comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
alicui qd ñ bona intentione facis. nich tͥ ꝓderit.
quia quomͦ feceris tͥ imputat᷑. ñ quomꝰ illi euenit¬
tionẽ tẽporaliũ bona sunt mala. ego faciã bo¬
na ⁊ proptercelestia. ⁊ ꝓpt̾ tẽporalia. Ad hoc dñs.
Non potestis duob dĩns seriure .s. contrarus in¬

Expanded text:
alii, quod non bona intentione facis, nihil tibi proderit: quia quomodo feceris tibi imputatur, non quomodo illi eventionem temporalium bona sunt mala, ego etiam faciam bona, et propter Ecclesiam et propter temporalia. Ad hoc Dominus ait: Non potestis duobus dominis servire. Vi
Abbreviated transcription (Latin):
aliud. ut uirare propt̃ incredulitatẽ hominũ.
ne peecent in nob̾ prii male susꝑicando de
nob. qr erudelitas ẽ. famam contemnere. in qͣ
primꝰ occiditur. Iuram̃tũ autẽ ẽ de istis ulti¬
mis. qr ꝑ se ñ e ñ ẽ malũ quia si ẽet malum ñ
aliquando preciꝑet. nec bonu ẽ. quia ꝓhibet᷑. Iubet᷑
tn propt̃ necessitatem. ꝓhibetur si oȩciosũ sic. qr tune
malũ ẽ. Est enĩ ociosũ ⁊ suꝑfluũ. ⁊ generat ꝑiuriũ.
fisepius frequentetur. Neq ꝑ celum. Quria prohibue¬
rat omino iutare. absolute putaretis quod iurare ꝑ
din solum phibuisset. ⁊ nullũ pecem eẽt iurare ꝑerea¬
nus. neq t̾ra scabellũ. ideo qr ds̃ hunismodi positio¬
nẽ ħiat. qui totus ẽ ubiq s uoluit significare dig¬
nitatem. quia maiorẽ pulchritudinẽ ħt celũ quã t̾ra.
⁊i plꝰ dm̃ aminitat in eeli creatione. quã terre. uñ

Expanded text:
aliud, ut jurare propter incredulitatem hominum, ne peccent in nobis proximi male suspicando de nobis, quia crudelitas est famam contemnere, in qua proximus occiditur. Juramentum enim est de istis ultimis, quia per se non est malum, quia si esset malum, non aliquando praeciperetur, nec bonum est quod prohibetur. Jubetur tamen propter necessitatem, prohibetur si otiosum sit, quia tunc malum est. Est etiam otiosum et superfluum, et generat perjurium, si saepius frequentetur. Neque per coelum. Quia prohibuerat omnino jurare absolute, ne putaretis quod jurare per Deum solum prohibuisset, et nullum esset peccatum jurare per creanus, neque terra scabellum, ideo quod Deus hujusmodi positionem habeat, qui totus est ubique, sed voluit significare dignitatem coeli, quia majorem pulchritudinem habet coelum quam terra, et plus admiramur Deum in coeli creatione, quam in terrae. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
iẽ n tm̃ exeepta causa formeationis. Si enĩ ipsa
rupit lege coniugii. pot̾ eã hõ ase separare.
licitu e. tn scͥptũ inucint᷑. Qui adulterã reti¬
net: stultus. ⁊ impb ẽ. S de illa dr que assi¬
ret. Accipit᷑ ⁊ hic formeatio large. ut si illa
pũterit cor mariti inidolatria. ł in aliud ẽ¬
minale ⁊ ñ possit eũ ea saluari: dimittat eã.
Ecce hac causa formeationis uxoris debet eã
nere. possunt separari. ut iste monachus.¬
⁊ illa mon̾aͣcħał fiat. ⁊ tẽ ñ separat eas hõ.¬

Expanded text:
i tantum excepta causa fornicationis. Si enim ipsa ruperit legem conjugii, potest eam homo a se separare, licitum est. Tamen scriptum invenitur: Qui adulteram retinet, stultus et improbus est . Sed de illa dret. Accipitur hic fornicatio large, ut si illa pervertit cor mariti in idololatriam, vel in aliud criminale, ut non posset cum ea salvari, dimittat eam. Ecce causa fornicationis uxoris debet eam nere, possunt separari, ut iste monachus, illa monialis fiat, et tunc non separat eos ho
Abbreviated transcription (Latin):
caritatẽ ꝑfectam. ꝑfecta enim caritas. foras mittit
timorem. hc̃ terciũ. Qui enĩ ħt ꝑfectam caritatẽ.
etiam sinullam penam ẽẽ sciret. tñ deo solũ ex di¬
lectione seruiret. ⁊ eũ offendere timeret. Ut bona
coniunx quȩ adeo diligit uirũ quod eũ offendete
ueretur. licet si peccatet: se uerberandã ñ ẽẽ cogno¬

Expanded text:
aritatem. Perfecta enim charitas foras mittit hunc timorem tertium. Qui enim habet perfectam charitatem, etiamsi nullam poenam esse sciret, tamen Deo solum ex dilectione serviret, et eum offendere timeret. Ut bona conjux, quae adeo diligit virum, quod eum offendere veretur, licet etiamsi peccaret, se verberandam non e
Abbreviated transcription (Latin):
duȩ st̃ sollicitudines. alie rerũ. alia exuttio ho¬
minũ. Et reb ipsis nascit᷑ sollicitudo. qr panẽ
habere ñ possumꝰ. nͥ seminemꝰ. laboremꝰ ⁊ similia.
Hanc sollicitudinẽ ñ ꝓhibet. qr dñs ait. In sudore
uultus tui uesceris panetuo concedit᷑ gͦ nob̾
ꝓuidentia. ⁊ labor. S ẽ quedã suꝑflua sollici

Expanded text:
io hominum. Ex rebus ipsis oritur sollicitudo, quia panem habere non possumus nisi seminemus, laboremus, et similia. Hanc sollicitudinem non prohibet, quia Dominus ait: In sudore vultus tui vesceris pane tuo . Conceditur ergo nobis providentia et labor. Sed est quaedam sollici
Abbreviated transcription (Latin):
Sinistramanꝰ. cooꝑator mecũ in malis oꝑib. Q si dex
monendo facere. nec asrpossis eũ euadere debes
eũ dinittere. si ẽ multi hemite socios suos deseruert̃.
Soł manꝰ simiłr potest significare aliquã bonã oꝑa¬
tionẽ. ł actiua uitã. q̃ si noceat. deseramꝰ eã. Si it
uisitarẽ aliꝗ̃ pauꝑculã. ⁊ eam pascerẽ. ⁊ diabolꝰ¬

Expanded text:
is cooperator mecum in malis rebus. Et si dextmonendo facere, nec aliter possis evadere, debes eum dimittere, sicut multi eremitae socios suos dimiserunt. Vel manus similiter potest significare aliquam bonam operationem, vel activam vitam, quae si noceat deseramus eam. Si enim visitarem aliquam pauperculam et eam pascerem, et diabol
Abbreviated transcription (Latin):
ationẽ. ate remoue. ꝑ oculũ enĩ intelligentiã
accipit. ꝑ manũ oꝑationẽ. ꝑ hec enĩ duo sola.
peccant homines. S pͥus de oeulo agit. O ełs
iste ita large accipitur. ut significet quidqͥd
doctor. qui intelligentiã illumminat. docendo
scͥpturas. Si iste docet sełaria: sinister. ẽ. si ce¬
uia exponit. scandalizat te aliquã heresi
interponendo. erue eũ ade. ⁊ etiã separa lon¬
ge. Iterum. oculus ẽ ratio. ⁊ exercitiũ nr̃m in
scͥpturis. Si gͦ exereitatio nr̃a in diuina sẽpt̃a¬

