comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lius. Hanc greci choenithiam uo¬
cant. hoc ad mĩstrationem rei¬
publite. Thebas boetie cadinus
ueniens a phenicibus condidit.
thebis egiptus prius ab eo construc
dita a la cedemone semele filis.
Sparta a sparto phoronei filio¬
uocata. qui fuit filiꝰ machi. Ip̃ãr
lutem esse spartam quam et
acedemoniam ciuitatẽ atq inde
lacedemomos spartanos dici. ã¬
chaia ab acheo ꝯstructa. Pelops qͥ
apud grecos regnauit. peloponẽ¬
sem urbem conͥdidit. Cicrops in
insula rodos rodum edificauit.
Carpatus coũ. aeus titonis filius
paphum.Angeus ligurgi filius sa
dictum est grece. quod brunda ca¬
put cerui dicat᷑. Sie est enĩ ut ⁊
tornua uideant᷑ et caput et lingua.
in positione ipĩus ciuitatis. In ita¬
lia autẽ a iauo ianiculum. a satͣ¬
no satͣma. atq latiũ oditũ. eo qd̾
ibi fugiens latuisset cognomina
boum duxerat. Eneas autẽ post
excidiũ troie in eadem it alia ue¬
mens ab uxoris nomine lauiniũ

Expanded text:
lius. Hanc Graeci Corintheam volius. Hanc Graeci Corintheam vocant, hoc est administrationem reipublicae. Thebas Boeotiae Cadmus veniens a Phoenicibus condidit, Thebis Aegyptiis prius ab eo constructdita a Lacedaemone Semelae filio. Sparta ab Sparto filio Phoronei vocata, qui fuit filius Inachi. Ipsam autem esse Spartam quam et Lacedaemoniam civitatem, atque inde Lacedaemonios Spartanos dici. Achaia ab Achaeo constructa: Pelops, qui apud Argos regnavit, Peloponnensem urbem condidit: Cecrops in insula Rhodo Rhodum aedificavit: Carpathus Coum: Aeos Typhonis filius Paphum: Angeus Lycurgi filius Samdictum est Graece quod brunda caput cervi dicatur: sic est enim ut et cornua videantur et caput et lingua in positione ipsius civitatis. In Italia autem a Iano Ianiculum, a Saturno Saturnia atque Latium conditum, eo quod ibi fugiens latuisset cognominatboum duxerat. Aeneas autem post excidium Troiae in eadem Italia veniens, ab uxoris nomine Lavinium
Abbreviated transcription (Latin):
eam cognominantes. Nlam castor
et polsur grece dioscori appellãt᷑.
llichomedia anichomede rege
suo instituit. solã rome meritis
et potencia adequatam. Hanc
oditam pͥmũ a pausama rege spar¬
tanorum. et uocatabirantium.
uel quod tamen patet int̾ adriati¬
cum mare et propotidẽ. uel quod
sit receptaculũ terre marisq co¬
piis. Unde et eam constantinus
aptissimam condidere iudicauit.
sedes. et totiuis caput orientis.
sicut et roma occidentis. Epirus
ciuitas tracie condita est apyrro
et cognominata. Athenas in hel¬
lada citrops condidit. et suo noĩe
des qui ingrecia tercius post ci¬
cropem regnauit. minerue lacra¬
uit. et nomẽ ciuitati athenas de¬
dit. Nlam minerua grece athe¬
nas dicit᷑. Unde et mineruam
greci inuentricem multarum
arcium asserunt. qr et lictere ⁊
artes diu̾ soeum studioꝵ. et ipã
philosophia quasi templũ athe¬
nas habuerunt. Cornitũ in acha¬
ia condidit cormthus orestis fi¬

Expanded text:
eam cognominantes; nam Castor eam cognominantes; nam Castor et Pollux Graece Διόσκουροι appellantur. Nicomedia a Nicomedo rege suo instituit, solam Romae meritis et potentia adaequatam. Haec condita primum a Pausania rege Spartanorum, et vocata Bizantium, vel quod tantum pateat inter Adriaticum mare et Propontidem, vel quod sit receptaculum terrae marisque copiis. Unde et eam Constantinus aptissimam condere judicavit, sedes et totius caput est orientis, sicut et Roma occidentis. Epirum civitas Thraciae condita est a Pyrrho et cognominata. Athenas in Hellade Cecrops condidit, et ex suo nomine dem qui in Graecia tertius post Cecropem regnavit, Minervae sacravit et nomen civitati Athenas dedit; nam Minerva Graece Ἀθήνη dicitur. Unde et Minervam Graeci inventricem multarum artium asserunt, quia et litterae et artes diversorum studiorum et ipsa philosophia veluti templum Athenas habuerunt. Corinthum in Achaia condidit Corinthus Orestis fi
Abbreviated transcription (Latin):
tuosa. bec est urbs nooti egipti.
postea u̾sa in alexandriam. The¬
bas egyptias condidit cadinus. q̃
int̾ egiptias urbes numero porta¬
rum nobiliores habent᷑. ad quas
cõm̾cia arabes undiq subuehũt.
hinc regio egipti thebaida dictã
est. Thebe autẽ et boetie sunt
et egiptie. uno tamẽ auctore con¬
dite. P tolomais et beronice. a
regibus egipcus nominate. a qͥb
et condite fuerunt. Cesaream
capodocie. tharsum cilicie. danes
proles ꝑseus edificauit. de qua
inquit tharso cilicie. Quidã etiã
locus indie tharsus uocatur. Se¬
leutiam isantie ꝯdidit seleutus.
qui et anthiochiam. Ilul autem
apollinis filiꝰ in phrigia ddidit ilũ.
Amazones ephesuni. in asya cous¬
truxerunt. Theseus uero siuirnã
ꝯstruxit. que homero pat̾a extitit
et uocata sinirna quod eiꝰ campos
ermꝰ fluuius secat. Dioscoriait
solcorum urbem anifiatus et cir¬
tius aurige castoris et pollucis
fabrit auerunt. ex eorũ nomine

Expanded text:
tuosa. Haec est urbs Aegypti Noo, tuosa. Haec est urbs Aegypti Noo, postea versa in Alexandriam. Thebas Aegyptias condidit Cadmus, quae inter Aegyptias urbes numero portarum nobiliores habentur, ad quas conmercia Arabes undique subvehunt. Hinc regio Aegypti Thebaica dicta est. Thebae autem et Boeotiae sunt et Aegyptiae, uno tamen auctore conditae. Ptolomais et Berenice a regibuset aedificatae fuerunt. Caesarea Cappadociae . . . Tarsum Ciliciae Danaes proles Perseus aedificavit. De qua inquit, 'Tarso Ciliciae.' Quidam etiam locus Indiae Tarsus vocatur. Seleuciam Isauriae condidit Seleucus, qui et Antiochiam. Ilus autem Apollonis filius in Phrygia Ilium condidit. Amazones Ephesum in Asia construxerunt. Theseus vero Smyrnam construxit, quae Homero poetae patria extitit; et vocata Smyrna quod eius campos Ermus fluvius secat. Dioscoriam Colchorum urbem Amphitus et Cercius aurigae Castoris et Pollucis fabricaverunt, ex eorum nomine
Abbreviated transcription (Latin):
go est dicta. hant scipio deleuit.
Que autẽ mĩc est. post ea zoma¬
nis condita est. kartago autẽ
antea byrsa pꝰ tirꝰ dicta est. dem̃
hartago. Ilemsm ciuitatem egip¬
ti edificauit epaful. iouis filus
cũ in scd̾a egipto regnaret. hec
est urbs ubiꝰ carta nascit᷑. u̾ etiã
optimi mathematici fuerunt.
Nam hant urbem magitis artibo
deditam p̾stimi usq ad presens
tempus uestigia errori ostendunt.
Tanis metropolis egrpti ubi pba¬
rao fuit. et moyses cuncta signa
fecit. que in exodo sc̾bunt᷑. hant
ꝯstruxisse ꝑhibent᷑ titanes. idẽ
gigantes. et ex noiẽ suo nũcupa¬
uerunt. Elyopolis urbs egipti q̃
cata est autẽ a filiis iscł. in qua
petifres sacerdos fuit cuiꝰ memũt
ezechiel. urbem alexandriam cõ¬
didit alexander magnus. cuiꝰ et
nomẽ decinet. Hant enĩ ideui
in t̾minis egipti et a ffrice consti¬
tuit. et caput esse regionis egip¬
ti iussit. Int̾iacet autẽ. inter egip¬
tum et mare qͣi claustrum ĩpor.¬

