comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
petrus qd̾ ettã qͥlibet eoꝵ expauisset. erpauit atqi ait. Dñc ;en
mͥ lauas pede: Tn mͥ: Quuad est tu: cuud est m. Cogitanda
sunt potiꝰ ꝙͣ dicenda: ne forte qd̾ ex hes u̾bis aliqͣtenꝰ idignũ
concipit ammaĩ non explicet lingua. Sea respondit ihe. et
dixit ei. Qd̃ ego facio. ti nescis modo: sciei autẽ postea. sico
tar̃ ille dñici fc̃i altitudine exc̾ritꝰ. ꝑmittit ficri: qd̾ cur
fieret ignorabat. s usq ad suos pedes humilẽ xp̃m adhuc
non uult uidere. ñ potest sustinere. Non lauabis mͥ inqͥt
pedes in et̃nũ. Qͥd est in et̾nũ: Nũꝙͣ hoc feram: numꝙͣ pa¬
tiar: nũꝙͣ sinã. Hoc qͥppe in ct̾nũ ñ fit: qd̾ nũꝙͣ fit. Tunc sal¬
uator egrũ reluctantẽ de ip̃ius salutis ꝑiculo exc̾rens. si nõ
lau̾o teinqͥt. ñ habebis partẽ mnetũ. Ita dictũ est. si ñ laucro
te cũ de solis pedib ageret᷑: quomꝰ dici assolet calcas me. qͣn¬

Expanded text:
t eorum expavisset, expavit, atque ait, Domine, tu mihi lavas pedes? Quid est, tu? quid est, mihi? Cogitanda sunt potius quam dicenda; ne forte quod ex his verbis aliquatenus dignum concipit anima, non explicet lingua. 2. Sed respondit Jesus, et dixit ei: Quod ego facio, tu nescis modo, scies autem postea. Nec tafieret ignorabat, sed usque ad suos pedes humilem Christum adhuc non vult videre, non potest sustinere. Non lavabis, inquit, mihi pedes in aeternum. Quid est, in aeternum? Nunquam hoc feram, nunquam patiar, nunquam sinam. Hoc quippe in aeternum non fit, quod nunquam fit. Tum Salvator aegrum reluctalavero te, inquit, non habebis partem mecum. Ita dictum est si non lavero te, cum de solis pedibus ageretur, quomodo dici assolet: calcas me, quan
Abbreviated transcription (Latin):
illam factus ẽ mundus. Et si quis audierit inqͥt uer
ba mea et ñ custodierit: ego ñ udico eũ. Mementore
que uos audisse in suꝑiorib lectionib noui: et qͥ obli¬
ti forte estis recolite: et qui ñ affuistis s adestis audite.
Quomodo dicit fili:. ego ñ iudito cũ cũ dicat alio loco.
pat̾ ñ uidicat quemqͣm .s omne iudiciũ dedit filio:
nͥ qͥa intelligendũ est. mͦ si uidico eũ: Quare mͦ ñ iudi¬
cat: Attende qd̾ sequit᷑. Non enĩ ueni inquit ut iudicẽ
mundũ. s ut saluificẽ mundũ: id est ut saluũ fatiã
miscciam inquit et iudiciũ cantabo tͥ dñe. Sed de ip̃o¬

Expanded text:
illam factus est mundus. Et si quis aillam factus est mundus. Et si quis aba mea, et non custodierit, ego non judico eum. Mementote quae vos audisse in superioribus lectionibus novi; et qui obliti forte estis, recolite; et qui non adfuistis, sed adestis, audite quomodo dicit Filius, Ego non judico eum; cum dicat alio loco, Pater non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio : nisi quia intelligendum est, Modo non judico eum. Quare non judicat modo? Attende quid sequitur: Non enim veni, inquit, ut judicem mundum, sed ut salvificem mundum: id est ut salvum faciam Misericordiam, inquit, et judicium cantabo tibi, Domine
Abbreviated transcription (Latin):
b qͥ i domosunt. Sic luceat lumĩ ur̃m torã hominib:
ut uideant oꝑa ur̃a bona: et glorificent patrẽ ur̃m qui
in celis est. Non tam̃ eis dixit. uos lux uenistis in mundũ:
ut omĩs qui credit in uos in tenebris ñ maneat. Nusꝙͣ
hoc legi posse consirmo. Lumina gͦ sunt om̃s sc̃r: sed cre¬
dendo illuminant᷑ abeo. a quo si qus recelserit tene¬
brabit᷑. Lumen autem illud quo illuminãt᷑ ectera:. a
se recedere non potest: quia incõmutabile omnino est.
Credimꝰ gͦ lumini illuminato. licut ꝓphe. sicut apło: s
ideo illi credimꝰ ut ñ in ipsũ credamꝰ qd̾ illuminat᷑: s cũ
illo credamꝰ in illud lurã a quo illuminat᷑: ito et nos il¬
luminem᷑ ñ ab illo sed cũ illo. a quo ille. Cum autem
dicit ut omnis qui creditͥ me in tenebris non maneat:
satismanifestat. om̃s se inuenisse in tenebris. Sed ne¬
ui eis tenebris remaneant. in quib inuenti sunt: de¬
bent credere in lucẽ que uenit in mundũ: quia per

Expanded text:
sic luceat lumen vestrum coram hominibus, ut videant opera vestra bona, et glorificent Patrem vestrum qui in coelis est : non tamen eis dixit, Vos lux venistis in mundum, ut omnis qui credit in vos, in tenebris non maneat. Nusquam hoc legi posse confirmo. Lumina ergo sunt omnes sancti; sed credendo ab eo illuminantur, a quo si quis recesserit tenebrabitur. Lumen autem illud quo illuminantur, a se recedere non potest; quia incommutabile omnino est. Credimus ergo lumini illuminato, sicut prophetae, sicut apostolo: sed ideo illi credimus, ut non in ipsum credamus quod illuminatur, sed cum illo credamus in illud lumen a quo illuminatur; ut et nos illuminemur, non ab illo, sed cum illo a quo ille. Cum autem dicit, Ut omnis qui credit in me, in tenebris non maneat; satis manifestat omnes se in tense; sed ne in eis tenebris remaneant, in quibus inventi sunt, debent credere in lucem quae venit in hunc mundum, quia per
Abbreviated transcription (Latin):
pͥus intͣuerat ut deciperet. Nleq enĩ nonm illo erat qͣndo
ad uideos ꝑrexit. et de p̃tio tͣdendi dñi pastus est: cũ hoc
aꝑtissime lucar euͣgłista testet᷑ et dicat. int̾uit autẽ sacha¬
nas in uidã qͥ cognomi nabat᷑ scarioih. unũ de duodetm:

Expanded text:
prius intraverat, ut deciperet. Neque enim non in illo erat quando prius intraverat, ut deciperet. Neque enim non in illo erat quando ad Judaeos perrexit, et de pretio tradendi Domini pactus est, cum hoc apertissime Lucas evangelista testetur et dicat: Intravit Satanas in Judam, qui cognominatur Iscariotes, unum de
Abbreviated transcription (Latin):
tus est uide parus xp̃i. ꝑ quẽ manciparet᷑ diabolo: cũ ui¬
deas econfrio datũ paulo angłm diaboli ꝑquẽ ꝑficeret᷑
in xp̃o. Ita et malo. bonũ obfuit: et bono malũ ꝑfuit. Re¬
cordamini unde sit scͥptũ. qͥ cũq manducau̾it panẽ aut bi¬
uerit calicẽ dñi indigne: reus erit corporis et satigͥnis dñ.¬
Et de his erat sermo cũ hoc apłs diteret: qui dñi corpus ite¬
lit quemlibet aliũ eybĩ indiscrete negeligent᷑ ꝙ sume¬
bant. Hic gͥ si corripit᷑ qui ñ diiudicat. hoc est ũ dise̾nto
a cct̾is cybis dñicũ corp: quomꝰ dampuit᷑ qͥ ad eiꝰ mentã
fingens se amicũ accedit inimicꝰ Si rep̾hensione tan¬
git᷑ neggligentia conuiuantis: qua pena pentit᷑ uenlioce
inuitantis : Quid erat aut̃ panis t᷑ditoridatꝰ : nͥ demonst ͣ¬
no cui gr̃e suisset ingͣtus: Int̾uit gͦ post hunc panẽ satha¬
uas in dñi tãitorẽ: ut sͥ iã tͣaitũ pleniꝰ posfideret: in quẽ

