comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& corpus dictã puto animã int̾nario
corpꝰ inquaternario. Quod quare ita
sit. longum ẽ disputare secundum hoc
dictum arbitror ꝑpropham. intribus ⁊
quatuor impietatib non auersabor ad¬
uingit autem & dicit. Si autem non
purificatus fuit die tercio. & die septimo
non erit mundus. Omnis qui tetigerit
mortuum abomini anima hominis ⁊
mortuus fu̾it ⁊ ñ fuĩt purificatus id:
ante mortuus fuĩt tacto mortuo qͣm
fu̾it purificatꝰ tab̾nacłm dñi polluit.
exteretur anima illa exisr. NotaN¬
dum ẽ qͦd difficillime repperitur in his
libris aliquid euidentius deuita ani¬
me post mortẽ fuisse conscriptum. Hic
gͦ cum dicit si fuerit mortuus ante pu¬
rificationem manere millo inmundi¬
ciam & exteri animam illam exisrł.
id÷ aconsortio populi dĩ. Quid aliub
uult intelligi nͥ manere animȩ penã.
etiam post mortẽ sicu uiuit mundꝰ
ñ fuerit sacramento isto quo. xp̃i bap¬

Expanded text:
et corpus dictam puto, animam in ternario, et corpus dictam puto, animam in ternario, corpus in quaternario. quod quare ita sit, longum est disputare. secundum hoc dictum arbitror per prophetam: in tribus et quattuor inpietatibus non auersabor. adiungit autem et dicit: si autem non purificatus fuerit die tertio et die septimo, non erit mundus. omnis qui tetigerit mortuum, ab omni anima hominis si mortuus fuerit et non fuerit purificatus — id est ante mortuus fuerit tacto mortuo quam fuerit purificatus — tabernaculum domini polluit: exteretur anima illa ex Israhel. notandum est quod difficillime reperitur in his libris aliquid euidentius de uita animae post mortem fuisse conscriptum. hic ergo cum dicit "si fuerit mortuus ante purificationem, manere in illo inmunditiam et exteri animam illam ex Israhel, id est a consortio populi dei" , quid aliud uult intellegi nisi manere animae poenam etiam post mortem, si, cum uiuit, mundus non fuerit sacramento isto, quo Christi bap
Abbreviated transcription (Latin):
litis qͥ apponuntur. legitimũ ȩternũ.
Quid aliud ostendit nͥ baptismum xp̃i
quem significabat aqua asꝑsionis.⁊ uide
pinguedini radicis oleastro: Quẽ autem
non faciat intentum. qͦd post ablutionẽ
de singłis quibusq dicitur. et inmundꝰ
erit usq aduesperam: Neq hic tantum
sed inomnib aut pene inomnib talibꝰ
mundationib hoc dicitur. Ybi nescio
utrum aliquid aliud possit intelligi
nͥ qͦd omnis homo post remissionem
plenissimam peccatorum ꝑmanendo
in hac uita contrahit aliquid unde sit
inmundꝰ. usq ad eiusdẽ uitȩ finem. ub
quẽ admodum inmundi facti homineᷤ
aqua illa asꝑsionis purificentur. Qui te¬
tigerit inquit mortuum. omnis anima
hominis inmunda erit septem diebus.
Hic purificabitur die tercio et die septimo
& inmundus erit. Et hic nichil aliud in¬
telligendũ udeo. nisi contactum mor¬
tui ẽẽ hominis iniquitatem. Septem uͦ
dierum inmundiciam ꝓpter animam

Expanded text:
lytis qui adponuntur legitimum aeternum. lytis qui adponuntur legitimum aeternum. quid aliud ostendit nisi baptismum Christi, quem significabat aqua aspersionis, et Ipinguedini radicis oleastro? quem autem non faciat intentum, quod post ablutionem de singulis quibusque dicitur: et inmundus erit usque ad uesperam? neque hic tantum, sed in omnibus aut paene in omnibus talibus mundationibus hoc dicitur. ubi nescio utrum aliquid aliud possit intellegi nisi quod omnis homo post remissionem plenissimam peccatorum permanendo in hac uita contrahit aliquid, unde sit inmundus usque ad eiusdem uitae finem, ubi quemadmodum inmundi facti homines aqua illa aspersionis purificentur. qui tetigerit, inquit, mortuum, omnis anima hominis inmunda erit septem diebus; hic purificabitur die tertio et die septimo et injmundus erit. et hic nihil aliud intellegendum uideo nisi contactum mortui esse hominis iniquitatem. septem uero dierum inmunditiam propter animam
Abbreviated transcription (Latin):
lat aqua asꝑsionis. unde mundabant᷑
icontractu mortuorum. quodutiq si¬
gnificatur ab iniquitate huius moribũ¬
lieuel morticinȩ uitȩ. S mirum ẽ qͦd
squitur: et qui congregat inquit ei¬
nerem uiuencȩ lauabit uestimenta
iua. et inmundus erit usq aduesꝑum.
luomͦ erit ex hoc inmundus qͥ mundꝰ
accesserat. nͥ quia & hu. qͥ sͥ uidentur
mundi infide.xp̃iana se cognoscunt.
quia omnes peccauerunt et egent gla
ũi iustificati gratis ꝑsanguinẽ ipsius:
c̃tamen uestimenta sua lauare dixit.
nonetiam corpꝰ suum. Credo qͦd illius
aneris congregatione & repositione
nloco mundo. si hȩc spiritalit̃ intelli¬
gantur. lam intrinsecꝰ uult intelligi
iusse mundatum. sic̃ cornelius audi¬
iis &e credens qͦd predicauerat petrus ita
mundatus ẽ. ut ante uisibilem baptismũ
lim contempni potuit. ut ablutus eti¬
an extrinsecꝰ lauaret quodãm᷑ uestim̃¬
a sua. Et erit inquit filus isrł et ꝓse¬

Expanded text:
bat aqua aspersionis, unde mundabantur bat aqua aspersionis, unde mundabantur a contactu mortuorum: quod utique significat ab iniquitate huius moribundae uel morticinae uitae. Sed mirum est quod sequitur: et qui congregat, inquit, cinerem iuuencae, lauabit uestimenta sua et inmundus erit usque ad uesperam. quomodo erit ex hoc inmundus qui mundus accesserat, nisi quia et hi qui sibi uidentur mundi in fide christiana se agnoscunt quia omnes peccauerunt et egent gloria dei iustificati gratis per sanguinem ipsius? hunc tamen uestimenta sua lauare dixit, non etiam corpus suum; credo, quod illius cineris congregatione et repositione in loco mundo, si haec spiritaliter intellegantur, iam intrinsecus uult intellegi fuisse mundatum. sicut Cornelius audiens et credens quod praedicauerat Petrus ita mundatus est, ut ante uisibilem baptismum ntum contemni potuit, ut ablutus etiam extrinsecus lauaret quodam modo uestimenta sua. et erit, inquit, filiis Israhel et prose
Abbreviated transcription (Latin):
conflagrationi mandantes. E congre¬
gabit homo mundꝰ cinerem iuuente.
et ponet extra castra in loco mundo.
Quid dicimꝰ cinerem uiuencȩ. reliquiaᷤᷤ
uidelicet illiꝰ interfectionis et com¬
bustionis nͥ famam quȩ consecuta ẽ
sunt reliquie homini pacifico. Nam
et cinis erat. quia uelut mortuus abĩ¬
fidelib contempnebatur Et tam̃ mũ¬
dabat quia et resurrerisse afidelibꝰ
credebatur. Et quia hec fama apud eoᷤ
maximȩ claruit qui incęt̾is gentibꝰ
erant. et non erant deconsortio uideoꝵ
ideo dictum eẽ existimo. et congiga¬
lit homo mundus cinerem uiuentȩ.
indus utiq ab interfectione xp̃i quȩ
uideos fecerat reos & reponet in loco
mundo. id÷ honorabilit tractabit. Tam̃
ertra castra quia extra celebrationem
indaicȩ consuetudinis honor euuan¬
gleꝰ claruit. Eterit synagoge filioꝵ
isrł inconseruationem aqua asꝑsio¬
ns purificatio ẽ Postea declarat ple¬
nus quem admodum existo cinere fie¬

