comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑpetuam. quȩ mors potiꝰ ẽ dicenda ꝗͣ uita: eadem fides ħt.
De qua & in hoc libro sicut potui ꝓspacio temporis dispu¬
taui. cum iam & in quarto libro hinius oꝑis. multa de hac
dixerim. S ibi propt̾ aliud: hic ꝓpt̾ aliud. Ibi scilicet ut
tre sit missus. propt̾ eos qui dicunt eum qui misit. & cum
qui missus ẽ equales natura ẽẽ ñ posse: hic autẽ ad di¬
stinguendã actiuã scientiã. a contẽplatiua sapientia.
Placuit quippe uelut gradatim ascendentib in utraq reqͥ¬
rere apud int̾iorem hominẽ quandã sui cuiq gen̾is tri¬
nitatem. sic̃ priꝰ ap̃ ext̾iorem quesiuimꝰ. ut ad illã trini
tatem quȩ d̾s ẽ ꝓnr̃o modulo. sitam̃ uł hoc possumꝰ saltẽ
in eniginate & ꝑspeculũ contuendã. exercitatiore in his
uł latina similit̾. uł cuiusq alteriꝰ linguȩ. qͥ eius ignari st̃.
ñne hñt quandã in suo animo tͥnitatẽ ÷ Qa & in memoria

Expanded text:
perpetuam, quae mors est potius dicenda quam vita, eadem fides habet. perpetuam, quae mors est potius dicenda quam vita, eadem fides habet. De qua et in hoc libro, sicut potui, pro spatio temporis disputavi, cum jam et in quarto libro hujus operis multa de hac re dixerim ; sed ibi propter aliud, hic propter aliud: ibi scilicet ut tre sit missus , propter eos qui dicunt, eum qui misit, et eum qui missus est, aequales natura esse non posse; hic autem, ad distinguendam activam scientiam a contemplativa sapientia. 26. Placuit quippe velut gradatim ascendentibus in utraque requirere apud interiorem hominem quamdam sui cujusque generis trinitatem, sicut prius apud exteriorem quaesivimus; ut ad illat, pro nostro modulo, si tamen vel hoc possumus, saltem in aenigmate et per speculum contuendam exercitatiore in his vel latina similiter, vel cujusque alterius linguae, qui ejus ignari sunt: nonne habet quamdam in suo animo trinitatem, quia et in memoria
Abbreviated transcription (Latin):
illam tendendum sit: quã nemo pot̾ eẽ qui nolit. Beatos eẽ
se uelle: om̃s in corde suo uident. Tantaq ẽ in hac re naturȩ
humanȩ conspiratio: ut ñ fallat᷑ homo qui hoc ex animo
suo de animo conicit alieno. Deniq om̃s id uelle: nos no¬
uimus. Multi uͦ immortales se ẽẽ posse desꝑant: cum id
qͦd om̃s uolunt. id est beatos nullus ẽẽ alit̾ possit. Uolunt
tam̃ aẽ immortales eẽ si possunt. s nͥ credendo qͦd possint. nͥ
ita uiuunt ut possint. Hecessaria ẽ gͦ fides ut beatitudinẽ
consequamur om̃ib humanȩ naturȩ bonis. idest & ani¬
mi &e corporis. Hanc autẽ fidem in xp̃o eẽ definitam qui in
carne resurrexit amortuis. ñ moriturus ulteriꝰ. nec nͥ ꝑ illũ
quẽꝗͣ liberari a diaboli dominatu ꝑ remissionẽ peccatorũ.
in cuius diaboli partib necesse ẽ esse miscram uitã. eandẽq

Expanded text:
illam tendendum sit quam nemo potest esse qui nolit. Beatos esse illam tendendum sit quam nemo potest esse qui nolit. Beatos esse se velle, omnes in corde suo vident, tantaque est in hac re naturae humanae conspiratio, ut non fallatur homo qui hoc ex animo suo de animo conjicit alieno; denique omnes id velle nos novimus. Multi vero immortales se esse posse desperant, cum id quod omnes volunt, id est beatus, nullus esse aliter possit: volunt tamen etiam immortales esse, si possent: sed non credendo quod possint, non ita vivunt ut possint. Necessaria ergo est fides ut beatitudinem consequamur, omnibus humanae naturae bonis, id est, et animi et corporis. Hanc autem fidem in Christo esse definitam, qui in carne resurrexit a mortuis, non moriturus ulterius: nec nisi per illum quemquam liberari a diaboli dominatu, per remissionem peccatorum: in cujus diaboli partibus necesse est miseram esse vitam, eamdemque
Abbreviated transcription (Latin):
temporalib inserit: ipse de sempit̾nis exhiba& u̾itatẽ. Pipsũ
ꝑgimus. ad ipsum tendimꝰ ꝑ scientiã ad sapientiam. ab uno
tam̃ eodemq xp̃o ñ recedim̾. in quo sunt om̃s thesauri sa¬
pientiȩ & scientiȩ absconditi.S nunc de scientia loquimͦ:
post de sapientia quantũ ipse donau̾it locuturi. Nec ista
duo sic accipiamus quasi n̾ liceat dicere. uł istã sapientiã
quȩ in reb humanis ẽ: uł illam scientiã quȩ in diuinis.
Loquendi enim latiore c̃suetudine: utraq sapientia.
utraq scientia dici pot̾. Hullomͦ tam̃ scriptum eẽt apud
apłm. alii datur sermo sapientiȩ. alii sermo scientiȩ: nisi
& ꝓpͥe singłis nominib hȩc singula uocarent᷑. de quoꝵ dis
tinctione nunc agimus. Iã itaq uideamus quid sermo iste
ꝓlixus effecerit: quid collegerit. quo ꝑuenerit Neminem
um ẽ fides. qua cor mundante. ad beatitudinem
Oꝑuenitur. Ita fit ut ꝑ istam quã ñ om̃s uolunt ad

Expanded text:
temporalibus inserit, ipse de sempiternis exhibet veritatem. Per ipsum pergimus ad ipsum, tendimus per scientiam ad sapientiam: ab uno tamen eodemque Christo non recedimus, in quo sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi. Sed nunc de scientia loquimur, post de sapientia, quantum ipse donaverit, locuturi. Nec ista duo sic accipiamus, quasi non liceat dicere, vel istam sapientiam quae in rebus humanis est, vel illam scientiam quae in divinis. Loquendi enim latiore consuetudine, utraque sapientia, utraque scientia dici potest. Nullo modo tamen scriptum esset apud Apostolum, Alii datur sermo sapientiae, alii sermo scientiae; nisi et proprie singulis nominibus haec singula vocarentur, de ide reperitur. Jam itaque videamus quid sermo iste prolixus effecerit, quid collegerit, quo pervenerit. Beatos  fides, qua cor mundante ad beatitudinem pervenitur. Ita fit ut per istam quam non omnes volunt, ad
Abbreviated transcription (Latin):
eruit nos de potestate tenebrarum. & transtulit in reg¬
num filii caritatis suȩ. in qͦ habemus redemptionẽ in re¬
missione peccatoꝵ. In hac redemptione: tamꝗͣ p̾cium ꝓ
nob̵ datũ ẽ sanguis xp̃i. Q accepto diabolus ñ ditatꝰ ẽ.s
ligatꝰ: ut uos ab eiꝰ nexib solueremur. nec quẽꝗͣ secũ eoꝵ
qͦs xp̃c ab omĩ debito lib̾. indebito fuso suo sanguine rede¬
miss&e peccatoꝵ retib inuolutum traheret ad scđe acsẽ¬
pit̾nȩ mortis exitium: s hactenus morerent᷑ ad xp̃i grãm
ꝑtinentes. p̾cogniti & p̾destinati. & electi ante c̃stitutionẽ

