comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rex̃ ꝓpt̃ iustificationẽ nram̃. Q qͥa ista resur¬
rectio quȩ oreditanos uistificat illa octauȩ dieicir¬
cuncisione figurata ẽ : ꝓpt̃ ea deipso habraam cui
cisionẽ int̃ alias figuras ꝓphȩticas de xpo scripsit
moyses dequo ipse dic̃ deme enĩ ille seripsit qđ aut̃¬
dic̃ dñs ue. uob̵ scribȩ & pharisei ypocrite qͥ circuitis
mare &aridĩ. facere unũ ꝓselitũ. & cũ feceritis ois
facitis cũ filiũ gehenne duplo quã uos estis nonqͥaom
cuncidit᷑ dix̃ sed qđ forũ moresimitat᷑ Aqͥb imi¬
tandis coib& suos dicens : suꝑ cathedrã moysi : seder̃
seribȩ & pharisti. Quȩ dicunt facite : que aut̃ faciunt
facere nolite. Dicunt enĩ & non faciunt. In qͥb
dnĩ is uerb̵ utrũq: debetis adũ tere. Etquant honor
ddatꝰ sit doctrinȩ moysi incuiꝰ cathedra etiã mali
sedentes bona docerȩ cogebant᷑ &unde fiera
ꝓselitus filiꝰ gehennȩ . Non scilic& a fariscis ubalegis
audiendo : sed eorũ facta sectando. Hoc ergo

Expanded text:
rexit propter iustificationem nostram. et quia ista resurrectio, quae credita nos iustificat, illa octaui diei circumcisione figurata est, propterea de ipso Abraham, cui cisionem inter alias figuras propheticas de Christo scripsit Moses, de quo ipse dicit: De me enim ille scripsit. CAPUTuitis mare et aridam facere unum proselytum; et cum feceritis eum, facitis eum filium gehennae duplo quam uos estis, non quia circumciditur, dixit. sed quod eorum mores imitatur, a quibus imitandis cohibet suos dicens: in cathedra Moysi sedent scribae et pharisaei: quae dicunt, facite, quae autem faciunt. facere nolite; dicunt enim, et non faciunt. in quibus dominicis uerbis utrumque debetis aduertere, et quantus honor delatus sit doctrinae Moysi, in cuius cathedra etiam mali sedentes bona docere cogebantur, et unde fieret proselytus filius gehennae, non scilicet a pharisaeis uerba legis audiendo, sed eorum facta sectando. hoc ergo
Abbreviated transcription (Latin):
tura. idẽ. popłs in nouatꝰ ꝑfidẽ ut habeat interĩ inspe qđ
nõ uetera transier̃ scđm spẽ qr modo ã ñ ẽ. tepꝰ ueceris
testam̃ti quo tẽporale atq carnale regnũ expeccatꝰ
adõ & facta s̃ omia noua scđm eandõ spe. ut regnã celoꝵ
ubi nulla erit mors atq: corruptia ꝓmissũ teneamꝰ.¬

Expanded text:
tura — id est populus innouatus per fidem, ut habeat interim in spe quod ue vetera transierunt secundum spem, quia modo jam non tempus Veteris Testamenti, quo temporale et carnale regnum exspectetur a Deo: et facta sunt omnia nova secundum eamdem spem, ut regnum coelorum, ubi nulla erit mors atque corruptio, promissum teneam
Abbreviated transcription (Latin):
ipso mediatore dĩ ⁊ hominũ homine xp̃o iħ u
iã utiq conpletũ ẽ. Quid oñ ꝓmittit᷑ nisi
uita ȩtna ex resurrectione amortuis.
⁊ occulta erat fides. Nã eadẽ oredebant
eadẽq sꝑabant om̃s iusti ⁊ scĩ &iã tẽpoꝵ
illoꝵ : ⁊ ꝓ missuia erant illa omia sacra¬
m̃ta. om̃isq ritꝰ ille sacrorũ. Nunc aut̃
reuelata ẽ. fides in quã conclus erat popłs
qͣndo sub lege susto diebat᷑ ⁊ qđ fidelib
ꝓmittit᷑ inuiditio. iã cõpletũ ẽ. in exẽplo p
eũ qͥ legẽ ⁊ ꝓpħas nonuenit soluere. sadipler¬

Expanded text:
pso Mediatore Dei et hominum homine Christo Jesu , jam utique completum est. Quid enim promittitur, nisi vita aeterna ex resurrectione a mortuis?et occulta erat fides; nam eadem credebant, eademque sperabant omnes justi et sancti etiam temporum illorum; et promissiva erant illa omnia sacramenta omnisque ritus ille sacrorum: nunc autem revelata est fides, in quam conclusus erat populus, quando sub Lege custodiebatur ; et quod fidelibus promittitur in judicio, jam completum est in exemplo, per eum qui Legem et P
Abbreviated transcription (Latin):
oreimpudenti ac sacrilego non dubitent dicere.
cui furori eoꝵ. auctoritatem omnium librorun
extingucre atq abolere conanti :̃ iam supra quantũ
suscepti operis ratiosinene uidebatur. non pauca
respondi: Nuno illud admoneo. ut cum insanas
& sacri legas fabulas suas xpĩani nominis pallio
uelare contendunt: uileant tamen quando ista
contra scripturas xpianas disputint non a nob̵
contra paganos tantũ. seel eciã contra manicheos
uenitatẽ colicum diuinoꝵ testamenta utriusq
defendi: Et ista quidem quȩ modo faustus ueluđ
incligna dõ denr̃is ueterib litteris insermone
suo posuit. contra paganum & ineu̾glico uel
apostolico sermone talia rep̃hendentem ita fortasse
defendorẽ : ut paria de auctorib eorum sicut pait
nr̃ apud athenienses fecit commemorem: Inuenirenꝰ
enĩ strtasse & inlitteris eorum deum mundi creatorẽ
ac fabncatorem & lucis institutorem : qui tamen

Expanded text:
ore inpudenti ac sacrilego non dubitent dicere? ore inpudenti ac sacrilego non dubitent dicere? cui furori eorum auctoritatem omnium librorum extinguere atque abolere conanti iam supra, quantum suscepti operis ratio sinere uidebatur, non pauca respondi. Nunc illud admoneo, ut cum insanas et sacrilegas fabulas suas christiani nominis pallio uelare contendant, uideant tamen, quando ista contra scripturas Christianas disputant, non a nobis contra paganos tantum, sed etiam contra Manichaeos ueritatem codicum diuinorum testamenti utriusque defendi. et ista quidem, quae modo Faustus uelut indigna deo de nostris ueteribus litteris in sermone suo posuit, contra paganum et in euangelico uel apostolico sermone talia reprehendentem ita fortasse defenderem, ut paria de auctoribus eorum, sicut Paulus noster apud Athenienses fecit, commemorarem. inuenirem enim fortasse et in litteris eorum deum mundi creatorem ac fabricatorem et lucis huius institutorem. qui tamen
Abbreviated transcription (Latin):
flagellat autẽ omnẽ filiũ quẽ necipit. & si bona
percepimus lemanu clomini. mala quare non sustinemꝰ
secleciam in nouo. ego quẽ amo. arguo & castigo.
& illud. Stenĩ nos ipsosiiudicaremus : adomino non
iudicaromur :  Cum iudicamuri antẽ adm̃o corripimꝰ:
ne cũ munclo clamnemur: Sed tamen si paganus in nono
testam̃to talia rephender& qualia isti nep̃bencdunt
inueteri nonne & ipsi ea defendenda susciporent.
quo lsi facerent̃ possent. qua tandem uecordia hic
talia rep̃bendunt. qualia ibi defendunt.: si autem
nem possent. eur in uno tantum ac non pocius
in utroq testam̃to quod non intelli gentibis
impus prauum iuderetur ad non intellegentib pris
rectum. sed tectum credi oportere conaclunt.
an forte quȩ de nouo testamento similia protulimꝰ psa
quoq audent licere falsa eẽ. atq ꝓuersa. priuilgio
dictum teneant atq suadeint: quic quid auten exeisdẽ
codicib ad uersus eos sonuerit. immissũ abifalsatorib

