comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
añ ds onia uuncredulitate: ut om̃iũ mise¬
ratir. Non hoc ideo dictũ. ẽ. quod sit ne
ninẽ tãpnaturus: S. suꝑuis appar&. untoe
sit dictum. Nam cũ de iudeis postea credi¬
turis apłs loqueretur adgentes. ad quas
inꝙ iã credentes conscribebat epłas: Sic̃
m̃ uos inquit aliquando ñ crectidistis deo.
minc autẽ miscđiã consecut estis. Iuorũ
incredulitate. sic & hi n̾unc ñ crediderunt.
conseguantur. Deinde subiccit. Utide
quidam sib errando blandiuntur: atq ait.
Conclusit eni ds̃ om̃s minfidelitate: ut
om̃ũ misereatur. Quos om̃s: nisi de qui¬
b loquebatur. tãquã dicens. & uos & illos:
di gͦ & gentiles & utoeos quos p̾scunt &
p̾destinauit conformes fieri imaginis filii
sui om̃s in infidelitate conclusit. Ut de
amaritudine infidelitatis suȩ pęnitendo con¬
fui. & ad dulcedinẽ misericordiȩ d̾ creden¬
doconuersi. clamarent illud in psalmo.
Qui multa multitudo dulcedinis tuȩ dñe.

Expanded text:
omnium misereatur: non ideo dictum est; quod neminem sit damnaturus: sed superius apparet unde sit dictum. Nam cum de Judaeis postea credituris Apostolus loqueretur ad Gentes, ad quas utique jam credentes conscribebat epistolas: Sicut enim vos, inquit, aliquando non credidistis Deo, nunc autem misericordiam consecuti estis illorum incredulitate; sic et hi nconsequantur . Deinde subjecit, unde isti sibi errando blandiuntur, atque ait, Conclusit enim Deus omnes in infidelitate, ut omnium misereatur. Quos omnes, nisi de quibus loquebatur, tanquam dicens, et vos et illos? Deus ergo et gentiles et Iudaeos, quos praesciuit et praedestinauit conformes imaginis filii sui, omnes in infidelitate conclusit, ut de amaritudine infidelitatis suae paenitendo confusi et ad dulcedinem misericordiae Dei credendo conuersi clamarent illud in psalmo: Quam multa multitudo dulcedinis tuae, Domine,
Abbreviated transcription (Latin):
& ars quȩdã om̃ptis. atq sapientis oĩ.
plena om̃iũ rationũ uiuentiũ incom¬
mutabiliũ. Q̾ om̃s unũ in ea. sicut ip¬
sa utiũ de uno. cũ quo unũ. Ubi nouit
decedant ⁊ succedant tẽpora. ñ decedit
eñi hȩc quȩ creata sunt ideo sciunt᷑ a
deo hiia facta sunt: ac ñ potuis toeo q¬
facta sunt uł mutabilia : qr immutabilit̃
a deo sciuntur. Iile gͥ in effabilis qui¬
tam complexus patris ⁊ imaginuis: ñ ÷
sine ꝑfructione. sine caritace. sine gau¬
dio. Illa gͦ dilectio. delectatio. felicitas.
ułꝰ beatitudo. si tam̃ aliqua humana uo¬

Expanded text:
uaedam omnipotentis ac sapientis Dei plena omnium rationum viventium incommutabilium, et omnes unum in ea, sicut ipsa unum de uno, cum quo unum. Ubi novit decedant et senim quae creata sunt, ideo sciuntur a Deo, quia facta sunt. An non potius ideo facta sunt, quia immutabiliter a Deo sciuntur? Ille igitur ineffabilis quidam complexus Patris et imaginis, non est sine perfruitione, sine charitate, sine gaudio. Illa igitur dilectio, delectatio, felicitas, vel beatitudo, si tamen humana
Abbreviated transcription (Latin):
Ld÷ sine mutatione stabilit̃ ftra sunt. lo
hanc uocationẽ qui ꝑtinent: om̃s sunt n¬
cibiles dĩ. Nec potest eoꝵ quisqua dicem.
credid. ut sic uocarer. P reuenit eũ quipe
miscđia dĩ: quia sic. ẽ. uocatus. ut credere
Om̃s enuĩ docibiles dĩ ueniunt ad filiũ. qm
autierunt. & didicerunt a patre ꝑ filum:
qui eutoentissime dicit. Omis qui audiuit
a patre & didicit. uenit ad me. Istorũ autẽ
nemo ꝑit: quia om̃e quod dedit e patͥ ñꝑ
dit ex eo quicqu̾a. Quisquis gͦ utoe. ẽ. om̃.¬
no ñ ꝑit. Nec erat inde qui ꝑit ł põ qd¬

Expanded text:
 sine mutatione stabiliter fixa sunt. Ad hanc vocationem qui pertinent, omnes sunt docibiles Dei: nec potest eorum quisquam dicere, Credidi ut sic vocarer; praevenit eum quippe misericordia Dei, quia sic est vocatus ut crederet. Omnes enim docibiles Dei veniunt ad Filium: quoniam audierunt et didicequi evidentissime dicit: « Omnis qui audivit a Patre, et didicit, venit ad me . » Istorum autem nemo perit, « quia omne quod dedit ei Pater, non perdit ex eo quidquam. » Quisquis ergo inde est, omnino non perit, nec erant inde qui p
Abbreviated transcription (Latin):
foras caritas mittit. oꝑ ptẽa pungit ani¬
mam: ne amitratur aliquid quod inerea¬
tura diligitur. uł ipsa salus & reqiies cor¬
poralis. aut aliquitł tale post mortẽ: ꝓpt̃a
eñi tuñtur & apuid inferos penȩ. & dolo¬
res: ac torm̃ta gehennarũ. Cũ uͦ cau& an¬
ma ne d̾s illam desertus deserat.: tin& .i.

Expanded text:
foras charitas mittit, propterea pungit animam, ne amittatur aliquid, quod in creatura diligitur, vel ipsa salus et requies corporalis, aut aliquid tale post mortem? Propterea enim timentur et apud inferos poenae et dolores ac tormenta gehennarum. Cum vero cavet anima, ne Deus illam desertus deserat, timor est
Abbreviated transcription (Latin):
inimic ꝓpt̾ nos. U̾b uͦ auounus. electio
uitẽ consecuta. ẽ. ib intelligento sor.
lecdi ꝓpt̃ patres: quibi patrib utiqi s.
missa sunt. Abrahȩ quippe dicteo sit:
missiones: & semini eius. Unde ce ins
olea oleast̃ inserit᷑ gentiũ: iam pem a.¬
tionẽ quã dicat. quia sccłm grãm ñseb̃
ꝑ electionẽ graẽ saluȩ factȩ sunt. Nade
tio consecuta. ẽ: cȩceri uͦ eacerati sun¬
Sc̃m hanc electionẽ. ⁊ srłitȩ dilect ꝓptr
patres. Non eñ uocatione illa uoctisir.
de quadictũ. ẽ. mult uocati: s illa qui
uocant᷑ elect. Untoe & hic postea qũ iũ