Expanded text:
eruit nos, inquit, de potestate tenebrarum, et transtulit in regeruit nos, inquit, de potestate tenebrarum, et transtulit in regnum Filii charitatis suae, in quo habemus redemptionem in remissionem peccatorum . In hac redemptione tanquam pretium pro nobis datus est sanguis Christi, quo accepto diabolus non ditatus est, sed ligatus: ut nos ab ejus nexibus solveremur, nec quemquam secum eorum quos Christus ab omni debito liber indebite fuso suo sanguine redemisset, peccatorum retibus involutum traheret ad secundae ac sempiternae mortis exitium ; sed hactenus morerentur ad Christi gratiam pertinentes, praecogniti et praedestinati et electi ante constitutionem
Abbreviated transcription (Latin):
occisus ẽ. Tunc enĩ sanguis ille. qm̃ eiꝰ erat qͥ nullũ habuit
omnino peccatum: ad remissionẽ nr̃oꝵ fusus ẽ peccatoꝵ
ut qr eos diabolꝰ m̾ito tenebat. qͦs peccati reos conditione
mortis obstrinxit: hosꝑeum m̾ito dimitter&. quẽ nulliꝰ
peccati reũ. inm̾ito pena mortis affecit. Hac iusticia uictꝰ ẽ
& hoc uinculo uinctus ẽ fortis. ut uasa eiꝰ eriꝑent᷑ q̃ ap̾¬
ad se facta cũ pͥmũ uocatus ẽ: narrat apłs paulus. Nã int̾
cet̾a q̃ audiuit: &̃ hoc sibi dictum sic loquit᷑. Ad hoc enĩ tͥ
apparui: ut constituã te ministrũ. & testẽ eoꝵ quȩ ame
uidisti. Qͥb &̃ preco tͥ. lib̾ans te de populo ⁊ degñtib in
quas ego mnito te. aꝑire oculos cecoꝵ. ut au̾tant᷑ a tenebris
& potestate sathanȩ adđ̾m. ut accipiant remissionẽ pecca¬
toꝵ. & sortẽ quȩ in scis. & fidem quȩ inme ẽ. Unde & exhor¬
tans idem apłs credentes ad gr̃arum actionẽ dõ patri: qui

Expanded text:
occisus est. Tunc enim sanguis ille, quoniam ejus erat qui nullum habuit omnino peccatum, ad remissionem nostrorum fusus est peccatorum, ut quia eos diabolus merito tenebat, quos peccati reos conditione mortis obstrinxit, hos per eum merito dimitteret, quem nullius peccati reum immerito poena mortis affecit. Hac justitia victus, et hoc vinculo vinctus est fortis, ut vasa ejus eriperentur ad se facta, cum primum vocatus est, narrat apostolus Paulus. Nam inter caetera quae audivit, etiam hoc sibi dictum sic loquitur: Ad hoc enim tibi apparui, ut constituam te ministrum et testem eorum quae a me vides, quibus etiam praeeo tibi, liberans te de populo et de gentibus, in quas ego mitto te aperire oculos caecorum, ut avertantur a tenebris, et a potestate satanae ad Deum, ut accipiant remissionem peccatorum, et sortem quae in sanctis, et fidem quae in me est . Unde et exhortans idem apostolus credentes ad gratiarum actionem Deo Patri: Qui
Abbreviated transcription (Latin):
Et iusticia gͦ prius & potentia: postea diabolũ uicit. Iu¬
sticia scilicet. quia nullũ peccatũ habuit: & ab illo ẽ in ui¬
stissime. occisus. Potentia uͦ. qr reuixit mortuus: ñꝗͣ pꝰea
moriturꝰ. S potentia diabolum uiciss&: &̃ si ab illo ñ
potuiss&e occidi. ꝗͣuis maioris sit potentiȩ &̃ ipsã mortẽ

Expanded text:
Et justitia ergo prius, et potentia postea diabolum vicit: juEt justitia ergo prius, et potentia postea diabolum vicit: justitia scilicet, quia nullum peccatum habuit, et ab illo injustissime est occisus; potentia vero, quia revixit mortuus, nunquam postea moriturus . Sed potentia diabolum vicisset, etiamsi ab illo non potu
Abbreviated transcription (Latin):
agere ñ iusticia uoluiss&: S postposuit qͦd potuit. ut pͥꝰ
ageret qͦd oportuit. Id̾o autẽ illum cẽ opus erat: &e hominẽ
& đm. Hisi enim homo ẽẽt: ñ possae occidi. Hisi & d̾s eẽt:
n̾ crederet᷑ noluisse qͦd potuit. s ñ potuisse qͦd uoluit. nec
tentiam putaremꝰ. Nunc uͦ humana ꝓ nob̃ passus ẽ: qͥa
homo erat. S si noluissa&. &̾ hoc ñ pati potuiss&: quia &
ds erat. Idõ gracior facta ẽ in humilitate usticia: quia
possa si noluissae humilitatẽ ñ ꝑpeti. tanta in diuinita¬
te potentia. Acsic amoriente tampotente. nob̃ morta¬
lib impotentib & comm̃data ẽ iusticia. & ꝓmissa
potentia. hoꝵ enim duoꝵ unũ fec̃ moriendo: alteru
resurgendo. Qid enim iustius. ꝗͣ usq ad mortẽ crucis pro
iusticia ꝑuenire: Et quid potentiꝰ ꝗͣ resurgere a mor¬
tuis. & incęlum cũ ipsa carne in qua ẽ occisus ascendereꝰ

Expanded text:
agere, non justitia voluisset? Sed postposuit quod potuit, ut prius agere, non justitia voluisset? Sed postposuit quod potuit, ut prius ageret quod oportuit. Ideo autem illum esse opus erat, et hominem, et Deum. Nisi enim homo esset, non posset occidi: nisi Deus esset, non crederetur noluisse quod potuit, sed non potuisse quod voluit; nec tentiam putaremus. Nunc vero humana pro nobis passus est, quia homo erat; sed si noluisset, etiam hoc non pati potuisset, quia et Deus erat. Ideo gratior facta est in humilitate justitia, quia posset si noluisset humilitatem non perpeti tanta in divinitate potentia: ac sic a moriente tam potente, nobis mortalibus impotentibus, et commendata est justitia, et promissa potentia. Horum enim duorum unum fecit moriendo, alterum resurgendo. Quid enim justius, quam usque ad mortem crucis pro justitia pervenire? et quid potentius, quam resurgere a mortuis, et in coelum cum ipsa carne in qua est occisus ascendere?
Abbreviated transcription (Latin):
cum in eo nicħ inorte dignum inuenit&: occi¬
dit eum tam̃. Ec utiq iustum ẽ ut debitores qͦs tenebat.
Ddimitcant᷑ in eum credentes: quẽ sine ullo debito
occidit. Hoc ẽ qͦd iustificari dicimur: in xp̃i sanguine.
Sic quippe in remissione peccatoꝵ nr̃oꝵ: innocens ille¬
sanguis effusus ẽ. Unde se dic̃ inpsalmis: in mortuis lib̾ũ.
Solus enĩ a debito mortis lib̾: ẽ mortuus. Hinc & in aliodi¬
cit psalmo. Quȩ ñ rapui. tunc exsoluebã. Rapinã uolens
intelligi peccatum: ꝙr usurpatũ ẽ contͣ licitũ. Unde ꝑ os
aẽ carnis suȩ sic̃ in euangłio legitur dic̃. Ecce uen̾ pͥnceps¬
mundi huiꝰ: & in me nicħ inueni&e. idest nullũ peccatũ.
S ut sciant om̃s inquit qi uoluntatẽ patris mei facio:
surgite eamus hinc. Et ꝑgit inde ad passionẽ: ut pro
debitorib nob. qͦd ipse ñ debebat exsolueret. Nũqͥd isto
iure eqͥssimo diabolus uinceret᷑. sipotentia xp̃c cum illo