Expanded text:
go est dicta: hanc Scipio delevit. Quae autem nunc est, postea a Romanis condita est. Carthago autem antea Byrsa, post Tyrus dicta est, deinde Carthago. Memphin civitatem Aegypti aedificavit Epaphus Iovis filius, cum in secunda Aegypto regnaret. Haec est urbs ubi charta nascitur, ubi etiam optimi mathematici fuerunt. Nam hanc urbem magicis artibus deditam pristini usque ad praesens tempus vestigia erroris ostendunt. Tanis metropolis Aegypti, ubi Pharao fuit, et Moyses cuncta signa fecit quae in Exodo scribuntur. Hanc construxisse perhibentur Titanes, id est gigantes, et ex nomine suo nuncupaverunt. Heliopolis urbs Aegypti, qcata est autem a filiis Israel, in qua Petephres sacerdos fuit, cuius meminit Ezechiel. Urbem Alexandriam condidit Alexander Magnus, cuius et nomen detinet. Hanc enim idem in terminis Africae et Aegypti constituit, et caput esse regionis Aegypti iussit. Interiacet autem inter Aegyptum et mare, quasi claustrum, inpor
Abbreviated transcription (Latin):
Sebet fit qͣi finitum: Imꝑsonalie dititꝰ
qr indiget ꝑsona nõis uel prenoẽs. ut
Regitur addis ꝑsonam. adie catesinod
ilho. et plene sentit᷑. Ded infuntus iuedꝰ
dicit᷑ es quod ꝑ eam ad unũ sonun
multa cõningunt᷑. Docet em̃ inꝙͣ silla¬
bam exeat futurum tempus. ne per
uupitiau quis dicat legebo prolegam
harum pͥma et scd̾a mittunt futurũ
gigninit. Nam actiuo addicis. R.T
gignit passuũ: Et tur sum a passiuo
qp patiunt᷑ ut uerberor. Heutralid
quia net agunt nec paciunt᷑. ut iaceo
depoĩta .k. lrã. latini non sunte
Deponencia uerba dicunt᷑. q deponũt
futuri temꝑis ꝑticipium a sigiifica.¬
cione pussiua qd̾ exit indus ut glo¬

Expanded text:
debet, fit quasi finitum. Impersonalis dicitur, debet, fit quasi finitum. Impersonalis dicitur, quia indiget persona nominis, vel pronominis, ut legitur: addis personam, a me, a te, ab illo, et plene sentitur. Sed infinitus modus dicitur eo, quod per eam ad unum sonum multa coniungantur. Docet enim in quam syllabam exeat futurum tempus, ne per inperitiam quis dicat 'legebo' pro 'legam'. Harum prima et secunda mittunt futurum gignant. Nam activo adicis R et gignit passivum; rursum passivo quia patiuntur, ut 'verberor'; neutralia, quia nec agunt nec patiuntur, ut 'iaceo'deposita R littera, Latina non sunt. Deponentia vero dicuntur, quia deponunt futuri temporis participium a significatione passiva, quod exit in 'dus', ut 'glo
Abbreviated transcription (Latin):
eo ꝙ nos ad bnam quãq rẽ informent.
Phas enm ostendimꝰ quid agamus.
Nam meditatiua dicta est a meditan¬
tis sensu. ut lecturio .i. legere uolo:
Incoatiua pꝰ meditacionẽ ab incoan¬
tis iudicio: ut calesto. frequentatiua
a sepius agendo ut lectito clamito.
forme enĩ sensum tenent. modi decli¬
nationem: Nam uestis quid sit decli¬
natio. ñ prius didit̾is quid sit sensus:
Modi dicti: ab eo ꝙͣad modum sint
in suis signifit ationibus: Indicaturꝰ
enĩ modus dicit᷑ qr significationem
ht̃ indic antis. ut lego. Imꝑatiuus
ut utinam legerem. Conũctiuus:
qr ei cõungit᷑ aliquid ut locutio plena
sit. Nam qñ dicis cũ clamen pendet
sensus: quod si dicam cũ clamẽ. quare
putas quod taceam : plenus est sen¬
sus: Infinitiuus dicit᷑ eo qd̾ temꝑa
dilrim miens ꝑsonam uerbi nõ detiit¬
ut damare clamasse. Eui siadiũgus
ꝑsonum damare damasse debeo debes

Expanded text:
eo, quod nos ad unamquamque rem informent. eo, quod nos ad unamquamque rem informent. Per has enim ostendimus quid agamus. Nam Meditativa dicta est a meditantis sensu, ut 'lecturio', id est legere volo. Inchoativa post meditationem ab inchoantis indicio, ut 'calesco'. Frequentativa a saepius agendo, ut 'lectito', 'clamito'. Formae enim sensum tenent, modi declinationem. Nam nescis quid sit declinatio, nisi prius didiceris quid sit sensus. Modi dicti ab eo, quemadmodum sint in suis significationibus. Indicativus enim modus dicitur, quia significationem habet indicantis, ut 'lego'. Inperativus, tamus, ut 'utinam legerem'. Coniunctivus, quia ei coniungitur aliquid, ut locutio plena sit. Nam quando dicis 'cum clamem', pendet sensus; quod si dicam 'cum clamem, quare putas quod taceam?' plenus est sensus. Infinitus modus dicitur eo, quod tempora definiens personam verbi non defi'clamare', 'clamasse'. Cui si adiungas personam: 'clamare debeo, debes,
Abbreviated transcription (Latin):
tulus tunt est cũ noĩ cõm̃gitur.
ut hic sapiens cum uero non cõiugit᷑
demonstratiuum pronomen est:ut hic
et hec et hoc: Omiã aut̃ pronoiã. aut
primigena aut deductiua lunt. P̾mige¬
ma dicta sunt: qr aliunde origniem non
trahunt: hec inguiti et unũ sunt
funta t̾a. ego. tũ. ille. Infinita. uniᵒͤ. quis
Possessiua quinq. meꝰ. cuus. tuus. luus.¬
eo qd̾ uerberato aere sonat:
uel ꝙ hec pars frequenter in orõne u̾set᷑
Sunt aũt u̾ba mentis signa quibus
homines cogitaciones suas inuicem
loquendo demonstrant: Sicut autem
nonien significat ꝑsonam: it a u̾bum
factum dictumq ꝑsone. Imꝑsona uerbi
agentis et ꝑacientis signifitatio est:
scribor. ꝑ sone factum indicat. sed eiꝰ
uerbis bonis nos cepit. uerba bona
habuit: Ubi non tm̃ uerba que in
tria cadunt temꝑa. sed uu̾sa orõ est
Uerboꝵ spẽs sunt. forme. medi. cõuiga¬
tiones et gn̾a. Forme u̾boꝵ inde dicte.