Expanded text:
us, Electio autem consecuta est; ibi intelligendi sunt dilecti propter patres: quibus patribus utique ista promissa sunt. Abrahae quippe dictae sunt promissiones et semini ejus . Undeet in ista olea oleaster inseritur Gentium. Jam porro electionem quam dicat, quia secundum gratiam, non  electionem gratiae factae sunt . Haec electio consecuta est, caeteris excaecatis. Secundum hanc electionem Israelitae dilecti propter patres. Non enim vocatione illa vocati sunt, de qua dictum est, Multi vocati ; sed illa qua vocantur electi. Unde et hi
Abbreviated transcription (Latin):
ista ad uersus puerũ tuum iħm quẽ unxist.
herodes & pilatus. et ppłs isrł facere: qnͣta
manus tua & consiliũ p̃destinauit fieri. Ec¬
ce quod dictũ. ẽ: scdm̃ euangłium quidẽ
inimic ꝓpt̃ uos. Tanta quippe ab inimnicis
uideis manus d̃ & consilium p̃destinauit fi¬
eri : quanta necessaria fuerant. euangłio ꝓpt̃
nos. S quio÷ hoc quod sequitur: scdm elec¬
tionẽ autẽ dilecti ꝓpt̾ patres: Nũquid illi
inimic qui insuis inimiciciss ꝑierunt.
aduersantes xp̃o. degente ipsa adhuc ꝑeunt⁊
ipsi sunt electi. atq dilecti: Absit. Quis
hoc uł stultissimus dixerits s utrũ que lic&
int̾ se contrariũ. id inimic & dilecti. quã¬
uis ñ in eosdẽ homines. tam̃ in eandẽ gentẽ.
conuenit uideoꝵ. & ad idẽ carnale semeri
isrł. Aliis eoꝵ ao claudicationẽ. aliis ad
benedictionẽ ssrł ipsius ꝑtinentib. Hunc
eñ sensũ aꝑtuis suꝑuis explicauit: ubi ait.
Quod querebat isrł. hoc ñ .ẽ. consecutꝰ.:

Expanded text:
sanctum puerum tuum Jesum quem unxisti, Herodes et Pilatus et populus Israel, facere quanta manus tua et consilium praedestinavit fieri . Ecce quod dictum est, Secundum Evangelium quidem inimici propter vos. Tanta quippe ab inimicis Judaeis manus Dei et consilium praedestinavit fieri, quanta necessaria fuerunt Evangelio propter nos. Sed quid est quod sequitur, Secundum electionem autem dilecti propter patres? Numquid illi inimici, qui in suis inimicitiis perierunt, et adversantes Christo de gente ipsa adhuc pereunt, ipsi sunt electi atque dilecti? Absit: quis hoc vel stultissimus dixerit? Sed utrumque licet inter se contrarium, id est, inimici et dilecti, quamvis non in eosdem homines, tamen in eamdem gentem convenit Judaeorum, et ad idem carnale semen Israel, aliis eorum ad claudicationem, aliis ad benedictionem Israel ipsius pertinentibus. Hunc enim sensum apertius superius explicavit, ubi ait, Quod quaerebat
Abbreviated transcription (Latin):
electionẽ autẽ dilecti ꝓpt̾ patres. Quto
nisi quod eoꝵ immicitia qua ocaiderunt
ne ꝓfecit. Et hoc ostendit exdĩ dispo¬
sitione uenisse. qui bene uti nouit eciam
malis: Non ut ei ꝓsint uasa irȩ: s ut
malitia faciant: ñ. ẽ. in eoꝵ potestate s
dei. diuidentis tenebras. & orourantis
eas: Ut hinc etiã quod faciunt contra uoliuis¬
tatẽ d̃ ñ impleatur: nis uoluntas dĩ. Legtmꝰ
in actib apłoꝵ quod cũ dimiss a iudȩis apłi
uenissent ato suos. & indicassent quanta eis
sacerdotes ⁊ seniores dixerunt: Leuauerunt
ill uocẽ unanimes om̃s ad dñm & dixeruñ.¬

Expanded text:
ionem autem dilecti propter patres . Quid nisi quod eorum inimicitia qua occiderunt ubitatione profecit? Et hoc ostendit ex Dei dispositione venisse, qui bene uti novit etiam malis: non ut ei prosint vasa irae, sed ut malitia faciant, non est in eorum potestate, sed Dei dividentis tenebras et ordinantis eas; ut hinc etiam quod faciunt contra voluntatem Dei, non impleatur nisi voluntas Dei. Legimus in Actibus Apostolorum, quod cum dimissi a Judaeis Apostoli venissent ad suos, et indicassent quanta eis sacerdotes et seniores dixerunt; levaverunt illi vocem unanimes omnes ad Dominum, et dixerun
Abbreviated transcription (Latin):
Dici autẽ humano more contra naturã. eẽ.¬
quod. ẽ. contra naturȩ usum mortalib notũ.
nec nos negamus: sicut illud. ẽ. quod apłs ait.
Si tu ex natural incisus ͤ oleastro: & contra
naturam inserits es in bonã oluiã. Id enim
contra naturam dicit. quod÷ contra consue¬
tudinẽ naturȩ. quã uoticia humana cõp̃hen¬
dit. At oleast̃ insertus in olea. ñ oleastri bacas.
s oliue pinguedinẽ ferat. Ds̾ aũ creator &
contitor om̃ium naturarũ. nichil contra na.¬
turam facit: id enĩ erit cuiq rei naturale
quod ille fecerit: a quo. ẽ. omis modus. nu¬
facit contra id. quod nouimus in natura. Hanc
eciam appellamus. cognitũ nob̾ cursũ. solitũq¬
naturȩ. Contra quẽ d̾s cũ aliguro facit. mag¬
nalia uł mirabilia nominant᷑. Contra illã
uͦ sũmã naturȩ legẽ. a noticia remotis. siue

Expanded text:
dici autem humano more contra naturam essquod est contra naturae usum mortalibus nec nos negamus . sicut illud est, quod apostolus ait: si tu ex naturali incisus oleastro ei contra naturam insertus es in a naturam dixit, quod est contra consuetudinem naturae, quam notitia humana conprehendit, ut oleaster insertus in olea non oleastri baccas, sed oliuae pinguedinem ferat. deus autem creator et conditor omnium naturarum nihil contra naturam facit; id enim erit cuique rei naturale, quod ille fecerit, a quo est omnis modus, nufacit contra id quod novimus in natura. Hinc enim etiam appellamus cognitum nobis cursum naturae. Contra quem Deus cum aliquid facit, magnalia vel mirabilia nominantur. Contra illam vero summam naturae legem a notitia remotam, sive
Abbreviated transcription (Latin):
dimis. & sic. ẽ. factũ : intelligamꝰ in crea¬
ara intellectual factã cognitionẽ rati¬
ons. quȩ in uerbo di .ẽ. condendȩ crea¬
ureNUt inea natura pͥꝰ qͦdam facta sit.
qu anteriore quodã motu. in ipso des
urho prior facienda. ẽẽ. cognouit: ut
postremo cũ audimus repet & dici. quod
snt d̾s:iam intelligamus insuo genere
sen ipsam creaturã. Porro cũ airoimus. &
uat us̃ quia borũ.ẽ. urtelligamꝰ benig¬
nitati dñ placuisse quod factũ. ẽ: ut ꝓmͦ

Expanded text:
amus in creatura intellectuali factam cognitionem rationis, quae in uerbo dei est, condendae creaturae, ut in ea natura prius quodam modo facta sit, quae anteriore quodam motu in ipso dei uerbo prior faciendam esse cognouit, ut postremo, cum audimus repeti et dici, quod fecit deus, iam intellegamus in suo genere fieri ipsam creaturam. porro cum audimus: et uidit deus, quia bonum est, intellegamus benignitati
Abbreviated transcription (Latin):
nalit̃ sapiunt: conuerta cor patris ad fi¬
liũ. id: cor patrũ ad filios. Singłarem
eam patres intellexerunt. Id÷ ꝓpħȩ. in
qub erat ipse moyses. Sic eñ cor pa.¬
trũ conuerteret᷑ ad filios: cũ intelligentia pa¬
trũ. ꝑduceretar ad intelligentiã filiorũ: &