Expanded text:
 quem manciparetur diabolo; cum videas e contrario datum Paulo angelum diaboli, per quem perficeretur in Christo? Ita et malo bonum obfuit, et malum bono profuit. Recordamini unde sit scriptum, Quicumque manducaverit panem, aut biberit calicem Domini indigne, reus erit corporis et sangEt de his erat sermo, cum hoc Apostolus diceret, quia Domini corpus velut quemlibet alium cibum indiscrete negligenterque sumebant. Hic ergo si corripitur qui non dijudicat, hoc est, non discernit a caeteris cibis dominicum corpus, quomodo damnatur qui ad ejus mensam fingens amicum accedit inimicus? Si reprehensione tangitur negligentia convivantis, qua poena percutitur venditor invitantis? Quid erat autem panis venditori datus, nisi demonstratio cui gratiae fuisset ingratus? Intravit ergo post hunc panem Satanas in Domini traditorem, ut sibi jam traditum plenius possideret in quem
Abbreviated transcription (Latin):
misit. q̃a dñs honorat᷑ in seruo. et pat̾ in filio. s pat̾ tam¬
qͣm in filio: dñs tamꝙͣ in scruo. filiꝰ autẽ unigenitꝰ. recte di¬
cere potuit. Credite in dm: et in me credite. Et qd̾ nũc ait.
qui credit ii me. ũ credit in me. s in eũ qui misit me. nõ
se abstulit credentis fidem. s noluit in forma serui remane
credentẽ: qm̃i cũ quisq credit in patrẽ qui cũ misit: ꝑfec¬
to tredit in filiũ. sine quo petrem ñ eẽ cognoscit: et ita

Expanded text:
pater in filio: sed pater tanquam in filio, dominus tanquam in servo. Filius autem unigenitus recte dicere potuit, Credite in Deum, et in me credite ; et quod nunc ait, Qui credit in me, non credit in me, sed in eum qui misit me. Non a se abstulit fidem credentis, sed noluit in forma servi remanere credentem: quoniam cum quisque credit in Patrem qui eum misit, profecto credit in Fili
Abbreviated transcription (Latin):
hoc autẽ dixit. ut patͥ crideret᷑ cqͣlis. Qͥ credit in me inqͥt.
ñ credit in hoc qd uidet me. s credit in eũ qui misit me:
ut cũ creddit in patrẽ qui sibi eqͣlem genuit me. ñ quomͦ
me uidet. sed sic treclat in me. quomͦ in eũ qui misit me.
Usq adeo enĩ nichil distat int̾ eũ et me: ut qui me uidet.
uideat eũ qui misit me. Apłos suos certe ip̃e dñs iħc xp̃t
misit: qd̾ eoꝵ enã nom̃ indicat. Nam sicut grete angłi. la
tine nuntii uotant᷑: ita grect apli. latine missi appellant᷑.¬
credit in me: s ui eũ qͥ misit me. Omnino enĩ ñ diceret: qui
tredit in me. Credimꝰ enĩ apło: sed ñ credimꝰ in apłmi. Non
tnĩ apls iustificat imꝑiũ Credenti autẽ in es̃ qui iustifi¬

Expanded text:
hoc autem dixit, ut Patri crederetur aequalis. Qui credit in me, inquit, hoc autem dixit, ut Patri crederetur aequalis. Qui credit in me, inquit, non credit in hoc quod videt me, sed credit in eum qui misit me. Aut cum credit in Patrem qui sibi aequalem genuit me; non quomodo me videt, sed sic credat in me, quomodo in eum qui misit me: usque adeo enim nihil distat inter eum et me, ut qui me videt videat eum qui me misit. Apostolos suos certe ipse Dominus Christus misit, quod eorum etiam nomen itine nuntii vocantur, ita Graece apostoli, Latine missi appellantcredit in me, sed in eum qui misit me: omnino enim non diceret, Qui credit in me. Credimus enim apostolo, sed non credimus in apostolum: non enim apostolus justificat impium. Credenti autem in eum qui
Abbreviated transcription (Latin):
ite cũ credit in patrẽ credat cũ babere filiũ sibi eqͣlemt et
tunc uere credeto in me lamsi putauerit eũ ñ habete ñ
filios scam grãm. qui sunt eiꝰ ittiꝙ creatura. ñ u̾bũ sed
facta ꝑ u̾bum: nec habere filiũ eqͣsem sibi atq cott̾nũ:
lemꝑ natũ. parit̾ incõmutabilẽ. et in nullo dissimilẽ
atq imparẽ: ñ crecit in patrem qui eũ misit. qͥa ñ est hoc
pater qui eũ misit. Et ideo cũ dixisset qui credit in me. ñ
credit inme. s in eũ qui misit me. ne putaret᷑ sic uoluis
se intelligi patrt̃ tamꝙͣ patrẽ multoꝵ filioꝵ ꝑ grãm re¬
gen̾atoꝵ. ñ unici u̾bi eqͣlil sibi: continuo subiecit. Et qͥ¬
uidet me: uidec eũ qui misit int. Nuiqͥd ait quiuidet
me ñ uidet me. s esĩ qui misit me. sicut dixerat qui cre¬
dit in me. ñ credit in me. s in cũ qui misit me. Illud nã¬
ꝙ dixit. ne sicut uidebat᷑ crederit᷑ tantũmͦ filiꝰ hominis:

Expanded text:
abere Filium sibi aequalem, et tunc vere credat in me. Nam si putaverit eum non habere nisi filios secundum gratiam, qui sunt ejus utique creatura, non Verbum, sed facta per Verbum, nec habere Filium aequalem sibi atque coaeternum, semper natum, pariter incommutabilem, ex nullo dissimilem atque imparem; non credit in Patrem qui eum misit, quia non est hoc Pater qui eum misit. 3. Et ideo cum dixisset, Qui credit in me, non credit in me, sed in eum qui misit me; ne putaretur sic voluisse Patrem intelligi tanquam Patrem multorum filiorum per gratiam regeneratorum, non unici Verbi videt me, videt eum qui misit me. Numquid ait, Qui videt me, non videt me, sed eum qui misit me; sicut dixerat, Qui credit in me, non credit in me, sed in eum qui misit me? Illud namque dixit, ne sicut videbatur, crederetur tantummodo filius hominis:
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑbiã: ec qͥidã minia sue uoluritatis diffidenrtia deiecit
in neggligentiã. Illi ddicunt. Utqͥd rogamiꝰ dn ne irnca¬
mur a temptatione: qd in nr̃a est potestate: Isti dictuit
Utqͥd conam̃ bene tuuere qd̾ in dei est potestate: D dñe:o
pat᷑ qui es in celis: ne nos inferas in qͣmlibet istaꝵ temp¬
tationũ.: s libera nos a malo. dudiamꝰ dñm diceritẽ. Ro¬
gaui ꝓ re pecre. ne deficiat fides tua: ne sic existimemꝰ fidẽ
nrãm ẽc̃ in libero arbitrio. ut diuino ñ egeat adiutorio.
Audiamꝰ et eũglistam dicentẽ. decdio eis potestatẽ filios dĩ
fieri: ne omnino existimemꝰ in nr̃a potestate ñ eẽ. qd̾ cre¬
dimiꝰ. Uerũptam̃ in utroq illius beneficia cognostamꝰ.
Nam et agende sũt grẽ qͥa data est potestas: et orandũ ne

