comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gła dĩ: iustificati gratis ꝑ grãm ipsiꝰ.
nde aũ factores legis grecũ iustificari
dic̾et: sine gr̾a saluatoris: Neq eñi contͣ
se ipsũ dic̾et qd̾ ait. factores legis iustifica
sine oꝑib legis. nichilq aliud uelit in
gr̃a. si sic intelligendũ ÷ factores legis
ustificabunt᷑. ut sciamꝰ eos alit̃ ñ ẽẽ.¬
factores nͥ uistificent᷑: ut ñ iustificatio
factoribꝰ accedat: s ut factores iusti
iusti fact. ab illo scilic& qͥ iustificat un¬
piũ: ut ex impio fiat iuistus: si eñi ita
loq̃rem̃ ut dic̾emꝰ homines lib̾abunt᷑.
ħ utiq intellig̾et᷑: eis qͥiã homines eẽtł
accedẽ lib̾ationẽ. Si aũ dic̾emꝰ homine̾
creabunt᷑. ñ utiq intellig̾et᷑ eos creari
ta si dictũ. eẽt. factores legis honorabun¬
t᷑ : recte ñ accipemꝰ nͥ honorẽ. illis qui
iã ẽẽis factoreᷤ leg̃ accede.: Cũ uͦdictũ ẽ.¬

Expanded text:
 iustificati gratis per gratiam ipsius unde autem factorem legis Graecum iustificari diceret sine gratia saluatoris ? Neque enim contra se ipsum diceret, quod ait: factores legis iustificabsine operibus legis nihilque aliud uelit intgratia. sed sic intellegendum est factores legis iustifi iustificentur, ut non iustificatio factoribus accedat, sed ut factores iustif\'iusti facti\', ab illo scilicet qui iustificat impium, ut ex impio fiat iustus? si enim ita loqueremur, ut diceremus \'homines liberabuntur\', hoc utique intellegeretur eis, qui iam homines essent, accedere liberationem; si autem diceremus \'homines creabuntur\', non utique intellegeretur eos creari ta si dictum esset \'factores legis honorabuntur\', recte non acciperemus nisi honorem illis qui iam essent factores legis accedere; cum uero dictum e
Abbreviated transcription (Latin):
paruuli qͥnoũ habent oꝑa ꝓpͥa. uel
bona. uł mala: scđm solũ originale pec¬
catũ dãpnabunt᷑. qͥb ꝑ lauaclrũ rege¬
nerationis. ñ subuenit gr̾a saluatoris.
Sc̾teri aũ om̃s qͥ iã utentes lib̾o arbitrio.
sua ꝓpͥa pecc̃a originali peccato insuꝑ
addider̃: si de potestate tenebrarũ ꝑ
gr̾am dĩ ñ eruunt᷑. nec tnsferunt᷑ ad

Expanded text:
a uel bona uel mala, secundum solum originale peccatum damnabuntur, quibus per lauacrum regenerationis non subuenit gratia saluatoris. ceteri autem omnes, qui iam utentes libero arbitrio sua propria peccata originali peccato insuper addiderunt. si de potestate tenebrarum per gratiam dei non eruuntur nec transferuntur ad
Abbreviated transcription (Latin):
scuratio cordis. S unde contigit: Dicen¬
tes eñi se. eẽ. sapientes stulti facti st̃: qͥa
a se hab̾e dicebant qͦd a dõ acceꝑant:
aut si cognouer̃ a qͦ acceperant: ñ eum
głificauer̃. a qͦ se accepisse cognouerant.

Expanded text:
scuratio cordis. Sed unde contigit? Dicentes enim se esse sapientes, stulti facti sunt . Quia a se habere dicebant quod a Deo acceperant; aut si cognoverunt a quo acceperunt, non eum glorificaverunt a quo se accepisse cognoverunt;
Abbreviated transcription (Latin):
torẽ: uocat ꝑ tractatorẽ: uocat ꝑ in¬
tunã cogitationẽ: uocat ꝑ flagellũ cor¬
rectionis: uocat ꝑ miscd̃iam consola¬
ait apłs: irã indiȩ ire. Nã ħ ait apłs.
An diuicias bonitatis & longanimitatis
eiꝰ contẽpnisꝰ ignarãs qm̃ pacientia
dĩ. ad pęnitentiã te adduc̃: Qd̾ tͥ par¬
cit. putas qr places ei: Nec fecisti in¬
qͥt ⁊ tacui. S̾picatꝰ es inqͥtatẽ: qͦd ero
tu similis. No mͥ placent peccata:. s
longanimitate q̃ro recta facta. Si pu¬
nirẽ peccatores: ñ inuentrẽ confessores.
E. te d̾s longanimitate sua parcendo: ad
penitentiã adduc̃. Tu aũ cũ cotidie diciᷤ
finit᷑ odiernꝰ dies. ⁊ sic ero ⁊ crastino die.
ñ em̃ cras erit ultimꝰ: ⁊ tcio die ⁊ subito
uenit ira eiꝰ fr̾s: ne tardetis conu̾ti ad
dñm. Sunt en̾i qͥ p̃parent c̃uersionẽ ⁊¬

Expanded text:
 vocat per tractatorem, vocat per intimam cogitationem, vocat per flagellum correptionis, vocat per misericordiam consolaait Apostolus, iram in die irae. Nam hoc ait Apostolus: «An divitias benignitatis et longanimitatis ejus contemnis, ignorans quia patientia Dei ad poenitentiam te adducit» ? Quod tibi parcit, putas quia places ei? «Haec fecisti,» inquit, «et tacui; suspicatus es iniquitatem, quod ero tui similis» . Non mihi placent peccata, sed longanimitate quaero recte facta. Si punirem peccatores, non invenirem confessores. Ergo te Deus longanimitate sua parcendo ad poenitentiam adducit: tu autem cum quotidie dicis, Finitur hodiernus dies, et sic ero et crastino die, non enim cras erit ultimus; et tertio die: et subito venit ira ejus. Frater, non tardes converti ad Dominum . Sunt enim qui praeparant c
Abbreviated transcription (Latin):
fundet᷑ ille thesaurꝰ tuus. uͥ colligeban¬
t᷑ mala oꝑa tua : ⁊ implet᷑ aliꝰ thesaurꝰ
tuus: uͥ bona oĩa oꝑa tua colligant᷑.S
forte cũsꝰ ad dm. statĩ moueris. O ꝑa
tua nulla forte inueniunt᷑ illo thesau¬
ro. Plane inuenies ibi oꝑa tua. qͥa scrip¬
tũ.ẽ: pax int̾ra hominib bonę uolũ¬
tates. D̾s ñ adnotat facultatẽ: s coro

Expanded text:
ille thesaurus tuus, ubi colligebantur mala opera tua, et implebitur alius thesaurus tuus, ubi bona opera tua colligantur. Sed forte conversus ad Deum, statim morieris, opera tua nulla forte invenientur in illo thesauro? Plane ibi invenies opera tua, quia scriptum est, Pax in terra hominibus bonae voluntatis . Deus non annotat
Abbreviated transcription (Latin):
stꝰ dñs: ⁊ uerax dñs. Largit᷑ tͥ spaciũ
correptionis: s tu plꝰ amas dilationem.
ꝗͣ em̃dationẽ. Malꝰ fuisti eri: hodie
bonꝰ esto. Et hodiernũ diẽ in malicia
ꝑegisti: uł cras mutare. Sẽꝑ expectas.¬

Expanded text:
nus, et verax Dominus. Largitur tibi spatium correctionis: sed tu plus amas dilationem quam emendationem. Malus fuisti heri? hodie bonus esto. Et hodiernum diem in malitia peregisti? vel cras mutare. Semper exspectas
Abbreviated transcription (Latin):
te ꝓpͥa insingłis qͥbq peccata. om̃s com¬
munit̃ peccauer̃. Ac ꝑ hoc in excus abił
.ẽ. om̃is peccator. uel reatu pͥme origi¬
nis. uel additam̃to etiã ꝓpͥe uoluntatiᷤ
siue qͥ nouit. siue qͥ ignorat. siue qͥ ui
dicat. siue qͥ ñ iudicat. qͥa ⁊ ipsa igno.¬
rantia in eis qͥ intellig̾e noluer̃. sine
dubitatioe peccatũ ÷ ineis aut qͥñ po¬