Expanded text:
naliter sapiunt, conuertet cor patris ad finaliter sapiunt, conuertet cor patris ad filium, id est cor patrum ad filios: singularem modum eam patres intellexerunt. id est prophetae, in quibus erat et ipse Moyses; sic enim cor patrum conuertetur ad filios, cum intellegentia patrum perducetur ad intellegentiam fi
Abbreviated transcription (Latin):
qid discretio. Non enĩ frustra roẽ dñs
it uiaeis. Si crederetis moẏs credẽtis
e mͥ. de me eni ille scripsit. Cũ autẽ¬
innomuss&. ut meminissent legis mo¬
osi. qm̃ p̃uidebat eos multo aohuc tẽp̃r
ĩ umspiritalit̾ sicut oportuerat accepturoᷤ.
ontimio subiecit. Ecce ego mittã uob̃
hlam thesbiten. antequã ueniat dies
dñ magnus & illustris: Qui conuer¬
tẽ cor patris ad filium: & cor hominis
io porimũ suum. Pe forte ueniens ꝑcu¬
cun terrã pęnitus. ꝑ hunc heliam mag.¬
num mirabilẽq ꝓpham. exposita sib le
g ultimo tẽpore ante uidiciũ. iuideos
dituros. celeberrimũ. ẽ. in sermonib. cordi¬
busꝙ fideliũ. Ipse quippe ante aduentũ
inoicis saluatoris ñ in merito sꝑatur ẽẽ.
uenturus: quia etiã nunc uiuere ñ in meri-¬
to creditur. Curru nanq igneo raptus. ẽ.
de reb humanis: quod eutoentissime scã
scriptura testatur. Cũ uenerit gͦ. expo¬
nento legẽ sp̃italit̃. quã nunc uides car-¬

Expanded text:
cretio. Non enim frustra idem Dominus ait Judaeis, Si crederetis Moysi, crederetis et mihi; de me enim ille scripsit . Carnaliteisset, ut meminissent legis Mosi — quoniam praeuidebat eos multo adhuc tempore non eam spiritaliter, sicut oportuerat, accepturos — continuo subiecit: et ecce ego mittam uobis Helian Tesbiten, antequam ueniat dies domini magnus et inlustris, qui conuertet cor patris ad filium et cor hominis ad proximum suum, ne forte ueniens percutiam terram penitus. Per hunc Heliam magnum mirabilemque prophetam exposita sibi lege ultimo tempore ante iudicium Iudaeos idituros, celeberrimum est in sermonibus cordibusque fidelium. Ipse quippe ante aduentum iudicis Saluatoris non inmerito speratur esse uenturus, quia etiam nunc uiuere non inmerito creditur. Curru namque igneo raptus est de rebus humanis, quod euidentissime sancta scriptura testatur. Cum uenerit ergo, exponendo legem spiritaliter, quam nunc Iudaei car
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃us sco. Nam si tẽplũ ei facere sicut salo¬
monfecit de lignis & lapidib uberemur:
plũ ñ facimus s. sumus: Anꝑ hoc si &e pa-¬
tn & filio. & sp̃ui scõ. latria debetus. & exhi¬
betur a nob̾. de quo dictũ. ẽ. dñm dm̃ tu¬
ũ adorabis & illi soli seruies. ⁊culdubio
dns ds trr̃ cui soli ꝑ latrian seruire de¬
bemus. ñ.e̾. pat̃ solus. nec solus filius.
sit in illa trinitate pat̾ fili solius . &e filiꝰ
patris soluis. sp̃s autẽ scͥs. & patris & fi

Expanded text:
sancto. nam si templum ei facere, sicut Salomon fecit, de lignis et lapidibus iuberemur, plum non facimus, sed sumus! Ac per hoc, si et patri et filio et spiritui sancto latria debetur et exhibetur a nobis, de qua dictum est: Dominum deum tuum adorabis et illi soli seruies, procul dubionoster, cui soli per latriam servior debemus, non est Pater solus, nec solus Filius, sit in illa Trinitate Pater Filii solius, et Filius Patris solius, Spiritus autem
Abbreviated transcription (Latin):
ñ humani. sicut scriptũ. ẽ. O altititoo diucia.¬
rũ sapĩȩ &e scientie dĩq̃ inscrutabilia sunt ui¬
dicia eius. & inuestigabiles uiȩ eius. Item
qr bonitate d̾ donanttir peccata conuiersis:
hoc ipsũ quod xp̃c missus ẽ. satis oftendit:
qui ñ in sua natura qua ds̃. ẽ. s. in nr̃a quã
de femina assũpsit. ꝓ nob̾ mortuus.ẽ. Quã
dĩ bonitatẽ circa nos & dilectionẽ fic p̃di

Expanded text:
ltitudo diuitiarum sapientiae et scientae dei! quam inscrutabilia sunt iudicia eius et inuestigabiles uiae eius! item quia bonitate dei donantur peccata conuersis, hoc ipsum, quod Christus missus est, satis ostendit, qui non in sua natura, qua deus est, sed in nostra, quam de femina adsumpsit. pro nobis mortuus est: quam dei bonitatem circa
Abbreviated transcription (Latin):
aut ¶Ni apłs daeter gentium infide &
utitate exchortans nos ut in eandẽ fidem
ans idoneus minist̾̃ effeccus. ẽ. stabiles fir¬
auꝙ mintamus: p̃cepto admon&. terrae eac̃ẽ¬
pb. Uides inquit bonitate & seueriatẽ d̃.
neos quudẽ qui cetiderunt seueritatẽ: in
e antẽ bonitatẽ. si ꝑmanseris in bonitate.
& ua oliua qua. ẽ. in scĩs patriarthis tan¬
qua radie fractifera. ꝓpt̾ in fidelitatẽ fracti
sinit ut gentium ꝓpt̃ fidẽ ĩsereret᷑ oleastes: ꝙ fi¬
ne particeps pinguelinis oleȩ. ramis natu¬
ilib imputatis. S noli inquit gloriari.
iauersus ramos. Nã si gloriaris: ñ tu radi¬
ũ portas. s radia te.. Ꝙ̾ qm̃ saluant᷑ aliqͥ

Expanded text:
aulus, doctor Gentium in fide et veritate, exhortans nos ut in eadem fide, cujus idoneus minister effectus est, stabiles firmique maneamus, praecepto admonet, terret exemplo. Vides, inquit, bonitatem et severitatem Dei: in eos quidem qui ceciderunt, severitatem; in te autem bonitatem, si permanseris in blla olea, quae in sanctis Patriarchis tanquam in radice fructifera, propter infidelitatem fracti sunt; ut Gentium propter fidem insereretur oleaster, et fieret particeps pinguedinis oleae ramis naturalibus amputatis, Sed noli, inquit, gloriari adversum ramos: nam si gloriaris, non tu radicem portas, sed radix te. Et quoniam salvantur aliqui
Abbreviated transcription (Latin):
supus ait. Multi aboriente & occidente
uenient: & recũbent cũ abralram & isaac&
uob inregno cȩloꝵ. ltaq illis patriarobis iN
iadict uiuientib & inficielis suꝑbia natura¬
lum ramoꝵ iusta d seueritate confringit᷑:
einfidelis humiditas oleastri grã diuinȩ

Expanded text:
 Multi ab oriente et occidente venient, et recumbent cum Abraham et Isaac et Jacob in regno coelorum . Itaque illis Patriarchis in radice viventibus, et infidelis superbia naturalium ramorum justa Dei severitate confringitur, et fidelis humilitas oleastri gratia divinae
Abbreviated transcription (Latin):
eraticati. disꝑsiq ꝑ terras. quando ꝗ ubiqe⁊ tra¬
ñ desunt. ꝑ scripturas suas. testunonio
nob sunt: ꝓphetias nos ñ fuxisse de xͦ.
Quas plurimi eoꝵ considerantes & ante
passionẽ. & maxime pꝰ eius resurrectionẽ:
crediderunt in eũ. De quib p̾dictũ.ẽ.¬