Expanded text:
conflagrationi mandantes. Et congreconflagrationi mandantes. Et congregabit homo mundus cinerem juvencae, et ponet extra castra in locum mundum. Quid dicimus cinerem juvencae, reliquias videlicet illius interfectionis et combustionis, nisi famam quae consecuta est sunt reliquiae homini pacifico. nam et cinis erat, quia uelut mortuus ab infidelibus contemnebatur, et tamen mundabat, quia et resurrexisse a fidelibus credebatur. et quia haec fama apud eos maxime claruit, qui in ceteris gentibus erant et non erant de consortio Iudaeorum, ideo dictum esse existimo: et congregabit homo mundus cinerem iuuencae: mundus utique ab interfectione Christi, quae Iudaeos fecerat reos. et reponet in locum mundum, id est honorabiliter tractabit, tamen "extra castra", quia extra celebrationem Iudaeicae consuetudinis honor euangelicus claruit. et erit synagogae filiorum Israhel in conseruationem, aqua aspersionis purificatio est. postea declarat plenius quemadmodum ex isto cinere fie
Abbreviated transcription (Latin):
ficatã puto conuertet᷑ ingłam qͣm̃
combustionis flamma significat. &
accipiet sacerdos lignũ cedrinũ. etyso¬
pum & coccinum. & inmittet in me¬
dium combustionis iuuencȩ. Lignũ
cedrinum spes ẽ. quȩ debet insupnis
firmiter habitare. Ysopus fides. quȩ
cũ sit herba humilis radicib heret it
petra. Coccinum caritas qͦd feruorem
sp̃s igneo colore testatur hȩc tria de¬
bemus mittere inresurrectionẽ xpi
tanqͣm inmediũ combustionis illius
ut cum illo sit abscondita uita nr̃a siẽ
sacerdos. et labit corpꝰ suum aqua:
postea introibit castra et inmundꝰ ent.
sacerdos usq in uesperã. lauatio uesti¬
mentoꝵ et corꝑis. quid ÷ nͥ mundatio
exteriorum et interioꝵ hoc sacerdos de¬
inde sequitur: et qui comburet eam la¬
uabit uestimenta sua. & lauabit cor¬
pus suum aqua. et inmundus erit
usq aduesperam. In eo qͥ comburit eos¬
figuratos arbitror. qui xp̃i carnem
sepelierunt. resurrectoni. eam ueluti

Expanded text:
ficatam puto, conuerteretur in gloriam, quam ficatam puto, conuerteretur in gloriam, quam combustionis flamma significat. Et accipiet sacerdos lignum cedrinum et hyssopum et coccinum et inmittet in medium conbustionis iuuencae. lignum cedrinum spes est, quae debet in supernis firmiter habitare; hyssopus fides, quae cum sit herba humilis, radicibus haeret in petra; coccinum caritas, quod feruorem spiritus igneo colore testatur. haec tria debemus mittere in resurrectionem Christi tamquam in medium combustionis illius, ut cum illo sit abscondita uita nostra, sisacerdos et lauabit corpus suum aqua et postea introibit in castra; et inmundus erit sacerdos usque in uesperam. lauatio uestimentorum et corporis quid est nisi mundatio exteriorum et interiorum? hoc sacerdos. deinde sequitur: et qui comburet eam lauabit uestimenta sua et lauabit corpus suum aqua et inmundus erit usque ad uesperam. in eo qfiguratos arbitror, qui Christi carnem sepelierunt, resurrectioni eam veluti
Abbreviated transcription (Latin):
ratum ẽ qͣm fuerat diuino destimonio
prenuntiatum. Et ideo septies. qͥa ipse
numerꝰ admundationẽ ꝑtinet sp̃alem.
Eteremabunt eã inconspectu eiꝰ. ꝑuto qͥa
concrematio adsignũ ꝑtinet resurrecꝰti¬
ons. Natura ẽ quippe ignis ut insuꝑ¬
na moueatur. ⁊ ineũ conũtitur qͦd cre¬
matur. Nã et ipsum cremare de greco
in latinũ ductũ uerbum ẽ asuspensione.
Q uod uͦ additum ẽ in conspectu eiꝰ id÷
inconspectu sacerdotis. hoc mͥ insimu¬
atum uidetur. qͥa illis apparuit re¬
surrectio xpi qͥ futuri erant regale sa¬
cerdotium. Iã qͦd sequit᷑ et pellis eius
et carnes. & sangius eiꝰ cũ stercore eius
comburet᷑. Idipsum expositum ẽ qͦmͦ
concremabitur. & significatũ ẽ qͦd ñ so¬
lum substantia mortalis corꝑis xp̃i.
quȩ commemoratione pellis & car¬
nium & sanguinis intimata ẽ. Ule¬
rum etiam contumelia & abiectio
plebis. Quam nomine stercoris signi¬

Expanded text:
ratum est, quam fuerat divino testimonio ratum est, quam fuerat divino testimonio praenuntiatum. Et ideo septies, quia ipse numerus ad emendationem pertinet spiritualem. Et cremabunt eam in conspectu ejus. Puto, quia crematio ad signum pertinet resurrectionis. Natura quippe est ignis, ut in superna moveatur; et in eum convertitur quod crematur. Nam ipsum cremare, de Graeco in latinum ductum uerbum est a suspensione. quod uero additum est: in conspectu eius, id est in conspectu sacerdotis, hoc mihi insinuatum uidetur, quia illis adparuit resurrectio Christi, qui futuri erant regale sacerdotium. iam quod sequitur: et pellis eius et carnes et sanguis eius cum stercore eius conburetur, id ipsum expositum est quomodo concremabitur et significatum est, quod non solum substantia mortalis corporis Christi, quae commemoratione pellis et carnium et sanguinis intimata est, uerum etiam contumelia et abiectio plebis, quam nomine stercoris signi
Abbreviated transcription (Latin):
uincula disrupit ut ez dicatur Distu¬
prsti uincła mea tͥ sacrificabo hostiã
laudis. Duꝑ illius quippe carnem
ñẽ positum uigum. qui potestatem
habuit ponendi animã suã. et ite¬
rum sumendi eam. Et dabis eam
inquit adeleatar sacerdotẽ: cur ñ ad
aaron. nͥ forte ita prefiguratũ ẽ. non
adtempus quod tunc erat. s ad poste¬
ros huius sacerdotii. passionẽ dñi ꝑ
uenturam: Q eiciant eam extͣ castra.
sic & eiectus ẽ dñs passurus extra
ciuitatem. Quod autem ait in locũ
mundũ. ita significatum ẽ quia ñ
habuit causã malam. Et occident
eam inconspectu euis sic̃ occisa est
caro xp̃i. inconspectu eoꝵ qui iam
futur erant in nouo testamento
dñi sacerdotes: & accipiet elearar sangͥ¬
nem eius. etasꝑget contra faciẽ tab̃¬
naculi testimonii asanguine eius
septies. hec testificatio ẽ. xp̃m scđm
nem peceatoꝵ. Ideo contra faciem tab̃¬
naculi testimonii. quia non alit decla¬