Expanded text:
te propria in singulis quibusque peccata omnes comte propria in singulis quibusque peccata omnes communiter peccauerunt. ac per hoc inexcusabilis est omnis peccator uel reatu originis uel additamento etiam propriae uoluntatis. siue qui nouit siue qui ignorat siue qui iudicat sine qui non iudicat, quia et ipsa ignorantia in eis. qui intellegere noluerunt. sine dubitatione peccatum est, in eis autem,
Abbreviated transcription (Latin):
qͣntomagis in excusabiles st̃. qui ex le¬
ge dĩ instructi. c̃fidt̃ se ipsos duces
ẽẽ. cȩcoꝵ. & alios doc̃tes se ipsos ñ
docent. qͥ p̃dicantes nͣ furandũ furan¬
t᷑. ⁊ cętera q̃ de ipsis apłs loqͥt᷑: Eis qͥp¬
pe dic̃. ꝓpt̃ea in excusabił es o hõ om̃is
qui uidicas. In qͦ eñi aliũ uidicas : te¬
met ipsũ condep̃nas. E adẽ eñi agisq̃
p̃sumens de uirib lib̾i arbitrii. excũ¬
satã se putat : qͣndo ignorantiȩ ñ uo¬
luntatiᷤ uidet᷑ ẽẽ. qd peccat. Scdm hanc ex
uinc̃. dĩ tn iustũ iudiciũ. nec illis par
ipsi excusare uideant̃. ñ admit¬
tit hanc excusationẽ qͥscit se fecis¬
se hominẽ rectũ. eiq obȩdientiȩ
dedisse p̃ceptũ. nec nͥ eiꝰ qͥ male usus. ẽ.
lib̾o uoluntatis arbitrio: etiã qͦd transi¬
ret inpoteros manasse peccatũ. Neq
eñi dãpnant᷑ qͥ ñ peccauer̃. qͣndoquidẽ
illud ex uno inom̃s ꝑtransut: in qͦ an¬

Expanded text:
nto magis inexcusabiles sunt, qui ex lege ejus instructi confidunt se ipsos duces esse caecorum, et alios docentes, seipsos non docent, qui praedicant non furandum et furantur et cetera. quae de ipsis apostolus loquitur! eis quippe dicit: Propterea inexcusabilis es o homo omnis, qui iudicas; in quo enim alium iudicas. temet ipsum condemnas; eadem enim agis. praesumens de viribus liberi arbitrii excusatam se putat, quando ignorantiae, non voluntatis, videtur quod peccat. Secundum hanc excvincit tamen Dei justum judicium, nec illis parcipsi excusare videntur, non admittit hanc excusationem, qui sciat se fecisse hominem rectum, eique obedientiae dedisse praeceptum, nec nisi ejus, quo male usus est, libero voluntatis arbitrio, etiam quod transiret in posteros manasse peccatum. Neque enim damnantur qui non peccaverunt, quandoquidem illud ex uno in omnes pertransiit, in quo an
Abbreviated transcription (Latin):
ta: auferent᷑. Dixi ꝑ concupiscentiaᷤᷤ
suas hoc eis fieri. Concupiscentia ma¬
la. qͦsi ardor.ẽ. ignis. Ignis consumit
uestẽ. libido adułti ñ constimit animã:
De cogitato ad ult̾ĩo cũ loq̃ret᷑ script᷑a.
ait. Alligabit qͥs ignẽ in sinũ: & ues¬
tim̃ta sua ñ cõburet: Gestas insinu
prunas : ꝑforat᷑ tunica. & estas in
cogitatione adult̾iũ: ⁊ in tegͣ.ẽ. ani¬
ma : S istas penas pauci uident: ꝓp¬
t̾ea eas maxime cõm̃dat sp̃s dĩ. Au¬
di apłm dicentẽ. Tradidit illos d̾s in
concupiscentias cordis eoꝵ. Ecce ig¬
nis: a ciuꝰ facie. tanꝗͣ cera liquescent.
Soliuint᷑ eñi a quadã constantia casti¬
tatis. ꝓpt̾ea & ipsi euntes in libidi¬
nes suas solut. & fluxi dicunt᷑. Unde
fluxi. unde soluti . Ab igne c̃cupiscen¬
tiarũ. Tradidit illos d̾s inc̃cupisc̾tias
cordis eoꝵ: ut faciant ea q̃ ñ conueni¬
unt. repletos om̃i iniqͥtate. & enum̾at

Expanded text:
ta auferentur. Dixi per concupiscentias suas hoc eis fieri. Concupiscentia mala, quasi ardor est et ignis. Ignis consumit vestem, libido adulterii non consumit animam? De cogitato adulterio cum loqueretur Scriptura ait: Alligabit quis ignem in sinu suo, et vestimenta sua non comburet? Gestas in sinu prunas, perforatur tunica: gestas in cogitatione adulterium, et integra est anima ? 18. Sed istas poenas pauci vident: propterea eas maxime commendat Spiritus Dei. Audi Apostolum dicentem: Tradidit illos Deus in concupiscentias cordis eorum. Ecce ignis, a cujus facie tanquam cera liquescunt: solvuntur enim a quadam constantia castitatis; propterea et ipsi euntes in libidines suas, soluti et fluxi dicuntur. Unde fluxi? unde soluti? Ab igne concupiscentiarum. Tradidit illos Deus in concupiscentias cordis eorum, ut faciant quae non conveniun
Abbreviated transcription (Latin):
possunt. Neq eñĩ de infidelib & fide¬
lib erat sermo ut ħdic̾et. s de gentibꝰ
⁊ uideis: qͥ certe utriq nͥ in eo saluato¬
re saluent᷑ qͥuenit q̃rere qd̾ ꝑierat:
ad ꝑdicionẽ sine dubio ꝑtinebt̃: qͣm¬
iiis dici possit alios grauiꝰ alios leuius
ꝑituros. idẽ. alios grauiores. alios leui¬
ores pęnas insua ꝑditione passuros.

Expanded text:
st. Neque enim de infidelibus et fidelibus erat sermo ut hoc diceret, sed de Gentibus et Judaeis: qui certe utrique nisi in eo Salvatore salventur, qui venit quaerere quod perierat , ad perditionem sine dubio pertinebunt. Quamvis dici possit, alios gravius, alios levius perituros, id est, alios graviores, alios leviores poenas in sua perditione passuros.
Abbreviated transcription (Latin):
bonꝰ. ẽ. d̾s: mansuetꝰ ÷ dł. Spe isti ꝑicli¬
tant᷑. Desꝑatione aũ. qͥcũ incid̾int in
grauia peccata: putantes sͥ ñ posse iã ig¬
nosci penitentib & statuentes se ad dãp.
ã dãpnandi sumꝰ. Qre ñ q uolumꝰ faci¬
molesti s̃ desꝑat. Iã eñi qd̾ timeant ñ
habent: ⁊ uehem̾t̃ tum̃di s̃. Istos desꝑa¬
tio necat: spes illos. Int̾ sp̃e ⁊ desꝑatio¬
nẽ. fluctuat animꝰ. M etuendũ ÷ ne te
occidat spes: & cũ multũ sꝑas de mise¬
ricordia. incidas inuidiciũ. Metuendũ
rursus ne te occidat desꝑatio: ⁊ cũ pu¬
tas iã ł ñ ignosci q̃ grauia cõmisisti. ñ a¬
gas pęnitentiã: ⁊ incurras iniudicẽ sapi