Expanded text:
eradicati dispersique per terras quando quidem ubique noeradicati dispersique per terras quando quidem ubique non desunt per scripturas suas testimonio nobis sunt prophetias nos non finxisse de Christo; quas plurimi eorum considerantes et ante passionem et maxime post eius resurrectionem crediderunt in eum, de quibus p
Abbreviated transcription (Latin):
butiones & inscandalum. S numquid
qm in recributionẽ. Non enĩ aliquid
illis accidit: quod ñ habeatur in retri¬
butionẽ. E it & in scantalũ: quia ipsisibi
sunt scantalũ. Obscurent᷑ oculi eoꝵ
ne uideant: & dorsũ illoꝵ semꝑ incur¬
ua. Hoc consequens. ẽ. Nam quorũ
ut & dorsum illoꝵ semꝑ incuruet᷑. Un¬
de hoc : Quia cessauerunt suꝑna cog¬
noscere: necesse. ẽ. de inferiorib cogi¬
tent. Qui bene auoiunt sursũ cor:
curuũ dorsũ ñ habent. Frecta quip¬
pe statura. ẽ. Expectat sp̃e repositam.
sib in celo: Maxime si p̃mittat the¬
saurũ suũ quo sequatur cor eiꝰ. At uͦqu
futurȩ uitȩ spẽ ñ intelligunt: iã exce¬
cati de inferiorib cogitant. E hoc . ẽ.
habere dorsum curuum: A quo morbo
dñs mulierẽ illam lib̾auit. Alligauit
occtoerunt. & in eum credere noluerunt.
quia oportebat eum mori & resurgere: ua¬
stati infelicius a romanis. funditusq a suo
regno ub iam eis aliegene dominabant᷑

Expanded text:
scandalum. Et numquid Quoniam in retributionem: non enim aliquid illis accideret quod non debebatur. In retributionem fit, et in scandalum, quia ipsi sibi sunt scandalum. 8. Obscurentur oculi eorum, ne videant; et dorsum illorum semper incurva. Hoc consequens est. Nam quorum ut dorsum illorum incurvetur. Unde hoc? Quia cum cessaverint superna cognoscere, necesse est ut de inferioribus cogitent. Qui bene audit, Sursum cor, curvum dorsum non habet. Erecta quippe statura exspectat spem repositam sibi in coelo; maxime si praemittat thesaurum suum, quo sequatur cor ejus . At vero qui futurae vitae spem non intelligunt jam excaecati, de inferioribus cogitant: et hoc est habere dorsum curvum; a quo morbo Dominus mulierem illam liberavit. Alligaverat occiderunt et in eum credere noluerunt, quia oportebat eum mori et resurgere, uastati infelicius a Romanis funditusque a suo regno, ubi iam eis alienigenae dominabantur,
Abbreviated transcription (Latin):
mittit timorẽ. S illũ seruilẽ. illũ quo
cũ se quisq ab oꝑe malo abstin&. pęna
terretur. ñ iusticia delectat᷑. Hiͦnc foras
caritas mittit. quã ñ delectat ituiquitas.
etiam si ꝓponatur impunitas : Non illũ
quo tim& anima ne amittat ipsã gram.¬
ꝑ quã in illa factũ. ẽ. ut eam ñ peccare
delectae: Quo tun&. ne eã tds̃ deserat.
etiã si nullis dolorum cruciatib puniat.
Hic timor castus. ẽ: ñ eũ eicit caritas.s
ad sciscit. De illo quippe scriptũ. ẽ. Ti¬
mor dñi castus ꝑmanens in scłm scħ: ne¬
qua quã istũ dicer& ꝑmanentẽ: nisi sciens

Expanded text:
mittit timorem sed illum seruilem, illum, quo, mittit timorem sed illum seruilem, illum, quo, cum se quisque ab opere malo abstinet, poena terretur, non iustitia delectatur; hunc foras caritas mittit, quam non delectat iniquitas, etiamsi proponatur impunitas, non illum, quo timet anima, ne amittat ipsam gratiam, qua in illa factum est, ut eam non peccare delectet, quo timet, ne deus eam deserat, etiamsi nullis dolorum cruciatibus puniat. hic timor castus est; non eum eicit caritas, sed adsciscit. de illo quippe scriptum est: Timor domini castus, permanens in saeculum saeculi. nequaquam
Abbreviated transcription (Latin):
memoraui: ñ enĩ accepistis sp̃m seruitu¬
tis iterũ in timore. s accepistis sp̃m ad¬
optionis filioꝵ in quo clamamius ałba pat̃.
id ÷ ut fides in nob̃ sit quȩ ꝑ dilectionẽ oꝑa¬
tur. ñ tam timendo pęnam quã amando
iusticiam: Tam̃ quia ñ fit anima uista.
nis participatione melioris qui iustificat
impium : quid enĩ ħt quod ñ accepit: non
debae. sib tribuendo quod d. ẽ. ita głars:
tanquã ñ acceꝑit. Obhoc e dictũ. ẽ. Nol
altum saꝑe: s tie. & timor iste p̃cipitut
etiam his qui ex fide uiuentes heredes st̃
noui testam̃ti: atqi in lib̃tatẽ uocat. Altũ
eñi saꝑe: dictũ. ẽ. suꝑbire. Quod alio loco
econtrario satis ostendit: ubi ait. Non al¬
ta sapientes: s hnimilib consentientes.
Ex hoc quod ait humilib consentientes:
utiq aꝑuit nichil aluid se dixisse alta
sapientes. quã suꝑbientes. Timor gͦ ñ. ẽ.
in caritate: quia ꝑfecta caritas foras

Expanded text:
eruitutis iterum in timorem, sed accepistis spiritum adoptionis filiorum, in quo clamamus: Abba, pater\', id est ut fides in nobis sit, quae per dilectionem operatur, non tam timendo poenam quam amando iustitiam, tamen, quia non fit anima iusta nisi participatione melioris, qui iustificat impium — quid enim habet, quod non accepit? - , non debet sibi tribuendo, quod dei est, ita gloriari, tamquam non acceperit. ob hoc ei dictum est: Noli altum sapere, sed time. et timor iste praecipitur etiam his, qui ex fide uiuentes heredes sunt noui testamenti atque in libertatem uocati. altum enim sapere dictum est superbire, quod alio loco e contrario satis ostendit, ubi ait: Non alta sapientes sed humilibus consentientes. ex hoc, quod ait \'humilibus consentientes\', utique aperuit nihil aliud se dixisse \'alta sapientes\' quam superbientes. Timor ergo non est in caritate, quia perfecta caritas foras
Abbreviated transcription (Latin):
potestis facere.Uerũ etiam dixit. ñ uos
me elegistis. s ego elegi uos. & posiu uos it
eatis & fructum afferatis: & fructus ur̃ ma-¬
neat. Quib uerb̾. eis ñ solũ iusticia: uerĩ
eciam inilla ꝑseuerantiã se dedisse monstis¬
uit. Dep̾o enĩ sic eos ponente. ut aͣnte frul¬
tum afferant. & fructus eoꝵ maneat. qus
ades diere ñ manebit: Qiuis auocat di