Expanded text:
ationem a te remove . Per oculum enim intelligentiam accipit, per manum operationem. Per haec enim duo soli peccant homines: sed prius de oculis agit. Oculus iste ita large accipitur, ut significet quidquidlus aliquis bonus doctor, qui intelligentiam illuminat docendo Scripturas: si iste docet saecularia, sinister est; si docet coest, id est qui divina exponit scandalizat te, aliquam haeresim interserendo, erue eum a te, et etiam separa longe. Iterum oculus est ratio, et exercitium nostrum in Scripturis. Si ergo exercitatio nostra in divina Script
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s supradictas uirtutes ħt ħo. nil aliud restat.
nͥ ut dm̃ qui ẽ uera pax p̃miũ habeat ds̃ ẽ in
tanta pace. quod neq in ꝑsonis sit dissensio aliqͣ
s. ꝑfecta concordia. neq in seipso uariat᷑. quãuis
res inquib ẽ uariantur. Suos uͦ sͥ similes faciet.
s concordes. quia debonis alioꝵ gaudebt̃ tanꝗͣ
bato uere requiei dabitur illa pax transactis
Su. etatib. quã ⁊ adã ñdũ habebat. ẜ ꝙͣ tͣnsferen¬
dus in celũ cõpleta obedientia accepturus erat. hec ẽ

Expanded text:
s supradictas virtutes habet homo, nihil aliud restat, nisi ut Deum, qui est vera pax, praemium habeat. Deus in tanta pace, quod neque in personis est dissensio aliqua, sed perfecta concordia, neque in seipso variatur, quamvis res, in quibus est, variantur. Suos vero similes sibi faciet, es, quod de bonis aliorum gaudebunt, tanquam bato vero, requiei dabitur illa pax transactis septem aetatibus, quam Adam nondum habebat, sed quam transferendus in coelum completa obedientia accepturus erat. Haec est
Abbreviated transcription (Latin):
drans ẽ terra. ⁊ deterior. Ignis enĩ significat
caritatẽ. Aer uitã nr̃am. a qua baptismũ. Cerra
omnẽ corruptionẽ ⁊ hoc ẽ donec ꝑsoluat nouis¬
simũ quadrantẽ .i. om̃ia pec̃ca quę ꝑ terrã
designantur. Audistis. Egit huc usq de om̃i
motu ad nocend̾. mͦ agit de omni motu ad con
adhue ostendo quomͦ sit abundantior iusticia
ur̃a. iufticia seͥbarũ. Lex phibet actualẽ form¬
eationẽ. Ego uͦ ⁊̃ mechiã cordis. Si autẽ obieti

Expanded text:
adrans est terra et deterior; ignis enim significat charitatem, aer vitam nostram, aqua baptismum, terra omnem corruptionem, et hoc est: Donec persolvat novissimum quadrantem, id est omnia peccata quae per terram designantur. Audistis, etc. Egit huc usque de omni motu ad nocendum, modo agit de omni motu ad concasi diceret: Adhuc ostendo quomodo sit abundantior justitia vestra justitia scribarum. Lex prohibet actualem fornicationem, ego etiam moechiam cordis. Si autem obji
Abbreviated transcription (Latin):
tuoꝵ cadauerib implendũ. Qd̃ in tempore
captiuitatis completũ ẽ. Tanta enĩ int̾fectio
iudeor facta c̃. quod loeus ille impletus ẽ mortu
terrã hennon. ꝗd ẽ gehenna. Ge. enĩ t̾ra. henna
bennon dĩ. Sie gͦ. ł tecepit dns ñ irasci. ñ led̾e
ũbo. Si autẽ leserit aliquo mͦ fr̃ frẽm suũ. docet

Expanded text:
implendum, quod tempore captivitatis completum est. Tanta enim interfectio fuit Judaeorum facta, quod locus ille impletus mortuis, terram hennon, quod est, gehenna. Ge, enim terra, henna hennon dicitur. Sic enim praecipit Deus non irasci, non laedere verbo. Si autem laeserit aliqu
Abbreviated transcription (Latin):
uxorẽ alteri. ⁊ ñ credebant eẽ adulteriũ. deside¬
rare concubitũ alteriꝰ uroris. & ideo ait dñs.
Ego autẽ dico uob̾. qm̃ omnis qͥ uidit mulierẽ.
non uisu corporeo. s ad concupiscenoũ .i. oculis
concupiscentie. hi st̃ illi oculi. qui aꝑti legunt᷑
in adã. ⁊ eua. E rat enĩ meis elausa concupis¬
centia exterioꝵ. ⁊ carnaliũ uoluptatũ. S cor¬
tates. ista uͦ aptio malafuit. Mulierẽ accipit¬
ħͥ omnẽ carnalẽ uoluptatẽ. ⁊ fornicationẽ
large. ho enĩ debet eẽ sponsa xp̃i. ⁊ herere¬
ei quasi et̃no bono. Siqͥs gͦ telicto et̃no bo¬
no adheret alieui inferiori. si ue idoł siie
auro. siue mulieri. sine uiro. E alu uolupta¬
ti. ad eo fornicatur.Quod si. Ponit finem

Expanded text:
uxorem alterius, et non credebant esse adulterium desiderare concubitum alterius uxoris, et ideo ait Dominus: Ego autem dico vobis, quoniam omnis qui viderit mulierem, non visu cont in Adam et in Eva: erat enim clausa in eis concupiscentia exteriorum et carnalium voluptatum; sed cortates. Ista vero apertio mala fuit. Mulier enim hic accepit omnem carnalem voluptatem et fornicationem large: homo enim debet esse sponsa Chrielicto aeterno bono, adhaeret alicui inferiori, sive idolis, sive auro, sive mulieri, vel alii voluptati, a Deo fornicatur. Quod si ponit finem
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ei bi inmorari. ⁊ tñ nollet ꝑficere. si hab̾et opor¬
tunitatẽ. Aliꝰ ñ solũ delectat᷑. s etiam querit o
portunitatẽ. que aliquando deficit. nec ut uellet
contingit. Hoc. ab actu occulto ñ diffeit. Prima pa¬
sio dr delectatio. Scd̃a consensꝰ. aliquando etiã
noia alt̾nant᷑. Deiñ seq̃r actus. qui ẽ mors in por¬
ta. Tande consuetudo. que ẽ mors quatriduam.
Cũ gͦ probibeat iram. uidet᷑ conttariꝰ ee ei qui die. Iras¬
cimini. i nolite peccare. S qui dic̃ irascimim. de ꝓpas

Expanded text:
cere etsi haberet opportunitatem. Alius non solum delectatur, sed quaerit etiam opportunitatem, quae aliquando deficit, nec ut vellet contingit, haec ab actu occulto non differt. Prima passio dicitur delectatio. Secunda consensus, aliquando etiam nomina alternantur. Deinde sequitur actus, qui est mors in porta. Tandem consuetudo, quae est mors quatriduani. Cum ergo prohibeat iram, videtur contrarius esse ei, qui dicit: Irascimini et nolite peccare . Sed qui di
Abbreviated transcription (Latin):
ex delib̾atione. quȩ eriminalis ẽ. quia mors ẽ.
Iram hic ꝓhibet ⁊ ipsam uoluntatẽ mecandi. ꝑ
que duo intelliguntur om̃s motris ad nocend̾
fr̃i. ⁊ om̃s motus ad concupiscendas carnales¬
delectationes uoluptates. qui duo motus. uocant᷑
ira. ⁊ concupiscentia. ex quib om̃s actus nas¬
cuntur. E sciend̃ ẽ. quod om̃s motꝰ ad nocend̃
fr̃i. int̾ gnͣa homicidii computant᷑ .i. delectatio.¬
apłs ioħs. Qui odit fr̃m suũ. homicida ẽ. diẽ
itaq. Omĩs qui irascitur fr̃ĩ suo. sine causa addt̃
quidam codices. s in greco ñ addit᷑. nec ẽ opus.
Id̾ enĩ sensus ẽ. siquid sit irasci frĩ attendatur.
Qui fr̃i. ñ peccato frĩs irascitur. ille sine causa
irascitur. Si enĩ aliquis iraseitur ad cortectionẽ
fr̃is. non contra frẽm ẜ contra peecatũ irascitur.
Si autẽ aliquis ꝓpt̾ contumeliã suã frem odit:
ille sine causa debita irascittr. ñ enĩ ꝓpterea iras¬