Expanded text:
cum in eo nihil morte dignum inveniret, occidit eum tamen. Et utique justum est ut debitores quos tenebat, liberi dimittantur, in eum credentes quem sine ullo debito occidit. Hoc est quod justificari dicimur in Christi sanguine . Sic quippe in remissionem peccatorum nostrorum innocens sanguis ille effusus est. Unde se dicit in Psalmis in mortuis liberum . Solus enim a debito mortis liber est mortuus. Hinc et in alio Psalmo dicit, Quae non rapui, tunc exsolvebam : rapinam volens intelligi peccatum, quia usurpatum est contra licitum. Unde per os etiam carnis suae, sicut in Evangelio legitur, dicit, Ecce veninvenit, id est, nullum peccatum: sed ut sciant omnes, inquit, quia voluntatem Patris mei facio, surgite, eamus hinc . Et pergit inde ad passionem, ut pro debitoribus nobis quod ipse non debebat exsolveret. Numquid isto jure aequissimo diabolus vinceretur, si potentia Christus cum illo
Abbreviated transcription (Latin):
uelit fortis. uelit temꝑans. uelit iustus. Atq ut hec ue¬
ra ueracit᷑ possit: potentiam plane optet atq appetat.
ut potens sit in seipso. & miro mͦ aduersum se ipse sit
ꝓse ipso. Cetera uͦ quȩ bene uult & tam̃ ñ pot̾. sic̃ ẽ ĩmor

Expanded text:
velit fortis, velit temperans, velit justus, atque ut haevelit fortis, velit temperans, velit justus, atque ut haec veraciter possit, potentiam plane optet, atque appetat ut potens sit in seipso, et miro modo adversus se ipsum pro se ipso. Caetera vero quae bene vult, et tamen non potest, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
Gta in excelsis dõ: & int̾ra pax hominib bonȩ uoluntatiᷤ.
Potentia uͦ sequi deb&e iusticiam: non preire. Ido & in reb
scđis ponitur: idest ꝓsꝑis. Scd̾e autem: ascquendo sunt
dictȩ. Cum enim beatum faciunt sic̃ suꝑius disputa¬
uimus duȩ res. bene uelle. & posse qͦd uelis: ñ debae eẽ
illa ꝑu̾sitas. quȩ in eadem disputatione notata ẽ. ut ex
duab reb quȩ faciunt beatum. posse qͦd uelit homo
digat. & uelle qͦd oportet negligat. cum prius debeat
hr̃e uoluntatem bonam. magnã uͦ postea potestatẽ.
Bona porro uoluntas purganda ẽ auicus: a quib si uin¬
citur homo. ad hoc uincitur. ut male uelit. Et bonaiã
uoluntas eius quomͦ erit: Optandum ẽ itaq ut potestas
nunc det᷑. s contta uicia ꝓpt̾ quȩ uincenda potentes eẽ¬
nolunt homines. & uolunt propt̾ uincendos homines
ut quid hoc nisi ut uere uicti falso uincant. nec sint
u̾itate s opinione uictores : Uelit homo prudens eẽ

Expanded text:
ra pax hominibus bonae voluntatis . Potentia vero sequi debet justitiam, non praeire: ideo et in rebus secundis ponitur, id est prosperis: secundae autem a sequendo sunt dictae. Cum enim beatum faciant, sicut superius disputavimus, duae res, bene velle, et posse quod velis, non debet esse illa perversitas, quae in eadem disputatione notata est, ut ex duabus rebus quae faciunt beatum, posse quod velit homo eligat, et velle quod oportet negligat; cum prius debeat habere voluntatem bonam, magnam vero postea potestatem. Bona porro voluntas purganda est a vitiis, a quibus si vincitur homo, ad hoc vincitur ut male velit, et bona jam voluntas ejus quomodo erit? Optandum est itaque ut potestas nunc detur, sed contra vitia, propter quae vincenda potentes nolunt esse homines, et volunt propter vincendos homines; utquid hoc, nisi ut vere victi falso vincant, nec sint veritate, sed opinione victores? Velit homo prudens esse,
Abbreviated transcription (Latin):
& misit: quia tunc de illo sic̃ scriptũ ẽ & ante p̾dictum.
ascendit in altum captiuauit captiuitatẽ dedit dona
hominib. Hec dona sunt m̾ita nr̃a: quib ad sũmũ
bonum immortalis beatitudinis ꝑuenimus. Conmen¬
dat autẽ inquit apłs caritatem suam d̾s in nob̾: qm̃
cum adhuc peccatores essemus xꝑ̃c ꝓ nobis mortuus ẽ.

Expanded text:
 misit : quia tunc, sicut de illo scriptum est, et ante praedictum,  misit : quia tunc, sicut de illo scriptum est, et ante praedictum, Ascendit in altum, captivavit captivitatem, dedit dona hominibus . Haec dona sunt merita nostra, quibus ad summum bonum immortalis beatitudinis pervenimus. Commendat autem, inquit Apostolus, charitatem suam Deus in nobis, quoniam cum adhuc peccatore
Abbreviated transcription (Latin):
c̃ditione ipsius mortalitatis abiectas. ab immortalitatis
desꝑatione liberandas. ꝗͣ ut demonstraretur nob̾ quan¬
ti nos penderet a̾s. quantumq diligerae: Qd uͦ huius
rei tanto isto indicio manifestius atq p̾clarius. ꝗͣ ut dĩ
filius immutabilit̾ bonus inse manens qͦd erat. & a nob̃
ꝓ nob̾ accipiens qͦd non erat. pret̾ naturȩ suȩ detrim̃tum.
nr̃ȩ dignatus mnire consortium. priꝰ sine ullo malo suo
merito. mala nr̃a ꝑferr&e. acsic iam credentib. quantum
nos diligat ds. & qͦd desꝑabamus iam sꝑantib dona ĩ
nos sua sine ullis bonis m̾itis nr̃is. immo p̾cedentib
& malis m̾itis nr̃is indebita largitate conferreͦ Qa or ea q̃
onem oꝑaret᷑: caritas dĩ diffusa ẽ in cordib nr̃is. ꝑ sp̃m¬
sc̃̾m qui datus ẽ nob̃. Tunc ẽ autẽ datus: qn ẽ iħc resur¬
rectione clarificat᷑. Tunc enim cũ se missurũ ẽẽ ꝓmisit¬

Expanded text:
conditione ipsius mortalitatis abjectas, ab immortalitatis conditione ipsius mortalitatis abjectas, ab immortalitatis desperatione liberandas, quam ut demonstraretur nobis quanti nos penderet Deus, quantumque diligeret? Quid vero hujus rei tanto isto indicio manifestius atque praeclarius, quam ut Dei Filius immutabiliter bonus, in se manens quod erat, et a nobis pro nobis accipiens quod non erat, praeter suae naturae detrimentum, nostrae dignatus inire consortium, prius sine ullo malo suo merito mala nostra perferret; ac sic jam credentibus quantum nos diligat Deus, et quod desperabamus jam sperantibus, dona in nos sua sine ullis bonis meritis nostris, imo praecedentibus et malis meritis nostris, indebita largitate conferret? 14. Quia etonem operetur , charitas Dei diffusa est in cordibus nos. Tunc est autem datus, quando est Jesus resurrectione clarificatus. Tunc enim eum se missurum esse promisit et
Abbreviated transcription (Latin):
lius. hoc ẽ enim u̾bum caro factum ẽ & habitauit in
hominib. quanto ẽ credibiliꝰ natura filios hominis gr̃a
cẽ possint beati participes immorialitatis eꝰ effecti: fyt̃
quod suadendum ẽ. qͦd dĩ filiꝰ particeps nr̃ȩ mortalitatis
effectus ẽ. An alio mͦ op̃s d̾s hominẽ et̾nitati debuit refor
os itaq qui dicunt. itane defuit dõ modꝰ alius. qͦ
Gliberaret homines amiseria mortalitatis hinꝰ ut
unigenitum filium đ̾m. sibi coȩt̾num. hominẽ fieri uel¬
let. induendo humanã animã & carnẽ. mortalẽq fac¬
tum mortẽ ꝑpeti: parum ẽ sic refellere: ut istum modũ qͦ
dignitati. uerũ &̃ ut ostendamus. ñ alium modũ possi¬
bilem d̾o defuisse. cuius potestati cuncta ȩqualit̾ subia¬
cent. s sanandȩ nr̃ȩ miserię conuenientiorem modum
alium ñ fuisse. nec eẽ oportuisse. Qd enim tã necessari-¬
um fuit ad erigendam spem nr̃am. m̃tesq mortalium