Expanded text:
uincnla disrupit, ut ei dicatur: disruuincnla disrupit, ut ei dicatur: disrupisti uincula mea, tibi sacrificabo hostiam laudis. super illius quippe carnem non est positum iugum, qui potestatem habuit ponendi animam suam et iterum sumendi eam. Et dabis eam, inquit, ad Eleazar sacerdotem. cur non ad Aaron, nisi forte ita praefiguratum est non ad tempus quod tunc erat, sed ad posteros huius sacerdotii passionem domini peruenturam? et eicient eam extra castra: sic et eiectus est dominus passurus extra ciuitatem. quod amundum, ita significatum est, quia non habuit causam malam. Et occident eam in conspectu ejus, sicut occisa est caro Christi in conspectu eorum, qui jam futuri erant in novo testamento Domini sacerdotes. Et accipiet Eleazar ejus sanguinem, et asperget contra faciem tabernaculi testimonii a sanguine ejus septies. Hic testificatio est, Christum nem peccatorum. Ideo contra faciem tabernaculi testimonii, quia non aliter decla
Abbreviated transcription (Latin):
nissionem. Quod autem ait accipi¬
uit adte. Inipso moyse figuram leg̃
ostendit. Qm̃ scdm legẽ sͥ uisi sunt
ircidẽ xp̃m. quia soluebat scd̃m ipsoᷤ
sabbatum. et sic̃ putabant obseruatio¬
iis legitimas ꝓfanabat. Quod gͦ sine
lltio dicitur hec iuuenca mirũ non ẽ
a emim carnem etiam cȩt̾e hostiȩ
figurabant. ubisimilit sine uicio peccora ĩ¬
molari iubent᷑. Erat qͥppe illa cato insimi¬
litudine carnis peccati. s ñ caro peccati. Ue¬
rũtam̃ hicuͥ euidentiꝰ legis distinctionẽ
ds uoluit cõm̃dare parũ fuit sine uicio di¬
si repetendi causa dictũ ẽ fortasse ñ frustra
ẽ qd̾ eã rẽ ip̃a repeticio firmiꝰ cõm̃dauit ꝙͣ ꝙͣ
& illud ñ abhorret auero. ut id̾o additũ in¬
telligat᷑ q̃ nonht̃ inse uitiũ. cũ ia dictũ cẽt
illa sola que ñ habet inseuiciũ: et ñ ẽ
suꝑ positum suꝑ eam uigum. Non
enĩ subiuigata ẽ iniquitati cui sub¬
iugatos inueniens liberauit. et eoꝵ

Expanded text:
passionem. quod autem ait: accipipassionem. quod autem ait: accipiant ad te, in ipso Moyse figuram legis ostendit, quoniam secundum legem sibi uisi sunt occidere Christum, quia soluebat secundum ipsos sabbatum et, sicut putabant, obseruationes legitimas profanabat. quod ergo sine uitio dicitur haec iuuenca, mirum non est; hanc enim carnem etiam ceterae hostiae figurabant, ubi similiter sine uitio pecora immolari iubentur. erat quippe illa caro in similitudine carnis peccati, sed non caro peccati. uerum tamen hic ubi euidentius legis distinctionem deus uoluit commendare, parum fuit dicere: sine uidictum est, fortasse non frustra est, quod eam rem ipsa repetitio firmius commendauit. quamquam et illud non abhorret a uero, ut ideo additum intellegatur "quae non habet in se uitium", cum iam dictum esset: illa sola quae non habet in se uitium? et non est superpositum super eam iugum. non enim subiugata est iniquitati, cui subiugatos inueniens liberauit et eorum
Abbreviated transcription (Latin):
doquidem inungentto filio suo quẽ
tanta illa ꝑpeti uoluit longe aliud ase
peti expectariq oportere apertissima
distinctione declarauit. Nanc igitur
tionẽ duorum testamentoꝵ hoc qͦd de
iuuencȩ rufȩ mactatione narrat᷑ satis
amgrue prefigurat. Locutus ẽ dñs ad
moysen et aaron dicens. Ista distinctio
ligis quecumq constituit dñs Ac dem¬
de mandare incipit hec adiungens. et di¬
ans. loquere filiis isrl̃. Potest etiã ita
distingui. Et locutus ẽ dñs ad moysen
uaaron dicens. Ista distinctio legis
quecumq constituit dñs dicens. hon
quecumq constituit dñs creans sicut
clum et terrã et omnia quȩ ineiss̃.
Squecumq constituit dñs dicens. Ĩ
aduobus uidelicet testam̃tis. ut inde
sequatur. loquere filiis isrł & accipi¬
ant ate uuuencã rufam sine uicio.
uuenca rufa carnem xpĩ significat.
rrus femineus ẽ ꝓpter infirmitatem
arnalem. &ufa ẽ ꝓpter ipsã cruentã

Expanded text:
doquidem in unigenito Filio suo, quem doquidem in unigenito Filio suo, quem tanta illa perpeti voluit, longe aliud a se peti exspectarique oportere apertissima distinctione declaravit. Hanc igitur tionem duorum Testamentorum, hoc quod de juvencae rufae mactatione narratur, satis congrue praefigurat. Locutus est Dominus ad Moysen et Aaron, dicens, Ista distinctio Legis quaecumque constituit Dominus: ac dende mandare incipit, hoc adjungens et dicens: « Loquere filiis Israel. » Potest etiam ita distingui, et locutus est Dominus ad Moysen Aaron dicens: ista distinctio legis, quaecumque constituit dominus dicens, non quaecumque constituit dominus creans, sicut caelum et terram et omnia quae in eis sunt, sed quaecumque constituit dominus dicens in duobus uidelicet testamentis, ut deinde sequatur: loquere filiis Israhel, et accipiant ad te iuuencam rufam sine uitio. iuuenca rufa carnem Christi significat: sexus femineus est propter infirmitatem carnalem; rufa est propter ipsam cruentam
Abbreviated transcription (Latin):
uniu̾salis lex. quȩ continet omnia q̃
legitimȩ p̃cipuntur: hic uͦ cũ dixisset.
ec ẽ distinctio legis. secutus adiunx̃
quecũq constituit dñs. p̃cipiendo utiq
non cieando. Nam etiam non nulli in¬
terpretes quecumq p̾cepit dñs tran¬
stulerunt. Si gͦ hec ẽ distinctio legis
quecumq precepit dñs. ꝓculdubio
magna ẽ ista distinctio & recte intel¬
ligitur duo testamenta distinguere
adẽ quippe sunt inuetere & nouo
ibi obumbrata. hic reuelata. ibi prefi¬
gurata. hic manifestata. Nam non
solum sacramenta diu̾sa sunt ue¬
rum etiam promissa: ibi uident᷑ tẽ¬
poralia ꝓponi. quib spiritale p̃miũ
occulte significetur. hic autẽ manife¬
stissime spiritalia ꝓmittunt᷑ ȩterna.
Temporalium autẽ bonorum atq car¬
naliũ et spiritalium atq eternoꝵ q̃
is constitit. Nonistã terrenã transitori¬
imq felicitatem ad nõ dõ ꝓmagno
munere sperandã et optandam. quan¬

