comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ut de simbolo ⁊ aliis rudim̃tis ficdĩ.
Sybolum dicitur signũ uł collatio.
Signũ quia eo fideles abinfidelib
discernunt᷑. Collatio qr in eo apłi om¬
nem fidei integritatẽ contulerunt.
Discessuri enĩ abinuicem. sẏmbolum
idest tocius fidei collationẽ edidunt.
sta quȩ precedunt baptismũ. ñ con¬
ferunt remissionẽ. Ad quid gͦ ualent:
Minuunt diaboli potestatem. ut nͥ¬
de aliquo uideamus. qͦd signo crucis
minus pot̾ in eo diabolus. Quidã tñ
uolunit. ut extunc incipiat remissio.
onis:
Ionc de sacram̃to confirmationis.
uidendũ ẽ. Dicunit actores quod
hoc sacramentũ a summis sac̃dotib
tm̃ dari debet. sicut in temꝑe apłoꝵ
ab eis solumm᷑ datũ fuit. ⁊si ab alio
traderetur. irritũ haberet᷑. Ex quo enĩ
quolibet sacramentũ contra institu¬
tionem cȩlebratur. in irritũ deputat᷑.

Expanded text:
ut de symbolo et aliis rudimentis fidei. ut de symbolo et aliis rudimentis fidei. Symbolum dicitur signum vel collatio: signum, quia eo fideles ab infidelibus discernuntur; collatio, quia in eo apostoli omnem fidei integritatem contulerunt. Discessuri enim ab invicem symbolum, id est totius fidei collationem ediderunt. Ista quae praecedunt baptismum non conferunt remissionem. Ad quid ergo valent? Minuunt diaboli potestatem, ut de aliquo etiam videmus quod signo crucis minus potest in eum diabolus. Quidam tamen volunt ut extunc incipiat remissio, onis. Nunc de sacramento confirmationis videndum est. Dicunt auctores quod hoc sacramentum a summis sacerdotibus tantum dari debet. Sicut in tempore apostolorum ab eis solummodo datum fuit; et si ab alio traderetur, irritum haberetur. Ex quo enim quodlibet sacramentum contra institutionem celebratur, irritum deputat
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ nisi renatoꝵ. Nisi enĩ. quis denuo
fuerit. natus. ñ pot̾ intrare in regnũ
pͥus nascatur. unde illa scĩficatio ie¬
remiȩ pot̾ scđm p̃destinationẽ non
in conuenient̾ intelligi. sicut filios
appellat euangłium nondũ regene¬
ratos. Ecce quod augustinꝰ dubitant̃
loquit᷑ inde: ⁊ nichil inde asserit. Po¬
tuit enĩ ẽẽ ut ab utero a pecc̃o ori¬
ginali mundaretur. s ñ est de hoc
in aliis regula trahenda. qd in istis
ꝑmiraculum ẽ factum. ⁊ hoc ueri¬
similius. uł licet ñ sirt mundati
ab utero a pecc̃o originali. tñ scĩfica¬
ti. qr indicium sc̃ificationis scilicet
qd predestinati eẽnt. in eis ab utero
apparuit. Dicit enĩ augustinꝰ in eodẽ
libro. Non ẽ dictum. credidit infans
in utero. s exultauit. nec ipsa elisa¬
beth dicit exultauit infide. s exul¬
tauit ingaudio. ⁊ potuit ista signi
ut exorcismus. cathecismꝰ. Exorcira¬
re est adiurare. ut exi abeo sp̃c in
munde. nc̃. Cathetirare ẽ instruere.

Expanded text:
i quis renatus fuerit denuo, non potest introire in regnum prius nascatur. Unde illa sanctificatio Jeremiae potest secundum praedestinationem non inconvenienter intelligi, sicut filios appellat Evangelium nondum regeneratos. Ecce quod Augustinus dubitanter loquitur inde; et nihil inde asserit. Potuit enim esse ut ab utero a peccato originali mundarentur; sed non est de hoc in aliis regula trahenda quod in istis per miraculum est factum. Et hoc verisimilius est. Vel licet non sint mundati ab utero a peccato originali: tamen sanctificati, quia judicium sanctificationis scilicet quod praedestinati essent in eis ab utero apparuit. Dicit enim Augustinus in eodem libro: Non est dictum: Credidit infans in utero, sed exsultavit. Nec ipsa Elizabeth dixit: Exsultavit in fide; sed exsultavit in generatione. Et potuit ista signifut exorcismus et catechismus. Exorcizare est adjurare, ut exi ab eo, spiritus immunde; et catechizare est instruere,
Abbreviated transcription (Latin):
in substantia panis nuini. cũ ñ sit
nec audemus dicere qͦd insint corpori
figuram in se. s qualem iniudicio¬
omnes uisuri sumus. S eui creare
de nichilo nformatũ ⁊ formã fuit
facile. mutare formatũ ⁊ conseruare
formã non erit difficile. ⁊ ut preter
substantiã subsistat efficere. Itaq ad
misterii ritum. adgustus suffragiũ
remanent ista ꝑse subsistentia. adcor¬
pus dñi quodamm᷑ obtegendũ. qͦd in
forna n in nat᷑a sua sub illis uͭ subsistit.

Expanded text:
in substantia panis et vini cum non sit in substantia panis et vini cum non sit nec audemus dicere quod insint corpori figuram in se, sed qualem in judicio visuri sumus. Sed cui creare de nihilo et formatum et formam fuit facile, mutare formatum et conservare formam non erit difficile; et ut praeter substantiam subsistat efficere. Itaque ad mysterii ritum, ad gustus suffragium, remanent ista subsistentia ad corpus Domini quodammodo obtegendum, quod in forma et in natura sua sub illis vere persistit.
Abbreviated transcription (Latin):
eius uoluntati ⁊potentiȩ ad scribat᷑.
qui idem corpus de uirgine ⁊ sine
uiri semine ꝓdire fecit. Ambrosius.
Preter naturȩ ordinem uirgo gene¬
rauit. ⁊ hoc quod conficimus corpus
ex uirgine est. Quid hic quęris na¬
turȩ ordinem in xp̃i corpore. eum
preter natãm sit ipse dĩ filius partꝰ
ex uirgine.: Et quamuis ñ sit post
consecrationẽ. panis neq uinũ. qđ
prus erat panis ꝯuinum. species
tam̃ remanent. sapor ętiã remanet.
Nidetur nãq panis. uidetur uinũ.
ht etiã eundem saporem quẽ prius.
cũ tam̃ non sit panis materialis. neq
uinũ mat̾iale. s uera caro xp̃i. uerus
sangnis xp̃i. qđ fit trib de causis scilicet¬
ut fides ꝓbetur quia de his quȩ non
uidentur ẽ fides. ne ętiã sumere ab¬
horreremus. n ne abinfidelib irridem᷑.
si nos sanguinem sumere uiderent.
Querit᷑ in quo sint ille sp̾es ⁊ sapor il¬
le. Non enĩ possumꝰ dicere quod siit

