comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tione nr̃a dnm̃ ñ cognouit. Corpus
eius sacerdotũ principes extiterunt:
qui redemptorẽ mundi a mundo re-¬
pellere usq ad crucẽ ꝑsequendo cona¬
ne dñs membroꝵ sathanȩ manib tra-¬
didit: qͥd aliud quã eiꝰdẽ sathanȩ ma¬
nũ in se seuire ꝑmisit: ut unde ipse
exterius occumber&. inde nos exteriꝰ
interiꝰq liberar&: Si igit᷑ sathanae
manus eiꝰ potestas accipit᷑: eiꝰ manꝰ
uixta carnẽ ptulit cuiꝰ potestatem
corporis usq ad sputa. colaphos. flagel¬
la. crucẽ. lanceãq tolerauit: unde &
pilato eius uidelic& corpori ad passio¬
nem ueniens dicit. Non haberes in
me potestatẽ nisi tͥ datũ eẽt desuꝑ: s
tam̃ hanc potestatẽ quã contra se ei
extrinsecus dederat: suis seruire lu¬
cris intrinsecus compellebat.
Pilatus enĩ uel sathan qui eidẽ pilati
caput extiterat. sub potestate illiꝰ. suꝑ
quẽ potestatẽ acceꝑat tenebat᷑: quia
& suꝑius ipse disposuerat. hoc qͦd in-¬

Expanded text:
Dominum non cognovit. Corpus ejus sacerdotum principes exstiterunt, qui Redemptorem mundi a mundo repellere usque ad crucem persequendo conane Dominus membrorum Satanae manibus tradidit, quid aliud quam ejusdem Satanae manum in se saevire permisit; ut unde ipse exterius occumberet, inde nos exterius interiusque liberaret? Si igitur Satanae manus, ejus potestas accipitur, ejus manum juxta carnem pertulit, cujus potestatem corporis usque ad sputa, colaphos, flagella, crucem lanceamque toleravit. Unde et Pilato, ejus videlicet corpori, ad passionem veniens dicit: Non haberes in me potestatem, nisi tibi data esset desuper . Sed tamen hanc potestatem, quam contra se ei extrinsecus dederat, suis servire lucris intrinsecus 86 compellebat. Pilatus enim vel Satan, qui ejusdem Pilati caput exstiterat, sub potestate illius, super quem potestatem acceperat, tenebatur; quia et superior ipse disposuerat hoc quod in
Abbreviated transcription (Latin):
pitis incipimꝰ. ut subsequent̃ tam̃
ad corporis flagella ueniamꝰ. S hoc
quod quadam die sathan corã dño
astitisse dr̃. qͦd unde ueniat ꝑcunc¬
tat᷑. quod beatꝰ iob magnis conditoris
p̃coniis p̃fert᷑. quia iam sepe discussi¬
mus: replicare deuitamꝰ. Si enĩ diu
mens reb discussis inuoluit᷑: ꝑueni¬
re ad indiscussa p̃pedit᷑. Ibi gͦ alle¬
goriȩ nc̃ iniciũ ponimꝰ: ubi pꝰ uerba
sepe repetita adiunctũ aliqͥd noui

Expanded text:
pitis incipimus, ut subsequenter tamen pitis incipimus, ut subsequenter tamen ad corporis flagella veniamus. Sed hoc, quod quadam die Satan coram Domino astitisse dicitur, quod unde veniat 84 percontatur, quod beatus Job magnis conditoris praeconiis praefertur, quia jam saepe discussimus, replicare devitamus. Si enim diu mens rebus discussis involvitur, pervenire ad indiscussa praepeditur. Ibi ergo allegoriae nunc initium ponimus, ubi post verba saepe repetita, adjunctum novi
Abbreviated transcription (Latin):
huiꝰ oꝑis. dũ de unitate capitis & cor¬
poris tractaremꝰ. sollicita intentione
p̃misimꝰ. qͣnta in eis sit cõpago carita¬
tis: quia nimirũ & dñs multa adhuc
ꝑ corpꝰ qͦd nos sumꝰ patit᷑: & iã corpus
enis id .ẽ. ȩccła. de suo capite uidelic&
dño in cęlo głatur: ita nc̃ passiones
exprimi eiusdẽ capitis debent: ut
ostendat᷑ quã multa etiam in suo¬
corpore sustin&. Si enim caput nr̃m
afflictis m̃bris ꝑsecutori suo etiam
de cęlo clamar&. Saule saule: qͥd me
ꝑsequeris: Si cruciatꝰ nr̃i eiꝰ penȩ
ñ eeñt: conuersus afflictꝰq paulus
minue dicer&. suppleo ea quȩ deft̃
passionũ xp̃i. in carne mea: & tam̃
resurrectione iã sui capitis exaltatꝰ¬
dicit. qui nos conresuscitauit. & con¬
sedere fecit in celestib. Nemps hc̃
int̾ra ꝑsecutionũ torm̃ta constrinxe
debat. Quia gͦ in omĩb unitũ caput
& corpus nouimꝰ: sic a ꝑcussione ca¬

Expanded text:
hujus operis dum de unitate capitis et corhujus operis dum de unitate capitis et corporis tractaremus, sollicita intentione praemisimus quanta in eis sit compago charitatis, quia nimirum et Dominus multa adhuc per corpus, quod nos sumus, patitur, et jam corpus ejus, id est Ecclesia, de suo capite, videlicet Domino, in coelo gloriatur; ita nunc passiones exprimi ejusdem capitis debent, ut ostendatur quam multa etiam in corpore suo sustinet. Si enim caput nostrum afflictis membris persecutori suo etiam de coelo clamaret: Saule, Saule, quid me persequeris ? Si cruciatus nostri ejus poenae non essent, conversus afflictusque Paulus minime diceret: Suppleo ea quae desunt passionum Christi in carne mea . Et tamen per resurrectionem jam sui capitis exaltatdicit: Qui nos conresuscitavit, et consedere fecit in coelestibus . Nempe hunc in terra persecutionum tormenta constrinxerdebat. Quia ergo in omnibus unitum caput et corpus novimus, sic a percussione ca
Abbreviated transcription (Latin):
laborando ꝑuenert̃: qͥa consolationiᷤ
quidem bonũ qͦd agebant nouerant:
s cũ qͣnta agendũ eẽt discretionis
libra nesciebant. Unde necesse . ẽ.
ut ñ solũ intueamur quid agimꝰ.:
s etiã cũ qͣnta discretione ꝑagamꝰ:
primũ quidẽ ne mala quoquomͦ.
postmodũ uͦ ne bona incaute faci¬
amꝰ. Ad quȩ nimirũ bona sollicite
ꝑagenda ꝓpħa nos ammon& dicenᷤ
Maledictꝰ homo qui facit opꝰ dñi ne¬
gligent̃. Ad hoc uͦ ista ꝓficiunt: ut
ante terribilis iudicis subtile atq
in cõp̃hensibile exam̃. non solũ mala
quȩ comisimꝰ s ipsa etiã si ꝗͣ in nob̃
sunt bene gesta timeamꝰ: quia sepe
in eius iudicio culpa eẽ dep̃hendit᷑ qͦd
uirtus ante iudiciũ putat᷑: & unde ex¬
spectat᷑ pia merces oꝑis. inde suppli¬
ciũ iustȩ sequit᷑ ultionis.
ec iuxta hystoriã breuit̃ tractata
ꝑcurrimꝰ: nc̃ ad allegoriarũ myste¬
ria uerba uertamꝰ. S qͥa in exordio