Expanded text:
ex deliberatione, quae est criminalis, quae est mors. Iram prohibet ideo, et ipsam voluntatem moechandi, per quae duo intelliguntur omnes motus ad nocendum fratri, et omnes motus ad concupiscendas carnales voluptates. Qui duo motus vocantur ira et concupiscentia, ex quibus omnes nascuntur actus. Et sciendum est, quod omnes motus ad nocendum fratri, inter genera homicidii computantur, id est detras: Qui odit fratrem suum, homicida est . Dicit itaque: Omnis qui irascitur, etc. « Sine causa » addunt quidam codices, sed in Graeco non additur, nec est opus. Idem enim sensus est, si quid sit irasci fratri attendatur. Qui fratri, non peccato fratris irascitur, ille sine causa irascitur. Si enim aliquis irascatur ad correctionem fratris, non contra fratrem, sed contra peccatum irascitur. Si autem aliquis propter contumeliam suam fratrem odit, ille sine causa debita irascitur. Non enim propterea iras
Abbreviated transcription (Latin):
gnationis ꝓrumpit: maiorẽ penã ꝓmeretur.s Q
aũt dixerit fatue .i. conuitio frẽm detur pauerit
quod plus ẽ. deteriorẽ penã recipiet. N ota qr
⁊uidiciũ ⁊ conciliũ. ⁊ gehenna. penã significant
conciliũ. Goncili enĩ uocatur. qnͣ uidiees con¬
gregati ft̃ ñ ad causã audiendã. s ad dandã
sententiã. ⁊ grauiꝰ ẽ iã in pena ponere. quã

Expanded text:
gnationis proruperit, majorem poenam promeretur. Qui autem dixerit fatue, id est convitio fratrem deturpaverit, quod plus est, deteriorem poenam recipiet. Nota quia et judicium et concilium, et gehenna poenam significant concilium. Concilium enim vocatur, quando judices congregati sunt non ad causam audiendam, sed ad dandam sent
Abbreviated transcription (Latin):
ficete ñ debetis qͣsi.d Ideo necẽe ẽ ut tri¬
bulationes constant̃ patiamim. qr uos estis
sal terre. hoc ẽ fortitudo terrenor. ⁊ ideo defec¬
tus ut. eẽt defectus alioꝵ. Nota quia ipsi sal¬
terre. ⁊ lux mundi uo eãtur. duo enĩ sunt ne¬
minau̾int. eos in bono proposito debent seruare.

Expanded text:
etis, quasi diceret: Necesse est, ut tribulationes constanter patiamini, quia vos estis sal terrae, hoc est fortitudo terrenorum, et ideo defectus vester esset defectus aliorum. Nota quod ipsi vocantur sal et lux mundi. Duo enim sunt nequos illuminaverint, eos in bono proposito debent servare,
Abbreviated transcription (Latin):
tinet. Allegorieus uͦ altior ẽ. qui ꝑ apice quod
rã. celestia uͦ mutabunt᷑ qr clariora erunt. ut
sol. luna. celũ. nec ampliꝰ uolubilia ert. Iudiciũ¬
I fiet anteꝗͣ illa mutentur. Quo facto. erit finis om¬
Aniũ scłariũ ⁊ tẽ mutabunt᷑. & ideo benedyxit. donec
tores. ⁊ ad impletores. Solutores dicunt᷑. qui
⁊ qui figuras male interp̃tantur. ł promissiones
⁊ negant in eis eẽ significatũ. ut uidei boꝵ st̃
due differentie. Alii soluunt. ⁊ aliõsoluere do¬
cent. Aui soluunt. iñ docent. Iui qui soluũt
diu̾si. qr alii faciunt ⁊ ñ docent. qͥ sib s ñ alus¬
⁊ docent. ⁊ ita sͥ & alus proficiunt. ⁊ isti ma¬
ximmi st̃. Est quoddã t̾ciũ genꝰ. qui nec ad imple¬
tores debent dici. qui docent ⁊ñ faciunt. qͥ alus
s ñ sibi proficiunt. qui minimi st̃. Hͥ autẽ dat
sententiã suꝑ solutores peiores. qui soluunt ⁊ do¬
cent. ⁊ suꝑ maximos ad impletores. qui faciunt¬

Expanded text:
tinet. Allegoricus vero altior est, qui per apicem, quae ram. Coelestia vero mutabuntur, quia clariora erunt, ut sol, luna, coelum, nec amplius volubilia. Judicium fiet, antequam illa mutentur. Quo facto, erit finis omnium saeculorum, et tunc mutabuntur, et ideo bene dixit, Donec tores et adimpletores. Solutores dicuntur, quijubent, et qui figuras legis male interpretantur vel promissiones, et negant in eis esse significatum, ut Judaei. Horum duae sunt differentiae. Alii solvunt, et alios solvere docent. Alii soldiversi, quia alii faciunt, et non docent, qui sibi et non alet docent, qui sibi et aliis proficiunt, et isti maximi sunt. Est quoddam tertium genus, qui nec adimpletores debent dici, qui docent et non faciunt, qui aliis et non sibi proficiunt, qui minimi sunt. Hic autem dat sententiam super pejores solutores, qui solvunt et docent, et super maximos adimpletores, qui faciunt et
Abbreviated transcription (Latin):
tior sit iusticia apłoꝵ ꝗͣ phariseoꝵ. quia iudei tm̃¬
sequebant᷑ inutilia apłoꝵ precepta moysi ⁊i imꝑfec¬
ta. xp̃c autẽ precipit sequi illa. s ꝑfecta. ⁊ consũ¬
mata. ⁊ ꝑfectionẽ ⁊ impletionẽ mandatoꝵ illoꝵ do¬
cet. S ut lex sua grauior sit addit penam. Qͥa ałr¬

Expanded text:
 Pharisaeorum, quia Judaei sequebantur tantum initialia praecepta Moysi et imperfecta. Christus praecepit sequi illa, sed perfecta et consummata, et perfectionem et impletionem mandatorum illorum docet. Sed ut lex sua gravior sit, poenam a
Abbreviated transcription (Latin):
noĩa significant᷑. Gehenna pͥmũ inuentũ ẽ¬
in eugłio. ⁊ sumptũ ẽ ab hystoria. Salł it
hennon. erat ualde amena. ⁊ delectabilis.
in qua relicto templo dñi. iudei solebant idol
sacrificare. S ieremias uidens destructionẽ

Expanded text:
primum inventum in Evangelio, et sumptum est ab historia. Vallis enim est, non erat valde amoena et delectabilis, in qua, relicto templo Domini, Judaei solebant idolis sacrificare. Sed Jeremias videns destructionem
Abbreviated transcription (Latin):
noli facere. S si mille passus .i. aliquot licttũ opꝰ¬
ponit mille. quia trib modis iubet seruire. cor ꝑe.
quia dm̃ remuneratore̾ expectat. Mystice aũ q̃dã
intelligunt᷑. ut si ħeticꝰ deitrũ dogina uulnerare uo¬
interiora facit confiteri .i. uitia aĩe. ut irã. inuidiã
& qui petit ate daei ñ dic̃ datid̃ petit .s. da. Sipe¬
tit rem honestam: da ł totũ. ł partẽ si ñ potes to¬
tũ. ⁊ si neutrũ potes: da uoluntatẽ. Si petit in¬
honestam: da correptionẽ. E uolenti mutua¬
tiate. ne auertas abeo. s libent̃ accomoda. Est
enĩ quodda genus miscd̃iȩ accomodare. s ñ ut
tum.¶ Diligite. P onit tria gn̾a inimicoꝵ aui
enĩ manu nocent. alii lingua. alii corde. quos
p̃cipit diligi. O dientes. corde inimicant᷑. Ca¬
lumniantes. ore. ꝑsequentes. manu. Epħȩ
uidentur eẽ contrarii huic p̃cepto. quia mala
inimicis imp̃cant᷑. S ipsi uidentur uoluntatẽ
dei approbare. ñ imp̃cabant᷑. s diumo uidicio

