comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iugia mererentur.: cladestanta irruit huius inoprae
ut ea dolorapent. moxq cõpellerent᷑ pugnare cũ soceris:
ut miserȩ feminȩ ñdũ exin iuria maritis conci¬
liatȩ iã parentũ sanguine dotarent᷑. At enĩ ui¬
cer̃ in hac conflictione romani uicinos suos quantis
& quã multis utrĩq uulnerib ac funerib tãꝓpinquoꝵ
& confiniũ istȩ uictoriȩ constit erint ꝓpt̃ unũ cȩsarẽ
socerũ & uũ generũ eiꝰ põpeiũ. iã mortua cęsarisfilia
uxore põpeii: quanto & quãiusto doloris instinctu
lucanꝰ exclamat bella ꝑemathios plusꝗ ciuilia
cãpos. iusq datũ sceleri canimꝰ. Uicer̃ gͦ romaniut
strage soceroꝵ manib cruentis abcoꝵ filiab ãplexus
miserabiles extorquerent. nec illȩ audent flere patres
occisos ne offendent inctores maritos quȩ adhuc
illis pugnantib ꝓquib facerent uota nesciebant
alib nuptiis popłm romanũ ñ uenꝰ sed bellona donaũ:

Expanded text:
iugia mererentur, cladesque tanta inruit huius inopiae, ut ea dolo raperent moxque conpellerentur pugnare cum soceris, ut miserae feminae nondum ex iniuria maritis conciliatae iam parentum sanguine dotarentur? At enim uicerunt in hac conflictione Romani uicinos suos. Quantis et quam multis utrimque uulneribus et funeribus tam propinquorum et confinium istae uictoriae constitesocerum et unum generum ejus Pompeium, jam mortua Caesaris filia, uxore Pompeii, quanto et quam justo doloris instinctu Lucanus exclamat, Bella per Emathios plus quam civilia campos, Jusque datum sceleri canimus! Vicerunt ergo Romani, ut strage socerorum manibus cruentis ab eorum filiabus amplexus miserabiles extorquerent; nec illae auderent flere patres occisos, ne offenderent victores maritos; quae adhuc illis pugnantibus, pro quibus facerent vota nesciebant. Talibus nuptiis populum Romanum non Venus, sed Bellona donavit:
Abbreviated transcription (Latin):
t̃restres infernos marinos fontanos. fluuiales & ut
uaro dicit certos atq incertos. inom̃ib ꝙ generib dõꝵ
p̃sidio constituta roma. ñ tãmagnis & horrendis cladib
quales exmultis paucas cõmorabo agitari afligiq
debuit. nimis enĩ multos dõs grandi fumo suo tanꝗ
signo dato ad tiuitionẽ congregauerat. qͥb: tẽpla alta¬
na sacrificia sac̃dotes instituendo atq p̃bendo sũmũ
uerũ dm̃ cui uni haec rite gesta debent᷑ offenderet¬
& felicior quidẽ cũ pauciorib iux̃. sed quanto maio
facta ÷ sic̃ nauis nautas tanto plures adhibendos
putauit. credo desꝑans pauciores illos subqͥb ax
cõparatione p̾eioris uitȩ melius uixerat. ñ suffi¬
cere adoppitulandũ granditatis suȩ pͥmo enĩ
sub ipsis regib excepto numa põpilio de qͦri fupͣ
locutussũ. quantũ malũ discor diosi certaminis
fuit. qđ frẽm romuli coegit occidi qͦmͦ nec iuno

Expanded text:
terrestres infernos, marinos fontanos fluuiales, et, ut terrestres infernos, marinos fontanos fluuiales, et, ut Varro dicit, certos adque incertos, in omnibusque generibus deorum, tot deorum praesidio constituta Roma non tam magnis et horrendis cladibus, quales ex multis paucas commemorabo, agitari adfligique debuit. Nimis enim multos deos grandi fumo suo tamquam signo dato ad tuitionem congregauerat, quibus templa altaria, sacrificia sacerdotes instituendo adque praebendo summum uerum Deum, cui uni haec rite gesta debentur, offenderet. Et felicior quidem cum paucioribus uixit, sed quanto maior facta est, sicut nauis nautas, tanto plures adhibendos putauit; credo, desperans pauciores illos, sub quibus in conparationem peioris uitae melius uixerat, non sufficere ad opitulandum granditati suae. Primo enim sub ipsis regibus, excepto Numa Pompilio, de quo iam supra locutus sum, quantum malum discordiosi certaminis fuit, quod fratrem Romuli coegit occidi! CAPUT XIII.
