comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
non ueraciter uos diligit. fratidulent̃
et non fideliter uob̾consulit: qui tam
głosam deueritate famã ur̃am obnu¬
bilare sua cupiditate contendit: dum
uerbum quod os ur̃m locutum est et uer¬
bum deo placitum uobis dignum. pie
iustum. ac iuste pium. euacuare nescio
qua malicia nocendo pauꝑi satagit.
Obsecro uos ꝑmiscdi̾am dei. ut eandem
uos consequamini. cauete ne suꝑbiat
impius unde incenditur pauꝑ: et hoc
potius agite quatinus ꝓmissionis ur̃e
ueritas compleatur. qua pͥmum quidẽ
dño norb̃to. deinde etiam nobis pollicitꝰ
estis. restituturum uos humbti heredi¬
tatem cius et uxori et filiis. Ual̃. Ad eun¬
me dignationis indicia p̃beatis.
hoc me maxime toto uobis affec¬
tu dilectionis astringit. quod cum sciam
me urãm iam ꝓ multis ausum fuisse in¬
terpellare dignitatem:in nullo tamen
repulsum me memin. Hinc non in me¬
rito factus fidentior: rursus ꝓ canonicis
de larri curte non dubius p̃cator accedo.

Expanded text:
non veraciter vos diligit, fraudulenter non veraciter vos diligit, fraudulenter et non fideliter vobis consulit, qui tam gloriosam de veritate famam vestram obnubilare sua cupiditate contendit: dum verbum quod os vestrum locutum est, et verbum Deo placitum, vobis dignum, pie justum, ac juste pium, evacuare, nescio qua malitia, nocendo pauperi satagit. Obsecro vos per misericordiam Dei, ut eamdem vos consequamini, cavete ne superbiat impius, unde incenditur pauper: et hoc potius agite, quatenus promissionis vestrae veritas compleatur; qua primum quidem domino Norberto, deinde etiam nobis pollicitus estis, restituturum vos Humberti haereditatem ejus et uxori, et filiis. Valete. 51 EPme dignationis indicia praebeatis, hoc me maxime toto vobis affectu dilectionis astringit; quod cum sciam me vestram jam pro multis ausum fuisse, interpellare Dignitatem, in nullo tamen repulsum me memini. Hinc non immerito factus fidentior, rursus pro canonicis de Larzicurte non dubius precator accedo.
Abbreviated transcription (Latin):
quod ad consũmandum pietatis opus.
reddendam uxori et liberis eius suam
hereditatem. benignissime disposuera¬
tis. satis mirari non possũ quid̃ impedie¬
rit: ut tam pium uerbum urm̃. necdũ
factum consecutum sit. Et quidem in
aliis pͥncipib si quando u̾bum leuitatis
aut etiam falsitatis deprehendimus :
nec nouum nec mirum reputamus.
At uero apud comitem theobaldum. ẽ
et non. nequaquam om̃ino pacienter
audiuimus: cui ut dicitur. simpliciter
dicere. iurare est: et leue mendacium.
graue ꝑiurium imputatur. Inter plu¬
rima quippe uirtutum insignia quȩ
urãm plurimum nobilitant dignita
lebre nomen.p̃cipue laudatur in uob̃
ueritatis constantia. Quis gͦ suo uel
hortatu uel consilio. tantum robur fir¬
missimi pectoris uri. eneruare temp¬
tauit : Quis inquam ueritatis in uob̃
tam sc̃m. tam eximium. tam om̃ib
imitabile pͥncipib ꝓposicum. euelle¬
re sua fraude conatus est ᷤ Fallaciter

Expanded text:
quod ad consummandum pietatis opus, quod ad consummandum pietatis opus, reddendam uxori et liberis ejus suam haereditatem benignissime disposueratis; satis mirari non possum quid impedierit, ut tam pium verbum vestrum necdum factum consecutum sit. 2. Et quidem in aliis principibus si quando verbum levitatis, aut etiam falsitatis deprehendimus, nec novum, nec mirum reputamus. At vero apud comitem Theobaldum Est et Non nequaquam omnino patienter audimus: cui, ut dicitur, simpliciter dicere, jurare est; et leve mendacium, grave perjurium imputatur. Inter plurima quippe virtutum insignia, quae vestram plurimum nobilitant dignitatlebre nomen, praecipue laudatur in vobis veritatis constantia. Quis ergo suo vel hortatu, vel consilio tantum robur firmissimi pectoris vestri enervare tentavit? quis, inquam, veritatis in vobis tam sanctum, tam eximium, tam omnibus imitabile principibus propositum evellere sua fraude conatus est? Fallaciter,
Abbreviated transcription (Latin):
io principi theobaldo bernardus
abbas de clara ualle. salutem et
orationes. Ualde timeo ne occu¬
patissimis aurib urĩs: crebris interpella¬
tionib meis p̃sumptuosius me ingeren¬
do molestus fiam. S quid faciam: Si uos
offendere timeo sepius aduos scriptitan¬
do: quantomagis deum cui utiq magis
timoris debeo. timendũ est michi ne offen¬
dam non interpellando ꝓ misero:
Alias autem indulgeat michi benig¬
nitas urã: quia non possum non mise¬
reri illius miseri. ꝓ quo iam en et alia
uice importunus forsitan p̃cator accessi.
humb̃ti uidelicet mendici et pauꝑis. et
hoc facti de diuite quod est infelicius.
Non possum non compati uidue et orpha¬
nis: s uiuo orbatis patre. quod est mira¬
bilius. Grãs ago uobis ꝓgr̃a quam de
hac re ioculis urĩs inuenire merui: et
quod ipsius humb̃ti. ꝓse dignanter ad¬
quieuistis ueram suseipere defensionẽ:
et quod falsam aduersus eum iustissime
reppulistis accusationem. Illud autem

Expanded text:
Pio principi THEOBALDO, BERNARDUS abbas de Clara-Valle, salutem et orationes. 1. Valde timeo ne occupatissimis auribus vestris, crebris interpellationibus meis praesumptuosius me ingerendo molestus fiam. Sed quid faciam? Si vos offendere timeo, saepius ad vos scriptitando; quanto magis Deum, cui utique magis timoris debeo, timendum est mihi, ne offendam non interpellando pro misero? Alias autem indulgeat mihi Benignitas vestra, quia non possum non misereri illius miseri, pro quo jam en et alia vice importunus forsitan precator accessi, Humberti videlicet mendici et pauperis, et hoc facti de divite, quod est infelicius. Non possum non compati viduae et orphanis, sed vivo orbatis patre, quod est miserabilius. Gratias ago vobis pro gratia, quam de hac re in oculis vestris invenire merui, et quod ipsius Humberti pro se dignanter acquievistis veram suscipere defensionem, et quod falsam adversus ipsum justissime repulistis accusationem. Illud autem
Abbreviated transcription (Latin):
Si semꝑ ꝓsꝑa qttis non contẽpneret:
S rerum cauta gub̾natrix sapientia.
horum ꝑnecessaria uicissitudine eo mo¬
de ramine electis suis cursum uite tẽpora¬
lis alt̃nat. ut nec aduersa frangãt. nec
leta ddissoluant: cum pocitis et ista ex illis
gratiora. et illa exhis tolerabiliora reddant᷑:
est ingaudium acceperunt oleum post ui¬
num stilnera nr̃a.Raptores et p̃dones cõ¬
puncti huimiliantur. Sacerdotem dñi in
quem atisi sunt imcere manus: cum honore
remittunt. Spolia quȩ diripuerant et sñ
disidia recolligunt: et sine fratide restitu¬
unt. Si quid horum est quod inueniri non
possit. dalphinus ꝓeo satis faciet ad bene¬
placitum ur̃m. Hoc quippe manti sua in
niã firmauit. Proqua stia ꝓmissione ad¬
implenda. si uenerit ad pedes tir̃e maiesta¬
tis. quod et ꝓposuit: mitiꝰ quam meruit.
supplicamtis agicum ititiene. Non qđ ue¬
limus impunitum eẽtam grande facinus:

Expanded text:
si semper prospera, quis non contemneret? si semper prospera, quis non contemneret? Sed rerum cauta gubernatrix Sapientia, horum pernecessaria vicissitudine eo moderamine electis suis cursum vitae temporalis alternat, ut nec adversa frangant, nec laeta dissolvant: cum potius et ista ex illis gratiora, et illa ex his tolerabiliora reddantur.est in gaudium, acceperunt oleum post vinum vulnera nostra. Raptores et praedones compuncti humiliantur: sacerdotem Domini, in quem ausi sunt mittere manus, cum honore remittunt; spolia quae diripuerant, et sine desidia recolligunt, et sine fraude restituunt. Si quid horum est quod inveniri non possit, Dalfinus pro eo satisfaciet ad beneplacitum vestrum: hoc quippe manu sua in nostra affirmavit. Pro qua sua promissione adimplenda si venerit ad pedes vestrae majestatis, quod et proposuit, mitius quam meruit supplicamus agi cum juvene: non quod velimus impunitum esse tam grande facinus,
Abbreviated transcription (Latin):
quantum comꝑi omĩno non expedit.
hec seribens p̃sumptionis metuerẽ notã:
si nescirem eui. et nescirer qui scribã. S
noui ingenitam mansuetudinẽ trãm. no¬
uiet me notum uobis. et affectum quo hec
atideam apud uos dulcissime atq amantis¬
sime pater. Iterum de treuerensi ut sciatis
qualiter nuncium eius suscipi oporteat
et uerba quȩ portat. dico uobis quod mag¬
ntm locum tenet in regno illo tiobis et ec¬
clesie dei homo fidelis et constans. et nulla¬
tenus maliuolis. et subtiersorib assenscm
prebens: aquib nondeẽ ei frequens et satis
importuna temptatio. nec deerit in sultatio
si quominus auobis eum exaudiri contige¬
rit. Nunciũ infine cõmendare uolus.s sa¬
tis eum suȩ honestatis cõmendant merita.
precipueq amor specialis et fidelis deuo¬
tio. qua ipstm uobis inherere firmit si non
crederem. nequaquã ꝑeũtã familiaria seri¬
I berem:
semꝑ acciderent: quis sustineret :

Expanded text:
quantum comperi, omnino non expedit. quantum comperi, omnino non expedit. 5. Haec scribens, praesumptionis metuerem notam, si nescirem cui, et nescirer qui scribam. Sed novi ingenitam mansuetudinem vestram: novi et me notum vobis, et affectum quo haec audeam apud vos, dulcissime atque amantissime Pater. Iterum de Treverensi, ut sciatis, qualiter nuntium ejus suscipi oporteat, et verba quae portat: dico vobis quod magnum locum tenet in regno illo, vobis et Ecclesiae Dei homo fidelis, et constans, et nullatenus malevolis et subversoribus assensum praebens, a quibus non deest ei frequens et satis importuna tentatio; nec deerit insultatio, si quo minus a vobis eum exaudiri contigerit. Nuntium in fine commendare volui: sed satis eum suae honestatis commendant merita, praecipueque amor specialis et fidelis devotio, qua ipsum vobis firmiter inhaerere, si non crederem, nequaquam per eum tam familiaria scriberem. per acciderent, quis sustineret?
Abbreviated transcription (Latin):
lizantur multi. qui illa in morib et uita
eorum certissime sciunt que magis eẽnt
non dico. in ep̃is. s etiã inquiblibet secu¬
larib damnanda penitus et execranda.
Quȩ quidem et me scribere ꝑtiduit. nec
uos decuiss audire. Esto quod nemine
accusance non possint depom.numqͥd
tamen quos passim accusat fama apłicȩ
sedis eeñt speciali familiaritate donandi.
uel amplius exaltandi:Quonam enĩ me
facta a canonicis ad notum eits. una cũ
eccłie libertate cassetur: et pͥmiceritis ad
consilium eitis contra illits eccłie pͥuile¬
gia eligatur : Quam iustius honestitsq
si tirȩ ylactuss discrecioni. homo maiori
dignus honore debito ꝓprioq non pͥua¬
retur. treuerensem dico: qũe et ab hoc et
a ceteris diocesis suie t̃minandis negociis.
quasi suspectũ a it mintis ex ꝑtũ. non sine
inurmure multorũ dm̃ timentiũ exelu¬
sistis. Oredite fideli tr̃o quia ꝓtuntie illi

Expanded text:
lizantur multi, qui illa in moribus et vita lizantur multi, qui illa in moribus et vita eorum certissime sciunt, quae magis essent, non dico in episcopis, sed etiam in quibuslibet saecularibus damnanda penitus et exsecranda: quae quidem et me scribere puduit, nec vos decuisset audire. Esto quod nemine accusante non possint deponi: nunquid tamen quos passim accusat fama, apostolicae Sedis essent familiaritate speciali donandi, vel amplius exaltandi? 4. Quonam enim merfacta a canonicis, ad nutum ejus una cum Ecclesiae libertate cassetur, et primicerius ad consilium ejus contra illius Ecclesiae privilegia eligatur ? Quam justius honestiusque, si vestrae placuisset discretioni, homo majori dignus honore debito proprioque non privaretur? Treverensen dico, quem et ab hoc, et a caeteris dioecesis suae terminandis negotiis, quasi suspectum aut minus expertum, non sine murmure multorum Deum timentium exclusistis. Credite fideli vestro, quia provinciae illi,
Abbreviated transcription (Latin):
titur furor dñi. s adhuc brachium eius
extentum. et uirga illa apud ieremiam
tugilans sciꝑ peccata nra. Et qtid̃ iratꝰ
est ds̃ scismaticis. s catholicis nequia quã
ꝓpicius. Ecclia quoq metensis graui¬
elericorum contentione ꝑiclitatur. Suꝑ
quo quid decernere tiob placuerit. uos sci¬
tis. s pax nondum est. nec ꝓxime futura
sꝑatur. Ego tit quod suꝑ his meȩ usum
est partutati non taceam: et hoc & dtio
illa alia. tullense dico ac uirdunense ter¬
minanda negocia. securius metropoli¬
tano atq contienientius posse committi
putauierim: qui et omĩa nouit. et in mul¬
tis ꝓbatus. eccłie testimonio fidelis incien¬
tus est. Alioquin tridete quid illis ep̃atib
faciatis. metensi scilicet atq tullensi: qͥa
ut uerum fatear uidentur eẽ. absq ep̃is.
Et utinam absq trrannis. Tales cum
defensantur. stistentãtur. honorant᷑.
fouentur. mirantur nimirum et scanda¬