Expanded text:
lius; hoc est enim, Verbum caro factum est, et habitavit in nobis lius; hoc est enim, Verbum caro factum est, et habitavit in nobis hominibus: quanto est credibilius, natura filios hominis gratiquo solo esse possunt beati participes immortalitatis ejus effecti; propter quod persuadendum Dei Filius particeps nostrae mortalitatis effectus eos itaque qui dicunt, Itane defuit Deo modus alius quo liberaret homines a miseria mortalitatis hujus, ut unigenitum Filium Deum sibi coaeternum, hominem fieri vellet, induendo humanam animam et carnem, mortalemque factum mortem perpeti? parum est sic refellere, ut istum modum quodignitati: verum etiam ut ostendamus non alium modum possibilem Deo defuisse, cujus potestati cuncta aequaliter subjacent; sed sanandae nostrae miseriae convenientiorem modum alium non fuisse, nec esse oportuisse. Quid enim tam necessarium fuit ad erigendam spem nostram, mentesque mortalium
Abbreviated transcription (Latin):
gum ẽ demonstrare: s in libro duodecimo de ciuitate dĩ.
satis a nob̃ ẽ quantũ arbitror explicatum. fides autẽ ista:
totũ hominẽ inmortalem futurũ. qui utiq constat &e
anima & corpore. & ob hoc uere beatũ ñ argum̃tatione
humana. s diuina auctoritate ꝓmittit. Et id̾o cũ dictũ
eẽt in euangłio. qͦd iħc dederit potestatẽ filios dĩ fieri.
his qui receꝑunt eum. & quid sit recepisse eum. breuit̾
fiuss& expositum dicendo credentib in nomine eꝰ qͦq
m̃ filii di fierent cẽt adiunctum. qi ñ ex sanguinib
neq ex uoluntate carnis neq ex uoluntate uiri s ex dõ
natisunt: ne ista hominũ quã uidemus & gestamus infir¬
mitas. tantam excellentiam desꝑaret: ilico annexum ẽ.
& u̾bum caro factum ẽ & habitauit in nob̾. ut econtrario
suaderetur. qͦd incredibile uidebat᷑. Si enim natura dĩ fi¬
lius. propt̾ filios hominis miscdia factus ẽ hominis fi¬

Expanded text:
gum est demonstrare, sed in libro duodecimo de Civitate Dei, gum est demonstrare, sed in libro duodecimo de Civitate Dei, satis a nobis est, quantum arbitror, explicatum . Fides autem ista totum hominem immortalem futurum, qui utique constat ex anima et corpore, et ob hoc vere beatum, non argumentatione humana, sed divina esset in Evangelio, quod Jesus dederit potestatem filios Dei fieri iis qui eum receperunt; et quid sit recepisse eum, breviter fuisset expositum, dicendo, Credentibus in nomine ejus; quoque modo filii Dei fierent, esset adjunctum, Qui non ex sanguinibus, neque ex voluntate carnis, neque ex voluntate viri, sed ex Deo nati sunt: ne ista hominum quam videmus et gestamus infirmitas tantam excellentiam desperaret, illico annexum est, Et Verbum caro factum est, et habitavit in nobis ; ut a contrario suaderetur quod incredibile videbatur. Si enim natura Dei Filius propter filios hominum misericordia factus est hominis fi
Abbreviated transcription (Latin):
Hon autẽ uiuit beate: cui ñ adest qͦd uult. Hullo mͦ gͥ ẽẽ
pot̾it. uita ueracit̾ beata: nisi fuerit sempit̾na. Hanc
utrum capiat humana natura. quã tam̃ desiderabilẽ con¬
fitetur: ñ parua questio ẽ. S fides adsit. quȩ in est eis quib
dedit potestatẽ iħc filios di fieri. nulla questio ẽ In eter¬
argum̃tationib hȩc inuenire conantes. uix pau¬
q magno p̾diti ingenio. abundantes ocio.doctri¬
nisq subtilissimis eruditi. ad indagandam solius animȩ
unmortalitatẽ ꝑuenire potuert̾. Cui tam̃ animȩ beatã
uitam ñ inuenerunt stabilem idest ueram. Ad miserias
eam quippe uitȩ huiꝰ: &ẽ post beatitudinem redire dixer̃.
Et qui eorum de hac erubuerunt sententia. & anima pur¬
gata in sempit̾na beatitu dine. sine corpore collocandam
putart̾: talia de mundi retrorsus ȩt̾nitate sentiunt. ut
hanc de anuna sententi ã suã. ipsi redarguant. Od hic lon¬

Expanded text:
Non autem vivit beate, cui non adest quod vult: nullo modo igitur esse Non autem vivit beate, cui non adest quod vult: nullo modo igitur esse poterit vita veraciter beata, nisi fuerit sempiterna. Cutrum capiat humana natura, quam tamen desiderabilem confitetur, non parva quaestio est. Sed si fides adsit, quae inest eis quibus dedit potestatem Jesus filios Dei fieri, nulla quaestio est. Honibus haec invenire conantes, vix pauci magno praediti ingenio, abundantes otio, doctrinisque subtilissimis eruditi, ad indagandam solius animae immortalitatem pervenire potuerunt. Cui tamen animae beatam vitam non invenerunt stabilem, id est veram: ad miserias eam quippe vitae hujus etiam post beatitudinem redire dixerunt. Et qui eorum de hac erubuerunt sententia, et animam purgatam in sempiterna beatitudine sine corpore collocandam putaverunt, talia de mundi retrorsus aeternitate sentiunt, ut hanc de anima sententiam suam ipsi redarguant: quod hic lon
Abbreviated transcription (Latin):
indifferent̾ accipit᷑ : Nisi forte uirtutes. quas ꝓpt̾ solam
beatitudinem sic amamus ꝑsuadẽ nobis audent. ut ipsã
beatitudinem ñ amemus. Qdsi faciunt: ẽ ipsas utiq
amare desistimus: qn̾ illã ꝓpt̾ quam solã istas amauimꝰ.
ñ amamꝰ. Deinde quomͦ erit uera illa tam ꝑspecta. cam
examinata. tã eliquata. tã certa sententia. beatos eẽ om̃s
homines uelle. si ipsi qui iã beati sunt. beati ẽẽ nec nolunt
nec uolunt: Aut si uolunt ut u̾itas clamat. ut natura
compellit. cui summe bonꝰ. ⁊ immutabilit᷑ beatꝰ creator¬
hoc indidit. si uolunt inquã beati eẽ qͥ beati sunt: beati
ñ eẽ utiq nolunt. Si autem beati ñ eẽ nolunt: ꝓculdubio
nolunt consumi & ꝑire qͦd beati sunt: nec nͥ uiuentes
beati ẽẽ possunt. Holunt gͥ ꝑire qͦd uiuunt. Immortaleᷤ
gͦ eẽ uolunt: quicũq uere beati uł sunt. uł eẽ cupiunt.