Abbreviated transcription (Latin):
tͣnsit᷑ i. uł tanꝗ fugitiuis custodes adhib̵ .&. ł tanꝗ
inualidis adiutores. Nec his sacris tam̃ roma
dignata ÷ cẽ contenta: quȩ t̃multa illic põpilius
constituerat. nã ipsius simũ tẽplũ ñdũ habebat
iouis Rex quippe tarquinius ibi capitoliũ
fabricatꝰ ÷: escolapius aut̃ abepidauro abunt
adromã ut ꝑitissimꝰ medicus in urbe nobilissima
artẽ głiosus exerceret. Mat̃ & iã dm̃ nescio
enĩ erat: ut cũ eius filius iã colli capitolino p̃sideret.
adhuo ipsa in loco ignobili latitar&. Iuȩ tam̃ siom̃iũ
dõꝵ mat̃ ÷ ñ solũ secuta ÷ romã quosdã filios suosuerũ
& alios p̃cessit &i ã secutdros: miror sane sipsa peperit
exilla natasit indit escolapius ꝓnepos eius. sedundetũq
natasit ñopinoꝵ audebt̃ eã dicere ignobilẽ dii ꝑegrini.
deã ciuẽ romanã. Subhoctot doꝵ p̃sicdio quostiume¬
rare quis potest indigenas & alienigenas. cel ites.

Expanded text:
transituri, uel tamquam fugitiuis custodes adhiberet uel tamquam transituri, uel tamquam fugitiuis custodes adhiberet uel tamquam inualidis adiutores. dignata est esse contenta, quae tam multa illic Pompilius constituerat. Nam ipsius summum templum nondum habebat Iouis; rex quippe Tarquinius ibi Capitolium fabricauit; Aesculapius autem ab Epidauro ambiuit ad Romam, ut peritissimus medicus in urbe nobilissima artem gloriosius exerceret; Mater etiam deum nescio enim erat, ut, cum eius filius iam colli Capitolino praesideret, adhuc ipsa in loco ignobili latitaret. Quae tamen si omnium deorum mater est, non solum secuta est Romam quosdam filios suos, uerum et alios praecessit etiam secuturos. Miror sane, si ipsa peperit ex illa nata sit, uiderit Aesculapius pronepos eius; sed undecumque nata sit, non, opinor, audebunt eam dicere ignobilem di peregrini deam ciuem Romanam. Sub hoc tot deorum praesidio quos numerare quis potest, indigenas et alienigenas, caelites
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ nũtiatũ ÷ quẽ iunci utiq apollo norlebat & dolebat.¬
& hoc sui lapidis &iã lacrimis indicabat. Vnde
ñ usqqͣꝵ inc̃grue quãuis fabulosis tam̃ ueritatisimilib
mores demonũ deseribunt᷑ carminib poetarum.