Expanded text:
bonus est Deus, mansuetus est Deus. Spe isti periclitantur. Desperatione autem, qui cum inciderint in gravia peccata, putantes sibi non posse jam ignosci poenitentibus, et statuentes se ad damnatJam damnandi sumus, quare non quod volumus facimolesti sunt desperati: jam enim quod timeant non habent, et vehementer timendi sunt. Istos desperatio necat, spes illos. Inter spem et desperationem fluctuat animus. Metuendum est ne te occidat spes, et cum multum speras de misericordia, incidas in judicium: metuendum est rursus ne te occidat desperatio, et cum putas jam tibi non ignosci quae gravia commisisti, non agas poenitentiam, et incurras in judi
Abbreviated transcription (Latin):
tite. & inspicite: sanitatẽ. stuporẽ. un¬
mortalitatẽ. Sanitaᷤᷤ egritudinẽ ñ ht̃:
s tam̃ qͣndo tangit᷑ & molestat᷑ dolet:
stupor aũ ñ dolet. Amisit sensum do¬
loris : tanto insensibilior: qͣnto peior.
ursis immortalitas ñ dolet. absũpta. ẽ.
enĩ om̃is corruptioͥ & corruptibile hoc
induet incorruptionẽ:⁊ mortale hoc
induet immortalitatẽ. Nullꝰ gͦ dolor
incorpore immortali: nullus dolor in
corpore stupido: nullus dolor ñ se putet
stupidꝰ iam iminortalẽ. Uicinior ÷ unmor¬
talitati sanitas dolentis: ꝗ stupor ñ sentien¬
tis. Inuenimꝰ gͦ hominẽ suꝑbũ tẏpo ar.¬
rogantissimo: qͥs ꝑsuaserit nichil tim̾e.
ortioẽ putas illo qui ait: foris pugnȩ.
tis. Quis infirmat᷑: ⁊ ego ñ infirmor:
Qͥs scandalizat᷑ri ego ñ uror: ł pt̃ q in¬

Expanded text:
anitatem, stuporem, immortalitatem. Sanitas aegritudinem non habet; sed tamen quando tangitur et molestatur, dolet. Stupor autem non dolet; amisit sensum doloris, tanto insensibilior, quanto pejor. Rursus immortalitas non dolet; absumpta est enim omnis corruptio, et corruptibile hoc induit incorruptionem, et mortale hoc induit immortalitatem . Nullus ergo dolor in corpore immortali, nullus dolor in corpore stupido. Non se putet stupidus jam immortalem: vicinior est immortalitati sanitas dolentis, quam stupor non sentientis. Invenis ergo hominem superbum typho arrogantissimo, qui sibi persuaserit nihil timere: fortiorem putas illo, qui ait, Foris pugnae, tis: Quis infirmatur, et ego non infirmor? quis scandalizatur, et ego non uror Si ad i
Abbreviated transcription (Latin):
inuiti cedimꝰ. Itaq aliqͣndo qũauis ñ
culpabili cupiditate. s laudabili cari¬
tate moueam᷑: etiã dũ nolumꝰ flemꝰ.
Iabemꝰ gͦ eas ex humane c̃ditionis in¬
gerimꝰ. si eas om̃ino nullas habeamꝰ: tẽ
potiꝰ ñ recte uiuimꝰ. Uituꝑabat eñi
⁊ detestabat᷑ apłs qͦs dã : qͦs etiã. eẽ. di¬
x̃ sine affectione. Culpauit etiã illos
sacer psalmꝰ. de qͥb ait. Sustinui qͥ si¬
mul contristaret᷑: ⁊ ñ fuit. Nã om̃ino ñ
doleͤie dũ sumꝰ in hoc loco miserię. ꝓfec¬
to sicut quidã etiã apud scli hunis lit¬
teratos serisit &e dix̃: ñ sine magna
merrede contingit inꝰ manitatis maĩo:
stuporis incorpore. Cũ itaq animum
contingere omnino ñ pot ullus affec¬
tus: quis hunc stuporẽ. ñ omnib uitiis

Expanded text:
inuiti cedimus; itaque aliquando, quamuis non culpabili cupiditate, sed laudabili caritate moueamur, etiam dum nolumus flemus. habemus ergo eas ex humanae condicionis ingerimus si eas omnino nullas habeamus, tunc potius non recte uiuimus. uituperabat enim et detestabatur apostolus quosdam, quos etiam esse dixit sine affectione. culpauit etiam illos sacer psalmus; quibus ait: sustinui qui simul contristaretur, et non fuit. nam omnino non dolere dum sumus in hoc loco miseriae profecto, sicut quidam etiam apud saeculi huius litteratos sensit et dixit, non sine magna mercede contingit immanitatis in animo, stuporis in corpore. quocircacontingere omnino non potest ullus adfectus, quis hunc stuporem non omnibus uitiis
Abbreviated transcription (Latin):
similitudinẽ hominũ habent. Quia
tria ꝗͣ egyptioꝵ. nã egẏptꝰ ꝑfu¬
dit mundũ fuggñtis talib qualia
deinceps dicit apłs: cũ eñi dixisset.
insimilitudinẽ imaginis corruptibi¬
lis hominis: addiditꝰ: ⁊ uolucrũ. &
qͣdrupedũ. ⁊ serpentiũ. Nunqͥd eñi
fr̃s in aliis tẽplis uidistis simulacrũ
capite canino. uel taurino. cȩteroꝵ¬
q animaliũ irrationabiliũ figm̃ta:
ex eñi idola ȩgyptioꝵ g̃. Utrũq eñĩ
genꝰ cõplexꝰ apłs ait. In similitudinẽ

Expanded text:
militudinem hominum habent. Quia tria quam Aegyptiorum: nam Aegyptus perfudit mundum figmentis talibus, qualia deinceps dicit Apostolus: cum dixisset, In similitudinem imaginis corruptibilis hominis; addidit, et volucrum, et quadrupedum, et serpentium. Numquid enim, fratres, in aliis templis vidistis simulacrum capite canino vel taurino, caeterorumque animalium irrationabilium figmenta? Haec enim idola Aegyptiorum sunt. Utrumque enim genus comp
Abbreviated transcription (Latin):
tñ sic̃ eugłm loqͥt᷑ sole suũ oriri suꝑ
bonos ⁊ malos: &e pluit suꝑ iustos et
iniustos. Cuiꝰ mirabił bonitatis ut si¬
mꝰ imitatores. dñs iłis xp̃s exhortans.
diligite ait inimicos ur̃os benefacite
eis qͥ uos oder̾. ⁊ orate ꝓ eis qͥ uos ꝑsecun¬
t᷑. ut sitis filii patris ur̃i qͥ incelis. ẽ:
qͥ solẽ suũ fac̃ oriri suꝑ bonos & malo̾.
⁊ pluit: suꝑ iustos & iniustos. Hac in¬
dulgentia ⁊ lenitate diuina. multos
abuti ad ꝑnitiẽ suã qͥs nesciat : Qͦ
arguens apłs. ⁊ grauit̃ increpans. dic̃.
Exastimas aũ ohõ om̃is qͥ uidicas eosq̃

Expanded text:
ngelium loquitur, solem suum oriri super bonos et malos et pluit super iustos et iniustos. cuius mirabilis bonitatis ut simus imitatores, dominus Christus exhortans: Diligite, inquit, inimicos uestros, benefacite eis, qui uos oderunt, et orate pro eis, qui uos persequuntur, ut sitis filii p solem suum oriri super bonos et malos et pluit super iustos et iniustos. hac indulgentia et lenitate diuina multos abuti ad perniciem suam quis nesciat? quos arguens apostolus et grauiter increpans dicit: Existimas autem, o homo omnis, q
Abbreviated transcription (Latin):
da ẽẽnt ex malis bona: Mercedẽ
mutuã quiã oportuit erroris sui in
semet ipsis recipientes Oportuis.¬
endo turpia. s tibent̃ faciendo reci¬
ꝑent. uidicio scilic& ñ alicutꝰ homi¬
nis immundissimi quẽ taba delacta¬
rent. s iustissimi dĩ qͥ tͣdidit eos in
passiones ignominiȩ ut crimina cri¬
minib uindicent᷑ : & supplicia pec¬
cantiũ ñ sint torm̃ta s iticrem̃ta
uitioꝵ. Sapiens aũt cũ hȩc audit.¬