Expanded text:
indifferenter accipitur? Nisi forte virtutes, quas propter solam indifferenter accipitur? Nisi forte virtutes, quas propter solam beatitudinem sic amamus, persuadere nobis audent, ut ipsam beatitudinem non amemus. Quod si faciunt, etiam ipsas utique amare desistimus, quando illam propter quam solam istas amavimus, non amamus. Deinde quomodo erit vera tam illa perspecta, tam examinata, tam eliquata, tam certa sententia, beatos esse omnes homines velle, si ipsi qui jam beati sunt, beati esse nec nolunt, nec volunt? Aut si volunt, ut veritas clamat, ut natura compellit, cui summe bonus et immutabiliter beatus Creator indidit hoc; si volunt, inquam, beati esse qui beati sunt, beati non esse utique nolunt. Si autem beati non esse nolunt, procul dubio nolunt consumi et perire quod beati sunt. Nec nisi viventes beati esse possunt: nolunt igitur perire quod vivunt. Immortales ergo esse volunt, quicumque vere beati vel sunt vel esse cupiunt.
Abbreviated transcription (Latin):
nulla erit: Unde & si nullus sensus relinquit᷑ qͥd sit misera
ꝓpt̾ea enim beata uita discedit. qm̃ tota uita discedit: miser
ẽ tamen quãdiu sentit. quia scit se nolente consumi ꝓpter
qͦd cȩtera. & qͦd pre ceteris diligit. Hon gͥ pot̾ uita & beata
ẽẽ. & nolentẽ deserere: quia beatus nemo nolens fit. Ac ꝑ
hoc quanto mag̾ nolentem deserendo miserum fac̃: quȩ
si nolenti presto ẽt: miserum facer&e. Si autem uolendo de¬
serit: ã sic quomͦ beata erat. quam ꝑire uoluit qͥ habebat:
Restat ut dicant neutrum eẽ in animo beati: idest deseri
abeata uita. cum ꝑ mortem deserit tota uita: nec nolle
nec uelle. ad utrumq enim parato. & ȩquo corde consistere
S nec ista beata ẽ uita quȩ talis ẽ: ut quẽ beatũ fac̃ amo¬
re qꝰ indigna sit. Quomͦ ẽ enim beata uita. quã ñ amat
beatus. Aut quomͦ amatur. qͦd utrum uigeat anpereat

Expanded text:
vita erit? Unde etsi nullus sensus relinquitur, quo sit misera vita erit? Unde etsi nullus sensus relinquitur, quo sit misera propterea enim beata vita discedit, quoniam tota vita discedit, miser est tamen, quamdiu sentit, quia scit se nolente consumi propter quod caetera et quod prae caeteris diligit. Non igitur potest vita et beata esse, et nolentem deserere: quia beatus nolens nemo fit; ac per hoc quanto magis nolentem deserendo miserum facit, quae si nolenti praesto esset miserum faceret? Si autem volentem deserit, etiam sic quomodo beata vita erat, quam perire voluit qui habebat? Restat ut dicant neutrum esse in animo beati; id est, eum deseri a beata vita, cum per mortem deserit tota vita, nec nolle nec velle, ad utrumque enim parato et aequo corde consistere. Sed nec ista beata est vita, quae talis est, ut quem beatum facit, amore ejus indigna sit. Quomodo enim est beata vita, quam non amat beatus? Aut quomodo amatur, quod utrum vigeat, an pereat,
Abbreviated transcription (Latin):
& de immortalitate int̾rogati sic̃ de beatitudine: om̃s eã sese
uelle respondent. S qualiscũq beatitudo. quȩ potiꝰ uocet᷑ q̃
sit in hac uita querit᷑ imino uͦ fingitur: dum immortalitas
desꝑatur. sine qua uera beatitudo cẽ ñ pot̾. Ille quippe beate
uiuit. qͦd iã suꝑius diximus. & adstruendo satis fiximus. qui
uiuit ut uult: nec male aliquid uult. Hemo autẽ male
uult immortalitatẽ: si eiꝰ humana capax ẽ dõ donante na¬
tura. Cuiꝰ si capax ñ ẽ: nec beatitudinis capax ẽ. Ut enĩ homo
beate uiuat: oportet ut uiuat. Quẽ porro morientẽ. uita ip¬
sa deserit. beata uita cũ illo manere pot̾: Cum autẽ deserit.
Si nolentem. quomͦ ẽ beata uita. quȩ ita ẽ in uoluntate. ut
ñ sit in potestate: Cuinq beatꝰ nemo sit aliqͥd uolendo nec
habendo. quantominꝰ beat᷑ ẽ. qui ñ honore. ii possessione. non
qualib& aliare. s ipsabeata uita nolens deserit᷑. quando ei uita

Expanded text:
e velle respondent. Sed qualiscumque beatitudo, quae potius vocetur quam sit, in hac vita quaeritur, imo vero fingitur, dum immortalitas desperatur, sine qua vera beatitudo esse non potest. Ille quippe beate vivit, quod jam superius diximus, et astruendo satis fiximus, qui vivit ut vult, nec male aliquid vult. Nemo autem male vult immortalitatem, si ejus humana capax est Deo donante natura: cujus si non capax est, nec beatitudinis capax est. Ut enim homo beate vivat, oportet ut vivat. Quem porro morientem vita ipsa deserit, beata vita cum illo manere qui potest? Cum autem deserit, Si nolentem, quomodo beata vita est, quae ita est in voluntate, ut non sit in potestate? Cumque beatus nemo sit aliquid volendo nec habendo, quanto minus est beatus qui non honore, non possessione, non qualibet alia re, sed ipsa beata vita nolens deseritur, quando ei nulla
Abbreviated transcription (Latin):
hominib disputat. uno eodẽq pͥmo adã ꝑ cuiꝰ peccatũ &
mortẽ tanꝗͣ hereditariis malis posteri eiꝰ obligati sumus.
alt̾o autẽ scdo adam. qͥ ñ ho tantũ s cẽ ds est. Qͦ ꝓ nob̃ sol¬
uiciatam carnalẽ concupiscentiã generatos: iustũ ẽ. ut
ꝓpt̾ hunc unũ dimittat om̃s ꝑ ipsius in maculatã grãm

Expanded text:
hominibus disputat uno eodemque primo Adam, per cujus peccatum et mortem tanquam haereditariis malis posteri ejus oblialtero autem secundo Adam, qui non homo tantum, sed et Deus est. Quo pro nobis solvitiatam carnem concupiscentialiter generatos, justum est, ut propter hunc unum di
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑantur. Cam̃ iustificati sumus in xp̃i sanguine: e recon¬
ciliati sumus do ꝑ mortem filii qꝰ. Et quomͦ idfactum sit:
ut potero aẽ hic quantum satis uidebitur explicabo. Quo
genus humanũ. peccato pͥmi hominis in om̃s utri¬
usq sexus commixtione nascentes originalit̾ tran¬
seunte & parentũm pͥmoꝵ debito. uniu̾sos posteros obligan¬
te. Hȩc traditio prius in genesi significata ẽ : ubi cũ serpen¬
ti dictum eẽt. terram manducabis: homini dictum est.
terra es & in terram ibis. Eo qͦd dictum ẽ int̾ram ibis:
mors corporis p̾nuntiata ẽ: qr nec ipsam fuerat exꝑturꝰ.
si ꝑmansissae ut factus ẽ rectus. Qd uͦ uiuenti ait t̾ra es:
ostendit totum hominẽ in det̾ius commutatũ. Cale est
cui dictum fuerat: terram manducabis. Apłs aut̃ aꝑtiꝰ¬