Expanded text:
xit, Non vos me elegistis; sed ego elegi vos, et posui vos, ut eatis, et fructum afferatis, et fructus vester maneat . Quibus verbis eis non solum justitiam, verum etiam in illa perseverantiam se dedisse monstravit. Christo enim sic eos ponente ut eant, et fructum afferant, et fructus eorum maneat, quis audeat dicere, Non manebit? quis audeat di
Abbreviated transcription (Latin):
nũ intimore. S idẽ ipse apłs oleastro in¬
serto inolua timorẽ p̃cipit: Hoc. ẽ. genti¬
b additis radici abraham isaac & iacob.
ce suam uolentes constituere iusticiȩ dei ñ s̃
subiecti. De his quippe in elatione tum̃tib
dictũ. ẽ. quod ibunt intenebras exteriores:
Quia iactantes se de semine abrahȩ. sem̃
abrahȩ fieri noluerunt ut ẽẽnt filii ꝓ¬
missionis. Qui fidẽ noui testam̃ti ñ re¬
ceperunt. uibi dĩ uisticia comm̃datur.¬
suam constituere uolentes: id÷ tanquã de
suis meritis & oꝑib p̃fidentes. Sp̃uerunt
Credens in eum qui iustificat impiũ. hoc
.ẽ. qui ex impio facit pium. t depu¬
tetur fides eius ad iusticiam: & impleat᷑
in eo ñ quod postulabat eius meritũ. s
quod a dño ꝓmissũ. ẽ. beneficium. Cũ

Expanded text:
um in timore. sed idem ipse apostolus oleastro inserto in oliua timorem praecipit, hoc est gentibus additis radici Abraham, Isaac, Iacob, uet suam uolentes constituere iustitiae dei non sunt subiecti. de his quippe uana elatione tumentibus dictum est, quod ibunt in tenebras exteriores, quia iactantes se de semine Abrahae semen Abrahae fieri noluerunt, ut essent filii promissionis; quia fidem noui testamenti non receperunt, ubi dei iustitia commsuam constituere volentes; id est, tanquam de suis meritis et operibus praefidentes spreverunt credens in eum, qui iustificat impium, hoc est qui ex impio facit pium, ut deputetur fides eius ad iustitiam et impleatur in eo. non quod postulabat eius meritum, sed quod a domino promissum est beneficium.- Cum
Abbreviated transcription (Latin):
⁊̃ audiant iudei: nos tam̃ ubi possumus
ciaꝵ dilatione p̃dicemus. Nec suꝑbe gle¬
mir aduersus ramos fractos: s potius cogi¬
temus cuius grã. & quanta miscłia. & it
qua radice inserti sumus ut ñ alia sapiamꝰ:
s. humilib consentientes. ne is cũ p̃sũpcio¬
ne insultando. s cũ timore eoxultando dica¬
mus. Uenite ambulemus in luce dr̃: q̃m
magnũ nom̃ euis ingentib. Si erũ audie¬
rnt & obaudierint: erunt int̃ eos de quib
diccũ. ẽ. Accedite ad eũ & illuminamini:
& uultus ur̃i nͥ erubescent. Si autẽ audi¬
unt & ñ obaudiunt. uident & inuident:¬
& int̾ eos funt de quib dictũ. ẽ. Peccator

Expanded text:
ter audiant Judaei, nos tamen ubi possumus, cum eorum dilectione praedicemus. Nec superbe gloriemur adversus ramos fractos: sed potius cogitemus cujus gratia, et quanta misericordia, et in qua radice inserti sumus; ut non alta sapientes, sed humilibus consentientes , non eis cum praesumptione insultando, sed cum tremore exsultando dicamus , Venite, ambulemus in luce Domini, quoniam magnum nomen ejus in gentibus. Si enim audierint et obaudierint, erunt inter eos quibus dictum est: Accedite ad eum, et illuminamini ; et vultus vestri non erubescent. Si autem audiunt et non obaudiunt, vident et invident, inter eos sunt de quibus dictum est: Peccator
Abbreviated transcription (Latin):
uos me elegistimqͥt s go elegi uos. Hȩc ẽ
illa in effabilis gr̃a. Quid eñi eramus qnͣs
do xp̃m ñoum eligeramꝰ. & ideo ñ dilige¬
bamus. ꝯłlam qui eum ñ eligit: quomͦ dilig̃:
Nunquid iam in nob̃ erat quod inpsalmo
canitur⁊ Elegi abectus. eẽ. in domo dĩ
&e ꝑditi: Neq eñ iam crectidamus in eũ.
ut eligere nos. Nam si credentes eligit.
electus elegit. Cur gͦ dicer& Hon uos
mae nos: Hic certe uaeat. uana illorum
ratiocinatio. qui p̾scientiã d̃ deferount.
contra grãm t̃: Q̾ ideo nos dicunt elec¬
tos ante mund constitutionẽ. quia p̃-¬
sciuit nos ds̃ futuros bonos. ñ se ipsũ
nos facturos bonos: ñ hoc dicit. qui dicꝰ:
ñ uos me elegistis. Qm̃ si ꝑptea nos ele¬
giss&. quia bonos futuros. eẽ. p̃scierat:
srinul etiam p̾sciss&e: quod eũ nos fuisse¬
mus prius electuri. Non enĩ alit̃. eẽ. pos¬
semus boni: nisi forte dicentus. ẽ. bonus.
qui ñ eligit bonũ. Quro gͦ elegit in bonis:

Expanded text:
legi vos. Haec est illa ineffabilis gloria. Quid enim eramus quando Christum nondum elegeramus, et ideo non diligebamus? Nam qui non eum eligit, quomodo diligit? Nunquid jam in nobis erat quod in psalmo canitur: Elegi abjectus esse in domo Dei,et perditi? Neque enim jam credideramus in eum, ut eligeret nos: nam si jam credentes elegit, electus elegit. Cur ergo diceret, Non us praevenit nos ? Hic certe vacat vana illorum ratiocinatio, qui praescientiam Dei defendunt contra gratiam Dei, et ideo dicunt nos electos ante mundi constitutionem , quia praescivit nos Deus futuros bonos, non seipsum nos facturum bonos. Non hoc dicit, qui dicit, Non vos me elegistis. Quonigisset, quia bonos futuros esse praesciverat, simul etiam praescisset quod eum nos fuissemus prius electuri. Non enim aliter esse possemus boni: nisi forte dicendus est bonus, qui non eligit bonum. Quid ergo eligit in non bonis;
Abbreviated transcription (Latin):
& de ipsis uenure alius paries. occurrens in an¬
gulo. id÷ in ipso xp̃o. de diuerso uenienti pa¬
riet p̃putii. id÷ gentium. Cũgͦ erigerent se
gentes. sic illas reprimit. Si eñi inquit ex
natural incisus oleastro. insertus es in illis:
noli gloriari aduersus ramos. Nã si gloriaris:
ñ turadicẽ portas. si radix te. Ergo de radi¬
ce patriarcharum dicit fractos quostã ramoᷤ.
ꝓpt̃ infidelitatẽ : &ĩsertũ ib oleastrũ. ut
ẽẽt particeps pinguedinis oliuȩ: idẽ eccłiã
e& gentib uenientẽ. Q quis inserit olea¬
strũ in oliua: Oliua solet in oleastro: olea¬
strũ in oluia nũquã urounus. Nam quisquu
fecerit: ñ inueniat bacas nis oleastri. Qd̃
dens apls om̃ipotentia sua dm̃ fecisse. ut
uestres s oliuas darae. ad om̃ipotentiã des
es oleastro. & contra naturã insertus es
in oluiã: noli gloriari inquit aduersus ra¬
mos. S dicis ait. FRact sunt rami: d ͭ in¬
serar. Bene. ꝓpt̃ in credulitatẽ fracti st̃.