Expanded text:
ejus voluntati et potentiae ascribatur ejus voluntati et potentiae ascribatur qui idem corpus de virgine et sine viri semine prodire fecit. Ambrosius: Praeter naturae ordinem virgo generavit; et hoc quod conficimus corpus ex virgine est. Idem: Quid hic quaeris naturae ordinem in Christi corpore, cum praeter naturam sit ipse Domini partus ex virgine? Et, quamvis non sit post consecrationem panis, neque vinum quod prius erat panis et vinum; species tamen remanet, sapor etiam remanet. Videtur namque panis, videtur vinum. Habet etiam eumdem saporem quem prius, cum tamen non sit panis materialis neque vinum materiale; sed vera caro Christi, verus sanguis Christi. Quod fit tribus de causis ut scilicet fides comprobetur, quia de his quae non videntur est fides; ne etiam sumere abhorreamus, et ne ab infidelibus irrideremur si nos sanguinem sumere viderent. Quaeritur in quo sit illa species et sapor ille. Non enim possumus dicere quod sint
Abbreviated transcription (Latin):
cena xp̃c dixit. quando discipulis cor¬
pus suum ꝯsanguinẽ dedit dicens.
Accipite hoc ẽ corpus meũ. ⁊c̃. Et sic̃
tunc panem illum ⁊ calicem in uerũ
corpꝰ ⁊iuerum sanguinẽ uerbo suo
cõmutauit. ita indubitant᷑ credimus
uerba illa a sacerdote. eo ordine. ⁊ ea
intentione dicta. panẽ nuinũ in ue¬
rum xp̃i corpus. ⁊ in uerum sangui¬
nem commutare. Hȩc namq tria ad
saria sunt. ordo. actio. intentio. Ordo
ut sacerdos sit. actio. ut illa ꝓferat¬
enĩ aliquis sacerdos ꝓfert uerba. ut
aliũ doceat. quomͦ hoc sit facturus. s
ñ habent tunc illam efficatiã. quia ñ
ał hoc dicunt᷑ Quãuis enĩ substantia
panis in corpus xp̃i uertatur. ñ tam̃ cor¬
pus xp̃i. inde augmentatur. Siquis
querat quomͦ hoc fieri possit. qđ sub¬
stantia panis inaliam transeat sub
stantiam. uidelicet in corpus xp̃i qđ¬
in sepulero iacuit. qͦd in çelum ad de¬
xteram patris ascendit. ⁊⁊ quomͦ non
augmentatur illud in quo transit.

Expanded text:
 quando discipulis corpus et sanguinem dedit, dicens: Accipite, hoc est corpus meum , etc. Et sicut tunc panem illum et calicem in verum corpus et in verum sanguinem verbo suo commutavit, ita indubitanter credimus verba illa a sacerdote eo ordine et ea intentione dicta panem et vinum in verum corpus Christi et in verum sanguinem commutare. Haec autem tria ad saria sunt. Ordo, actio, intentio. Ordo, ut sit sacerdos; actio, ut verba illa proferatenim aliquis sacerdos profert verba illa ut alium doceat quomodo hoc facturus sit; sed non habent tunc illam efficaciam, quia non ad hoc dicuntur. Quamvis autem substantia panis in corpus Christi convertatur, non tamen corpus Christi augmentatur inde. Si quis quaerat quomodo fieri possit ut substantia panis in aliam substantiam transeat, videlicet in corpus quod in sepulcro jacuit, quod in coelum ad dexteram Patris ascendit, et quomodo non augmentetur illud in quod transit,
Abbreviated transcription (Latin):
nec uitam ȩternã. Item ex dictis auga¬
stini ep̃i. Cathecuminũ quãuis in bo¬
ñ credimus. excepto dũ taxat nisi mrĩo¬
sacramentũ compleat. S hec ꝯsimilia
de contempnentib dicta sunt. Siquis
contempnit sacramentũ baptismi: ceta
e pariuilis qui sine bapt tismo mo¬
riuntur ñ contemptu om religiõis.
s quia ñ pot̾ succurri eis ẜ necessitate
aliqua. queritur si saluentur. Ad quod
dicitur qͦd ñ saluentur q non habent si¬
dem que in adultis sic̃ diximus. cũ non
sit contemptus religionis uicem baptis¬
mi supplet. Et quod non saluentur in mus¬
erit illis qui preter pecem originale nulũ
in suꝑ addiderunt. Hic queri solet si capta
ciuitate aliqua apaganis interficerentur
pueri utrũ saluarentur annon. cũ ꝓxp̃o
de quo nichil definitũ habemꝰ. uidet᷑ tũ qͦͥs
eius miscđia qui pariulos abherode occi¬
sos lib̾auit. ⁊ istos ñ despiceret. si ideo occi¬

Expanded text:
nec vitam aeternam. Item ex dictis Annec vitam aeternam. Item ex dictis Anselmi episcopi: Catechuminum quamvis in bon credimus, excepto duntaxat nisi sacramentum martyrio compleat. Sed haec et similia de contemnentibus dicta sunt. Si quis enim contemnit sacramentum baptismatis, caetera e parvulis qui sine baptismate moriuntur, non ex contemptu religionis, sed quia non potest succurri eis necessitate aliqua: utrum salventur? Ad quod dicitur quod non salvantur, quia non habent fidem, quae in adultis, sicut diximus, cum non sit contemptus religionis vicem baptismi supplet. Et quod non salventur in mulerit illis, qui praeter peccatum originale nullum insuper addiderunt. Hic quaeri solet si capta civitate aliqua a paganis interficerentur pueri utrum salvarentur, an non, cum pro De quo nihil definitum habemus. Videtur tamen quod ejus misericordia quae parvulos ab Herode occisos liberavit, et istos non despiceret, si ideo occi
Abbreviated transcription (Latin):
baptisimũ fidem ⁊ caritatẽ posse haberi.
Multi enĩ cũ fide ⁊ caritate ad baptisinũ
accedunt. Hullus etiã negabit eos tc̃ posse
mori. ⁊ si tunc morerentur cũ fidem n
caritatem habeant. certũ ẽ eos ñ damp¬
nari. In caritate enĩ nullus dampnat᷑.
S dicunt ñ posse. eẽ. ut aliquis habe¬
at fidem ⁊caritatẽ. ⁊ moriatur sine bap¬
tismo. Non enĩ ut dicunt ꝑmitteret
eum dominus mori sine baptismo. S
ut mͥ uidetur cũ ipsi ñ sint consiliarii
dei stultum ẽ n demerariũ eos hocaf¬
firmare. Item qui hoc dicunt scilicet
nullũ saluari sine baptismo uł mar¬
tẏtirio. auctoritates nob opponut.
Augustinus de fide ad petrũ. Ex illo tẽ¬
pore quo saluator dix̃ siqͥs non renatꝰ
fuerit ex aqua ⁊ spũ sco non potest
uitiare in regnum dĩ. absq sacramento
baptismi. preter eos qui in ȩccłia catholi
nec regnũ çȩlorũ pot̃ quisq accipere

Expanded text:
baptismum fidem et charitatem posse haberi; baptismum fidem et charitatem posse haberi; multi enim cum fide et charitate ad baptismum accedunt. Nullus etiam negabit eos tunc posse mori; et si tunc morirentur cum fidem et charitatem habeant, certum est eos non damnari. In charitate enim nullus damnatur. Sed dicunt non posse esse ut aliquis habeat fidem et charitatem et moriatur sine baptismo. Non enim, ut dicunt, permitteret eos mori sine baptismo. Sed, ut mihi videtur, cum ipsi non sint consiliarii Dei, stultum est et temerarium eos hoc affirmare. Item qui hoc dicunt, scilicet nullum salvari sine baptismo vel martyrio, auctoritates nobis opponunt: Augustinus De fide ad Petrum: Ex illo tempore quo Salvator dixit: Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto, non potest introire in regnum Dei; absque sacramento baptismi praeter eos qui in Ecclesia catholinec regnum coelorum potest quisquam accipere,
Abbreviated transcription (Latin):
ore aut̃ confessio sit adsalutẽ. in illo latro¬
ne declaratũ est. S tunc implet᷑ inuisi¬
biliter misteriũ baptismi. cum ñ con
temptus religionis. s articulus excludit
tasse augustinũ qͦd falsum ẽ. Non enum
sententiam retractauit. s exemplũ qͦd
de latrone induxerat. Augustinꝰ in libro
retractationis. Cum dicerem uicem bap¬
tisii passionem posse habere ñ satis
ydoneum posu exemplũ illius latͦnis.
quia utrum fuerit baptismũ an ñ. incer¬
tũ est mag̃ qr baptiratũ fuisse credendũ
ẽ. Ambrosuis de ualentiniano. uentrem
meũ doleo ut ꝓpħico utar exemplo. qr
quẽ generaturus eram amisi. Ille tamã
gr̃am quam poposeit ñ amisit. Istis patet¬
auctorita as ⁊ tibus qͦd sufficit fides sine
sacram̃to & ñ habentib tempꝰ. qđ ⁊ ratio
ꝓbat. Sic̃ enim baptismũ sine ꝓpͥa fioe
ualet paruulis. ñ ualentib habere sidẽ:
ita fides ñ ualentib habere sacramentũ
ualere debet. Item nullus negabit ante