Expanded text:
cit in negligentiam. Illi dicunt: Ut quid rogamus Deum ne vincamur tentatione, quod in nostra est potestate? Isti dicunt: Ut quid conamur bene vivere, quod in Dei est potestate? O Domine! o Pater qui es in coelis! ne nos inferas in quamlibet istarum tentationum, sed libera nos a malo. Audiamus Dominum dicentem: Rogavi pro te, Petre, ut non deficiat fides tua: » ne sic existimemus fidem nostram esse in libero arbitrio, ut divino non egeat adjutorio. Audiamus et evangelistam dicentem: « Dedit eis potestatem filios Dei fieri: ne omnino existimemus in nostra potestate non esse quod credimus. Verumtamen in utroque illius beneficia cognoscamus. Nam et agendae sunt gratiae, quia data est potestas, et orandum ne
Abbreviated transcription (Latin):
est. Hinc est qd intelligitis: quia xp̃c manet in et̾nũ. ł rgo
ambilate dũ lucẽ habetis: ut non tenebre comp̃hendãt¬
uos. Ambulate: accedite: totũ intelligite: ⁊ moriturum
xp̃m. et uicturũ in et̾nũ: et sangnem fusurũ quo redi¬
mat. et ascensurũ in sublumnia quo ꝑducat. Tenebre aut̃
getis in eo mortis humilitatẽ. Et qui ambulat in tenebris.
nescit quo uadat. Sic potest offendere in lapidem offensi¬
onis et petͣm scandali. qđ fuit dñs cecis uideis: sicut creden¬
tib lapis quem reꝑbauert edificantes. factꝰ est in caput an¬
contempsit mortuũ risit occisũ. Et ip̃a erat mors. gͣni mul¬
tiplicandi: et exaltatio thentis post se omnia. Dũ lucem
inquit habetis. credite in lucẽ: ut filii lucis stas. Cũ aliqͥd
ueri auditũ habctis. credite in ueritatẽ: ut rerascamint

Expanded text:
est. Hinc est, quod intelligitis  Ms., intelligetis, quoest. Hinc est, quod intelligitis  Ms., intelligetis, quoambulate dum lucem habetis, ut non tenebrae vos comprehendant. Ambulate, accedite, totum intelligite, et moriturum Christum, et victurum in aeternum, et sanguinem fusurum quo redimat, et ascensurum in sublimia quo perducat. Tenebrae autegetis in eo mortis humilitatem. Et qui ambulat in tenebris, nescit quo vadat. Sic potest offendere in lapidem offensionis, et petram scandali, quod fuit Dominus caecis Judaeis: sicut credentibus lapis quem reprobaverunt aedificantes, factus est in caput anmpietas contempsit mortuum, risit occisum: et ipsa erat mors grani multiplicandi, et exaltatio trahentis post se omnia, Dum lucem, inquit, habetis, credite in lucem, ut filii lucis sitis. Cum aliquid veri auditum habetis, credite in veritatem, ut re
Abbreviated transcription (Latin):
sios audiuimꝰ ex lege: qͥa xp̃c manet in et̾nũ. Et quomͦ tu di¬
cis oportet exaltari filiũ hominis: Qͥs est iste filiꝰ homĩs. Ie¬
moriter tenuerunt: qd̾ dñs dicebat assidue filiũ se cẽ homi
nis. Nam hoc loco ñ ait. si exaltatꝰ fũit a t̾ra fili hominis:¬
tiati sunt gentiles illi qui eũ uidere cupiebant. Uenit
hora: ut clariticet᷑ fili homĩs. Hoc traq isti animo retinen¬
tes. et qd̾ nc̃ att cũ exaltatꝰ fuero a t̾ra. mortẽ trucis intelli¬
gentes: quesierunt ab illo et dixcrunt. Nos audiumꝰ ex
lege: qͥa xp̃c manet in et̾nũ. Et quomͦ tu dicis oportet exal¬
unt: manet in ct̾nũ. Si manet in et̾nũ. quomͦ exaltabit̃
a t̾ra. id est quomͦ crucis passione moriet᷑: Hoc enĩ eũ ar¬
xisse intelligebant: qd̵ fac̾e cogitabant. Noneis gͦ uerboꝵ
istoꝵ obscuritatẽ aꝑuit. in fusa sapientia. s stimulata
consciertia. Dixit gͦ eiꝰ ihc. Adhuc modicũ lum̃ inuobis

Expanded text:
manet in aeternum, et quomodo tu dicis: Oportet exaltari Filium hominis? Quis est iste Filius hominis? Memoriter tenuerunt quod Dominus dicebat assidue Filium hominis se esse. Nam hoc loco non ait: si exaltatus fuerit a terra Filius hominis:tiati sunt gentiles illi, qui eum videre cupiebant: Venit hora, ut glorificetur Filius hominis. Hoc itaque isti animo retinentes, et quod nunc ait: Cum exaltatus fuero a terra, mortem crucis intelligentes, quaesierunt ab illo, et dixerunt: Nos audivimus ex lege, quia Christus manet in aeternum: et quomodo tu dicis: Oportet exalunt, manet in aeternum: si manet in aeternum, quomodo exaltabitur a terra? Id est, quomodo crucis passione morietur? Hoc enim eum dixisse intelligebant, quod facere cogitabant. Non ergo eis verborum istorum obscuritatem aperuit infusa sapientia, sed stimulata conscientia. Dixit ergo eis Jesus: Adhuc modicum lumen in vobis
Abbreviated transcription (Latin):
dum reconcilians s. Hi sunt et quoꝵ cordib pͥnceps mun¬
di eitit᷑ foras. Cũ gͦ dixisset. ñc pͥnceps huiꝰ mundi eiciet᷑
foras: et ego inquit si exaltat᷑ fuero a t̾ra. omĩa thraam post
me. Que omĩa rnsi ex quib ille cicit᷑ foras: Non autẽ dix̃
om̃ẽs: s omĩa. Non enĩ omniũ t̃ fides. Non itaꝙ hoc ad uni¬
u̾sitatẽ hominũ retulit. s ad creature uitegritatẽ. id est
⁊ illied qͦ iulibiles. ⁊ contrestabiles simi. Qͥ enĩ dixit. capil¬
lus captus ur̃i ñ ꝑibit: omnia thit post se. Aut si omiua
ipsi homines intelligendi sũt: omĩa p̃destinata ad salutẽ
possumꝰ dic̾e. Ex quib om̃ib ait nichil eẽ ꝑtturt̃: cc̃ srip᷑
de sius ouib loqueret᷑. Aut certe omnia hominũ genera

Expanded text:
sunt ex quorum cordibus princeps mundi ejicietur foras. Cum ergo dixisset: Nunc princeps hujus mundi ejicietur foras, Et ego, inquit, si exaltatus fuero a terra, omnia traham post me. Quae omnia? nisi ex quibus ille ejicitur foras. Non autem dixit omnes, sed omnia. Non enim omnium est fides. Non itaque hoc ad universitatem hominum retulit, sed ad creaturae integritatem, id est, , quo visibiles et contractabiles sumus. Qui enim dixit: Capillus capitis vestri non peribit , omnia trahit post se. Aut si omnia ipsi homines intelligendi sunt, omnia praedestinata ad salutem possumus dicere: ex quibus omnibus, ait, nihil esse periturum, cum supra de suis ovibus loqueretur . Aut
Abbreviated transcription (Latin):
tia falli ñ potest: sine dubio fĩ altꝰ sea ipsi peccãt. quos aers
peccaturos cẽ p̃sciuiit. fẽctrunt gͥ pectatũ uidei. qd cos facert
non compulit cui peccatsĩ s̃ placat: s facturos cẽ p̃dixit. quẽ
nichil latec. Et sdeo si non malũ sed bonũ facere uoluissent.
ñ ꝓhiberent᷑. ⁊ hoc facluri p̃uiderent᷑ ab eo qui nouit qrud¬