Expanded text:
laborando pervenerunt, quia consolationis laborando pervenerunt, quia consolationis quidem bonum quod agebant, noverant; sed cum quanta agendum esset discretionis libra, nesciebant. Unde necesse est ut non solum intueamur quid agimus, sed etiam cum quanta discretione peragamus. Primum quidem, ne mala quoquo modo, postmodum vero ne bona incaute faciamus. Ad quae nimirum bona sollicite peragenda propheta nos admonet, dicens: Maledictus homo, qui facit opus Domini negligenter . Ad hoc vero ista proficiant, ut ante terribilis judicis subtile atque incomprehensibile examen non solum mala quae commisimus, sed ipsa etiam, si qua in nobis sunt bene gesta, timeamus, quia saepe in ejus judicio culpa esse deprehenditur, quod virtus ante judicium putatur; et unde exspectatur pia merces operis, inde supplicium justae sequitur ultionis.ec juxta historiam breviter tractata percurrimus, nunc ad allegoriarum mysterium verba vertamus. Sed quia in exordio
Abbreviated transcription (Latin):
cati finẽ uertit᷑. etiã qͦd ꝓ solo studio
mercedis inchoat᷑. Ecce p̃cipiti locu¬
tione ꝑdiderunt bonũ qͦd tanto la-¬
bore mercati sunt: & nisi diuina gr̃a
offerre eos sacrificiũ ꝓ suo reatu p̃ce¬
pisset. inde a dño iuste puniri pote¬
rant. unde se placere dño mirabilit̃
estimabant: inde iudici displicent:
unde sibi qͣsi ꝓ defensione iudicis ꝑ
effrenationẽ placent. Idcirco uͦ hȩc
dicimus: ut ad memoriã legentiũ
reuocemꝰ. quatinus sollicite qͥsq con¬
sider& ea quȩ malo uoto ꝑpetrant᷑.
qͣnta dñs animaduersione puniat.
si inchoata bono studio. s negligen¬
tia indiscretionis admixta. tanta in¬
uectione castigat. Quis ñ mercedis
causam ꝑegisse se creder&: si aut in
defensione dei quicquã contra ꝓri¬
mum dicers: aut certe septẽ dieb ac nodtib
ꝓ ꝓximi dolore tacuiss& Et tam̃
amici beati iob hȩc agentes. ad culpã

Expanded text:
cati finem vertitur, etiam quod pro solo studio cati finem vertitur, etiam quod pro solo studio mercedis inchoatur. Ecce praecipiti locutione perdiderunt bonum, quod tanto labore mercati sunt. Et nisi divini gratia offerre eos sacrificium pro suo reatu praecepisset, inde a Domino juste puniri poterant, unde se placere Domino mirabiliter aestimabant. Inde judici displicent, unde sibi quasi pro defensione judicis per effrenationem placent. Idcirco vero haec dicimus, ut ad memoriam legentium revocemus, quatenus sollicite quisque consideret ea quae malo voto perpetrantur, quanta Dominus animadversione puniat, si inchoata bono studio, sed negligentiae indiscretionis admista, tanta invectione castigat. Quis non mercedis causam peregisse se crederet, si aut in defensione Dei quidquam contra proximum diceret, aut certe septem diebus ac noctibus pro proximi dolore tacuisset? Et tamen amici beati Job haec agentes, ad culpam
Abbreviated transcription (Latin):
lit̃ discernat᷑. Oblata enĩ recte diui¬
dere. ẽ: quȩlib& bona nr̃a studia solli¬
cite discernendo pensare: qͦd nimirũ
qui agere dissimulat. etiã recte offe¬
rens peccat. Sepe gͦ & qͦd bono studio
gerimus dũ discernere caute negli
gimus. quo iudicet᷑ fine nescimꝰ: &
nñquã hoc fit reatꝰ criminis. qͦd pu¬
tat᷑ causa uirtutis. Quisquis autem
amicoꝵ beati iob facta considerat.
quã pia ad eũ intentione uenerint
ñ ignorat. Pensemꝰ enĩ cuiꝰ caritatis
fuerit ad afflictũ concordit̃ conue¬
nisse: qͣnta uirtꝰ longanimitatis ex¬
titerit. septẽ dieb & noctib cũ affli¬
cto tacuisse: que humilitas in terra
tot dieb ac noctib sedisse: quȩ com¬
passio puluere capita consꝑsisse: sed
tam̃ inchoantes loqui unde se esti-¬
mauert̃ p̃miũ mercedis adquirere.
inde eos contigit reatũ rep̃hensio-¬
nis inuenire: qͥa incautis sepe adpec¬

Expanded text:
liter discernatur. Oblata enim recte diviliter discernatur. Oblata enim recte dividere est, quaelibet bona nostra studia sollicite discernendo pensare, quod nimirum qui agere dissimulat, etiam recte offerens peccat. Saepe namque et quod bono studio gerimus, dum discgimus, quo judicetur fine nescimus; et nonnunquam hoc fit reatus criminis, quod putatur causa virtutis. Quisquis autem amicorum beati Job facta considerat, quam pia ad eum intentione venerint non ignorat. Pensemus enim cujus charitatis fuerit, ad afflictum concorditer convenisse; quanta virtus longanimitatis exstiterit, septem diebus et noctibus cum afflicto tacuisse; quae humilitas, in terra tot diebus ac noctibus sedisse; 83 quae compassio, pulvere capita conspersisse. Sed tamen inchoantes loqui, unde se aestimaverunt praemium mercedis acquirere, inde eos contigit reatum reprehensionis invenire, quia incautis saepe ad pec
Abbreviated transcription (Latin):
incertũ. ẽ. S tam̃ hoc qͦd diu tacuert̃.
& quandoq loquendo repbati sunt:
neglecte p̃tẽundũ ñ ẽ. Sunt namq
nonnulli qui alloqui p̃cipitant̃ inci¬
piunt: & effrenate cepta. effrenatius
exsequunt᷑: & sunt ñ nulli qui tarde
quidẽ loqui inchoant: s semel incho¬
antes habere modũ locutionis igno¬
rant. Amicigͥ beati iob dolorem ui-¬
dentes dui tacuert̃: s tarde incho¬
antes in discrete locuti st̃: qͥa parcere
dolenti noluert̃. Tenuert̃ linguã ne
p̃p ꝑe inciꝑent: s incipientes semel
nequaquã moderati st̃: ne se ex conso¬
latione usq ad contumelias effrena-¬
rent. Et bona quidẽ intentione ad
consolandũ uenerant: s hoc qͦd pia
mens mundũ dõ obtulit. locutio p̃¬
cipitata uiciauit. Scriptũ quippe. ẽ.
Si recte offeras. recte aut̃ ñ diuidas.
peccasti. Recꝰte nãq offert᷑ cũ recta¬
intentione quid agit᷑: s recte ñ diuidi¬
tur. si ñ hoc quod pie agit᷑. etiã subti¬