Expanded text:
noli facere; sed si mille passus, id est, aliquod licitum ponit mille, quia tribus modis jubet servire, corpore, quia Deum remuneratorem exspectat. Mystice etiam quaedam intelliguntur, ut: Si haereticus dextrum dogma violare voit, cum interiora facit confiteri, id est, vitia animae, ut iram, invidiam Et qui petit a te, da ei. Non dicit quidquid petit, sed da. Si petit rem honestam, da vel totum, vel partem si non potes totum; et si neutrum potes, da voluntatem; si petit rem inhonestam, da correctionem. Et volenti mutuari a te, ne avertaris ab eo, sed libenter accommoda. Est enim quoddam genus misericordiae accommodare, sed non ut tenim manu nocent, alii lingua, alii corde, quos praecipit diligi. Odientes corde inimicantur, calumniantes ore, persequentes manu. Prophetae videntur esse contrarii huic praecepto, qui mala inimicis imprecantur. Sed ipsi videntur voluntatem Dei approbare, non imprecabantur, sed divino judicio
Abbreviated transcription (Latin):
Uditis Ponit iusticiã phariseoꝵ. ⁊ suã ad imple¬
tionẽ exponit. Cũ enĩ lex prohibeat occidere
manu. xp̃c occidere uoluntate. iubens ñ irasci. Ui¬
deamꝰ gͦ quam iram prohibeat. Erimum ẽ suggestio
in homine. ⁊ illa aut ẽ exterior a diabolo. aut inte
nor ẽ abipsa carnis fragilitate. quȩ utraq ñ est
peccatum. s materia pugnandi ⁊ uictoriȩ. P ost sugge
s ueniał. sine aliqua delibatione bom ⁊ mali dein
sequitur passio. qñ ñ solũ ħt motũ. s etiã deliberat
qͦm faciat. & ista ẽ mors indomo. hec passio duplex¬

Expanded text:
tc. Ponit justitiam Pharisaeorum, et suam adimpletionem exponit. Cum enim lex prohibeat occidi manu, Christus occidere voluntate, jubens non irasci. Videamus ergo quam iram prohibeat. Primum, est suggestio in homine, et illa aut est exterior a diabolo, aut est interior ab ipsa carnis fragilitate, quae utraque non est peccatum, sed materia pugnandi et victoriae. Post suggestised venialis sine aliqua deliberatione boni et mali. Deinde sequitur passio, quando non solum habet motum, sed etiam deliberat quomodo faciat,
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ fecerit & docuerit: ħ magnꝰ uocabitur in regno
celoꝵ. licet ħ abiectus sit. Dico aũt. Data sententia
solutor ⁊ ad impletoꝵ: docet quomodo debeant adi¬
pleri mandata legis .s. ut quod minꝰ ẽ in lege. supple¬
amus etiam illud. Uetꝰ lex ñ punit ñ actualia pecca
ñ cordialia. Nullus enim interficiebatur ꝓ adult̾io
mentis. ł homicidio. In nouo autẽ testam̃to ꝓmit¬
tit penã. ñ tm̃ ꝓ actualib.s. etiã ꝓuoluntatib. ꝯt̾o.¬
Dix̃. qui impleuerit ⁊ docuerit. magnꝰ erit incelo.
ẽẽ uidebantur. quia ñ solum faciebant precepta

Expanded text:
autem fecerit et docuerit, hic magnus vocabitur in regno coelorum, licet hic abjectus sit. Dico autem vobis. Data sententia solutorum et adimpletorum, docet quomodo debent adimpleri mandata legis, scilicet, ut quod minus est, in lege suppleamus. Vetus lex non punit nisi actualia peccata, non cordialia. Nullus enim interficiebatur pro adulterio mentis, vel homicidio. In Novo Testamento promittit poenam, non tantum pro actualibDixit, qui impleverit, et docuerit, magnus erit in coelo, esse videbantur, quia non solum faciebant praecepta
Abbreviated transcription (Latin):
patrẽ aut matrẽ aut uxorẽ propt̃ me. ñ potest
m̃s ẽẽ discipulus. Sin ẽ ita. Hoc m enĩ intelli¬
giur Homo enum debet diligere sũmũ bonũ. ⁊
respectu eiꝰ debet odisse ⁊ contẽpnere õs miserias
huiꝰ mundi. ⁊ uelle ñ eẽ. ⁊ om̃s conditiones
mundanas. sic̃ ẽ nasei. quod ħins apatre.⁊
concũbe: quod hins eũ uxore. ⁊ ẽ. ꝑ sonas autẽ
nobisẽ in celo uelle eẽ debemiꝰ ⁊ hocẽ odisse patrẽ
aut matrẽ ⁊ẽ. & tũ illas conditiones debemꝰ

Expanded text:
orem propter me, non potest meus esse discipulus . Sed non est. Hoc enim modo intelligitur: Homo debet diligere summum bonum, et respectu ejus debet odisse et contemnere omnes miserias hujus mundi, et velle non esse, et omnes conditiones mundanas, sicut est nasci quod habemus a patre, et concumbere quamvis cum uxore, etc. Personas autem nobiscum in coelo velle esse debemus, et hoc est odisse patrem vel matrem, etc., et tamen illas conditiones debemus
Abbreviated transcription (Latin):
pendent intelliguntur. Neq unꝰ apex .i. unũ
significatũ figurarũ. ł ꝓmissionum legis. Ad io¬
tha referimꝰ moralia p̾cepta. ad apicc̃ figuras ⁊
promissiones. ꝑapicẽ ideo significatũ accipit᷑. qr
ostendit littere significatũ. qͥd hat significate ..

Expanded text:
pendent, intelliguntur. Neque unus apex, id est unum significatum figurarum vel promissionum legis. Ad Iota referimus moralia praecepta, ad apicem figuras et promissiones. Per apicem ideo significatum accepimus, quia ostendit significatum
Abbreviated transcription (Latin):
dicuntur sal. qr predicatio illoꝵ ẽ condim̃tũ ali¬
arũ. Nulla enĩ predicatio ualet. nͥ ꝯdim̃to apo¬
stolice doctrine sit suffulta. Quod si sal eua¬
nuerit. iͥ fortitudo uĩa defecerit intribulatiõe.
in quo sallietͣs .i. in quib populus infirmior

Expanded text:
praedicatio eorum est condimentum aliorum. Nulla enim praedicatio valet, nisi condimento apostolicae doctrinae sit suffulta. Quod si sal evanuerit, id est fortitudo vestra defecerit in tribulatione, in quo salietur? id est in quibus populus infirmior
Abbreviated transcription (Latin):
dã locũ campestrem ⁊ planũ. qui erat in lat̾e
montis. qui multũ populũ caꝑe poterat. s pꝰ ea
ascendit in cacum̃ montis c̃ solis discipulis.:
ibi elegit apłos. quib electis: descendit in loc̃
campestrẽ. & ibi stetit. donee ad eũ cong̃gate
st̃ turbe. ⁊ postea sedit. quod tacet lucas. &cũ
sedisset accesseit̃ .s. ꝓpinquius discipłi eiꝰ ut familia¬
res. ⁊ ita ħu̾it sermonẽ pͥncipalit̃. ⁊ ad discipu¬
los ⁊ ad turbas. T̃ unc gͥ dicemꝰ. quod matħs fa¬
ẽ m̃tionẽ de ascensione dñi in cacum̃ montis
mine montis descendit. ⁊ qͦmͦ stetit postea. ta
quod duo sermones sint. unꝰ quẽ familiariter
ipͥuatim cepit discipulis fec̃. quib uolebat
quẽ facit inimo coram om̃ib. in quo ⁊ młda
recapitulauit quȩ in alio dixerat. ⁊ tẽ sciend
ẽ qd̾ inulta pret̾it maths. que dix̾ lucas in as¬