Expanded text:
 populo venerit alius paries, occurrens in angulo, id est in ipso Christo, de diverso venienti parieti praeputii, id est Gentium: cum ergo erigerent se gentes, sic illas reprimit: Si enim tu, inquit, ex naturali incisus oleastro, insertus es in illis, noli gloriari adversus ramos. Nam si gloriaris: non tu radicem portas, sed radix te. Ergo de radice Patriarcharum dicit fractos quosdam ramos propter infidelitatem, et insertum ibi oleastrum, ut esset particeps pinguedinis olivae, id est, Ecclesiam ex Gentibus venientem. Et quis inserit oleastrum in oliva? Oliva solet in oleastro; oleastrum in oliva nunquam vidimus. Nam quisquis fecerit, non inveniet baccas nisi oleastri. Quod dens Apostolus omnipotentia sua Deum fecisse, ut stres, sed olivam daret; ad omnipotentiam Dei es oleastro, et contra naturam insertus es in bonam olivam, noli gloriari, inquit, adversus ramos. Sed dicis, ait: Fracti sunt rami, ut ego inserar. Bene; propter incredulitatem fracti sunt:
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ in illa radice. atq in illa arbore p̃aiar
.ẽ. In quẽ uenientẽ qui ñ crediderunt fiag
sunt inte: & qui crediderunt insers fuit
ibi: Quib ne suꝑbiant dr̃. Noli atũ li¬
ꝑe. s. time. Pam si dis̃ naturalib ramis ñ
peꝑcit: neq tib parcae. S: ne de ipsis su¬
tis desperetur: paulopꝰ dicit. Et ipsi si np
manserint in infidei̾tate : in serent᷑. Potas

Expanded text:
er in illa radice atque in illa arbore praedicatus est: in quem uenientem qui non crediderunt, fracti sunt inde; et qui crediderunt, inserti sunt ibi. quibus ne superbiant, dicitur: noli altum sapere, sed time; nam si deus naturalibus ramis non pepercit, neque tibi parcet. sed ne de ipsis fractis desperetur, paulo post dicit: et ipsi si non permanserint in infidelitate, inserentur; potens
Abbreviated transcription (Latin):
itaq uidicio uł circa illio uidiciũ has res
dicimus. eẽ. uenturas:. Heliam thesbiten.
fidẽ iudeorũ. antichristũ ꝑsecuturũ. xp̃m
uidicaturũ. moritioꝵ resurrectionẽ. bonoꝵ
maloꝵq dirẽptionẽ. mund conflagratio

Expanded text:
itaque iudicio uel circa illud iudicium has res didicimus esse uenturas, Heliam Thesbiten, fidem Iudaeorum, Antichristum persecuturum, Christum iudicaturum, mortuorum resurrectionem, bonorum malorumque dire
Abbreviated transcription (Latin):
hȩ sem̃ estis. scd̃m ꝓmissionẽ heredes. Bene¬
dicem̃ gͦ om̃s in deo abraam & ysaac & ia¬
cob. Arborẽ quidẽ benedixit quaitdam:
eamq oluiam creauit sicut dicit apłs. ipsos
patriarchas scõs: unde effloruit ppłs des
S hec arbor oliuę putata. ẽ. ñ ampittata:
Uutoe suꝑb rami fracti sunt. Ipse. ẽ.
blasphemus & impius ppłs uideorũ. Man-¬
serunt tam̃ rami boni & utiles: Namin¬
de apħ. Ꝙ̾ cum ibi rami utiles relicti eẽns.
ꝑ dĩ misericortiã. insertus. ẽ. & oleaster
gentium. cuidicit apłs. Tut autẽ cũ cẽs
oleast̃. insertus es in illis. & particeps pin-¬
guedinis oleȩ factus ef Holi glouiari¬
aduensus ramos: quiͦd si gloriaris: ñ tu radi¬
cẽ portas. s raorx te. Hȩo una arboi. ẽ.
ꝑtinenis ad abraam isaac & iacob Et qd̵
plus. ẽ. magis ad abralram. isaac̃ & iacob.
oleaster inseatus. qũa rami confract. Ill
eñi ꝑ fragm̃tũ iamñ ibi sunt. Oleaster ñ

Expanded text:
hae estis, secundum promissionem haeredes» . Benedicimur ergo omnes in Deo Abraham et Isaac et Jacob. Arborem quidem benedixit quamdam, eamque olivam creavit, sicut dixit Apostolus, ipsos Patriarchas sanctos, unde effloruit populus Dei: sed haec arbor olivae putata est, non amputata, et inde superbi rami fracti sunt; ipse est blasphemus et impius populus Judaeorum. Manserunt tamen rami boni et utiles; nam inde Apostoli. Et cum ibi rami utiles relicti essent, per Dei misericordiam insertus est et oleaster Gentium, cui dicit Apostolus: «Tu autem cum esses oleaster, insertus es in illis, et particeps pinguedinis olivae factus eadicem portas, sed radix te» . Haec una arbor est pertinens ad Abraham et Isaac et Jacob; et quod plus est, magis ad Abraham et Isaac et Jacob oleaster insertus, quam rami confracti. Illi enim per fragmentum jam non ibi sunt; oleaster non
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ ñ audoerunt: continuo subuinait. Quo¬
mͦ audient autẽ sine p̃dicante : Aut qͣmͦ
p̾dicabunt. nisi mittantur. ita refutans eos:
qui negabant ad incircũcisas gentes p̃dicato¬
ub possunt aliquando ꝓclamant : & turbu¬
lenta disceptatione contendunt. dicentes.
Quid fecerunt uidei. uł quȩ culpa eorum
fuit. si necesse erat ut sermo isaiȩ ꝓphȩ
impleretur quẽ dixit: Dne quis credidit
auditui nr̃o. & brachiũ dñi cui reuelatũ. ẽ:

Expanded text:
 audierunt? continuo subjunxit, Quomodo autem audient sine praedicante, aut quomodo praedicabunt, nisi mittantur? ita refutans eos qui negabant ad incircumcisas gentes praedicatoubi possunt aliquando proclamant, et turbulenta disceptatione contendunt, dicentes: Quid fecerunt Judaei, vel quae culpa eorum fuit, si necesse erat ut sermo Isaiae prophetae impleretur quem dixit, Domine, quis credidit auditui nostro? et brachium
Abbreviated transcription (Latin):
plebs ub fuerunt ꝓpħȩ : plebs ub fuer̃
patriarchȩ. Plebs etiam scđm carnẽ ꝓpa-¬
gata de semine abrahȩ: plebs in qua
p̃cesserunt om̃ia sacram̃ta. saluatorẽ
nr̃m ꝓmittentia : Plebs ubi institutũ
.ẽ. templũ. unctio sacerdos ad figuram:
U̾t cũ om̃s ipse umbrȩ p̃terirent. ipsi
luxe aduenira. Erat gͦ ista plebs dr᷑adai
dita & credita eloquia dĩ. Quio gͦ. ti¬
tum illud uãpnatũ. ẽ: absit. Arber olit
ipsa dicta. ẽ. ab apło. Cȩpit enĩ ista atba
a patriarchis: s fuerunt ib rami aride
quia nimis alt ꝑ suꝑbiam. Precis gͥ ꝓt̃
strrilitatẽ.: insertus . ẽ. oleaster ꝓptꝰ. Ihi¬
militatẽ. Ul eruntam̃ hemĩ ne suꝑbire