Expanded text:
flagellat autem omnem filium, quem recipit et: si bona percepimus de manu domini, mala quare non sustinemus? sed etiam in nouo: ego quem amo, arguo et castigo et illud: si enim nos ipsos diiudicaremus, a domino non iudicaremur; cum iudicamur autem, a domino corripimur, ne cum mundo damnemur. sed tamen si paganus in nouo testamento talia reprehenderet, qualia isti reprehendunt in uetere, nonne et ipsi ea defendenda susciperent? quod si facere possent, qua tandem uecordia hic talia reprehendunt, qualia ibi defendunt? si autem non possent, cur in uno tantum ac non potius in utroque testamento, quod non intellegentibus inpiis prauum uideretur, idem non intellegentibus piis rectum, sed tectum credi oportere concedunt? An forte, quae de nouo testamento similia protulimus, ipsa quoque audent dicere falsa esse atque peruersa priuilegio dictum teneant atque suadeant, quicquid autem ex eisdem codicibus aduersus eos sonuerit, inmissum ab infalsatoribus
Abbreviated transcription (Latin):
m̃tẽ urãm. aransane ñdĩ sed demonioꝵ m̃daci¬
loquoꝵ: Exquoꝵ doctrinis inusta cauteriat᷑
maligna conscientia. homicidiũ appellans quã ueri¬
tas in nocentiã dicit: Ita enim iudeis ait: Ubi uos
quoq suturos ꝑcussit atq destrur̃ : Siscir&is quidsit
miscdiam uolo quã sacrificiũ: nũquã condẽpnass&is
in nocentes: Iuas autem habe simplices & puras
orationes tã quã diuinos honores e sacrisicia
poteritis. cum deipsa nat᷑a atq substantia diuina
tanta indigna & t̃pia sentiatis : ut ñ solum ur̃is
sacrificus ds̃ uerꝰ non ꝓpitiet᷑ sed insacrisiciis paga¬
noꝵ ds̃ur̃ inmolet᷑: Neq enim in lignis solum
& inherb̾ aut inm̃brebumanis. Sed ẜam inpe¬
coꝵ carnib eum contaminantib & polluentib uncu¬
lis colligatũ. eẽ censetis Ipsa uͦ anima ur̃a cuidõ
laudẽ dicat: cuius particulãm̃ seipsam intenebrarũ

Expanded text:
mentem uestram. aram sane non dei. sed daemoniorum mendacimentem uestram. aram sane non dei. sed daemoniorum mendaciloquorum, ex quorum doctrinis inusta cauteriatur maligna conscientia, homicidium appellans, quam ueritas innocentiam dicit. ita enim Iudaeis ait, ubi uos quoque futuros percussit atque destruxit: si sciretis, quid sit "misericordiam uolo quam sacrificium", numquam condemnassetis innocentes. Quas autem habere simplices et puras orationes tamquam diuinos honores ac sacrificia poteritis, cum de ipsa natura atque substantia diuina tanta indigna et turpia sentiatis. ut non solum uestris sacrificiis deus uerus non propitietur, sed in sacrificiis paganorum deus uester immoletur? neque enim in lignis solum et in herbis aut in membris humanis, sed etiam in pecorum carnibus eum contaminantibus et polluentibus uinculis conligatum esse censetis. ipsa uero anima uestra cui deo laudem dicat, cuius particulam se ipsam in tenebrarum
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s scĩ quẽ habetis adõ: Uosfabricam demonũ
dĩ tẽplũ dicitis: &ibiuiuũ sic̃ faustꝰ ait uiue
maiestatis simulacrũ. xp̃m filiũ dĩ conlocatis:
Plane xp̃s ur̃ phantasnaticus. habit& intalitẽplõ
sacrilege uanitatis Ille nãq quippe ñ simi¬
litudine: sedasimulatione simulacrũ
uocari potest Ita & m̃tẽ tuã: aram fecistis:
Sediude cuiꝰ Exipsis enĩm artib & disciplinis tuis
apparss: quib eam inbutã. eẽ. dixisti Illȩ
artes & disciplinȩ uetant panẽ porrigere m̃¬
dicanti homini: ut in ara ur̃a cũ sacrificio cru¬
delitatis ardeatis Talem anim dh̃o destru-¬
ente: qui exlege c̃memorat. quali odore de¬
lectat᷑ ds̃ dicens. miscđiam uolo: quã sacrificiũ:
Ubi autẽ hoc dñs cõmemorauerit: attendite.
Cũ scilic& transir& ꝑsegetem. & esurientes
discipłi eiꝰ uellerent spicas. quod homicidiũ
uos . eẽ. dicitis. ex disciplina ur̃a qua inbuistis

Expanded text:
cam daemonum dei templum dicitis et ibi uiuum, sicut Faustus ait. uiuae maiestatis simulacrum Christum filium dei conlocatis. plane Christus uester phantasmaticus habitet in tali templo sacrilegae uanitatis. ille quippe non a similitudine, sed a simulatione simulacrum uocari potest. Ita et mentem tuam aram fecisti, sed uide cuius. ex ipsis enim artibus et disciplinis tuis adparet, quibus eam inbutam esse dixisti. illae artes et disciplinae uetant panem porrigere mendicanti homini, ut in ara uestra cum sacrificio crudelitatis ardeatis: talem aram domino destruente, qui ex lege commemorat, quali odore delectatur deus dicens: misericordiam uolo quam sacrificium. ubi autem hoc dominus commemorauerit, adtendite, cum scilicet transiret per segetem et esurientes discipuli eius uellerent spicas, quod homicidium esse uos dicitis ex disciplina uestra, qua inbuistis
Abbreviated transcription (Latin):
ignor&is: osi possem uob ꝑsuadere ut asecducendis
inperitiorib: uos c̃pesceretis: iam uero qđ &iam
inclios paganis uultis ẽẽ meliores qđ illi aris. delubris.
ñ satius sit uł lapicliqui quo quomͦ. ẽ. arã consti¬
tuere & uictimã offerre: quã id qđ omninoñ ẽ.
indeliram̃to phantas matis adorare : Verũ tu
quirationale dĩ templũ te. eẽ. dixisti: quomꝰ.ͥ ex
plicab : placet ne tib ut tẽplũ ds̃ habeat. cuius
aliquã partẽ cdiaboł fabricauerit : anuos ñ estis
quidicitis omĩa menbra urã totũq corpꝰ amaligna
m̃te quã hrlendicitis fabricatũ: eiusq ipsius
sabricatricis partẽ illic habitare simulcũ parte
dĩ ur̃i: quaȩcũ ibi teneatur ut ꝑhibetis contenata
& inclusa. utrũ di tẽplũ andi carcerem te debnusti:¬
nisi forte animã tuã tẽplũ dĩ dicis quã ex terra
luminis habes : aut illã partemdĩ uł m̃brũ dĩ
ñte dixeris nisi excorpore : qđ scđn te diaboł