Expanded text:
 sed ipsi peccant quos Deus peccaturos esse praescivit. Fecerunt ergo peccatum Judaei, quod eos facere non compulit, cui peccatum non placet; sed facturos esse praedixit quem nihil latet. Et ideo si non malum, sed bonum facere voluissent, non prohiberentur: et hoc facturi praeviderentur ab eo qui novit qu
Abbreviated transcription (Latin):
nobis debita nr̃a: nͥ ut uulnera nt̃a sanent᷑ : Et quid aliud
petimꝰ cum dicimꝰ. ne nos inferas in temptationẽ: nͥ ut ille
qui insidiat᷑ uel certat extͥnsetus. nulla irrumꝑat ex parte.
nulla nos fraude. nulla nos possit uirtute suꝑare: Qntas¬
libet tam̃ aduersũ nos erigat machinas: qͣndo ñ tenet loc̃
cordis ubi fides habitat: cicctus est foras. Sed nͥ dñs custo¬
dierit cuittatẽ: in uanũ iugilat qui custodit eã. Nolite gͦ
de uobis ip̃is p̃sumere: si ñ uutas foras eiectũ diabolũ. in
tro iterũ reuocare. Absit autẽ ut diabolũ mundi pͥncipem
ita dictũ eristimem: ut eũ celo et t̾re dñari posse credamus.
Ded mundus appellat᷑ in malis hominib qͥ toto traꝵ orbe
diffusi sunt.: sicut appellatur domꝰ in his quib habitat᷑. lod̃
qd̃ dicimꝰ. bona domꝰ est uel mala domꝰ est. ñ qͣndo rep̃hendi¬

Expanded text:
nobis debita nostra, nisi ut vulnera nostra sanentur? Et quid aliud nobis debita nostra, nisi ut vulnera nostra sanentur? Et quid aliud petimus cum dicimus, Ne nos inferas in tentationem , nisi ut ille qui insidiatur, vel certat extrinsecus, nulla irrumpat ex parte, nulla nos fraude, nulla nos possit virtute superare? Quantaslibet tamen adversum nos erigat machinas, quando non tenet locum cordis ubi fides habitat, ejectus est foras. Sed nisi Dominus custodierit civitatem, in vanum vigilabit qui custodit . Nolite ergo de vobis ipsis praesumtro iterum revocare. Absit autem ut diabolum mundi principem ita dictum existimemus, ut eum coelo et terrae dominari posse credamus. Sed mundus appellatur in malis hominibus, qui toto terrarum orbe diffusi sunt: sicut appellatur domus in his a quibus habitatur, secundum quod dicimus: Bona domus est, vel mala domus est; non quando reprehendi
Abbreviated transcription (Latin):
loquerent᷑: ac sit in lingius omniũ gentiũ fittura p̃nir¬
tiareuir eccł̃ia: qua gr̃a sp̃adi. popłi congregarent᷑. qua
longe lateq peccata dimitterent᷑: et milia miliũ deo recõ¬
ciliarent᷑. Quid gͦ ait qͥspiam: quia diabolus de credeita¬
um cordib eicit᷑ foras. iam fideliũ neminẽ temptat: Im¬
mo uero temptare ñ cessat. Sed aliud est inttͥrsecus reg¬
naret alusd forisetus oppugnare. Niam et murttissimã
cuttatẽ qͣndo hostis oppugnat. nec expugnat: eo si aliqͣ tela
eiꝰ p̃missa ueniunt. ammonit apłs unde non lecdant: cõme¬
morans loricã. et scutũ fidei. Et si aliq̃ñdo uulnerat. ad est qͥ
sanait: quia sicut pugnantib distũ est. hec scribo uob̾ ut ñ
petrets: ita qui uulnerant᷑. qđ sequit᷑ audiunt. Et si quis
peccaũit aduocatũ habemꝰ ad patrẽ ih̾m xp̃m iustũ: ip̃e est
ꝓpitiatio peccatoꝵ nr̃oꝵ. Quid cnĩ oramꝰ. cũ dicimꝰ. dimite

Expanded text:
sic in linguis omnium gentium futura praenuntiaretur Ecclesia: qua gratia spirituali populi congregarentur, qua longe lateque peccata dimitterentur, et millia millium Deo reconciliarentur. 9. Quid ergo, ait quispiam, quia diabolus de credentium cordibus ejicietur foras, jam fidelium neminem tentat? Imo vero tentare non cessat. Sed aliud est intrinsecus regnare, aliud forinsecus oppugnare: nam et munitissimam civitatem aliquando hostis oppugnat, nec expugnat. Et si aliqua tela ejus missa perveniunt, admonet Apostolus unde non laedant; commemorat loricam et scutum fidei . Et si aliquando vulnerat, adest qui sanat. Quia sicut pugnantibus dictum est, Haec scribo vobis, ut non peccetis: ita qui vulnerantur, quod sequitur audiunt, Et si quis peccaverit, advocatum habemus apud Patrem, Jesum Christum justorum . Quid enim oramus cum dicimus, Dimitte
Abbreviated transcription (Latin):
de illo dixerit. alter te cinget et feret quo tu non uis: quia sig¬
nificare uoluit qua morte clarificaturꝰ erat dm. Ergo et in
illo ds clarificabat nomen siut̃: quia etiã sic inrmembris
eius clarificat xp̃m suũ. uenit gͦ uox de celo. Et clarificaui:
et iterum darificabo. Et clarisicaui anteqͣm facerem muni¬
dum: et iterum clarisicabo cum resurget a mortuis. ec
ascendet in celũ. Et aliter intelligi potest. Et clarificaui cũ
de uirgine natus est. cum celo indice ꝑstellam a magis ado¬
ratus est. cũ a scĩs sc̃o spu plenis agnitus est. cum descenden¬
te sp̃u inspecie columbe cdeclaraitꝰ est: cum uoce de celo fonan¬
te monstratꝰ. cũ in monte tͣnssiguratꝰ. cũ miracula multa
fecit: cũ multos sanauit ator mundauit: cũ de paucissims
panib tantã multitudinẽ pauit: cũ uentis ⁊ fluctib imꝑa

Expanded text:
de illo dixerit, Alter te cinget, et feret quo tu non vis; quia sigde illo dixerit, Alter te cinget, et feret quo tu non vis; quia significare voluit, qua morte glorificaturus erat Deum . Ergo et in illo Deus clarificavit nomen suum, quia sic etiam in membris suis clarificat Christum. 4. Venit ergo vox deet iterum clarificabo. Et clarificavi, antequam facerem mundum; et iterum clarificabo resurgentem a mortuis, et ascendentem in coelum. Et aliter intelligi potest: Et clarificavi, cum de virgine natus est , cum de coelo per indicem stellam a Magis adoratus est, cum a sanctis sancto Spiritu plenis agnitus est , cum descendente Spiritu in specie columbae declaratus, cum voce de coelo sonante monstratus , cum in monte transfiguratus , cum miracula multa fecit, cum multos sanavit atque mundavit, cum de paucissimis panibus tantam multitudinem pavit , cum ventis et f
Abbreviated transcription (Latin):
debeas respondere. Et ille quidẽ temptatꝰ est. s ñ ꝑiditatꝰ:
ut doteret te in temptatione ꝑielitantẽ. temptatori respõ¬
dere: et post temptatort̃ nonire: s de ꝑiculo temptatuon
txire. dicut autem hic dixit. nunc anima mea turbata est. ita
etiam ubi dicit tristis est anima mea usq ad mortem: ee pater
si fieri potest tnseat a me talix ostendens suscepti hominis in¬
firmitatẽ: ut doceat sic cont̾statũ et conturbatũ qd̃ sequit᷑ di¬
cere. Uerumptamen ñ qd̃ ego uolo: sed qd̾ tuus pat̾. Sic enim
homo ab humanis indiuina dirigit᷑: cum uolantati huma¬
ne uoluntas diuina p̾ponit᷑. Quid est autẽ clarifica tiũ nom̃.
nisi in sua passione ⁊ resurrestione: Quid gͦ est alud nisint
pater clarificet filiũ : qui clarifice̾t nomen suũ etiam in simi
lib passionib seruoꝵ suoꝵ: Unde scͥptũ est de petro. qd̃ ideo