Expanded text:
e ad malis bona? Mercedem mutuam quam oportuit erroris sui in semetipsis recipientes. Oportuisendo, sed libenter faciendo, reciperent: judicio scilicet, non alicujus hominis immundissimi, quem talia delectarent, sed justissimi Dei, qui tradidit eos in passiones ignominiae; ut crimina criminibus vindicentur, et supplicia peccantium non sint tormenta, sed incrementa vitiorum. Sapiens aut
Abbreviated transcription (Latin):
nitens. thesaurizas tib irã indie irȩ.¬
⁊ reuelationis iusti uidicis dĩ: qͥ redd&
unicuiq scd̾m oꝑa sua Ille gͦ auget
longanimitatẽ : ⁊ tu auges iniqͥtatẽ.
rꝰ in ira inuenit̾ ÷ qd̾ ponis cotidie ꝑ
modicũ : pꝰtea massã inuenturꝰ es. Ali¬
nutaũ ponis: s cumulũ inuenies. No¬
li attend̾e. minuta peccata tua cotidian᷑.
De minutissimis guttis: flumin᷑ unplent᷑.¬

Expanded text:
zas tibi iram in die irae et revelationis justi judicii Dei, qui reddet unicuique secundum opera sua» . Ille ergo auget longanimitatem, et tu auges iniquitatem.rus in ira invenietur, et quod ponis quotidie per modicum, postea massam inventurus es: minutatim ponis, sed cumulum invenies. Noli attendere minuta peccata tua quotidiana; de minutissimis guttis flumina implent
Abbreviated transcription (Latin):
bat se cõmitt̾e multa mala cotidie &
putabat aut dormire dm̃. aut res
humanas ñ attend̾e: aut amare fac¬
ta hominũ mala. Tollit istã cogitati¬
oñe de corde: s bene intelligentibꝰ.
ͥd gͦ ait: E xistimas ohõ qͥ uidicas
eos qui talia agt̃ ⁊ facis eaͥ qm̃tu es¬
fugies uidiciũ dĩ: Q quasi dic̾et. qͣ¬
re facio tanta inala conidie.⁊ nicħ mab
mͥ contingit: secutꝰ ostendit illi tempꝰ
miscđiȩ. An diuitias benitatis eiꝰ. &¬
pacientiȩ. & longanimitatis eiꝰ contẽp¬
nis : & uere qͥa ħ contẽpnebat: s fecit¬
dĩ ad penitentiã te adducit: E cce tẽpꝰ
turũ: qͦmͦ secutꝰ eũ terruit: Lu aũ iã tẽ¬
pꝰ uidicii audi. Audistiꝰ tẽpꝰ miscđiȩ:¬

Expanded text:
bat se committere multa mala quotidie, et putabat aut dormire Deum, aut res humanas non attendere, aut amare facta hominum mala. Tollit istam cogitationem de corde, sed bene intelligentibus. Quid ergo ait? «Existimas, o homo» «qui judicas eos qui talia agunt, et facis ea, quoniam tu effugies judicium Dei?» Et quasi diceret, Quare facio tanta mala quotidie, et nihil mali mihi contingit? secutus ostendit illi tempus misericordiae: «An divitias benignitatis, et patientiae, et longanimitatis ejus contemnis?» Et vere qDei ad poenitentiam te adducit» Ecce tempus turum, quomodo secutus eum terruit? «Tu autem» jam tempus judicii audi; audisti tempus mise
Abbreviated transcription (Latin):
S imilit̾ aũ ⁊ masculi relicto natural usu
femine. exarser̃ in appetitũ suũ in
inuicẽ : masculi in masculos deformi¬
tatẽ oꝑantes. Atq ut ostend& sic. ẽẽ.
ista peccata ut etiã pęne sint pecca¬
toꝵ : etiã his adiunx̃. Et mercedem
mutuã ꝗͣ oportuit erroris sui: in sem&¬
ipsis recipientes. Uidete qͦties uindic&.

Expanded text:
imiliter autem et masculi relicto naturali usu feminae, exarserunt in appetitum suum in invicem, masculi in masculos deformitatem operantes. Atque ut ostenderet sic esse ista peccata, ut etiam poenae sint peccatorum, etiam his adjunxit: Et mercedem mutuam, quam oportuit, erroris sui in semetip
Abbreviated transcription (Latin):
cent᷑ om̃s qͥ ñ credider̃ u̾itati. s con¬
senser̃ iniqͥtati. His ⁊ talib testimo¬
nus diuinoꝵ eloquioꝵ q̃ om̃ia cõme¬
morare nimis longũ ÷ satis qͣntũ exi¬
stimo manifestat᷑. oꝑari dm̃ in cordib
hominũ : ad inclinandas eoꝵ uolun¬
tates qͦcũq uoluerit: siue ad bona
ꝓsua miscłia siue ad mala ꝓ m̾itis
cons. Iudicio utiq suo. aliqñoo
aꝑto. aliqͣndo occulto: sẽꝑ aũ uisto.
rcũ eñi deb&. ẽẽ. ⁊ inmobile in cor¬
hoc qͣndo legitis in litteris u̾itatis a
dõ seduci homines. aut obtundi. uel
obdurari corda eoꝵ molite dubitare
p̃cessisse mala m̾ita eoꝵ ut iuste ista
pat̾ent᷑ : ne incurratis in illud ꝓu̾biũ
salomonis. In sipientia uiri uolat ui¬
aᷤᷤ eiꝰ: dm̃ aũt causat᷑ incorde suo. Gir̃a

Expanded text:
iderunt ueritati, sed consenserunt iniquitati, ait. His et talibus testimoniis diuinorum eloquiorum, quae omnia commemorare nimis longum est, satis, quantum existimo, manifestatur operari deum in cordibus hominum ad inclinandas eorum uoluntates quocumque uoluerit, siue ad bona pro sua misericordia siue ad mala pro meritis eorum, iudicio utique suo aliquando aperto, aliquando occulto, semper autem, iusto. fixum enim debet esse et immobile in corhoc, quando legitis in litteris ueritatis a deo seduci homines aut obtundi uel indurari corda eorum, nolite dubitare praecessisse mala merita eorum, ut iuste ista paterentur, ne incurratis in illud prouerbium Salomonis: insipientia uiri uiolat uiam eius, deum autem causatur in corde suo. gra
Abbreviated transcription (Latin):
uolucrũ.⁊ qͣdrupedũ. & serpenti¬
ũ. Et ne qͥsꝗͣ eoꝵ dic̾et. ñ simula¬
chra colo: s qͦd significant simula¬
chra: subiec̃ statim. Et coluer̃. &
seruier̃ creaturȩ: potiꝰ ꝗͣ creatori.
ntelligite prudent̃. Aut simulacͥrũ
colunt. aut creaturã. Qͥ simulacrũ colit.
conu̾tit u̾itatẽ dĩ in m̃datiũ. Nã
mare u̾itas. ẽ. neptiinꝰ aũ m̃dati

Expanded text:
 serpentium. » Et ne quisquam eorum diceret, Non simulacrum colo, sed quod significant simulacra; subjecit statim, Et coluerunt, et servierunt creaturae potius quam Creatori . Intelligite prudenter. Aut simulacrum enim colunt, aut creaturam. Qui simulacrum colit, convertit veritatem Dei in mendacium. Nam mare veritas est; Neptunus autem
Abbreviated transcription (Latin):
ala uoluntas iã sola peccatũ. eciam
si desit effectꝰ: id÷ siñ habeat pote¬
statẽ. P orro cũ uoluntas mala. pote¬
statẽ accipit implere qd̾ intendit:
ex iudicio dĩ uenit: apd̾ quẽ ñ est
iiqͥtas. Punit eñi isto mͦꝰ nec ideo
iniuste: quia occulte. Ceterũ iniquꝰ
puniri se ignorat: nͥ cũ manifesto
supplicio senserit nolens. qͣntũ ma¬
li sit: qd̾ ꝑpetrauit uolens. hoc ẽ.
qͦd de qͥb dã apłs ait. t̾didit illo
d̃s inc̃cupiscentias cordis illoꝵ: ut
faciant q̃ ñ conueniunt. Hinc aẽ
dñs pilato. N hab̾es inqͥt mine
potestatẽ : nͥ data tͥ. eẽt desuꝑ.