Expanded text:
ignoretis, o si possem uobis persuadere, ut a seducendis inperitioribus uos conpesceretis! Iam uero quod etiam inde uos paganis uultis esse meliores, quod illi aris, delubris. non satius sit uel lapidi, qui quoquo modo est, aram constituere et uictimam offerre quam id, quod omnino non est, in deliramento phantasmatis adorare ? uerum tu, qui rationabile dei templum te esse dixisti, quomodo hoc explicabis ? placetne tibi, ut templum deus habeat, cuius aliquam partem diabolus fabricauerit ? an uos non estis, qui dicitis omnia membra uestra totumque corpus a maligna mente, quam hylen dicitis, fabricatum eiusque ipsius fabricatricis partem illic habitare simul cum parte dei uestri? quae cum ibi teneatur, ut perhibetis, concatenata et inclusa, utrum dei templum, an dei carcerem te dicere. debnisi forte animam tuam templum dei dicis, quam ex terra luminis habes. at illam partem dei uel membrum dei non te dixeris, nisi ex corpore, quod secundum te diabolus
Abbreviated transcription (Latin):
& iditio quidq esto tubeatior sine sensu
Ego mͥ contentus ero: cũ ratione beatuͦs
audise. AUGUSTNUS RESPONDIT
Astute qͥdẽ paratũte dicis siquas in libris
moysi dexp̃o ꝓphetias inueneris ita ꝑcipe
acsi piscẽ demari : cũ aquã ipsam ut ade piscis
capit᷑ respuas. Sed qr moyses om̃ẽ qđ serao

Expanded text:
damus, esto tu beatior sine sensu, ego mihi contentus ero cum ratione beatus audisse. AUGUSTINUS respondit: Astute quidem paratum te dicis, si quas in libris Moysi de Christo prophetias inueneris, ita percipere, ac si piscem de mari, cum aquam ipsam unde piscis capitur, respuas. sed quia Moyses omne quo
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ. c̃iuncimꝰ : illi aut̃ ꝑnaturã gentis
tenebrarũ putant eẽ. hominẽ malũ :
quã scđm ipsos ds̃ totꝰ timuit ante quã
in parce uinceret᷑ ⁊ in parte abea sic uictꝰ
ẽ. ut nec totꝰ lib̾aret᷑. Audto igit᷑ ⁊n
intellecto qđ antiqͥs dictũ erat oderis
inimicũ tiũ. ferebant᷑ homines inho¬
minis odiũ : c̃debent ñ odisse nisi uitiũ.
Nos corrigit dns dicendo diligite inimilͦ
urõs : Vt qͥ iã dixerat. ñ uenilegẽ soluere
siad iplere : Idõq decdio iniei. qđ scriptũ ẽ.

Expanded text:
incimus. illi autem per naturam gentis tenebrarum putant esse hominem malum, quam secundum ipsos deus totus timuit, antequam in parte uinceretur, et in parte ab ea sic uictus est. ut nec totus liberaretur. audito igitur et non intellecto. quod antiquis dictum erat: oderis inimicum tuum, ferebantur homines in hominis odium, cum deberent non odisse nisi uitium. hos corrigit dominus dicendo: diligite inimicos tros, ut qui iam dixerat: non ueni legem soluere, sed adinplere ideoque de odio inimi
Abbreviated transcription (Latin):
lubens iꝰtȩ uult uindicari . remotior ẽ. a pec¬
cato iniꝰtȩ uindictȩ : qͥñ iuilt omĩno uindicari.
Peccat enĩ qͥ exigit ultra debitũ : ñ peccat aut̃
qͥ euigit debitũ. Sed teiꝰ longe ẽ. a pec cato
iniꝰtꝰ exactoris qͥ omũno n exigit debitũ :
Psertĩ ne cogat᷑ n ipse reddere debitũ. ab eo
qͥ nullũ hab& debitũ. Possẽ gͦ ⁊ ego sic ista
ponere. Dictũ ẽ. antiqͥs. ñ iniꝰte uindicab. E gͦ au

Expanded text:
hibens iuste uult uindicari, remotior est a pechibens iuste uult uindicari, remotior est a peccato iniustae uindictae qui non uult omnino uindicari. peccat enim, qui exigit ultra debitum; non peccat autem, qui exigit debitum: sed tutius longe est a peccato iniusti exactoris. qui omnino non exigit debitum, praesertim ne cogatur et ipse reddere debitum ab eo, qui nullum habet debitum. possem ergo et ego sic ista ponere: dictum est antiquis: non iniuste uindicabis; ego au
Abbreviated transcription (Latin):
aliquo arrerto pugnis calabq contundit hunic
figens : poenã talionis instituit. Hoc ẽ. ucile¬
qͥsq intulie in iuiriã : tale suꝑpliciũ pendit: Pinde
oculũ poculo dentẽ ꝓdente non fomes hlimes
furoris Nonut id qđ sopitũ erat hinc ac cen snsi¬
dere f : is ne id qđ ardebat ultra ex tenderee : fur
inposita ẽ. enĩ quȩdã ita undicta : steq de¬
bo᷑ ei qͥ fuerit pass inuiriã. Onde itaq cũ
ignoscimꝰ. de nr̃o quodãmꝰ iure largim᷑. Unde ctiã
lebita dicunt᷑ quȩ moratione dnĩca humanitꝰ
ñ tam̃ inq repetit᷑: si sic̃ in uirando &iã qͥ
uerũ uirat ꝓpͥnqt ꝑ uirio unde longe abẽ.
qͥ omĩ no ñ uirat ⁊ quã uis ñ pecc& qͥuerũ
uirat. remotior tam̃ apeocato ẽ. qͥ ñ urat.:
unde amonitio ñ uirandi c̃seruatioẽ. a pec¬
caco ꝑ uirii. ita cũ pecc& qͥ ꝑ ĩ moderationẽ in¬
itȩ uult uindicari . ñ pecc& aut̃ qͥ modũ ad¬

Expanded text:
aliquo arrepto. pugnis calcibusque contundit? huic aliquo arrepto. pugnis calcibusque contundit? huic figens poenam talionis instituit, hoc est, uque intulit iniuriam, tale subplicium pendat. proinde oculum pro oculo, dentem pro dente non fomes, sed limes furoris est, non ut id. quod sopitum erat, hinc accenderetur, sed ne id. quod ardebat, ultra extenderetur, inpositus. est enim quaedam iusta uindicta iusteque debetur ei, qui fuerit passus iniuriam. unde utique cum ignoscimus, de nostro quodam modo iure largimur. unde etiam debita dicuntur, quae in oratione dominica humanitus non tamen inique repetitur. sed sicut in iurando etiam qui uerum iurat, propinquat peiurio, unde longe abest, qui omnino non iurat, et quamuis non peccet, qui uerum iurat, remotior tamen a peccato est qui non iurat — unde admonitio non iurandi conseruatio est a peccato peiurii —: ita cum peccet qui per inmoderationem iniuste uult uindicari, non peccet autem, qui modum ad
Abbreviated transcription (Latin):
fingendo inuenire potuistis quo pacto diri¬
matis q̃stionẽ int̃mꝰcas luci petas ⁊b: latas
luci fugas. Utrãq enĩ ꝓlẽ gentis tenebrarũ eẽ.
c̃tenditis. Vnde gͦ illȩ amant ase alienã lucẽ :
illȩ aut̃ hanc adũ sando sua potiꝰ origine delec¬
tant᷑ c an mundiꝰ nascunt᷑ mcȩ infecidis
cloacis quã blattȩ in obscuris cubicuł.  lã uͦ illud¬
ocil qđ anti qͥs dictũ ẽ. oculũ poculo. dentẽ ꝓdente:
Quomodo contrariũ hiabet qđ ait cdñs: Ego aut̃ dico
uob non resistere malo sed siqͥste ꝑ cusseret in
quando quidẽ &illud antiquu ꝯdreprum̃das flamas
odiori seuentiũ que inmoderates animos refrenandose
Nonne uidemus homines leuit̃ lesos. moliri eecdem.
sicirie sangunẽ uixq in uenire inmalis in imieuito
unde sacier Quispugno ꝑcussus nonant
udit a concitat indanationẽ eiꝰ qͥ peusserit Iaut si
ipse reꝑcutere ueliotetũ hominẽ sinon &ia celo