Expanded text:
 locum campestrem et planum, qui erat in montis latere, qui multum populum capere poterat; sed postea ascendit in cacumen montis cum solis discipulis, et ibi eligit apostolos, quibus electis, descendit ad locum campestrem, et ibi stetit, donec ad eum congregatae sunt turbae, et postea sedit, quod tacet Lucas, et cum sedisset, accesserunt propinquius discipuli ejus ut familiares, et ita habuit sermonem principaliter, et ad discipulos, et ad turbas. Tunc igitur dicemus, quod Matthaeus facit mentionem de ascensione Domini in cacumen montis mine montis descendit, et quomodo stetit postea, Matquod duo sermones sint, unus quem familiariter et privatim fecit discipulis, quibus volebat quem fecit in imo loco coram omnibus, in quo et multa recapitulavit quae in alio dixerat. Et tunc sciendum est quod multa praeteriit Matthaeus, quae dixit Lucas in as
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ alii si st̃ ueri: fortiores ⁊puriores in igne frunt.
Si falsi st̃. deficiunt ⁊ resiliunt. Q de singłis pot̾
dici. alii qui patunt᷑. alii qui ñ patiunt᷑ ⁊ insin¬
gulis gͣdib qui patiunt᷑ meliores st̃. O ctaua

Expanded text:
et alii si sint veri, fortiores et puriores fient in igne. et alii si sint veri, fortiores et puriores fient in igne. Si falsi, deficiunt et resiliunt, et de singulis potest dici. Alii qui patiuntur, alii qui non patiuntur, et in singulis gradibus, qui patiuntur, meliores fiunt. Octava
Abbreviated transcription (Latin):
pacẽ relinquo uob. Illic do. ħ relinqͦ. qr illa pax
ñ potest ħri nͥ infuturo. s tñ alique reliqͥȩ dant᷑
inpresenti. qd pot̾ uideri in illis qui ita haber
sedatos illicitos motus corporis. qd̃ nullũ bellũ
ciuile patiuntur inse. s aĩa ħt requiẽ suã in bac
berentur. s in se quieti sunt. ⁊ alios reconciliare
laborant. Uñ dr̃. Pax multa diligentib legẽ tuã
ñ tn ꝑfecta. Illa ꝑfecta pax ⁊ sp̃c sap̃iȩ. ñ differt̃.
gentia ẽ. qñ res inuestigat᷑. ⁊ discutit᷑. S ap̃ia ẽ.
qñ ñ inuestigamus. s iã sapientes sumꝰ. ⁊ in ipsobo¬
no sapĩe delectamur. Hec quide ẽ illa par. qñdm̃
scrutari ñ laborabimꝰ. s in eo tm̃ cognito delec¬
t abimͣ. ⁊ tc̃ erimꝰ filii dci. quia similes ei efficieii.
ꝑsecutione. communis ẽ. Nil est i nͥ probatio su¬
pradictarũ. Werus enĩ pauꝑ in hac fornace ꝓ¬
bat᷑. ⁊ uerus mitis. ⁊ uerꝰ iustꝰ. ⁊ uerus misexicors.

Expanded text:
elinquo, quia illa pax non potest haberi, nisi in futuro, sed tamen aliquae reliquiae dantur in praesenti, quod potest videri in illis, qui ita habent sedatos illicitos motus corporis, quod nullum civile bellum patiuntur in se, sed habet anima requiem suam in hac berentur, sed in se quieti sunt, et alios reconciliare laborant. Unde dicitur: Pax multa diligentibus legem tuam, non tamen perfecta. Illa perfecta pax et spiritus sapientiae non tia est quando res investigatur et discutitur. Sapientia est quando non investigamus, sed jam sapientes sumus, et in ipso bono sapientiae delectamur. Haec eadem est illa pax, quando Deum scrutari non laborabimus, sed in eo tamen cognito delectabimur, et tunc erimus filii Dei, quia similes ei efficiemur.persecutione, communis est. Nihil est enim nisi probatio supradictarum. Verus enim pauper in hac fornace probatur, et verus mitis et verus justus, et verus misericors,
Abbreviated transcription (Latin):
diuinꝰ sermo. qͥ nr̃e carnis uoluptatib adũsat᷑.
sermo. Iubet gͦ ut sit consentiens ille qͥ lesit
diuino sermoni. qui precipit diligere adu̾sa¬
rios nr̃os. ⁊ eis reconeiliari. ne simiłr fit causa.
quare tradatur iudiei. Quadrantẽ uocat im¬
nma pecẽa. quia quadrans ẽ genꝰ numimi. qͥ

Expanded text:
divinus sermo, qui ndivinus sermo, qui nsermo. Jubet ergo, ut sit consentiens ille qui laesit divino sermoni, qui praecipit diligere adversarios nostros, et eis reconciliari, ne similiter sit causa quare tradatur judici: quadrantem vocat minima peccata, quia quadrans genus est nummi qui
Abbreviated transcription (Latin):
ũsus frẽm tuũ. noli offerre inuis tuũ Cc̃. neq
tam̃ orationẽ pꝰponere. qr dauid dic̃. Reode al¬
tissimo uota tua. S relinque .i. differofferre. ibi
offeras ad altare. ⁊ uade pͥus reconciliari frĩ tuo
si p̃sens ẽ. ⁊ humiliate ei. ⁊ fac quod ad te ꝑti¬
net. S i autẽ absens ẽ ꝑmitte. ⁊ has bonã uolun¬
tatẽ ut ꝙͣ eteiꝰ inuenies humiliab te illi. ⁊ bene
peniteas in corde tuo. ⁊tẽ reũtẽ ad oblationem
uolus. ⁊ sis ei amieꝰ. ⁊ ora peo. S hoc ñẽ diffe¬
rendũ. s cito debes ei reconciliari. ⁊ eũ dili¬
gere. ⁊ penitere de lesione. dũ es inuia .i. in hoc
scło eũ eo. Sienĩ eerte mortuus fuĩt antequã¬
reconeilieris ei. ꝑiculosiꝰ erit tͥ. S tam̃ si peni¬
teas.tẽ quoq. pot̾is saluari. licet cũ maiore pe¬
nitentia. De forte: Ideo dũ es inuia debes ei re¬
conciliari. ne forte tradat te adu̾sarius.i. sit
causa quare tradaris itidici.i. deo. ⁊ uidex mi¬

Expanded text:
offerre munus tuum tunc, neque tamen orationem postponere, quia David dicit: Redde Altissimo vota tua , sed relinque, id est differ offerre: ibi, id offeras ad altare, et vade prius reconciliari fratri tuo, si praesens est, et humiliare ei, et fac quod ad te attinet. Si autem absens est, promitte et habeas bonam voluntatem, ut quam citius invenies, humiliabis te illi, et bene poeniteas in corde tuo, et tunc revertere ad oblationem volus, et sis ei amicus, et ora pro eo, sed non differendum est, sed cito debes ei reconciliari, et eum diligere et poenitere de laesione. Dum es in via, id est in hoc saeculo cum eo. Si concilieris, periculosius erit tibi. Sed tamen si poeniteas, tunc quoque poteris salvari, licet cum majori poenitentia. Ne forte. Ideo dum es in via debes reconciliari. Ne forte tradat te adversarius, id est sit causa quare tradaris Judici, id est Deo. Et judex mi
Abbreviated transcription (Latin):
ciet ad eũ. neq ad munera ciꝰ. sic̃ nec cayn qui
fri inuidebat. ⁊ eũ odio habebat. hanc autem
medicinã donat ei. ut frĩ suo reconcilietur. ⁊ tẽ
dño munera eiꝰ placebt̃. Dilectio enĩ primisẽꝑ¬
tp̃r p̃cedit. ⁊ dilectio dei seq̃r prius gͥ diligat
primũ. ⁊ postea dilectionẽ dei adquirat. Contõ.
P recepit ne leseris frẽm. nec mente. nec opere. gͦ
sileseris. ⁊ uolueris offerre munus tuũ ante alta