Expanded text:
culus tunc est, cum nomini jungitur, culus tunc est, cum nomini jungitur, ut hic sapiens. Cum vero non conjungitur, demonstrativum pronomen est, ut hic, et haec, et hoc. 5. Omnia autem pronomina, aut primigenia, aut deductiva sunt. Primigenia dicta sunt, quia aliunde originem non trahunt. Haec viginti unum sunt. Finita tria: ego, tu, ille. Infinita septem: q possessiua quinque, meus tuus suusquod verberato aere sonat, vel quod haec pars frequenter in oratione versetur. Sunt autem verba mentis signa, quibus homines cogitationes suas invicem loquendo demonstrant. Sicut autem nomen significat personam, ita verbum, factum dictumque personae. In persona verbi, agentis et patientis significatio est. scribor personae factum indicat, sed ejusur, veluti, verbis bonis nos cepit, verba bona habuit: ubi non tantum verba quae in tria cadunt tempora, sed universa oratio est. Verborum species sunt formae, modi, conjugati
Abbreviated transcription (Latin):
qr prouice noĩs ponit᷑. ne fasti¬
dium faciat nomen ipm̃ dum iterat᷑:
Nam cum dicimus. uirgiliꝰ scͥpsit᷑
bucolita. admiꝰ pronomen ipẽ st̃psit¬
et georgita. Sicq uarietas significa¬
cionis et fastidium tollit: et ornatũ
quod definiunt certam ꝑlonam. ut
ego: me enĩ statĩ intelligis: Infinita
dnͣr qr non sunt certe ꝑsone: De
abscentib enĩ dicit᷑. et in certis. ut
quia cõmemorationem facuunt note
ꝑsone. ut ipẽ. iste. Certũ est em̃ de
quo dicit᷑. Possessina uocant᷑. eo qd̾
aliquid nos possidere ostendunt:
Nãn dimi dico. m̃s. tuus. diffimo ali¬
quid meum esse uel tuum: Rela¬
tuia dicunt᷑: qr ad int̾rogacionem
referunt᷑. ut quis: Respondet᷑ is est:
Demonstratiua eo quod hñt demon
strantis signifitationẽ. aliꝙͣ enim
presentẽ hiis demonstramus. ut hic.
et hec. et hoc. q̃ tria et artituli noiañ¬
tur Articuli autẽ dicti: quod noĩb
hic orator. Infer articulũ autrm
et pronomen hoc int̾ est: quod arti¬

Expanded text:
 nominis ponitur, ne fastidium faciat nomen ipsud dum iteratur. Nam cum dicimus, 'Vergilius scripsit Bucolica', addimus pronomen, 'ipse scripsit Georgica'; sicque varietas significationis et fastidium tollit et ornatum iquod definiunt certam personam, ut 'ego'; me enim statim intelligis. Infinita dicuntur, quia non sunt certae personae. De absentibus enim dicitur et incertis, ut quia commemorationem faciunt notae personae, ut 'ipse', 'iste'. Certum est enim de quo dicitur. Possessiva vocantur eo, quod aliquid nos possidere ostendunt. Nam dum dico 'meus', 'tuus', definio aliquid meum esse, vel tuum. Relativa dicuntur, quia ad interrogationem referuntur, ut 'quis est?' respondetur, 'is est'. Demonstrativa, eo quod hstrantis significationem. Aliquem enim praesentem his demonstramus, ut hic, haec, hoc, quae tria et articuli nominantur. 4. Articuli autem dicti, quod nominibm dicimus hic orator. Inter articulum autem, et pronomen hoc interest, quod arti
Abbreviated transcription (Latin):
E imperus milicieq uocabulist.
ciuiũ noiã sũmatim subiũgam
Tiues uocati quod in unũ coeuntes iuiuãt.
et uita cõmunis et ornatior fiat et tu
sicut urbs uniꝰ populi. siciit orbis domi¬
ciliũ totiꝰ generis humani: Est autẽ
domꝰ genus familie umꝰ.sicut cõuĩctio
uiri et uxoril: Incipit autẽ a duobul
et est nomẽ grecũ. Nã domata greci¬
tecta dñt. familia est liberi ex liberis
legibus suscepti a femore: Genꝰ autẽ
a gignendo et progenerando dictum.
aut a diffinicione certoꝵ progeneratoꝵ¬
ut nationes que ꝓprus cognatiombus
terminate gentes appellant᷑. Populꝰ
est humane multitudinis iutis consen¬
su et concordi cõmunione sociãtus
Populus autẽ eo distat a plebibus
quod populꝰ uniuersi ciues sunt con¬
numeratis lemoribus. Plebs autem
reliquũ uulgus. sñ semoribus ciuitatis.
Populꝰ ergo tota ciuitas est. nulgus
pluralitate. Mlaior eñ mis minoꝵ ꝙͣ¬

Expanded text:
e imperiis militiaeque vocabulis e imperiis militiaeque vocabulis civium nomina summatim subiungimus. Cives vocati, quod in unum coeuntes vivant, ut vita communis et ornatum est, sicut urbs unius populi, sicut orbis domicilium totius generis humani. Est autem domus genus familie sive coniunctio viri et uxoris. Incipit autem a duobus, et est nomen Graecum. Nam familia est liberi ex liberis legibus suscepti, a femore. Genus autem a giaut a definitione certorum prognatorum: nationesque propriis cognationibus terminatae gentes appellantur. Populus est coetus humanae multitudinis juris consensu et concordi communione sociatus. Populus autem in eo distat a plebibus, quia populus universi cives sunt, connumeratis senioribus. Plebs autem reliquum vulgus sine senioribus civitatis. Populus ergo tota civitas est: vulgus pluralitate. Major enim
Abbreviated transcription (Latin):
sit et a cumine gladioꝵ : Exercitꝰ mul¬
titudo ex uno genere ab excercitatione
belli uocata Classes dicte. propter
diuisionem exercitꝰ.qui postea maĩpłi
dicti sunt. Uñ et uirgiliꝰ: Classibus
hic locus. hic acies certare solebant. Nã
postea et classica nauiũ dicta. Nodꝰ
quippe est densa peditũ multitudo.
sicut turma equitũ. Nodũ autem
dictũ pro difłicultate. quod uix possit
resolui. Cueus est. collecta ĩ bnũ
militum multitudo. uñ ꝓpt̾ quod in unũ
coit. ipã coitio in unum cuneus nominatꝰ
Ale aut̃ equites ob hoc dicti. qr tegunt
pedites alarũ uite. Cornua dũr̃. extre¬
mitates exertitꝰ. quod intorte sint. Agmẽ
dicit᷑ cũ exertitꝰ it facit ab agendo uocatũ
id est eundo: Plaustꝰ. Quote agis. et ipẽ
eñ est exercitꝰ ambulans. Nam agmẽ
dr̃. ꝙ in longitudinẽ directum est. quale
solet esse cũ exercitꝰ procedit portis
Quitquid fuerit aliud abusiue dicit᷑¬