Expanded text:
fingendo inuenire potuistis. quo pacto dirifingendo inuenire potuistis. quo pacto dirimatis quaestionem inter muscas lucipetas et blattas lucifugas; utramque enim prolem gentis tenebrarum esse contenditis. unde ergo illae amant a se alienam lucem, illae autem hanc auersando sua potius origine delectantur? an mundius nascuntur muscae in fetidis cloacis quam blattae in obscuris cubiculis? Iam uero illud, quod antiquis dictum est: oculum pro oculo, dentem pro dente, quomodo contrarium habet, quod ait dominus: ego autem dico uobis non resistere malo; sed si quis te percusserit in quandoquidem et illud antiquum ad reprimendas flammas odiorum saeuientiumque inmoderatos animos refrenandos inonne uidemus homines leuiter laesos moliri caedem, sitire sanguinem uixque inuenire in malis inimici unde satientur? quis pugno percussus non aut iudicia concitat in damnationem eius, qui percusserit, aut, si ipse repercutere uelit, totum hominem, si non etiam telo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗ ad modũ ortent᷑ ut suũ qͥsq diligat
ini micũ: pociꝰ enĩ genti ipsi cenebrarũ
di lectionẽ inimicitribuere potuer̃:
quã dõsuo . Illa qͥppe sic̃ delirant uicinã
sibilucẽ atq c̃tiguã c̃cu punt eaq frui uoluit.
atq ut frueret᷑ inuadere cogitanit.
Neq ista culpa ẽ: cũ uerũ ⁊beatificũ bonũ
appetit᷑. Vnde ⁊ dns dic̃. Regnũ cȩloꝵ iĩ
patit᷑: ⁊ qͥuĩ fecerint diripient illud. Ec ce
gens tenebrarũ scđm eoꝵ uanitatẽ uĩ fa¬
cere ac diriꝑe uoluit bonũ qđ amauerateiꝰ
claritate. & spetiȩ delectata: nec eã uicissi
ds̃ dilex̃ . s odio detestans frui se uolentẽ¬
a funditꝰ eradicare molicꝰe. Siergͦ maliaman
bonũ quo fruant᷑ boni aut̃ oder̃ malũ ne pol¬
luant᷑ : respondete manichei. qͥnã eoꝵ ĩpleant
qđ dnsait : diligite inimicos urõs. Eccesihas
inimicũ tiuĩ. ⁊ gens tenebrarũ qđ scriptũ est
in euangło diligite inimicos urõs. Qua quã nec

Expanded text:
admodum hortentur, ut suum quisque diligat inimicum. potius enim genti ipsi tenebrarum dilectionem inimici tribuere potuerunt quam deo suo. illa quippe. sicut delirant, uicinam sibi lucem atque contiguam concupiuit eaque frui uoluit atque, ut frueretur, inuadere cogitauit. neque ista culpa est, cum uerum et beatificum bonum adpetitur. unde et dominus dicit: regnum caelorum uim patitur, et qui uim fecerint, diripient illud. ecce gens tenebrarum secundum eorum uanitatem uim facere ac diripere uoluit bonum, quod amauerat, eius claritate et specie delectata; nec eam uicissim deus dilexit, sed odio detestans frui se uolentem funditus eradicare molitus est. si ergo mali amant bonum, quo fruantur, boni autem oderunt malum, ne polluantur, respondete, Manichaei, quinam eorum inpleant, quod dominus ait: diligite inimicos uestros. ecce si has inimicum tuum, et gens tenebrarum, quod scriptum est in euangelio: diligite inimicos uestros. quamquam nec
Abbreviated transcription (Latin):
quo quidẽ diligeret gentem suã. & si nago gam
ipse aedificass& sibi. Iam quã & hoc addĩfiliũ
ꝑtinerae : si ae dificationem sy nago gesue. iu¬
dei decenturione pagano merurrunt. Nec ta¬
m̃ om̃i fariã & lucas hoc uerbũ reticuit : puto
recogitans neforte fuiss& uerum. Sed locum
tam̃ mutat. acl plicatq id alter cause. longe dissimil:
id ẽ iub dieit iłis adedscipłos scos. contenditt̃ ĩtrare

Expanded text:
quoniam quidem diligeret gentem suam et synagogam quoniam quidem diligeret gentem suam et synagogam ipse aedificasset sibi. tamquam et hoc ad dei filium pertineret, si aedificationem synagogae suae Iudaei de centurione pagano meruerint. nec tamen omnifariam et Lucas hoc uerbum reticuit, puto recogitans, ne forte fuisset uerum; sed locum tamen mutat ad.. plicatque id alteri cuidam causae longe dissimili, id est ubi dicit Iesus ad discipulos suos: contendite intrare
Abbreviated transcription (Latin):
turiftient paganos signisicans ꝓpt̃ centurionẽ. quia esset
&ipse gentilis. in cͦ tam̃ tanta fuisset fides inuenta filios
aut̃ regni appalans iudeos : in qͥb nulla esset inuenta fides
At uerolucas quã qũã & ipse ut netessariũ hoc & memorabile
int̃ xpĩ mirabiba gesti in serendũ putauerit: euangłiosuo
deabrabam tam̃ illic deisiac et iacob. nullam fatitatꝰ men¬
tionẽ. Quod siqͥs dicit idcirco p̃termisisse eũ. quia
enĩ dictũ idiam satis fuisset amatheo cur ergͦ gestũ ipsũ
commemorat erga centurionẽ & puerum
eꝰ qdđ ȩque longe satis in simuatũ iam fuiss&
nob̵ mathei sollertia: sed falsum ẽ Nãq & de
obsecratione ipsa adueniendi ihm̃. matheus
uenerit adeũ rogaturus medelam. lucas aut̃ non. sed qͥi
maiores natu adeũ miserit uideorũ. Qui ne forte
gressi Sunt ei . dicentes dignũ ẽe cui idpręstare.

Expanded text:
turi forent, paganos significans propter centurionem. quia esset et turi forent, paganos significans propter centurionem. quia esset et ipse gentilis, in quo tamen tanta fuisset fides inuenta, filios autem regni appellans Iudaeos, in quibus nulla esset inuenta fides. at uero Lucas quamquam et ipse ut necessarium hoc et memorabile inter Christi mirabilia gesta inserendum putauerit euangelio suo, de Abraham tamen illic. de Isaac et Iacob nullam facit mentionem. quodsi quis dicat idcirco praetermisisse eum, quia enim dictum id iam satis fuisset a Matthaeo, cur ergo gestum ipsum commemorat erga centurionem et puerum eius, quod aeque longe satis insinuatum iam fuisset nobis Matthaei sollertia? sed falsum est. namque et de obsecratione ipsa adueniendi legum Matthaeus m centurio uenerit ad eum rogaturus medelam, Lucas autem non, sed quia maiores natu ad eum miserit Iudaeorum, qui ne forte gressi sunt ei dicentes dignum esse, cui id praestaret,
Abbreviated transcription (Latin):
filii ega& auxilio qui coluit patrem: Sed
uideris consentiã ut inquã actenus incelum
reductos eos non quia mererentur sed quia
uincat diuina lementia ium peccatorũ. Ver̃¬
tam̃ utrũ & hoc axp̃o dictũ sit : dubios etiam
nos & incertos scribontiũ ipsa uarietas facit.
N amq cũ duo euangłistȩ mnathieus & lucas derenturione
quo dã pant̃ narrent: cuiꝰ puertunc in firnaret᷑ &
ꝓpt que iuisus fuorit hocipsũ dixsse łis qͥ selie tantã¬
fidẽ non inuenisset in sył quantã inllo liomine genali
quamuis & pagano. eoqͦd dixent idem nomsẽ fuissẽ tã
diguu ut subtetũ suũ incraret ibs. sedid rogare
tantũ ut iuberet uerbo & sanaret᷑ puer suus solis
tam̃ matheus hoc adicit. ł̃m ꝓsecutũeẽ ut dcenet.
am̃ dico uob̵ quia multi uenient ab oriente & occidente &
recũbent cũ abrahã &isaac & iacob in regio cȩloꝵ. filios aut̃
regni. mittent intenebras extenores. Multos qͥdẽ qͥ uen¬