Expanded text:
ciet ad eum, neque ad munera ejus, sicut nec Cain, qui fratri invidebat et eum odio habebat. Hanc autem medicinam donat ei ut fratri suo reconcilietur, et tunc Domino munera ejus placebunt. Dilectio enim proximi seei sequitur. Prius ergo diligit proximum, et post dilectionem Dei acquirit. Continuatio. Praecepit, ne laeseris fratrem nec mente nec opere; ergo si laeseris et volueris offerre munus tuum ante alta
Abbreviated transcription (Latin):
E cce uia qua admiscdiã dei ꝑuenitur .s. si mise¬
mittite: ⁊dimittet᷑ uob̾. hedue uirtutes ita con¬
iunctȩ st̃ ut una ab altera comtemꝑari debe¬
at. Iusticia sine mĩa crudelitas ẽ. Misedia sine
iusticia. dissolutio ẽ. Rebelles corrigere exiu¬
sticia. penitentib condonare debemꝰ. ex m̃ĩa.¬

Expanded text:
Ecce via qua ad misericordiam Dei pervenitur, si miseEcce via qua ad misericordiam Dei pervenitur, si misemittite et dimittetur vobis . Hae duae virtutes ita conjunctae sunt, ut altera ab altera contemperari debeat. Justitia sine misericordia crudelitas est; misericordia sine justitia dissolutio est. Rebelles corrigere ex justitia; poenitentibus condonare debemus ex mise
Abbreviated transcription (Latin):
celesti patria habitemꝰ. uͭ erit ds̃ omnia in õib
cie. Sic̃ pitagoras qui sapientiã hominũ uoca¬
uit non sophiã s philosophiã. dũ enĩ inpresenti
iusticiã ut possumꝰ exercemꝰ. desideriũ saltem
ostendimꝰ. Illd̃ desideriũ. ꝑ esuriẽ & sitim signi¬
ficat᷑. Cantũd̃ gͦ ualet. beati qui esuriunt ⁊
sitiunt iusticiam. quantũ sidiceret. beati qui
Panis enĩ fideliũ ꝑ quẽ iusticia datur. ⁊ corro¬
ministratoriꝰ. ⁊ om̃ia quę ualent ad iusticiã cor¬
roborandam. Quod totũ pot̾ dici grã
dĩ. ħ ẽ cib illiꝰ iusticie. in cuiꝰ fortitudine helias¬
tat iustũ. ne deficiat inuia. h ec iusticia inm̃ͣte
fundari ñ potest. nͥ mundo renuntiando ꝑuir¬
tutes supͣdictas. Beati misericordes. qr ꝑsolã
faciat nob̾ ds̃ plꝰ quã iustũ sit ꝑ miscdiam.¬
Ideo miscđia dei ẽ adquirenda. que suppleat
illa ad quiri possit: dat consiliũ. eũ dic̃. Es¬
tote misericordes. quia pater ur̃ miscricors ẽ

Expanded text:
 erit Deus omnia in omnibus; tiae. Sicut Pythagoras, qui sapientiam hominum vocavit non sophiam, sed philosophiam. Dum enim in praesenti justitiam non possumus exercere, desiderium saltem ostendimus. Illud desiderium per esuriem et sitim significatur. Tantundem ergo valet: Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam, quantum si diceretur: Beati qui . Panis enim fidelium, per quem justitia datur et corroministratorius, et omnia quae valent ad justitiam corroborandam, quod totum dicitur gratia Dei. Hic est cibus ille justitiae, in cujus fortitudine tat justum, ne deficiat in via. Haec justitia in mente fundari non potest, nisi mundo renuntiando per virtutes supradictas. Beati misericordes, quoniam ipfaciat nobis Deus, plus quam justum sit, per miseriideo misericordia Dei acquirenda est, quae suppleat illa acquiri possit, dat consilium cum dicit: Estote misericordes, quia pater vester misericors est
Abbreviated transcription (Latin):
Mundicia cordis sexto loco ponitur qr sextodie
homo conditꝰ ẽ. adimaginẽ dei. ħ enĩ mundicia
scłariũ rerũ. intuitũ m̃tis in solo deo contẽ¬
plando figunt. ħ imago obtenebrata erat
in homine ꝑ culpã. s. m reformata ẽ ꝑ grãm
ginẽ dm̃uidemꝰ. Merito post alia sequitur. qr
nͥ ille p̃cederat. mundũ eor in homine ñ ere¬
atur. In hoc mundo eorde dñs regnat. qr ibi
plus cognoscitur ⁊ amatur. Uñ postulat᷑ adue¬

Expanded text:
Munditia cordis sexto loco ponitur, quia sexto die homo conditus est ad imaginem Dei. Haec enim munditia saecularium rerum, intuitum mentis in solo Deo contemplando figunt. Haec imago obtenebrata erat in homine per culpam, sed modo reformata est per gratiam emus, quae merito post alia sequitur, quia nisi illae praecedant, mundum cor in homine non creatur. In hoc mundo corde Dominus regnat, quia ibi plus cognoscitur et amatur. Unde postulatur, Adve
Abbreviated transcription (Latin):
mittitur consolatio. ut qui tristat᷑ ẽ in presenti. gau¬
deat infututo. & sicut plus ẽ gaudere in regno ba¬
bito. quam ħre ad horam ł possidere regnum.
quentes untutes: ħt ⁊ precedentes. S ñ qͥ ħt
precedentes ħt semꝑ. ñ dico in mente s. in exerci¬
tio. sequentes. Iure spondetur essutientib iu¬
sticiã: iusticie satutatio. & sic̃ plus ẽ saturari in
palatio quã consolan a luctu: sic maior ẽ m̃ces
iusti. quã amalo separari. Que separatio ut di¬
ximus. intrib precedentib notatur. mito misen¬
cordib miscdia impenditur: At plus recipiant
quam merueit̃. Sic̃ inpalatio regis alicuiꝰ c̃ satͣ

Expanded text:
romittitur consolatio, ut qui tristatus est in praesenti, gauromittitur consolatio, ut qui tristatus est in praesenti, gaudeat in futuro; et sicut plus est gaudere in regno habito, quam habere ad horam vel possidere regnum, quentes virtutes, habet et praecedentes. Sed qui non habet praecedentes, habet semper, non dico merito, sed in exercitio sequentes. Jure respondetur esurientibus justitiam, justitiae saturatio, quia sicut plus est saturari in palatio, quam consolari a luctu, sic major est merces justi, quam a malo separari, quae separatio, ut diximus, in tribus praecedentibus notatur. Merito misericordibus misericordia impenditur, ut plus recipiant, quam meruis
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑os regnũ. Qui autẽ patiuntur ꝑsecutionẽ. Hnt reg¬
num cęloꝵ. ñ tm̃ in spe. s etiã inte. Qui enĩ moriun¬
tur ꝓxp̃o. statĩ ascendunt in celii. Hoc ideo itale¬
gtur. ñ qͥ utq ñ recipiant in re regnũ celoꝵ.s
ut designet᷑. quod quanta differentia ẽ int̾ illũ
qui ħt in spe. uillũ qui ht inte. tanta differentia ẽ
retributionis illius qui ñ patitur ⁊ illsꝰ qui patit᷑.
Mitib congruit possidere terrã. quod potest uideri
ꝑ contrariũ. Immites ñ possident seipsos p̃sertĩ
res suas. s semꝑ litigant. ⁊ semꝑ dissident. Sed
mites qui seipsos possedert. ⁊ temꝑauerunt. heredi¬
tatem patris in futuro possidebunt: plꝰ ẽ possidẽ.
quam hre. M ulta habennus. que in crastino amittioiꝰ.
S maior ẽ retributio mitis. quã pauꝑis tm̃. Nota
etiam. quia m̃ito ꝓmittitur pauꝑi regnũ celoꝵ¬
qr celũ. exuenti terrã dabitur sic̃ diabolo exuenti
celum. data sunt ima. Lugentib conuenient᷑ ꝓ¬