Expanded text:
ala uoluntas iam sola peccatum est, etiam si desit effectus, id est si non habeat potestatem. porro cum uoluntas mala potestatem accipit inplere quo intenditur, ex iudicio dei uenit, apud quem non est iniquitas. punit enim etiam isto modo nec ideo iniuste, quia occulte. ceterum iniquus puniri se ignorat. nisi cum manifesto supplicio senserit nolens, quantum mali sit quod perpetrauit uolens. hoc est quod de quibusdam apostolus ait: tradidit illos deus in concupiscentias cordis illorum, ut faciant quae non conueniunt. hinc et dominus Pilato: non haberes, inquit, in me potestatem, nisi data t
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗͣ creatorẽ. Sed uetͥ si amaueris c̃¬
dita : &e deserueris conditorẽ. Pulcͣ
formauit : Intendat caritas ur̃a.
ne subrepat uos sathanas dicens.
qͦd solet dicere. B ene uobis sit in
creatura dĩ. Quare illã fecit ds̃:
t᷑ ⁊ ꝑeunt: & obliuiscunt᷑ creato¬
rẽ suũ. Dũ ñ tẽꝑant̃. s cupide

Expanded text:
 et seq. Sed vae tibi, si amaveris condita et deserueris conditorem Ex serformavit. Intendat charitas vestra. Ne surrepat vobis Satanas, dicens, quae solet dicere. Bene nobis sit in creatura Dei. Quare illam fecit Deus, et pereunt, et obliviscuntur creatorem suum, dum non t
Abbreviated transcription (Latin):
illos ds in c̃cupiscentias cordis
eoꝵ. Gͤ fuit c̃cupiscentia ꝗͣ. uinc̾e
noluer̃: cui tͣderent᷑ uidicio dei.
ed ut digni hab̾ent᷑ qͥ tͣtdent᷑: uide.
qͥd de illis suꝑiꝰ dix̃. Cũ cognouis¬
sent dm̃. ñ ut dm głificauer̃ aut
gras eger̃ : s euanuer̃ in cogitati

Expanded text:
in concupiscentias cordis eorum. Ergo fuit concupiscentia, quam vincere noluerunt, cui traderentur judicio Dei. Sed ut digni haberentur qui traderentur. vide quid de illis superius dixit: Qui cum cognovissent Deum, non ut Deum glorificaverunt, aut gratias egerunt: sed evanuerunt in cogitati
Abbreviated transcription (Latin):
Fortasse respondeat. d̾m ad ista ñ co¬
gere: s dignos deseri. tantũ deserere.
ant aliud qͣm hȩc om̃ia q̃ cõmemora¬
ui oꝑa tenebrarũ. donec dicat eis. si
dicto obaudiant. surge qͥ dormis &
exurge a mortuis. & illuminabit te

Expanded text:
Fortasse respondeat, Deum ad ista non cogere, sed dignos deseri tantum deserere. ant aliud, quam haec omnia, quae commemoravi opera tenebrarum, donec dicatur eis, si dicto obaudiant, Surge, qui dormis, et exsurge a mortuis, et illuminabit te
Abbreviated transcription (Latin):
apłs. qͥ eruit nos de potestate tenebra¬
rũ:⁊ tͣnstulit in regnũ filii claritatis
suȩ. Cuiꝰ rei pͦpłs iste figurã gerebat.
cũ. eẽt. ereptus de potestate egyptioꝵ.
⁊ translatꝰ in regnũ terrȩ reꝓmissioĩs
fluentis lac ⁊ mel: qͦd suauitatẽ signi¬

Expanded text:
s, Qui eruit nos de potestate tenebrarum, et transtulit in regnum Filii charitatis suae : cujus rei populus iste figuram gerebat, cum esset erutus de potestate Aegyptiorum, et translatus in regnum terrae promissionis fluentis lac et mel, quod suavitatem signi
Abbreviated transcription (Latin):
riã significat potestatẽ. qͣ illa mai¬
estas nunꝗͣ caret. sẽp dignis dignͣ
tribuendo: qͣuis extremo iudicio.
multo manifestiꝰ int̃ homines. uni¬
geniti filii dĩ iudicis uiuoꝵ atq
mortuoꝵ. claritas indubitata ful¬

Expanded text:
riam significat potestatem, qua illa maiestas numquam caret, semper dignis digna tribuendo, quamuis in extremo iudicio multo manifestius inter homines unigeniti filii dei iudicis uiuorum atque mortuorum claritas indubitata ful
Abbreviated transcription (Latin):
debebaut sibi arrogare qͦd ille do¬
nauerat. nec se iactare ex eo qͦd ñ a
se ipsis s ab illo habebant. Qͦd illi
utiq reddendũ fuit: ut ad hoc te¬
nendũ qͦd uid̾e pot̾ant. ab illo sa¬
narent᷑ qͥ dederat ut uid̾ent. Si eñi
hoc fac̾ent. humilitatẽ seruarent.¬
⁊ possent purgari: atq illi bĩssimȩ
conteplationi coħerent. Quia uero
suꝑbia erat in illis: int̃posuit se
faisis ⁊ fallax & suꝑbꝰ. qͥ eis ꝓmitte¬
ret qͦd ꝑ artes nescio qͣs suꝑbiȩ pur¬
garentur anmȩ illoꝵ : & fec̃ culto¬
res demonioꝵ. Lñ saera om̃ia quȩ
cȩlebrant᷑ a paganis: q̃ ualere dict᷑¬

Expanded text:
debebant sibi arrogare quod Deus donaverat, nec se jactare ex eo quod se ipsis, sed ab illo habebant. Quod illi utique reddendum fuit, ut ad hoc tenendum quod videre poterant, ab illo sanarentur qui dederat ut viderent. Si enim hoc facerent, humilitatem servarent, et possent purgari, atque illi beatissimae contemplationi cohaererent. Quia vero superbia erat in eis, interposuit se falsus et fallax et superbus, qui eis promitteret quod per partes nescio quas superbiae purgarentur animae illorum, et fecit cultores daemoniorum. Inde sacra omnia quae celebrant
Abbreviated transcription (Latin):
per̃ ⁊ p̃uaricatores facti st̃. recte re¬
uelat᷑ ira dĩ suꝑ iudeoᷤ qͥb data. ẽ. lex.
et eã obseruare noluer̃: gentib aũt
ñ ÷ data. Intuemini fr̃s & intelligite
qͦmͦ om̃s reos ostendit: & om̃s salu¬
tis indigere. ac miscdiȩ dĩ. Reuelat᷑
eñi ira dĩ de cęlo suꝑ omnẽ impietatẽ
⁊ iniusticiã hominũ: eoꝵ qu̾itatẽ in

Expanded text:
Recte revelatur ira Dei super Judaeos, quibus data est Lex, et eam observare noluerunt: Gentibus autem non est data. Intuemini, fratres, et intelligite quomodo omnes reos ostendit, et omnes salutis indigere ac misericordiae Dei. Revelatur enim ira Dei de coelo super omnem impietatem et injustitiam hominum e
Abbreviated transcription (Latin):
redimꝰ etiã qͦd seda aͦ. ad dext̾am
patris: nec iõ tñ qͣsi humana for¬
ma circũscriptũ. eẽ. dm̾ patrẽ.
arbitrandũ. ẽ: ut de illo cogitanti¬
b dextrũ aut sinistrũ latꝰ animo
occurrat: aut id ipsũ qͦd sed̾e dr̃ pa
t̃. flexis poplitib fieri putandũ. ẽ:
ne in illud incidamꝰ sacrilegiũ. in
qͦ execrat᷑ apłs eos qͥ cõmutauer̃ glo¬
riã incorruptibił dĩ. in similitudi¬
nẽ imaginis corruptibił homitus.¬
ano intẽplo collocare: multomagis
nefariũ. ẽ. in corde uͥ uere tẽplum
di.ẽ. si a terrena cupiditate atq
errore mundet᷑. Ad dexterã gͦ in¬
telligendũ. ẽ. dictũ. ẽẽ. in summa
diũ ÷. sic̃ ad sinistrã: edi constitiuin
t᷑ id ÷ inmiseria ꝑpt̃ iniqͥtates. labo.¬
res. atq cruciatus. Sede gͦ qͦd̾ dr̃¬

