comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
te: Quid magnum gͦ iste concupiscebat: stare
int̃iuos qui intficiebant ꝓpħas. & lapidabant
missos adse: Absit ut deista ibrłm sic cogitet
qͥsic amat: qui sic ardet: qͥ sic uult ꝑuenire ad
illã ierłm matrem nr̃am dequa dic̃ apłs. ȩt̾nã¬
incelis. Audi postremo. noli mͥ credẽ. audi qͥd
sequatur: et qͣm ierłm de signet mentib nris Cũ
enĩ dixisset stantes erant pedes nr̃i in atriis ieru¬
salem: qͣsi diceretur illi. dequa ierłm dicis: de qͣ
ierłm loqueris: subiecit statim. Iherłm quȩ
ȩdificatur ut cuutas fr̃s: qñ dicebat ista dauid.
ꝑfecta erat illa ciuitas: ñedificabatur: Nescio ꝗͣ
gͦ ciuitatem dic̃ quȩ mͦ edificatur: adqͣm curit̃
infide lapides uiui dequib dicit petrus. Et uos
tanqͣm lapides uiui. coedificamini indomũ spi¬
ritalem: id: templum sc̃m di Quid. c̃. lapides it¬
u coedificamini : uiuis: sicredis Si autẽ credis.

Expanded text:
te» ? Quid magnum ergo iste concupiscebat, stare inter illos qui interficiebant Prophetas, et lapidabant missos ad se? Absit ut de ista Jerusalem sic cogitet qui sic amat, qui sic ardet, qui sic vult pervenire ad illam Jerusalem matrem nostram , de qua dicit Apost Audi postremo, noli mihi credere; audi quid sequatur, et quam Jerusalem designet mentibus nostris. Cum enim dixisset, «Stantes erant pedes nostri in atriis Jerusalem;» quasi diceretur illi, De qua Jerusalem dicis? de qua Jerusalem loqueris? subjecit statim, «Jerusalem quae aedificatur ut civitas.» Fratres, quando dicebat ista David, perfecta erat illa civitas, non aedificabatur. Nescio quam ergo civitatem dicit, quae modo aedificatur, ad quam currunt in fide lapides vivi, de quibus dicit Petrus: «Et vos tanquam lapides vivi coaedificamini in domum spiritualem» , id est, templum sanctum Dei. Quid est, «lapides vivi coaedificamini?» Vivis, si credis: si autem credis,
Abbreviated transcription (Latin):
inuidiciis tuis suꝑ sꝑaui: idest qm̃ iudicia tu¬
a quib me corripis et flagellas. ñ solum mͥ ñ
recipit Ecce enim sc̃ĩ et humniles corde dete presu¬
mendo inꝑsecutionib ñ defecerunt: ecce etiam
qui de se presumendo defecerunt. & tam̃ adip¬
sum corpꝰ ꝑtinuerunt. sͥ innotescendo fleue¬
runt. & tuã gr̃am solidius inuenerunt: qͥa suã
supbiã ꝑdiderunt. Ergo ne auferas de ore meo u̾¬

Expanded text:
iis tuis supersperavi:» id est, quoniam judicia tua, quibus me corripis et flagellas, non solum mihi non ilium quem recipit . Ecce enim sancti et humiles corde de te praesumendo, in persecutionibus non defecerunt; ecce etiam qui de se praesumendo defecerunt, et tamen ad ipsum corpus pertinuerunt, sibi innotescendo fleverunt, et tuam gratiam solidius invenerunt, quia suam superbiam perdiderunt. Ergo «ne auferas ex ore meo ve
Abbreviated transcription (Latin):
inhoc scło. id: donee fimatur hoc scłm: sed eti¬
sumus que custodiamus: sed ipsam legĩple
nitudinem ut dixi sine ullo peccanditimo¬
re seruabimus: qͥa etđm plenius cum uide¬
rimus amabimus et ꝓximũ: quia ds̃ erit
omnia inomnib: nec false cuiquam de pro¬
xrimo suspicionis erit locus: uͥ nullus nulli
erit occultus¬
huius orationẽ habent: hi
autẽ qui secuntur de quibꝰ

Expanded text:
id est, donec finiatur hoc saeculum; sed etisumus quae custodiamus, sed ipsam legis, ut dixi, plenitudinem sine ullo peccandi timore servabimus: quia et Deum plenius, cum viderimus, amabimus, et proximum, quia Deus erit omnia in omnibus ; nec falsae cuiquam de proximo suspicioni erit locus, ubi nullus ulli erit occultushujus orationem habent; hi autem qui sequuntur, de quib
Abbreviated transcription (Latin):
feras intemptationem: Et ipse dñs adpetrum
Rogaui inquit ꝓte. nedeficiat fides tua: hocẽ
ne auferatur deore tuo uerbum ueritatis usq
tate compositum ẽ: tam̃ implet ueritatis in¬
terpritande necessitatem: Adtentiꝰ gͦ nobloq
hux rimandus ẽ senfrut intelligamus qͣntũ ds̃
adiuuat. qͥd sibi uelit in uerbis tuis sꝑauiꝰ in

Expanded text:
feras in tentationem» . Et ipse Dominus ad Petrum, feras in tentationem» . Et ipse Dominus ad Petrum, «Rogavi,» inquit, «pro te, ne deficiat fides tua» ; hoc est, ne auferatur ex ore tuo verbum veritatis «usque tate compositum est, tamen implet veritatis interpretandae necessitatem. Attentius ergo nobis loci hujus rimandus est sensus, ut intelligamus, quantum Deus adjuvat, quid sibi velit, «In verbis tuis speravi, In
Abbreviated transcription (Latin):
S qm̃ q̃ plurim qͣuis adipsum corpꝰ cuiꝰ hȩc u̾ba
sunt ꝑtinentes. graui ponde ꝑsecutionis ur¬
gente ñualuerunt sustinere exꝓbrationem: &
xp̃m deficiendo negauerunt: ideo sequitui
e tne auferas de ore meo uerbum ueritatis iusq
ualde Exore suo quippe dicit: quia unitas
corporis loquitur. inciuus menbris etiam uli
deputantur: qui defecerunt adhoram negando
sed penitendo postea reuixerunt: uł etiam mar
ñ omnimodo exore petri inqͦ erat typus eccłse
uerbum ueritatis ablatum ẽ: qui et si adhoiã
negauit timore turbatus: tam̃ flendo ẽ repa¬
ratus: et confitendo ẽ coronatus postea Totum¬
sitas. in quo toto corpore. siue quia negantib
plurimis remanserunt fortes. qui usq admor¬
tem ꝓueritate certarent: siue quia et exhis qͥ
negauerunt multi reparati sunt: non ẽ abla¬
tum exeiusore uerbũ ueritatis usq ualde
d̾ autẽ ait neauferas intelligendum ẽ ne au¬
ferri sinas Propt̾ ꝙ orando dicimꝰ: ne nos in¬