Expanded text:
confessio fit ad salutem , in illo latrone declaratum est. Sed tunc impletur invisibiliter mysterium baptismi, cum non contemptus religionis sed articulus necessitatasse Augustinum: quod falsum est. Non enim sententiam retractavit, sed exemplum quod de latrone induxerat. Augustinus in libro Retractationum: Cum dicerem vicem baptismi passionem posse habere, non satis idoneum posui exemplum illius latronis; quia utrum non fuerit baptizatus incertum est, magisque baptizatum fuisse credendum est. Ambrosius de Valentiniano: Ventrem meum doleo, et prophetico utar exemplo, quia quem regeneraturus eram amisi, ille tamen gratiam quam poposcit non amisit. Istis auctoritatibus patet quod sufficit fides sine sacramento non habentibus tempus, quod et ratio probat. Sicut enim baptismus sine propria fide valet parvulis non valentibus habere fidem, ita fides non valentibus habere sacramentum debet valere. Item nullus negabit ante
Abbreviated transcription (Latin):
liter debemnus diligere. Si enĩ plus di¬
ligit aliquis salutem patͥs uł amici.
quã aliorũ. non hoc ẽ ex caritate. s exaf¬
fectu carnali. qui naturalis ẽ. nec ẽ cul¬
pabilis. s hoc non ẽ ꝑfectionis. Opponunt
quidã. quẽ magͣ deus diligit ⁊ nos debemꝰ¬

Expanded text:
is plus diligit salutem patris vel amici quam aliorum, non est hoc ex charitate sed ex affectu carnali qui naturalis est; nec est culpabilis, sed hic non est perfectionis. Opponunt quidam: Quem Deus magis diligit et nos m
Abbreviated transcription (Latin):
S consuetudo ẽ scripture determinare
p̃cedentia ꝑsequentia. Dicit enĩ alibi. Q
ꝑdiderit animã suam ꝓpter me. inueniet
eam. Item. Qui confessus fuerit me coram
hominib. confitebor ⁊ ego eum coram patͤ
meo. De illis qui fidem xp̃i habent. s ar¬
ticulo necessitatis ñ possunt susciꝑe sacra¬

Expanded text:
 consuetudo est Scripturae determinare praecedentia per sequentia. Dicit enim alibi: Qui perdiderit animam suam propter me inveniet eam . Item: Qui me confessus fuerit coram hominibus, et ego confitebor eum coram Patre meo . De illis qui fidem Christi habent, sed articulo necessitatis non possunt sacra
Abbreviated transcription (Latin):
diustis. S dicimus in xp̃o eos baptirari qͥ
in conformatione xp̃i baptirant᷑ ut mori¬
antur uetustati pecci. sicut in xp̃o ꝑmor¬
tem uetustas pęne crucifixa fuit. Aug̃ ali¬
ter soluit hoc. dicens. Induunt aut̃ homi¬
nes xp̃m aliquando usq ad sacram̃ti ꝑcep¬
tionem. aliq̃ñ ȩtiã usq ad uitȩ scĩficationẽ.

Expanded text:
duistis . Sed dicimus in Christo baptizari eos qui duistis . Sed dicimus in Christo baptizari eos qui in conformitate Christi baptizantur, ut moriantur vetustati peccati, sicut in Christo per mortem vetustas peccati crucifixa fuit. Augustinus aliter solvit hoc, dicens: Induunt autem homines Christum aliquando usque ad sacramenti perceptionem; aliquando usque ad vitae sanctificati
Abbreviated transcription (Latin):
planctũ. ⁊ omĩa gratis condonat. S hoc
dictũ est de gemitu ext̾iori. qr ⁊si desit
penitentia ext̾ior. non minus condonant᷑
omĩa. S quod gregorus dic̃. penitentiã
quadraginta dierum indicendã. ad exꝑi¬
entiam fit ut sciatur quo animo quent
baptirari. Quandoq enĩ simulatorie quȩ¬
runt baptismũ. Item opponit᷑ illud au¬
gustini ex libro secundo de unico bap¬
tismo. Non impeclitur baptisint gr̃a qͦ¬
minus peccã dimittat omĩa. ętiam si
odium fraternũ in eiꝰ eui dimittuntur
auimo ꝑseuerat. Soluit᷑ hesternus dies
n qͥcqͥd supra ẽ. Soluit᷑ etiã ipsa hora mo¬
mentanea. ⁊ quȩ ante baptismũ ninbap¬
dierum. horarum momentorum rede¬
untib om̃ib quȩ dimissa sunt. S hoc¬
ur̃ remittet uob̃. Idem quoq augustinus
alibi dicit. Tẽ ualere incipit ad salutem
baptismus. eũ illa fictio uerboꝵ ueraci con¬
fessione recesserit. Opponitur illud apłi.¬

Expanded text:
planctum; et omnia gratis condonat. Sed hoc est planctum; et omnia gratis condonat. Sed hoc est dictum de gemitu exteriori; quia, etsi desit poenitentia exterior, non minus condonantur omnia. Sed quod Gregorius dicit poenitentiam quadraginta dierum indicendam, ad experientiam fit, ut sciatur quo animo quaerant baptizari, quandoque enim simulatorie quaerunt baptizari. Item opponitur illud Augustini, ex lib V De unico baptismo: Non impeditur baptismi gratia quominus peccata dimittat omnia, odium fraternum in ejus, cui dimittuntur, animo perseverat. Solvitur enim hesternus dies, et quicquid superest solvitur etiam ipsa hora momentoque ante baptismum, et in bapeteritorum dierum, horarum, momentorum, redeuntibus omnibus, quae dimissa sunt, peca vestra . Id quoque Augustinus alibi dicit: Tunc valere incipit ad salutem baptismus, cum illa fictio veraci confessione recesserit. Opponitur illud Ap
Abbreviated transcription (Latin):
mit qui eũ non adorat. ⁊ qui ñ credit¬
qr ab eo factus. ⁊abeo redemptus ẽ. uñ
ipse dic̃. Creditis in dm̃. ⁊ in me credite.
ut intelligamus eũ non solũ adorandũ
in diuinitate qua condidit. s in huma¬
nitate qua redemit. uñ ꝓpħa. adorate
sc̃m ꝑtinet. Obserua diẽ sabbi .i. expecta