Expanded text:
 tamen justificati sumus in Christi sanguine, et recon tamen justificati sumus in Christi sanguine, et reconciliati sumus Deo per mortem Filii ejus; et quomodo id factum sit, ut potero, etiam hic quantum satis videbitur explicabo. CAPUgenus humanum, peccato primi hominis in omnes utriusque sexus commixtione nascentes originaliter transeunte, et parentum primorum debito universos posteros obligante. Haec traditio prius in Genesi significata est, ubi cum serpenti dictum esset, Terram manducabis; homini dictum est, Terra es, et in terram ibis . Eo quod dictum est, in terram ibis; mors corporis praenuntiata est, quia nec ipsam fuerat experturus, si permansisset ut factus est rectus: quod vero viventi ait, Terra es; ostendit totum hominem in deterius commutatum. Tale est cui dictum fuerat, Terram manducabis. Apostolus aut
Abbreviated transcription (Latin):
Numqͥd filius cius usq adeo nob̃ iam placat᷑ erat. ut ꝓnob̃
&̃ dignaretur mori: Pat̾ uͦ usq adeo adhuc irascebatur
ut nisi filius ꝓ nob moreret᷑ non placaret᷑ : Et quid ẽ qͦd
alio loco idem ipse doctor gentium. quid gͦ inquit dicemꝰ
filio ñ parcens ꝓnobis eum trader&: Honne uidetur hec
illi uelut adu̾sa eẽ sententia: In illa morit᷑ ꝓnobis filius.
& reconciliatur nob̃ pat̾ ꝑ eius mortem: in hac autẽ tanꝗͣ
priornos dilexerit pat̾. ipse propt̾ nos filio ñ parcit. ipse
ꝓ nob̾ eum tradidit ad mortem. S uideo qͦd & antea pat̾
dilexerit nos. non solum anteꝗͣ ꝓ nob̾ filius morcret᷑. s anꝗͣ
conderet mundum. ipso teste apło qui ait. Sic̃ elegit nos in
ipso: ante constitutionẽ mundi. Hec filius patre sibi not
parcente. ꝓnob̾ uelut inuitus ẽ traditus: quia & de ipso dic¬
tum ẽ. Q me dilexit: & tradidit se ipsum ꝓme. Omĩa gͦ
simul & ꝑat̾ & filius &e amboꝵ sp̃c: parit̾ & concorditer

Expanded text:
Numquid ergo Filius ejus usque adeo nobis jam placatus erat, ut pro nobis etiam dignaretur mori: Pater vero usque adeo adhuc irascebatur, ut nisi Filius pro nobis moreretur, non placaretur? Et quid est quod alio loco idem ipse doctor Gentium: Quid, inquit, ergo dicFilio non parcens pro nobis eum traderet? Nonne videtur haec illi velut adversa esse sententia? In illa moritur pro nobis Filius, et reconciliatur nobis Pater per mortem ejus: in hac autem tanquam prior nos dilexerit Pater, ipse propter nos Filio non parcit, ipse pro nobis eum tradit ad mortem. Sed video quod et antea Pater dilexit nos, non solum antequam pro nobis Filius moreretur, sed antequam conderet mundum, ipso teste Apostolo qui dicit: Sicut elegit nos in ipso ante mundi constitutionem . Nec Filius Patre sibi non parcente pro nobis velut invitus est traditus, quia et de ipso dictum est, Qui me dilexit, et tradidit semetipsum pro me . Omnia ergo simul et Pater et Filius et am
Abbreviated transcription (Latin):
atur. quoadusq iusticia quam nunc ħt infirmitas pioꝵ
conu̾tatur iniudicium. hoc ẽ iudicandi accipiat pote¬
statem. Qͦd iustis in fine seruatur: cum p̾cedentẽ iusti¬
ciam ordine. suo fuerit potentia subsecuta. Potentia
quippe adiuncta iusticiȩ. uł iusticia accedente potentia:
iudiciariam potestatẽ fac̃. Pertin& autem iusticia: ad¬

Expanded text:
atur, quoadusque justitia quam nunc habet infirmitas piorum, atur, quoadusque justitia quam nunc habet infirmitas piorum, convertatur in judicium, hoc est, judicandi accipiat potestatem: quod justis in fine servatur, cum praecedentem justitiam ordine suo fuerit potentia subsecuta. Potentia quippe adjuncta justitiae, vel justitia accedens potentiae, judiciariam potestatem facit. Pertin
Abbreviated transcription (Latin):
ñ potentia. ñ qͦd potñtia. quasi mali aliquid fugienda
sit: s ordo seruandꝰ ẽ quo prior ẽ iusticia. Nã quanta
potentia pot̾ ẽẽ mortalium: Ceneant gͦ mortales iusti¬
ciam: potentia immortalib dabitur. Cui comparata
quantalib& eoꝵ hominũ. qui potentes uocantur in ter¬
ra. ridicula infirmitas inuenitur. & ubi foditur pecca¬
tori fouea: uͥ uident᷑ mali plurimũ posse. Cantat autẽ
iustus & dicit. Beat᷑ homo quẽ tu erudieris dñe. & de
lege tua docueris eum. ut mitiges eum adieb malignis do¬
nec fodiat᷑ peccatori fouea. qm̾ ñ repellet dñs plebẽ suam
& hereditatem suam nͥ derelinqua&. qͦadusq iusticia conu̾¬
tatur iniudicium. & qͥhnt eam. om̃s recto sunt corde. Hoc
gͥ tempore quo differtur potentia popłi dĩ. ñ repellae dñs
plebem suam. & hereditatẽ suam ñ derelinquet. quanta¬
lib&e acerba & indigna ipsa humilis atq infirma pati¬

Expanded text:
non potentia. Non quod potentia quasi mali aliquid fugienda non potentia. Non quod potentia quasi mali aliquid fugienda sit; sed ordo servandus est, quo prior est justitia. Nam quanta potentia potest esse mortalium? Teneant ergo mortales justitiam, potentia immortalibus dabitur. Cui comparata quantalibet eorum hominum qui potentes vocantur in terra, ridicula infirmitas invenitur, et ibi foditur peccatori fovea, ubi videntur mali plurimum posse. Cantat autem justus et dicit: Beatus homo quem tu erudieris, Domine, et de lege tua docueris eum: ut mitiges ei a diebus malignis, donec fodiatur peccatori fovea. Quoniam non repellet Dominus plebem suam, et haereditatem suam non derelinquet: quoadusque justitia convertatur in judicium, et qui habent eam, omnes recto sunt corde . Hoc ergo tempore quo differtur potentia populi Dei, non repellet Dominus plebem suam, et haereditatem suam non derelinquet; quantalibet acerba et indigna ipsa humilis atque infirma pati
Abbreviated transcription (Latin):
qr nec ipse diabolus a potestate om ĩpotentis alienus ẽ. sic̃
neq abonitate. Nam &e maligni angłi unde qualicumq
subsisterent uita. nisi ꝑ eum qui uiuificat omĩa: Si enĩ
commissio peccatoꝵ ꝑ iram dĩ iustam. hominẽ subdidit
or autem diabolus pocentia dĩ. s iusticia suꝑand
fuit. Nam quid omĩpotente potentius. aut cuiꝰ
creaturȩ pͥotestas. potestati creatoris comparari potest:
S cum diabolus uicio ꝑu̾sitatis suȩ factus sit amator
potentiȩ. & desertor oppugnatorq iusticiȩ. sic enim & ho¬
mines eum tantomagis imitantur. quantomagis neglec¬
ta uł ẽ ꝑosa iusticia potentiȩ student. eiusq uł adeptiõe
letantur. uł inflammantur cupiditate: placuit dõ. ut
propt̾ eruendum hominẽ de diaboli potestate. ñ poten¬
tia diabolus. s iusticia uinceretur. atq ita & homines
imitantes xp̃m iusticia. quererent diabolum uincere.