Expanded text:
m plurimi quamvis ad ipsum corpus, cujus haec verba sunt, pertinentes, gravi pondere persecutionis urgente non valuerunt sustinere exprobrationem, et Christum deficiendo negaverunt; ideo sequitur, «Et ne auferas de ore meo verbum veritatis usque valde.» Ex ore suo quippe dicit, quia unitas corporis loquitur, in cujus membris etiam illi deputantur qui defecerunt ad horam negando, sed poenitendo postea revixerunt, vel etiam mar» hoc est non omnimodo, ex ore Petri, in quo erat typus Ecclesiae, verbum veritatis ablatum est: quia etsi ad horam negavit timore turbatus, tamen flendo est reparatus , et confitendo est postea cositas: in quo toto corpore sive quia, negantibus plurimis, remanserunt fortes qui usque ad mortem pro veritate certarent, sive quia et ex iis qui negaverant multi reparati sunt, non est ablatum ex ejus ore verbum veritatis «usque valde.» Quod autem ait, «ne auferas,» intelligendum est, ne auferri sinas; propter quod orando dicimus, «Ne nos in
Abbreviated transcription (Latin):
scit uenire. Ipse ẽ xp̃s et salutare dĩ: qͦ uerbo
erposuit qm miscdiam diccret ubi aitꝰ etue¬
niat suꝑ me misccłia tua dñe. Si ergo querun̾
que sit ista misccłia dĩ: audiamus qđ sequitur.
salutare tuum scãm eloquium tuũ. Abeo qͥp¬
pe hoc ꝓmissum ẽ: qui uocat ea que non sunt
tanquam quȩ sunt. Nondum enĩ erant qͥb

Expanded text:
 et «salutare» Dei; quo verbo exposuit quam misericordiam diceret ubi ait, «Et veniat super me misericordia tua, Domine.» Si ergo quaerimus quae sit ista misericordia, audiamus quod sequitur: «Salutare tuum secundum eloquium tuum.» Ab eo quippe hoc promissum est, qui «vocat ea quae non sunt, tanquam s
Abbreviated transcription (Latin):
tegat. non ut conterat. Ham suꝑ quosdã conte¬
rendos uenturus ẽ: qͥnc̃ ineum dũ sꝑnunt eius
humilitatẽ offend endo quassantur: Sic enĩ
dic̃ in euangłio Sui cecicdit suꝑ lapidẽ istum
conquassabitur: suꝑquẽ uͦ cecidit. conteret eũ.
Qui ergo nob exꝓbrant offendunt et cadunt in
eum Nos autem ne offendamus & cadamus.
ohꝓbria eoꝵ netimeamꝰ: sed respondeamꝰ eis
u̾bum. hoc ẽ uerbum fidi qđ p̃dicamus. qͥ a si

Expanded text:
ut conterat. Nam super quosdam conterendos venturus est, qui nunc in eum, dum spernunt ejus humilitatem, offendendo quassantur. Sic enim dicit in Evangelio: «Qui ceciderit super lapidem istum, conquassabitur; super quem vero ceciderit, conteret eum» . Qui ergo nobis exprobrant, offendunt, et cadunt in eum. Nos autem ne offendamus, et cadamus, opprobria eorum ne timeamus, sed respondeamus eis verbum. «Hoc est verbum fidei quod praedicam
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ nos ex ꝑbrant. aqͥb ẽ crucifirus. uł scanda¬
lum. uł stulticiam: ignorantes qͥa uerbũ caro
factũ ẽ ethabitauit innob: qđuerbum in pͥn¬
cipio erat: et apud dm erat. et ds̃ erat. Sed
cesi nonipsi uerbum expbrent qd̃ eos latet. qͥa
diuinitas eius abeis non cognoscitur. aqͥb eus
infirmitas incruce contempnit᷑: nos tam̃ uerbũ
respondeamus: nec exꝓbratione terream̃ aut con¬
fundamur. Uerbum enĩ si cognouissent: nun¬
quã dnm̃ głe crucifixissent Iue autẽ respor

Expanded text:
candalum, vel stultitia : ignorantes quia Verbum caro factum est, et habitavit in nobis; quod Verbum in principio erat, et apud Deum erat, et Deus erat . Sed etsi non ipsi Verbum exprobrent quod eos latet, quia divinitas ejus ab eis non cognoscitur a quibus ejus infirmitas in cruce contemnitur; nos tamen Verbum respondeamus, nec exprobratione terreamur aut confundamur. Verbum enim si cognovissent, nunquam Dominum gloriae crucifixissent . Ille autem respo
Abbreviated transcription (Latin):
tua dñe. Quȩ sententa:
Ssuperior uidet᷑ adnera:
Nenim ait ueniat᷑ suꝑ me. sed ait &ueniat:. Est
autem ille suꝑior. ecce concupiui mandata tuae
inttia iusticia inuifica me: Deinde sequitiu:
ueniat suꝑ me miscdłia tua dñe. Quid hic engo
poscit: ñ ut mandata quȩ concupiuit ꝑeius¬

Expanded text:
e sententia superiori videtur annexa: non enim ait, «Veniat super me;» sed ait, «Et veniat.» Est autem illa superior, «Ecce concupivi mandata tua; in tua justitia vivifica me:» deinde sequitur, «Et veniat super me misericordia tua, Domine.» Quid hic ergo poscit, nisi ut mandata quae concupivit, pe
Abbreviated transcription (Latin):
mal fac̃. Adcuius animalis sustentationẽ
ꝑtinet cib ⁊ potus: scđm hoc qđ in euangłio
dicitur: Nonne anima plus ẽ quã esca. ⁊ corpꝰ
quã uestimentum: Tanquã ad animam ꝑti¬
neat uesci: ad corpus uestiri Scdm hoc dicit᷑
apud esaiam: Suid ẽ qđ ieiunauimus. ⁊ñ
uidisti: Defraudauimus animas nr̃as ⁊ nesci
sti: Et irritauerunt moysen incastris. aa¬
ron scm̃ domini. Quam dicat irritationem
uł sicut expressiis alii interpretati s̃ amari¬
cationem: consequentia satis indicant.

Expanded text:
mal facit. Ad cujus animalis sustentationem mal facit. Ad cujus animalis sustentationem pertinet cibus et potus, secundum hoc quod in Evangelio dicitur, «Nonne anima plus est quam esca, et corpus plus quam vestimentum» ? tanquam ad animam pertineat vesci, ad corpus vestiri. Secundum hoc dicitur apud Isaiam: «Quid est quod jejunavimus, et non vidisti; defraudavimus animas  Et irritaverunt Moysen in castris, Aaron sanctum Domini.» Quam dicat irritationem, vel, sicut expressius alii interpretati sunt, amaricationem, consequentia satis indicant.
Abbreviated transcription (Latin):
cit inmare. Cito fecerunt. obliti sunt ope¬
rum eius Alii codices intelligibilius habẽt̃
Festinauerunt obliti sunt opum eiꝰ. Non
sustinuerunt consilium eius: Debuerunt
enim eogitare tanta erga se oꝑa d̃i ñ eẽ
mania: seduocare ad aliqͣm sine fine felici¬
tatem. quȩ ꝑpatientiã sustinenda ẽ: sed fe¬
stinauerunt beati fieri temporalib rebus:
que ideo nemini conferunt uerã felicitatẽ.
quia non extinguunt insatiabilem cupidi¬
tatem Qui enim biberit inquit exhac aqua.
um ininaquoso: Qđ est indeserto. hoc repeti¬
tum ẽ ininaquoso: id÷ in loco sine aqua. Qđ
uͦ concupierunt concupiscentiam: hinc tẽp¬
tauerunt dm̃ Ialis sane locutio ẽ. concu¬
t misit saturitatem inanimam eoꝵ: Nec
ideo beatos fecit: quia non erat illa saturi¬
tas dequa dicitur. Beati qui esuriunt. ⁊ sic¬
unt iusticiam. qm̃ ipsi saturabuntur Itaq
hoc loco animam ñ scđm id qđ rationalis
ẽ dixit: sed scđ̾m id qđ animans corpus ani¬