Expanded text:
titur furor Domini; sed adhuc brachium ejus titur furor Domini; sed adhuc brachium ejus extentum, et virga illa apud Jeremiam vigilans super peccata nostra. 3. Et quidem iratus est Deus schismaticis: sed catholicis nequaquam propitius. Ecclesia quoque Metensis gravilericorum contentione periclitatur. Super quo quid decernere vobis placuerit, vos scitis: sed pax nondum est, nec proxime futura speratur. Ego ut quod super his meae visum est parvitati, non taceam et hoc, et duo illa alia, Tullense dico ac Virdunense, terminanda negotia securius metropolitano, atque convenientius posse committi putaverim, qui et omnia novit, et in multis probatus, Ecclesiae testimonio fidelis inventus est. Alioquin videte quid illis episcopatibus faciatis, Metensi scilicet atque Tullensi; quia, ut verum fatear, videntur esse absque episcopis: et utinam absque tyrannis. Tales cum defensantur, sustentantur, honorantur, foventur; mirantur nimirum et scanda
Abbreviated transcription (Latin):
Plorans plorat desolationem suam apud
tullum eccłia scĩ gengulfi. nec ẽ qui con¬
soletur eam. Quis enim se opponat bra¬
chio excelso. torrentis impetui. sum mȩ
arbitrio potestatis: Eandem se sustine¬
re beatus paulus tiolentiam apud uir¬
dunum conqueritur. archiep̃o iam non
ualente eum defendere ab insania mona¬
chorum. quippe apłicis sustentationib
amplius confortata. quasi non satis ꝑse
insanirent. Quid queso noue rationis
tandem inuentum est. ut quod semel
bonȩ famȩ et uitȩ canonicis ur̃a fuerat
ꝓuida et necessaria dispensatione conces¬
sum. scdõ confirmatum. tercio ut aiunt
roboratum: rursum ueniat inuis. retio¬
cetur indiscussionem : Siquid̃ et duo illa
supra memorata ꝑuos nichilominꝰ sanc¬
cita. ꝑtios et conuulsa dicuntur. Talib
hostuis non ꝓmeretur ds̃. heti non placat᷑
ira. non conciliatur grã: non ꝓuocatur
miscđia: Phis atq similib necdum auer¬

Expanded text:
Plorans plorat desolationem suam apud Plorans plorat desolationem suam apud Tullum Ecclesia sancti Gengulfi; nec est qui consoletur eam. Quis enim se opponat brachio excelso, torrentis impetui, summae arbitrio 175 potestatis? Eamdem se sustinere Beatus Paulus violentiam apud Virdunum conqueritur, archiepiscopo jam non valente eum defendere ab insania monachorum, quippe apostolicis sustentationibus amplius confortata, quasi non satis per se insanirent. Quid, quaeso, novae rationis tandem inventum est, ut quod semel bonae famae et vitae canonicis vestra fuerat provida et necessaria dispensatione concessum, secundo confirmatum, tertio, ut aiunt, roboratum, rursum veniat in jus, revocetur in discussionem? siquidem et duo illa supra memorata, per vos nihilominus sancita, per vos et convulsa dicuntur. Talibus hostiis non promeretur Deus; heu! non placatur ira, non conciliatur gratia, non provocatur misericordia. Pro his atque similibus necdum aver
Abbreviated transcription (Latin):
de popło. siue de clero. aut etiam ex mona¬
sternis pulsati eurrunt ad uos. redeuntes
iactant et gestiunt se obtintisse tutores:
quos mag̃ ultores sensisse debuerant:
Annongladius finees ꝓmptissime atq
iustissime eductus fuerat. ad condeminan¬
dum incestuosum concubitũ drogonis
et mił: S confusus atq retustis abiit
retrorsum: scuto nimirum aplicȩ defensi¬
onis opposito. Proh pudor. quos cachin¬
nos res ista mouit et mouet eccłie imii¬
cis. eisq etiam ipsis quorũ fortasse matu
aut fauore a recto tramite abducti sumꝰ
Amiei confunduntur: fidelib insultatur
ep̃i ubiq inobꝓbrium uenitnt. et cont̃o¬
tum: quorũ dum recta iudicia contem¬
nuntur.: ur̃ȩ quoq plurimũ derogatur
rant: fideliter quidẽ: s uereor ne inefficacĩ
Quid uobis uires minuitis: quid robur
ur̃m de primitis: Quousq retunditis
arma fidelia militantia tiobis. humill¬
tis cornua erecta ur̃e uirtutis et salutis:

Expanded text:
de populo, sive de clero, aut etiam ex monade populo, sive de clero, aut etiam ex monasteriis pulsati, currunt ad vos: redeuntes jactant et gestiunt se obtinuisse tutores, quos magis ultores sensisse debuerant. An non gladius Phinees promptissime atque justissime eductus fuerat ad condemnandum incestuosum concubitum Drogonis et Milis? Sed confusus atque retusus abiit retrorsum, scuto nimirum apostolicae defensionis opposito. Proh pudor! quos cachinnos res ista movit et movet Ecclesiae inimicis, eisque etiam ipsis, quorum fortasse metu aut favore a recto tramite abducti sumus! Amici confunduntur, fidelibus insultatur, episcopi ubique in opprobrium veniunt et contemptum: quorum dum recta judicia contemnuntur, vestrae quoque plurimum derogatur rant fideliter quidem, sed vereor ne inefficaciter. Quid vobis vires minuitis? quid robur vestrum deprimitis? quousque retunditis arma fidelia militantia vobis, humilitatis cornua erecta vestrae virtutis et salutis?
Abbreviated transcription (Latin):
nuncio: quem noui adhoc satis industriũ
et fidelem. Significo etiã uob̃. sustinere nos
ꝑiculũ infalsis fr̃ib. Legati quippe scisma¬
ticorum intrant et exeunt ad quos dã de
nr̃is liberius qtiã solebant: et uerba tr ran¬
m sicłi familiariter admittuntur.¬
bernardus. quod suus: Fidenter
loquor: quia fideliter amo. Nec eñi since¬
rus est amor: ubi dubietatis scrupults
suspicionis fecem retinet.Querimonia
dñi treuerensis non est eiꝰ solius. s com¬
munis multorũ. eorumq p̃cipue qui
sinceriori affectu uos diligunt. Uoxura
om̃tum qui fideli apud nos cura popłis
p̃sunt. iusticiam in ecelia deꝑire: anntil¬
lari ȩcelie claues:ep̃alem oĩo tulescere
atictoritatem: dum nemo ep̃orum in
ꝓmptu habeat ulcisci iniurias des. nul
chia castigare. Causam referunt intos.
ctriamq romanam. Recte gesta abip¬
sis. ut aiunt destruicis. iuste destructa
statuitis. Quiq flagitiosi et contentiosi