Nã camillã diana doluit apđ uirgiliũ : & pallantẽ
morit᷑um hercules fleuit. Hinc fortassis a& numa
põpiliꝰ. pace abundans sed qͦ donante nesciensnec¬
reqͥrens. cũ cogitar& otiosus qͥb nã diis tuendam
romanã salutẽ regnũq õmitter&. nec uerũ illũ
atq omĩpotentẽ sũmũ dm̃ curare opinaret᷑ ista
t̾rena. aqq recolerẽ tronanos dos qͦs aeneas aduexerat.
neq troianũ neq lauiniense abipso aenea c̃ditũ
regnũ diu conseruare potiusse : alios ꝓuidendos
existimauit. qͦs illis pͥorib siue qͥcũ romulo iã
romã transierant siue quandoq alba eũsi fuerant

Expanded text:
esse, nuntiatum est; quem vinci utique Apollo nolebat et dolebat, etesse, nuntiatum est; quem vinci utique Apollo nolebat et dolebat, et hoc sui lapidis etiam lacrymis indicabat. Unde non usquequaque incongrue, quamvis fabulosis, tamen veritati similibus, mores daemonum describuntur carminibus poetarum. Nam Camillam Diana doluit apud Virgilium, et Pallantem moriturum Hercules flevit. Hinc fortassis et Numa Pompilius pace abundans, sed qrequirens, cum cogitaret otiosus, quibusnam dis tuendam Romanam salutem regnumque committeret, nec uerum illum adque omnipotentem summum Deum curare opinaretur ista terrena, adque recoleret Troianos deos, quos Aeneas aduexerat, neque Troianum neque Lauiniense ab ipso Aenea conditum regnum diu conseruare potuisse: alios prouidendos existimauit, quos illis prioribus, qui siue cum Romulo iam Romam transierant, siue quandoque Alba euersa fuerant
Abbreviated transcription (Latin):
accidt̃: quas tam̃ plerũq contra eoꝵ fieri uoluntatẽ:
ñ solũ fabulȩ multa m̃tientes. & uix ueri aliquid uł
indicantes ł significantes. sed &iã romana confitet᷑¬
uersus acheos regẽq stãtonicũ bellaret᷑: quatriduo sxx¬
fleuisse nũtiatus : ex quo ꝓdigio haruspices t̾riti.
cũ id simulachrũ in mare putauissent eẽ ꝓrciendũ :
cumani senes intcesser̃. atq retuler̃ tale ꝓdigiũ
& antiochi & ꝑsis bello in codẽ apparuisse figñ¬
to & quia romanis felicit̾ ꝓueniss& exsenat᷑
consulto eidẽ apollini sua dona eẽ missa testatis :¬
Tunc uelut ꝑitiores acciti aruspices responderunt
simulachri apollinis fletũ idõ ꝓsꝑũ eẽ romanis:
qm̃ cumana colonia grȩca eẽt. suisq t̾ris unde accitꝰ
eet̃ id÷ ipsigreciȩ luctũ & cladẽ apollinẽ significasse
plorantẽ: deinde mox regẽ arstonicũ uictũ &scaptũ

Expanded text:
accidunt; quas tamen plerumque contra eorum fieri uoluntatem accidunt; quas tamen plerumque contra eorum fieri uoluntatem non solae fabulae multa mentientes et uix ueri aliquid uel indicantes uel significantes, sed etiam ipsa Romana confitetuersus Achiuos regemque Aristonicum bellaretur, quatriduo fleuisse nuntiatus est; quo prodigio haruspices territi cum id simulacrum in mare putauissent esse proiciendum, Cumani senes intercesserunt adque rettulerunt tale prodigium et Antiochi et Persis bello in eodem apparuisse figmento, et quia Romanis feliciter prouenisset, ex senatus consulto eidem Apollini suo dona Tunc velut peritiores acciti aruspices responderunt, simulacri Apollinis fletum ideo prosperum esse Romanis, quoniam Cumana colonia Graeca esset, suisque terris, unde accitus esset, id est ipsi Graeciae, luctum et cladem Apollinem significasse plorantem. Deinde mox regem Aristonicum victum et captum
Abbreviated transcription (Latin):
ut poss& pax illa ꝑsistere :. si enĩ bellis &iãtũ roma
lacessebat᷑. nec armis arma obuiã ferebant᷑. quib
modis augebat᷑. ut nulla pugna suꝑati nullo mar¬
tio impetu t̾riti sedarent᷑ inimici. his modis sẽꝑ
ageret᷑ & sẽꝑroma clausis iani portis pacata reg¬
nar&: quod simpotestate ñ fuit. ñ gͦ roma pacẽ habuit
quandiu dii eoꝵ. sed quandiu homines finitimi
circũquaq uoluer̃ qui eã nullo bello ꝓuocaueruns:
nisi forte diitales & iã id homini uendẽ audebant.