Expanded text:
sit, et acumine gladiorum. 58. Exercitus, mulsit, et acumine gladiorum. 58. Exercitus, multitudo ex uno genere, ab exercitatione belli vocata. 59. Classes dictae propter divisionem exercitus, qui postea manipuli dicti sunt. Unde et Virgilius: Classibus hic locus, hic acies certare solebant. Jam postea et classis navium dicta. 60. Nodus proprie est densa peditum multitudo, sicut turma equitum. Nodus autem dictus, pro difficultate, quod vix possit resolvi. 61. Cuneus est collecta in unum militum multitudo. Unde propter quod in unum coit, ipsa coitio in unum cuneus nominatusAlae autem equites ob hoc dicti, quia tegunt pedites alarum vice. 63. Cornua vocantur extremitas exercitus, quod intorta sit. 64. Agmen dicitur cum exercitus iter facit, ab agendo vocatum, id est, eundo. Plautus: Quo te agis ipse? Est enim exercitus ambulans. Nam agmen dicitur quod in longitudine directum est, quale solet esse cum exercitus portis procedit; quidquid fuerit aliud, abusive dicitu
Abbreviated transcription (Latin):
extĩplo ad signa mamplos. Turma.
xxx. equites lunt. Romani enĩ equites
in una t̾bu .ccc. fuerũt. de singulis
eñ centuriis .x. dabant᷑. et fiebant
turma: Cohors q̃ngentos milites ht̃
Tria sunt mi licie gn̾a. sacramentũ.
euocatio. coniuratio. Sacramẽtõ in
quo post electionẽ iurat unusquilq
miles. se non recedere a milicia. insi
post completa stipendia .id ẽ milicie
tempora. Et hii sunt qͥ hnt plenam
Euocatio. dũ ad subitũ bellũ non solũ
miles.sed et ceteri euocant᷑. Unde
etiam consul solebat dice̾. Qui rem
publitam saluã ẽẽ uult. me sequat᷑.
Coniuratio que fit in tumultu qũ
uicinũ urbis ꝑiculũ singulos uirare
non pacitur. led repente colligitur
multitudo. et tumultuosa in ira con¬
flat᷑. Hec et tumultuatio dicit᷑. Exer¬
citus. classis. nodꝰ cuneus. ale. cornua
agnen. Que forme et nomina ab ip̃is
rebus de quibus translata sunt mu¬
tuant᷑. Acies duta quod forro armata

Expanded text:
extemplo ad signa maniplos. Turma extemplo ad signa maniplos. Turma triginta equites sunt; Romani enim equites in una tribu trecenti fuerunt, de singulis enim centuriis decem dabantur, et fiebat turma. Cohors quingentos milites habet. Tria sunt militiae genera: sacramentum, evocatio, conjuratio. Sacramentum, in quo post electionem juravit unusquisque miles se non recedere a militia, nisi post completa stipendia, id est, militiae tempora: et hi sunt qui habent plenam Evocatio dum ad subitum bellum non solum miles, sed et ceteri evocantur. Unde etiam consul solebat dicere, qui rem publicam salvam esse vult, me sequatur. Coniuratio que fit in tumultu, quando vicinum urbis periculum singulos iurare non patitur, sed repente colligitur multitudo et tumultuosa in ira conflatur. Hec et tumultuatio dicitur. citus, classis, nodus, cuneus, alae, cornua, agmen, quae formas et nomina ab ipsis rebus de quibus translata sunt mutuantur. 57. Acies dicta, quod ferro armata
Abbreviated transcription (Latin):
steterit: Dicta autẽ castra. quasi
casta. uel qd̾ illit castraret᷑ libidor
Nam nũꝙͣ hus int̾ erat mulier. Illi¬
licia auten a militibz dicta: aut a
multis quasi multicia. quasi negoa
multoꝵ. aut a mole rerũ. quasi mo
electi. Proprie autẽ maçedonũ ln
diuisa. Uñ et qui eis presunt centi¬
riones dñr. Succenturiati uͦ sunta
sunt. quasi sub p̾ma centuria tñ stric¬
ti eciã ipĩ et in speculis positi in bello
sunt. ut si p̾ma defeci̾t isti quos sub
scd̾a diximꝰ laborantibus p̾mis subue¬
mant uñ et ad insidiandũ ponitur
succenturiatꝰ. quasi armis dolosis instrus¬
tus. Mampulus ducentoꝵ est militũ.
Mlampłi autem dicti sunt milites. liue
qr bellũ p̾mo manu incipiebant. siue
ꝙ anteꝙͣ signa essent. manipulos sibi
idem fasciculos stipule uel berbe alicꝰ
pro signis faciebant a quo signo mani¬
pulares milites cognominatiꝰ sunt.
de quib lucanꝰ. Cõuocat armatos

Expanded text:
steterit; dicta autem castra, quasi steterit; dicta autem castra, quasi casta, eo quod illic castraretur libido. Nam nunquam iis intererat mulier. 45. Militia autem a milibus dicta, aut a multis, quasi multitia, quasi negotium multorum, aut a mole rerum, quasi molelecti. Proprie autem Macedonum phaldivisa. Unde et qui iis praesunt centuriones dicunt. 49. Succenturiati sunt, sunt, quasi sub prima centuria, tamen stricti etiam ipsi et in spiculis positi in bello sunt, ut si prima defecerit, isti, quos sub secunda diximus, laborantibus primis subveniant. Unde ad insinuandum ponitur subcenturiatus, quasi armis dolosis instructus. Manipulus ducentorum est militum. Manipuli autem dicti sunt milites, sive quia bellum primi manu incipiebant; sive quod antequam signa essent, manipulos sibi, id est, fasciculos stipulae vel herbae alicujus pro signis faciebant, a quo signo manipulares milites cognominati sunt. De quibus Lucanus: Evocat armatos
Abbreviated transcription (Latin):
conferunt᷑. ab eo qui eos ducturꝰ est
sicut transcripti uocant᷑. cum de alia
in aliam legionem transeunt. Et m̃
transcripti qr noiã dant ut trãscri¬
bantur. Optiones dicti quod sint elec¬
ti. Nam optare eligere est.sicut illud.
Excubitores dñr pro eo quod ex cubias
semꝑ agunt: Sunt em̃ ex nuo militũ.
et in porticib excubant. propter
regalem custodiam. Excubie autẽ
durne sunt. iugilie nocturne. Unde
et uigiles. Uelites erant apud roma¬
nos genꝰ milicie a uolitando dicti.
lecti enm agilitate iuuenes cum
armis suis p̾ost tergum equicũ cõser¬
debant. et mox cũ ad hostes uentũ
eẽt equis desiliebant. et cõtinuo pe¬
dites ipĩ ex alia ꝑte. equitib ꝑ quos
aduecti fuerant dimicantib hostẽ
ꝑturbabant: Ab hiis igit᷑ uelitibus
elephanti quondam aumbalis retro¬
acti. cũ regi iam a suis non possent.
fabrili scalpro int̾ aures ad aucto
necabant᷑. Castra sunt ubi miles