Expanded text:
regnum coelorum, non tantum in spe, sed etiam in re. Qui enim moriuntur pro Christo, statim ascendunt in coelum. Hoc ideo ita legitur, non quod utrique non recipiant in re regnum coelorum, sed ut designetur quanta differentia est inter illum, quia habet in spe, et illum qui habet in re, tanta differentia est retributionis illius qui non patitur, et illius qui patitur. Mitibus congruit possidere terram, quod potest videri per contrarium. Immites non possident seipsos, praesertim nec res suas, sed semper litigant, et semper dissident. Sed mites qui seipsos possederunt et tentarunt, haereditatem Patris in futuro possidebunt. Plus est possidere, quam habere. Multa habemus, quae in crastino amittimus. Sed major est retributio mitis, quam pauperis tantum. Nota etiam, quod promittitur pauperi regnum coelorum exuenti terram, sicut diabolo exuenti coelum, data sunt ima. Lugentibus convenienter p
Abbreviated transcription (Latin):
du ẽ quod qñ andreas uenit ad iħm .⁊ addurit
frem: tẽ n ẽ facta uocatio eoꝵ. s t m̃ predir̃ petro de
nomine suo quod futurũ erat. ⁊ post ea reũsi st̃
ad prop̾a. De illo iterũ quod lucas refert intelligen¬
dum ẽ ut ait augustinus. qd̾ pͥmũ factũ fuit añ
istã uocationẽ. nec tune adomino eos fuisse uoca¬
tos. ẜ ti petro fuisse predictum qd̾ homines cẽt
capturus. quod ñ ita dictũ ẽ. quasi iã pisces ñquã
cẽt capturus. Nam post resurrectionẽ leginꝰ eos
fuisse piscatores. ẜ ad cibũ. ñ ad lucrũ. Unde dat᷑
locus. intelligi eos ad capturam ex more remeas¬
se. quanius dieat᷑ relictis om̃ib. Non enĩ reli¬
querunt tr̃. nͥ ad horam. S hec uocatio fuit ul¬
tima quã refert maths. ⁊ tẽ reliquert dres.⁊
dicationem suã factam in eapharnaũ. tñ ñ tẽ fact᷑ ẽ¬
catione quãmatħs dic̃ ignoratur ut diẽ aus. utrũ
ante ł post predicationẽ publicã factaẽ. Utroq enĩ

Expanded text:
dum est quod quando Andreas venit ad Jesum, et adduxit fratrem, tunc non est facta vocatio eorum, sed tantum praedixit Petro, de nomine suo quod futurum erat, et postea reversi sunt ad propria. De illo iterum quod Lucas refert, intelligendum est, ut ait Augustinus, quod primum factum est ante istam vocationem, nec tunc eos a Domino fuisse vocatos, sed tantum Petro fuisse praedictum quod homines esset capturus, quod non ita dictum est quasi jam pisces nunquam esset capturus. Nam post resurectionem legimus eos fuisse piscatores, sed ad cibum, non ad lucrum. Unde datur locus intelligere, eos ad capturam piscium ex more remeasse, quamvis dicatur, relictis omnibus: non enim reliquerunt tunc nisi ad horam. Sed haec vocatio fuit ultima, quam refert Matthaeus, et tunc reliquerunt et res et aedicationem factam in Capharnaum, tamen non tunc factum est, ignoratur, ut ait Augustinus, utrum ante vel post praedicationem publicam facta est. Utroque enim
Abbreviated transcription (Latin):
s greco. quod ẽ iotha. quia dñs simiłt cũ ser
monẽ ħret ad discipulos. ꝓnuntiauit iotħa.
hebrei significant eadem figura diũ sa elem̃ta:
ꝑ aleph significant. a.i .e. sed ꝑ quosdã punc¬
tos distingunt supͣpositos. ł infra. Apices dñr
supͣposite distinctiones litterarũ. de quib solis
agit. propt̾ significationẽ mysterii. q. d ñ¬
p̃t̾ibit una. ł aliqua figura litterarũ. nec pars
figure. quin ħat aliquid oꝑari in lege. Donee
tͣnseat᷑ celũ & t̾ra. Hon enĩ in aduentu xp̃i¬
omnia completa st̃. s paulatĩ complent᷑
adhuc quedã. S in consũmatiõe scłi ert̃
omnia cõpleta ac sidicat nec minimum
p̃ceptum. nec pars precepti euacuabitur.
quin cõpleatur ł in capite ł i membris.
quia quę minima putant᷑ in lege. siẽ ñ
arabis in boue iasino: plena sunt magnis sa¬
cramentis. que tñ euacuabant. ⁊ faciebant

Expanded text:
sed Graeco, quod est Iota, quia Dominus similitersed Graeco, quod est Iota, quia Dominus similitermonem ad discipulos, pronuntiavit Iota, Hebraei significant eadem figura diversa elementa, per Aleph significant A et E, sed per quosdam punctos distinguunt, supra positos vel infra. Apices dicuntur suprapositae distinctiones litterarum, de quibus solis agit propter significationem mysterii, quasi ibit aliqua figura litterarum, nec pars figurae, quin habeat aliquid operari in lege. Donec transeat coelum et terra. Non enim omnia in adventu Christi completa sunt, sed paulatim complentur adhuc quaedam, sed in consummatione saeculi omnia erunt completa, quasi diceret: Nec minimum praeceptum, nec pars praecepti evacuabitur, quin compleantur vel in capite, vel in membris, quia quae minima putantur in lege, sicut: Non arabis in bove et in asino , plena sunt magnis sacramentis. Quae tamen evacuabant, et faciebant
Abbreviated transcription (Latin):
Wolite me putare lege soluere. s adimplere. Tria
st̃ in ueteri lege. Moralia p̾cepta. figure. ut de¬
sacͥficus ꝓmissiones. ut. eece uirgo concipiet.
Precepta erant inutilia ⁊ imꝑfecta. ⁊ quedã ꝓpt̃
fragilitatẽ hominũ ꝑmittentia. Illa impleuit
xp̃e. dũ imꝑfectionẽ substulit. ⁊ ꝑmissiones des
illud malũ quod tolerat᷑ destruit᷑. ⁊ om̃is pro¬
ximiꝰ diligi p̾cipit᷑. Ocłm ꝓ ocło. ⁊ dentẽ ꝓdente
lex auferri ꝑmittit. Dũ irã hominũ parum
saltẽ temꝑat. ut ñ reddant mali plꝰ quã acce¬
ꝑunt. Ecce omnino destruit iram. dũ dicit Oĩs
qui irascitur fr̃i. ⁊c̃. & uindictã ꝓhibet. figͣas
uiͦ implet. dũ facit quod significabant. Tunc
enĩ solutȩ eẽnt. si sine significatis reman̾ent.
Implet etiã ꝓmissiones. dũ facit qd ꝓmiitunt.
una figura minima. quȩ ñ oꝑetur aliquid in
lege. Ioth. ẽ apud hebreos una minima litta.
ñ tam̃ eã nominauit hebraico noĩe eugłista.