quod alius homo uoluit siue noluit int̃ ÷ quidẽ
iã uitio ꝓpͥo malas m̃tes. qͣtenꝰ sinant᷑ isti demones
uł t̾rere ł excitart. sed si seꝑ hoc possent nec aliud
secretiore ac suꝑiore potestate contra eoꝵ conatum
sepe alit̃ ageret᷑: sꝑ in potestate habent paces bellicas¬
q uictorias. quȩ sẽꝑfere ꝑ humanoꝵ animoꝵ motus

Expanded text:
ut posset pax illa persistere? Si enim bellis etiam tum Roma ut posset pax illa persistere? Si enim bellis etiam tum Roma lacessebatur nec armis arma obuia ferebantur: quibus modis agebatur, ut nulla pugna superati, nullo Martio impetu territi sedarentur inimici, his modis semper ageretur et semper Roma clausis Iani portis pacata regnaret. Quod si in potestate non fuit, non ergo Roma pacem habuit, quamdiu di eorum, sed quamdiu homines finitimi circumquaque uoluerunt, qui eam nullo bello prouocauerunt; nisi forte di tales etiam id homini uendere audebunt, quod alius homo uoluit siue noluit. Interest quidem iam uitio proprio, malas mentes quatenus sinantur isti daemones uel terrere uel excitare; sed I si semper hoc possent nec aliud secretiore ac superiore potestate contra eorum conatum saepe aliter ageretur, semper in potestate haberent paces bellicasque uictorias, quae semper fere per humanorum animorum motus
Abbreviated transcription (Latin):
sibi ĩportune inimicis resistere cogebat. ñ auditas
adipiscendȩ laudis humanȩ. sed necessitas tuexa¬
dȩ salutis & lib̾tatis: itasit plane: nã pꝰ quã reseoꝵ
sic̃ seribit ipse salustius legib morib agris aucta.
satis ꝓsꝑa satisq pollens uidebat᷑ : sicuti pleraꝙ mor¬
taliũ habent᷑. iuidia exopulentia orta ÷ Igit᷑
reges popłiq finitimi bello cẽptare: pauci examicis
auxilio eẽ. Nã c&eri inetu ꝑculsi aꝑiculis aberaꝵi
At romani domi militicꝙs festinare. parare. alius
aliũ ortari hostib oiuã ut. lib̾tatẽ patriã paren¬
tesq armis tegere. Post ubi ꝑicula uirtute ꝓpu¬
lerant: socus atq amicis auxilia portabant. magis
dandis quã accipiendis beneficus amicicias pa¬
rabant. Decent̃ his artab. roma creuit sed rg¬
nante numa. ut tam longa pax eẽt utrũ irrue¬
bant imꝓbi belloq. tẽptabant. an nihil eoꝵ fiebat

Expanded text:
sibi inportune inimicis resistere cogebat non auiditas sibi inportune inimicis resistere cogebat non auiditas adipiscendae laudis humanae, sed necessitas tuendae salutis et libertatis. Ita sit plane. Nam postquam res eorum, sicut scribit ipse Sallustius, legibus moribus agris aucta satis prospera satisque pollens uidebatur, sicut pleraque mortalium habentur, inuidia ex opulentia orta est. Igitur reges populique finitimi bello tentare; pauci ex amicis auxilio esse, nam ceteri metu perculsi a periculis aberant. At Romani domi militiaeque intenti festinare parare, alius alium hortari, hostibus obuiam ire, libertatem patriam parentesque armis tegere. Post ubi pericula uirtute propulerant, sociis adque amicis auxilia portabant magisque dandis quam accipiendis beneficiis amicitias parabant. Decenter his artibus Roma creuit. Sed regnante Numa, ut tam longa pax esset, utrum inruebant inprobi belloque tentabant, an nihil eorum fiebat,