Expanded text:
redimus etiam quod sedet ad dexteram Patris. Nec ideo tamen quasi humana forma circumscriptum esse Deum Patrem arbitrandum est, ut de illo cogitantibus dextrum aut sinistrum latus animo occurrat; aut idipsum quod sedere Pater dicitur, flexis poplitibus fieri putandum est, ne in illud incidamus sacrilegium, in quo exsecratur Apostolus eos qui commutaverunt gloriam incorruptibilis Dei in similitudineest in templo collocare. Multo magis nefarium est in corde, ubi verum Dei templum est, si a terrena cupiditate atque errore mundetur. Sedens ergo telligendum est sic dictum esse, in summa dium est: sicut ad sinistram haedi constituuntur , id est in miseria, propter iniquitates, labores atque cruciatus. Sedere er
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ & diuinitas. utiq sub audimꝰ. in¬
tellecta conspicit᷑. Cur eñi atendat
oꝑaꝰ & ñ querat artificẽ : Attendis
terrã fructificantẽ: attendis mare
fulgere stellis & cętera. ⁊ ñ q̃ris tan¬
ti oꝑis artisicẽ : S dicis mͥ. Ista ui¬
deo: illũ ñ uideo. Ad ista uidenda
corporis oculos dedit: ad se uidendũ
m̃tẽ dedit. Neq em̃i ⁊ animã homi¬
nis uides. Sic̃ eñi ex motib. ⁊ ad¬
ministratione corꝑis. animã qͣm ñ
uides intelligis: sic ex ad ministra.¬
tione tocius mundi. ce exregimine ip¬
sarum animarũ. in tellige creatorem.
ed parui. ẽ. intellig̃e. Nã intellexer̃.
& uide qͥd ait apłs. Iuia cognoscen

Expanded text:
et divinitas. Utique subaudimus, intellecta conspicitur. Cur enim attendat opera, et non quaerat artificem? Attendis terram fructificantem, attendis mare fulgere stellis, et caetera, et non quaeris tanti operis artificem? Sed dicis mihi: Ista video, illum non video. Ad ista videnda corporis oculos dedit, ad se videndum mentem dedit. Neque enim et animam hominis vides. Sicut ergo ex motibus et administratione corporis animam, quam non vides, intelligis: sic ex administratione totius mundi, et ex regimine ipsarum animarum intellige Creatorem. Sed parum est intelligere. Nam illi intellexerunt; et vide quid ait Apostolus: Quia cog
Abbreviated transcription (Latin):
solẽ. undasq diffusas. ⁊ qͥcqͥd ñ eisdẽ
liniam̃tis formatũ conspic̃. qͥb illa for
ider̃ ħ intelligentiores grauioresq ro¬
mani. s contͣ consuetudine ciuitatis.
q̃ demonicis ritib fuerat obligata pa¬
rũ ualebant : qr & ipsi etiã si illa uan᷑
.eẽ. sentiebant. naturȩ tam̃ rerũ sub
uniꝰ ueri dĩ regimine atq imꝑio con¬
stitutȩ: religiosũ cultũ qͥ dõ debet᷑ exĩ¬
bendũ putabant. seruientes ut ait
ũ necessariũ. a qͦ mittẽt᷑ scĩ uiro& ue.
racit̃ pii. qͥ ꝓuera religione morerent᷑.
ut falsȩ auiuentib tollerent᷑. Agamꝰ¬

Expanded text:
solem undasque diffusas, et quidquid non eisdem solem undasque diffusas, et quidquid non eisdem lineamentis formatum chaec intelligentiores gravioresque Romani; sed contra consuetudinem civitatis, quae daemoniacis ritibus fuerat obligata, parum valebant: quia et ipsi etiamsi illa vana esse sentiebant, naturae tamen rerum sub unius veri Dei regimine atque imperio constitutae, religiosum cultum, qui Deo debetur, exhibendum putabant: servientes, ut aitum necessarium, a quo mitterentur sancti viri et veraciter pii, qui pro vera religione morerentur, ut falsae a viventibus tollerentur. CA
Abbreviated transcription (Latin):
seruier̃ creaturȩ potius quã creatori:¬
te huiꝰ sententiȩ. simulachra dãpna¬
uit: pꝰteriorae aũ. int̃p̃tationẽ simu¬
lacroꝵ. E ffigies eñi a fabro factas.
appellando nominib earsĩ rerũ quaᷤ
fabricauit ds̃. tͣnͣsmutant u̾itatẽ dĩ
inm̃datiũ: res aũ ipsas ꝓ diis haben¬
do & uenerando seruiunt creaturȩ¬
scła. Qͥs aũ adorat aut orat intuẽs
simulachrũ. qͥ ñ sic afficiat᷑. ut ab
eo se exaudiri put&e. ab eo sibi p̃sta¬
ri. qͦd desidat sꝑet : Itaq homines
talib suꝑstitionib obligati. plerunq
ad ipsũ solẽ dorsũ ponentes: p̃ces fun¬
dunt statuȩ ꝗͣ solem uocant: & cũ so¬
nitu maris a tergo feriant᷑. nepturi
statuã ꝗͣ ꝓ ipso mari colunt. quasi
sentientẽ gemitib feriunt. Hoc enĩ
fac̃ ⁊ qͦdãm extorquet illa figura m̃¬
broꝵ. ut animꝰ uiuens in sensib cor¬
ꝑis. magis arbitret᷑ sentire corpꝰ quod
suo corꝑi simillimũ uid&: ꝗͣ. rotundũ

Expanded text:
Servierunt creaturae potius quam Creatorte hujus sententiae simulacra damnavit; posteriore autem interpretationes simulacrorum. Effigies enim a fabro factas appellando nominibus earum rerum, quas fabricavit Deus, transmutant veritatem Dei in mendacium; res autem ipsas pro diis habendo et venerando serviunt creaturs autem adorat aut orat intuens simulacrum, qui non sic afficitur, ut ab eo se exaudiri putet, ab eo sibi praestari quod desiderat speret? Itaque homines talibus superstitionibus obligati, plerumque ad ipsum solem dorsum ponunt, preces fundunt statuae quam solem vocant; et cum sonitu maris a tergo feriantur, Neptuni statuam quam pro ipso mari colunt, quasi sentientem gemitibus feriunt. Hoc enim facit et quodammodo extorquet illa figura membrorum, ut animus vivens in sensibus corporis, magis arbitretur sentire corpus quod suo corpori simillimum videt, quam rotundum
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ: ꝑ apłoꝵ p̃dicationẽ: ꝑ fidẽ mar¬
tyrũ : ꝓ u̾itate morientiũ: ⁊ cũ u̾ita¬
te uuientiũ: ñ solũ incordib religi¬
osis. uerũ eciã in edib suꝑsticiosis li¬
b̾a suoꝵ seruitute subuertit. breuis oĩ¬
ũ ã aduersus idoloꝵ cultores siue ĩstitu¬
tores supra ab apło dicta sunt. re¬
capitulatio.¬
r̃ aut gr̃ãs eger̃. s euanuer̾ in cogi¬
tationib suis: ⁊ obscuratũ. ẽ. insipi¬
ens cor eoꝵ. Utiq ista obscuratio uin
te luce sapientiȩ: inplura ⁊ grauia
peccata collapsi st̃. Dicentes eni se. ẽẽ.
sapientes: stulti facti ft̃. Grauis hec¬

Expanded text:
cationem, per fidem martyrum pro ueritate morientium et cum ueritate uiuentium non solum in cordibus religiosis, uerum etiam in aedibus superstitiosis libera suorum seruitute subuertit. CAPUT ium quae adversus idolorum cultores, sive institutores supra ab apostolo dicta sunt, recapitulatio.as egerunt, sed euanuerunt in cogitationibus suis et obscuratum est insi sius cor corum? utique ista obscuratio uindte luce sapientiae, in plura et grauia peccata conlapsi sunt; dicentes enim esse se sapientes stulti facti
Abbreviated transcription (Latin):
cis contͣ ista diuinȩ luterȩ sonant.
ne qͥsqͣm dicat. cũ irrisa fuerint si¬
mulachira. ñ hoc uisibile colo: sed
num̃ qͦd illic inuisibilit̃ habitat. Ip
sagͦ numina in alio psalmo eadem
scriptura sic clamat. qm̃ dii gentiũ
inqͥt demonia : dñs aũ cęlos fecit.