Expanded text:
universalis Lex, quae continet omnia quae universalis Lex, quae continet omnia quae legitime praecipiuntur: hic vero cum dixisset, Haec est distinctio Legis; secutus adjunxit quaecumque constituit Dominus, praecipiendo utique, non creando. Nam etiam nonnulli interpretes, quaecumque praecepit Dominus, transtulerunt. Si ergo haec est distinctio Legis, quaecumque praecepit Dominus; procul dubio magna est ista distinctio: et recte intelligitur duo Testamenta distinguere. Eadem quippe sunt in Vetere et Novo: ibi obumbrata, hic revelata; ibi praefigurata, hic manifestata. Nam non solum Sacramenta diversa sunt, verum etiam promissa. Ibi videntur temporalia proponi, quibus spirituale praemium occulte significetur: hic autem manifestissime spiritualia promittuntur, et aeterna. Temporalium autem bonorum atque carnalium, et spiritualium atque aeternorum, quae jus morte satis constitit, non istam terrenam transitoriamque felicitatem a Domino Deo pro magno munere sperandam et optandam: quan
Abbreviated transcription (Latin):
redactis ab agro sicut de massa. dela¬
cu. de dolio. decupa que primitus su¬
mebantur. Deiuuenca rufa.xxxiii.
ciuius cinerẽ adaquam asꝑsionis eoꝵq
mundationẽ qͥ mortuũ tetigerint ꝓ¬
ficere lex mandauit. nec tac̾e ꝑmitti¬
mur. Euidentissimũ enim signum
inea noui testam̃ti p̃figuratur. Nec
satis digne festinantes dice detanto
sacram̃to ualemꝰ. Primo enĩ qͦd ita
cepit dehac re loqui scͥptura quẽ non
moueat & intentissimum faciat inal¬
titudinẽ sacramenti: Et locutꝰ ẽ inqur
dñs admoysen et aaron dicens. Istadi¬
stinctio legis quecumq constituit dñs
proculdubio nẽ distinctio nͥ int̃ aliqͣ
duo uel plura. Nam distinctionem
singłaritas non requirit nec distincti¬
onẽ cuius libet rei commemorauit s
addidit legis. nec cuiuscũq legis. nec¬
cuiuscũq: assidue quippe scͥptura di¬
citur de unaquaq re deqͣlegitime p̃¬
cipit᷑. Hȩc ẽ lex illiuis uel illiꝰ rerdẽ ñ

Expanded text:
redactis ab agro, sicut de massa, de laredactis ab agro, sicut de massa, de lacu, de dolio, de cupa, quae primitus sumebantur. De iuuenca rufa, cuius cinerem ad aquam aspersionis eorumque mundationem qui mortuum tetigerint proficere lex mandauit, nec tacere permittimur — euidentissimum enim signum in ea noui testamenti praefiguratur — nec satis digne festinantes dicere de tanto sacramento ualemus. primo enim quod ita coepit de hac re loqui scriptura, quem non moueat et intentissimum faciat in altitudinem sacramenti? et locutus est, inquit, dominus ad Moysen et Aaron dicens: ista distinctio legis, quaecumque constituit dominus. procul duduo, vel plura: nam distinctionem singularitas non requirit. Nec distinctionem cujuslibet rei commemoravit, sed addidit, Legis: nec cujuscumque legis: assidue quippe in Scriptura dicitur de unaquaque re, de qua legitime praecipitur, Haec est lex illius vel illius rei; non
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ appellant᷑ sacrificia ꝓpeccatis. Pro¬
inde peccata scõꝵ dictum ẽ ñquȩ scĩ cõ¬
mittunt. s ab eo qͦd sunt scã dictũ ẽ scõꝵ.
sacrificia ꝓpeccatis. Ideo appellata sunt
peccata scõꝵ & peccata sacerdotii ur̃i.
id÷ eadẽ ipsa quȩ offeruntur ꝓpeccatis.
fic̃ etiam inleuitico declarat. et ꝑtinere
omnia quecumq fuerint interra eoꝵ.
quantacumq attulerint dño tͥ erunt.
Hic primogenita. ñ fecus primitiuos pe¬
corum dic̃. Nã ipsa grece ꝓtotoca no
s latinȩ duab his reb duo nomina
reperta non sunt. Et ideo ista ꝓtogene¬
mata quidã primitias int̃pretati siĩt.
S pͥmitiȩ aparchȩ dicuntur. & aliud
sunt. Hȩc igitur tria ista discernun¬
tur quia ꝓtotoca sunt primitiui a¬
nimaliũ fȩcus etiam hominum. Pro¬
togenemata uͦ primi fructus deterra
sumpti. uel de arbore uel deuite. Pri¬
mitiȩ autem defructib quidẽ s iã

Expanded text:
quae appellantur sacrificia pro peccatis. Proquae appellantur sacrificia pro peccatis. Proinde peccata sanctorum dictum est, non quae sancti committant; sed ab eo quod sunt sancta, dictum est ellata sunt peccata sanctorum. et peccata sacerdotii uestri, id est eadem ipsa quae offeruntur pro peccatis: sicut etiam in Leuitico declarat et pertinereomnia quaecumque fuerint in terra eorum, quantacumque adtulerint domino, tibi erunt. hic primogenita, non fetus primitiuos pecorum dicit; nam ipsa graece πρωτότοκα, sed latine duabus his rebus duo nomina reperta non sunt. et ideo ista πρωτογενήματα quidam "primitias" interpretati sunt; sed primitiae dicuntur et aliud sunt. haec igitur tria ita discernuntur, quia ἀπαρχαί sunt primitiui animalium fetus, etiam hominum, πρωτογενήματα uero primi fructus de terra sumti uel de arbore uel de uite; primitiae autem de fructibus quidem, sed iam
Abbreviated transcription (Latin):
ñtempoꝵ ordo contertus. Nã et deuir¬
ga aaron qͦmͦ res gesta sit ut & florens
& germinans electionem sacerdotii eiꝰ
diuinitꝰ indicaret. in hoc libro scͥptura
narrauit. & tamen deipsa uirga in exo¬
do dicitur ut inscĩs scõꝵ cum manna
inarcha poneretur qͣndo p̃cipitur de
tab̾naculo fabricando.Quod utiq lon¬
ge ante p̃ceptum ẽ qͣm ipsũ tab̃nacu¬
lum fabricatum ꝑfectumq consistẽt
Stetit autẽ primo mense scđi anni ex
quo deegypto egressi sunt & lib̃ iste
incipit a secundo mense eiusdẽ anni
secundi pͥmo die mensis. Unde clarũẽ
ista si librorũ ordinẽ consideremꝰ ꝑre
capitulationẽ id÷ preteritoꝵ recorda¬
tionem commemorari quȩ putant
qui minus diligenter intendunt eo¬
dẽ facta ordine quo narrant᷑. xxxi
& domꝰ patris tui tecum accipietiᷤ pec¬
cata scõrum. & tu ⁊ filii tui accipietis
peccata sacerdotii ur̃i. hec sunt peccata