Expanded text:
conferuntur ab eo qui eos ducturus est, conferuntur ab eo qui eos ducturus est, sicut transcripti vocantur cum de alia in aliam legionem transeunt; et inde transcripti, quia nomina dant, ut transcribantur. Obtiones dicti, quod sint electi. Nam optare eligere est, sicut est ilExsemper agunt. Sunt enim ex numero militum et in porticibus excubant propter regalem custodiam. Excubie autem diurne sunt, vigilie nocturne, unde et vigiles. Velites erant apud Romanos genus militie, a volitando vocati. Lecti enim agilitate iuvenes, cum armis suis post terga equitum considebant et mox cum ad hostes ventum esset, equis desiliebant et continuo pedites ipsi, ex alia parte equitibus per quos advecti fuerant dimicantibus, hostem perturbabant. Ab his igitur velitibus, elephanti quondam Hannibalis, retro cum regi iam a suis non fabrili scalpro inter aures adacto, necabantur. 44. Castra sunt ubi miles
Abbreviated transcription (Latin):
ordine: Tyrones dñr fortes pueri. qui
ad miliciam deligunt᷑. atq armis ge¬
rendis habiles existunt. hn enĩ non
ex sola professione natiuitatis. sed
ex aspectu et ualitudine corporis existi¬
mant᷑ unde et tyrones dicti. qui añqͣ
sacramento probati suit milites non
sunt: Romane aut̃ milicie mos fuit
puberes p̾mo exerceri armis. Nam
xui. anno tyrones militabant. quo
etiam solo sub custodibus agebant
nisi seruitute depoĩta excepto amni¬
balis temꝑe. cũ post camiense preliũ
ni tanta necellitate eeñt romani. ut
ne liberandorum q̃d̾ seruoꝵ daretur
facultas. Desertores uocati. eo quod
desertis militaribus officiis euagant᷑.
hii in alios numeros milicie nomen
dare prohibentur: Sed si non ma¬
gn temporis culpam ꝯtraxerint
cesi numeris sius testituũ tͣ. Sed
et qui deserint exertitum ad hostes
transcuntes. et ip̃i desertores uocant᷑
Consc̾pti milites dur̃. qr in tabulis

Expanded text:
ordine. Tirones dicuntur fortes pueri, qui ordine. Tirones dicuntur fortes pueri, qui ad militiam delegantur atque armis gerendis ex sola professione nativitatis, sed ex aspectu, et valetudine corporis aestimantur. Unde et tirones dicti, quique antequam sacramento probati sint, milites non sunt. Romanae autem militiae mos fuit puberes primos exercere armis. Nam sexto decimo anno tirones militabant, quo etiam solo sub custodibus agebant,nisi servitute deposita, excepto Hannibalis tempore, cum post Cannense proelium in tanta necessitate fuissent Romani, ut ne liberandorum quidem servorum daretur facultas. Desertores vocati eo, quod desertis militaribus officiis evagantur. Hi in alios numeros militiae nomen dare prohibentur, sed si non magni temporis culpam contraxerint, caesi numeris suis restituuntur. Sed et qui deserunt exercitum ad hostes transeuntes et ipsi desertores vocantur. Conscripti milites dicuntur, quia in tabulis
Abbreviated transcription (Latin):
nomen Centuriones dicti eo quod centũ
presunt militib. sicut qͥnquagenar n
qr in capite sunt qͥnquagnita militũ
sicut et decani. ab eo quod decẽ militib
p̃ferunt᷑. Mliles dictus. quod mille erat
electus. Romulus autẽ p̾mꝰ ex ꝓpło
milites sumpsit et appellauit. liber
uero p̾mꝰ milicie ordinem docuit. Milel
aut ordinarius dicit᷑ aut extͣ ordinariꝰ.
Ordmarius est qui ꝑ ordinem nec mili¬
tat. nec adhuc consecutꝰ est gradum
honoris Est em̃ gregariꝰ idẽ hũilis
milicie: Extrn ordinarius uͦ est qui ob
urtuteni promonet᷑ ex ordine: Emer
dnẽ ueteram soluti q milicia. qui iã
in usu p̃lii non sunt. et qr mereri mili¬
tare dr̃. a stipendiis scilicet que merẽt᷑:
Idem et ueteram dur̃ qr iam in usu p̃lii
non sunt. sed post multos milicie labo¬
res quietis suffragium consequũtur:
Equestres milites dicti. quod equo
sedeant: Itẽ militat ille mequestri

Expanded text:
nomen. Centuriones dicti, eo quod centum nomen. Centuriones dicti, eo quod centum praesint militibus; sicut quinquagenarii, quia in capite sunt quinquaginta militum; sicut decani, ab eo quod decem militibus praeferuntur. Mi mille electus. Romulus autem primus ex populo milites sumpsit et appellavit. Liber primus militiae ordinem docuit. Miles autem ordinarius dicitur, aut extraordinarius. Ordinarius est, qui per ordinem militat, nec adhuc aliquem honoris. Est enim gregarius, id est humilis militiae. Extraordinarius vero, qui ob virtutem promovetur ex ordine. Emeriti dicuntur veterani solutique militia, qui iam in usu proelii non sunt, et quia mereri militare dicitur, ab stipendiis scilicet quae merentur. Idem et veterani dicuntur, quia iam in usu proelii non sunt, sed post multos militiae labores quietis suffragium consequuntur. Equestres milites dicti quod equo sedeant. Item militat ille in equestri
Abbreviated transcription (Latin):
possunt. In bello autẽ meliꝰ ducem
nominari qͣiẽ regem. Nam hoc nomẽ
expͥmit in p̃lio ducentẽ. unde et iur̃¬
gilius. ducis enuandri. Salustius.
Quo cupidꝰ in ore ducis sese quisq bonũ¬
non dixit more consulis. Monarche
sunt.q̃ singł.acem possident pͥncipatũ.
qualis fuit alexander. apud grecos.
iulius apud comanos huic et monar¬
chia dicit᷑. Mlonos quippe singularitas
greco noiẽ. archia p̾ncipatꝰ est. Tetrar¬
che sunt quartã ꝑtem regni tenẽtes.
nam tetra quatuor sunc. qualil fuit
apud iudeam philippus. Patrͥcii inde uo¬
cati sunt quod sicut patres filis ita
prouideant :ei publice. p̃fecti dicti. qd̾
pretoria potestate p̾sint. Pretorẽ idẽ q̃
et p̃fecti. quasi p̾positores. Prelides uͦ
dicti quad alicꝰ loci tutelã p̃sidi aliter
tenent. Tribum uero uocati quod mili¬
tibus siue plebibus uira tribuunt.
Ciliarci sunt qui nuille presunt quos nos
millenarios nũcupamꝰ et est grecum