Expanded text:
nuntio, quem novi ad hoc satis industrium nuntio, quem novi ad hoc satis industrium et fidelem. Significo etiam vobis sustinere nos periculum in falsis fratribus. Legati quippe schismaticorum intrant et exeunt ad quosdam de nostris liberius quam solebant, et verba tyranni Siculi familiariter admittuntur.BERNARDUS, quod suus. 1. Fidenter loquor, quia fideliter amo. Nec enim sincerus est amor, ubi dubietatis scrupulus suspicionis faecem retinet. Querimonia domini Treverensis non est ejus solius, sed communis multorum, eorumque praecipue, qui sinceriori affectu vos diligunt. Vox una omnium, qui fideli apud nos cura populis praesunt, justitiam in Ecclesia deperire, annullari Ecclesiae claves, episcopalem omnino vilescere auctoritatem, dum nemo episcoporum in promptu habeat ulcisci injurias Dei, nullchia, castigare. Causam referunt in vos, curiamque Romanam. Recte gesta ab ipsis, ut aiunt destruitis, juste destructa statuitis. Quique flagitiosi et contentiosi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ me corrigi. ꝑ me saltẽ uob qui corrigere
potestis. innotescat: ne oĩo uacuũ uidear
portare nomen archiep̃i. Et mͥ melius
quidem eẽt non ascendisse. quã sic descen¬
dere cum rubore: S de me quȩ curaͤ Be¬
ne quod dignus sum patiar. tanquã male
oꝑans. Sim certe obpbrio etiã meis. sua
spe nimirum frustratis. quã de me ut sͥ
me p̃ẽe tiellent conceꝑant: dum cõꝑiant
eccłie sue ꝑ me mag̃ immintii dignitatẽ.
cuiꝰ ꝑme etiã antiqtia damna restitui
posse putauerant: Hec omĩa sustineo. et fi
non libent̃. certe patienter: ne unquam
uidear recalcitrare obedientie: ꝓqua etiã
dare animam si necẽe sit debere me fateor.
Uerum hoc sollicitudinem uram attendere
uelim:ereationis iniuriam respicere adere¬
antem: et uires quas michi scibtrahitis. tiob̃
mintutis: et contemptus m̃s et de iectio
mea.redundat intios. Multa habeo con¬
queri uobis de nob̃. s reseruo ea pandenda

Expanded text:
per me corrigi, per me saltem vobis, qui corrigere per me corrigi, per me saltem vobis, qui corrigere potestis, innotescat, ne omnino vacuum videar portare nomen archiepiscopi. Et mihi melius quidem 174 esset non ascendisse, quam sic descendere cum rubore. 2. Sed de me quae cura? Bene quod dignus sum, patiar, tanquam male operans. Sim certe opprobrio etiam meis, sua spe nimirum frustratis, quam de me, ut sibi me praeesse vellent, conceperant: dum comperiant Ecclesiae suae per me magis imminui dignitatem, cujus per me etiam antiqua damna restitui posse putaverant. Haec omnia sustineo, etsi non libenter, certe patienter, ne unquam videar recalcitrare obedientiae, pro qua etiam dare animam, si necesse sit, debere me fateor. Verum hoc sollicitudinem vestram attendere velim, creationis injuriam respicere ad creantem; et vires quas mihi subtrahitis, vobis minuitis; et contemptus meus, et dejectio mea redundat in vos. Multa habeo conqueri vobis de vobis: sed reservo ea pandenda
Abbreviated transcription (Latin):
possumtis.et cum tempus adtienerit.non
exꝑensis. non ꝑsone ꝓpͥe parciturum: Ad¬
Et si force cathe dram affectaui: sed¬
non treuerensem. Sciebam quippe
domum exasꝑantem: et popłm dure cer¬
uicis. Oderam illos quod semꝑ in fece
discordie iacuissent. eccłie resistentes. ꝓ
qtia si quos labores qñq sustinui. non me
piget. s hũc inde fructum. nec sꝑaui. nec
uolui. Laboraui sustinens: libens quidẽ :
s non hac spe p̃mii. Duram ꝓuintiã nac¬
tus sum: peocatis meis exigentib. Incer
cetera quib angor. suffragancos accepi
iutienes et nobiles. Adiutores ẽẽ deberent.
et utinam non aduersarent᷑: S suꝑ sedeo:
ꝑalium malo ut ĩnotescant. tiob̃ mores
torum. et studia. sinescitis. Dico tam̃. sus.
fas. honestas. religio. in nr̃is ep̃atib peri¬
erunt. Malũ quod ꝓdebito officii dissimu¬
lare non audeo breuiter simplicitq inti¬
maui. ut quod non placet ꝓuidentie ur̃e

Expanded text:
possumus: et cum tempus advenerit, non possumus: et cum tempus advenerit, non expensis, non personae propriae parciturum. Et si forte cathedram affectavi, sednon Treverensem. Sciebam quippe domum exasperantem, populumque durae cervicis. Oderam illos, quod semper in faece discordiae jacuissent, Ecclesiae resistentes. Pro qua si quos labores quandoque sustinui, non me piget: sed hunc inde fructum nec speravi, nec volui. Laboravi sustinens, libens quidem, sed non hac spe praemii. Duram provinciam nactus sum, peccatis meis exigentibus. Inter caetera quibus angor, suffraganeos accepi juvenes et nobiles. Adjutores esse deberent, et utinam non adversarentur. Sed supersedeo: per alium malo, ut innotescant vobis mores eorum et studia, si nescitis. Dico tamen: Jus, fas, honestas, religio in nostris episcopatibus perierunt. Malum quod pro debito officii dissimulare non audeo, breviter simpliciterque intimavi: ut quod non placet providentiae vestrae
Abbreviated transcription (Latin):
tate ꝑficitur. Eccłia quando infirmatur.
pauli magisterio didicit. ẽẽ potentior
Didicit e regione et a salomone quod pro¬
sꝑitas stultorũ occidit eos. didicit et stultũ
firma radice cum uiderit. statim maledi¬
cere puilcritudimi eius. Ideo cum sc̃o dd sese
in utroq consolatur: et hostiam uidelicet
casti. et liberatione sui. dit siqtuidem. Hi
incurrib et hi in equis. nos autem in nomi¬
ne dñi dei nr̃i inuocabimus. Ipsi obligati
sunt et ceciderunt: nos autẽ surreximus.
et erecti sumus. Hec pauica tiob̃ consolandi
grã de quib certus fui. fideli attestatione
intimandum ẽẽ putaui. ad reletiandam
tił ex aliqua parte eam quȩ urãuiscera inces¬
santer affligit sollicitudo om̃ium eccłiarũ
Hoc quoq addodnm̃ regem deo eum confor¬
tante feruere et accingi ad liberationem
eccłie. et parare sibi exercitum multum
nimis. Nos quoq fideliter ad hoc ipsum ꝓ
uirib laborare.exhortari et sollicitare qͣs