Expanded text:
mit, qui eum non adorat, et quia ab eo factus, et quia ab eo redemptus. Unde et ipse dixit: Creditis in Deum? et in me credite . Ut intelligamus eum non solum adorandum a nobis in Divinitate qua condidit, sed etiam in humanitate qua redemit. Unde Propheta: Adorate m pertinet. Observa diem Sabbati , id est exspecta
Abbreviated transcription (Latin):
sacramentũ eius rei similitudinem
debet hab̾e. cuius ẽ sacramentũ. Uñ
augustinꝰ. Si enim sacramenta qͣndã
similitudinem earum rerum quarũ¬
sunt sacramenta. ñ haberent: omĩno
sacram̃ta ñ eẽnt. Opponit᷑ qđ p̃dicta
diffinitio non solis competat sacra¬
mentis. cũ ⁊ ante sanctificationẽ hoc
congruat aquȩ. ut sit uisibilis for¬
ma inuisibilis gr̃ȩ. quia sicut aqua
auferuntur sordes corꝑis. ita ꝑ gr̃am
sordes animȩ. s ut solis sacramentis
competat. sic intelligendũ ẽ. Saeram̃tũ
ẽ uisibilis forma inuisibilis gr̃e. in eo
collate quã scilicet confert ipsum sac̃¬
mentum. Non enĩ solumm est sacre rei
signum. s etiã efficientia ⁊ hoc ẽ quos
distat inter signũ ⁊ sacramentũ. quia
adhoc quod sit signum. ñ aliud exigit
nͥ ut ilło sig̾cet. cuiꝰ ꝑhibet᷑ signũ ñ ut ꝯ¬
ferat. Sacͣm̃tum uͦ ñ solũ sig̾cat: s ⁊̃ ꝯfeit¬

Expanded text:
sacramentum ejus rei similitudinem sacramentum ejus rei similitudinem debet habere cujus est sacramentum. Unde Augustinus: Si enim sacramenta quamdam similitudinem earum rerum quarum sacramenta sunt non haberent, omnino sacramenta non essent. Opponitur quod praedicta diffinitio non solis competat sacramentis, cum et ante sanctificationem hoc congruat aquae ut sit visibilis forma invisibilis gratiae; quia, sicut aqua auferuntur sordes corporis, ita per gratiam sordes animae. Sed ut solis sacramentis competat, sic intelligendum est: Sacramentum est visibilis forma invisibilis gratiae in eo collatae, quam scilicet confert ipsum sacramentum. Non enim est solummodo sacrae rei signum, sed etiam efficacia. Et hoc est quod distat inter signum et sacramentum; quia ad hoc ut sit signum non aliud exigit nisi ut illud significet cujus perhibetur signum, non ut conferat. Sacramentum vero non solum significat, sed et
Abbreviated transcription (Latin):
donum quod est maliis timor inttiał.
qr non sccłm illũ effectũ habuit xp̃c
timorem. Sicuti sunt duo quoꝵ unus
habet fidem imꝑfectã alius ꝑfectam
nconstantẽ. unam eos dicimus habere
fidem. unam uirtutem. nec tñ inde
sequitur habent eandẽ s iste ꝑfectã.¬
quã qđ pͥus diximus. Quidam tam̃
concedunt hec uerba. xp̃e habuit
timorem inicialem. ⁊ gehennã tumu¬
it. ntñ certus erat. quod ñ posset eũ
comprehendere. ut aliqͥs in magna tur¬
ri positus timeret p̃cipieium ex quodã
horrore qͣmuis certus eẽt qđ ñ rueret.¬
actualia de quib iam diximus
inuenta sunt sacram̃toꝵ remedia.
de quib hȩc tria consideranda st̃.
Quid sit sacramentũ. quare institutũ.
⁊ in quib consistat. Augustinꝰ. Saera¬
mentũ est sacrȩ rei signũ. Idem. Sa¬
cramentũ ẽ inuisibilis gr̃ȩ uisibilis
forma. ut in sacramento baptismi sig
nificatur ablutio interior. ꝑ illã exteri¬
orem nuisibilem. Unum quodq enim.

Expanded text:
liis timor initialis, quia non secundum illum effectum habuit Christus timorem, sicut sunt duo quorum unus habet fidem imperfectam, alius perfectam et constantem; unam eos dicimus habere fidem, unam virtutem; nec enim inde sequitur si habent eamdem, et iste quam quod prius diximus. Quidam tamen concedunt haec verba: Christus habuit timorem initialem, et gehennam timuit, et tamen certus fuit quod non posset eum comprehendere, ut aliquis in magna turri positus timet praecipitium ex quodam horrore, quamvis certus esset quod non rueret.actualia, de quibus jam diximus, inventa sunt sacramentorum remedia, de quibus haec tria consideranda sunt: quid sit sacramentum, quare institutum, et in quibus consistat. Augustinus: Sacramentum est sacrae rei signum. Idem: Sacramentum est invisibilis gratiae visibilis forma, ut in sacramento baptismatis figuratur ablutio interior per illam exteriorem et visibilem. Unumquodque enim
Abbreviated transcription (Latin):
quando scilicet dictum ẽ eis. Ite p̃dicate
eũgeliũ om̃i creatȩ nc̾. qđ fuit pꝰ resurrec¬
tionem. Si opponitur quod illa duo sacra¬
menta. scilicet cucũcisio ⁊ baptismũ eũ
idem conferrent. ñ debuerunt simul sta¬
tum habere. pot̾ dici qͦd ñ habuerunt si¬
mul statum quantũ ad eosdem.

Expanded text:
quando scilicet dictum est eis: Praedicate quando scilicet dictum est eis: Praedicate Evangelium omni creaturae ; quod fuit post resurrectionem. Sic opponitur quod illa duo sacramenta, scilicet circumcisio et baptisma, cum idem conferrent, non debuerunt simul habere statum. Potest dici quod non habuerunt simul stastum quantum ad eosdem.
Abbreviated transcription (Latin):
ponit solutionẽ cũ dicit. Hec omĩa in figa̾
contingebaut illis. Itaq pꝰquã accessit ue¬
ritas: figurȩ cessauerunt. Etiã ideo cessa¬
re debuerunt. ut duo ppłi in unũ conuin¬
gereutur. Abhorrebant enĩ gentiles iude¬
orum cerimonias. ⁊ ideo ut iudei ngen¬
tes unus popłs fierent necesse erat re¬
mauifestat dicens. ⁊ mediũ parietẽ soluẽs
inimicitias. legem mandatoꝵ decretis eua
legem ueuit adimplere ꝑfectum uoluit
sacram̃tiun tracdere. ⁊ qui dolores nr̃os
portauit. ab huiusm dolore uoluit nos
liberare. ⁊ suauissimũ conferre sacramen¬
tum baptisii. qͦd uullus abhorreret. Solet
queri si curũcisio amisit statum suum ex
quo baptismum fuit institutũ. Ad quod
pot̾̃ dici qͦd in illis amiserit statum quib
ista nouitas sacramentoꝵ nunciata erat.
nab eis credita ⁊ recepta erat. in aliis habe¬
bat adhuc statũ ⁊ conferebat eis remissio¬
nem usq adillud tempus quo ipsa u̾itas
ꝑ apłos ubiq p̃dicari ⁊ manifestari cepit.