Expanded text:
misit: quia nec ipse diabolus a potestate Omnipotentis alienus est, sicut misit: quia nec ipse diabolus a potestate Omnipotentis alienus est, sicut neque a bonitate. Nam et maligni angeli unde qualicumque subsisterent vita, nisi per eum qui vivificat omnia? Si ergo commissio peccatorum per iram Dei justam hominem subdidit Non autem diabolus potentia Dei, sed justitia superandus fuit. Nam quid Omnipotente potentius? Aut cujus creaturae potestas potestati Creatoris comparari potest? Sed cum diabolus vitio perversitatis suae factus sit amator potentiae, et desertor oppugnatorque justitiae; sic enim et homines eum tanto magis imitantur, quanto magis neglecta, vel etiam perosa justitia, potentiae student, ejusque vel adeptione laetantur, vel inflammantur cupiditate: placuit Deo, ut propter eruendum hominem de diaboli potestate, non potentia diabolus, sed justitia vinceretur; atque ita et homines imitantes Christum, justitia quaererent diabolum vincere,
Abbreviated transcription (Latin):
sumus in desideriis carnis nr̃ȩ.facientes uoluntates car¬
nis & affectionum. & eramus natura filii irȩ sic̃ & ceteri.
filii diffidentiȩ sunt infideles. Et quis hoc ñ ẽ anteꝗͣfide¬
lis fiat: Ocirca om̃s homines ab origine. sub pͥncipe sug̃
potestatis aeris: qui oꝑat᷑ in filiis diffidentie. Et qͦd dixi
ab origine: boc ẽ quod dic̃ apłs. natura & se fuisse sicut
cȩteros. Hatura scilicet. ut ẽ deprauata peccato: ñ ut rec¬
ta creata ẽ ab initio. Modus autem iste quo traditus est
homo in diaboli potestatem: non ita debae intelligi camꝗͣ
hoc ds fecerit aut ficri iusserit. s quod tantum ꝑmiserit
iuste tam̃. Illo enim deserente peccantem: peccati auccor
ilico inuasit. Nec ita sane d̾s deseruit creaturam suam.
ut ñ se illi exhiberet dm creantem & uiuificantẽ: & int̾
penalia mala. &̃ bona a malis multa p̾stantem. Non enĩ
continuit in ira sua miserationes suas: nec hominẽ alege

Expanded text:
deriis carnis nostrae, facientes voluntates carnis et affectionum: et eramus natura filii irae, sicut et caeteri . Filii diffidentiae sunt infideles; et quis hoc non est antequam fidelis fiat? Quocirca omnes homines ab origine sub principe sunt potestatis aeris, qui operatur in filiis diffidentiae. Et quod dixi, Ab origine, hoc est quod dicit Apostolus, natura et se fuisse sicut caeteros: natura scilicet ut est depravata peccato, non ut recta creata est ab initio. Modus autem iste quo traditus est homo in diaboli potestatem, non ita debet intelligi, tanquam hoc Deus fecerit, aut fieri jusserit: sed quod tantum permiserit, juste tamen. Illo enim deserente peccantem, peccati auctor illico invasit. Nec ita sane Deus deseruit creaturam suam, ut non se illi exhiberet Deum creantem et vivificantem, et inter poenalia mala etiam bona malis multa praestantem. Non enim continuit in ira sua miserationes suas . Nec hominem a leg
Abbreviated transcription (Latin):
ridenda anpotiꝰ miseranda suꝑboꝵ beatitudo mortalium:
gloriantium se uiuere ut uolunt. qr uolentes patient̾ fer̾t.
quȩ accidere sibi nolunt: Hoc ẽ enim aiunt qͦd sapienter
mode hoc dictum eẽ quis negat: S consilium ẽ datũ misero:
fieri pot̾. quia ñ uult qͦd fieri ñ pot̾. S ñ ẽ mortalitatis huiꝰ
hec uita: nec erit nisi quando & immortalitas erit. Quȩ si
nullomͦ dari homini poss&. frustra ẽ beatitudo quereret᷑.
quia sine immortalitate ñ pot̾ eẽ. Perfectam beatitudinẽ.

Expanded text:
ridenda, an potius miseranda, superborum beatitudo mortalium, ridenda, an potius miseranda, superborum beatitudo mortalium, gloriantium se vivere ut volunt, quia volentes patienter ferunt quae accidere sibi nolunt. Hoc est enim, aiunt, quod sapienter mode hoc dictum esse, quis negat? Sed consilium est datum misero, fieri potest; quia non vult quod fieri non potest. Sed non est mortalitatis hujus haec vita, nec erit nisi quando et immortalitas erit. Quae si nullo modo dari homini posset, frustra etiam beatitudo quaereretur; quia sine immortalitate non potest esse. CAPUT VIII.
Abbreviated transcription (Latin):
Porro si ista ñ patit᷑. quȩ nolla& pati in suo corꝑore: necdũ
tam: quȩ corpore ileso ad animi ꝑtinent offensiones sine
quib unuiere uellemꝰ. & sunt innumerabilia. uell& utiq si
possit ita saluũ atq incolume hr̃e corpꝰ. & nullas exeo pati
molestias. ut id ħret in pocestate. aut inipsius incorrupnõe
corporis. Ood quia ñ ht̃ ac pend& incerto ꝓfecco ñ uiuit ut
uult. Quãuis enĩ ꝑfortitudinem sit paratꝰ exciꝑe. & equo fer¬
re animo quicqͥd adu̾sitatis accidit: mauult tam̃ ut nͥ acci¬
dat. & si possit fac̃. atq ita paratꝰ ẽ in utrumq: ut quantũ ĩ
ipso ẽ alterum optet. alterum uitet. Et si qͦd uitat incurre¬
rit: idõ uolens ferat. quia fieri nͥ potuit qͦd uolebat. He oꝑ¬
primat᷑ gͦ sustin&: s p̃mi noll&. Quomͦꝰ gͦ uiuit ut uult:
An quia uolens. quia fortis ẽ adferenda quȩ noll&. illata:

Expanded text:
Porro si ista non patitur, quae nollet pati in suo corpore, nec tunPorro si ista non patitur, quae nollet pati in suo corpore, nec tuntam, quae corpore illaeso ad animi pertinent offensiones, sine quibus vivere vellemus, et sunt innumerabilia; vellet utique si posset ita salvum atque incolume habere corpus, et nullas ex eo pati molestias, ut id haberet in potestate, aut in ipsius incorruptione corporis: quod quia non habet, ac pendet in incerto, profecto non vivit ut vult. Quamvis enim per fortitudinem sit paratus excipere, et aequo ferre animo quidquid adversitatis acciderit; mavult tamen ut non accidat, et si possit facit; atque ita paratus est in utrumque, ut quantum in ipso est alterum optet, alterum vitet, et si quod vitat, incurrerit, ideo volens ferat, quia fieri non potuit quod volebat. Ne opprimatur ergo sustinet: sed premi nollet. Quomodo ergo vivit ut vult? An quia
Abbreviated transcription (Latin):
lestias quas fortit̾ tolerae. quãuis easuelit possitq tolerare
si patitur: Qͥs uelit in torm̃tis uiuere. &̃ qui pot̾ in eis ꝑ pa¬
tientiam tenendo iusticiã laudabilit̾: Transitura cogita¬
uerunt hec mala qui ea ꝑtulerunt. ut cupiendo hr̃e. uł ti¬
mendo amittere qͦd amabant. siue nequit̾ siue laudabilit̾
Nã multi ꝑtransitoria mala ad ꝑmansura bona fortit̾ te¬
tenderunt: qui ꝓfecto spe beati sunt. aẽ cum sunt intransi¬
toriis malis. ꝑ que adbona ñ transitura ꝑueniunt. S qͥspe
beatus ẽ: nondũ beatꝰ ẽ. Expectat namq ꝑ patientiã bea¬
titudinẽ: quã nondũ tence. Q uͦ sine ulla spe tali. sine ul¬
latali mercede cruciat᷑. quantãlib& adbibeat tolerantiã.
ñ ẽ beatus ueracit̾. s miser fortit̾. Neq enĩ propt̾ea mises
ñ ẽ. quia miserior eẽt. si & imꝑatient̾ miseriã sustinere.