Expanded text:
cis et contra ista divinae Litterae vigilant, cis et contra ista divinae Litterae vigilant, ne quisquam dicat, cum irrisa fuerint simulacra: Non hoc visibile colo, sed numen quod illic invisibiliter habitat. Ipsa ergo numina in alio psalmo eadem Scriptura sic damnat: «Quoniam dii Gentium,» inquit, «daemonia; Dominus autem coelos fecit» .
Abbreviated transcription (Latin):
mones posst̃. uł quasi beneficia p̃¬
stando magis nocentes. quia magis
decipientes. uel aꝑte male faciendo.
tunt᷑ alta ⁊ secreta dĩ ꝓuidentia. spe
cies m̃broꝵ ꝗͣ naturalit in animan¬
tib uiuentẽ uitłe. atq in nob̾ ma¬
ipsis sentire c̃sueuimꝰ. qmͣqͣm ut illi
asser̃ in signo aliqͦ fabre facto. atq
eminenti collocata suggestu. cũ ado¬
rari atq honorari a multitudine cȩ¬
ꝑit. parit inuno qͦq sordidissimũ
erroris affectũ: ut qm̃ in illo figm̃to
ñ inułuit uitalẽ motũ. credatꝰ nu¬
m̃ occultũ: effigiẽ tam̃ uiuenti cor¬
pori similẽ. seductus forma.⁊ cõmo¬
tꝰ auctoritate. quasi sapientiũ insti¬
turꝵ obsequentiũq turbarũ. sine
uiuo aliqͦ habitatore. eẽ. ñ putat.
Finc ⁊ mala demonia ad possidenda
gentiũ simulachra. talis hominũ af¬
fectus inuitat .: quoꝵ p̃sidentiũ ua¬
ria fallatia mortiferi seminant᷑ &
multiplicant᷑ errores. Aliis itaq lo¬

Expanded text:
mones possint, uel quasi beneficia praestando magis nocentes, quia magis decipientes, uel aperte malefaciendo tuntur alta et secreta Dei prouidentcies membrorum, quam naturaliter in animantibus viventem videre, atque in nobismetipsis sentire consuevimus, quanquam, ut illi asserunt, in signum aliquod fabrefacta atque eminenti collocata suggestu, cum adorari atque honorari a multitudine coeperit, parit in unoquoque sordidissimum erroris affectum, ut quoniam in illo figmento non invenit vitalem motum, credat numen occultum; effigiem tamen viventi corpori similem, seductus forma et commotus auctoritate quasi sapientium institutorum obsequentiumque turbarum, sine vivo aliquo habitatore esse non putat? Hinc et mala daemonia ad possidenda Gentium simulacra talis hominum affectus invitat, quorum praesidentium varia fallacia mortiferi seminantur et multiplicantur errores. Aliis itaque lo
Abbreviated transcription (Latin):
.ẽ. dedit illos ds inreꝓbũ sensum.
Nã ea ÷ cecitas m̃tis. In ea quisqͥs datus
fuerit. ab int̾iore dĩluce secluditur:
s ñdũ penitꝰ cũ in hac uita. ẽ. St̃ enĩ
tenebrȩ ext̾iores. q̃ magis ad diẽ iu¬
dicii ꝑtin̾e intelligunt᷑: ut penitꝰ
extͣ dm̃ sit. qͥsqͥs dũ tẽpꝰ ÷ corrigi no¬
luit. Penitꝰ autẽ. eẽ. extͣ dm̃ qͥd. ẽ.¬
habitat lucẽ in accessibilẽ. qͦ ingre

Expanded text:
est, Dedit illos Deus in reprobum sensum ? Nam ea est caecitas mentis. In eam quisquis datus fuerit, ab interiori Dei luce secluditur: sed nondum penitus cum in hac vita est. Sunt enim tenebrae exteriores , quae magis ad diem judicii pertinere intelliguntur: ut penitus extra Deum sit, quisquis, dum tempus est, corrigi noluit: penitus autem esse extra Deum, quid ehabitat lucem inaccessib
Abbreviated transcription (Latin):
traducebat᷑. Societatẽ dico ñ idoloꝵ
stolidoꝵ: s uersutoꝵ demonioꝵ. Ilã
quid st̃ idola. nͥ qđ eadẽ scriptura di¬
cit. oculos habent ⁊ ñ uidebt̃. ⁊ qͥc¬
qͥd tale de materiis lic&e a fabro ef¬
figiatis: tam̃ uita sensuq carentibus
dicendũ fuitͦ. S immnundi sp̃s eisdẽ
simulachris arte illa nefaria colliga¬
ti : cultoꝵ suoꝵ animas insuã socie¬
tatẽ redigendo. miserabilit̃ captiua¬

Expanded text:
traducebatur: societatem dico, non idolorum traducebatur: societatem dico, non idolorum stolidorum, sed uersutorum daemoniorum. Nam quid sunt idola, nisi quod eadem scriptura dicit: Oculos habent, et non uidebunt, et quidquid tale de materiis licet adfabre effigiatis, tamen uita sensuque carentibus dicendum fuit. Sed inmundi spiritus eisdem simulacris arte illa nefaria conligati cultorum suorum animas in suam societatem redigendo miserabiliter captiua
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃i multũ errabant circa deoꝵ nar
rationẽ increduli. ⁊ ñ anĩadu̾tentes
ad cultũ religionẽq diuinã. inue¬
ner arcẽ qͣ effic̾ent deos. cui inuen¬
te adiunxer̃ uirtutẽ de mundi na¬
tura c̃uenientẽ. eãq miscentes qm̾
aĩas fac̾e ñ pot̾ant. euocantes aĩas
demonũ uł angłoꝵ eas indider̃ yma¬
ginib scĩs. diuinisq mistuis. ꝑ qͣs
idola ⁊ bene faciend ⁊ male uires
mit causas qͥre ad ista ꝑuentũ sit.
dicens ꝓ auos suos. multo errore ce
incredulitate. et aĩmũ ñ adu̾tendo
ad cultũ religionẽq diuinã. inueniᷤ¬
se hanc artẽ qͥ fac̾ent deos. Noꝰ qͥd
contrariis causis qua instituta sunt
abstulit: Nã qͦd instituit multitudo
erroris: abstulit uia ueritatis. Qd
instituit incredulitas : abstulit fide ᷤ
Qd̃ instituit a cultu ditune religio¬
nis au̾sio : abstulit ad unũ uerũ dm̃
bat. ideo ñ abeis possidebat᷑ ipse qͥ
fecerat: qͣndo in eoꝵ societatẽ colendo

Expanded text:
ri multum errabant circa deorum rationem increduli et non animadvertentes ad cultum religionemque divinam, invenerunt artem qua efficerent deos. Cui invente adiunxerunt virtutem de mundi natura convenientem, eamque miscentes, quoniam animas facere non poterant, euocantes animas daemonum uel angelorum eas indiderunt imaginibus sanctis diuinisque mysteriis, per quas idola et bene faciendi et male uires mit causas, quare ad ista perventum sit, dicens proavos suos multo errore et incredulitate, et animum non advertendo ad cultum religionemque divinam invenisse hanc artem qua facerent deos: nos quid contrariis causis, quam instituta sunt, abstulit? Nam quod instituit multitudo erroris, abstulit uia ueritatis; quod instituit incredulitas, abstulit fides; quod instituit a cultu diuinae religionis auersio, abstulit ad unum uerum Deum bat, ideo non ab eis possidebatur ipse qui fecerat, quando in eorum societatem colendo
Abbreviated transcription (Latin):
gatioris. ẽẽ. religionis qͥ dict̃. nec
simulachrũ. nec demoniũ colo: s¬
ꝑ effigiẽ corporalẽ eiꝰ rei signũ in¬
tueor . quã colere debeo. Itaq sig
significari t̾rã. unide tẽplũ solent
appellare telluris. alio mare sicut
neptini simulachro. alio aerẽ sic̃
alio lunã. quoꝵ simulachris eadẽ
nomina sic̃ telluris imponunt: alio
illud. alio illud sidꝰ. uel illã aut illam
creaturã. Neq eñi cuncta enumerare
sufficimꝰ. De quib rursus cũ exagita¬
ri cȩꝑuit qͦd corpora colunt. maxi¬
nob usus inꝓitu. ẽ. nã de cęlestib
quia nr̃o ea corpore contrectare ac
se ipsa corpora colere: s quȩ illis
regendis p̃sident numina. Itaq
apłi una sententia penã istoꝵ dãpna¬
tionẽq testat᷑: qui tͣnsmutauer̃ in