Expanded text:
plebs ubi fuerunt Prophetae, plebs ubi fuerunt plebs ubi fuerunt Prophetae, plebs ubi fuerunt Patriarchae, plebs etiam secundum carnem propagata de semine Abrahae; plebs in qua praecesserunt omnia sacramenta Salvatorem nostrum promittentia; plebs ubi institutum est templum, unctio, sacerdos ad figuram, ut cum omnes ipsae umbrae praeterirent, ipsa lux adveniret: erat ergo ista plebs Dei; ad adita et credita eloquia Dei. Quid ergo? totum illud damnatum est? Absit. Arbor olivae ipsa dicta est Apostolo, coepit enim ista arbor a Patriarchis: sed fuerunt ibi rami aridi, quia nimis alti per superbiam; praecisi ergo propter sterilitatem, insertus oleaster propter humilitatem. Verumtam
Abbreviated transcription (Latin):
posui. Quio gͦꝰ Q̾ huic int̾rogationi re¬
sponoens. quod querebat inquit isrł. hoc ñ ÷
consecutus: Electio autẽ consecuta. ẽ: cet̾
nͦ exccecati sunt. In hac gͦ electione. & in his
pulit. qr p̾sciuit. Hȩc. ẽ. illa electio. qua eos
uoluit eligi in xp̃o ante constitutionẽ muns¬
in conspectu eius in caritate. p̾ destinans eos
in ad optionẽ filiorũ. Nullus gͥ qui hȩc
intelligit. negare uł dubitare ꝑmitatur.
ubi ait apłs. ñ reppulit ds̃ plebẽ suã quam
p̾sciuit: p̃destinationẽ significare uoluisse.
Presciuit eñi reliquias: quas scd̃m electionẽ
gr̃e. fuerat ipse facturus. Hoc. ẽ. gͦ. p̃de¬
stinauit. Sine dubio enĩ p̾sciuit: si p̾¬
destinauit. S p̃ destinasse. ẽ: hoc p̾¬
ñ repellae dñs plebẽ suam. Laus illi. iu¬
bilatio illi. Quã plebẽ ñ reppellaꝰ hic
nob. interp̃tari aliquid ñ lic&e. P rescrip.¬
tũ habemꝰ. ab apło. Exposuit hoc apłs:
unde sit dictũ. Erat enĩ plebs uidee.

Expanded text:
posui: Quid ergo? Et huic interrogationi respondens: quod quaerebat, inquit, Israel, hoc non est consecutus, electio autem consecuta est, ceteri vero excaecati sunt. In hac ergo electione, et in his pulit, quia praescivit. Haec est illa electio, qua eos, quos voluit, elegit in Christo ante constitutionem munin conspectu ejus in caritate, praedestinans eos in adoptionem filiorum. Nullus igitur, qui haec intelligit, negare vel dubitare permittitur, ubi ait Apostolus: Non repulit Deus plebem suam, quam praescivit, praedestinationem significare voluisse: praescivit enim reliquias quas secundum electionem gratiae fuerat ipse facturus: hoc est ergo praedestinavit; sine dubio enim praescivit, si praedestinavit; sed praedestinasse est hoc pnon repellet Dominus plebem suam:» laus illi, jubilatio illi, Quam plebem non repellet? Hic nobis interpretari aliquid non licet: praescriptum habemus ab Apostolo, exposuit hoc Apostolus unde sit dictum . Erat enim plebs Judaea,
Abbreviated transcription (Latin):
apłs. delictũ illoꝵ salus gentib: & ideo ñ¬
illos occidit.Ide ñ in eis ꝑdidit quod sunt
uides: Quauis a romanis fuerint deuicq
& opp̃ssi: ne obliti legẽ dĩ. ad hoc de quo
agunus testimoniũ. nil ualerent. Ideo parĩ
fuit ut dicer&. ne occideris eos. ne quanoo
obliuiscantur legẽ tuam: nisi atoera& etiã

Expanded text:
apostolus, delictum illorum salus gentibus; et ideo non eos occidit, id est non in eis perdidit quod sunt Iudaei, quamuis a Romanis fuerint deuicti et obpressi, ne obliti legem Dei ad hoc, de quo agimus, testimonium nihil ualerent. Ideo parum fuit, ut diceret: Ne occideris eos, ne quando obliuiscantur legem tuam, nisi adderet etiam:
Abbreviated transcription (Latin):
dat: s elatus & ferax ñ nouit dicer
in dño laitoabitur anima inea: audat
mites & letentur. Quid eñ bori amit.
qui forte hoc ipsum. ꝓpt̃ hoc ipsũ amat.
nichil timere⁊ Potest eni hoc ipsu ab¬
ꝑsuadere: ñ sanitate. s immanitate.
Uerb grã. Est aliquis audacissimus la¬
tro. quanto ꝑuersȩ fortior tanto ꝑiculo s
crircelior: Qui ꝓpt̾ ipsum amorẽ siuuimn
quo amat nichil timere. ingentia facim¬
ra moliatur: Ut quod amatꝰ exerceat:
& ecercentio corrobor&: quanto eiꝰ fue¬
rint maiora cõmissa: tanto maior ent
ñ timentis autacia. Nonꝰ gͦ ꝓ magno
bono amandũ. ẽ: quod & in homine pessi
anus. antequã ꝑfecta caritas foras mittat
timorẽ. Credat & intelligat se regri¬
nari adno. quã du uiuit in corpore. qͥd
corrũpitur & aggrauat anunã. Tanto
minor sit timor: quanto patria quo ten¬
dimus ꝓpior. Maior enĩ tunor deba. eĩ
ꝑegrinantiũ: minor ꝓpinquantiuĩ: nuillꝰ
ꝑuenientiũ: sic & timor ꝑducit ad carta¬

Expanded text:
tus et ferox, non novit dicere, In Domino laudabitur anima mea; audiant mites, et jucundentur . Quid enim boni amat, qui forte hoc ipsum propter hoc ipsum amat nihil timere? Potest enim hoc sibi persuadere, non sanitate, sed immanitate. Verbi gratia, est aliquis audacissimus latro, quanto perverse fortior, tanto periculose crudelior, qui propter ipsum amorem suum quo amat nihil timere, ingentia facinora moliatur, ut quod amat exerceat, et exercendo corroboret: quanto ejus fuerint majora commissa, tanto major erit non timentis audacia. Non hoc ergo pro magno bono amandum est, quoat Christianus, antequam perfecta charitas foratimorem: credat et intelligat se peregrinari a Domino, quamdiu vivit in corpore quod corrumpitur et aggravat animam. Tanto minor sit timor, quanto patria quo tendimus propior. Major enim timor debet esse peregrinantium, minor propinquantium, nullus pervenientium. Sic
Abbreviated transcription (Latin):
nis. oculos ut ñ uideant. & aures ut ñau¬
diant: usq in hodiernũ diẽ. Non. ẽ. iN¬
quã in uob hȩc lux. Ideo nimia cecitate
lapidẽ reꝓbatis: qui factus. ẽ. in caput¬
s angłi. Ergo accedite ad eum: & illumi¬
nacmni. Quid ÷ accedite: nisi credite::¬

Expanded text:
nis; oculos, ut non videant; et aures, ut non audiant, usque in hodiernum diem . Non est, inquam, in vobis haec lux: ideo nimia caecitate lapidem reprobatis, qui factus est in caput anguli. Ergo, Accedite ad eum, et illuminamini . Quid est, Accedite; nisi, credite
Abbreviated transcription (Latin):
ñ mueni tantã fidẽ in isrł. cł ptea dico uo¬
bi quia multi ab oriente & occidente: quã
latt terrã occupauerit oleaster. Amara sil¬
iamurous bc fuit. S ꝓpt̾ humilitatẽ.
ꝓpt̾ ñ sũ dignis qui sub tectũ meũ iitres:
multi ab oriente & occtoente uenient. Et
puta quia uenient: quid de illis fice. Siatuem¬

Expanded text:
 fidem in Israel: propterea dico vobis, quia multi ab oriente et occidente. Quam late terram occupaverat oleaster! Amara silva mundus hic fuit: sed propter humilitatem, propter Non sum dignus ut sub tectum meum intres, Multi ab oriente et occidente venient. Et puta quia venient: quid de illis fiet? Si e
Abbreviated transcription (Latin):
uocauit & elegit: ñ tu. quã dimisit. Di
nebitis quã uocauit. Illa carebitis: quã
dimisit. Lux quippe dni. in qua ambu¬
lant gentes: illa. ẽ. de qua idẽ ꝓpħa
dicit. Dedi te in lucẽ gentiũ: ut sis sa¬
lus mea usq ad fines terrȩ. Cui dictũ. ẽ.