Expanded text:
iscretus. --Sed tamen hoc, quod diu tacuerunt, et quandoque loquendo reprobati sunt, neglecte praetereundum non est. Sunt namque nonnulli qui et loqui praecipitanter incipiunt, et effrenate coepta effrenatius exsequuntur. Et sunt nonnulli qui tarde quidem loqui inchoant, sed semel inchoantes, habere modum locutionis ignorant. Amici igitur beati Job dolorem videntes, diu tacuerunt; sed tarde inchoantes, indiscrete locuti sunt, quia parcere dolenti noluerunt. Tenuerunt linguam, ne praepropere inciperet; sed incipientem semel nequaquam moderati sunt, ne se ex consolatione usque ad contumelias effrenaret. Et bona quidem intentione ad consolandum venerant; sed hoc, quod pia mens mundum Deo obtulit, locutio praecipitata vitiavit. Scriptum quippe est: Si recte offeras, non recte autem dividas, peccasti . Recintentione quid agitur, sed recte non dividitur, si non hoc quod pie agitur, etiam subti
Abbreviated transcription (Latin):
benedicat tͥ: acsi aꝑte dicat. Moueri
de his quȩ extra se sunt negligit: s tẽ
ueracit᷑ qui sit agnoscit᷑: si in se ipso
qͦd doleat exꝑit᷑. Hec ꝑ se sathan cũ fie¬
riappetiit. ñ uerbis s desideriis dixit:
hȩc ꝑ m̃bra sua & uerbis & desideriis
intulit. Ipse quippe loquit᷑: cũ iuxta
ꝓpħȩ uocẽ eius seqͣces dicunt. Micta¬
mus lignũ in pane eiꝰ. & eradamꝰ eũ
de terra uiuentiũ. Lignũ qͥppe in pane
mittere . ẽ. configendo eius corpori sti¬
pitem crucis adhibere: & uitam illius
de terra uiuentiũ eradicare se posse
existimant: quẽ dũ mortalẽ conspici¬
Nunt finiri morte suspicant᷑. Dixit¬

Expanded text:
eliqua. Ac si aperte dicat: Moveri de his quae extra se sunt, negligunt; sed tunc veraciter qui sit agnoscitur, si in seipso quod doleat experitur. Haec per se Satan cum fieri appetit, non verbis, sed desideriis, dixit. Haec per membra sua et verbis et desideriis intulit. Ipse quippe loquitur, cum juxta prophetae vocem ejus sequaces dicunt: « Mittamus lignum in panem ejus, et eradamus eum de terra viventium . Lignum quippe in panem ejus mittere est configendo ejus corpori stipitem crucis adhibere, et vitam illius de terra viventium eradicare se posse aestimant, quem dum mortalem conspiciunt, finiri morte suspicantur.
Abbreviated transcription (Latin):
Malignus sp̃c cũ redemptorẽ nr̃m mi¬
raculis choruscare conspicit: clamat.
Scimꝰ quia sis sc̃s dĩ. Qui hec dicens
cognoscendũ dĩ filiũ ꝑtimescit. sed
tam̃ uim suꝑnę pietatis ignorans. dũ¬
passibilẽ considerat. hominẽ purum
putat. Multos autẽ sub scĩtatis spe¬
cie in pastorali positos loco didicerat:
qui a uiscerib caritatis alieni ualde
ꝓ minimo aliena dampna pensabans.
Hunc gͦ qͦsi ex aliis colligens. qͥa subtra¬
ctis multis suꝑari ñ uidit: usq ad
eius carnẽ ꝑ tactũ passionis exarsit:

Expanded text:
Malignus spiritus cum Redemptorem nostrum miraculis coruscare conspicit, clamat: Scimus qui sis, Sanctus Dei . Qui haec dicens, cognoscendo Dei Filium pertimescit; sed tamen vim supernae pietatis ignorans, passibilem considerat, hominem purum putat. Multos autem substantialis specie in pastorali positos loco didicerat, quia a visceribus charitatis alieni, valde pro minimo aliena damna pensabant. Hunc ergo quasi ex illis colligens, quia subtractis multis superari non vidit, usque ad ejus carnem per tactum passionis exarsit,
Abbreviated transcription (Latin):
nuis septẽ dieb & septẽ noctib cum
afflicto iob sederint: an certe dieb
uisitationis adheserint. ignoramus.
Sepe enim rem quamlib& tot dieb age¬
re dicimur: qͣmuis ñ eisdẽ dieb ad
eam continue uacemꝰ.: sepe uͦ script᷑a
sacra sic totũ ꝓ parte. sicut pro toto
partem ponere consueuit. Pro toto
enim partẽ loquit᷑: sicut iacob fami¬
liam describens dicit. intrauit iacob
in egyptũ cũ animab septuaginta.
N iirũ cũ animas memorat: constat
quia intrantiũ & corpora cõp̃hendat.
Rursum totũ ꝓ parte insinuat: sicut
ad monum̃tũ maria querit᷑ dicens.
tulert̃ dñm meũ de monum̃to: & ne-¬
scimus ubi posuert̃ eũ. Solũ quippe
corpꝰ dñi quȩsitura uenerat: & quasi

Expanded text:
nuis septem diebus et septem noctibus cum afflicto Job sederint, an certe diebusvisitationis adhaeserint, ignoramus. Saepe enim rem quamlibet tot diebus agere dicimur, quamvis non eisdem diebus ad eam continue vacemus. Saepe vero Scriptura sacra sic totum pro parte, sicut pro toto partem ponere consuevit. Pro toto enim partem loquitur, sicut Jacob familiam describens dicit: Intravit Jacob in Aegyptum cum animabus septuaginta . Quae nimirum cum animas memorat, constat quia intrantium et corpora comprehendit. Rursum totum pro parte insinuat, sicut ad monumentum Maria queritur, dicens: Tulerunt Dominum de monumento, et nescimus ubi posuerunt eum . Solum quippe corpus Domini quaesitura venera
Abbreviated transcription (Latin):
beati iob ut afflictũ a dolore suspen-¬
derent. curauert̃ necessario simul do¬
lere: & cũ uulneratũ illius corpꝰ uide¬
rent. studuert̃ ipsi uestes scindere:
& cũ ĩmutatũ conspicerent. studue¬
runt puluere capita fȩdare: quatinꝰ
afflictus uir tanto faciliꝰ eoꝵ uerba
reciꝑet: qͣnto in eis suũ aliqͥd de af
desiderat. m̃surã necesse. ẽ doloriquẽ
suscipit ponat: ne ñ solũ dolentẽ non
mulceat. s intẽꝑate dolens. afflicti
animũ ad pondus desꝑationis p̃mat.
Sic enĩ dolor nr̃ merentiũ dolori iun¬
gendus.ẽ: ut ꝑ temꝑam̃tũ subleu&:
ñ aut̃ ꝑ augm̃tũ grau&. Vnde for-¬
tasse colligendũ . ẽ. qͦd amici beati
iob plus quã necesse fuerat in conso¬
latione doluert: qui dũ ꝑcussionẽ
cernunt. s ꝑcussi m̃tẽ nesciunt. ita¬
ut in immensũ luctũ uersi st̃ acsi
ꝑcussus uir tandȩ fortitudinis. in pla¬
ga corporis etiam a corde cecidiss&.¬