Expanded text:
ppnominari, quam regem. Nam hoc nomen exprimit in praelio ducentem. Unde et Virgilius, ducis Evandri. Sallustius: « Quo cupidNon dixit 'in ore consulis.' Monarchae sunt, qui singularem possident principatum, qualis fuit Alexander apud Graecos, et Iulius apud Romanos. Hinc et monarchia dicitur. μονὰς quippe singularitas Graeco nomine, ἀρξὴ principatus est. Tetrarchae sunt quartam partem regni tenentes: nam τέτταρα quattuor sunt; qualis fuit apud Iudaeam Philippus. Patricii inde vocati sunt, pro eo quod sicut patres filiis, ita provideant reipublicae. Praefecti dicti, quod praetoria potestate praesint. Praetores, idem qui et praefecti, quasi praepositores. Praesides vero dicti, qui alicuius loci tutelam praesidialiter tenent. Tribuni vocati, quod militibus sive plebibus iura tribuunt. Chiliarchae sunt qui mille praesunt, quos nos millenarios nuncupamus; et est Graecum
Abbreviated transcription (Latin):
coronas habent. Quanto em̃ quisq ma¬
gis p̃ponitur. tanto amplius ponde̾ laboꝵ
grauatur. Tyranni grece dnr̃.idem latiẽ
et reges. Nam apud uete̾s int̾ regẽ et
trrannũ nulla distretio erat. ut ꝑs m
pacis erit dextrã tetigisse tiranu. fortes
emm reges trrauni uotabant᷑ llami tiro
fortis. De qualib dñs loquit᷑ dicens. ꝑ¬
me reges regnant et tyranm ꝑ me
tenent terram. Iam postea in bsum ac¬
cidit tyiãnos uocati pessimos atq impro¬
bos. reges luxiriosos dnãtionis cupidi¬
tatem et crudelissimam dũationen
in populis excercentes. Principes et di¬
gnitatis modo significat᷑ et or dinis
sicut est illud uirgilianũ. pͥnceps ardẽtẽ
cõiecit lampada turnus pro p̾ͥmus: Dictꝰ
autem p̾nceps a capiendi significutione.
quod p̾mꝰ capiat. sicut numceps ab eo
quod muma capiat. Dux dictus eo quod
sit ductor excercitꝰ. sed non statĩ quicũq
pͥnceps uel duces sunt. etiã reges dici

Expanded text:
coronas habent. Quanto enim quisque macoronas habent. Quanto enim quisque magis preponitur, tanto amplius pondere laborum gravatur. Tyranni grece dicuntur. Idem latiet reges; nam apud veteres inter regem et tyrannum nulla discretio erat, ut: Pars mihi pacis erit dextram tetigisse tyranni. Fortes enim reges tyranni vocabantur; nam TIRO fortis, de quibus Dominus loquitur: Per me reges regnant, et tyranni per me tenent terram. 20. Jam postea in usum accidit tyrannos vocari pessimos atque improbos reges, luxuriosae dominationis cupiditatem, et crudelissimam dominationem in populis exercentes. 21. Princeps et dignitatis modo significatur, et ordinis, sicut est illud Virgilianum: Princeps ardentem conjecit lampada Turnus, pro primus. Dictus autem princeps a capiendi significatione, quod primum capiat, sicut municeps ab eo quod munia capiat. 22. Dux dictus, eo quod sit ductor exercitus; sed non statim quicunque principes, vel duces sunt, etiam reges dici
Abbreviated transcription (Latin):
cesaris hoc tm̃ nomen eẽt. eo quod̾ is
distingueret᷑ a ceteris regibus gentiũ.
quod et sequẽtes tesares hactenus
usurpauerunt. Solet em̃ fieri ut
prum regis nomẽ etiam reliqui possi¬
deant. sitiit. ipud abbanos ex silun
nomine omnes reges albanorũ silun
appellati sunt: Sicut apud apud¬
ꝑsas arsatide. apud egiptios ꝑtolomei.
apud athenienses acropide. Augustꝰ
ideo apud romanos nomẽ impeen est.
eo quod olim augerent rem publicã
amplificando: Quod nomẽ pͥmum
senatus ogoniano cesari tradidit. ut anxe¬
rat t̾ras . ꝓpõ nomine et titulo cõsetraretur.
uero dum ludos spectaret et pronũciatum
manu uultuq nuerso indecoras adulanes
rẽp̃ssit. et dm̃ mppellationẽ ut homo decli¬
nauit. atq in sequentidie omnẽ populũ
grauissimo dicto corripuit. dinñ qr se post
hec appellari ne a liberis quidẽ siis ꝑmisu
ffuit autẽ filiꝰ actiẽ. que nata est de soro¬
bases populum sustinent: Unde et bales¬

Expanded text:
Caesaris hoc tantum nomen esset, eoque is Caesaris hoc tantum nomen esset, eoque is distingueretur a ceteris gentium regibus; quod et sequentes Caesares hactenus usurpaverunt. Solet enim fieri ut primi regis nomen etiam reliqui possideant, sicut apud Albanos ex Silvii nomine omnes reges Albanorum Silviio appellati sunt; sicut apud Persas Arsacidae: apud Aegyptios Ptolomei; apud Athenienses Cecropidae. Augustus ideo apud Romanos nomen imperii est, eo quod olim augerent rempublicam amplificando. Quod nomen primitus senatus Octavio Caesari tradidit, ut quia auxerat terras, ipso nomine et titulo consecraretur. stea vero dum ludos spectaret, et pronuntiatum manu vultuque averso indecoras adulationes repressit et Domini appellationem ut homo declinavit, atque insequenti die omnem populum gravissimo edicto corripuit, Dominumque se post haec appellari ne a liberis quidem suis permisit. Fuit autem filius Actiae, quae nata est de soroquam bases populum sustinent. Unde et ba
Abbreviated transcription (Latin):
soceri uindicandã. ingentẽ adu̾sus
romã collegisset exercitum. Hn qͥnquẽ¬
nii tꝑis imꝑio utebant᷑. plus enĩ erant
honore quam consules. qui anmas
potestates tenebant. et dicti dictatores
qͣsi p̾ncipes et p̃ceptores: unde et ma¬
gistri populi nominabant᷑. uñ et
qui bello cuuli cõmoto p̾mꝰ romanũ
singularem obtinuit p̾ncipatum. Celar¬
autẽ dictus. quod telo mortue matris
utero prolatus editus q fuerit. uel qd̾
cum cesarie natus sit. a quo et imꝑa¬
tores sequẽtes cesares dicti. eo quod
comati essent. Qui enĩ er secto utero
exmebant᷑ cesones et cesares appella¬
bantur. Iuliꝰ autẽ dictus. qr ab iulio
filio enee originẽ duxit. ut confirmet
iulio: Imꝑatorũ autẽ nomen apud
romanos corũ tm̃ p̾us funit .ipud quos
sũma ⁊ ei militaris consisteret. et ideo
imꝑatores dicti. ab impando exercitui.
Sed dum diu duces titulis impatorns
fungerent᷑. senatꝰ consint ut augusti

Expanded text:
soceri vindicandam, ingentem adversus soceri vindicandam, ingentem adversus Romam collegisset exercitum. 11. Hi quinquenii temporis imperio utebantur; plus enim erant honore, quam consules, quia annuas potestates tenebant. Et dicti dictatores, quasi principes, et praeceptores; unde et magistri populi nominabantur. Unde equi bello civili commoto primus Romanorum singularem obtinuit pautem dictus est eo quod ceso mortue matutero prolatus eductusque fuerit, vel quia cum caesarie natus sit. A quo et imperatores sequentes Caesares dicti, eo quod comati essent. Qui enim execto utero eximebantur, Caesones et Caesares appellabantur. Iulius autem dictus, quia ab Iulo Aeneae filio originem duxit, ut confirmat Iulo. Imperatorum autem nomen apud Romanos eorum tantum prius fuit apud quos summa rei militaris consisteret, et ideo imperatores dicti ab imperando exercitui: sed dum diu duces titulis imperatoriis fungerentur, senatus censuit ut Augusti
Abbreviated transcription (Latin):
in regibus laudat᷑ pietas: Nam iusticia
ꝑse seuera est. Consules appellati a con¬
siuendo. sicut reges a regendo. sicut leges
dominationẽ non ferrent. annua imꝑla
binos q consules sibi fecerunt: Nam
fustus regũ ñ bemiuolencia ꝯsulentis. sed
supbia dnãntis erat. hinc gͥ consules
appellati uel a consulendo ciuibus. uel
aregendo cuncta consilio. Quos tamẽ
ideo mutundos ꝑ amnios singulos elege¬
runt. ut nec m̃solens diu maneret᷑
et moderatior cito sucturreret: Inde aũt¬
duo pares. qr unꝰ zem tiulem altͤ rem
militarem admĩstrabat: Regnauerũt
autem. annis .cccc.lxuni. Proconsules
suffecti erant ꝯsulibus. et dicti procon¬
sules eo qued unte consulis fungerent᷑.
sicut procurator curatoris. id est auctoris:
Exconsules autẽ dicti qr ium a consula¬
tu exierint. siue discesserint. pacto
uitis sue anno. Dictatores quĩto anno
post reges expulsos romam sibi creaue¬
runt. dum gener terquimi ad iniuriã