Expanded text:
 13. Cito fecerunt, obliti sunt operum ejus.» Alii codices intelligibilius habent, «Festinaverunt, obliti sunt operum ejus: non sustinuerunt consilium ejus.» Debuerunt enim cogitare tanta erga se opera Dei non esse inania, sed vocare ad aliquam sine fine felicitatem, quae per patientiam sustinenda est; sed festinaverunt beati fieri temporalibus rebus, quae ideo nemini conferunt veram felicitatem, quia non exstinguunt insatiabilem cupiditatem: «Qui» enim «biberit,» inquit, «ex hac aqua, um in inaquoso.» Quod est, «in deserto;» hoc repetitum est, «in inaquoso,» id est, in loco sine aqua: quod vero, «concupierunt concupiscentiam;» hoc, «tentaverunt Deum.» Talis sane locutio est, «Concu«Et misit saturitatem in animam eorum.» Nec ideo beatos fecit; quia non erat illa saturitas de qua dicitur: «Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam, quoniam ipsi saturabuntur» . Itaque hoc loco animam non secundum id quod rationalis est, dixit, sed secundum id quod animans corpus ani
Abbreviated transcription (Latin):
Ludei uͦ cum putant ad suum regnum uisibile
istam ꝑtinere ꝓpħiam: quia spe inuisibilium
bonoꝵ gaudere non noruntꝰ inlaqueo illiuis ruitu¬
ri sunt: De quo dominus ait Ego ueni innomine
patris mei. & non suscepistis me: alius ueniet in
nomine suo hunc suscipietis. Dequo & paulus apłs
dicit. quia reuelabitur homo peccati filius interitus:
qui aduersatur & suꝑ extollitur supra omne qđ
dicitur ds̃. aut qđ colitur: ita ut intemplo dĩ se

Expanded text:
Judaei vero cum putant ad suum regnum visibile Judaei vero cum putant ad suum regnum visibile istam pertinere prophetiam, quia spe invisibilium bonorum gaudere non norunt; in laqueos illius ruituri sunt, de quo Dominus ait: «Ego veni in nomine Patris mei, et non suscepistis me; alius veniet in nomine suo, hunc suscipietis» . De quo apostolus Paulus dicit, «Quia revelabitur homo peccati, filius interitus, qui adversatur et superextollitur supra omne quod dicitur Deus, aut quod colitur, i
Abbreviated transcription (Latin):
fittamur nomini scõ tuo: et gloriemur in lau¬
de tua Deindebreuit̃ subiecit ipsam laudem:
num: quia sine fine laudabiur abeis deqͥbꝰ
diciur: beati qui habitant indomo tua inscła
scłorum laudabunt te: Ipsa ẽ tercia consũma¬
tio corporis xp̃i. eiectis demonus & ꝑfectis sa¬
nitatib usq adipsius corporis inmortalitatẽ:
regnum sempiternum ꝑfecte laudantium. qͥa
ꝑfecte amantium: ꝑfecte. amantium. quia
facie ad faciem contemplantium: Tunc. enĩ
ꝑficictur: qđ in primordio psalmi huiꝰ oratũ ẽ
Memento nr̃i dñe inbeneplacito popłi tui. uisita
nos insalutari tuo: Adiudendum inbonitate elec¬
torum tuoꝵ: adletandum inleticia gentis tuȩ
ut lauderis cum hereditate tua: Non enim de
gentib solas congregat oues quȩ perierunt do¬
mus isrł: sed eas etiã que non sunt deillo ouili:
ut sit imus grex ut dictum ẽ & unus pastor

Expanded text:
fiteamur nomini sancto tuo, et gloriemur in laufiteamur nomini sancto tuo, et gloriemur in laude tua.» Deinde breviter subjecit ipsam laudem, num; quia sine fine laudabitur ab eis de quibus dicitur, «Beati qui habitant in domo tua, in saecula saeculorum laudabunt te» . Ipsa est tertia consummatio corporis Christi, ejectis daemoniis et perfectis sanitatibus, usque ad ipsius corporis immortalitatem, regnum sempiternum perfecte laudantium, quia perfecte amantium: perfecte autem amantium, quia facie ad faciem contemplantium. Tunc enim perficietur quod in primordio psalmi hujus oratum est: «Memento nostri, Domine, in beneplacito populi tui; visita nos in salutari tuo, ad videndum in bonitate electorum tuorum, ad laetandum in laetitia gentis tuae, ut lauderis cum haereditate tua.» Non enim de Gentibus solas congregat oves quae perierunt domus Israel , sed etiam eas quae non sunt de illo ovili; ut sit grex unus, ut dictum est, et unus pastor.
Abbreviated transcription (Latin):
bus solebant intrinsecus. fideles oppugnant
extrinsecus S oppugnant ñ expugnant eos
qui. apprebendunt turrẽ fortitudinis: a facie
inimici Ut autẽ oppugnent. sentiunt in nob̾
eẽ infirmitatis reliquia. ꝓpter quas dicimus.
dimitre nob̾ debita nrã: ꝓpter qͦs dicimus &¬
nenos inferas intemptationem: sedlibera nos
amalo. His itaq inunicis eiectis: ꝑficit do¬
minus xp̃s sanitates incorpore cui caput ẽ
saluator ipse corꝑis: ut ineo ipso corpore suo
tercia consummetur Sic enim dixit Ecce
eicio demonia & sanitates ꝑficio. hodie &
moniis aquib captiui tenebamur: ꝑficit sa¬
nitates: Ideo ethic cum dixisset. et dedit eos
inmiscđias inconspectu omnium qui ceꝑant
eos tanquam eiectis demoniis qui ceꝑant: fit
oratio ut ꝑficiat sanitates: S aluos fac
nos domine ds̃ nr̃: & congrega nos denationibꝰ.¬
U el sicut alii codices habent degentib. Ht con¬

Expanded text:
bus solebant intrinsecus, fideles oppugnant bus solebant intrinsecus, fideles oppugnant extrinsecus. Sed oppugant, non expugnant eos qui apprehendunt turrem fortitudinis a facie inimici . Ut autem oppugnent, sentiunt in nobis esse infirmitatis reliquias, propter quas dicimus, «Dimitte nobis debita nostra;» propter quas dicimus, «Ne nos inferas in tentationem, sed libera nos a malo» . His itaque inimicis ejectis, perfecit Dominus Christus sanitates in corpore, cui caput est ipse Salvator corporis , ut in eo ipso corpore suo tertia consummetur. Sic enim dixit, «Ecce ejicio daemonia, et sanitates perficio hodie et moniis, a quibus captivi tenebamur, perficit sanitates. Ideo et hic cum dixisset, «Et dedit eos in misericordias, in conspectu omnium qui ceperant eos;» tanquam ejectis daemoniis qui ceperant, fit oratio ut perficiat sanitates. «Salvos nos fac, Domine Deus noster, et congrega nos de nationibus,» vel, sicut alii codices habent, «de Gentibus; ut con
Abbreviated transcription (Latin):
Annuntiate ingentib głam eius. in omnib po
pulis mirabilia eius: qm̃ magnus dñs & lau¬
dabilis ualde: terribilisẽ suꝑ omnes dõs: qm̃
omnes dii gentium demonia: Isti ergo inimi¬
ci. cum rege fuo diabolo. captuium tenebant
populum di Dequa captiuitate cum redimi¬
mur: & princeps huius mundi dimittitur fo¬
ras: edificatur domus post captiuitatẽ cuiꝰ la¬
pis angularis ẽ xp̃s Sui duos condidit inse in
unum nouũ hominem faciens pacem: qͣm dies
exdie ueniens euangłitauit eis qui erant prope.
eteis qui erant longe. faciens utraq unum: &
ad ducens alias oues que non sunt de hoc oui¬
li. ut sit unus grex. ⁊ unus pastor Et ita dedit
lentis. neq currentis. sed miserentis ẽ dĩ: incon¬
spectu omnium qui ceꝑant eos hi gͦ mimici
diabolus & angłi eius: captiuauerant p̃desti¬
natos in dĩ regnum. & głam Aredemptore
autem nr̃o foras missi qui dominari infideli¬