Expanded text:
non temporum ordo contextus. Nam et de virnon temporum ordo contextus. Nam et de virga Aaron, quomodo res gesta sit, ut et florens et germinans electionem sacerdotii ejus divinitus indicaret, in hoc libro Scriptura narravit ; et tamen de ipsa virga in Exodo dicitur, ut in sanctis sanctorum cum manna in arca poneretur, quando praecipitur de tabernaculo fabricando ; quod utique longe ante praeceptum est, quam ipsum tabernaculum fabricatum perfectumque consisteret: stetit autem primo mense secundi anni, ex quo de Aegypto egressi sunt , et liber iste incipit a secundo mense ejusdem anni secundi, primo die mensis: unde clarum est ista, si librorum ordinem consideremus, per recapitulationem, id est praeteritorum recordationem commemorari, quae putant, qui minus diligenter intendunt, eodem facta ordine quo narrantur. XXXIet domus patris tui tecum, accipietis peccata sanctorum; et tu et filii tui accipietis peccata sacerdotii vestri. Haec sunt peccata
Abbreviated transcription (Latin):
em commendare. Quod uͦ ait & ignẽ
alenũ hunc semina ibi. sparge intelli¬
gendum ẽ & qͦd addidit quia scĩfica¬
uerunt turibula peccatorũ hoꝵ in
animab suis. locutione quidẽ inusi¬
illa expressa sententia ẽ s notandũ
louo mͦ dicta scĩficata pena eorum a
quib hoc peccatũ fuerat ꝑpetratum.
al peos exemplum datum ẽ cet̾is qͣd
timerent. Curum positionẽ autẽ altari
cur exeis fieri uoluit. addidit dicens: qm̃¬
obablata st̃ ante dnm. et scĩficata facta
sunt insignũ filiis isrl. Non gͦ ineis re¬
ꝓbari uoluit qͦd atalib oblata sunt. s
hoc potius cogitari et attendi. ante quẽ
oblata sunt. id÷ qͥa ante dnm̃ ut plus
iieis ualeret nom̃ dñi ante quẽ oblata
sunt. qͣm pessimum meritũ eoꝵ aquibꝰ
oblata sunt. Hoc autẽ iã & in exodo cõ¬
memorau̾at scͥptura qͣndo altare fabri¬
catũ dic̃ Unde intelligitur genera re¬
rum gestarum distributa eẽ ꝑlibros.

Expanded text:
iem commendare. Quod vero ait, Et ignem iem commendare. Quod vero ait, Et ignem alienum hunc semina ibi, sparge intelligendum est. Et quod addidit, Quia sanctificaverunt thuribula peccatorum horum in animabus suis, locutione quidem inusitata expressa sententia est: sed notandum novo modo dicta sanctificata poena eorum, a quibus hoc peccatum fuerat perpetratum; quia per eos exemplum datum est caeteris, quo timerent. Circumpositionem autem altari cur ex eis fieri voluit, addidit dicens, Quoniam oblata sunt ante Dominum, et sanctificata facta sunt in signum filiis Israel: non ergo in eis reprobari voluit, quod a talibus oblata sunt; sed hoc potius cogitari et attendi, ante quem obin eis valeret nomen Domini, ante quem oblata sunt, quam pessimum meritum eorum a quibus oblata sunt. Hoc autem jam et in Exodo commemoraverat Scriptura, quando altare fabricatum dicit : unde intelligitur genera rerum gestarum distributa esse per libros,
Abbreviated transcription (Latin):
onb dñs locutus sit. sed admoysen
⁊adeleatarum filium aaron. Hȩc
nͥ causa interim occurrit. Qm̃ que¬
itio erat deꝓgenie sacerdotũ. id÷ de
qͥ gen̾e eẽ deberent. Unde illi exalio
gen̾e quia sͥ usurpare sacerdotium
ausi sunt. tã horrendo ⁊ mirabili sup¬
plicio perierunt: non adaaron qui
um summꝰ sacerdos erat. s adelea¬
ar uoluit loqͥ ds̃. qͥ ei succedẽ debebat.
ł secundo iã sacerdotio fungebatuꝵ.
ut eo mͦ seriẽ generis commendaret quȩ
isuccessoribus sacerdotũ eẽ deb̾et. Unde
iuã inconseqñtib dic̃ Et accep̃ eleataꝵ
silius aaron sacerdotis turribilia ȩrea
qͣnta obtulerunt qui exusti s̃. & addi¬
dit ea cutumpositionẽ altaris. memoria¬
le filiis isrł̃. ut ñ accedat quisqͣm alieni¬
gena. qui ñ ẽ desemine aaron impone
incensum ante dñm. ⁊ñerit sic̃ chore.
esic̃ conspiratio eiꝰ sic̃ locutus ẽ dñs
inmanii moysi. Hoc mͦ gͦ uoluit ꝑelea
ion. sedsuccessionis sacerdotalis ꝓgem¬

Expanded text:
ominus locutus sit, sed ad Moysen et ad Eleazar filium Aaron, haec mihi causa interim occurrit: quoniam quaestio erat de progenie sacerdotum, id est de quo genere esse deberent — unde illi ex alio genere, quia sibi usurpare sacerdotium ausi sunt, tam horrendo et mirabili supplicio perierunt — non ad Aaron, qui iam summus sacerdos erat, sed ad Eleazar uoluit loqui deus, qui ei succedere debebat et secundo iam sacerdotio fungebatur, ut eo modo seriem generis commendarit, quae in successionibus sacerdotum esse deberet. unde etiam in consequentibus dicit: et accepit Eleazar filius Aaron sacerdotis turibula aerea quanta obtulerunt qui exusti sunt et addidit ea circumpositionem altari, memoriale filiis Israhel, ut non accedat quisquam alienigena, qui non est de semine Aaron, inponere incensum ante dominum; et non erit sicut Core et sicut conspiratio eius, sicut locutus est dominus in manu Moysi. hoc modo ergo uoluiaron, sed successionis sacerdotalis progen
Abbreviated transcription (Latin):
pat̃: scilicet eum filiũ ꝓnob̾ fec̃ peccatũ.
id÷ sacrificium ꝓpeccato. Sic̃ gͦ agnus
inholocaustoma ut ipsum pecꝰ eẽt ho¬
locaustoma. sic & agna inpeccatum. ut
ipsum pecꝰ eẽt peccatum. id÷ sacrifici¬
um fieret ꝓpeccato. sic̃ de ariete qͦd seqͥr᷑.
Insalutare dic̃. tanqͣm ipsum sit saluta¬
re cũ sit sacͥficiũ salutaris. Qd̃ pꝰea repe¬
tendo manifestatNam & illud ꝓpec
cato dic̃. qͦd prius dixerat inpeccatum.
et hoc sacͥficium salutaris. qͦd pris di¬
xerat insalutare. Locutus ẽ dñs xiii.
ad moysen dicens. hoc ẽ deleuitis. hoc
alii interpretati sunt. hoc ẽ lex deleui¬
tis s qͦd scͥptum ẽ hoc ẽ deleuitis. intel¬
ligit᷑ dictum hoc constituo deleuitis.
Deinde sequitur: aquinto ⁊ uicesimo xiiii.¬
anno & supͣ. introibunt ministrare ĩ¬

Expanded text:
Pater scilicet, Deum Filium pro nobis fecit peccatum, id est sacrificium pro peccato. Sicut ergo agnus in holocaustoma, ut ipsum pecus esset holocaustoma; sic et agna in peccatum, ut ipsum pecus esset peccatum, id est sacrificium fieret pro peccato, sicut de ariete quod sequitur "in salutare" dicit, tamquam ipsum sit salutare, cum sit sacrificium salutaris. quod postea repetendo manifestat; nam et illud "pro peccato" dicit, quod prius dixerat "in peccatum", et hoc "sacrificium salutaris", quod prius dixerat "in salutare". Et locutus est dominus ad Moysen dicens: hoc est de Leuitis. hoc alii interpretati sunt: haec est lex de Leuitis; sed quod scriptum est: hoc est de Leuitis, intellegitur dictum: hoc constituo de Leuitis. Deinde sequitur: a quinto et uicesimo anno et supra introibunt ministrare
Abbreviated transcription (Latin):
uestim̃tũ lacinethinum. tanqͣm debue¬
rit dici ⁊ altare aureum adoꝑient ue¬
stimento iacincthino. Nã adoꝑient ue¬
stim̃tum iacinethinum. hoc uidetur si¬
gnificare. qͦd ipsum uestim̃tum aliun¬
tionis eẽ qͣm sub obscurus sensꝰ hoc qͥp¬
pe intelligi potest. et suꝑ altare aureũ
adoꝑient uestimentũ iacinthinũ ut ipsũ
uestimentũ iacinthinũ aliare oꝑiendũ p̃¬
cipet. qd uestimentũ iã suꝑ altare c̾cͥt ac
sic breuit̃ utrũq cõplecteret᷑ & uestim̃to
iacincthino altare oꝑiendum. iuesti¬
mentum iacinthinũ alio tegmine. sub¬
iunxit deniq unde cooꝑiri uellet
uestim̃tũ iacincthinum cũ adiecit. ⁊
adoꝑient illud oꝑimento pellicio ia¬
cinthino. Uir aut mulier qui ix¬