Expanded text:
debeas respondere . Et ille quidem tentatus est, sed non periclitatus; debeas respondere . Et ille quidem tentatus est, sed non periclitatus; ut doceret te in tentatione periclitantem tentatori respondere, et post tentatorem non ire, sed de periculo tentationis exire. Sicut autem hic dixit, Nunc anima mea turbata est, ita etiam ubi dicit, Tristis est anima mea usque ad mortem; et, Pater, si fieri potest, transeat a me calix iste: firmitatem, ut doceat sic contristatum et conturbatum quod sequitur dicere: Verum non quod ego volo, sed quod tu vis, Pater. Sic enim homo ab humanis in divina dirigitur, cum voluntati humanae voluntas divina praeponitur. Quid est autem: Clarifica tuum nomen, nisi in sua passione et resurrectione? Quid est ergo aliud, nisi ut Pater clarificet Filium, libus passionibus servorum suorum? Unde scriptum est de Petro, quod ideo
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntat: uoluntatẽ dei. Attende enim quid deusde subiũ¬
gat creator tuus ⁊ magister tuus qui te fecit: et ut tedoce¬
ret factus est et ip̃e qd fecit. Homo enĩ fc̃s est qui hominem
fecit. sod ̾ incõmutabilis mansit: et hominẽ in meliꝰ cõmu¬
tauit. Audi gͦ quid deinde subiungat: cũ aixisset. nunc
amima mea turbata est. Et quid dicam inquit: Pat̃ saliti¬
fica me ex hac hora: sed ꝓpt̾ea ueni in hanc horam. Pat̾ da¬
rifica tuũ nom̃. Docuit te quid cogites: docuit quid di¬
cadẽ quem inuoces. it quo speres: tuiꝰ uoluntatẽ certam
atq diuinã. tuc uoluntati humane infirmeq p̃ponas.
Non ideo tͥ uideat᷑ ex alto deficere: quia te nult ab imoꝑ
ficere. Nam et remptari dignatus est a diabolo: a quo iti¬
q si nollet non temptaret᷑: quemadmodũ si nollet ñ pate¬
retur: it ea respondit diabolo. que tu intemptationibis

Expanded text:
voluntati voluntatem Dei. Attende enim quid deinde subjunvoluntati voluntatem Dei. Attende enim quid deinde subjungat creator tuus et magister tuus, qui te fecit, et ut te doceret factus est et ipse quod fecit: homo enim factus est qui hominem fecit; sed Deus incommutabilis mansit, et hominem in melius commutavit. Audi ergo quanima mea turbata est. Et quid dicam, inquit: Pater, salvifica me ex hac hora, sed propterea veni in hanc horam. Pater, clarifica tuum nomen. Docuit te quid cogites, docuit quid dicas, quem invoces, in quo speres, cujus voluntatem certam atque divinam tuae voluntati humanae infirmaeque praeponas. Non ideo tibi videatur ex alto deficere, quia te vult ab imo proficere. Nam et tentari dignatus est a diabolo, a quo utique si nollet non tentaretur, quemadmodum si nollet non pateretur: et ea respondit diabolo, quae tu in tentationibus
Abbreviated transcription (Latin):
sirmitas sentit: Quale fundamentũ queram: si petra succũ¬
bit: Sed uideo mͥ audire in cogitatione inta respondentem
mͥ dñm mesĩ: et quodãm dicentẽ. Magis sequeris: quia sic
me interpono. Audisti ad te uotem fortitudinis mec: audi
in me uottra infirmitatis nie. Uires suggero ut curras :
nec repͥmo qd̾ acceleres: sed tͣnstero in me qd̾ trepidas: et sub¬
sterno qͣ transcas. O dñe mediator. ds supͣ nos. homo ꝓpt̾ nos.
agnosco miscdiam tuam. Nam qd̾ tu tantꝰ tue karttatis uo¬
luntate turbaris̃ multos incorpore tuo qui sue infirmita¬
tis necelsitate turbant᷑. ne desꝑando ꝑeant consolaris. Dentq
homo qui sequi uult: audiat qua sequat᷑. Accessit forte hora
terribilis: ꝓponit᷑ aptio. aut faciende iniquitatis: aut ut¬
magist᷑ tiuis ait subcunde passionis. Turbat᷑ anima infir¬
ma: ꝓpt̃ quam sponte turbata est ała inuicta. Prepone tue

Expanded text:
firmitas sentit? quale fundamentum quaeram, si petra succumfirmitas sentit? quale fundamentum quaeram, si petra succumbit? Sed videor mihi audire in cogitatione mea respondentem mihi Dominum, et quodammodo dicentem: Magis sequeris, quia sic me interpono ut sufferas: audisti ad te vocem fortitudinis meae, audi in me vocem infirmitatis tuae: vires suggero ut curras, nec reprimo quod acceleras; sed transfero in me quod trepidas, et substerno qua transeas. O Domine mediator, Deus supra nos, homo propter nos, agnosco misericordiam tuam! nam quod tu tantus tuae charitatis voluntate turbaris, multos in corpore tuo qui suae infirmitatis necessitate turbantur, ne desperando pereant consolaris. 3. Denique homo qui sequi vult, audiat qua sequatur. Accessit forte hora terribilis, proponitur optio aut faciendae iniquitatis, aut subeundae passionis; turbatur anima infirma, propter quam sponte turbata est anima invicta: praepone tuae
Abbreviated transcription (Latin):
suscitaret. turbauit semet ipsum. Opoetebat enĩ: ut unus
ad sũma. ita nobis compateret᷑ ad infima. audio suꝑiꝰ dict̃¬
tem. uenit hora ut clarificet᷑ filius hominis. et si mortifica¬
tum fuerit gͣnũ multũ fructũ alfert: audio. qui odit animã
luam in hoc mundo. in uitam et̾nam citstodit eam: nec ꝑmit¬
tor tantũmͦ mirari. secl iubeor imitari. Deinde sequentibus
ũbis si quis mͥ mynistrat me sequat᷑. et ubisum ego ibi et
mynister m̃s crit: mũdum contempnere accendor: et incõ¬
spectu meo nichil est huius uite totus qͣntumlibet fuerit
ꝓlitus pauor. Pre amore et̾noꝵ temporalia mͥ cuncta uiles¬
cunt: et rursus ipsũ dñm mcũ qui me illis ũbis ab infirmi¬
tate mea rapuit ad firmitatẽ suã. audio dicentẽ. Nunc anima
mea turbata est. Quidest hoc: Quomͦ sequi itbes aĩam meam.
si turbari uideo aĩam tuã: Quomͦ sufferam: qd̾ gͣue tanta