Expanded text:
«Annuntiate in gentibus gloriam ejus, in omnibus po«Annuntiate in gentibus gloriam ejus, in omnibus poilia ejus. Quoniam magnus Dominus et laudabilis valde, terribilis est super omnes deos: quoniam omnes dii Gentium daemonia» . Isti ergo inimici cum rege suo diabolo captivum tenebant populum Dei. De qua captivitate cum redimimur, et princeps hujus mundi mittitur foras, aedificatur domus post captivitatem: cujus lapis angularis est Christus, qui duos condidit in se, in unum novum hominem, faciens pacem, quam dies ex die veniens evangelizavit eis qui erant prope, et eis qui erant longe, faciens utraque unum ; et adducens alias oves quae non sunt de hoc ovili, ut sit unus grex et unus pastor . Et ita Deus lentis neque currentis, sed miserentis est Dei» : «in conspectu omnium qui ceperant eos.» Hi ergo inimici, diabolus et angeli ejus captivaverant praedestinatos in Dei regnum et gloriam: a Redemptore autem nostro foras missi qui dominari infideli
Abbreviated transcription (Latin):
ceps mundi hiius missus ẽ foras: & ipsius iti¬
dem quidem apłi dicentis. qui eruit nos de
potestate tenebrarum: & transtulit in regnum
filii caritatis suȩ: Hec atq hiiusmodi ratoci¬
natus. intende animum & inlitteras ueteris testa¬
menti: etuide quid cantetur ineo psalmo cuiꝰ
titulus ẽ quando domus edificabat᷑ post cap¬
tiuitatem: Ibi enim dicitur: cantate domino
canticum nouum Et ne existimes adiudeoꝵ
populum tantummͦ ꝑtinere: cantate domi
no inquit omnis terra: Cantate dño bene¬
dicite nomen euis: annuntiate uł potius be¬
ne nuntiate: immo ut ipsum uerbum qđ in
greco positum ẽ transferam. euangłuate diem
exdie salutare euis Hinc enim euangłium nũ¬
cupatum ẽ inquo annuntiatur dies exdie:
dominus.xp̃s lumen exlumine: filiꝰ expatre:
Hoc ẽ enim & salutare eius: quia salutare dĩ
xp̃s ẽ: sicut et suꝑuis iam demonstrauimus:

Expanded text:
ceps hujus mundi missus est foras» ; et ipsius iticeps hujus mundi missus est foras» ; et ipsius itidem Apostoli dicentis, «Qui eruit nos de potestate tenebrarum, et transtulit in regnum Filii charitatis suae» . Haec atque hujusmodi ratiocinatus, intende animum et in litteras Veteris Testamenti, et vide quid cantetur in eo psalmo cujus est titulus, «Quando domus aedificabatur post captivitatem:» ibi enim dicitur, «Cantate Domino canticum novum.» Et ne existimes ad Judaeorum populum tantummodo pertinere: «Cantate,» inquit, «Domino, omnis terra; cantate Domino, benedicite nomen ejus, annuntiate,» vel potius, «bene nuntiate,» imo ut ipsum verbum quod in graeco positum est, transferam, «evangelizate diem ex die, salutare ejus.» Hinc enim Evangelium nuncupatum est, in quo annuntiatur dies ex die, Dominus Christus, lumen ex lumine, Filius ex Patre. Hoc enim est et «salutare ejus;» quia salutare Dei Christus est, sicut et superius jam demonstravimus .
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ etiam inueteri absconditur. Et penituit eũ
scđm multitudinem miscđiȩ sus. Hoc fecit qđ
disposuerat. sed eum tribulatis & orantib se
id concessurum ẽẽ presciuerat: quia & ipsa
oratio eoꝵ cum adhuc non eẽt sed futura eẽt
miscđiȩ. Ideo autem puto pluraliter miscͥdłiaᷤ
dictas inquas eos dedit: quia unusquisq ꝓ¬
prium donum habet adõ. alius sic alius au¬
tem sic Dedit ergo eos inmiscđias: inconspec¬
tu omnium qui ceperant eos Age nunc qͥs¬
quis hȩc legis: & grãm dĩ qua in ȩternã uitã¬
deris in ꝓpħicis autem scrutando cognoscis:
& uetus testamentum in nouo reuelatum¬
& inueteri nouum uelatum uides: Recole
quem dixerit apłs paulus principẽ potestatis
aeris. qui oꝑatur infiliis infidelitatis: & il
lud ubi ait dequibusdam. ut resipiscant de di¬
aboli laqueis captiuati abipso. scđ̾m ipsius uo¬
luntatem: & uerba dñi nr̃i iħu xp̃i ubi eum
expellens defidelium cordib alt nunc prin¬

Expanded text:
enituit eum secundum multitudinem misericordiae suae.» Hoc fecit quod disposuerat, sed contribulatis et orantibus se id concessurum esse praesciverat; quia et ipsa oratio eorum, cum adhuc non esset, sed futura esset, misericordiae . Ideo autem puto pluraliter misericordias dictas, in quas eos dedit, quia unusquisque proprium donum habet a Deo, alius sic, alius autem sic . «Dedit» ergo «eos in misericordias, in conspectu omnium qui ceperant eos.» Age nunc, quisquis haec legis, et gratiam Dei, qua in aeternam vitateris, in propheticis autem scrutando cognoscis, et Vetus Testamentum in Novo revelatum, in Vetere Novum velatum vides; recole quem dixerit apostolus Paulus principem potestatis aeris, «qui operatur in filiis infidelitatis» , et illud ubi ait de quibusdam, «ut resipiscant de diaboli laqueis, captivati ab ipso secundum ipsius voluntatem» : et verba Domini Jesu Christi, ubi eum expellens de fidelium cordibus ait, «Nunc prin
Abbreviated transcription (Latin):
catorum: Nam & post pau¬
cos uersus sequitur. peccauimus cum patͥb
nr̃is. iniuiste egimus iniquitatem fecuus.
de confessio: qͣ qͣ etiã cum sua confitetur qͥsq¬
peccata. cum di laude confiteri debet Nlec ali¬
ter pia ẽ confessio peccatoꝵ. nͥ ñ desꝑans. &
poscens miscdiam di Habet gͦ eius laudẽ.
siue etiam inuerbis cũ eum bonum & miseri¬
cordem dicit. siue insolo affectu cũ hoc credit.
Iam deille publicanus cuius sola illa uerba
cominemorata sunt. dñe ꝓpicius esto inͥ pec¬
catori: & si non dixit qm̃ bonus & miseri¬
cors es uł aliquid huiusmodi: non tam̃ il¬
lud diceret nͥ hoc crederetꝰ qm̃ cum spe ora¬
uit: quȩ sine illa fide eẽ non posset Potest
ergo esse laus dĩ uera & pia: ubi non sit c̃¬
fessio peccatorum Que laus: multo crebriꝰ
inscripturis confessio uocatur: Nulla ẽ aũ
peccatorum confessio pia & utilis. uͥ non
laudatur ds̃. siue corde. siue etiam ore. atq
sermone Qđ autem habent aliqui codiceᷤ