Expanded text:
beati Job ut afflictum a dolore suspenbeati Job ut afflictum a dolore suspenderent, curaverunt necessario simul dolere; et cum vulneratum illius corpus viderent, studuerunt ipsi vestes scindere; et cum immutatum conspicerent, studuerunt pulvere capita foedare; quatenus afflictus vir tanto facilius eorum verba reciperet, quanto in eis suum aliquid de affdesiderat, mensuram necesse est dolori quem suscipit ponat, ne non solum dolentem non mulceat, sed intemperate dolens, afflicti animum ad pondus desperationis premat. Sic enim dolor noster moerentium dolori jungendus est, ut per temperamentum sublevet, non autem per augmentum gravet. Unde fortasse colligendum est 82 quod amici beati Job plusquam necesse fuerat, in consolatione doluerunt, qui dum percussionem cernunt, sed percussi mentem nesciunt, ita in immensum luctum versi sunt, ac si percussus vir tantae fortitudinis, in plaga corporis, etiam a corde cecidis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑcussi speciem plaga mutauerat. ami¬
ci plorantes exclamant: uestes scin¬
dunt: capita puluere asꝑgunt: ut cũ
mutatũ eum ad quẽ uenerant cerne-¬
rent. ipsam etiam consolatorũ speciẽ
spontaneus dolor ĩmutar&. Ordo qͥppe
consolationis. ẽ: ut cũ uolumꝰ afflictũ
quẽpiã a merore suspendere. studeamꝰ
prius merendo eiꝰ luctui concordare.
Dolentẽ nãq ñ potest consolari. qͥ non
concordat dolori: qͥa eo ipso quo a me¬
rentis afflictione discrepat. minꝰ ab
congruat: congruens inhereat:in¬
herens trahat. Neq enĩ ferrũ ferro¬
ferro coniungit᷑ si ñ utrũq exustio¬
ne ignis liquet᷑: & durũ molli ñ ad¬
heret. nisi prius eiꝰ duricia tẽꝑata
mollescat: ut quasi hoc ipsũ fiat qͦd
curat᷑ ut teneat. Sic nec iacentes eri¬
guꝰ : nisi a rigore nr̃i statꝰ inclinem᷑:
quia dum rectitudo stantis a iacen
te discrepat: eũ cui condescenderene-¬
gligit. nequaqͣm leuat. A mici igitur

Expanded text:
percussi speciem plaga mutaverat, amici plorantes exclamant, vestes scindunt, capita pulvere aspergunt; ut cum mutatum eum, ad quem venerant, cernerent, ipsam etiam consolatorum speciem spontaneus dolor immutaret. Ordo quippe consolationis est, ut cum volumus afflictum quempiam a moerore suspendere, studeamus prius moerendo ejus luctui concordare. Dolentem namque non potest consolari, qui non concordat ejus dolori, quia eo ipso, quo a moerentis afflictione discrepat, minus abcongruat, congruens inhaereat, inhaerens trahat. Neque enim ferrum ferro conjungitur, si non utrumque exustione ignis liquetur; et durum molli non adhaeret nisi prius duritia ejus temperata mollescat, ut quasi hoc ipsum fiat, quod curatur ut teneat. Sic nec jacentes erigimus, nisi a rigore nostri status inclinemur, quia dum rectitudo stantis a jacentis situ discrepat, eum, cui condescendere negligit, nequaquam levat. Amici igitur
Abbreviated transcription (Latin):
sandũ. ẽ. qͦmͦ iustus sit. & om̃ia iuste
disponat: si eũ qui ñ deb& puniri
condempnat. Mediator & enim nr̃
puniri ꝓ semet ipso ñ debuit: qͥa nul¬
lũ culpȩ contagiũ ꝑpetrauit: s si ip¬
se indebitã ñ susciꝑet. ñquã nos a de-¬
bita morte liberaret. Pat̃ gͦ cũ iustꝰ
sit. iustũ puniens om̃ia iuste dispo¬
nit: quia ꝑ hoc cuncta iustificat qͦd
eũ qui sine peccato. ẽ. ꝓ peccatorib
dampnat: ut eo electa om̃ĩa ad
culm̃ iusticiȩ surgerent: quo is qui
est suꝑ om̃ia dampna iniusticiȩ nr̃e¬
sustineret. Quodgͦ illic dampnatꝰ cũ
non debeat dr̃. hoc hic afflictꝰ frustra
memoratꝰ᷑: qui tam̃ iuxta sem& ipsũ
frustra afflictus. ẽ: uxta uͦ nr̃a acta
non frustra. Rubigo quippe uicii pur¬
gari ñ potuit: nisi igne torm̃ti. Ue¬
nit itaq sine uicio: qui se subicer&
sponte torm̃to: ut debita nr̃ȩ iniqui¬
tatis supplicia. eo reos suos iuste amit¬

Expanded text:
sandum est quomodo justus sit et omnia juste sandum est quomodo justus sit et omnia juste disponat, si eum qui non debet puniri condemnat. Mediator etenim noster puniri pro semetipso non debuit, quia nullum culpae contagium perpetravit. Sed si ipse indebitam non susciperet, nunquam nos a debita morte liberaret. Pater ergo cum justus sit, justum puniens, omnia juste disponit; quia per hoc cuncta justificat, quod eum qui sine peccato est, pro peccatoribus damnat; ut eo electa omnia ad culmen justitiae surgerent; quo is qui est super omnia damna injustitiae nostsustineret. Quod ergo illic damnatus cum non debeat dicitur, hoc hic afflictus frustra memoratur. Qui tamen juxta semetipsum frustra afflictus est, juxta vero nostra acta non frustra. 85 Rubigo quippe vitii purgari non potuit, nisi igne tormenti. Venit itaque sine vitio, qui se subjiceret sponte tormento; ut debita nostrae iniquitati supplicia eo reos suos juste amit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓstrauit. Nisi enĩ adã primũ ꝑ
uoluntariũ uiciũ in animȩ mortẽ
traxiss&: adam scđs sine uicio in car¬
nis mortẽ uoluntariã non ueniret.
Bene gͦ ei etiam de redẽptore nr̃o dr̃.
cõmouisti me aduersus eũ ut afflige¬
rem eũ frustra: ac si aꝑte dicatur.
Dum iste ñ sua s illiꝰ causa morit᷑: tc̃
me in huiꝰ afflictionẽ comouisti: cum
illũ ame callida ꝑsuasione traxisti.
De quo & bene addit᷑ frustra. Erustra
qͥppe afflictus. ẽ: qui & culpȩ pressꝰ¬
culpȩ. Frustra afflictꝰ ẽ: qͥ in carne¬
natꝰ ꝓpria admissa ñ habuit: & tam̃
penã carnaliũ sine culpa suscepit.
quȩ ñ rapui tẽ exsoluebã. Alius nãq
ad paradysum conditus. diuinȩ po¬
tentiȩ similitudinẽ suꝑbe raꝑe uo¬
luit: s tam̃ culpas huiꝰ suꝑbiȩ. sine
culpa mediator ex soluit. Hinc. ẽ. qͦd
patri quidã sapiens dicit. Cum sis
iustꝰ iuste omĩa disponis: eũ qͦq qui
ñ debet puniri condempnas. S pen-¬

Expanded text:
stravit. Nisi enim Adam primum per voluntarium vitium in animae mortem traxisset, Adam secundus sine vitio in carnis mortem voluntariam non veniret. Bene ergo ei etiam de Redemptore nostro dicitur: Commovisti me adversus eum, ut affligerem illum frustra. Ac si apertius dicatur: Dum iste non sua, sed illius causa moritur, tunc me in hujus afflictionem commovisti, cum illum a me callida persuasione traxisti. De quo et bene additur, frustra. Frustra quippe afflictus est, qui et culpaest. Frustra afflictus est, qui incarnatus, propria admissa non habuit, et tamen poenam carnalium sine culpa suscepit. Quae non rapui, tunc exsolvebam . Alius namque ad paradisum conditus, divinae potentiae similitudinem superbe rapere voluit; sed tamen culpas hujus superbiae sine culpa mediator exsolvit. Hinc est quod Patri quidam Sapiens dicit: Cum sis justus, juste omnia disponis; eum quoque qui non debet puniri condemnas . Sed pen
Abbreviated transcription (Latin):
litatis flagella tolerare. S qͥ uniꝰ
cũ patre eiusdẽq naturȩ. ẽ: quomͦ
ꝑ sathan motũ se aduersus eũ pat̃
asserit: cum constet quod patris fi¬
liiq concordiam nulla potestatis in-¬
ȩqualitas. nulla uoluntatis diuersi¬
tas int̾rumpat: S tam̃ isdẽ qui
patri ȩqualis ꝑ diuinitatẽ. uenit ꝓpt̃
& nisi primꝰ homo delinquer&. scd̃s
ad passionũ ꝓbra minime uenir&.¬