Expanded text:
filii eget auxilio, qui coluit patrem? sed uideris; consentiamus, inquam, hactenus in caelum reductos eos, non quia mererentur, sed quia uincat diuina clementia uim peccatorum. Uerumtamen utrum et hoc a Christo dictum sit, dubios etiam nos et incertos scribentium ipsa uarietas facit. namque cum duo euangelistae Matthaeus et Lucas de centurione quodam pariter narrent, cuius puer tunc infirmaretur et propter quem uisus fuerit hoc ipsum dixisse Iesus, quiaine gentili quamuis et pagano, eo quod dixerit idem non se fuisse tam dignum, ut sub tectum suum intraret Iesus. sed id rogare tantum, ut iuberet uerbo, et sanaretur puer suus, solus tamen Matthaeus hoc adicit Iesum prosecutum esse, ut diceret: en dico uobis, quia multi uenient ab oriente et occidente et recumbent cum Abraham et Isaac et Iacob in regno caelorum; filios autem regni mittent in tenebras exteriores, multos quidem. qui uen
Abbreviated transcription (Latin):
doctrinã fit nisi &ipsi tanꝗ imitatores dĩ &xpi
sui mendaces habeant᷑. Fama uero &iã ipsa
consulta & uos pessimos iactat. & xp̃m ex semine
đeđ contrauos p̃dicare noncessit. Vocẽ patris de
cȩlo non audistis. oꝑa xp̃i quib dese ipso teffifica¬
batur. non indistis. Codices inqiub hȩc scripta siues
ut spetiȩ cristiana fallatis uelud accipitis. netam̃
contrauos legant᷑ infalsatos dicitis ꝓfertis inde xpͥm
dicentẽ. simͥ noncre ditis oꝑib credite. Ete gosum
qͥtestimoniũ ꝑibeo deme. & testimoniũ ꝑib& deme
quime misit pat̃. & non uultis ẽtra uos indȩ ꝓferri

Expanded text:
doctrinam fit, nisi et ipsi tamquam imitatores dei et Christi sui mendaces habeantur. fama uero etiam ipsa consulta et uos pessimos iactat et Christum ex semine Dauid contra uos praedicare non cessat. uocem patris de caelo non audistis, opera Christi, quibus de se ipso testificabatur, non uidistis; codices, in quibus haec scripta sunt, ut specie christiana fallatis, uelut accipitis; ne tamen contra uos legantur, infalsatos dicitis. profertis inde Christum dicentem: si mihi non creditis, operibus credite, et: ego sum, qui testimonium perhibeo de me, et testimonium perhibet de me, qui me misit pater, et non uultis contra uos inde
Abbreviated transcription (Latin):
& moisen nonaudiunt. neq siqͥs a mortius resur¬
rexerit credent ei. Vnde hunc existis. unde confidistis. c¬
scripturas tanta auctoritate firmatas cõm̃datasq res¬
puitis miracula non facitis. Quȩsi faceretis etiã ipsa in
uobis caueremꝰ. p̃struente nos dnõ & dicente exsur¬
gent multi pseudoxp̃i & pseudo ꝓphetȩ & facient sis
na &ꝓdigia multa. E fallant si fieri potest &iã eleo¬
tos Ecce p̃dixi uob̵. Usq adeo niħ credi uoluit aduĩ sus
confirmatã scripturarũ auct oritatẽ quȩ fidẽ suam
reb ifis ꝓbat. quȩ ꝑtẽporũ succensiones hec ĩpleri
& efficiostendit. qiȩ tanto anteꝗ fierent p̃nuntiauit.
Restit utrationẽ uos exibere dicatis tã certã ⁊ inuct̃ã
ut ꝑse ipsã declarata ueritate nullã testis auctori
& uana puerile iudibriũ & muliebreaio cam̃tũ . &a¬
nicul& deliram̃tũ continens iniciũ truncũ & medium

Expanded text:
 non audiunt, nec si quis a mortuis resurrexerit, credent ei! unde huc existis? unde confiditis? scripturas tanta auctoritate firmatas commendatasque respuitis, miracula non facitis: quae si faceretis. etiam ipsa in uobis caueremus praeinstruente nos domino et dicente: exurgent multi pseudochristi et pseudoprophetae et facient signa et prodigia multa, ut fallant, si fieri potest, etiam electos; ecce praedixi uobis. usque adeo nihil credi uoluit aduersus confirmatam scripturarum auctoritatem, quae fidem suam rebus ipsis probat, quae per temporum successiones haec inpleri et effici ostendit, quae tanto antequam fierent, praenuntiauit. Restat, ut rationem uos exhibere dicatis, tam certam et inuictam, ut per se ipsam declarata ueritate nullam testis auctoritet uana, puerile ludibrium et muliebre auocamentum et aniculare deliramentum continens initium truncum et medium
Abbreviated transcription (Latin):
mundi cosdẽ: pͥncipestenebrarũ ita ꝑ om̃em contex¬
tionẽ a sũmis usq: ad ima conligatos dicunt : ut quanto
qͥsq ãpliꝰ haberent cõmixtiboni tanto sublimiuꝰ ca¬
lo cari mererent᷑. Ac ꝑ hoc mundiores carnes eẽ de¬
bereis quarũ origo decȩlo ẽ : quã fruges quȩ ori¬
unt᷑ ex t̾ra. Deinde qͥdtã insanũ dici potest quã conceptꝰ
factos ante uitȩ cõmixtionẽ. tanto uuat᷑iores
fuissẽ. ut & abor tiui & decȩlo int̾rã ruentes uiue¬
rent. cõmixta aut̃ uita nisi tẽꝑe maturo editi
uiuere non possint. & si depaulo altiore loco cadas
continiomoriant᷑: utiq si regnũ uitȩ contra regñ
mortis belligerauit : cõmixtata uaciores facere