Expanded text:
uestimentum hyacinthinum; tamquam debuerit dici: et altare aureum adoperient uestimento hyacinthino. nam "adoperient uestimentum hyacinthinum" hoc uidetur significare, quod ipsum uestimtionis esse, quam subobscurus sensus; hoc enim intelligi potest: super altare aureum adoperient vestimentum hyacinthinum, ut ipsum uestimentum hyacinthinum alia re operiendum praeciperet, quod uestimentum iam super altare esset, ac sic breuiter utrumque complecteretur, et uestimento hyacinthino altare operiendum et uestimentum hyacinthinum alio tegmine operiendum. subiunxit denique unde cooperiri uellet uestimentum hyacinthinum, cum adiecit: et adoperient illud operimento pelliceo hyacinthino. Vir aut mulier qui
Abbreviated transcription (Latin):
lem ei qͦd inconditione creature postea¬
qͣm dicitur. et sic ẽ factum. additur
& fecit ds̃: non omiumodo simile hoc
eidem mͥ uidetur. Deniq ibi etiam sen¬
sus latet hic sola locutio est. Hoc opꝰ
sic incipit locutiones scripturarum.

Expanded text:
lem ei, quod in condicione creaturae, postealem ei, quod in condicione creaturae, posteaquam dicitur: et sic est factum, additur: et fecit deus, non omni modo simile hoc eidem mihi uidetur. denique ibi etiam sensus latet, hic sola locutio est. Hoc opus sic incipit: Locutiones scripturarum.
Abbreviated transcription (Latin):
eptem libros de septẽ ubris di¬
uinarum seripturarum idẽ
moysiquinq. et uno iesu
aue. & altero uidicum feci
iotatis locutionib singu¬
lorũ. quȩ minus usitates
linguȩ nr̃e: qͣs parum ad¬
uertendo. sensum querunt. qui legunt
diuinoꝵ eloquiorum cum sit locutioni
genus. & non numquam exsculpunt
aliquid qͦd aueritate quidẽ non ab¬
horreat. non tamen hoc sensiss e auctor
aquo id scriptum ẽ. inuenitur: sed gene¬
re locutionis hoc dixisse credibilius ap.ii¬
paret. Multa autem in litteris sacris
obscura: cognito locutionis genere di .iiii.E¬
lucescunt. ꝓpter qͦd cognoscenda sunt
eadem genera locutionum. ubi sentẽtiȩ
patent: ut etiam ubi latent cognitio ip¬
sa succurra t: easq intentioni legenti
aperiat huius operis titulus ẽ locuti¬
ones de genesi atq ita. desingłis libris.
QIuod autem in primo libro posui scrip¬
tum esse. & fecit noe omnia uerba
quecumq precepit illi dominus sic
fecit. eamq locutionem dixi eẽ simi¬

Expanded text:
eptem libros de septem libris diuinarum scripturarum, id est Moysi quinque et uno Iesu Naue et altero Iudicum, feci notatis locutionibus singulorum, quae minus usitatae sunt linguae nostrae, quas parum aduertendo sensum quaerunt, qui legunt, diuinorum eloquiorum, cum sit locutionis genus, et nonnumquam exculpunt aliquid, quod a ueritate quidem non abhorreat, non tamen id sensisse auctor, a quo id scriptum est, inuenitur, sed genere locutionis hoc dixisse credibilius apparet. multa autem in scripturis sanctis obscura cognito locutionis genere dilucescunt. propter quod cognoscenda sunt eadem genera locutionum, ubi sententiae patent, ut etiam, ubi latent, cognitio ipsa succurrat easque intentioni praesentes aperiat. huius operis titulus est: locutiones de Genesi, atque ita de singulis libris. Quod autem in primo libro posui scriptum esse: et fecit Noe omnia uerba, quae praecepit illi dominus, sic fecit, eamque locutionem dixi esse simi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓcutiones scripturarum. quȩ uiden¬
tur secundum ꝓprietates quȩ ydiomata
grecȩ uocantur. linguȩ hebraicȩ uł grece.
tdiuidant intermediũ diei ⁊ inter me¬
dium noctis. Uolatilia uolantia. suꝑ
terrã: secundum firmamentum cęli
ueritur quomͦ accipiendum sit scđm fir¬
mamentum: sic etiam faciamus homi¬
nem secundum imaginem. et scdm
sumlitudinem. qͦd muiti latini codices
habent adunaginem et similitudinem.
mplete terram. et dominamini eiuis: la¬
tina enim locutio est. dominamini ei
thomo non erat operari terram: quod
latini codices habent. qͥ operaret᷑ t̾rami
lantauit ds̃ paradisum secundũ ori¬
entem qͦd latini habent ad orientem.
uod habent multi latini codices et lignũ
sciendi bonum ⁊ malum. uel lignũ sci
uarietates. Dehac re int̾pretatũ grecus habet
& lignũ adsciendum cognoscibile boni
imali quod nescio utrũ locutionis sit.
et nonmagis certum sensũ insinuet.
uod habent latini codices exomni lig¬

Expanded text:
Locutiones scripturarum, quae uidentur secundum proprietates, quae idiomata graece uocantur, linguae hebraicae uel graecae. Et diuidant inter medium diei et inter medium noctis. Uolatilia uolantia super terram secundum firmamentum caeli. quaeritur, quomodo accipiendum sit: secundum firmamentum. sic etiam: faciamus hominem secundum imaginem et secundum similitudinem: quod multi latini codices habent "ad imaginem et similitudinem." Inplete terram et dominamini eius. latina enim locutio est: dominamini ei. Et homo non erat operari terram: quod latini codices habent: qui operaretur terram. Plantauit deus paradisum secundum orientem: quod latini habent "ad orientem". Quod habent multi latini codices: et lignum sciendi bonum et malum, uel: lignum sciuarietates de hac re interpretum, graecus habet: et lignum ad sciendum cognoscibile boni et mali: quod nescio utrum locutionis sit et non magis certum sensum aliquem insinuet. Quod habent latini codices: ex omni lig
Abbreviated transcription (Latin):
enimolet flos une. qr magna
ẽ uirtus i opimnio p̃dicatoꝵ. qui
deuorant mentes audientrum
Alit̾ flos oliue cuna suaue est
que tutilat et redolet excruore
martirum. Alr flos lilii quia
candidauita catuus de rncortup

Expanded text:
e olet flos uvae, quia magna est virtus et opinio praedicatorum quae debriant mentes audientium; aliter flos olivae, quia suave est quae rutilat et redolet ex cruore martyrum; aliter flos lilii, quia candida vita carnis est de incorrup
Abbreviated transcription (Latin):
asimergo primogenitum
oue mutare est minunde
uite primordia innocentie
simplcitace conũcere. Ut pꝰ¬
quam pocc̃or illa egit quẽ
ut inniuada dominus res¬
puit ca iam agendo pro¬
ferat q̃ dei satrisitio impo
uius. Uñ etiam uoluntate
nr̃a peccatis implicanuir.
Si qui post mauciam car¬
insadunocentiam conũ¬