Expanded text:
la tolerare; sed quia unius cum Patre ejusdemque naturae est, quomodo per Satan motum se adversus eum Pater asserit, cum constet quod Patris Filiique concordiam nulla potestatis inaequalitas, nulla voluntatis diversitas interrumpat? Sed tamen isdem, qui Patri aequalis  nisi primus homo delinqueret, secundus ad passionum probra minime venir
Abbreviated transcription (Latin):
nem ueniunt: & int̾ se & erga ꝑcussũ
quantȩ caritatis fuerint demonstrats:
Quamuis & ꝑ hoc qͦd scriptura eos tanti
uiri amicos fuisse testat᷑ qͥa boni studui
& rectȩ fuerint intentionis ostendit᷑.
S tam̃ hȩc ipsa illoꝵ intentio. eis ad¬
uerba ꝓrũpentib. ante districti iudi¬
cis oculos suborta indiscretione fuscat᷑.¬

Expanded text:
nem veniunt, et inter se et erga percussum quantae chariratis fuerint, demonstrantur. Quamvis et per hoc, quod Scriptura eos tanti viri amicos fuisse testatur, quia boni studii et rectae fuerint intentionis ostenditur; sed tamen haec ipsa illoverba prorumpentibus ante districti judicis oculos suborta indiscretione fusca
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ peccat᷑. Sepe naq magnis hoc doc¬
torib mirandisq contigit. ut qͦ alta
caritate feruent. modũ correctionis
exaggerent: & lingua aliqͥd quod ñ
deb& dicat: qͥa m̃tẽ dilectio quantũ
deb& inflaminat. S uerbo ꝓlatȩ con-

Expanded text:
 peccatur. Saepe namque magnis hoc doc peccatur. Saepe namque magnis hoc doctoribus mirandisque contingit, ut quo alta charitate fervent, 344 modum correptionis exaggerent, et lingua aliquid quod non debet dicat, quia mentem dilectio quantum debet inflammat. Sed verbum prolatae
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfecto ęqͣnimit̃ flagella toleramꝰ: nec
ex dolore ad impatientiã ꝓruit: cum
suo se iudicio conscientia addicit..
Unde sophar quid dicer& sciens. s eui
dicer& nesciens. post qͣm p̃misit dicenᷤ.
ut ostender& tͥ secreta sapientiȩ. & qͦd
multiplex sit lex eiꝰ: ꝓtinus adiungit.
Et intelligeres qͦd multa minora exiga
cum culpa cognoscit᷑: quia & tanto qͥsq
patientius ferram̃tũ medici tolerat.
qͣnto putridũ ẽẽ conspicit quod secat.
Qui gͥ multiplicitatẽ legis intelligit: cun¬
cta quȩ patitur quam sint minora ꝑ¬
pendit: quia ꝑ hoc qͦd eulpȩ pondus
Iagnoscitur. afflictionis pęna leuigat᷑.
iniquitate ñ fuerit. qͦd sophar. uirũ
iustũ usq ad obiectionẽ iniquitatis
increpauit: unde & eoꝵ audaciã ue¬
ritas iuste redarguit. s benigne ad
gr̃am reducit: quia apud misericor-¬
dem iudicẽ. neqͣquã sine uenia culpa
relinquit᷑. cũ ꝑ feruorẽ reli ex amore¬

Expanded text:
profecto aequanimiter flagella toleramus; nec profecto aequanimiter flagella toleramus; nec ex dolore ad impatientiam proruit, cum suo se judicio conscientia addicit. Unde Sophar, quid diceret sciens, sed cui diceret nesciens, postquam praemisit dicens, Ut ostenderet tibi secreta sapientiae, et quod multiplex sit lex ejus, protinus adjungEt intelligeres quod multo minora exigarcum culpa cognoscitur, quia et tanto quisque patientius ferramentum medici tolerat, quanto putridum conspicit esse quod secat. Qui igitur multiplicitatem legis intelligit, cuncta quae patitur quam sint minora perpendit, quia per hoc quod culpae pondus agnoscitur, afflictionis poena levigatur. quod Sophar virum justum usque ad objectionem iniquitatis increpavit. Unde et eorum audaciam Veritas juste redarguit, sed benigne ad gratiam reducit; quia apud misericordem judicem nequaquam sine venia culpa relinquitur, cum per fervorem zeli ex ejus amore
Abbreviated transcription (Latin):
scit. Non irritat᷑ quia & iniuriis la¬
cessita. ad nullos se ultionis suȩ motꝰ
excitat: dũ ꝓ magnis laborib. maio¬
ra post p̃mia expectat. Non cogitat
malũ: quia in amore munditiȩ m̃¬
tem solidans. dũ om̃e odiũ radicitꝰ
eruit. uersare in animo qͦd inqͥnat
nescit. Non gaud& suꝑ iniquitate.
sola dilectione erga om̃s
inhiat. nec de ꝑditione aduersanti¬
um exultat. Congaud& aut̃ ueri-¬
tati: quia ut se cȩt̃os diligens. ꝑ hoc
qͦd rectũ in aliis conspicit. qͦsi de
augm̃to ꝓprui ꝓuectꝰ hilarescit.
niuscuiꝰq culpȩ iaculũ. qͦd perim̃dã
m̃tem impetit. instructionis suȩ mu¬
nimine occurrit: ut qͥa antiquus ho¬
stis uaria circũ fusione nos obsidet.
ipsa hc̃ de nobis multiplicit̃ expugns.
uam nimirũ legem. si.UII.
sollicita consideratione pensamꝰ:
auctori nr̃o qͣntũ cotidie delinquamꝰ
agnoscimꝰ. Si autẽ culpas ꝑpendimꝰ

Expanded text:
scit. Non irritatur, quia et injuriis lascit. Non irritatur, quia et injuriis lacessita, ad nullos se ultionis suae motus excitat, dum pro magnis laboribus majora post praemia exspectat. Non cogitat malum, quia in amore munditiae mentem solidans, dum omne odium radicitus eruit, versare in animo quod inquinat nescit. Non gaudet super iniquitate, quia sola dilectione erga omnes inhiat, nec de perditione adversantium exsultat. Congaudet autem veritati, quia ut se caeteros diligens, per hoc quod rectum in aliis conspicit quasi de augmento proprii profectus hilarescit. niuscujusque culpae jaculum quod perimendam mentem impetit, instructionis suae munimine occurrit, ut quia antiquus hostis variata circumfusione nos obsidet, ipsa hunc de nobis multipliciter expugnet. uam nimirum legem si sollicita consideratione pensamus, auctori nostro quantum quotidie delinquamus agnoscimus. Si autem culpas perpendimus,
Abbreviated transcription (Latin):
legis multiplicitatẽ bene paulꝰ enu-¬
merat dicens. Caritas patiens. ẽ: be¬
quęrit quȩ sua sunt. Non irritat᷑:
ñ cogitat malũ: ñ gaud& suꝑ iniqͥ¬
tate: congaud& aut̃ ueritati. Pati¬
ens quippe. ẽ. caritas: qͥa illata mala
ȩquanimit̃ tolerat. Benigna uͦ. ẽ: quia
pro malis bona largit̃ ministrat.
N on emulat᷑: qͥa ꝑ hoc qͦd in presenti
mundo nil appetit. inuidere t̃renis
successib nescit. Non inflat᷑: quia
cũ p̃miũ int̾nȩ recributionis anxia
desiderat. de bonis se extĩorib ñ exal¬
tat. Non agit ꝑperã: qͥa qͦ se in solũ
dĩ ac ꝓximi amorẽ dilatat. quicquid
a rectitudine discrepat. ignorat. Non
est ambiciosa: quia qͦ ardentiꝰ intꝰ ad
sua satagit. foras nullatenꝰ aliena con¬
cupiscit. Non quęrit quȩ sua st̃: qͥa¬
cuncta quȩ hic transitorie possidet.
uelut aliena negligit: cũ nichil sibi
ẽẽ ꝓpriũ. nisi qͦd secũ ꝑmaneat agno-¬