Expanded text:
ocavit et elegit; non Tu, quam dimisit. Dimnebitis, quam vocavit; illa carebitis, quam dimisit. Lux quippe Domini, in qua ambulant gentes, illa est de qua idem propheta dicit, Dedi te in lucem gentium, ut sis salus mea usque in fines ter
Abbreviated transcription (Latin):
Si autẽ grã. ñ ex oꝑib. alioquin grã
iam ñ.ẽ. grã. Eratis gͦ consecuta. ẽ:
quod consecuta. ẽ. electio. Non p̃cessit
orũ aliquto quod priores darent: &
retribueretur illis. ꝓ nichilo saluos
fecit eos. Cȩteris autẽ qui excȩcati st̃:
sicut ib ñ tacitũ. ẽ. in retributionẽ

Expanded text:
ia, jam non ex operibus; alioquin gratia jam non est gratia . Gratis ergo consecuta est, quod consecuta est electio: non praecessit eorum aliquid, quod priores darent, et retribueretur illis: pro nihilo salvos fecit eos. Caeteris autem qui excaecati sunt, sicut ibi non tacitum est, in ret
Abbreviated transcription (Latin):
bonis: que p̃parauit ds. ut in illis ambu¬
lemus. In hoc itaq intellectu gr̃e inẽ
timor de quo dr̃: noli altũ saꝑe s time.
Timor iste alius. ẽ: ñ.ẽ. ille seruilis quẽ
caritas foras mittit. Illo enĩ timetur. ne
incioatur intorm̃tum supplicii. Isto autẽ.
ne dimittatur gr̃a benefici. Qua ꝓpt̃¬

Expanded text:
bonis, quae praeparavit Deus ut in illis ambulemus . In hoc itaque intellectu gratiae inest timor, de quo dicitur: Noli altum sapere, sed time . Timor autem iste alius est; non est ille servilis quem charitas foras mittit. Illo enim timetur ne incidatur in tormentum supplicii; isto autem, ne amittatur gratia beneficii. CAP
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ait. totis trib dieb & totis trib noctibꝰ
Unus quippe medus. fuit totus dies. Du¬
oium autẽ partes: P rimi ultima t ltimi.
nus totadie. continuationẽ bonoꝵ qri
uitelligere possumus: a quoꝵ nuĩquea
totadie eoepand manus meas adte ꝙ
om̃ia oꝑa sua ñ nisi ad uoluntatẽ re¬
rat patris: sepissime contestans ideo se
uenisse ut uoluntatẽ patris implera: ita
quia eadem oꝑa. etiã infidelis ppłs uidit
aluis ꝓph̃a dicit. Totadie expandi mi¬
nus meas ad ppłm ñ credentẽ: & contra¬

Expanded text:
non ait, Totis tribus diebus et totis tribus noctibus: non ait, Totis tribus diebus et totis tribus noctibus: unus quippe medius fuit totus dies, duorum autem partes; primi ultima, ultimi nus tota die continuationem bonorum operum intelligere possumus, a quorum nunquam «Tota die expandi manus meas ad te;» quia omnia opera sua nonnisi ad voluntatem referat Patris, saepissime contestans ideo se venisse, ut voluntatem Patris impleret : ita, quia eadem opera etiam infidelis populus vidit, alius propheta dicit, «Tota die expandi manus meas ad populum non credente
Abbreviated transcription (Latin):
quod ait extertoi manus meas crucis pati¬
bulũ intellexerimꝰ: quomͦ intellecturi sumꝰ
totadie. Hunquid totadie pependit in
ligno: cũ & nax ad totũ diẽ ꝑtineat: Si
autẽ hoc loco diem uoluit intelligi. qui p̃t̾
noctem dies appellari solet: etiam talis dies
quando crucifixus. ẽ. iam pars prima &
ñ parua transierat. Si autẽ diem ꝓ tẽpr̃
positũ uelimus acciꝑe: maxime quia hoc
nom̾ genere feminino posuit. quod in lati¬
no eloquio ñ nisi tempꝰ significare sol&e:¬
toto tempr̾. si nec saltem uno toto die ma¬
nus ectendit in cruce : Porro si totũ ꝓ par¬
te accipiendũ. eẽ. dicamus. qr isto genere
locutionis uti etiã sc̃a scriptura ꝯ suaut. non
mͥ occurrit eoceplũ. totũ ꝓ parte etiã tunc
posse accipi: quando ipsũ uerbũ additur.
& dr̃ totum. Nã re in eo quod dic̃ dñs
in ȩugłio. sic erit & filus hominis in cor¬
de terrȩ. trib dieb & trib noctib: ideo
totum ꝓ parte nͥ in solenter accipit᷑: quia

Expanded text:
quod ait, «Expandi manus meas,» crucis patibulum intellexerimus; quomodo intellecturi sumus, «Tota die?» Numquid tota die pependit in ligno, cum et nox ad totum diem pertineat? Si autem hoc loco diem voluit intelligi, qui praeter noctem dies appellari solet; etiam talis diei, quando crucifixus est, jam pars prima et non parva transierat. Si autem diem pro tempore positum velimus accipere maxime quia hoc nomen genere feminino posuit, quod in latino eloquio nonnisi tempus significare soletoto tempore, si nec saltem uno toto die manus extendit in cruce? Porro si totum pro parte accipiendum esse dicamus, quia isto genere locutionis uti etiam sancta Scriptura consuevit; non mihi occurrit exemplum, totum pro parte etiam tunc posse accipi, quando ipsum verbum additur et dicitur totum. Nam et in eo quod dixit Dominus in Evangelio, «Sic erit et Filius hominis in corde terrae tribus diebus et tribus noctibus» ; ideo totum pro parte non insolenter accipitur, quia
Abbreviated transcription (Latin):
liocati. ex egẏpto lib̾ati. in maru potenti
ꝑ rubrũ mare traiecti. ꝑ siccũ euatentes.
hostibi sequentib carentes. manna pisti
de seruitute erut. ad regnũ ꝑduca. tot bene¬
erat. Illo tottis muntus herrebat siluestri
oleastro. S tam̃ ꝑ humilitatẽ ib meruit
inseri. unde oliua suꝑbiendo p̃cidi. Andi
oluiam suꝑbientẽ: & frangi dignam. Nos
de seruitute ñ sumus nati: patrẽ habemꝰ
abraham. Respondetur: Si filii abrahȩ
ẽẽtis: facta abrahȩ faceretis. Cont᷑ id qͥdictũi
de seruitute ñsumꝰnati: siuoᷤ fili lib̾au̾it. uere lib
eritis. Libos uos. eẽ. iactatis: om̃ĩs quifas
peccatũ: seruus. ẽ. peccati. Quanto gͦ mitꝰ
homo senuis eẽs hominis. quã ꝑuersȩ cl¬
piditatis. Elli tam̃ suꝑbiendo. humilẽ ñ re¬
ceperunt. Uide oleastrũ. dignũ iniseri:
Centurionẽ illũ. ñ de isrłitis s de gentib¬

Expanded text:
ex Aegypto, liberati in manu potenti, per Rubrum mare trajecti, per siccum evadentes, hostibus insequentibus carentes, manna pasti, de servitute eruti, ad regnum perducti, tot beneerat; illo totus mundus horrebat silvestri oleastro: sed tamen per humilitatem ibi meruit inseri, unde oliva superbiendo praecidi . Audi olivam superbientem, et frangi dignam: Nos de servitute non sumus nati, patrem habemus Abraham. Respondetur: Si filii Abrahae essetis, facta Abrahae faceretis. Contra id quod dictum est, De servitute non sumus nati: Si vos Filius liberaverit, vere liberi eritis. Liberos vos esse jactatis? Omnis qui facit peccatum, servus est peccati . Quanto ergo tutius homo servus esses hominis, quam perversae cupiditatis? Illi tamen superbiendo humilem non receperunt. Vide oleastrum dignum inseri, Centurionem illum, non de Israeliticis, sed de Genti