Expanded text:
gatioris esse religionis, qui dicunt: Nec simulacrum, nec daemonium colo, sed effigiem corporalem ejus rei signum intueor, quam colere debeo. Itaque intsignificari terram, unde templum solent appellare Telluris; alio mare, sicut Neptuni simulacro; alio aerem, sicualio lunam, quorum simulacris eadem nomina sicut Telluris imponunt; alio illud, alio illud sidus, vel illam vel illam creaturam: neque enim cuncta enumerare sufficimus. De quibus rursus cum exagitari coeperint, quod corpora colant, maxinobis usus in promptu est nam de coelestibus quoniam nostro ea corpore contrectare atqse ipsa corpora colere, sed quae illis regendis praesident numina. Itaque Apostoli una sententia poenam istorum damnationemque testatur: «Qui transmutaverun
Abbreviated transcription (Latin):
incorruptibił dĩ in similitudinẽ una¬
ginis corruptibił hominis. & cȩtera
q̃ cõmemorare longũ. ẽ. Multa qͥppe
talia dic̃ de uno uͦ dõ fabricatore
mundi qͣlia u̾itas h̾t: ⁊ nescio qͣmͦ
illa obscuratione cordis ad ista dela¬
bit᷑: ut diis qͦs c̃fitet᷑ ab homimbꝰ fi¬
eri. sẽꝑ uelit homines subdi. Nõ eñi
hęc ei reuelauerat sp̃s sc̃s sic̃ ꝓpħis
si ñ sunt di. Ꝙ alio loco. Erit
in illo die dicit dñs ext̃minabo no¬
mina simulacroꝵ a t̾ra : & ñ iã erit

Expanded text:
i Dei in similitudinem imaginis corruptibilis hominis et cetera, quae commemorare longum est. Multa quippe talia dicit de uno uero Deo fabricatore mundi, qualia ueritas habet; et nescio quo modo illa obscuratione cordis ad ista delabitur, ut dis, quos confitetur ab hominibus fieri, semper uelit homines subdi et hsi non sunt di; et alio loco: Erit in illo die, dicit Dominus, exterminabo nomina simulacrorum a terra, et non iam erit
Abbreviated transcription (Latin):
quod.ẽ. summũ ds̃. ut effector. ẽ. deoꝵ
cȩlestium: ita homo factor. ẽ. dõꝵ qui
intemplis sunt. humana ꝑximicate con¬
tenti. Q paulopost. Ita humanitas
inqͥt sẽꝑ memor nature et originis suȩ.
in illa diuinitatis imitatioe ꝑseu̾at.
ut sicuti pat̾ ac dñs ut sui similes. eẽt̃
deos fec̃ eternos: ita humanitas deõ
suos ex sui uultus similitudine figa¬

Expanded text:
quod est summum Deus ut effector est deorum quod est summum Deus ut effector est deorum caelestium, ita homo fictor est deorum, qui in templis sunt humana proximitate contenti.\' Et paulo post: \'Ita humanitas, inquit, semper memor naturae et originis suae in illa diui- . nitatis imitatione perseuerat, ut, sicuti Pater ac Dominus, ut sui similes essent, deos fecit aeternos, ita humanitas deos suos ex sui uultus similitudine fig
Abbreviated transcription (Latin):
cant. alios. ẽẽ. deos dic̃ a sũmo deo
factos: alios ab hominib. Hoc qͥ au¬
dit sic̃ a me positũ ÷ putat dicide
simulacris : qr oꝑa sunt maniũ
hominũ. At ille uisibilia & con¬
trect᷑ bilia simulachra. uelut corpo¬
ra deorũ. ẽẽ. asserit: in eẽ. aũ his
qͦsdã sp̃s inuitatos. qͥ ualeant aliqͥd
siue ad nocendũ. siue ad deside¬
ria ĩmulla cõplenda eoꝵ. a qͥbꝰ eis
diuini honores. & cultꝰ obsequia
deferunt᷑. Hos gͦ sp̃s inuisibiles. ꝑ
artẽ quandã uisibilib reb corpora¬
lis materiȩ copulare. ut sint quasi
animata corpora illis spiritib dicata
⁊ subdita simulacra. hoc. ẽẽ. dic̃ de¬
os fac̾e: eãq magnã ⁊ mirabilẽ deos
faciendi. accepisse homines potes¬
tatẽ. Huiꝰ egyptii u̾ba. sic innr̃am
lingũa int̾p̃tata st̃ ponã. Et qm
de cognatioẽ in qͥt & consortio ho¬
minũ deoꝵq nob̾ indicit᷑ sermo:
potestatem hominis. o asclepi uumq
cognosce. Dominus inquit: ⁊ pat̃. uł

Expanded text:
 alios deos esse dicit a summo Deo factos, alios ab hominibus. Hoc qui audit, sicut a me positum est, putat dici de simulacris, quia opera sunt manuum hominum; at ille uisibilia et contrectabilia simulacra uelut corpora deorum esse adserit; inesse autem his quosdam spiritus inuitatos, qui ualeant aliquid siue ad nocendum siue ad desideria nonnulla conplenda eorum, a quibus eis diuini honores et cultus obsequia deferuntur. Hos ergo spiritus inuisibiles per artem quandam uisibilibus rebus corporalis materiae copulare, ut sint quasi animata corpora illis spiritibus dicata et subdita simulacra, hoc esse dicit deos facere eamque magnam et mirabilem deos faciendi accepisse homines potestatem. Huius Aegyptii uerba, sicut in nostram linguam interpretata sunt, ponam. \'Et quoniam de cognatione, inquit, et consortio hominum deorumque nobis indicitur sermo, potestatem hominis, o Asclepi, uimque cognosce. Dominus, inquit, et Pater uel
Abbreviated transcription (Latin):
cultores in iniqͥtate detinent: qͥ
cognoscentes dm̃. ñ sic̃ dm̃ głifica¬
uer᷑. Hanc tñ u̾itatẽ sic̃ uidemꝰ apd̾
impios ⁊ sacrilegos inuentã. ñ de¬
struit s confirmat apłs: eiꝰq uti¬
tur testimonioad doc̃dos eos qui
ista nesciebant. Multo aũ mirabiliꝰ¬
ẽ. qͦd fec̃ apłs. ut eoꝵ fana circiũenꝰ.
arã quandã int̃ aras demonũ inuen¬
tã. in qͣ scriptũ. ẽẽt ignoto d̾õ. neq
ħ negando ⁊ refellendo destruxerit.
s potiꝰ c̃firmando. hinc etiã repꝑe¬
rit oportunissimũ suȩ disputatioĩs
exordiũ dicens. quẽ uos ignorantes
colitis. hunc ego annuntio uob̾. Hãc
itaq ⁊ nos ꝑ maiores nr̃os traditã
nob̾ sequentes apłicã regłam. siqͥd
etiã recti in ꝑu̾sis inuenerimꝰ: eoꝵ
ꝑu̾sitate correcta illud qͥ rectũ. ẽ.
munime uiolamꝰ : ut inuno homi¬
ne ex his q̃ uera tenet etiã falsa em̃¬
dent᷑ : ñ ex falsis conuitiis etiã ue¬

Expanded text:
nent, qui cognoscentes deum non sicut deum glorificauerunt. hanc tamen ueritatem, sicut uidemus, apud impios et sacrilegos inuentam non destruit, sed confirmat apostolus eiusque utitur testimonio ad docendos eos, qui ista nesciebant. huius regulest quod fecit apostolus, ut eorum fana circumiens ara quadam inter aras daemonum inuenta, in qua scriptum esset: ignoto deo, neque hoc negando et refellendo destruxerit, sed potius confirmando hinc etiam reppererit oportunissimum suae disputationis exordium dicens: quem uos ignorantes colitis, hunc ego annuntio uobis. Hanc itaque et nos per maiores nostros traditam nobis sequentes apostolicam regulam si quid recti etiam in peruersis inuenerimus, eorum peruersitate correcta illud quod rectum est minime uiolamus, ut in uno homine ex his quae uera tenet etiam falsa emendentur, non ex falsis conuictis etiam ue