Expanded text:
ia in figura contingebant illis. . Itaque, postquam accessit veritas, figurae cessaverunt. Ideo etiam cessare debuerunt, ut duo populi in unum jungerentur. Abhorrebant enim Gentiles Judaeorum caeremonias; et ideo, ut Judaei et Gentes unus populus fierent, necesse erat remanifestat, dicens: Et medium parietem solvens inimicitias, legem mandatorum decretis evlegem venit adimplere, perfectum voluit sacramentum: et qui dolores nostros portavit, ab hujusmodi dolore nos voluit liberare, et suavissimum conferre sacramentum baptismi quod nullus abhorreret. Solet quaeri an circumcisio amisit statum suum ex quo baptisma fuit institututum. Ad quod potest dici quod in illis dimiserat statum quibus ista novitas sacramentorum nuntiata erat, et ab eis credita et recepta; in aliis adhuc habebat statum, et conferebat eis remissionem usque ad illud tempus quo ipsa veritas per apostolos ubique praedicari et manifestari coepit,
Abbreviated transcription (Latin):
N sacram̃to baptismi hec
consideranda sunt. Institutio. causa institu¬
tionis. forma baptismi. qͥd sacram̃tum. qͥd sa
cramenti res. Institutio sicut diximus facta
sticutionis. ut in baptismo hõ apecc̃is resur¬
geret. Est enĩ remediũ contra peccata tã

Expanded text:
n sacramento baptismatis haec consideranda sunt: institutio, causa institutionis, forma baptismi, quod sacramentum, quid res sacramenti. Institutio, sicut diximus, factastitutionis, ut in baptismo homo a peccatis resurgeret. Est enim contra peccata, tam
Abbreviated transcription (Latin):
in maternis uteris sunt. ideo baptua¬
ri cũ matre ñ possunt. quia qui natus
in eum potest. in quẽ gen̾atio ñ pre¬
cessit. Augustinꝰ ad dardanũ. Nec renaᷤ¬
ci quisquam potest. antequã natꝰ sit.
S opponitur de ioħe. ⁊ de iheremia qͥ
abutero sc̃ĩficati st̃. Legitꝰ enĩ de ioħe¬
adhuc ex utero matri suȩ. Itẽ. Exulta¬
uit infans in utero uentris mes S quo¬
mͦ plenus sp̃u sc̃o. nisi a pecc̃o mundatꝰ
ẽẽt: Et ita uidet᷑ qđ pͥus renatus quã
adam nasceretur. Augustinꝰ ui libro
ad dardanũ. Si usq adeo in illo puero
lt intra uiscera materna iam poss

Expanded text:
in maternis uteris sunt, ideo baptizain maternis uteris sunt, ideo baptizari cum matre non possunt; quia qui natus in eum potest, in quem generatio non praecessit. Augustinus ad Dardanum.: Nec renasci quisquam potest antequam natus sit. Sed opponitur de Joanne et de Jeremia, qui ab utero sanctificati sunt. Legitadhuc ex utero matris suae . Item: Exsultavit infans in utero . Sed quomodo plenus Spiritu sancto nisi a peccato mundatus esset? Et ita videtur quod prius renatus quam Adam nasceretur. Augustinus in Libro am etiam si usque adeo est in illo puero ut intra uiscera materna iam posset
Abbreviated transcription (Latin):
ñ uideatur uerũ. qđ puer nondum
creclat. Si aut̃ dicatur subtali sensu.
credo .i. credit᷑us est: temeraria iudet᷑
responsio. eũ ñ sit inde certuᷤ. August̾
dic̃ qd sacramentũ fidei appellat᷑ fides.
nsub tali sensu uerũ ẽ qđ puer credit.
idest sacramentũ fidei suscipit. Aug̃
ad bonefaciũ ep̃m. Itaq paruulũ ⁊si ñ¬
dũ fides illa quȩ inicredentiũ uoluntate
consistit. iam tam̃ ipsius fidei sacram̃¬
tum fidelem fac̃. Nam sic̃ credere res¬
pondent᷑. ita ȩtiã fideles uocantur. ñ
rem ipsam mente annuendo. s ipsius
rei sacramentũ ꝑcipiendo. Cũ homo
cati homines liberarent᷑ ꝑ baptismũ.
ipsum putarent baptismi p̃cium ñ
illud ȩternũ. Ergo soluto reatu pec¬
cati. manet tamen quedã temporał
pęna. ut illa uita frequentiꝰ querat᷑.
quȩ a penis erit om̃ib aliena. Queri
solet si aliqͥs baptitari possit. cũ ad¬
huc in utero matris sit. Ysidorꝰ. Qui

Expanded text:
non videtur verum cum puer nondum non videtur verum cum puer nondum credat. Si autem dicatur sub tali sensu: Credo, id est crediturus est; temeraria videtur responsio cum non sit inde certus. Augustinus dicit quod sacramentum fidei appellatur fides: et sub tali sensu verum est quod puer credit, id est sacramentum fidei suscipit. Augustinus ad Bonifacium episcopum: Itaque parvulum, etsi nondum fides illa quae in credentium voluntate consistit, jam tamen fidei sacramentum fidelem facit. Nam sicut credere respondetur, ita etiam fideles vocantur, non rem ipsam mente annuendo, sed ipsius rei sacramentum percipiendo. Cum homo enti homines liberarentur per baptismum, ipsum putarent baptismi pretium, non illud aeternum. Ergo soluto reatu peccati, manet quidam temporalis poena, ut illa vita frequentius quaeratur quae erit a poenis omnibus aliena. solet utrum aliquis baptizari possit cum adhuc in utero matris sit. Isidorus: Qui
Abbreviated transcription (Latin):
dando abstergit. Augustinus reddit
hane causam ut nullum inopia ex¬
cusaret. qđ posset si uino uł oleo fi¬
eret.nut cõmunis mat̾ia baptiran
di ẽẽt apud omnes. uł ideo in aqua
Si de aliquo dubitatur utrũ baptira¬
tus sit. baptizari debet. Non enĩ ut di¬
cunt sc̃i iudicatur iteratũ. qd̾ nescit᷑
factũ. S queritur si seło conferat
ei baptismus remissionem. quod ñ est
concecdendũ. qr si illud fieret. sepe re
baptizandus ẽẽt. Si amatre causa ne¬
cessitatis baptiratur filius. queritur¬
utrũ auiro deb̾et separari. Deus dedit
romanus pontifex dixit separandam
ẽẽ. aliorum decreta negant. qͥb mag̃
credimꝰ. Ut enĩ xp̃c in euangłio dicit.
sola causa fornicationis uxor dimitti pͭ.
sacerdos uis baptitari. ⁊ patrinꝰ res¬
pondeat uolo. certũ ẽ quod ñ in sua
ꝑsona respondet. Item cũ querit᷑ cre¬
dis in dm̃ ⁊ c̃ ⁊ patrinꝰ respondeat
credo. si in ꝑsona pueri respondeat

Expanded text:
dando abstergit. Augustinus reddit dando abstergit. Augustinus reddit hanc causam ut nullum inopia excusaret, quod posset si vino vel oleo fieret; et ut communis ordo baptizandi materia esset apud omnes. Vel ideo in aqua; Si de aliquo dubitatur utrum baptizatus sit, baptizari debet. Non enim, ut dicunt sancti, judicatur iteratum quod nescitur factum. Sed quaeritur an secundo conferat ei baptismus remissionem? Quod non est concedendum; quia si illud fieret, saepe baptizandum esset. Si a marre causa necessitatis baptizatur filius, utrum a viro debet separari, Deusdedit Romanus pontifex dicit separandam esse. Aliorum decreta negant: quibus magis credimus. Ut enim Christus in Evangelio dicit, sola causa fornicationis uxor dimitti debesacerdos: Vis baptizari, et patrinus respondeat: Volo; certum est quod non in sua persona respondet. Item cum quaerit: Credis in Deum, et patrinus respondeat: Credo; si in persona pueri responderet
Abbreviated transcription (Latin):
cõmemoratione tam̃ trinitatis inmer¬
gitur si rebaptirandus sit. Augustinus
tam̃ nichil diffinit. sic inde loquens.
Si totũ mumice ⁊ ludiere ⁊ ioculatorie
agitur. utrum approbandus eẽt bap¬
tismus qui sic daretur diuinũ oraculũ
implorandũ ẽẽ censeo. s ñ uidet᷑ sapi¬
entib sapientib qđ debeat baptismus
dici. ubi ñ est intentio baptirandi. sicu¬
ti ⁊ mulieres quando inbalneũ in mer¬
gunt pueros. inuocant nom̃ trinitatis.
s quia baptitare ñ intendunt. non est
baptismus. In omni enĩ sacram̃to ista
duo sunt necessaria. ut forma sacram̃¬
ti seruet᷑. ⁊ intentio illud celebrandi ha
Haymo suꝑ epłam ad romanos.
Querit aliquis quare in aqua solũmͦ
N ñ aliquando in uino baptismũ conse¬
cretur. Cui respondit ambrosius iccir¬
co uniformiter in aqua fieri id. ut in¬
delligatur quod sicut aqua sordes cor¬
poris aut uestis abluit. ita baptismus
maculas animȩ sordesq uiciorũ emun¬