Expanded text:
tate perficitur. Ecclesia quando infirmatur, tate perficitur. Ecclesia quando infirmatur, Pauli magisterio didicit esse potentior . Didicit e regione et a Salomone, quod prosperitas stultorum occidit eos : didicit et stultum firma radice cum viderit, statim maledicere pulchritudini ejus . Ideo cum sancto David sese in utroque consolatur, et hostium videlicet casu, et liberatione sui: ait siquidem, Hi in curribus et hi in equis: nos autem in nomine Domini Dei nostri invocabimus. Ipsi obligati sunt, et ceciderunt: nos autem surreximus, et erecti sumus . Haec pauca vobis consolandi gratia, de quibus certus fui, fideli attestatione intimanda esse putavi, ad relevandam vel ex aliqua parte eam, quae vestra viscera incessanter affligit, sollicitudo omnium Ecclesiarum. Hoc quoque addo, dominum Regem, Deo eum confortante, fervere et accingi ad liberationem Ecclesiae, et parare sibi exercitum multum nimis: nos quoque fideliter ad hoc ipsum pro viribus laborare, exhortari, et sollicitare quos
Abbreviated transcription (Latin):
blandius atira sedior a diuuna clem̃tia
recens forte spirauerit eccłie. aduersus
scismaticorum ꝓcacem s inefficacẽ rabi¬
em desudanti: de his om̃ib plenius in¬
strui cupimus et supplicamus. Porro nram
citramontanam ȩccłiam tam in nr̃o quam
infrancorum regno noueritis fortem in
fide: pacificam inunitate: deuotam in
urã obedientia: ꝓmptam ad seruitium:
Nequaquam nos beneuenti. non capuȩ. ñ
ipsius rome terret deo sic iudicante amissio:
scientes ȩccłie statum non armis estimari.
s meritis. Ipsius quippe non alterius ag¬
noscimus uoces illas inpsalmo. Si consi¬
stant ad uersum me castra: non timebit
cormeum. Si exurgat aduerstm me p̃liũ:
inhoc ego sꝑabo. Propt̃ea et nos quia de
eccłia sumus. non timebimus dum turbabi¬
tur terra:.et transferentur montes incor
maris. Glorietur trannus sicłs quantũ
tult. głetur in malicia. quod potens est
in iniquitate. nr̃a autẽ turtus in infirmi¬

Expanded text:
blandius aura secundior a divina clementia blandius aura secundior a divina clementia recens forte spiraverit Ecclesiae, adversus schismaticorum procacem, sed inefficacem rabiem desudanti; de his omnibus plenius instrui cupimus, et supplicamus. 2. Porro nostram citramontanam Ecclesiam tam in nostro, quam in Francorum regno noveritis fortem in fide, pacificam in unitate, devotam in vestra obedientia, promptam ad servitium. Nequaquam nos Beneventi, non Capuae, non ipsius Romae terret, Deo sic judicante, amissio; scientes Ecclesiae statum non armis aestimari, sed meritis. Ipsius quippe, non alterius agnoscimus voces illas in Psalmo: Si consistant adversum me castra, non timebit cor meum: si exsurgat adversum me proelium, in hoc ego sperabo . Propterea et nos quia de Ecclesia sumus, non timebimus dum turbabitur terra, et transferentur montes in cor maris. Glorietur tyrannus Siculus quantum vult, glorietur in malitia quod potens est in iniquitate: nostra autem virtus in infirmi
Abbreviated transcription (Latin):
oluntas cordis mei. et desiderium
satis inquietum adeundi et uiden¬
di desideratam beatitudinis ur̃ȩ
presentiam. s et cognoscendi certius quȩ
circa uos sunt. rursumq qualiter se ha¬
beant nr̃a uobis uicissim diligentits in¬
timandi.iamdudum itineris me ãmo¬
net: atq indesinenter sollicitat. Oeterũ
terre ac diei malicia. et p̃ter instantiam
meam cotidianam. etiã non nulla ur̃e
necessitatis causa impeditus. uoto fa¬
cere satis non potui tsq adhuc:. s necdt̃i
possum. S quid: Sanum iustumq ꝓ¬
positum. nun quid omittendum extoto
fuit: qtia ex toto adimpleri non potuit:
Ftit gͦ consilii ꝑhunc uenerabilem huc̾.¬
album dullensis eccłiȩ archidiachonem.
interim saltim aliquatentis consolari
conceptum iamolim desideriũ: curamq
reuelare quam patior. Nec eñĩ fidelior.
studiosior. cautior ue illo admanum ẽẽ
potuit. siue inꝑferendo ad uos qtiȩ nos
illi iniungimus. fitie inreferendo ad nos
siqua tire dignationi placuerit reman

Expanded text:
oluntas cordis mei et desiderium satis inquietum adeundi et videndi desideratam Beatitudinis vestrae praesentiam; sed et cognoscendi certius quae circa vos sunt, rursumque qualiter se habeant nostra vobis vicissim diligentius intimandi; jamdudum itineris me admonet, atque indesinenter sollicitat. Caeterum terrae ac diei malitia, et praeter instantiam meam quotidianam etiam nonnulla vestrae necessitatis causa impeditus, voto facere satis non potui usque adhuc, sed necdum possum. Sed quid? sanum justumque propositum nunquid omittendum ex toto fuit, quia ex toto adimpleri non potuit? Fuit ergo consilii, per hunc venerabilem Hugonem, Tullensis Ecclesiae archidiaconum, interim saltem aliquatenus consolari conceptum jam olim desiderium, curamque relevare quam patior. Nec enim fidelior, studiosior, cautiorve illo 173 ad manum esse potuit, sive in perferendo ad vos quae nos illi injungimus; sive in referendo ad nos, si qua vestrae dignationi placuerit remand
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntatemq apio. rescribendo duimdos¬
at atq resalutando. quod solum interim
ꝑ tot utiq spatia terrȩ et maris licet.
Ostendam autem si unquam accepero
tempus. me nequaquam diligere u̾bo.
siue lingua. s oꝑe et ueritate. Suꝑ mili¬
tes templi pomite queso octilos uestros:
et tantę pietatis uiscera. tam strenuis
eccłiȩ ꝓpugnatorib aꝑite. Hoc siquidẽ
acceptum erit deo. et gratum hominib.
si fouetis eos qui suas ammas ꝓfr̃ib po¬
suerunt. De loco autem ad quem nos in¬
uitatis. frater andreas dicet uobis uolun¬

Expanded text:
voluntatemque aperio, rescribendo duntaxvoluntatemque aperio, rescribendo duntaxat atque resalutando, quod solum interim per tot utique spatia terrae et maris licet. Ostendam autem, si unquam accepero tempus, me nequaquam diligere verbo sive lingua, sed opere et veritate. Super milites Templi ponite, quaeso, oculos vestros, et tantae pietatis viscera tam strenuis Ecclesiae propugnatoribus aperite. Hoc siquidem acceptum erit Deo et gratum hominibus, si fovetis eos, qui suas animas pro fratribus posuerunt. De loco autem ad quem nos invitatis, frater Andreas dicet vobis volun
Abbreviated transcription (Latin):
sapientes atq infamosa nobiliq eccłia.
et cuits specialiter filitis sum. suꝑstitio¬
ne dep̃hensa. nescio an sine grauioffensa
etiã ur̃i om̃ium dissimulare potuerim
Que aut̃e dixi: absq p̃iudicio sane dicta
sint sanius sapientis. Romanȩ p̃sertim
eccłie auctoritati. atq examini. tocum
hoc. sicut et cet̃a que huiꝰ modi sunt um¬
uersa rescruo: ipsius siquid aliter sapio
paratus iudicio emendare: Ad patriar¬
sitatus: ingratus iam uidebor
si non reseripsero. At si saluto
etm qui me salutauit: quid ampliꝰ frci
Tu enim me p̃tienisti in benedictionib
dulcedinis:tu me pͥor dignatus es tius
transmarinis epłis uisitare. tum pͥmas
humilitatis caritatisq p̃riptusti paras
Quid condignum iam referam: Nichl
michi deniq reliquisti. quod pariqueã
rependere uice: qui etiam de thesacro
scłorum michi imꝑtire curasti. idestde
ligno dñi. Quid tamen: Debeone omitł̃¬
debco minime possum: Affectum salcon