Expanded text:
mundi eosdem principes tenebrarum ita per omnem contexmundi eosdem principes tenebrarum ita per omnem contextionem a summis usque ad ima conligatos dicunt, ut quanto quaeque amplius haberent commixti boni, tanto sublimius conlocari mererentur ac per hoc mundiores carnes esse deberent, quarum origo de caelo est, quam fruges quae oriuntur ex terra. deinde quid tam insanum dici potest quam conceptus factos ante uitae commixtionem tanto uiuaciores fuisse, ut et abortiui et de caelo in terram ruentes uiuerent, commixta autem uita nisi tempore maturo editi uiuere non possint, et si de paulo altiore loco cadant. continuo moriantur ? utique si regnum uitae contra regnum mortis belligerauit, commixta uita uiuaciores facere
Abbreviated transcription (Latin):
confecti. ut carnis accusatores sine ulla spiritali ueritate.
solã carnẽ saꝑe conumcant᷑. Fortassis enĩ paulo ꝓlixior
ista responsiõ sic adũs eos lectorẽ instru& ut incateris
responsionib: ñ a nob̵ tã multa uerba reqͥrant᷑. Dicunt
ienĩ isti uaniloqͥ & ñtis seductores. in illa pugna qͣͥndo
pͥmꝰ eoꝵ homo tenebrarũ gentẽ elem̃tis fallacib:
inͣret̾iuit : utriuꝰq sexus pͥncipib indidẽ captis eũ
exeis mundꝰ c̃strueret᷑: plerosq: eoꝵ incȩlestib
fabricis conlligatos. In qͥb etiã erant feminȩ aliquae
p̃gnantes. Quȩcũ cȩlum rotari coepiss& eandẽ ũtiginẽ
ferre non ualentes. conceptꝰ suos ab ortu ex cͦsisse.
eosdẽq abortiuos fȩtus & masculos & feminas de
cȩlo int̾rã cecidis se. uixisse. creuisse. concubuisse.
origo carniũ : ab surdissimuẽ. ꝓpt̃ hoc eas inmundio¬
res putare. Presertim quia in ipsa structur a

Expanded text:
confecti, ut carnis accusatores sine ulla spiritali ueritate confecti, ut carnis accusatores sine ulla spiritali ueritate solam carnem sapere conuincantur. fortassis enim paulo prolixior ista responsio sic aduersus eos lectorem instruet, ut in ceteris responsionibus non a nobis tam multa uerba requirantur. dicunt enim isti uaniloqui et mentis seductores in illa pugna, quando primus homo eorum tenebrarum gentem elementis fallacibus inretiuit, utriusque sexus principibus indidem captis, ex eis mundus construeretur, plerosque eorum in caelestibus fabricis conligatos, in quibus erant etiam feminae aliquae aegnantes: quae cum caelum rotari coepisset, eandem uertiginem ferre non ualentes conceptus suos abortu excussisse: eosdemque abortiuos fetus et masculos et feminas de caelo in terram cecidisse, uixisse. creuisse, concubuisse, origo carnium, absurdissimum est propter hoc eas inmundiores putare, praesertim quia in ipsa structura
Abbreviated transcription (Latin):
tantũ audienda uerũ etiã obseruanda p̃cepta sunt.
Tẽpꝰenĩ erat qͦ nontantũ dictis sed etiã facts ꝓphetari¬
suleo oponter&. eaquȩ posteriore tẽꝑe fuerant reuelanda
Iub ꝑxpm̃ atq inxp̃o reuelatis. fidĩgentiũ onera obser¬
uationũ ñ s̃ in posita ꝓfeciȩ tam̃ auetoritas cõm̃data.
nullas animaliũ carnes in mundas habeamꝰ ueteri tam̃
testamto ubi quȩ dã inmundȩ dictȩ s̃non adũ sem᷑. Uos
ũ dicite qͣre ininundas carnes existimetis.si scđm errorẽ
urm̃ ꝓpt̃ cõmixtionẽ gentis tenebrarũ non carnes sed
& captiuandis ostib: ab sorbendã & inqͥnandã musit
& misouit. Deinde ꝓpt̃ ipsã cõmixtionẽ eciã qͥe qͥd aliud
manducatis in mundũ ẽ. Seddicitis. Multo ãpliꝰ in
cõmemorare sed breuit̃ attingũa qđ sat ẽ. ut inspiciant᷑
rep̃hensores ueteris testam̃ti. tanta stultitiȩ uecꝰtate

Expanded text:
tantum audienda, verum etiam observanda, praecepta sunt. tantum audienda, verum etiam observanda, praecepta sunt. Tempus enim erat quo non tantum dictis, sed etiam factis prophetari oporteret ea quae posteriore tempore fuerant revelandaue in Christo reuelatis fidei gentium onera obseruationum non sunt inposita, prophetiae tamen auctoritas commendata, s habeamus, ueteri tamen testamento, ubi quaedam inmundae dictae sunt. non aduersemur: uos iam dicite, quare inmundas carnes existimetis. Si secundum errorem uestrum propter commixtionem gentis tenebrarum non carnes, sedet captiuandis hostibus absorbendam et inquinandam misit et miscuit, deinde propter ipsam commixtionem etiam quicquid aliud manducatis, inmundum est. sed dicitis: multo amplius incommemorare, sed breuiter adtingam, quod sat est. ut inspiciantur reprehensores ueteris testamenti tanta stultitiae uetustate
Abbreviated transcription (Latin):
Non aut̃ hoc eiꝰ uitiũ sed natura. Sunt autem
homines qͥ ꝑhoc animal significant᷑ inmundi
ꝓpͥo uitio non natura. Quicũ libent᷑ audiant
ũba sapientiȩ: postea de his omino non cogaeri
Qđ enĩ utile audieris: uelud ab intestino me¬
moriȩ tanquã ados cogitationis recordandi
dulcedine reuocare. qd ẽ aliud quã spirita¬
lit̃ quodã modo ruminare . s̃ qđ qͥ non faciunt :
illoꝵ animaliũ genere figurant᷑. Vnde &ipsa
atalib carnib abstinentia tale uitiũ nos caue¬
re p̃monuit. Cũ enĩ thesaurꝰ desiderabił sit ipsa
sapientia : dehac munditia ruminandi. & mmun¬
ditia non ruminandi. alio loco ita scriptũ ẽ. Thes¬
aurꝰ desidabił̃. reqͥesoit in ore sapientis. Uiraut̃
stultꝰ: gluctit illũ. Hȩ aut̃ similitudines rerũ
in locutionib: & obseruationib: figurats ꝓpt̃ quȩrendi¬
&cõparandi exercitationẽ rationales m̃tes uti liter

Expanded text:
non autem hoc eius uitium, sed natura est. sunt autem non autem hoc eius uitium, sed natura est. sunt autem homines, qui per hoc animal significantur, inmundi proprio uitio, non natura; qui cum libenter audiant uerba sapientiae, postea de his omnino non cogitant. quod enim utile audieris, uelut ab intestino memoriae tamquam ad os cogitationis recordandi dulcedine reuocare quid est aliud quam spiritaliter quodam modo ruminare? quod qui non faciunt, illorum animalium genere figurantur; unde et ipsa a talibus carnibus abstinentia tale uitium nos cauere praemonuit. cum enim thesaurus desiderabilis sit ipsa sapientia, de hac munditia ruminandi et inmunditia non ruminandi alio loco scriptum est: thesaurus desiderabilis requiescit in ore sapientis, uir autem stultus gluttit illum. hae autem similitudines rerum in locutionibus et obseruationibus figuratis pet comparandi exercitationem, rationales mentes utiliter e
Abbreviated transcription (Latin):
ntelligant hoc apł m deipsis dixisse naturifillas¬
aut̃ literas ꝓpt̃ quasdã p̃figurationes tẽpori con¬
gruentes animalia quȩdã non natura sed signifi¬
catione inmunda dixisse : Itaq uerbi grã si deporco
& agno reqͥrat᷑ utrũq natura mundũ est : ql om̃os
creatura dĩ bona ẽ. Quadã uero significatione
agnꝰ mundꝰ. porcꝰ inmundus ẽ. Tanquã sistultũ
& sapientẽ dicere sutrũq hoc uerbũ natura uocis¬
& litterarũ. & sillabarũ quib c̃stat. utiq mun¬
dũ .e. significatione aut̃ unũ horũ uerbũ qđ
dicit᷑ stultꝰ inmundũ dici potest ñ natura siu.
sed qm̃ qͥddã inmundũ significat: & fortassẽ
qđ est inrerũ figuris porcꝰ : hoc ẽ: inrerũ genere
stultꝰ. &tã illud animal quã istȩ duȩ sillabȩ qđ dr̃
stultus. qͥddã unũ idẽq significat in mundũ qͥ ppe
illud animal inlege positũ est: eo qđ non rumin&.