Expanded text:
commemoratione tamen Trinitatis immercommemoratione tamen Trinitatis immergitur, si rebaptizandus sit. Augustinus inde nihil definit, sic tamen loquens: Si totum ludicre, mimice, joculatorie agitur, utrum approbandus esset baptismus qui sic daretur, divinum oraculum implorandum esse censerem. Sed non videtur sapientibus quod debeat baptismus dici ubi non est intentio baptizandi; sicut et mulieres quando in balneum immergunt pueros, invocant nomen Trinitatis; sed quia baptizare non intendunt non est baptismus. In omni enim sacramento ista duo necessaria sunt, ut forma sacramenti servetur et intentio illud celebrandi habHaimo super Epistolam ad Romanos: Quaerit aliquis quare in aqua solummodo et non aliquando in vino baptismus consecretur. Cui respondit beatus Ambrosius idcirco uniformiter id fieri in aqua, ut intelligatur quod sicut aqua sordes corporis aut vestis abluit, ita baptismus maculas animae sordesque vitiorum emun
Abbreviated transcription (Latin):
cens. Martyrem gloriosum cyprianũ
qui apud hereticos uel scismaticos datũ
xp̃i baptismũ nolebat cognoscere. dũ¬
nimium eos detestaret᷑. tanta eiꝰ mita
usq adtriumphũ martirii consecuta
sunt. ut n caritatis qua excellebat luce
habebat purgandum passionis falce ul¬
tima tolleretur. Nec nos quia baptism
ueritatẽ ȩtiã inhereticorum iniquitate
agnoscimus. ideo cypriano meliores su
mus. sicut nec petro qr gentes iudaira¬
rupiȩ ꝓfert uerba illa utrũ baptisinꝰ
sit annon: Tacharias pp̃ bonefacio. Re¬
tulerunt in nuntii tui quod fuerit sa¬
cerdos ineadem ꝓuintia. qui latinã lui¬
guam penitus ignorabat. ⁊ dũ baptita¬
ret nesciens latine loqui. infringens
liuguã diceret. baptiro te in nomine
siderasti rebaptizare. S si ille qui bap¬
tirat ñ errorem introducens aut he¬
resim. s ꝓ sola ignorantia romanȩ locu¬
tionis infringendo. linguã dixisset bap¬
queri de illo qui ꝓludo seu mimice

Expanded text:
cens: cens: qui apud haereticos et schismaticos datum Christi baptismum nolebat agnoscere, dum eos detestaretur, tanta ejus merita usque ad triumphum martyrii consecuta sunt, ut et charitatis qua excellebat luce habebat purgandum, passionis falce ultima tolleretur. Nec nos quia baptismi veritatem et in haereticorum iniquitate agnosmus; sicut nec Petro, quia gentes judaizarupte profert verba illa, utrum baptismus sit an non? Zacharias papa Bonifacio: Retulerunt mihi nuntii tui quod fuerit sacerdos in eadem provincia qui latinam linguam penitus ignorabat, et dum baptizaret nesciens Latine loqui, infringens linguam diceret: Baptizo te in nomine sidera ti rebaptizare. Sed si ille qui baptizavit, non errorem introducens aut haeresim, sed pro sola ignorantia Latinae locutionis infringendo linguam quaeri de illo qui pro ludo vel mimice,
Abbreviated transcription (Latin):
abhereticis baptirant᷑ ⁊ non in nomine
trinitatis. cũ adecclesiã ueniunt baptrra¬
tizari debent. nec dicitur iteratio quia
pͥus baptismũ xp̃i non susceꝑant. Cypͥa¬
nus tñ ⁊ quidam alii dicunt ħeticos non
posse baptismũ xp̃i tradere. ⁊ eos qͥ apud
ħeticos baptitantur rebaptitandos eẽ.
Cyprianus. Oportet scĩficari aquã pͥus
a sacerdote. ut possit baptismo suo pec̃a
test. qui ipse immundus ẽ ⁊ apud quẽ
sp̃c sc̃s non ẽ. cũ dñs dicat in libro nu¬
meri. quȩcũq tetigerit unmundus
immunda erunt: Quis aut̃ pot̃ dare
qͦd ipse ñ habet. aut quomͦ pot̾ sp̃uali¬
a agere qui ipse amiserit sp̃m sc̃m:
Et iccirco baptizandus ẽ nrenouandus.
S ciprianus nalii hoc dixerunt de he¬
reticis extra formã ęccłiȩ baptirantib.
qui uere ñ tradunt baptismum xp̃i. uel
ex exignorantia hoc dixerunt. qͦd uidet᷑
uelle august̾ de unico baptismo. ita di¬

Expanded text:
ab haereticis baptizantur et non in nomine ab haereticis baptizantur et non in nomine Trinitatis, cum ad Ecclesiam veniunttizari debent; nec dicitur iteratio, quia prius baptisma Christi non susceperant. Cyprianus tamen et quidam alii dicunt haereticos non posse baptismum Christi tradere; et eos qui apud haereticos baptizantur rebaptizandos esse. Cyprianus: Opportet sanctificari aquam prius a sacerdote, ut possint baptismo suo peccattest, qui ipse immundus est, et apud quem Spiritus sanctus non est, cum Dominus dicat in libro Numeri: Quaecunque tetigerit immundus immunda erunt . Quis autem potest dare quod ipse non habet? aut quomodo potest spiritualia agere, qui ipse amiserit Spiritum sanctum? Et idcirco baptizandus est et innovandus. Sed Cyprianus et alii hoc dixerunt de haereticis extra formam Ecclesiae baptizantibus, qui vere non tradunt baptismum Christi; vel ex ignorantia hoc dixerunt, quod videtur velle Augustinus De unico baptismo ita di
Abbreviated transcription (Latin):
dicis muustros. Sint ministri iusti
si uoluerint. si aut̃ noluerint ẽẽ iusti
qui in cathedra sedent moysi. securũ
me fecit magister meus. de quo dic̃
eius sp̃c. Hic est qui baptirat. Iuxta
auctoritates p̃dictas indubitant̃ dm̃s.
seruata fuerit forma sacramenti .i.
si in nomine sc̃e trinitatis traditur
ñ sunt rebaptizandi. qr sacramentũ
baptismi habent: rem uͦ sacramenti
ñ habent. si errori eorũ consentiunt.
nideo cũ adȩccłam ueniunt instru¬
untur de fide. ⁊ ꝑ manus imposicio¬
nem accipiunt sp̃m sc̃m. Manus un¬
positio aliquando unctione crismatis
fit. aliquando sure crismate. oratione
dicta suꝑ hominẽ. De illis qui ab here¬
ticis baptirant᷑ nescientes illos hereti¬
cos ẽẽ. yin nullo eorum errori consen¬
tientes. pot̾ dici qđ sacramentũ ⁊rem
sacramenti suscipiunt. ⁊ tñ cũ ad eceliã
ueniunt manꝰ suꝑim ponit᷑ eio. ut
ostendant᷑ detestari errorem. Illi uͦ qͥ