Expanded text:
m; nam et post paucos versus sequitur, «Peccavimus cum patribus nostris, injuste egimus, iniquitatem fecimus:»de confessio. Quanquam etiam cum sua quisque confitetur peccata, cum Dei laude confiteri debet; nec aliter pia est confessio peccatorum nisi non desperans, et poscens misericordiam Dei. Habet ergo ejus laudem, sive etiam in verbis, cum eum bonum et misericordem dicit; sive in solo affectu, cum hoc credit. Nam et ille publicanus, cujus sola illa verba commemorata sunt, «Domine, propitius esto mihi peccatori» , etsi non dixit, Quoniam bonus et misericors es, vel aliquid hujusmodi; non tamen illud diceret, nisi hoc crederet; quoniam cum spe oravit, quae sine illa fide esse non posset. Potest ergo esse laus Dei vera et pia, ubi non sit confessio peccatorum; quae laus multo crebrius in Scripturis confessio vocatur: nulla est autem peccatorum confessio pia et utilis, ubi non laudatur Deus, sive corde, sive etiam ore atque sermone. Quod autem habent alii codices,
Abbreviated transcription (Latin):
inimicos eus: audite Conuertit cor eorum
ut odissent popłm eius: et dolum facerent
inseruos eius Misit moysen seruum suum:
aaron quẽ elegit ipsum Posuit in eis uerba
sit tenebras & obscurauit eos: & exacerbaue¬
runt sermones eius Conuertit aquas eoꝵ
insanguinem: & occidit pisces eorum De¬
dit terrã eoꝵ ranas: inpenetrabilib regum
ipsorum Dixit & uenit cynomia & scini¬
fes inomnib finib eorum Posuit pluuias
eoꝵ grandinem. ignẽ comburentẽ int̾ra ipsoꝵ
Et ꝑcussit uineas & ficulneas eorum. & contri¬
uit lignum finium eoꝵ. Dirit & uenit lacu¬
sta & bruchus: cuius non erat numerus Et
comedit omne fenum interra eoꝵ: & come¬
dit omnem fruc̾tum terre eorum: Et ꝑcussit

Expanded text:
rum, ut odiret populum eius  et dolum faceret in servos eius. Misit Moysen servum suum  et Aaron, quem elegit ipsum. Posuit in eis verba sit tenebras, et obscuravit eos  et exacerbaberunt verbum eius. Convertit aquas eorum in sanguinem et occidit pisces eorum dedit terra eorum ranas in penetrabilibus regum ipsorum dixit et venit cynomia et scinifes in omnibus finibus eorum posuit pluvias eorum grandinem ignem conburentem in terra ipsorum et percussit vineas eorum et ficulneas eorum et contrivit lignum finium eorum dixit et venit lucusta et bruchus cuius non erat numerus et comedit omne faenum in terra eorum et comedit omnem fructum terrae eorum et percus
Abbreviated transcription (Latin):
rant domus isrł: s ut filios dĩ qui erant disꝑsi
congregaret mnunum. Habebat eñ alias oues:
quȩ non erant deillo ouili Istas uniuiersas oues.
& de israhelitis & degentib : diabolus ⁊ angeli¬
eius captiuauerant: Expulso itaq abeis diabo¬
l dominatu inconspectu malorum spũum. qͥ
eas captiuauerant: ut saluentur. et ꝑficiantur
inȩternum. uox earum ẽ in ꝓpħia. saluos fac noᷤ
domine. ds nr̃. et congrega nos degentib. Non
sicut ꝑ antixp̃m compleri existimant uidei:
ne patris sui. diem exdie. salutare eius. De qͦ
hic dictum ẽ. uisita nos in salutari tuo. Et di¬
cet omnis populus. Iste popłs predestinatoꝵ
decutumcisione & preputio. gens scã. popłs
inadoptionem: fiat fiat Erpł de ps̃o cen¬
salmus iste miserationes di cõmendat

Expanded text:
rant domus Israel, «sed ut filios Dei qui erant dispersi, congregaret in unum» . Habebat enim alias oves quae non erant de illo ovili: istas universas oves, et de Israelitis, et de Gentibus, diabolus et ejus angeli captivaverant. Expulso itaque ab eis diaboli dominatu, in conspectu malignorum spirituum qui eas captivaverant, ut salventur et perficiantur in aeternum, vox earum est in prophetia: «Salvos fac nos, Domine Deus noster, et congrega nos de Gentibus.» Non sicut per antichristum compleri existimant Judaei,ne Patris sui, «diem ex die, salutare ejus;» de quo et hic dictum est, «Visita nos in salutari tuo. Et dicet omnis populus:» iste populus praedestinatorum de circumcisione et praeputio, gens sancta, populus in adoptionem: «Fiat, fiat.» IN PSPsalmus iste miserationes Dei commendat
Abbreviated transcription (Latin):
fixa sunt omnia: nec aliqͥd facit quasi con¬
silio repentino. qđ non exȩternitate facturũ
se ẽẽ p̃sciuit: sed increatura temporalib mo¬
tibꝰ qͣm gub̾nat mirabiliter ipse non tempo.¬
raliter motus qͣsi repentina uoluntate fac̾e
dicitur. Qđ ordinatis rerum causis consilii
sui secretissimi immutabilitate disposuit:
quasuis qͣ temporib agnita & presentia fa¬
cit & futura iam fecit Et adhec qͥs ydoneꝰ:
Audiamus itaq scripturam humilit et excelsa
dicentemꝰ cum & paruulis nutriendis sum̃¬
da porrigit: & maiorib exercendis ꝑscrutanda

Expanded text:
fixa sunt omnia; nec aliud facit quasi confixa sunt omnia; nec aliud facit quasi consilio repentino, quod non ex aeternitate se facturum esse praescivit: sed in creaturae temporalibus motibus, quam gubernat mirabiliter, ipse non temporaliter motus, quasi repentina voluntate facere dicitur quod ordinatis rerum causis consilii sui secretissimi immutabilitate disposuit, qua suis quaeque temporibus agnita, et praesentia facit, et futura jam fecit. Et ad haec quis idoneus? Audiamus itaque Scripturam, humiliter excelsa dicentem, cum et parvulis nutriendis sumenda porrigit, et majoribus exercendis perscrutand
Abbreviated transcription (Latin):
scĩs societatis angustias: dilectione rei nr̃ȩ qͣsi
pruats Gloriosissima quippe illa ciuitas
adepta ꝓmissam hereditatem in qua nullu ᷤᷤ mo¬
rictur: nullus orictur: ñ habebit ciues qui sin¬
guli gaudeant suis reb: quia ds̃ erit omĩa
in omnib. Cuius societatem quisquis in hac
peregrinatione fideliter & flagranter deside¬
iauerit assuesc it priuatis preferre commu¬
nia. non sua querendo sed quȩ iħu xp̃i: ne sibi
sapiens & sibi consulens exacerbet dm̃ con¬
silio suo ᷤ sedsperans qđ non uidet. non festi¬
net ficri dehis quȩ udentur beatus: atq illud
eternum qđ non uidetur patienter expectans:
eius in ꝓmissionib sequatur consilium: cuius
intemptationib precatur auxilium: Ita erit
& humilis inconfessionib suis: ne fiat istoꝵ
cordia. non neglexit eos Et uidit cum
dictum ẽ: quia mutauit qđ eos ꝑditurus ui¬
debatur Et apud dm quidẽ disposita &