Expanded text:
intelligant hoc Apintelligant hoc Apautem litteras propter quasdam praefigurationes tempori congruentes animalia quaedam non natura, sed significatione immunda dixisse. itaque, uerbi gratia, si de porco et agno requiratur, utrumque natura mundum est, quia omnis creatura dei bona est; quadam uero significatione agnus mundus, porcus immundus est. tamquam si stultum et sapientem diceres, utrumque hoc uerbum natura uocis, litterarum et syllabarum, quibus constat, utique mundum est; significatione autem unum horum uerbum, quod dicitsed quoniam quiddam inmundum significat. et fortasse quod est in rerum figuris porcus, hoc est in rerum genere stultus, et tam illud animal quam istae duae syllabae, quod dicitur stultus, quiddam unum idemque significat. inmundum quippe illud animal in lege positum est eo, quod non ruminet;
Abbreviated transcription (Latin):
potiussẽ. sed etiã ex parte coinqͥnatã eẽ contendues
Hecsolũ coinqͥnatã. eẽ : uerũ etiã exomut̃ parte
reuperari mundariq: nom posse.: Vnde mirũ est.
qđ ita sc dicunt in mundas om̃s carnes existim are
& obhocabes abstinere. quasi aliqͥd existimeñ
eẽ mundũ non solũ ȩscarũ sed om̃iũ creatu¬
rarũ . Nã & ipsa olera & poma & om̃s fruges
&totã t̃rã & cȩlũ cõmixtione gentis tenebrarũ
ꝑibent inquinata. Utinã ergo & incȩteris
cibis errori suo congruereg: atq ab hisꝙ̃ im¬
munda dicunt om̃ib: abstinendo fame potius
morerent᷑ quã tales blasfemias ꝑtinacit̃ loque¬
rentur. Nãsẽ corrigere atq: em̃ dare nolentib:
hoc eẽ utiliuꝰ qͥs nonintelligat: testam̃to autẽ
ueteri ubi quidã cibi carniũ ꝓibent᷑. cur non
sit contraria ista sententia qua dicitapłs omĩa
munda mundis. & om̃is creatura dĩbonaẽ : siposs:

Expanded text:
potuisse sed etiam ex parte coinquinatam esse contendunt; potuisse sed etiam ex parte coinquinatam esse contendunt; nec solum coinquinatam esse uerum etiam ex omni parte recuperari mundarique non posse. unde mirum est, quod ita se dicunt inmundas omnes carnes existimare et ob hoc ab eis abstinere, quasi aliquid existiment esse mundum non solum escarum, sed omnium creaturarum. nam et ipsa olera et poma et totam terram, et coelum, commixtione gentis tenebrarum perhibent inquinata Utinam ergo et in caeteris cibis errori suo congruerent, atque ab iis, quae immunda dicunt, omnibus abstinendo, fame potius morerentur, quam tales blasphemias pertinaciter loquerentur! nam se corrigere atque emendare nolentibus, hoc eteri, ubi quidam cibi carnium prohibentur, cur non sit contraria ista sententia, qua dicit Apostolus: Omnia munda mundis, et omnis creatura Dei bona est , si possunt,
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s quilegunt nouerint hoc & remotis tbis eum
planiꝰ dieisse discipulis. Rua ꝓpt̃ qua inexordo
harũ lit terarũ suarũ faustus sic mirat᷑ adimantũ ut ei
solũ p̃ferat manicheũ cõpendio reqͥro utrũ ista
dni sententia qua dix. non in quinari hominẽ
his quȩ moseius intrant uera anfalsi sit. Sifalsa
dicunt cur eã tantꝰ eoꝵ doctor adimantꝰ ax põꝓ
latã dicens ad expugnandũ testam̃tũ uetus
obiecit : siaut̃ uera ẽ curaduers ea credunt se
coinquinari si qua cũq carne uescant᷑: Nisi forte
uerũ respondere uelint & dicere apłm non dixis¬
sẽ omĩa mundi hereticis. sed om̃ia munda mundis
ur enĩ non sint istis hȩc mundi : Idẽ apłs sequitur
& dic̃ inmundis aut̃ & in fidelib: nichilẽ mundũ¬
ucros sed pollutas eorũ & mens & c̃scientia underexora
manche sichilẽ. mundũ : quando quide enĩ¬
xp̃s ipsã di substantiã uł naturã non solũ coinqͥrari

Expanded text:
omnes qui legunt, nouerint hoc et remotis turbis eum omnes qui legunt, nouerint hoc et remotis turbis eum planius dixisse discipulis. quapropter quia in exordio harum litterarum suarum Faustus sic miratur Adimantum. ut ei solum praeferat Manichaeum, conpendio requiro, utrum ista domini sententia, qua dixit non inquinari hominem his, quae in os eius intrant. uera an falsa sit. si falsam dicunt, cur eam tantus eorum doctor Adimantus a Christo prolatam dicens ad expugnandum testamentum uetus obiecit? si autem uera est, cur aduersus eam credunt se coinquinari, si quacumque carne uescantur? nisi forte uerum respondere uelint et dicere apostolum non dixisse: omnia munda haereticis, sed omnia munda mundis. cur enim non sint istis haec munda, idem apostolus sequitur dis; inmundis autem et infidelibus nihil est mundum, sed polluta sunt eorum et mens et conscientia. tu andoquidem etiam ipsam dei substantiam uel naturam non solum coinquinari
Abbreviated transcription (Latin):
uosca inqͥnat: sed qđ exit. &đ non adsolas turbas
dns dix̃. sic̃ ur̃ adimantis quẽ post manichȩũ faustꝰ
p̃cipue laudit cũ ueteritestam̃to calũmaret᷑ uoluit
intelbe sed etũ e motꝰ aturb. hoc idẽ dscipuł suis
euidentiꝰ & exp̃ssius. elocutꝰ ẽ. Cũ enĩ hanc dñĩ sen¬
tentuã testam̃to ueteri op posuiss& adimareus qr in il¬
loseripta s quedi in mundi cirnũ a qͥb ille popłs iis¬
sc̃. abstinert : aminit ne sibi diceret᷑. Cur ergo uos
nionquuis dĩ sed oms carne sinmundis existimatis ato
ab edend somib tẽperits. cuti ipse ꝓferis cuii ge¬
lu. testimonu non coinqͥ nari hominõ exhisq̃ in os
ingrediunt᷑ & inuentrẽ uadunt atq in latrinã e¬
mittunt᷑: itaq has artissimus. & fallatiã suã
manfestissima ueritate p̃focantes angustias co
paucis ille in secreto uera dicer& int᷑bas autẽ falsa
uctar& cũ & hoc de drĩo eredere sacrilegiũ sit x