Expanded text:
dicis ministros. Sint ministri justi dicis ministros. Sint ministri justi si voluerint; si autem noluerint esse justi qui in cathedra sedent Moysi, securum me fecit magister meus de quo dicit ejus Spiritus: Hic est qui baptizat . Juxta auctoritates praedictas indubitanter dicimservata forma fuerit sacramenti, id est in nomine sanctae Trinitatis traditur; non sunt rebaptizandi, quia sacramentum baptismatis habent, rem vero sacramenti non habent si errori eorum consentiunt. Et ideo cum ad Ecclesiam veniunt instruuntur de fide, et per manus impositionem accipiunt Spiritum sanctum. Manus impositio aliquando unctione chrismatis fit, aliquando sine chrismate oratione dicta super hominem. De illis qui ab haereticis baptizantur nescientes eos haereticos esse, et in nullo eorum errori consentientes, potest dici quod sacramentum et rem sacramenti suscipiunt; et tamen cum ad Ecclesiam veniunt, manus superimponitur eis, ut ostendatur error detestari. Illi vero qui
Abbreviated transcription (Latin):
de adpetrũ. Si inheresi quacũq uł scis
grũ sacramentũ accepit. s salutẽ quȩ
uirtus ẽ sacram̃ti ñ habebit si extra ec¬
clesiam catholicã ipsum sacramentũ
habuit. Item augustinus suꝑ ioħem.
Baptismus talis est qualis ẽ ille in cuiꝰ
potestate datur. ñ qualis est ille ꝑcuiꝰ
ministeriũ datur. Idem. Potestas bap¬
tismi innullũ transit. s ministerium
transit in bonos ⁊ in malos. Non exhor
reat columba ministeriũ malorum. s¬
respiciat potestatẽ dñi. Quid tibi nocet
minister malus. ubi bonus ẽ dominꝰ:¬
s qui incrementũ dat ds̃. Si suꝑbus
fuerit minister. cũ diabolo deputat᷑.
s non contaminatur donũ xp̃i. Qd̃ ꝑ
illum fluit purum ẽ. quod ꝑ illum
transit liquidum ẽ. Item. ꝑ lapideũ
carnalem transit aqua ad areolas.
In canali lapideo nichil generat. s
hortus plurimos fructus affert. Item
Om̃s uos iustos ẽẽ oportet tanti u¬

Expanded text:
de ad Petrum: Si in haeresi quacunque vel schismde ad Petrum: Si in haeresi quacunque vel schismgrum sacramentum accepit; sed salutem quae virtus est sacramenti non habebit, si extra Ecclesiam catholicam ipsum sacramentum habuit. Item Augustinus super Joannem: Baptismus talis est qualis est ille in cujus potestate datur; non qualis est per cujus ministerium datur. Idem: Potestas baptismi in nullum transit; sed ministerium transit in bonos et malos. Non exhoreat columba ministerium malorum; respiciat Domini potestatem. Quid tibi facit minister malus, ubi bonus est Dominsed qui incrementum dat Deus . Si superbus fuerit minister, cum diabolo computatur; sed non contaminatur donum Christi. Quod per illum fluit purum est, quod per illum transit liquidum est. Item: Per lapideum canalem transit aqua ad areolas. In canali lapideo nibil generat; sed hortus plurimos fructus affert. Item nos dicimus: Justos esse oportet tanti Ju
Abbreviated transcription (Latin):
titur. Exdictis ysidori ep̃i. Romatius
pontifex ũ hominem indicat qͥ baptirat
s sp̃m cũ subministrare gr̃am baptirato.
licet paganus sit qui baptirat. De his qͥ
anuilierib baptirant᷑. queritur utrum
rebaptirari debeant. Quidã dicunt quod
rebaptizandi sint ꝓ ista auctoritate. Ex
concilio carthaginensiũ .iiiͦi. Mulie ͭ bap¬
tizare. ñ p̃sumat. S ñ est p̃sumptio qͥd ne¬
cessitas cogit. Ysidorus qͦ dic̃. qui a mulieri¬
bus baptitantur. rebaptitandi ñ sunt. De
illis quoq qui ab hereticis bapticant᷑. querit᷑
utrũ rebaptizari debeant. Beda. Siue ħe
baptizari. ne confessio uł inuocatio tanti
nominis uideat᷑ adnullari. Augustinꝰ ad
ñ adsalutẽ sumunt baptismun. s ad ꝑniciẽ
hñteᷤ formã sacͣm̃ti. uͥtutẽ eiꝰ abneganteᷤᷤ
Ideo eos ȩccłia ñ rebaptitat. qr in nomine
sc̃ȩ trinitatis baptirati sunt. ipsa ꝓfecto
sacram̃ti forma. Augustinꝰ in libro de fi¬

Expanded text:
titur ex dictis Isidori episcopi. Romanus titur ex dictis Isidori episcopi. Romanus pontifex: Non hominem judicat qui baptizat, sed Spiritus Dei subministrat gratiam baptismi, licet paganus sit qui baptizat. De his qui a mulieribus baptizantur quaeritur utrum rebaptizari debeant? Quidam dicunt quod rebaptizandi sint, pro ista auctoritatate ex concilio Carthaginensi quarto: Mulier baptizare non praesumat. Sed non est praesumptio quod necessitas cogit. Isidorus quoque dicit: Qui a mulieribus baptizantur, rebaptizandi non sunt. De illis quoque qui ab haereticis baptizantur quaeritur utrum rebaptizari debeant. Beda: Sive haeis rebaptizari, ne confessio vel invocatio tanti nominis videatur annullari. Augustinus ad nt ad salutem baptismum, sed ad perniciem, habentes formam sacramenti, virtutem ejus abnegantes. Ideo eos Ecclesia non rebaptizat, quia in nomine sanctae Trinitatis baptizati sunt, ipsa profecto sacramenti forma. Augustinus in libro De fi
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ a debito pecc̃ĩ solutus ẽ. quare nec a
peccato plenc iustificatus. cuiꝰ debito ad¬
huc tenetur. s pꝰ susceptionẽ sacram̃ti
plene mundatus. ẽ. ⁊ si moreret᷑ tẽ. sine¬
om̃i dilatione iret in głam. Si opponit᷑ qͦd
nullũ pecc̃m sit impunitũ. dicimꝰ qđ ipsa
contricio cordis. mors qͦ ipsa ȩtiã erubes¬
centia quã patit᷑ dũ nudus baptizatur.
ñ reluiquunt pecc̃m impunitũ. S si
aliqͥs fidem habens cũ dilectione uelit
baptirari. ⁊ ñ potest articulo necessitatis
Non enĩ alligauit d̃s sacram̃tis potentiã
suã. Et quãuis ꝑsacramentũ salutẽ dare
decreuit. potest tñ ⁊dat sine eis salutẽ.
Qui possunt baytizare.
unc dicendũ est quib sit concessum
uel licitũ baptirare. Y sidorus: Con¬
stat baptismũ solis sacerdotib traditũ ẽẽ.
eiusq misteriũ. nec abipsis diaconib ex¬
plere ẽ licitũ. absq p̃sbitero uł ep̃o. nisi
istis ꝓcul absentib langoris cogat ultima