Expanded text:
legis multiplicitatem bene Paulus ostlegis multiplicitatem bene Paulus ostendit, dicens: Charitas patiens est, bequaerit quae sua sunt, non irritatur, non cogitat malum, non gaudet super iniquitate, congaudet autem veritati. Patiens quippe est charitas, quia illata mala aequanimiter tolerat. Benigna vero est, quia pro malis bona largiter ministrat. Non aemulatur, quia per hoc quod in praesenti mundo nil appetit, invidere terrenis successibus nescit. Non inflatur, quia cum praemium internae retributionis anxia desiderat, de bonis se exterioribus non exaltat. Non agit perperam, quia quo se in solum Dei ac proximi amorem dilatat, quidquid a rectitudine discrepat, ignorat. Non est ambitiosa, quia quo ardenter intus ad sua satagit, foris nullatenus aliena concupiscit. Non quaerit quae sua sunt, quae hic transitorie possidet, velut aliena negligit, cum sibi nihil esse proprium, nisi quod secum permaneat, agno
Abbreviated transcription (Latin):
as ne in ȩgyptũ popłs descender& re¬
stitit: s tam̃ & in obȩdientes diligeis.
quo descendi ꝓhibuit. & ipse descendit.
Hec ihezechielem. quia prius a t̃renis de¬
sideriis sustulit: post ꝑ cincinnũ ca¬
pitis in aere librauit. Hȩc in danihe¬
le. quia a regis dapib gulã cõpescuit:
ei & esurientiũ ora leonũ clausit. Hȩe
trib pueris. quia in tranqͥllitate po¬
sitis incendia uicioꝵ subdidit: tribu¬
lationis tempore & flammas in forna-¬
ce temꝑauit. Hȩc in petro & minis
t̾rentiũ principũ fortit̃ resticit: & in
circũcisione submouenda minoꝵ uer¬
ba humilit̃ audiuit. Hȩc in paulo &
manus ꝑsequentiũ humilit̃ ꝑtulit:
& tam̃ in circũcisionis negocio longe
se imparis prioris sensũ audent̃ in¬
crepauit. Multiplex gͦ ista lex dĩ ẽ.
quȩ singulis rerũ articulis ñ ꝑmu-¬
tata congruit: & causis se uariantib.
ñ uariata conungit. Cuiꝰ nimirũ

Expanded text:
as ne in Aegyptum populus descenderet reas ne in Aegyptum populus descenderet restitit; sed tamen et inobedientes diligens, quo descendi prohibuit, Haec Ezechielem, quem prius e terrenis desideriis sustulit post per cincinnum capitis in aere libravit . Haec in Daniele quia a regiis dapibus gulam compescuit, ei et esurientium ora leonum clausit . Haec tribus pueris, quia in tranquillitate positis incendia vitiorum subdidit, tribulationis tempore et flammas in fornace temperavit . Haec in Petro et minis terrentium principum fortiter restitit, et in circumcisione submovenda minorum verba humiliter audivit. Haec in Paulo et manus persequentium humiliter pertulit, et tamen in circumcisionis negotio longe se imparis prioris sensum audenter increpavit . Multiplex ergo ista lex Dei est, quae singulis rerum articulis ntata congruit, et causis se variantibus non variata conjungit. Cujus nimirum
Abbreviated transcription (Latin):
r&. Hȩc samuhelẽ & in principatu
humilem p̃buit. & integrũ in deiec¬
tione seruauit. Qui cũ ꝑsequentẽ se
plebem diliger&: ipse sibi testimonio
extitit. quia culm̃ ex quo deiectus. ẽ
ñ amauit. Hec dauid ante iniquum
regem & humilitate cõmouit ad fugã.
& pietate repleuit ad ueniã: qui ꝑse¬
cutorẽ suũ & timendo fugit ut dñm:
& tam̃ cũ potestatẽ feriendi repꝑit. ñ
agnouit inimicũ. Hȩc nathan & con¬
tra peccantem regẽ in auetoritatẽ li¬
berȩ increpationis sustulit: & cũ re-¬
gis culpa deess&. in petitione humi¬
lit̃ strauit. Hȩc ꝑ ysaiam nuditatẽ
carnis in p̃dicatione ñ erubuit: sed
subducto carnali uelamine mysteria
suꝑna penetrauit. Hȩc helyam quia
feruoris zelo uiuere spualit̃ docuit:
ad uitam quoq & corporalit̾ abstra¬
xit. Hȩc helyseũ quia magistrũ dili¬
gere simplicit̃ instituit: magistri sp̃u
duplicit̃ impleuit. Per hanc iheremi¬

Expanded text:
ret. Haec Samuel et in principatu ret. Haec Samuel et in principatu humilem praebuit, et integrum in dejectione servavit, qui cum persequentem se plebem diligeret, ipse sibi testimonium exstitit, quia culmen ex quo dejectus est non amavit . Haec David ante iniquum regem et humilitate commovit ad fugam, et pietate replevit ad veniam, qui persecutorem suum et timendo fugit ut Dominum, et tamen cum potestatem feriendi reperit non agnovit inimicum . Haec Nathan et contra peccantem regem in auctoritate liberae increpationis sustulit, et cum regis culpa deesset in petitionem humiliter stravit . Haec per Isaiam nuditatem carnis in praedicatione non erubuit, et subducto carnali velamine mysteria superna penetravit. Haec Eliam, qui fervoris zelo vivere spiritaliter docuit ad vitam quoque et corporaliter abstraxit . Haec Elisaeum, quia magistrum diligere simpliciter instituit, magistri spiritu dupliciter implevit . Per hanc Jeremi
Abbreviated transcription (Latin):
quia semꝑ ad munditiã tenuit: cali¬
gantib ȩtate ocłis ad uidenda longe
post uentura dilatauit. Hȩc iacob
compulit. & amissũ bonũ filiũ medullitꝰ
gemere: & prauoꝵ filioꝵ presentiã sub
ȩquanimitate tolerare. Hȩc ioseph do¬
cuit a frĩb uenundatũ. & libertate a¬
nimi minime fracta seruiciũ ꝑpeti:
& eisdẽ post fr̃ib m̃te ñ elata princi¬
pari. Hȩc moysen delinquente popło.
& usq ad petitionẽ mortis in precib
strauit: & usq ad int̃fectionẽ populi
ꝑ reli studiũ erexit: ut s ꝓ ꝑeunte
plebe sese morti obiceret: & contra
peccantẽ. ꝓtinꝰ uice dñi irascentis seui-¬
ret. Hȩc finees brachiũ. in ultionẽ pec¬
cantiũ erexit: ut arrepto gladio coe-¬
untes trans figer&: & irã dñi irat᷑ pla-¬
car&. Hȩc iosue exploratorẽ docuit.
ut & prius contra falsiloquos ciues
ueritatẽ uerbo defender&: & hanc
postmodũ gladio contra hostes allega¬