Expanded text:
in regibus laudatur pietas; nam iustitia in regibus laudatur pietas; nam iustitia per se severa est. Consules appellati a consulendo, sicut reges a regendo, sicut leges dominationem non ferrent, annua imperia binosque consules sibi fecerunt. Nam fastum regium non benivolentia consulentis, sed superbia dominantis erat. Hinc igitur consules appellati, vel a consulendo civibus, vel a regendo cuncta consilio. Quos tamen ideo mutandos per annos singulos elegerunt, ut nec insolens diu maneret, et moderatior cito sucduo pares, quia unus rem civilem, alter rem militarem administrabat. Regnaverunt autem annis CCCCLXIIII 421 8. Proconsules subjecti erant consulibus, et dicti proconsules, eo quod vicem consulis fungerentur, sicut procurator curatoris, id est, actoris. 9. Exconsules autem dicti, quod jam a consulatu exierint, sive discesserint, peracto vicis suae anno. 10. Dictatores nono anno post reges expulsos Romani sibi creaverunt, dum gener Tarquinii, ad injuriam
Abbreviated transcription (Latin):
a regibus dictumq uo̾bulis¬
Nam sicut reges a regendo
uocati. ita regnũ a regibus. Regnũ
uinuerse nationes suis q̃q temꝑibus
habuerunt. ut assirii. medi. ꝑie. egipi
greci. Quorũ uites sors temporũ ita
uolit auit. ut alterũ ab altero solueret᷑.
Int̾ onniã autẽ regna t̾rarũ duo regna
ceteris gloriosiora tradunt᷑. assyriorũ
p̾ͥmo. Denide romanorũ. ut temꝑib
et locis int̾ se ordinata atq distincta.
Nam sicit illud p̾us et host posteruis.
ita illud in oriente hoc in occidente exor¬
tum est. Demq in illiꝰ fine huiꝰ i cium
confestim fuit. Regna cetera ceteriq
reges uelut appendices istoꝵ habent᷑:
Reges a regendo uotati. Siciit enĩ
sacerdos a sanctificando. ita et zex a
regendo. Non em̃ regit qui non corrigit
Rete gͦ faciendo nomẽ regis tenetur.
pectando ãmnitit᷑. unde et apud ueteres
tale erat prou̾bium. Rex eris si recte facias.
si non facias non eris. Regie uirtutes.
p̃cipue due. isticia et pietas. Plusaũt

Expanded text:
a regibus dictum. Nam sicut reges a regendo vocati, ita regnum a regibus. Regnum universae nationes suis quaeque temporibus habuerunt, ut Assyrii, Medi, Persae, Aegyptii, Graeci, quorum vices sors temporum ita volutavit ut alterum ab altero solveretur. Inter omnia autem regna terrarum duo regna ceteris gloriosa traduntur: Assyriorum primum, deinde Romanorum, ut temporibus, et locis inter se ordinata atque distincta. Nam sicut illud prius et hoc posterius, ita illud in oriente, hoc in occidente exortum est: denique in illius fine huius initium confestim fuit. Regna cetera ceterique reges velut adpendices istorum habentur. Reges a regendo vocati. Sicut enim sacerdos a sacrificando, ita et rex a regendo. Non autem regit, qui non corrigit. Recte igitur faciendo regis nomen tenetur, peccando amittitur. Unde et apud veteres tale erat proverbium: 'Rex eris, si recte facias: si non facias, non eris.' Regiae virtutes praecipuae duae: iustitia et pietas. Plus autem
Abbreviated transcription (Latin):
non fiẽbant nec ex testamento aliquid
capere nec suos heredes facere poterant.
Cuiel romam postea sub ꝯsulib per
testamentũ in urbe roma effecti sunt.
Dicti autẽ ciues ⁊ omani. ꝑ testamento¬
liberi effecti in nũo auium romanor um
redigunt᷑: hns p̾mꝰ aditꝰ erat in urbe
romana cõmorari. cet̾i̾s autẽ libertis probi¬
bebatur. ne uel in urbe roma uel infra
septimũ ab urbe mliariũ ꝯmanerent:

Expanded text:
non fiebant, nec ex testamento aliquid non fiebant, nec ex testamento aliquid capere, nec suos heredes facere poterant, cives Romani postea sub consulibus per testamenta in urbe Romana effecti sunt. Dicti autem ciliberi effecti in numero Romanorum civium rediguntur. His primum aditus erat in urbe Roma commorari. Caeteris autem libertis prohibebatur, ne vel in urbe Roma vel infra septimum ab urbe milliarium commanerent:
Abbreviated transcription (Latin):
non in facto sicut liberti. Uñ et eos greci
ngo leruitutis addictꝰ: libertorũ autem
fili apud antiquos libertim appellabant᷑.
qͣi de sibi̾s nati. Nunc autẽ libertinus aut
aliberto factus. aut possessus. Manumiss
dicit᷑ q̃i manu emislus: Apud ueteres
enĩ quotiens manunntebant. alapa
pcssos t̾cũ agebant. et liberos confirma¬
bant. Unde et manumissi dicti eo quod
manu emiterẽt᷑. Dedititii pͥmũ a dediti
one nũcupati: Dedicio .n. dicit᷑ qñ se
uicti aut uĩcendi hostes uctor ib tͣdunt
quib hͨ origo noĩs fuit. Dum quondã
adu̾sus populũ romanũ serui armis
sumptis dinicassent. uicti le dederunt.
comp̃hensi q naria turpidine affecti sunt:
Ex hus quidam postea u dñis manumissi.
propter supplicioꝵ notas quas inamfeste
ꝑpessi sunt. ad dignitatem cuuũ roma¬
norum non ꝑuenerunt. lib̾ti latim añ
romã ꝯditam apud latinos fiebant ñ ꝙͣ
tatem sumentes. Inde qr ꝑ testamentũ