Expanded text:
suscitaret, turbavit semetipsum . Oportebat enim ut unus suscitaret, turbavit semetipsum . Oportebat enim ut unus ad summa, ita nobiscum pateretur et infima . 2. Audio superius dicentem, Venit hora ut glorificetur Filius hominis: si mortificatum fuerit granum, multum fructum affert. Audio, Qui odit animam suam in hoc mundo, in vitam aeternam custodit eam. Nec permittor tantummodo mirari, sed jubeor imitari. Deinde sequentibus verbis, Si quis mihi ministrat, me sequatur; et ubi sum ego, ibi et minister meus erit; mundum contemnere accendor, et in conspectu meo nihil est vitae hujus totus, quantumlibet fuerit prolixus, vapor; prae amore aeternorum temporalia mihi cuncta vilescunt: et rursus ipsum Dominum meum, qui me illis verbis ab infirmitate mea rapuit ad firmitatem suam, audio dicentem, Nunc anima mea turbata est. Quid est hoc? Quomodo sequi jubes animam meam, si turbari video animam tuam? quomodo sufferam quod grave tanta
Abbreviated transcription (Latin):
ostqͣm dũs iħc uerbis lectionis hesterne mynis¬
tros suos ut seipsum sequerent᷑ hortatus ẽ cum
ita p̃dixisset passionem stiã qd̾ nͥ granum frum̃¬
ti cadens in t̾ram mortuũ fuerit. solum manet. si autẽ mor¬
tuum su̾it multũ fructũ affert: ibi excctauit cos qui eũ ad reg¬
num celoꝵ sequi uellent. ut aĩam suã odissent in hoc mundo:
si eam in uitam et̾nã custodire cogitarent. et ad nrãm rursus
infirmitatẽ suã temꝑauit. affectũ: cũ ait unde lectio cepit
hodierna. Nunc anima mea turbata est. Unde turbata est do¬
mniꝰe anima tua: Nempe pauloante dixisti. qui odit animã
suam in hoc mundo: in uitã et̾nam custodit eam. Ergone
anima tua in hoc mundo amat᷑: sdeo turbat᷑ uentente ho¬
la qua ex hoc mundo egrediat᷑: Quis hoc de anima dñi au¬
deat affirmare: Sed nos in se tͣnstulit: nos in se suscepit.
saput nr̃m membr oꝵ suoꝵ suscepit affestum: et ideo ñ est
ab aliquo turbatũ: sed sicut de illo dictum est cum lararũ

Expanded text:
stus verbis lectionis hesternae ministros suos ut seipsum sequerentur hortatus est, cum ita praedixisset passionem suam, quod nisi granum frumenti cadens in terram mortuum fuerit, solum manet; si autem mortuum fuerit, multum fructum affert: ubi excitavit eos, qui eum ad regnum coelorum sequi vellent, ut animam suam odissent in hoc mundo, si eam in vitam aeternam custodire cogitarent: ad nostram rursus infirmitatem suum temperavit affectum, et ait, unde lectio coepit hodierna, Nunc anima mea turbata est. Unde turbata est, Domine, anima tua? Nempe paulo ante dixisti, Qui odit animam suam in hoc mundo, in vitam aeternam custodit eam. Ergo anima tua in hoc mundo amatur, ideo turbatur veniente hora qua ex hoc mundo egrediatur? Quis hoc de anima Domini audeat affirmare? Sed nos in se transtulit, nos in se suscepit caput nostrum, membrorum suorum suscepit affectum: et ideo non est ab aliquo turbatum; sed sicut de illo dictum est, cum Lazarum
Abbreviated transcription (Latin):
care eũ a quo est creatus. Scio unde ueni.: et quouado. Iste
qͥ in p̾sentia utobis loqͥt. habet qd ñ deseruit: s tam̃ uenit. Nõ
enĩ ueniendo inde discessit. aito redeundo nos deliquit. Eed
miramini: O est. Non potest hoc ficri. s ab homine: ñ potest
hoc ficri ab ip̃o sole. Qndo ꝑgit ad occidentẽ. deserit orientẽ:
eugłistã alio loco dicentẽ: et si potes cape: et si ñ potel crede.
Dm inqͥt nemo uidit umꝙͣ: nͥ unigenitꝰ filiꝰ qͥ est in synu pa¬
tris. ip̃e enarrauit. Non dixit fuit in syri patͥs: qͣsi uenicn

Expanded text:
care eum, a quo est creatus? Scio unde veni et quo vado. « Iste, care eum, a quo est creatus? Scio unde veni et quo vado. « Iste, qui in praesentia vobis loquitur, habet quod non deseruit, sed tamen venit; non enmiramini? Deus est. Non potest hoc fieri ab homine; non potest hoc fieri ab ipso sole. Quando pergit ad occidentem, deserit orientem, Evangelistam alio loco dicentem, et si potes, cape; si non potes, crede: Deum, inquit, nemo vidit unquam, nisi unigenitus Filius, qui est in sinu Patris, ipse
Abbreviated transcription (Latin):
Numqͥd alia est iusticia. ꝙͣ ille qui intelligit: alia ꝙͣ iste: Se¬
ꝑan sunt corpore. et in uno habent actes mentiũ suaꝵ. Qm
uideo iusticiam hic constitutꝰ si uisticia est. ipsã uidet uistꝰ
nescio quot mansionib a me carne leuinctꝰ. et in illiꝰ nisti¬
cie luce conuinct. Ergo testimoniũ sibi phibet lux. Aꝑi sanoᷤ
ocłos: et sibi ipsa testis est ut cognoscat᷑ litx. Sea qͥd agim de
infidelib: Nũquid illis ñ est p̾sens. Preseni est et ip̃is: sed qͥ¬
bris cam uideant ocłos ñ habent cordis. Audi de illis ex eu̾głio
ip̃o platã sententiam. Et lux lucet in tenebrie et tenebre eã
ñ cõp̾henderunt. Ergo ait dñs: et ucrũ ait. Et si ego de metes¬
timoniũ ꝑhibeo: uerũ est testimoniũ meũ: qͥa scio unde ue¬
i eo quo uado. Patrem uolebat intelligi: pat̾ głam dabat.
filiꝰ cqͣles glificat eũ a quo ẽ mislus: qͣntũ debet homo głi fi¬

Expanded text:
numquid alia est justitia quam ille intelligit, alia quam iste? Senumquid alia est justitia quam ille intelligit, alia quam iste? Separati sunt corpore, et in uno habent acies mentium suarum. Quam video justitiam hic constitutus, si justitia est, ipsam videt justus nescio quot mansionibus a me carne sejunctus, et in illius justitiae luce conjunctus. Ergo testimonium sibi perhibet lux: aperit sanos oculos, et sibi ipsa testis est, ut cognoscatur lux. Sed quid agimus de infidelibus? numquid illis non est praesens? Est praesens et illis sed quibus eam videant, oculos non habent cordis. Audi de illis ex Evangelio ipso prolatam sententiam: Et lux lucet in tenebris, et tenebrae eam non comprehenderunt Ergo ait Dominus, et verum ait, Etsi ego de me testimonium perhibeo, verum est testimonium meum; quia scio unde veni, et quo vado. Patrem voleFilius; aequalis glorificabat eum, a quo est missus: quantum debet homo glorifi
Abbreviated transcription (Latin):
niũ ꝑbibeo: uerũ ẽ testimoniũ meũ: qͥa scio unde ueni. eo quo
uado. Luñ es alia demonstent. et le iplũ. acendis lutnã uͥbi gr̃a
ut queras tuncam: et prestat t̾ardens lric̾na. ⁊ te inuenias tu¬
nicam. Nũqͥd accendis luc̾nam: ut uideas ardentẽ luc̾nam.: Lu¬
cerna qͥppe ardens. ydonea ẽ et alia q̃ tenebris oꝑiebant̃ nuida¬
fideles suos et inimicos uideos. tamꝙͣ int̾ lucẽ et tenebras dis¬
tinguebat. tamꝙͣ int̾ illos qͦs radio fidei ꝑfundebat. eo illos
quoꝵ clausos ocłos circumfundebat. Nametiã soliste. et uidẽ¬
tis faciem illustrat: et ceci Ambo parit̾ stantes. eo faciẽ ad solẽ
babentes illustrant᷑ in carne: s ñ ambo illuminant᷑ in acie
uidet ille: ille ñ uidec. ambob sol p̾sens est.: sed p̾seriti solt
quis in oriente iusticiã: intelligit aliꝰ in occidente iusticiam.