Expanded text:
 a debito peccati solutus, quare nec a peccato plene justificatus cujus debito adhuc tenetur. Sed post susceptionem sacramenti plene mundatus est; et si moreretur tunc sine dilatione iret in gloriam. Si opponitur quod nullum peccatum impunitum, dicimus quod ipsa contritio cordis, mors quoque ipsa etiam erubescentia quam patitur dum nudus baptizatur, non relinquunt peccatum impunitum. Sed si aliquis fidem habens cum dilectione velit baptizari et non potest, articulo necessitatis Non enim alligavit Deus sacramentis potentiam suam; et quamvis per sacramenta salutemdare decreverit, potest tamen et dat sine eis salutem. CAP. VIII. Qui possunt baptizare. Nunc dicendum est quibus sit concessum vel licitum baptizare. Constat baptisma solis sacerdotibus esse traditum, ejusque ministerium nec ab ipsis diaconibus expleri est licitum absque presbytero vel episcopo, nisi his procul absentibus languoris cogat ultima
Abbreviated transcription (Latin):
bant. ñ homines uet̾is testam̃ti dicendi
cta ñ uetus. s noua erat. ⁊sccłm hoc in
euangłio nulla suꝑadditio facta ẽ. s ex¬
planatur qͦd ibi occultũ fuerat. s eũ utrũ¬
q ꝓhibet lex bene intellecta. scđm qđ
n hoc scđm litterã legis. uñ illud. litt̾a
occidit sp̃c aut̃ uiuificat. ⁊ secłm hoc fa¬
cta ẽ suꝑadditio in euangłio. ut in hoc
p̃cepto non concupisces rem ꝓximi tui.
utrumq ꝓhibet᷑ n uoluntas nactus. ac¬
tus sedm hoc qͦd littera sonat. scilicet
non agas foris ꝑ qđ concupiscere iudea¬
ris: uoluntas ꝓhibet᷑ in hoc p̃cepto. sp̃u¬
aliter intellecto. Uñ augustinꝰ dic̃. hoc in¬
detur: qđ ibi actus ꝓhibet᷑ in nouo uo

Expanded text:
bant, non homines Veteris Testamenti sed bant, non homines Veteris Testamenti sed cta non vetus sed nova erat. Et secundum hoc in Evangelio nulla superadditio facta est; sed explanatur quod ibi occultum fuerat. Sed cum utrumque prohiberet lex bene intellecta, secundumet hoc secundum litteram legis. Unde illud: Littera occidit, spiritus autem vivificat . Et secundum hoc facta est superadditio. Ut in hoc praecepto: Non concupisces res proximi tui; utrumque prohibetur et voluntas et actus. Actus secundum quod littera sonat; scilicet non agas foris per quod concupiscere videaris. Voluntas prohibetur in hoc praecepto spiritualiter intellecto. Unde et Augustinus dicit: Hoc indetur, quod ibi actus prohibetur, in No
Abbreviated transcription (Latin):
qui inuste decipit᷑ intelligit. Si aut̃ ali
tauerit qđ relatũ ꝑiculo foret. ñ peccat.
sicut abraham dicens de sara. soror mea
ẽ non mentitus t̃ eũ illa eẽt soror .i. eog
nata. ⁊ si illud iurasset. ñ peccasset. Sex¬
tũ preceptũ ñ concupisces uxorẽ ꝑxi
mi. Septimũ non concupisces rẽ ꝓxi¬
mi tui. Hic opponitur de hoc qđ dñs
in euangłio. cũ suppleret illud mancda¬
tũ non mechaberis dicit. Dictũ ẽ anti¬
qͥs ñ mechaberis. ego aut̃ dico uob̃ qui
uiderit mulierem ad concupiscendã
eam. iam mecbatus ẽ eam: s hoc non fuit
suꝑ addere. cũ in legeidẽ ꝓhibeatur. ut
in hoc p̃cepto ñ concupisces rẽ ꝓximi
tui. Hic enĩ concupiscentia ꝓhib̾i uide¬
tur sic̃ ibi. Ad quod pot̾ dici. quod uere
hoc p̾ceptum bene intellectũ. ⁊actum
ꝓhib̾et n uoluntatẽ. ⁊ qui hoc p̃cepto sic
intellecto. ⁊ oꝑe ⁊ uoluntate a malo cessa¬

Expanded text:
qui injuste decipitur intelligit. Si autem aliqui injuste decipitur intelligit. Si autem alitaverit quod revelatum periculo foret, non peccat: sicut Abraham de Sara, Soror mea est , non est mentitus; cum illa esset soror, id est cognata; et si illud jurasset non peccasset. tum praeceptum: Non concupisces uxorem proximi tui . Septimum: Non concupisces rem proximi tui . Hic opponitur de hoc quod Dominus in Evangelio, cum suppleret illud praeceptum: Non moechaberis , dicit: Dictum est antiquis: Non moechaberis. Ego autem dico vobis: Qui viderit mulierem ad concupiscendum eam, jam moechatus est eam . Sed hoc non fuit superaddere, cum in lege idem prohibeatur, ut in hoc praecepto: Non concupisces uxorem proximi tui. Hic enim concupiscentia prohiberi videtur sicut ibi. Ad quod potest dici quod vere hoc praeceptum bene intellectum et actum prohibet et voluntatem; et qui hoc praecepto sic intellecto et opere et voluntate a malo cessa
Abbreviated transcription (Latin):
bona intentio. ⁊ut sit pia. ⁊ ut sit rec
n hoc dixisse augustinũ ad terrorem. ut
homines a mendatio detraheret. ⁊ oppo¬
datiis attendunt᷑. affectus pictatis. quo ad hoc
datia ⁊ ẏrouiȩ mendatia non sunt.¬
unc uidendũ ẽ quid sit ꝑuirium.
Peruriũ ẽ mendatiũ. iuramento
confirmatũ. Si aliquẽ alteri facturum
aliquid mali uirare contĩgit. melius ẽ
autem penitere quia temere iurauit.
ysidorus. Non ẽ conseruandũ ui ram̃tũ.
quo malũ incaute ꝓmittit᷑. ueluo si qͥspiã.
adultere ꝑpetuam cũ ea ꝑmanendi
fidem polliceaf : ⁊ ołabilius ẽ non ĩplere
sacramentũ. quã ꝑmanere in stupro.
nem abigail feminȩ prudentissimȩ mi¬
nas remisit. ensem in uaginam reuo¬
contraxisse doluit. Item dicit ysidorus.
Qui arte uerborũ iurat. deus qui specta¬
tor ẽ cogitationũ. sic accipit ut ille eui
iuratur intelligit. Quod sic exponendũ
iurat. deus tunc uere sic accipit ut ille

Expanded text:
bona intentio et ut sit pia et ut sit rectbona intentio et ut sit pia et ut sit rectet hoc dixisse Augustinum ad terrorem, ut homines a mendacio deterreret. Oppodaciis attenduntur: affectus pietatis quo haec dacia et ironiae, mendacia non sunt.nc videndum est quid sit perjurium: Perjurium est mendacium juramento confirmatum. Si aliquem alteri facturum se aliquid mali jurare contingit, melius estautem poenitere quia temere juravit. Isidorus: Non est conservandum sacramentum quo malum incaute promittitur. Velut si quispiam adulterae perpetuum cum ea permanendi fidem polliceatur: tolerabilius est enim non implere sacramentum quam permanere in stupro. nem Abigail feminae prudentis minas remisit, ensem in vaginam revocontraxisse doluit, . Item dicit Isidorus: Qui arte verborum jurat, Deus qui inspectator est cogitationum sic aspicit ut cui juratur intelligit. Quod sic exponendum jurat: Deus tunc vere sic aspicit. ut ille