Expanded text:
sanctis societatis angustias, dilectione rei nostrae quasi sanctis societatis angustias, dilectione rei nostrae quasi privatae. Gloriosissima quippe illa civitas adepta promissam haereditatem, in qua nullus morietur, nullus orietur, non habebit cives qui singuli gaudeant suis rebus, quia Deus erit omnia in omnibus . Cujus societatem quisquis in hac peregrinatione fideliter et flagranter desideraverit, assuescit privatis praeferre communia, non sua quaerendo, sed quae Jesu Christi: ne sibi sapiens et sibi consulens, exacerbet Deum consilio suo; sed sperans quod non videt, non festinet de his quae videntur fieri beatus, atque illud aeternum quod non videtur patienter exspectans, ejus in promissionibus sequatur consilium, cujus in tentationibus precatur auxilium. Ita erit et humilis in confessionibus suis, ne fiat istorum cordia, non neglexit eos; «Et vidit cumdictum est, quia mutavit quod eos perditurus videbatur. Et apud Deum quidem disposita et
Abbreviated transcription (Latin):
pretes nr̃i iram ponere ineo qđ grecus ht̃.
Eyoõc sed quidam iram posuerunt. quidã
uero indignationem: quidã animum int̃¬
pretati sunt. Quodlibet autem horum dica¬
tur: ꝑturbatio noncadit indm: sed de con¬
suetudine translatum potentia uindican¬
di hoc. nomen accepit. Et abhomina¬
tus ẽ hereditatẽ suam. Et tradidit eos in
manus gentium: et dominati sunt eorum
qui oderant eos Et tribulauerunt eos in¬
imici eoꝵ: & humiliati sunt submanib eoꝵ.
Quando eos hereditatem di uocauit manifestũ
est qđ non adꝑditionem sed addisciplinã
eos abhominatus ẽ: & tradidit inmanus in¬
imicorum: Deniq sequitur: Sepe libera¬
uit eos. ipsi autem exacerbauerunt eum in
consilio suo Hoc ẽ qđ suꝑuis ait: non sustinu¬
erunt consilium eius Pernitiosum autem
ẽ consilium hominis ipsi homini: quo ea q̃¬
rit quȩ sua sunt: non quę sunt dĩ Incuius
hereditate qđ ipse nobis ẽ cum ad fruendum
seprebere dignatur÷ nullas patiemur cum

Expanded text:
 graecus habet θυμὸς: sed quidam posuerunt mentem; quidam vero indignationem, quidam animum interpretati sunt. Quodlibet autem horum dicatur, perturbatio non cadit in Deum; sed de consuetudine translatum, potentia vindicandi hoc nomen accepit. 33. «Et abominatus est haereditatem suam. Et tradidit eos in manus Gentium, et dominati sunt eorum qui oderant eos: et tribulaverunt eos inimici eorum, et humiliati sunt sub manibus eorum.» Quando eos haereditatem Dei vocavit, manifestum est quod non ad perditionem, sed ad disciplinam eos abominatus est, et tradidit in manus inimicorum. Denique sequitur: «Saepe liberavit eos.» 34. «Ipsi autem exacerbaverunt eum in consilio suo.» Hoc est quod superius ait, «Non sustinuerunt consilium ejus.» Perniciosum autem est consilium hominis ipsi homini, quo ea quaerit quae sua sunt, non quae Dei sunt . In cujus haereditate, quod ipse nobis est, cum ad fruendum se praebere dignatur, nullas patiemur cum
Abbreviated transcription (Latin):
mali habitant. & bonam inqua boni: Ipsi
nanq interficiebant animas suas. immolan¬
do filios suos: & effundendo sanguinẽ par¬
uuloꝵ aconsensione illius sceleris alienorũ:
unde dictum ẽ. Effuderunt sanguinem in¬
nocentẽ Cigo interfecta ẽ terra insanguinibꝰ:
& contaminata ẽ inoꝑib eorum: cum ipsi in¬
terfecti sunt inanima. & contaminati inoꝑi¬
bus suis Et fornicati sunt in adinueni¬
tionib suis Has dic̃ adinuentiones quas
uerbum ẽ incodicib grecis. & hoc loco & suꝑiꝰ
ubi dictum ẽ & irritauerunt eum in ad in¬
uentionib suis: cum & illic & hic dicit eas
adinuentiones in quib alios imitati sunt.
Nonitaq sic dictas arbitremur adinuentioneᷤ
quasi ab ipsis institutas nullo in aliis p̃ce¬
dente qđ imitarẽtur exemplo. Unde alii in¬
terpretes nr̃i non adinuentiones. sed studiaⁱ
alii uero affectiones. uł affectationes: alii
uoluptates. dicere maluerunt. Et idem ipsi

Expanded text:
mali habitant, et bonam in qua boni? Ipsi mali habitant, et bonam in qua boni? Ipsi namque interficiebant animas suas immolando filios suos, et effundendo sanguinem parvulorum a consensione illius sceleris alienorum: unde dictum est, «Effuderunt sanguinem innocentem.» Ergo, «Interfecta est terra in sanguinibus, et contaminata est in operibus eorum,» cum ipsi interfecti sunt in anima, et contaminati in operibus suis. «Et fornicati sunt in adinventionibus suis.» Has dicit adinventiones, quas verbum est in codicibus graecis et hubi dictum est, «Irritaverunt eum in adinventionibus suis;» cum et illic et hic eas dicat adinventiones, in quibus alios imitati sunt. Non itaque sic dictas arbitremur adinventiones, quasi ab ipsis institutas, nullo in aliis praecedente quod imitarentur exemplo. Unde alii interpretes nostri, non adinventiones, sed studia; alii vero affectiones, vel affectationes, alii voluptates dicere maluerunt: et iidem ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
niis Et effuderunt sanguinẽ inocentẽ: sangͥ¬
nem filiorum suoꝵ & filiarum suarũ quas sacͥ¬
ficauerunt sculptilib chanaan. Immolasse fi¬
lios suos & filias suas demoniis. & ydolis: ñ
eos illa uarrat hystoria: Sed neq iste psalmus
mentiri potest. neq ꝓpħȩ: qui hoc dicunt mul¬
tis increpationum suarũ locis Habuisse uero
istam consuetudinẽ gentes: nec eoꝵ littere ta¬
cuerunt: Sed quid est qđ sequitur: Et int¬
fecta ẽ terra insanguinibus: Putaitmus enim
scriptoris errorem eẽ. eumq diceremus ꝓ eo qđ
ẽ infecta fecisse int̃fecta. nͥ haberemus benefici¬
um di qui scripturas suas inmultis linguis
ẽẽ uoluit: atq ita ẽc scriptum interfecta ẽ t̾ra
insanguinib. inspectis grecis codicib uidere¬
mus. Quidẽ ergo int̃fecta ẽ terraꝰ nisi hoc re¬
feratur adhomines qui habitabant int̾ra tro¬
pica locutione. qua significat᷑ ꝑid qđ continet
id qđ continet᷑ sic̃ dicimꝰ malã domũ inqua