Expanded text:
non in facto, sicut liberti. Unde et eos Greci non in facto, sicut liberti. Unde et eos Greci iugo servitutis addictus. Libertorum autem filii apud antiquos libertini appellabantur quasi de libertis nati. Nunc vero libertinus aut a liberto factus aut possessus. Manumissus dicitur quasi manu emissus. Apud veteres enim quoties manumittebant, alapa percussos circumagebant, et liberos confirmabant; unde et manumissi dicti, eo quod manu mitterentur. Dediticii primum a deditione sunt nuncupati. Deditio enim dicitur quando se victi aut vincendi hostes victoribus tradunt: quibus haec origo nominis fuit. Dum quondam adversus populum Romanum servi armis sumptis dimicassent, victi se dederunt, conprehensique varia turpitudine affecti sunt. Ex his quidam postea a dominis manumissi, propter suppliciorum notas, quas manifeste perpessi sunt, ad dignitatem civium Romanorum non pervenerunt. Latini ante Romam conditam apud Latinos fiebant, numquam tatem sumentes. Inde quia per testamentum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑmanent. aAduene uel incole qr iam
aduentitii non phibent᷑. sed ꝑmanentes.
Et incole. q iam habitatores lunt ab
nicolendo: Indigene sunt nĩ geniti. et
in eodem locon̾ati. u̾ habitant: Incola
aut̃ non indigenã. sed aduenam indicat
Pegrim dicti. eo quod ignorantͣ eoꝵ
parentes. a quib orti existunt. Sunt¬
enĩ de longinqua regione. urbam uo¬
cabant᷑ qui rome ha̾bitant. q̃ uͦ in cetis
locis oppidam. Nam sola urbs roma.
familia orti: Serui añt nocabulum
occidi a uictoribus consernabant᷑. et¬
serui fiebant a seruando scilicet serui
appellati. Ancille a sustentaculo uocate.
Ancon .ii. grece cubitꝰ dicit᷑. uñ et an¬
conem dicimꝰ inancipium est quicquid
manu capi subdi ꝙ potest. ut hoc. eqꝰ
ouis. hec enĩ aiãlia statĩ ut nata sunt.
mãcipia esse putant᷑. Nam et ea que
in bestiarũ noͣ sunt. tunt iudẽt᷑ mãci¬
pia esse qñ capi siue domare cepint.
Ingenu diiti. qr in gn̾e hut libertatem

Expanded text:
permanent. Advenae autem, vel incolae permanent. Advenae autem, vel incolae adventicii perhibentur, sed permanentes; et inde incolae, quia iam habitatores sunt, ab incolendo. Indigenae sunt inde geniti, et in eodem loco nati, ubi inhabitant. Incola autem non indigenam, sed advenam indicat. Peregrini dicti eo quod ignorantur eorum parentes, a quibenim de longinqua regione. Urbani vocabantur qui Rome habitabant. Qui vero in ceteris locis, oppidani. Nam sola urbs Roma dfamilia orti. Servi autem vocabulum occidi. a uictoribus cum seruabantur serui fiebant, a seruando appellatiappellati. Ancille a sustentaculo vocate sunt. Ancon enim grece cubitus dicitur. Unde et anconem dicimus. Mancipium est qumanu capi et subdi potest, ut homo, equus, ovis: hec enim animalia statim ut nata fuerint mancipia esse putantur; nam et ea que in numero bestiarum sunt tunc videntur mancipia esse quando capi vel domari ceperint.i sunt qui in genere habent libertatem,
Abbreviated transcription (Latin):
est leuis .i. infirmꝰ Publican appel¬
lant᷑ coductores uectigaliũ fisci. nel¬
uillicus ꝓprie uille gubernator est. uñ¬
sed dispensationem uniu̾sẽ domꝰ. tullio
t̾pretante significat. quod est et uui¬
ũsrum posselłionũ et uillaꝵ dispensato¬
est. actores ĩdem et curatores ab agẽdo
et curando uocati Procuratores uero
eo quod inte curatoris fungant᷑. quasi
propter curatores: sicut proconsul pro
proconsule. Colom sunt cultores aduene
dicti acultura agri. Sunt eñ aliunde
uenientes. atq alienũ agrũ locatum
colentes. ac debentes condicionẽ gem¬
tali solo propt̾ agͥ culturã sub doniino
possessoris. pro eo qd̾ hns locatꝰ est fundꝰ
Colom aut̃. mi ᷑ͬ modis dũr. Nam colom
aut romam sunt aut colomi latim.
aut colom auxiliares. aut colom ruris
priuati: In quilim uocati q̃i incolentes
aliena. non emĩ habent prop̾am sedem
enĩ sunt qui emuigrant. et nõ ꝑpetuo

Expanded text:
est levis, id est infirmus. Publicani appelest levis, id est infirmus. Publicani appellantur conductores vectigalium fisci, Villicus propriem ville gubernator est. Intsed dispensationem universe domus, Tullio interpretante, significat, quod est universarum possessionum et villarum dispensatorem. Actores idem et curatores, ab agendo et curando vocanti. Procuratores vocari, eo quod vice curapropter curatores, sicut PROCONSUL pro consule. 435 36. Coloni sunt cultores advenae dicti a cultura agri. Sunt enim aliunde venientes, atque alienum agrum locatum colentes, ac debentes conditionem genitali solo propter agriculturam sub dominio possessoris, pro eo quod iis locatus est fundus. Coloni autem quatuor modis dicuntur. Nam coloni, aut Romani sunt, aut coloni Latini, aut coloni auxiliares, aut coloni ruris privati. 37. Inquilini vocati, quasi incolentes aliena, non enim habent propriam sedem,enim sunt, qui emigrant, et non perpetuo
Abbreviated transcription (Latin):
cipales magistratꝰ. et dimuirales cirri¬
uliũ officio. ũ ordines sunt. Pncipales
dicti. qd̾ p̾mi sunt magistratib. Illa¬
gistratuero quod maiores sunt reliqͥs
officiis Dumniu rales. Tabellio uocatꝰ
eo ꝙ sit portitor tabulaꝵ. Pdest exceptor¬
uel scriptor. Idem et scriba publicꝰ. qr
burgurii aburgis dicti. qr trebra ꝑlimuti
habitacula con̾stituta. burgos uulgo
nihesit. quos quondã sub acta germa¬
ma romam ꝑcastra disposuerunt. atq
it a nomen exlocis sumplerunt. Colle¬
giati dicũt᷑. quod eoꝵ collegio custodiisq
deputent᷑. qui facinꝰ aliquod cõmiserũt
Est enĩ sordidillimũ genꝰ hominum.
patre in certo progemtum. Prirati sũt
extranei ab officiis publicis. Est enim
nomẽ magistratũ habenti contͣrium.
et dicti p̾u̾ati. quod̾ sint ab officiis curie
absoluti. Marcemiarii sunt qͥ seruiunt
accepta mercede. Idẽ et barones greco
dicitꝰ giis. quod est fortis. cui contrariꝰ

Expanded text:
cipales, magistrati et duumvirales curicipales, magistrati et duumvirales curialium officiorum ordines sunt. Principales dicti, quod primi sint magistratibus. Magistrati vero, quod maiores sunt reliquis officiis. Duumvirales  . Tabellio vocatus eo quod sit portitor tabellarum. Idem exceptor, idem et scriba publicus, quBurgarii a burgis dicti, quia crebra per limites habitacula constituta burgos vulgo inhaesit, quos quondam subacta Germania Romani per castra disposuerunt, atque ita nomen ex locis sumpserunt. Collegiati dicuntur, quod ex eorum collegio custodiisque deputentur, qui facinus aliquod commiserunt. Est enim sordidissimum genus hominum patre incerto progenitum. Privati sunt extranei ab officiis publicis. Est enim nomen magistratum habenti contrarium, et dicti privati quod sint ab officiis curiae absoluti. Mercennarii sunt qui serviunt accepta mercede. Idem et barones Graeco dicitur gravis, quod est fortis. Cui contrarius