Expanded text:
lestias quas fortiter toleret, quamvis eas velit possitque tolerare lestias quas fortiter toleret, quamvis eas velit possitque tolerare si patitur? Quis velit in tormentis vivere, etiam qui potest in eis per patientiam tenendo justitiam laudabiliter vivere? Transitura cogitaverunt haec mala, qui ea pertulerunt, vel cupiendo habere, vel timendo amittere quod amabant, sive nequiter sive laudabiliter. Nam multi per transitoria mala, ad bona permansura fortiter tetenderunt. Qui profecto spe beati sunt, etiam cum sunt in transitoriis malis, per quae ad bona non transitura perveniunt. Sed qui spe beatus est, nondum beatus est: exspectat namque per patientiam beatitudinem quam nondum tenet. Qui vero sine ulla spe tali, sine ulla tali mercede cruciatur, quantamlibet adhibeat tolerantiam, non est beatus veraciter, sed miser fortiter. Neque enim propterea miser non est, quia miserior esset, si etiam impatienter miseriam sustineret.
Abbreviated transcription (Latin):
beatam. tunc erit uere qͦd nunc ẽẽ nullo mͦ pot̾. ut sic
homo uiuat. quomͦ uult. Non enĩ uol& male uiuere in
illa felicitate: aut uolet aliquid qͦd deerit. aut deerit qͦd
uoluerit. Quicqͥd amabit᷑ aderit. nec desiderabit᷑. qͦd u̾
aderit. Omẽ qͦd ibi erit bonum erit. & summꝰ d̾s sũmũ
bonũ erit. atq ad fruendũ amantib p̾sto erit. & qͦd est
omnino beatissimũ. ita semꝑ certum erit. Nunc uͦ fecert̃ qͥdẽ
philosophi sibi sic̃ eorum cuiq placuit uitas beatas suas. ut
quasi ꝓpria uircute possent. qͦd cominuni mortaliũ condia¬
one ñ poterant. sic scilicet uiuere ut uellent. Sentiebant enĩ
alit̾ beatum eẽ neminẽ posse: nisi habendo qͦd uell&e. & ni¬
chil patiendo qͦd noll&. Qs autẽ ñ qualẽcũq uitã qua de¬
lectat᷑ & ido beatam uocat uella sic eẽ in sua pocestate ut
eam poss&e hr̃e ꝑpetuam: & tam̃ quis ita ẽ. qui uult pati mo¬

Expanded text:
beatam, tunc erit vere quod nunc esse nullo modo potest, ut sic beatam, tunc erit vere quod nunc esse nullo modo potest, ut sic homo vivat quomodo vult. Non enim volet male vivere in illa felicitate, aut volet aliquid quod deerit, aut deerit quod voluerit. Quidquid amabitur, aderit: nec desiderabitur quod non aderit. Omne quod ibi erit, bonum erit, et summus Deus summum bonum erit, atque ad fruendum amantibus praesto erit; et quod est omnino beatissimum, ita semper fore certum erit. Nunc vero fecerunt quidem sibi philosophi, sicut eorum cuique placuit, vitas beatas suas, ut quasi propria virtute possent, quod communi mortalium conditione non poterant, sic scilicet vivere ut vellent. Sentiebant enim aliter beatum esse neminem posse, nisi habendo quod vellet, et nihil patiendo quod nollet. Quis autem non qualemcumque vitam qua delectatur, et ideo beatam vocat, vellet sic esse in sua potestate, ut eam posset habere perpetuam? Et tamen quis ita est? Quis vult pati mo
Abbreviated transcription (Latin):
quat enim beato qui bñ uult quecumq uult: & quȩ adept̾
cum fuerit. beat᷑ erit. Et utiq ñ mala s bona beatũ faciuis
quando faciunt. Quoꝵ bonoꝵ ht̃ aliquid iã: idq ñ parui
ẽ estimandum. eã ipsã scilicet uoluntatẽ bonã. quide bonis
quoꝵ capax ẽ humana natura. nͥ de ullius mali ꝑpetrati¬
one. uł adeptione gaudere desiderat. & bona qualia in
hac misera uita eẽ ꝑossunt. prudenti temꝑanti. forti &e u¬
sta m̃te seccat᷑: & quantum dat᷑ assequit᷑. ut &̃ inmalis sit
bonus. & finitis malis omĩb atq impletis. bonis omĩb sit
Tin ista mortaliuita errorib erumnisq plenissima.
p̾cipue fides ẽ necessaria. qua in dm̃ credit᷑. Non eñ
quecũq bon̾a. maximeq illa quib quisq fit bonꝰ. & illa
quib fice beatus. unde nisi a dõ in hominẽ ueniant. &
homini accidant: inueniri pot̾. Cum autẽ ex hac uita ab
eo qui in his miseriis fidelis & bonus ẽ uentum fuerit ad

Expanded text:
quat enim beato, qui bene vult quaecumque vult, et quae adeptus cum fuerit beatus erit. Et utique non mala, sed bona beatum faciunt, quando faciunt: quorum bonorum habet aliquid jam, idque non parvi aestimandum, eam ipsam scilicet voluntatem bonam, qui de bonis quorum capax est humana natura, non de ullius mali perpetratione vel adeptione gaudere desiderat; et bona, qualia et in hac misera vita esse possunt, prudenti, temperanti, forti, et justa mente sectatur, et quantum datur assequitur; ut etiam in malis sit bonus, et finitis malis omnibus atque impletis bonis omnibus sit in ista mortali vita erroribus aerumnisque plenissima, praecipue fides est necessaria, qua in Deum creditur. Non enim quaecumque bona, maximeque illa quibus quisque fit bonus, et illa quibus fiet beatus, unde nisi a Deo in hominem veniant, et homini accedant, inveniri potest. Cum autem ex hac vita ab eo qui in his miseriis fidelis et bonus est, ventum fuerit ad
Abbreviated transcription (Latin):
ce iħc. grece sother: nr̃a autẽ locutione saluator. Q u̾bũ
latina lingua ante ñ habebat: s hr̃e poterat: sic̃ potuit
qñ uoluit. Hȩc autẽ apłi sententia p̃cedens uͥ ait. adhuc
cum infirini essemus. iuxta tempus ꝓimpiis mortuus
ẽ. coheret his duab seqñtib. quarum in una dixit
peccatores. in alia inimicos dĩ. tanꝗͣ illis singłis reddi¬
derit singula: peccatores ad infirmos. inimicos dĩ refe¬

Expanded text:
ce Jesus, graece Σωτήρ, nostra autem locutione Salvator. Quod verbum ce Jesus, graece Σωτήρ, nostra autem locutione Salvator. Quod verbum latina quando voluit. Haec autem Apostoli sententia praecedens, ubi ait, Adhuc cum infirmi essemus, juxta tempus pro impiis mortuus est, cohaeret his duabus sequentibus, quarum in una dixit peccatores, in alia inimicos Dei, tanquam illis singulis reddiderit singula, peccatores ad infirmos, inimicos Dei refe