Expanded text:
Asini ergo primogenitum ove mutare, est immundae vitae primordia innocentiae simplicitate convertere, ut postquam peccator illa egit quae ut immunda Dominus respuit, ea jam agendo proferat quae Dei sacrificio imponimus. Unde etiam voluntate nostra peccatis implicamur. Sed et qui post malitiam carnis ad innocentiam con
Abbreviated transcription (Latin):
ut ex ia pendeant opera
retribuatur. Illa enim ad
grãm ꝑtinet. Si autem
grã iami non ex opetib. A¬
licouin grã iamnonest gͣ¬

Expanded text:
ut ex illa pendeant opera retribui videatur . Illa enim ad gratiam pertinet: si autem gratia, jam non ex operibus; alioquin gratia jam non est g
Abbreviated transcription (Latin):
alia est enim que phenice dicitur re¬
gio tyrri sydoms quam illos transisse
nomiegitur. quamuis scriptura for¬
palia grece sic uocatur. Inmitio e¬
nim profectionis suemuenerunt

Expanded text:
quippe est quae Phoenice appellatur regio Tyri et Sidonis, qua illos transisse non legitur. quamquam scriptura forpalma graece sic appellatur. initio enim profectionis suae inuenerunt
Abbreviated transcription (Latin):
intelligatur trnc aute dñm
setuandum pͥorem magis sen¬
sum assert. hoc cnini modo.
stripturadixit ꝑ plempsim qd̾
post factumẽ ałm ẽẽ ceꝑit tab¬
natulum cestimonii.

Expanded text:
intellegeretur tunc ante deum servandum, priorem magis sensum asserit. Hoc enim modo Scriptura dixit per prolepsim, quod post factum est cum esse coepit tabernaculum testimonii.
Abbreviated transcription (Latin):
Diximus quia latꝰ
tabnaculi mendi¬
anum antiquam
dei plebem signit᷑
⁊ fernorem dilegti
de gentib ecc̃am

Expanded text:
ibi, quia latus tabernaculi meridianum antiquam Dei plebem significr fervorem divinae de gentibus Ecclesiam,
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Non auferetur. Tamdin. en ĩ
et semine moereges aput iude¬
cecetur. primutemmingen¬
te iudeorum rex aliengena fu
d uichu tob dieb itrib noctib iacens sompnum mortis immple¬
uit. Bene ergo xp̃c ut leo requient qui ñ tolum moitis acerbi
uñ additur. oruis sisatabit eum: mullus subandis nsi ip̃e qui¬

Expanded text:
enim ex semine Judae reges apud Judaeceretur. Primus enim in gente Judaeorum rex alienigena fuipulcri tribus noctibus jacens, somnium mortis implevit. Bene ergo Christus ut leo requievit, qui non solum mortis acerbitUnde additur. « Quis suscitabit eum? » etc. Nullus, subaudi, nisi ipse qu
Abbreviated transcription (Latin):
manu fort ecluxit uos dominus
de loco stout non comedatis ferẽ¬
leatm panem. hodie egredimimi
mense nouaꝵ frugum. Uumqte¬
induxerit dominus in terachana¬
neroet ethei. ⁊ amorrei. et euei. et ie¬
busei qͣm urrainit patrib tuis ut da

Expanded text:
manu forti eduxit vos Dominus de loco isto ut non comedatis fermentatum panem hodie egredimini mense novarum frugum cumqoduxerit Dominus in terram Chananei et Hetthei et Amorrei et Evei et Ieuravit patribus tuis ut da
Abbreviated transcription (Latin):
. Quid est cid̾ ait cumde
pascha p̾ciperet erit tibi in sig¬
p̃ferre debeas operib tuis. perti¬
net enim pascha pp̃octisionem
ouis ad fidem xp̃i isanguinem
quo redempti sumus. Hec auf¬

Expanded text:
 Quid est quod ait, cum de Pascha praeciperet, Erit tibi in sigt, quod praeferre debeas operibus tuis? Pertinet enim Pascha propter occisionem ovis ad fidem Christi, et sanguinem quo redempti sumus. Haec au
Abbreviated transcription (Latin):
temmuudi. primus
setino detalogi delib̾tate
re non potiꝰ ⁊ sitibun
iungatur ut facias pas
manu iariia cum a¬
matitudine comedas
S nec inprima mansi¬
one nec in secunda nͨ
int̾cia nec cum transie¬
ris mare xubrum etiam¬
si ad mare  uieñs ⁊ fue¬
nt tibi amaritudo in
duicedinemũsa. necĩ

Expanded text:
tem mundi, primus sermo decalogi de libertate re non poteris. Et si tibi injungatur ut facias pascmanu, et azyma cum amaritudine comedas. Sed nec in prima mansione, nec in secunda, nec in tertia, nec cum transieris mare Rubrum, etiamsi ad mare veneris, et fuerit tibi amaritudo in dulcedinem versa, nec in
Abbreviated transcription (Latin):
colere ald̃
adorate p᷑ quis inuitus ado¬
tare ut adulando regib yoo¬
latus uł tormentis ingus cũ
uetoest toto niis affectu et
studio mancipari. utrum
ergo resecat ut nec affectu
ceat ipetfectos faciat. fragilita

Expanded text:
colere, aliud adorare. Potest quis invitus adorare, vel adulando regibus idololatris, vel tormentis victus, cum vero est toto his affectu et studio mancipari. Utrumque ergo resecat, ut nec affectu ceat et perfectos faciat, fragilita
Abbreviated transcription (Latin):
tum ⁊ ꝑu̾bum deitrans¬
latus non iuenitur-
qr ad ficturum seculũ
festinat. de eodicit d̃s.
Egosum dominus d̾s
de egỹpto profectisunt
hadeos qui ultra egyp¬
tiis non setuiunt de egy¬

Expanded text:
t per verbum Dei translatus non invenitur quia ad futurum saeculum festinet, de eo dicit Deus: Ego sum Dominus Deus de Aegypto profecti sunt, sed ad eos qui ultra Aegyptiis non serviunt, de Aegy
Abbreviated transcription (Latin):
tus ẽ incelo gladius meuis. hiis enim formis ⁊ sumlitudinib in¬
uorant demoma adrepellenda ue uitanda mala.Sciend̾ tñ qina
Dix. Non facies tibi ip̃i ydo
ydola. aliud dii. de diis eium
chẽ ydolum in mundo de siłi¬
tudinib aucem ñ addidit qr
nicħ sunt hic aut̃ dicitur.
Non facies tibi ydolum neq
similitudinem oĩum. aliud
est ergo facere ydolũ aliud si
dolum s sumlitudinem fac̃.
quam ñ uidit oculus s am¬
mus sibi fingit. ut si crinis
humanis membris caput ca
cies aut humano peccori pꝰ¬
cremas ꝑtes eqiui aut piscis
Quihec facit ñ sumlitudĩem
s ydolum facit. facit eium ꝙͣ̃
ñ ẽ nec ht̃ aliquid sumle sui.
Ideo dicit apłc. qr ydolum in¬
cħ ẽ in inundo. Nonemma¬
liqua ex reb ꝯstantib assum