Expanded text:
sapientes, atque in famosa nobilique Ecclesia, sapientes, atque in famosa nobilique Ecclesia, et cujus specialiter filius sum, superstitione deprehensa; nescio an sine gravi offensa etiam vestri omnium dissimulare potuerim. Quae autem dixi, absque praejudicio sane dicta sint sanius sapientis. Romanae praesertim Ecclesiae auctoritati atque examini totum hoc, sicut et caetera quae ejusmodi sunt, universa reservo: ipsius, si quid aliter sapio, paratus judicio emendare. EPISTsitatus, ingratus jam videbor, si non rescripsero. At si saluto eum qui me salutavit, quid amplius feci? Tu enim me praevenisti in benedictionibus dulcedinis; tu me prior dignatus es tuis transmarinis epistolis visitare, tu mihi primas humilitatis charitatisque praeripuisti partes. Quid condignum jam referam? Nihil mihi denique reliquisti, quod pari queam rependere vice: qui etiam de thesauro saeculorum mihi impertire curasti, id est, de ligno Domini. Quid tamen? debeone omittedebeo minime possum? Affectum saltem
Abbreviated transcription (Latin):
cit exadam natos quod unus humiliter
de semetipso ac ueraciter conficetur. in
iniquitatib inquieis conceptus sum.
et inpeccatis concepit me mater mea.
Cum hec ita se habeant: quȩ nam iã erit
festiuȩ ratio conceptionis: Quo pacto
inquam. aut sc̃s asseretur conceptus
qui de spũ scõ non est. ne dicam de pa¬
cato est. aut festus habebitur qui mi¬
nime sc̃s est: Libenter głosa hocho¬
nore carebit: quo uł peccatum hono¬
rari. uel falsa induci uidetur sanctitas.
Alioquin nulla ei ratione placebit. contͣ
eccłie ritum p̃sumpta nouitas mater
temeritatis. soror suꝑstitionis. filia le¬
uitatis. Nam si sic uidebatur: consu¬
lenda erat pͥus aplicȩ sedis auctoritas.
et non ita p̃cipitanter atq inconsulte
paucorum sequenda simplicitas imꝑi¬
torum. Et ante quidem apud aliquos
errorem comꝑeram: s dissimulabam
parcens deuotioni:quȩ de simplici corde
et amore uirginis ueniebat. Uerũ apd̃

Expanded text:
cit ex Adam natos, quod unus humiliter cit ex Adam natos, quod unus humiliter de semetipso ac veraciter confitetur: In iniquitatibus, inquiens, conceptus sum, et in peccatis concepit me mater mea . 9. Cum haec ita se habeant, quaenam jam erit festivae ratio Conceptionis? Quo pacto, inquam, aut sanctus asseretur conceptus, qui de Spiritu sancto non est, ne dicam de peccato est: aut festus habebitur, qui minime sanctus est? Libenter gloriosa hoc honore carebit, quo vel peccatum honorari, vel falsa induci videtur sanctitas. Alioquin nulla ei ratione placebit contra Ecclesiae ritum praesumpta novitas, mater temeritatis, soror superstitionis, filia levitatis. Nam si sic videbatur, consulenda erat prius apostolicae Sedis auctoritas, et non ita praecipitanter atque inconsulte paucorum sequenda simplicitas imperitorum. Et ante quidem apud aliquos errorem compereram: sed dissimulabam, parcens devotioni, quae de simplici corde et 172 amore Virginis veniebat. Verum apud
Abbreviated transcription (Latin):
ginem.non tamen et partam auirgine:
Alioqum ubi erit p̃rogatiua matris dñi.
qua singularit creditur exultare et mune¬
re plis.et integritate carnis: si tantun dẽ
dederis et matri ipsius: Nonest hoc uirgi¬
nem honorare: s honori detrahere. Si igit᷑
ante conceptum sui scĩficari minime potu¬
it.qm̃ non erat:s nec in ipso quidem concep¬
tu ꝓpter peccatum quod inerat. restat ut
post conceptum. inutero iam existens. scĩ¬
ficationem accepisse credatur. quȩ excluso
peccato scãm fecerit natiuitatem. non ca¬
men et conceptionem. Otiamobrẽ et si qͥb
tiel paticis filiort̃ hominum datũ est. cum
sc̃itate nasci. non tamen et concipi. ut uni
sane seruaretur sc̃i p̃rogatiua conceptus.
qui om̃s sanctificaret. solusq absq pec¬
cato ueniens. purgationem faceret pecca¬
torum. Solus itaq dñs iħs de spũ sancto
conceptus: quia solus et ante conceptum
sc̃s. Quo excepto. de cȩtero unit̾isos respi¬

Expanded text:
ginem, non tamen et partam a virgine. ginem, non tamen et partam a virgine. Alioquin ubi erit praerogativa Matris Domini, qua singulariter creditur exsultare et munere prolis, et integritate carnis, si tantumdem dederis et matri ipsius? Non est hoc Virginem honorare, sed honori detrahere. Si igitur ante conceptum sui sanctificari minime potuit, quoniam non erat; sed nec in ipso quidem conceptu, propter peccatum quod inerat: restat ut post conceptum in utero jam existens, sanctificationem accepisse credatur, quae excluso peccato sanctam fecerit nativitatem, non tamen et conceptionem. 8. Quamobrem etsi quibus vel paucis filiorum hominum datum est cum sanctitate nasci; non tamen et concipi: ut uni sane servaretur sancti praerogativa conceptus, qui omnes sanctificaret, solusque absque peccato veniens, purgationem faceret peccatorum. Solus itaque Dominus Jesus de Spiritu sancto conceptus, quia solus et ante conceptum sanctus. Quo excepto, de caetero universos respi
Abbreviated transcription (Latin):
ad conceptum qui p̃cesserat iam om̃ino
non potuit. Unde gͦ conceptionis sc̃itas:
An dicitur scĩficatione p̃uenta quatinus
iam scã conciꝑetur. ac ꝑhoc sẽs fuerit et
conceptus. quemad modum sc̃ificata iam
in utero dicitur. ut sc̃s sequeretur et ortus :
S non ualuit ante scã cẽ quam ẽẽ. siquidem
non erat ante quam conciꝑetur. An forte
inter amplexus maritales sc̃itas se ipsi con¬
ceptioni immiscuit: ut simtl. et scĩficata
fuerit. et concepta: Ne hoc quidem ad mit¬
tit ratio. Quomodo nan q aut scĩtas absq
spũ sanctificante. aut sco sp̃tii societas eum
peccato fuit: aut certe peccatum quomodo
non fuit. tibi libido non defuit: Nisi quis
forte dicat de spũ scõ eam et non de turo con¬
ceptam fuisse. S id hactentis mauditum:
licet loqui qtiod eccłia sentit. et uerum ipsa
sentit. dico głosam de sp̃ti sco concepisse. non
atitem et conceptam fuisse. dico peꝑisse uir¬