Expanded text:
unt sanguinem innocentem, sanguinem filiorum suorum et filiarum suarum, quas sacrificaverunt sculptilibus Chanaan.» Immolasse filios suos et filias suas daemoniis et idolis, non eos illa narrat historia; sed neque iste psalmus mentiri potest, neque Prophetae, qui hoc dicunt multis increpationum suarum locis. Habuisse vero istam consuetudinem Gentes, nec earum litterae tacuerunt. 31. Sed quid est quod sequitur? «Et interfecta est terra in sanguinibus.» Putaremus enim scriptoris errorem, eumque diceremus pro eo quod est «infecta,» fecisse «interfecta,» nisi haberemus beneficium Dei, qui Scripturas suas in multis linguis esse voluit; atque ita esse scriptum, «Interfecta est terra in sanguinibus.» inspectis graecis codicibus videremus. Quid est ergo, «Interfecta est terra,» nisi hoc referatur ad homines qui habitabant in terra, tropica locutione, qua significatur per id quod continet, id quod continetur, sicut dicimus malam domum, in qua
Abbreviated transcription (Latin):
dicebatur Hoc ẽ enim potius testam̃tum
ecernum qđ disposuit adabraham: non scłm
cum inillam temporalem terram reꝓmissionis
intrassent: non disꝑdidunt gentes. quas dixit
dominus illis Et commixti sunt inter gentes
et didicerunt oꝑa eorum: & seruierunt sculp¬
tilib eorum: & factum ẽ illis inscandalum:

Expanded text:
dicebatur. Hoc est enim potius testamentum dicebatur. Hoc est enim potius testamentum aeternum quod disposuit ad Abraham, non secundum cum in illam temporalem terram promissionis intrassent, «Non disperdiderunt Gentes, quas dixit Dominus illis. Et commixti sunt inter Gentes, et didicerunt opera eorum, et servierunt sculptilibus eorum; et factum est illi
Abbreviated transcription (Latin):
generatio ẽ. sed usq insempiternum: qui cor
scrutatur. & nouit appendere. quanta id
moyses ꝓpter. eos : quia exacerbauerunt sp̃m
eus Et distinxit inlabiis suis Quid ẽ distinx̃
uasi illud non posset ds̃ facere: qui tanta iam
feccrat: ut aqua depetra ꝓflucret Dubitanter
enim petram uirga ꝑcussit. & ideo miraculũ¬
hoc distinxit acęteris miraculis. inquib non
dubitauerat: Hinc offendit: hinc audire me¬
ruit ut moreret᷑ ne intͣret int̾rã ꝓmissionis:
ꝑ turbatus enim murmure populi infidelis:
nontenuit fidutiã qualem debuit. Cui tam̃
ds̃ tanquam electo suo etiam post mortem eiꝰ
bonum ꝑhibet testimonium: ut ilitelligamꝰ
illã fidei ełꝰ titubationem. hac sola pęna fuis¬
se correptam: qđ in eã terrã ad quam popłm
ipse deducebat. non ẽ ꝑmissus intrare. Absit
autem ut eum credamus alienatum a regno
gr̃e. qđ significabat illa terra pro¬
missionis: unde lac & mel fluere

Expanded text:
generatio est, sed «usque in sempiternum;» qui cor generatio est, sed «usque in sempiternum;» qui cor scrutatur, et novit appendere quanta id Moyses propter eos; quia exacerbaverunt spiritum ejus. Et distinxit in labiis suis.» Quid est, «distinxit?» Quasi illud non posset Deus facere, qui tanta jam fecerat, ut aqua de petra proflueret. Dubitanter enim petram virga percussit, et ideo hoc miraculum distinxit a caeteris miraculis, in quibus non dubitaverat. Hinc offendit, hinc audire meruit ut moreretur, ne intraret in terram promissionis . Perturbatus enim murmure populi infidelis, non tenuit fiduciam qualem debuit. Cui tamen Deus tanquam electo suo, etiam post mortem ejus bonum perhibet testimonium, ut intelligamus illam fidei ejus titubationem hac sola poena fuisse correptam, quod in eam terram, quo populum ipse ducebat, non est permissus intrare. Absit autem ut eum credamus alienatum a regno ae Dei, quod significabat illa terra promissionis, unde lac et mel defluere
Abbreviated transcription (Latin):
complexii adulterino deprehensos pariter in¬
teremit. Qđd si odio eoꝵ non dilectione fecisset:
dum eum comederet ⁊ elus domus di: non ei re¬
putaretur adiusticiam: Hoc enim facto. illũ
populum cuius futurus erat maior interitꝰ
tanquam unum hominem qͣsi uirga ꝑcus¬
sit: ut animam eius saluaret amorte: Leniorẽ
uoluit disciplinam. sed atrocior ẽ comminatio
gehenne: quam tunc inillis comminationib
d̃i ꝓtemporum dispensatione non legimus:
Multiplicata ẽ gͦ ineis riuna: cum ꝓsus graui¬
bus peccatis grauiter uastarentur Et ste¬
tit finees & placauit: et cessauit quassatio¬
B iruiter totum dixit: quia non hic nescientes
docet: sed commemorat scientes: Que autẽ
hic posita ẽ quassatio: hȩc suꝑuis confrac̾tio
am ingreco. unum uerbum ẽ Et reputa¬
tum ẽ ei adiusticiam: ingeneratione & genera¬
tionem usq insempiternum Ds̃ hoc reputa¬
uit sacerdoti suo iniusticiam: non solũ qͣdu

Expanded text:
complexu adulterino deprehensos pariter incomplexu adulterino deprehensos pariter interemit . Quod si odio eorum, non dilectione fecisset, dum eum comederet zelus domus Dei, non ei reputaretur ad justitiam. Hoc enim facto, illum populum cujus futurus erat major interitus, tanquam unum hominem quasi virga percussit, ut animam ejus salvaret a morte. Leniorem s esse voluit disciplinam; sed atrocior est comminatio gehennae, quam tunc in illis comminationibus Dei pro temporum dispensatione non legimus. «Multiplicata est» ergo «in eis ruina,» cum pro suis gravibus peccatis graviter vastarentur. «Et stetit Phinees, et placavit, et cessavit quassatio.» Breviter totum dixit, quia non hic nescientes docet, sed commemorat scientes. Quae autem hic posita est quassatio, haec superius confractio: nam in graeco unum verbum esttum est ei in justitiam, in generationem et generationem usque in sempiternum.» Deus hoc reputavit sacerdoti suo in justitiam, non solum quamdiu
Abbreviated transcription (Latin):
te indignationi di quisquã int̾cesserit eũq
aliquo mͦ placauerit: secutus adiunxit.
Et uitiati sunt beelphegor: id: ydolo gentium
consecrati. Et comederunt sacrificia mor¬
tuorum: Et irritauerunt eum inadinuentioni¬
bus suis. & multiplicata ẽ incis ruina Lanqͣm
adhoc distulerit qđ leuaueratꝰ manum suam¬
suꝑ eos ꝓsternendos indeserto. & deiciendũ
sem̃ eorũ innationib. & disꝑgendos eos in
regionib: ut dati inreꝓbum sensũ etiam
ulud admitterent in quo immaniore crimi¬
ne euidenti iusticia punirentur: quemad¬
modum dicit apłs: Et sicut non ꝓbauerunt
dm̃ habere innoticiam: tradidit illos ds̃ ĩ
reꝓbam mentẽ. ut faciant quȩ non conueni
unt: Deniq tantũ fuit scelus eoꝵ qđ con¬
secrati sunt ydolo. & comederunt sacrificia
mortuoꝵ: id÷ quia mortuis hominib tan¬
quã diis sacrificabant gentes: ut aliter se
placari ds̃ nollet nͥ quomodo eum placauit
finees sacerdos: quia mascłm ⁊ feminam iti