Expanded text:
nium perhibeo, verum est testimonium meum; quia scio unde veni, et quo nium perhibeo, verum est testimonium meum; quia scio unde veni, et quo vado. Lumen et alut quaeras tunicam, et praestat tibi ardens lucerna ut invenias tunicam: numquid accendis lucernam ut videas ardentem lucernam? Lucerna quippe ardens idonea est et alia quae tenebris operiebantur nuda inter fideles suos, et inimicos Judaeos, tanquam inter lucem et tenebras distinguebat; tanquam inter illos quos radio fidei perfundebat, et illos quorum clausos oculos circumfundebat. Nam etiam sol iste et videntis faciem illustrat, et caeci: ambo pariter stantes, et faciem ad solem habentes illustrantur in carne, sed non ambo illuminantur in acie; videt ille, ille non videt; ambobus sol praesens est, sed praesenti soli quis in oriente justitiam; intelligit alius in occidente justitiam:
Abbreviated transcription (Latin):
lato aut ñ illato. sana sũt. aꝑta sunt. nec tam̃ uident: sic mens
nr̃a que est ocld anime. nͥ u̾itatis lumine radict: et ab illo qͥ illai¬
minat nec illuminat᷑. mirabilit illustret᷑. nec ad saptentiam
nec ad iusticiam pot̾it ꝑuenire. Ipã est enĩ uia nr̃a: iuste uiu̾c.
Qͦm autẽ non offendat in ua. cui ñ lucet lumen: Ac ꝑ hoc in
taliuta uidere opꝰ est: in tali uia uid̾e magnũ est. Nam tobi in
fatie ocłos clausos habebat: eo filitis patͥ manũ dabat: bat̾ felio
iuam p̾cipiendo monsirabat. Respondert̃ gͦ uidei. Tu de te ip̃o tes¬
timoniũ dicis: restimoniũ tuũ ñ est uerũ uideamꝰ quid audiãt.
Audiamꝰ et nos. s ñ sicut illi. Illi cõtep̃nentes. nos credentes. Illi
dia distinguat aures mentesq nr̃as: et audianiꝰ quid uideis re¬
sponderit dñs. Respondit iħc. et dixit eis. Et si ego de me testimo¬

Expanded text:
lato aut non illato, sana sunt, aperta sunt, nec tamen vident: sic mens lato aut non illato, sana sunt, aperta sunt, nec tamen vident: sic mens nostra, qui est oculus animae, nisi veritatis lumine radietur, et ab illo qui illuminat nec illuminatur, mirabiliter illustretur, nec ad sapientiam nec ad justitiam poterit pervenire. Ipsa est enim via nostra juste vivere. Quomodo autem non offendat in via, cui non lucet lumen? Ac per hoc in tali via videre opus est, in tali via videre magnum est. Nam Tobias in facie oculos clausos habebat, et filius patri manum dabat; pater filio viam praecipiendo monstrabat . 4. Responderunt ergo Judaei, Tu de te testimonium dicis; testimonium tuum non est verum. Videamus quid audiant: audiamus et nos, sed non sicut illi. Illi contemnentes, nos credentes: illi tia distinguat aures mentesque nostras, et audiamus quid Judaeis responderit Dominus. Respondit Jesus, et dixit eis: Etsi ego de me testimo
Abbreviated transcription (Latin):
ille lum̃. s ut testimoniũ ꝑhiberto deluminc. Erat lum̃ ue¬
rt̃: qd̾ illuminat omnẽ hominẽ uenientẽ ta hunc mũdẽt.
Si omnẽ. gͦ et iohem. unde dicit et ipse ioħs Nos om̃s de plenitu¬
dine eiꝰ accepimꝰ. Discernate gͥ ista: ut ꝑficiat mens urã infide
xp̃t. ne semꝑ infantessitis. querentes ub̃a et a cybo solido resili¬
entes. Debecis apd̾ matrẽ scãm eccliam xp̃i nutͥri. et ablactari:
tcad escas solidiores acced̾e mente ñ uentre. Hoc gͥ disc̾nite.
aluid eẽ lum̃ qd illuminat: aliud ẽẽ lum̃ qd illuminat᷑. Nã
et ocłi nr̃i lumina dicunt᷑. et unꝰ quisq ita uirat. tangens ocłos
snos ꝑlumina stia. Sic uinant lumina mea. Usitata uira¬
tio est. Qne lumina si lumina siłt. desit lum̃ incubicnlo tuo
clauso: pateant et lictant tͥ. Non utiq possunt. Quom̃ gͥ ista¬
que in faciem habemꝰ et lumina nunciipamꝰ. et qͣndo sana sũt
et qͣndo patent. indigent extͥnsecuis aduitorio luminis: quo ab¬

Expanded text:
Erat lumen verum, quod illuminat omnem hominem venientem in mundum. » Si omnem, ergo et Joannem. Unde dicit et ipse Joannes. Nos omnes de plenitudine ejus accepimus . Discernite ergo ista, ut proficiat mens vestra in fide Christi; ne semper infantes sitis ubera quaerentes, et a cibo solido resilientes. Debetis apud matrem sanctam Ecclesiam Christi nutriri et ablactari, et ad escas solidiores accedere, mente, non ventre. Hoc ergo discernite, aliud esse lumen quod illuminat, aliud esse quod illuminatur. Nam et oculi nostri lumina dicuntur; et unusquisque ita jurat, tangens oculos suos, per lumina sua, Sic vivant lumina mea: usitata juratio est. Quae lumina si lumina sunt, desit lumen in cubiculo tuo clauso, pateant et luceant tibi: non utique possunt. Quomodo ergo ista in facie quae habemus, et lumina nuncupamus, et quando sana sunt, et quando patent, indigent extrinsecus adjutorio luminis; quo ab
Abbreviated transcription (Latin):
ut int̾ficerent eũ. Iħc gͥ iam ñ palam ambulabat apud
uideos: s abiit in regionẽ uixta disercũ in ciuitatẽ que
dicit᷑ effrem: et ibi morabat᷑ cũ discipulis suis. Non quia
potentia eius defecerat. in qua utiq si uellet et palam
cum uideis conĩtlaret᷑. et nichil ei factrent. s in hominis
infirmitate. uiuendi exemplũ discipulis demonstrabat :
in quo apparet ñ ẽẽ peccatum si fideles qui sunt m̃bra
eiꝰ. otulis ꝑ sequentiũ se subthraerent. et furorem scelera¬
toꝵ latendo potius deuitarent: qͣm se offerendo magis

Expanded text:
ut interficerent eum. Jesus ergo jam non palam ut interficerent eum. Jesus ergo jam non palam os, sed abiit in regionem juxta desertum, in civitatem quae dicitur Ephraim, et ibi morabatur cum discipulis suis. » Non quia potentia ejus defecerat, in qua utique, si vellet, et palam cum Judaeis conversaretur et nihil ei facerent: sed in hominis infirmitate vivendi exemplum discipulis demonstrabat, in quo apparet non esse peccatum, si fideles ejus, qui sunt membra ejus, oculis persequentium sese subtraherent, et furorem sceleratorum latendo potius devitarent quam se ostendendo magis
Abbreviated transcription (Latin):
uicis sue ante d̃m: scdm consuetudinẽ sacerdotis. sorte exuite
ut incensum poneret: ingressus in templũ dñi. Hinc apparet
plures eos fuisse. et uices suas habuisse. Nam incensũ non
licebat ponere insi sũmo sacerdoti: et forte etram unũ annũ
plures ãministrabant: quib alio anno alii succedebant. ex
quib sorte exiebat. qui incensũ poneret. Quid g̃: Quid ꝓphe
uit cayphas: Quia iħc moritur᷑ erat ꝓ gente᷑ et non tantũ
ꝓ gente: sed ut filtos ddei qui erant disꝑsi congregaret in u¬
num. Hec eũglista adliatt. slam cayphas de sola uideoꝵ gẽ¬
te ꝓpb̃auit: u qua erant oues. de quib art ip̃e dsĩs non sũ
missus nisi ad oues que ꝑirunt domus israel. Sed nou̾at
enͣgłista eẽ alias oues que si erant de hoc ouili: qͣs oportebat
adduti ut eẽt unũ ouile et unus pastor. Hec autẽ scdm pre¬
destinationẽ dicta sunt. Nam neq oues cius nec fili dei ad¬
huc erant: qui ñ dũ crediderant. Ab illo gͦ die cogitauer̃t.