Expanded text:
uos coinquinat, sed quod exit. quod non ad solas turbas uos coinquinat, sed quod exit. quod non ad solas turbas dominus dixit, sicut uester Adimantus, quem post Manichaeum Faustus praecipue laudat, cum ueteri testamento calumniaretur, uoluit intellegi, sed etiam remotus a turbis hoevidentius et expressius elocutus est. Cum enim hanc Domini sententiam Testamento Veteri opposuisset Adimantus, quia in illo scripta sunt quaedam inmunda carnium. a quibus ille populus iussus est abstinere, timuit, ne sibi diceretur: cur ergo uos non quasdam, sed omnes carnes inmundas existimatis atque ab edendis omnibus temperatis, cum tu ipse proferas euangelicum testimonium non coinquinari hominem ex his, quae in os ingrediuntur et in uentrem uadunt atque in latrinam emittuntur ? itaque has artissimas et fallaciam suam manifestissima ueritate praefocantes angustias conpaucis ille in secreto uera diceret, in turbas autem falsa iactaret, cum et hoc de domino credere sacrilegum sit, et
Abbreviated transcription (Latin):
dicint. quib: utputant uiuentib tanita uulnera e manib
& dentib inger̃ : cur aut̃ si carnib: uesi nonuultis Non
ipsi animailia dõ ur̃o oblita maotatis ut animȩ ille qͥs
Non solũ pitatis humanas. sed ita diuinas utipsa di
menbra creditis acarnis carcere dimittant᷑ & neitrũ
redeint uris orationib: comendent᷑ : an apliuꝰ eas
adiuuatis uentre quã mento. &illa potiũ dĩ natura
siluat᷑ quȩ uris uscerib exalari meruit. quã q̃ ur̃is
p̃cib cõm̃diri : ꝓptea ergo uentri urõ percora non
sicrificatis : qlea uiua absumere non potestis. ut eorũ
animas int̃cessione uri stomachi liberetis. Obeata
non poss . Ita delirantes ad huc putatis qđ ido sumꝰ
inimici ueteris testim̃t : q nullã carnẽ ir mundã
dicimꝰ tenentes apłi sententiã dicentis: omu munda
munds. &illud rubi dns ait. non qđ incrat in osumm

Expanded text:
dicant, quibus, ut putant, uiuentibus tanta uulnera et manibus dicant, quibus, ut putant, uiuentibus tanta uulnera et manibus et dentibus ingerunt! Cur autem, si carnibus uesci non uultis, non ipsa ani- . malia deo uestro oblata mactatis, ut animae illae, quas non solum putatis humanas, sed ita diuinas, ut ipsa dei membra esse credatis, a carnis carcere dimittantur, et ne iterum redeant uestris orationibus commendentur ? an amplius eas adiuuatis uentre quam mente et illa potius dei natura saluatur, quae uestris uisceribus exhalari meruerit, quam quae uestris precibus commendari? propterea ergo uentri uestro pecora non sacrificatis, quia ea uiua absumere non potestis, ut eorum animas intercessione uestri stomachi liberetis.s o beata non possunt! ita delirantes adhuc putatis, quod ideo sumus inimici ueteris testamenti. quia nullam carnem inmundam dicimus tenentes apostoli sententiam dicentis: omnia munda mundis, et illud, ubi dominus ait: non quod intrat in os uestrum,
Abbreviated transcription (Latin):
se tał muneris indigere & facilee. ratione pers¬
picere qđ nec eiꝰ rei egeae qui nullius eg& cõpellitꝰ
animꝰ humanꝰ inquirere . qͥd nos ꝑhȩc docere uoluerit.
qui utiq non frustra ea quib: non indig& sibi ubere
offerri.nisi aliqͥd in eis ostender& qđ nobis & nosse
ꝓdesset. & talib signis p̃figurari oporter&.
U os aut̃ quanto melius & honestius istis quã iusrã
Nrõ tẽpori ñ necessari is tam̃ significantib aliqͥd
& docentib: sacrificiis subderemini : quã uob̾
auditorib: uris uiuas ȩscarũ uictimas offerre
uberetis & crederetis. Nã cũ apł paulus deqͥb da¬
ꝓpt epulas eugłm p̃dicantib congruentssie dixent.
quoꝵ ds̃ uent̃ quanto uos arrogantiore impie¬
tate iactatis quiuentrẽ urm̃ non dm̃ sed qđ̃
sceleratioras audaoiȩ est. dĩ mundatorẽ dicere
nontimetis: cuiꝰ porro dem̃tiȩ est piosse
uderi uelle qđ abanim aliũ int̾fectione. se
tẽperant. cũ onis suas ȩscas casdẽ animas habere

Expanded text:
se talis muneris indigere, et facile est ratione perspicere, quod nec eius rei egeat, qui nullius eget, conpellitur animus humanus inquirere, quid nos per haec docere uoluerit, qui utique non frustra ea, quibus non indiget, sibi iuberet offerri, nisi aliquid in eis ostenderet, quod nobis et nosse prodesset et talibus signis praefigurari oporteret. uos autem quanto melius et honestius istis quamuis iam nostro tempori non necessariis, tamen significantibus aliquid et docentibus sacrificiis subderemini, quam uobis ab auditoribus uestris uiuas escarum uictimas offerri iuberetis et crederetis! nam cum apostolus Paulus d epulas euangelium praedicantibus congruentissime dixerit: quorum deus uenter, quanto uos adrogantiore inpietate iactatis. qui uentrem uestrum non deum, sed quod sceleratioris audaciae est, dei mundatorem dicere non timetis! cuius porro dementiae est pios se uideri uelle, quod ab animalium interfectione se temperent, cum omnes suas escas easdem animas habere
Abbreviated transcription (Latin):
natos necti coniugio non licebat. filios autẽ
frm̃. aliosq longinquiore graclu generis con¬
sanguineos nulla lege nulla potestate ꝓhibita
consuetudo iungebat. Suid mirũ sisororẽ suã id ẽ
expatris sangune ꝓcreatã habebat uxonẽ : nã
hoc ipse refsenti sibi eam regi dix̃. depatre esse
sororẽ non dematre: Ubi certe ut sororẽ mentiret᷑
nullo iam timore cogebatur. quando ille uxorẽ
eiꝰ eẽ didicerat. & eam diuinitus territus cũ
honore ned debat. sri autẽ siue sorores generali
nomine consangiuneos uelsanguineas ueteres appellari

Expanded text:
natos necti coniugio non licebat, filios autem fratrum aliosque longinquiore gradu generis consanguineos nulla lege, nulla potestate prohibita consuetudo iungebat, quid mirum, si sororem suam, id est ex patris sui sanguine procretam habebat uxorem? nam hoc ipse reddenti sibi eam regi dixit de patre esse sororem, non de matre: ubi certe ut sororem mentiretur , nullo iam timore cogebatur, quando ille uxorem eius esse didicerat et eam diuinitus territus cum honore reddebat. fratres autem siue sorores generali nomine consanguineos uel consanguineas solere ap
Abbreviated transcription (Latin):
Nisi credideritis non intelligetis: Vt iustitia
aelfidem ad sapientiam uero intelligentia
pertinere monstretur: Pro ule in his
qui flagrant ingenti amore perspicuȩ
ueritatis non est improbaidum studi¬
um. sed adordinem reuocanlum ut aside
incipiat. & bonis moribus nitatur per
uenire quo tendit. In etqiuppe quol
uersatur uirtus est laborosa: in eo uero
quod appetit. luminosa spientia : Cugd
opus est inquid credere. quod non mihi
ostenditur  manifesum aliqđ uerbum
ꝓme : quo ucleam rerĩ om̃iũ principium:
Ied enim est in quod naxime ac primitus in¬
ardescit siuere stidiosus est animus ratio

Expanded text:
Nisi credideritis, non intelligetis, ut justitia Nisi credideritis, non intelligetis, ut justitia ad fidem, ad sapientiam vero intelligentia pertinere monstretur. Proinde in his qui flagrant ingenti amore perspicuae veritatis, non est improbandum studium, sed ad ordinem revocandum: ut a fide incipiant, et bonis moribus uenire quo intendit. in eo quippe quod uersatur uirtus est laboriosa; in eo uero quod appetit luminosa sapientia. "quid opus est" inquit "credere quod non mihi ostenditur manifestum? aliquod uerbum prome, quo uideam rerum omnium principium. id enim est in quo maxime ac primitus inardescit, si ueri studiosus est animus ratio