Expanded text:
ad conceptum qui praecesserat, jam omnino ad conceptum qui praecesserat, jam omnino non potuit. 7. Unde ergo conceptionis sanctitas? An dicitur sanctificatione praeventa, quatenus jam sancta conciperetur, ac per hoc sanctus fuerit et conceptus; quemadmodum sanctificata jam in utero dicitur, ut sanctus consequeretur et ortus? Sed non valuit ante sancta esse, quam esse: siquidem non erat antequam conciperetur. An forte inter amplexus maritales sanctitas se ipsi conceptioni immiscuit, ut simul et sanctificata fuerit, et concepta? Nec hoc quidem admittit ratio. Quomodo namque aut sanctitas absque Spiritu sanctificante, aut sancto Spiritui societas cum peccato fuit? aut certe peccatum quomodo non fuit, ubi libido non defuit? Nisi forte quis dicat de Spiritu sancto eam, et non de viro conceptam fuisse: sed id hactenus inauditum. licet loqui quod Ecclesia sentit, et verum ipsa sentit: dico gloriosam de Spiritu sancto concepisse, non autem et conceptam fuisse; dico peperisse vir
Abbreviated transcription (Latin):
ciues decet. non exules: S ꝓfertur scͥptũ
suꝑnȩ ut aiunt reuelationis: quasi et qui¬
uis non queat scͥptum equȩ ꝓducere. in quo
turgo uideatur id ipsum mandare et de
parentib suis. iuxta dm̃i mandatum di¬
centis. Honora patrem tuum et matrem
tuam. Ipse michi facile ꝑsua deo scͥptis ta¬
lib non moueri: quib nec ratio suppeditare
nec certa inuenitur fauere auctoritas.
p̃cessit natalem conceptus. ꝓpt̃ea reputet᷑
et ipse sc̃s: Ntmquid qm̃ p̃cessit etumm. fe¬
cit et sem̃: Et si p̃cessit ut eẽt:. non tamen
ut sc̃s eẽt. Unde et enim illa ipsi sc̃itas :
quam sequuturo transmitteret: An non
potius quia p̃cessit absq scĩtate conceptus:
oportuit nimirum sc̃ificari conceptam.
tit sc̃s sequeretur iam partus: An forte
intituatus sit scĩtatem a posteriore prior:
Potuit sane illa que in iam concepta facta
est sanctificatio. ad ipsum qui sequebatur
transire natalem. redire uero retrorsum

Expanded text:
cives decet, non exsules. Sed profertur scriptum cives decet, non exsules. Sed profertur scriptum supernae, ut aiunt, revelationis: quasi et quivis non queat scriptum aeque producere, in quo Virgo videatur idipsum mandare et de parentibus suis, juxta Domini mandatum, dicentis, Honora patrem tuum et matrem tuam . Ipse mihi facile persuadeo scriptis talibus non moveri, quibus nec ratio suppeditare, nec certa invenitur favere auctoritas. anctum praecessit natalem conceptus, propterea reputetur et ipse sanctus? Nunquid quoniam praecessit eum, fecit et sanctum? Etsi praecessit ut esset, non tamen ut sanctus esset. Unde etenim illa ipsi sanctitas, quam secuturo transmitteret? An non potius quia praecessit 171 absque sanctitate conceptus, oportuit nimirum sanctificari conceptam, ut sanctus sequeretur jam partus? an forte mutuatus est sanctitatem a posteriori prior? Potuit sane illa, quae in jam concepta facta est sanctificatio, ad ipsum qui sequebatur transire natalem: redire vero retrorsum
Abbreviated transcription (Latin):
non solum sc̃ificaret ortum. s et uitã
abom̃i de inceps peccato custodiret
immunẽ: quod nemini alteri innatis
quidẽ mulierum credit᷑ eẽ donatum.
Decuit imirum reginam uirginum.
singularis pͥttilegio sc̃itatis absq omni
peccato ducere uitam: quȩ dum peccati
mortisq pareret ꝑemptorem: munus
uite et iusticie om̃ib optineret. Sc̃s igit᷑
ortus: qm̃ immensa ꝓdiens ex utero scĩtas.
scm̃ fecit illum. Quid adbuc addendũ
his putamus honorib : Ut honoretur in¬
quiunt et conceptus. qui honorandum
p̃iuit partum. qm̃ si ille non p̃cessisset:
nec iste eẽt. qui honoratur. Quid si alius
ꝓꝑter eandem causam etiam utriq paren¬
ti eius festos honores asserat deferendos :
S et de auis ac ꝑatis id ipsum poss ꝓsimili
causa quilibet flagitare: et sic tenderet᷑
ininfinitum: et festorum non eẽt nume¬
rus. Patriȩ est. non exilii frequentia hȩc
gaudiorum. et numerositas festiuitatũ

Expanded text:
non solum sanctificaret ortum, sed et vitam non solum sanctificaret ortum, sed et vitam ab omni deinceps peccato custodiret immunem: quod nemini alteri in natis quidem mulierum creditur esse donatum. Decuit nimirum Reginam virginum singularis privilegio sanctitatis, absque omni peccato ducere vitam: quae dum peccati mortisque pareret peremptorem, munus vitae et justitiae omnibus obtineret. Sanctus igitur ortus, quoniam immensa prodiens ex utero sanctitas sanctum fecit illum. 6. Quid adhuc addendum his putamus honoribus? Ut honoretur, inquiunt, et conceptus, qui honorandum praeivit partum: quoniam si ille non praecessisset, nec iste esset qui honoratur. Quid si alius, propter eamdem causam, etiam utrique parenti ejus festos honores asserat deferendos? Sed de avis et proavis idipsum posset pro simili causa quilibet flagitare: et sic tenderetur in infinitum, et festorum non esset numerus. Patriae est, non exsilii frequentia haec gaudiorum: et numerositas festivitatum
Abbreviated transcription (Latin):
est. Minime tamen ausi hinc quippiã
mea sententia diffinre: S quicquid
de hoc sit. merito eccłia quȩ ceterorũ
non natiuitatem. s mortẽ scõrum iu¬
dicat et p̃dicat p̃ciosam. singulari qua¬
dam exceptione festis p̃fert gaudiis.
ueneraturq illius natalem. de quo
nunciante angło singulariter legit.
et multi innatiuitate eius gaudebunt
Cur enĩ non sit illi exitus sc̃s. ac ꝑinde
festiuus et lȩtus: qui potuit erultare
et in utero: Quod itaq uel paueis mor¬
talium constat fuisse collatum: fas cer¬
te non est. suspicari tante uirgini esse
negatum. ꝑ quam om̃is mortalitas
emersit ad uitam. fuit ꝓcul dubio et
mater dñiante scã quam nata: nec fal¬
litur om̃ino scã eccłia. scm̃ reputans
ipsum natiuitatis eius diem: et om̃i
anno eum exultatione uniuersȩ terrȩ
uotiua cȩlebritate suscipiens. Ego
puto quod et copiosior sanctificatio¬
nis benedictio in eã descendit: quȩ ipsiꝰ

