynis dandis nec terrenis possessionibus incubemus sed caelestes thesauros potius recondamus. uendite, inquit, res uestras et date eleemosynam, et iterum: nolite uobis condere thesauros super terram, ubi tinea et comestura exterminat et ubi fures effodiunt et furantur. thesaurizate autem uobis thesauros inmestura exterminat et ubi fures non effodiunt. ubi enim fuerit thesaurus tuus, illic erit et cor tuum. et cum obseruata lege perfectum et consummatum uellet ostendere, si uis, inquit, perfectus esse, uade et uende omnia tua et da pauperibus, et habebis thesaurum in caelo, et ueni sequere me. item alio loco negotiatorem caelestis gratiae et comparatorem salutis aeternae distractis omnibus rebus suis pretiosam margaritam hoc est uitam aeternam Christi cruore pretiosam de quantitate patrimonii sui dicit debere mercari. simile est, inquit, regnum
Abbreviated transcription (Latin):
uiduarũ ac pauꝑum idoneus aduocatus.
legatas sibi p̃ces ad dñm ꝑtulisset: conuer¬
re. sus ad corpꝰ quod in tabula iam locum
lacebat: dabita inqͥt. exurge in nomine
dm̃i iħu xp̃i. Nec defuit petro quo minꝰ
statim ferret auxiliũ: qui in eugłio dari
dixerat. quicqͥd fuisset eiꝰ nomine postu¬
latum. Mors itaq suspenditur.⁊ sp̃s
reddicur ⁊ ⁊ mirantib ac stupentib cun¬
ct̾is. ad hanc mundi denuo lucem rediui-¬
uum corpꝰ animatur. Tantũ potuerunt
miscdie merita. tantũ oꝑa iusta ualuert̃:
ut qͤ laborantib uiduis largita fuerat
subsidia inuendi: meruit ad uitã uidu¬
arum petitione reuocari. Itaq in eugłio
dñs doctor uitȩ nr̃ȩ. ⁊ magister salutis
et̃nȩ. uiuificans credentiũ ppłm. ⁊ uiui¬
ficatis consulens in ȩt̃nũ ÷ int̃ sua man-¬
data diuina ⁊ p̃cepta celestia. nichil crebri¬
us mandat ⁊ precipit. qͣm ut insistamus

Expanded text:
uiduarum ac pauperum idoneus aduocatus uiduarum ac pauperum idoneus aduocatus legatas sibi preces ad Dominum pertulisset, conuersus ad corpus quod in tabula iam lotum iacebat, Tabitha, inquit, exurge in nomine Iesu Christi. nec defuit Petro quominus statim perferret auxilium qui in euangelio dari dixerat quicquid fuisset eius nomine postulatum. mors itaque suspenditur et spiritus redditur et mirantibus ac stupentibus cunctis ad hanc mundi denuo lucem rediuiuum corpus animatur. tantum potuerunt misericordiae merita, tantum opera iusta ualuerunt. quae laborantibus uiduis largita fuerat subsidia uiuendi meruit ad uitam uiduarum petitione reuocari. Itaque in euangelio Dominus doctor uitae nostrae et magister salutis aeternae uiuificans credentium populum et uiuificatis consulens in aeternum inter sua mandata diuina et praecepta caelestia nihil crebrius mandat et praecipit quam ut insistamus
Abbreviated transcription (Latin):
petitiones nr̃as efficaces fieri ⁊ elemosinis
uitam de ꝑiculis redimi: elemosinis amor¬
ritatis testimonio cõprobemꝰ. In actis apłoꝵ
factoꝵ fides posita est: ⁊ qͦd elemosinis ñ
tantũ a scda. sed ⁊ a pͥma morte animȩ
liberentur. gestȩ ⁊ impletȩ rei probatio¬
ne cõpertũ est. Tabita oꝑationib iustis
⁊ elemosinis p̾̃standis plurimũ dedita. cũ
infirmata eẽt ⁊ mortua: ad cadauer exa¬
nime petrus accitus est. Qui cũ impigre
ꝓ apłica humanitate uenisset ÷ circũstece¬
runt eũ uiduȩ flentes ⁊ rogantes. pallia
⁊ tunicas ⁊ om̃ia illa quȩ pͥus sũpserant
indum̃ta monstrantes: nec ꝓ defuncta su¬
is uocibus. sed ipsius oꝑationib dep̃cantes.
Sensit petrus impetrari posse qͦd sic pece¬
batur: nec defuturũ xp̃i auxiliũ uidiuis
dep̃cantib: qͣndo eẽt in uiduis ipse uesti¬
tus. Cum itaq genib nixus orasset.⁊

Expanded text:
petitiones nostras efficaces fieri, eleemosynis petitiones nostras efficaces fieri, eleemosynis uitam de periculis redimi, eleemosynis a morritatis testimonio conprobemus. in Actis apostolorum facti fides posita est, et quod eleemosynis non tantum a secunda sed a prima morte animae liberentur, gestae et impletae rei probatione conpertum est. Tabitha operationibus iustis et eleemosynis praestandis plurimum dedita cum infirmata esset et mortua, ad cadauer exanimae Petrus accitus est. qui cum inpigre pro apostolica humanitate uenisset, circumsteterunt eum uiduae flentes et rogantes, pallia et tunicas et omnia illa quae prius sumpserant indumenta monstrantes nec pro defuncta suis uocibus sed ipsius operibus deprecantes. sensit Petrus impetrari posse quod sic petebatur nec defuturum Christi auxilium uiduis deprecantibus, quando esset in uiduis ipse uestitus. cum itaque genibus nixus orasset et