Expanded text:
dignationi Dei quisquam intercesserit, eumque aliquo modo placaverit, secutus adjunxit. «Et initiati sunt Beelphegor;» id est, idolo Gentium consecrati: «Et manducaverunt sacrificia» «mortuorum. Et irritaverunt eum in adinventionibus suis, et multiplicata est in eis ruina.» Tanquam ad hoc distulerit, quod levaverat manum super eos prosternendos in deserto, et dejiciendum semen eorum in nationibus, et dispergendos eos in regionibus, ut dati in reprobum sensum, etiam illud admitterent, in quo immaniore crimine evidenti justitia punirentur; quemadmodum dicit Apostolus: «Et sicut non probaverunt Deum habere in notitiam, tradidit illos Deus in reprobam mentem, ut faciant  Denique tantum fuit scelus eorum, quod consecrati sunt idolo, et comederunt sacrificia mortuorum id est, quia mortuis hominibus tanquam diis sacrificabant Gentes, ut aliter se placari Deus nollet, nisi quomodo eum placavit Phinees sacerdos, qui masculum et feminam in
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑationẽ erroris ut credant mendatio: & uidi¬
centur omnes qͥ non credidunt ueritati: s con¬
senserunt iniquitati Pistum refugam. ꝑ istum
qui se extollit supra omne qđ dicitur ds̃. & qd̃
colitur: Hidetur mͥ populum isrłitarum carna¬
lium putaturum impleri istam ꝓpħiam qua
grega nos denationib: qđ illo duce uelut in
conspectu inimicorum suoꝵ uisibilium qͥ eos
uisibilit̃ captiuau̾ãt habituri sint uisibilẽ głam.
carnalia sed spintalia concupiscerent Ssem̃
adiabolo decepti sunt. ut occident. xp̃m qͣndo
dixerunt si dimittimus eum sic om̃s credent
incum: & uenient romani & tollent nr̃m ⁊
locum &gentem: qͣndo cayphas unus exipsis

Expanded text:
 ut credant mendacio, et judicentur omnes qui non crediderunt veritati, sed consenserunt iniquitati» . Per istum refugam, per istum qui se extollit supra omne quod dicitur Deus, aut quod colitur, videtur mihi populum Israelitarum carnalium putaturum impleri istam prophetiam qua grega nos de Gentibus;» quod illo duce, velut in conspectu inimicorum suorum visibilium, qui eos visibiliter captivaverant, habituri sint visibilem gloriam. carnalia, sed spiritualia concupiscerent. Sic enim a diabolo decepti sunt, ut occiderent Christum, quando dixerunt, «Si dimittimus eum sic, omnes credent in eum, et venient Romani, et tollent nostrum et locum et gentem:» quando «Caiphas u
Abbreviated transcription (Latin):
tredemit eos demanu inimici. Quid preciida¬
tum ẽ in hac redemptione: An ꝓpħia ẽ qđ ĩ
figura baptismi hoc factum ẽ. ybi redimu̾¬
tur demanu diaboli magno precio: qđ san¬
guis ẽ xp̃i: Unde non quocunq mari. s ma¬
ri rubro: id conuenientius figuratum est.
Sanguis enim. rubrum colorem facit Et
sequebantur ꝓfectos: apprehendere uł interime
Minus latina uidetur locutio. quia non ait
uerbis eius. uł inuerba eius: sed inuerbis eius.
tam̃ inscͥpt̾ris usitatissima Et laudauerc̃
laudem eius Tales sunt locutiones. cum di¬
cimus. Hanc seruitutem seruiuit: talẽ uitam
uixit: Laudẽ porro dĩ notissimã illã comme¬
morat: uͥ dicitui. Cantemus domino głose

Expanded text:
Et redemit eos de manu inimici.» Quid pretii daEt redemit eos de manu inimici.» Quid pretii datum est in hac redemptione? An prophetia est, quod in figura Baptismi hoc factum est, ubi redimimur de manu diaboli magno pretio, quod sanguis est Christi? Unde non quocumque mari, sed mari Rubro id convenientius figuratum est: sanguis enim rubrum colorem habet. 11.ersequebantur profectos, apprehendere vel interimerMinus latina videtur locutio, quia non ait, Verbis ejus, vel, in verba ejus, sed, «in verbis ejus;» tamen Scripturis usitatissima. «Et laudaverunt laudem ejus.» Tales sunt locutiones, cum dicimus, Hanc servitutem servivit, talem vitam vixit. Laudem porro Dei notissimam illam commemorat,
Abbreviated transcription (Latin):
ut negligentiȩ meluis accusantur ut pere¬
ant. qͣm excusantur ut maneant. meliusq
purgantur inuocato do: quã firmantur
ꝓpter nomen suum. ut notam faceret potñ¬
ciam suam: non ꝓpter ulla bona merita eo
mare emissam celitus uocem: sed potentiã
diuinã qua id factum ẽ increpationẽ appel¬
lauit. Nisi forte quis dicat latenter incre¬
patum: sicut aqua posset audire & homi¬
nes non possent: Ualde occulta ⁊ abstrusa
uisẽ qua ds̃ agit: ut etiam que sensu carent
confestim eius obtemꝑent uoluntati E.t
eduxit eos in abyssis: sicut indeserto Abys¬
sos dixit multitudinem aquarũ Nã quidã
xerunt: Eteduxit eos in aquis multis: Quid
ẽ ergo in abyssis sicut indeserto: nͥ quia aru
erat siccitate uelut desertum ubi fuerant aby
dientium: Hunc uersum ꝑcircuitum qͥdã
interpretati sunt uerba minus latina uitanteᷤ.
& saluos fecit eos de manu eoꝵ qui oderant eos

Expanded text:
vel negligentiae melius accusantur ut perevel negligentiae melius accusantur ut pereant, quam excusantur ut maneant; meliusque purgantur invocato Deo, quam firmantur «propter nomen suum, ut notam faceret potentiam suam:» non propter ulla bona merita eormare, emissam coelitus vocem; sed potentiam divinam qua id factum est, increpationem appellavit: nisi forte quis dicat latenter increpatum, sic ut aqua posset audire, et homines non possent. Valde occulta et abstrusa vis est qua Deus agit, ut etiam illa quae sensu carent, confestim ejus obtemperent voluntati. «Et eduxit eos in abyssis, sicut in deserto.» Abyssos dixit multitudinem aquarum. Nam quidam xerunt, «Et eduxit eos in aquis multis.» Quid est ergo, «in abyssis, sicut in deserto,» nisi quia factum erat siccitate velut desertum, ubi fuerant abysdientium.» Hunc versum per circuitum quidam interpretati sunt, verba minus latina vitantes: «Et salvos fecit eos de manu eorum qui oderant eos.