Expanded text:
quia semper ad munditiam tenuit, caliquia semper ad munditiam tenuit, caligantibus aetate oculis, ad videnda longe post ventura dilatavit . Haec Jacob compulit, et amissum bonum filium medullitus gemere et pravorum filiorum praesentiam sub aequanimitate tolerare . Haec Joseph docuit a fratribus venundatum, et libertate animi infracta servitium perpeti, et eisdem post fratribus mente non elata principari . Haec Moysen delinquente populo, et usque ad petitionem suae mortis in precibus prostravit , et usque ad interfectionem populi per zeli studium erexit, et ut pro pereunte plebe sese morti objiceret, et contra peccantem protinus vice Domini irascentis saeviret : haec Phinees brachium in ultionem peccantium erexit, ut arrepto gladio coeuntes transfigeret, et iram Domini iratus placaret . Haec Jesu exploratorem docuit , ut et prius contra falsiloquos cives veritatem verbo defenderet, et hanc postmodum gladio contra hostes allega
Abbreviated transcription (Latin):
tis lum̃ tristicia obscur&. Bene gͦ lex¬
dĩ multiplex dr̃: qͥa nimirũ cũ una
eadẽq sit caritas. si m̃tẽ plene cȩꝑit.
hanc ad innumera oꝑa multiformit̃
accendit. Cuius diuersitatẽ breuit̃ ex¬
primimꝰ: si in electis singulis bona il¬
lius ꝑstringendo numeremꝰ. Hȩc nãq
ꝑ abel & electa dõ munera obtulit:
s fris gladiũ ñ reluctando tolerauit.
Hȩc enoch s int̾ homines uiuere spũalit̃
docuit: & ad sublimẽ uitã ab homi¬
nib etiam corporalit̃ abstraxit. Hȩc
noe despectis om̃ib solũ dõ placabi¬
lem ostendit: atq in arce fabricam
studio longi laboris exercuit: & mun¬
do suꝑstitẽ pio oꝑe exercendo seruauit.
Hȩc ꝑ sem & iapheth. humilit̾ uerenda
patris erubuit: & suꝑiecto dorsis pal¬
lio quȩ ñ uidebat abscondit. Hȩc abra¬
hȩ dexteram qͥa ad mortẽ filii obȩdi¬
endo extulit: hc̃ prolis innumerae
gentiũ patrẽ fecit. Hȩc ysaac m̃tẽ

Expanded text:
tis lumen tristitia obscuret.  Vetis lumen tristitia obscuret.  VeDei multiplex dicitur, quia nimirum cum una eademque sit charitas, si mentem plene coeperit, hanc ad innumera opera multiformiter accendit. Cujus diversitatem breviter exprimimus, si in electis singulis bona illius perstringendo numeremus. Haec namque per Abel et electa Deo munera, obtulit, et fratris gladium non reluctando toleravit . Haec Enoch et inter homines vivere spiritaliter docuit, et ad sublimem vitam ab hominibus etiam corNoe despectis omnibus solum Deo placabilem ostendit, atque in arcae fabrica studio longi laboris exercuit, et mundo superstitem pio opere exercendo servavit . Haec per Sem et Japhet humiliter verecunda patris erubuit, et superjecto dorsis pallio, quae non videbat abscondit . Haec Abrahae dextram qui ad mortem filii obediendo extulit, hunc prolis innumerae gentium patrem fecit . Haec Isaac mentem
Abbreviated transcription (Latin):
do relũ temper&. quatinꝰ a iusticiȩ
studio ñ enerus: sic ad ultionẽ re¬
lus ferueat. ne tam̃ pietatis linitẽ
feruendo transcendat: ut ingratos
beneficiis ad amorẽ ꝓuoc&: ut gra-¬
tos quosq ministeriis in amorem
serus: ut ꝓximoꝵ mala cũ corrige¬
re ñ ual&. taceat: utq cũ corrigi
loquendo possunt. silentiũ consen¬
sũ eẽ ꝑtimescat: ut sic ea quȩ tac&
toler&. ne tam̃ in animo uirus dolo¬
ris occult&: ut sic maliuolis munꝰ¬
benignitatis exhibeat. ne tam̃ ꝑ gra¬
tiam a iure rectitudinis excedat: ut
cuncta ꝓximis quȩ p̃ual& impendat:
s hȩc impendendo ñ tumeat: ut sic
in bonis quȩ exhib& tumoris p̃cipiti¬
um paueat. ne tam̃ a boni exercitio
torpescat: ut sic quȩ possid& tribuat.
quatinus qͣnta sit largitas remune-¬
rantis attendat: ne cũ terrena largi¬
tur. suam plusqͣm neceẽ. ẽ inopiã cogi¬
t&: & in oblatione muneris hilarita¬

Expanded text:
do zelum temperet, quatenus a justitiae do zelum temperet, quatenus a justitiae studio non enervet; sic ad ultionem zelus ferveat, ne tamen pietatis limitem fervendo transcendat; ut ingratos beneficiis ad amorem provocet; ut gratos quosque ministeriis in amore servet; ut proximorum mala cum corrigere non valet, taceat, utque cum corrigi loquendo possunt, silentium consensum esse pertimescat; ut sic ea quae tacet toleret, ne tamen in anima virus doloris occultet; ut sic malevolis munbenignitatis exhibeat, ne tamen per gratiam a jure rectitudinis excedat; ut cuncta proximis quae praevalet impendat, sed haec impendendo non tumeat; ut sic in bonis quae exhibet tumoris praecipitium paveat, ne tamen a boni exercitio torpescat; ut sic quae possidet tribuat, quatenus quanta sit largitas remunerantis attendat; ne cum terrena largitur, suam plus quam necesse est inopiam cogitet, et in oblatione muneris hilarita
Abbreviated transcription (Latin):
eamq usq ad laciuiã obtrectationis
extendat: ne odiũ malicia excitet.
&os usq ad iaculũ maledictionis
irritet. Et rursũ cũ cogitat. ut ea
alteri faciat. quȩ ipsa sibi fieri ab al¬
tero exspectat: pensat nimirũ ut
malis bona. ut bonis meliora respon¬
deat: ut erga ꝓcaces mansuetudinẽ
longanimitatis exhibeat: ut maliciȩ
peste languentib. grãm benignita¬
tis impendat: ut discordes pace uni¬
at: ut concordes ad concupiscentiã
uerȩ pacis accingat: ut indigenti¬
b necessaria tribuat: ut errantib
uiam rectitudinis ostendat: ut af¬
flictos uerbo & compassione mulce¬
at: ut accensos in huiꝰ mundi desi¬
deriis increpatione restringat: ut
minas potentiũ ratiocinatione mi¬
tig&: ut opp̃ssoꝵ angustias qͣnta p̃ua¬
le ope leuet: ut foris resistentib op¬
ponat patientiã: ut intꝰ suꝑbientib
exhibeat cũ patientia disciplinã: ut
erga errata subditoꝵ. sic mansuetu¬