Expanded text:
est. Minime tamen ausim hinc quidpiam est. Minime tamen ausim hinc quidpiam mea sententia definire. Sed quidquid de hoc sit, merito Ecclesia, quae caeterorum non nativitatem, sed mortem sanctorum judicat et praedicat pretiosam, singulari quadam exceptione festis praefert gaudiis, veneraturque illius natalem, de quo nuntiante angelo singulariter legit: Et multi in nativitate ejus gaudebunt . Cur enim non sit illius exitus sanctus, ac proinde festivus et laetus, qui potuit exsultare et in utero? 5. Quod itaque vel paucis mortalium constat fuisse collatum, fas certe non est suspicari tantae Virgini esse negatum, per quam omnis mortalitas emersit ad vitam. Fuit procul dubio et Mater Domini ante sancta, quam nata: nec fallitur omnino sancta Ecclesia, sanctum reputans ipsum Nativitatis ejus diem, et omnia anno cum exsultatione universae terrae votiva celebritate suscipiens. Ego puto, quod et copiosior sanctificationis benedictio in eam descenderit, quae ipsius
Abbreviated transcription (Latin):
uit sp̃u scõ repletum iri. ad huc inutero
matris suȩ : Prorsus hoc ad p̃destinatis¬
nem p̃scientiam ue referri posse nonat¬
bitror. Uerba nempe angłi sicut ipse ỹ¬
dixit. completa absq dubio sunt intẽpos
suo. et quẽ p̃locutus est spũ scõ replendl.
non est fas credere non repletum:idꝙlo'
terũ quatentis aduersus originale pecca¬
tum hec ipsa scĩficatio ualuerit. siue ꝓisto.
siue ꝓ illo ꝓpħa. uł siquis alius simili pre¬
tien tus grã fuit. non temere dixerim:
Sanctificatos tamen non dubitauerim
aicere. quos ds̃ sc̃ificauit. et cum cadem
sanctificatione ꝓdisse exutero. quã acce¬
perunt inutero. nec reatum quẽ incon¬
ceptione traxerunt ualuisse ullatentis
horum natali iam donatam p̃pedire
seu p̃ripere benedictionẽ. At tamenquis
dicat spũ scõ repletum. manere ad huc
filium nichilominus irȩ: et si mori inu¬
tero contigiss. cum hac plenitudine sp̃c
penas linturum damnationis : Durũ

Expanded text:
vit Spiritu sancto repletum iri adhuc in utero vit Spiritu sancto repletum iri adhuc in utero matris suae? Prorsus hoc ad praedestinationem praescientiamve referri posse non arbitror. Verba nempe angeli, sicut ipse praedixit, completa absque dubio sunt in tempore suo: et quem praelocutus est Spiritu sancto replendum, non est fas credere non repletum; idque terum quatenus adversus originale peccatum haec ipsa sanctificatio valuerit, sive pro isto, sive pro illo propheta, vel si quis alius simili praeventus gratia fuerit; non temere dixerim. Sanctificatos tamen non dubitaverim dicere, quos Deus sanctificavit, et cum eadem sanctificatione prodisse ex utero, quam acceperunt in utero: nec reatum, quem in conceptione traxerunt, valuisse ullatenus horum natali jam donatam praepedire seu praeripere benedictionem. Attamen quis dicat Spiritu sancto repletum, manere adhuc filium nihilominus irae; et, si mori in utero contigisset cum hac plenitudine spiritus, poenas luiturum damnationis? Durum
Abbreviated transcription (Latin):
ter habere festiuum atq scm̃. firmissime
cum eccłia sentiens inutero eam accepisse.
ut scã ꝓdiret. Et de ieremia siquidem lago.
qui ex utero dñm in utero sensit. Uiders
etiam tuan et de sco dauid idipsum liceat
opinari: ꝓ eo quod dicebat deo. Inte ait
confirmatus sum exutero: de uentre
matris meȩ tues ꝓtector m̃s. Idem. De
uentre matris meȩ ds̃ m̃s es tu. nediscesst¬
ris ame. Et ieremiȩ quidem sic dictũ est
Priusquam te formarem in utero nouitt:
et antequam exires de uulua scĩficatute:
quam pulcre inter figurationem inutero.
et parturitionem ex utero. diuinum di¬
stinxit oraculum: ut illam tantũ p̃cog¬
nitam. istam et sc̃itatis munere p̃ornatã
ostenderet: ne quis ꝓpħȩ p̃rogatiuam de
sola p̃scientia. seu p̃destinatione putaue¬
rit estimandam. Esto tamen ut hoc de
ieremia concedamus. Quid respondebtt
de ioħe baptista. quem angłs p̃nuntia-¬

Expanded text:
ter habere festivum atque sanctum; firmissime ter habere festivum atque sanctum; firmissime cum Ecclesia sentiens, in utero eam accepisse ut sancta prodiret. Et de Jeremia siquidem lego, qui ex utero Dominum in utero sensit . Videris etiam tu, an de sancto David idipsum liceat opinari, pro eo quod dicebat Deo: In te, ait, confirmatus sum ex utero; de ventre matris meae tu es protector meus : item, De ventre matris meae Deus meus es tu, ne discesseris a me . Et Jeremiae quidem sic dictum est: Priusquam te formarem in utero, novi te; et antequam exires de vulva sanctificavi te . Quam pulchre inter figurationem in utero, et parturitionem ex utero divinum distinxit oraculum! ut illam tantum praecognitam, istam et sanctitatis munere praeornatam ostenderet: ne quis Prophetae praerogativam de sola praescientia seu praedestinatione 170 putaverit aestimandam. 4. Esto tamen ut hoc de Jeremia concedamus. Quid respondebitur de Joanne Baptista, quem angelus praenuntia
Abbreviated transcription (Latin):
Bene admones: s honor reginȩ iudicium
diligit. Uirgo regia falso noneget honore.
ueris cumulata honorum titulis. in fulis
dignitatum. Honora sane incegritatem
carnis: uite sc̃itatẽ. Mirare fecunditatẽ
inuirgine:ꝓlem uenerare diuinam.Ex¬
tolle nescientem tł in concipiendo concu¬
piscentiam: uł inpatiendo dolorẽ. Pre¬
electam ex om̃ib. p̃latamomnib. Mag¬
nifica gr̃ȩ inuentricem. mediatricem sa¬
lutis: restauratricem scłorum. Exalta
demq exaltatam suꝑ choros angłorum
ad celestia regna. Hec michi de illa can¬
tat eccłia: et me cadem docuit decanta¬
re: Ego uero quod ab illa accepi. securus
et teneo. et trado: quod non. scrupulose
fateor ad miserim. Accepi sane ab ecclia
illum diem cum sumina ueneratione re¬
colendum. quo assumpta de scł̃o ne quã
celis quoq intulit celebrimorũ festa gau¬
diorum: S et ortum uirginis didicim
chilominꝰ ineccłia. et ab eccłia indubitan¬

Expanded text:
Bene admones: sed honor Reginae judicium Bene admones: sed honor Reginae judicium diligit. Virgo regia falso non eget honore, veris cumulata honorum titulis, infulis dignitatum. Honora sane integritatem carnis, vitae sanctitatem: mirare fecunditatem in Virgine, Prolem venerare divinam. Extolle nescientem, vel in concipiendo concupiscentiam, vel in pariendo dolorem. Praeelectam ex omnibus, praelatam omnibus. Magnifica gratiae inventricem, mediatricem salutis, restauratricem saeculorum: exalta denique exaltatam super choros Angelorum ad coelestia regna. Haec mihi de illa cantat Ecclesia, et me eadem docuit decantare. Ego vero quod ab illa accepi, securus et teneo, et trado: quod non, scrupulosius, fateor, admiserim. 3. Accepi sane ab Ecclesia illum diem cum summa veneratione recolendum, quo assumpta de saeculo nequam, coelis quoque intulit celeberrimorum festa gaudiorum. Sed et ortum Virginis didici nihilominus in Ecclesia, et ab Ecclesia indubitan