Expanded text:
e ante Deum, secundum constitutionem sacerdotii, sorte exiit ut incensum poneret, ingressus in templum Domini . Hinc apparet plures eos fuisse, et vices suas habuisse. Nam incensum non licebat ponere nisi summo sacerdoti; et sorte etiam unum annum plures administrabant, quibus alio anno alii succedebant, ex quibus sorte exiebat qui incensum poneret. Quid est eQuia Jesus moriturus erat pro gente: non tantum pro gente, sed ut filios Dei, qui erant dispersi, congregaret in unum. Hoc evangelista addidit; nam Caiphas de sola Judaeorum gentavit, in qua erant oves de quibus ait ipse Dominus, Non sum missus nisi ad oves quae perierunt domus Israel . Sed noverat Evangelista esse alias oves, quae non erant de hoc ovili, quas oportebat adduci, ut esset unum ovile et unus pastor . Haec autem secundum praedestinationem dicta sunt: nam neque oves ejus, nec filii Dei adhuc erant, qui nondum crediderant. 28. Ab illo ergo die cogitaverunt
Abbreviated transcription (Latin):
cum de sua eloquentia loqueret᷑. dicem inqͥt ꝑfecta si tta ui¬
dicarẽ: nec ui ueritate cͥmen arrogantie ꝑtimescerẽ. Si gͥ
ille homo eloquentissimꝰ in u̾itate arrogantiã ñ tuerti. qͥ¬
mͦ arrogantiã ip̃a u̾itas tunet: Dicat se dñm qͥ dñs ẽ. aicat
uerũ qui u̾itas est: ne ñ discam ego qd̾ utile est dũ tacet u¬
le qd̾ est. Bcatissimꝰ paulus. ñ utiꝙ unigenit̃ di filiꝰ s uni¬
geniti filii di seriuuis. ⁊ apłs: ñ u̾itas s particips u̾itats. att¬

Expanded text:
cum de sua eloquentia loqueretur, « Dicerem, inquit, perfectam, si ita jucum de sua eloquentia loqueretur, « Dicerem, inquit, perfectam, si ita judicarem; nec in veritate crimen arrogantiae pertimescerem » . Si igitur ille homo eloquentissimus in veritate arrogantiam non timeret, quomodo arrogantiam ipsa veritas timet? Dicat se Dominum qui Dominus est, dicat verum qui veritas est; ne non discam ego quod utile est, dum tacet ille quod est. Beatissimus Paulus, non utique unigenitus Dei Filius, sed unigeniti Dei Filii servu
Abbreviated transcription (Latin):
sũ qͥppe qd̵ dicitis. Honĩ pceptũ est. Non te laudet os tuũ: seil
laudet te os ꝑximmi tui. Piculosũ est enĩ sibi placere: cui ca¬
uendũ est suꝑbire. Ille autẽ qui suꝑomina est. qͣntũ cumꝙ
se laudet ñ se extollit excelsuis: nec porest recte diti arrogans
do. Nob̾ namꝙ ex pedio eũ nosse ñ illi: nec cũ quilꝙꝑ cognol¬
ett si ñ se indicet ip̃e qui nouit. Si g non se laudando qͣsi
arrogantiã uitare uoluerit. nob̃ sapientiam denegabit. Et
tent᷑ ut ꝑtessores uocent᷑. d̾d u̾o dñm ec ip̃e sedicit discipłoꝵ
Sed ds loquit᷑. Nulla est hic elatio tante celsitudinis: nul¬
lũ mendatiũ ueritatis. Nob subiacere illi. itile est celsitu¬
dim: nob̾ seruire. utile c̃ u̾itati. Qto se dñm dicit non illi
est uiciũ s nob̾ est bencficiũ. Cuiꝰdam sclaris austoris u̾ba
laudant᷑: qͥa dixit. Cũ om̃is arrogantia odiosa est: tunc illa
ingenii et eloquentit multo molestissima. Et tam̃ idem ip̃e

Expanded text:
s. Homini praeceptum est: Non te laudet os tuum, sed laudet te os proximi tui . Periculosum est enim sibi placere, cui cavendum est superbire. Ille autem qui super omnia, quantumcunque se laudet, non se extollit excelsus. Nec potest recte dici arrogans Deus, nobis namque expedit eum nosse, non illi. Nec eum quisquam cognoscit, si non se indicet ipse qui novit. Si ergo non se laudando, quasi arrogantiam vitare voluerit, nobis sapientiam denegabit. Et tentur, ut professores vocentur. Quod vero Dominum et ipse se dicit discipulorum Sed Deus loquitur, nulla est hic elatio tantae celsitudinis, nullum mendacium veritatis. Nobis subjacere illi utile est celsitudini. Nobis servire utile est Veritati. Quod se Dominum dicit, non illi est, sed nobis beneficium. Cujusdam saecularis auctoris verba laudantur, quia dixit, « Cum omnis arrogantia odiosa est, « tum illa ingenii et eloquentiae multo molestissima » : et tamen idem ipse
Abbreviated transcription (Latin):
litatẽ ab excelio: faciamꝰ in inuicẽ humiles qd̾ humilit̾ fe¬
cit. excelsus. Magna ẽ het cõmendatio humilitatis. ut faci¬
antt hoc sͥ inuicẽ fr̃s etiã oꝑe ip̃o uisibili.: cũ se ĩct̃ roloi
tio suscipiuit. Est enĩ apd̾ plerosq consuetudo huiꝰ hu¬
militatis: usq ad factũ qd cernat᷑ exp̃ssa unde et apła
cũ bene m̾itara uiduã cõmendaret: si hospitio inqͥt re¬
cepit: si scõꝵ pedes lauit. Et apd̾ scõs u̾cumq lxoc consu¬
erudo non est: qd̵ manu ñ faciunt. corde faciunt. si i il¬
loꝵ mimero sunto. qͥd ditit᷑ in bymno beatoꝵ triũ uiroꝵ.
Dens dicite scĩ et humiles crrde dño. Multo est auitẽ meltꝰ

Expanded text:
litatem ab Excelso; faciamus invicem humiles, quod humiliter felitatem ab Excelso; faciamus invicem humiles, quod humiliter fecit Excelsus. Magna est haec commendatio humilitatis: et faciunt sibi hoc invicem fratres, etiam opere ipso visibili, cum se tuos. Est enim apud plerosque consuetudo hujus humilitatis, usque ad factum quod cernatur expressa. Unde et Apostolus cum bene meritam viduam commendaret: Si hospitio, inquit, recepit, si sanctorum pedes lavit . Et apud sanctos ubicunque haec consuetudo non est, quod manu non faciunt, corde faciunt, si in illorum numero sunt quibus dicitur in hymno beatorum trium virorum: Benedicite, sancti et humil