Expanded text:
tus est gladius meus in coelo . His enim formis et similitudinibus invocabant daemonia ad repellenda vel vitanda mala. Sciendum ta. Non facies tibi ipsi idolidola, aliud dii. De diis enim est idolum in mundo; de similitudinibus autem non addidit, quia nil sunt. Hic autem dicitur: Non facies tibi idolum, neque similitudinem omnem. Aliud est ergo facere idolum, aliud sidolum sed similitudinem fecit. quam non vidit oculus, sed animus sibi finxit; ut si quis humanis membris caput cancies, aut humano pectori postremas partes equi aut piscis; qui hoc facit, non similitudinem, sed idolum facit: facit enim quod non est, nec habet aliquid simile sui. Ideo dicit Apostolus quia idolum nihil est in mundo . Non enim aliqua ex rebus constantibus assum
Abbreviated transcription (Latin):
formuatur. s non sicut de hiis
que in tr̃a sunt ue in mari
stimilitudinib ꝓmptum ẽ
ꝓuũciare Icã etiam de celestib
insiquis dicat de sole. ⁊ luna
⁊stellis hoc posse sentiri quoꝵ
cos erant in occultis phibete
cupiebat sicut echates aliasq demonun formas que aꝑse sp̃i¬
tualia nequitie in celestib uocat. de quib forte dicitur. mebria
icominũ hoc ẽ bellum de muinci¬
are oĩb aliis quib in bapõ re¬
ligamus dominũ deumur̃m
tota amima. tota iurcte ei
adhetentes si sumus effectips
domimi s in confimo poĩtullos
patimur offensos quos fugmiꝰ
et ad quemfriginus ꝓpitrũ
illis ergo quasi fugates cedrm̃.
Multisunt amie amatores
captidecore enis cum quib
merectitata ẽ oicens. post a¬
matores meos ibo quidant
rem. Nisiergo totadie ꝑma¬
neas cum uirotuo ꝓsceletib
que comisisti suspectus es.
omnes motus tuos aspectus
⁊ incessus notat. Nicħ ultra
inte lascinumudere. nichil
dissolutumul ꝑdigum pocest

Expanded text:
e his quae in terra sunt vel in mari similitudinibus promptum est pronuntiare: ita etiam de coelestibus; nisi quis dicat de sole, et luna, et stellis hoc posse sentiri, quorlos erant in occultis prohibere cupiebat, sicut Hecatem aliaque daemonum formas, quae Apostolus spiritualia nequitiae in coelDominum, hoc est bellum denuntiare omnibus aliis, quibus in baptismo religamus Dominum Deum nostrum, tota anima, tota virtute ei adhaerentes, non sumus effecti pars Domini, sed in confinio positi illos patimur offensos quos fugimus, et ad quem fugimus, propitium illis ergo quasi fugaces caedimur, Multi sunt animae amatores, capti decore ejus, cum quibus meretricata est, dicens. Post amatores meos ibo qui dantrem. Nisi ergo tota fide permaneas cum viro tuo, pro sceleribus quae commisisti suspectus es; omnes motus tuos, aspectus et incessus notat; nil ultra in te lascivum videre, nihil dissolutum vel prodigum potest.
Abbreviated transcription (Latin):
fit ignoro. S si furci nõie
bene intelligitur omrns il¬
licita usurpano rei aliene.
Non emmirapinam ꝑmisit
qui furtum prohibuit. set
cubitus atq illoꝵ memb¬
rorum illicitus usus pro¬
hibitus debet intłłĩ.¬
Id̾. Et qd̾ dictumẽ. Non
occides. Non putandum e̾.
deus iubet. Ille enim facit
cid̾ dictumest. falsum cesti¬
moniũ ñ dices adu̾̃sus ꝓxi¬
mũ tuum. q̃ra solet utr̃
phibitum sit omne men¬
Datumne force srsit hoc p̾¬
ceptum adu̾sus eos qui
qũ id mn̾dacium ꝑdest alit̾

Expanded text:
noro, sed si furti nomine bene intelligitur omnis illicita usurpatio rei alienae, non enim rapinam permisit qui furtum prohibuit, sed cubitus atque illorum membrorum non legitimus usus prohibitus debet intelligi, et quod dictum est Non occides, non putandum est Deus jubet: ille enim facit quod dictum est, Falsum testimonium non dices adversus proximum tuum, quaeri solet utrum prohibitum sit omne mendacium? ne forte non sit hoc praeceptum adversus eos qui quando id mendacium
Abbreviated transcription (Latin):
uidicaris. S cumue¬
nens ad montem sỹ¬
p̃cepta lib̾tatis ⁊ audire
tamen non est sermo
datum ẽ. non erunt
tibi dii alii p̃cerme.
non bonidei sermo sit
dicunt nec possunt os¬
tendere quomodo imiꝰ¬
tus sit si alium alio pͦ¬
cante punit. Si uitĩor
hononr̃ aut dicitur
hr̃e deumpatrem si se¬
cundum deumuiuit
aut diabolum siuolũ¬

Expanded text:
caris, sed cum veneris ad montem Sipraecepta libertatis, et audire:tamen non est sermo datum ergo est: Non erunt tibi dii alii praeter non boni Dei sermo sit,dicunt, nec possunt ostendere quomodo injustus sit, si alium alio pcante punit. Sed interior homo noster aut dicitur habere Deum Patrem, si secundum Deum vivit; aut diabolum, si volu
Abbreviated transcription (Latin):
mui quidam putant
oꝵ si ita compucetuu.
mandatoꝵ. Est ergo
primum mandatum
Nonerunt talii p̃ter
amus ergo a primoin¬
andato. Nonerunt tibi
dii alii preterme.sidi¬
xisset non sint absolu¬
tior sermo inderetur.
s qr dixit nonerunt
Non negaut quia sĩt
in celo sine init̾ra ⁊c̃.
In aliis quoz locis in¬
nemes deos nominari
sicut ibi. Rex magnus
st̾ omnes deos. ⁊ deus
ordo quidam ⁊ multi
iudetur sensum legis
apire apłc ac si dicat.
qui aliis gentib dũen
q. a deo datos ⁊ domĩos¬
q. a donnno potestatẽ
sortitos. Uñ eis dicitur.¬

Expanded text:
m simul putant quod si ita computetur, mandatorum. Est ergo primum mandatum: Non erunt tibi dii amus ergo a primo mandato: Non erunt tibi dii alii praeter me. Si dixisset, Non sunt, absolutior sermo videretur; sed quia dicit, Non erunt, non negavit quia sint, in coelo, sive in terra. In aliisque locis invenies deos nominari sicut ibi: Rex magnus super omnes deos, et Deus ordo quidam dominoruuo videtur sensum legis aperire Apostolus; ac si dicat: qui aliis gentibus dominquasi a Deo datos, et dominos a Domino potestatem sortitos. Unde eis dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
coustat. qd̃ exetrabilius fecit
cos p̃naricatio non natura.
ebiergo o isrł c parsd̃i
et furculus eius ez. None¬
runt inquit tibidii aliip̃¬
t̃ ins. quia uere deus unus
ẽ deus ⁊ uete dominus unus
ẽ dominus. Cecĩ ño ab ip̃o
creatis contulit nomen h¬
non natura s gr̃a. Nonħ
tantum dicantur adisrł̃.¬
ad te qui lsrł effectus es.
mente demmundendo ⁊ cir¬
cumcisus corde non carne
si tñita agas ut dignus
sis ẽẽ. pargder in funucło
hereditatis eius metiti. alio¬
quin exemplo tibi sint qui
adhoc uocati fuerant ut es¬
sent pars dei i exigentib pec

Expanded text:
constat quod exsecrabiles fecit eos praevaricatio, non natura. Tibi ergo, o Israel, qui pars Dei et funiculus ejus es, non erunt, inquit, tibi dii alii praeter me: quia vere Deus, unus est Deus, et vere Dominus, unus est Dominus; caeteris vero ab ipso creatis contulit hoc nomen non natura, sed gratia. Non haec tantum dicuntur ad Israd te qui Israel effectus es mente Deum videndo, et circumcisus corde, non carne; si tamen ita agas ut dignus sis esse pars Dei, et in funiculo haereditatis ejus metiri: alioquin exemplo tibi sint qui ad hoc vocati fuerant ut essent pars Dei, et exigentibus pec