Expanded text:
olite me putare legem solvere, sed adimplere. Tria sunt in veteri lege: Moralia praecepta, figurae in sacrificiis, promissiones, ut: Ecce virgo concipiet , praecepta erant initialia et imperfecta, et quaedam propter fragilitatem hominum permittentia. Illa implevit Christus, dum imperfectionem sustulit, et promissiones destillud malum quod tolerabatur, destruitur, et omnis proximus diligi praecipitur. Oculum pro oculo, dentem pro dente lex auferri permittit, dum iram hominum saltem parum temperat, ne reddant malum plus quam acceperant. Ecce omnino destruit iram, cum dicit: Omnis enim qui irascitur fratri, etc. et vindictam prohibet. Figuras vero implet, dum facit quod significabant; tum enim solutae essent, si sine significatis remanerent. Implet etiam promissiones, dum facit quod promittuuna minima figura, quae non operetur aliquid in lege. Iod est apud Hebraeos minima littera, sed tamen eam non nominavit Hebraico nomine evangelista,
Abbreviated transcription (Latin):
Simiłr apłi ñ latuert̃ sub modio timoris ł spei
temporalis. ł in ritib iudaicis. s corã om̃ib
ueritatẽ predicauert̃. Candelabrũ ẽ eccłra in
domo .i. in eccłia. & glorificent. Remouet finẽ

Expanded text:
Similiter apostoli non latuerunt sub modio timoris vel spei Similiter apostoli non latuerunt sub modio timoris vel spei temporalis, vel in ritibus Judaicis, sed coram omnibus veritatem praedicaverunt. Candelabrum est Ecclesia, in domo, i
Abbreviated transcription (Latin):
doctores. Si gͦ defecerint. quis salliet eos .i. qͥs
instruet eos: Simiłr depapa dicendũ ẽ. Ad ni¬
chilũ ualet ultra postquã p̃dicatio eiꝰ ħesim
sapit. nͥ ad hoc ut mittatur foras ab eccłia.⁊
despieiat᷑ ab hominib. Sal ꝓpͥe uocantur illi
summi pastores. qui ñ possunt ab aliis iudi¬
D or̃a quod quilibet platus si ex orbitauerit a
fide. eiciendꝰ ẽ. ⁊ accusandus ab ouib suis. Si uͦ¬
in uita sua mala euanuerit. ⁊ predicatio bona¬
fuerit: tolerandꝰ ẽ ab ouib suis. uixta illud¬
quod dr. Quod diẽt facite. quod autẽ faciũt.
facere nolite. S si uita pastoris corrũpit uitã
ouiũ: dispensauert̃ gregoriꝰ ⁊ alii sc̃i eũ ex¬
pellendũ. s uos estis simiłr lux mundi. ce si
contra mundũ. posita sup̃ montẽ .i. xp̃m. qd
dunt. Alia similitudo. Xp̃e fuit lucerna .i.
lur. in uase humanitatis. Non latuit pro
timore psentiũ ł amore: ł ñ latuit in figuris
uetis legis. ut ritus illos semꝑ seruare uellet

Expanded text:
doctores; si ergo defecerint, quis saliet eos? id est quis instruet eos? Similiter de papa dicendum est: ad nihilum valet ultra, postquam praedicatio haeresim sapit, nisi ad hoc ut mittatur foras ab Ecclesia, et despiciatur ab hominibus. Sal vocantur proprie illi summi pastores, qui non possunt ab aliis de? Nota quod quilibet praelatus, si exorbitaverit a fide, ejiciendus est, et accusandus ab hominibus. Si in vita sua mala evanuerint, et praedicatio fuerit bona, tolerandus est ab hominibus, juxta illud: Quod dicunt facite; quod autem faciunt, nolite facere. Sed si vita pastoris corrumpat vitam ovium, decreverunt Gregorius et alii sancti, eum expellendum. Vos estis similiter lux mundi. Etsi contra mundum. Posita supra montem, id . Alia similitudo: Christus fuit lucerna, id est lux in vase humanitatis. Non latuit pro timore praesentium vel amore, vel non latuit in figuris teris legis, ut ritus illos semper servare vellet.
Abbreviated transcription (Latin):
it modis mundꝰ contempnitur. abdicando ter¬
rena. ñ dolendo exmiuria. lacͥmis tergendo
peccata. ⁊ cogitando demiseria mundi. Modo
incipiunt uirtutes quȩ ad celestia ꝑtinent.⁊
pͥma ẽ iusticia. Iusticia ẽ. unicuiq reddere qd̃¬
dilectionẽ ex toto corde. nob debemꝰ. creationẽ
dei in nob̾ seruare. ꝑ uictũ ⁊ uestitũ. Carnẽ aĩe
subiugate. Iximo: ut ei faciamꝰ quod nob̾ fie¬
ri uolumꝰ. qd tam̃ abono ñ deuiet. S hec iu¬

Expanded text:
im modis mundus contemnitur. Abdicando terrena, non dolendo, ex injuria, lacrymis tergendo peccata, et cogitando de miseria mundi. Modo incipiunt virtutes quae ad coelestia pertinent, et prima est justitia. Justitia est reddere dilectionem ex toto corde. Nobis debemus creationem Dei in nobis servare per victum et vestitum, carnem animae subjugare. Proximo, ut ei faciamus quod nobis fieri volumus, quod tamen a bono non deviet. Sed haec
Abbreviated transcription (Latin):
pleret᷑ quod dictũ ẽ ꝑdauid. Ego autẽ consti¬
tutus sũ rex ab eo. suꝑ syon montẽ scm̃ eiꝰ. ⁊ c̃.¬
Qd̾ significat syon: hoc ⁊ mons iste. Sedere ẽ hu¬
iniłiari ꝑ humanitatẽ assũptã. Auter ñ docẽt
nos. ñ formam nram assumendo se detet .i. se
in nob̾ inelinaret: &uisa sessione eiꝰ humilitatis.
potuert̃ ei discipuli accedere. quia quandiu
erat urthrono suę maiestatis. ñ poterant eũ
homines cõptehendere. Unde dr In mundo
filius nob̾ mͦ aꝑuit. Alia lex data ẽ in terrore.
quia funs ⁊ tubȩ. ⁊ procelle. fuerunt circa mon¬
tẽ. In datione uͦ nomi testamenti nicħ hoꝵ. s
totũ fuit intranquillitate factũ. ut doceret
M ulto melioris testamenti mediator ẽ. Ꝙ ꝑ ꝓpħã¬
ait dñs. hoc testamentũ quod dispona domui
uit. faciendo plusquã. cec. mandata. Simiłt xp̃e¬
sp̃e seĩ. septe sunt peticiones in dominica oratione.
UII. st̃ ista mandata. Que omnia conueniunt. In

Expanded text:
d: Ego autem constitutus sum rex ab eo super Sion montem , etc. Quod significat ibi Sion, hic et mons iste. Sedere, est humiliari per humanitatem assumptam. Aliter non doceret nos, nisi formam nostram assumendo sederet, id est se nobis inclinaret, et visa sessione ejus humilitatis, potuerunt ei discipuli accedere, quia quandiu erat in throno majestatis suae, non poterant eum homines comprehendere. Unde dicitur: In mundoFilius nobis modo aperuit. Alia lex data est in terrore, quia fumus et turbae et procellae fuerunt circa montem. In datione vero Novi Testamenti nihil horum, sed totum in tranquillitate fuit factum, ut doceret postolus: Multo melioris Testamenti mediator est . Et pait Dominus: « Hoc Testamentum quod disponam domui lis faciendo plus quam trecenta mandata, similiter CSpiritus, septem sunt petitiones in dominica oratione, septem ista sunt mandata, quae omnia conveniunt. In