Expanded text:
eamque usque ad lasciviam obtrectationis eamque usque ad lasciviam obtrectationis extendat; ne odium malitia excitet, et os usque ad jaculum maledictionis irritet. Rursum cum cogitat ut ea alteri faciat quae ipsa sibi fieri ab altero exspectat, pensat nimirum ut malis bona, et bonis meliora respondeat; ut erga procaces mansuetudinem longanimitatis exhibeat; ut malitiae peste languentibus gratiam benignitatis impendat; ut discordes pace uniat, et concordes ad concupiscentiam verae pacis accingat; ut indigentibus necessaria tribuat; ut errantibus viam rectitudinis ostendat; ut afflictos verbo et compassione mulceat; ut accensos in hujus mundi desideriis increpatione restinguat; ut minas potentum ratiocinatione mitiget; ut oppressorum angustias quanta praevalet ope levet; ut foris resistentibus opponat patientiam; ut intus superbientibus exhibeat cum patientia disciplinam; ut erga errata subditorum sic mansuetu
Abbreviated transcription (Latin):
cess& a nocendi oꝑe: & rursũ bonũ qͦd
sibi fieri appetit. impendens erga uti¬
litatẽ ꝓxiii. se exerceat ex benignita¬
te. S hȩc nimirũ duo dũ sollicita in¬
tentione cogitant᷑. cor ad innumera
uirtutũ ministeria tendit᷑: ne uel ad
inferenda quȩ ñ hab& desideriis inqͥ¬
eta mens ferueat: uel erga exibenda
quȩ deb&. ocio resoluta torpescat. Nã
cum cau& alteri facere qͦd neqͦquam
uult ab alt̾o ipsa tolerare: sollicita se
intentione circũspicit. ne suꝑbia ele¬
u&. & usq ad despectũ ꝓximi animũ
deiciens exalta: ne ambitio cogitati¬
onẽ lani&: cũq hanc ad appetenda
aliena dilatat. angust&: ne cor luxu¬
ria polluat. & subiectũ desideriis ꝑ il¬
licita corrũpat: ne ira exasper&. & usq
ad ꝓferendã contumeliã inflamin&.
ne inuidia mordeat. & alienis felicita¬
tib emula. sua se face consumat: ne
unmoderate linguã loqͣcitas ꝑtrahat.

Expanded text:
cesset a nocendi opere; et rursum bonum quod cesset a nocendi opere; et rursum bonum quod sibi fieri appetit, 341 impendens, erga utilitatem se proximi exerceat ex benignitate. Sed haec nimirum duo dum sollicita intentione cogitantur, cor ad innumera virtutum ministeria tenditur, ne vel ad inferenda quae non debet desideriis inquieta mens ferveat, vel erga exhibenda quae debet otio resoluta torpescat. Nam cum cavet alteri facere quod nequaquam vult ab altero ipsa tolerare, sollicita se intentione circumspicit, ne superbia elevet, et usque ad despectum proximi animum dejiciens exaltet; ne ambitio cogitationem laniet, cumque hanc ad appetenda aliena dilatat, angustet; ne cor luxuria polluat, et subjectum desideriis per illicita corrumpat; ne ira exasperet, et usque ad proferendam contumeliam inflammet; ne invidia mordeat, et alienis felicitatibus aemula, sua se face consumat; ne immoderate linguam loquacitas pertrahat,
Abbreviated transcription (Latin):
tũ facta dilatat᷑. Quȩ a duob qͥdem
p̃ceptis incipit: s se ad innumera ex¬
tendit. Huiꝰ nãq legis iniciũ. dilectio
dĩ. ẽ. & dilectio ꝓximi: s dĩ dilectio ꝑ
tria distinguit᷑. qͥa ex toto corde. ex to¬
ta anima. & ex tota fortitudine diligi
conditor iubet᷑. Qua in re notandũ ẽ¬
quod diuinus sermo cũ dm̃ diligi p̃cip̃.
non solũ narrat ex quo. s etiã infor-¬
mat ex quanto. cũ subiungit. ex toto:
ut uidelic& qui ꝑfecte dõ placere desi¬
derat. sibi de se nichil relinqͥt. Proximi
autẽ dilectio ad duo p̃cepta diriuat᷑.
cum & ꝑ quenidã iustũ dr̃ Qͦd ab alio
tͥ odis fieri. uide ne & tu alteri facias.
&ꝑ sem& ipsam ueritas dicit. quȩ uultis
ut faciant uobis homines. ita & uos fa¬
cite illis. Quib luob scilic& utriusq
testam̃ti mandatis. ꝑ unũ malicia cõpe¬
scitur: ꝑ aliud benignitas p̃rogat᷑: ut
malũ qͦd pati ñ uult quisq ñ faciens.

Expanded text:
tum facta dilatatur quae a duobus quidem tum facta dilatatur quae a duobus quidem praeceptis incipit, sed se ad innumera extendit. Hujus namque legis initium dilectio Dei est, ac dilectio proximi. Sed Dei dilectio per tria distinguitur, quia ex toto corde, tota anima, et ex tota fortitudine diligi Conditor jubetur . Qua in re notandum esquod divinus sermo cum Deum diligi praecipit, non solum narrat ex quo, sed etiam informat ex quanto, cum subjungit, ex toto: ut videlicet qui perfecte Deo placere desiderat, sibi de se nihil relinquat. Proximi autem dilectio ad duo praecepta derivatur, cum et per quemdam justum dicitur: Quod ab alio tibi odis fieri, vide ne tu alteri facias. Et per semetipsam Veritas dicit: Quae vultis ut faciant vobis homines, ita et vos facite illis . Quibus duobus scilicet utriusque Testamenti mandatis, per unum malitia compescitur, per aliud benignitas praerogatur, ut malum quod pati non vult quisque non faciens;
Abbreviated transcription (Latin):
ophar itaq & ꝑ scientiȩ studium
peritus. & ꝑ audaciam tumidȩ lo¬
cutionis ignarus: quia ipse grauitatẽ
ñ hab&. meliori optat qͦd hab& dicens.
atq utinã ds̃ loqueret᷑ tecũ. & aperir&
labia suatͥ: ut ostender& tͥ secreta sapi-¬
entiȩ. Qui eam quoq qua se suꝑ ami¬
cum pollere estimat. optando scienti¬
am ostentat: cum ꝓtinꝰ subdit. Et qͦd
multiplex sit lex eiꝰ. Quid hoc locolex
dĩ accipi nisi caritas deb&: ꝑ quã sẽꝑ
in m̃te legitur. p̃cepta uitȩ qͣlit̃ in ac¬
tione teneant᷑. De hac enĩ lege. uerita¬
tis uoce dr̃. Hoc. ẽ. p̃ceptũ meũ: ut di¬
ligatis inuicem. De hac paulus ait.
Plenitudo legis caritas. De hac iterum
dicit. Inuicẽ onera ur̃a portate: & sic
adimplebitis legem xp̃i. Lex & enĩ xp̃i
quid congruentius intelligi quã cari¬
tas potest: Quam tẽ uere ꝑficimꝰ: cũ
frat̃na onera ex amore toleramꝰ. S hȩc¬
eadem lex multiplex dr̃: qͥa studiosa
sollicitudine caritas ad cuncta uircu¬

Expanded text:
ophar itaque et per scientiae studium peritus, et per audaciam tumidae locutionis ignarus, quia ipse gravitatem non habet, meliori optat quod habet, dicens: Atque utinam Deus loqueretur tecum, et aperiret labia sua tibi, ut ostenderet tibi secreta sapientiae! Qui eam quoque, qua se super amicum pollere aestimat, optando sapientiam ostentat, cum protinus subdit: Et quod multiplex sit lex ejus. Quid hoc loco Dei lex accipi nisi charitas debet, per quam semper in mente legitur praecepta vitae qualiter in actione teneantur? De hac etenim lege Veritatis voce dicitur: Hoc est praeceptum meum ut diligatis invicem . De hac Paulus ait: Plenitudo legis, dilectio . De hac iterum dicit: Invicem onera vestra portate, et sic adimplebitis legem Christi . Lex etenim Christi quid congruentius intelligi quam charitas potest, quam tunc vere perficimus cum fraterna onera ex amore toleramus. eadem lex multiplex dicitur, quia studiose per sollicitudinem charitas ad cuncta virtu