Abbreviated transcription (Latin):
ut magnũ eẽt imꝑiũ. cur eẽ deber& inquietũ p̃ ne
incorporib hominũ satius :÷ modicã staturã cum
sanitate hab̾e. quã ad molẽ aliquã giganteã ꝑpe¬
tuis afflictionib ꝑuenire. neccũ ꝑueneris reqͥescere
sed quanto grandiorib m̃bris tanto maiorib agitari
malis : quid aut̃ malieet̃ ac ñ potius plurimũ boru
si ea tẽpora ꝑdurarent. quȩ ꝑstrinxit salustius
ubi aitꝰ Igit᷑ initio reges. nã int̾ris nom̃ imꝑii idpͥmũ
fuit. diũsi pars ingeniũ alii corpus exercebant᷑ &iã¬
tũ uita hominũ sine cupiditate agitabat᷑. sua ciiq
satis placebant: Anut tãmultũ augeret᷑ imꝑiũ de¬
buit fieri qđ uirgilius detestat᷑ dicens. det̃ior donec
paulatĩ ac decolor ȩtas & belli rabies & amor
succesfit habendi  Sed plane ꝓtantis bellis fusceptis
& gestis iusta defensio romanoꝵ ẽ. qđ irruentib

Expanded text:
Ut magnum esset imperium, quur esse deberet inquietum? Nonne Ut magnum esset imperium, quur esse deberet inquietum? Nonne in corporibus hominum satius est modicam staturam cum sanitate habere quam ad molem aliquam giganteam perpetuis adflictionibus peruenire, nec cum perueneris requiescere, sed quanto grandioribus membris, tanto maioribus agitari malis? Quid autem mali esset, ac non potius plurimum boni, si ea tempora perdurarent, quae perstrinxit Sallustius, ubi ait: \'Igitur initio reges nam in terris nomen imperii id primum fuit diuersi pars ingenium, alii corpus exercebant; etiamtum uita hominum sine cupiditate agitabatur, sua cuique satis placebant\'. An ut tam multum augeretur imperium, debuit fieri quod Vergilius detestatur, dicens: Deterior donec paulatim et decolor aetas Et belli rabies et amor successit habendi? Sed plane pro tantis bellis susceptis et gestis iusta defensio Romanorum est, quod inruentibus
Abbreviated transcription (Latin):
molitꝰ sit. & quib artib dõs tales sibi uł illiciuitati
consociare potuerit: uaro ꝓdit. quod sid ño plau¬
erit. suo diligentiꝰ disseret᷑ loco. Modo aut̃ quia
de beneficiis eoꝵ questio÷ magnũ beneficiũ est
bonũ dii illi romȩ uł põpilio contuler̃. cur ĩpio
romano ꝑ ipesi tẽpora laudabilia id nũꝗ p̃stiterunt :
instituta celebrarent᷑. atq tt̃ nondũ erant sedut
alii uolt̃ triginta & nouẽ anni in tã longa pace tͣns¬
actis regnante numa. & pͦca sacris institutis dus¬
q ipsis qui eisdẽ sacris fuerant inuitati iã p̃sidi¬
b atq tutorib uix pͦtãmultos annos ab
urbe condita usq ad augustũ ꝓmagno miraculo
unꝰ cõmemorat᷑ annꝰ pꝰ primũ bellũ punicũ qͦdbel¬
li portas romani claudere potuer̃: Anrespori¬
bellis romanũ imꝑiũ tã longe latẽq ñ poss& au¬
geri & tãgrandigłia diffamari. idoncauꝰ cuusa.¬

Expanded text:
molitus sit et quibus artibus deos tales sibi uel illi ciuitati molitus sit et quibus artibus deos tales sibi uel illi ciuitati consociare potuerit, Varro prodit, quod, si Domino placuerit, suo diligentius disseretur loco. Modo autem quia de beneficiis eorum quaestio est: magnum beneficium est bonum di illi Romae uel Pompilio contulerunt, quur imperio Romano per ipsa tempora laudabilia id numquam postea praeinstituta celebrarentur? Atqui tunc nondum erant, sed ut alii uolunt, triginta et nouem anni in tam longa pace transacti sunt regnante Numa, et postea sacris institutis disque ipsis, qui eisdem sacris fuerant inuitati, iam praesidibus adque tutoribus uix post tam multos annos ab Urbe condita usque ad Augustum pro magno miraculo unus commemoratur annus post primum bellum Punicum, quo belli portas Romani claudere potuerunbellis Romanum imperium tam longe lateque non posset augeri et tam grandi gloria diffamari? Idonea uero causa!
Abbreviated transcription (Latin):
stetit mineruȩ simulachrũ : deinde si apd romam
erant quando fibria deleuit iliũ fortasse apd iliũ
erant quando agallis ipsa roma capta & incensa ÷.
sedut s̃ auditu acutissimi motuq celerrimi aduocẽ
anseris cito redier̃. ut saltẽ capitolinũ collẽ qui
remanserat tuerent᷑. Caet̾um ad alia defendenda
sorẽ romuli adiuuisse credimt᷑. ut toto regnisui
tẽpore pacẽ hab̾s. &iã portas quȩ bellis patere
assolent claudere t. eomerito scibic& quia romanis
multa sacra c̃stituit. Illi uͦ homini ꝓtanto otio
gratulandũ fuit simͦ id reb salubrib sciss& ĩpendẽ.
& ꝑnitiosissima curiositate neglecti dm̃ uerũ uera
pietate ꝑquirere: nc̃ aut̃ ñ eidii contulerint illud
otiũ. sed eũ minꝰ fortasse decepissent siotiosũ mini¬
me reꝑissent. Quanto enĩ minꝰ eũ occupatũ in¬
uener : tanto magis ipsi occupauer̃: nã quid ille

Expanded text:
stetit Mineruae simulacrum? Deinde, si aput Romam stetit Mineruae simulacrum? Deinde, si aput Romam erant, quando Fimbria deleuit ilium, fortasse aput Ilium erant,. quando a Gallis ipsa Roma capta et incensa est; sed ut sunt auditu acutissimi motuque celerrimi, ad uocem anseris cito redierunt, ut saltem Capitolinum collem, qui remanserat, tuerentur; ceterum ad alia defendenda sorem Romuli adiuuisse creduntur, ut toto regni sui tempore pacem haberet et Iani portas, quae bellis patere dsolent, clauderet, eo merito scilicet, quia Romanis multa sacra constituit. Illi uero homini pro tanto otio gratulandum fuit, si modo id rebus salubribus scisset inpendere et perniciosissima curiositate neglecta Deum uerum uera pietate perquirere. Nunc autem non ei di contulerunt illud otium, sed eum minus fortasse decepissent, si otiosum minime repperissent. Quanto enim minus eum occupatum inuenerunt, tanto magis ipsi occupauerunt. Nam quid ille
Abbreviated transcription (Latin):
causa sillanarũ p̾artiũ cuiseruantes urbẽ miseri
portas cͥauserant. cur eidẽ sillȩ ca bona ꝓmittebañs
& p̃nũtiabant: an& hic agnoscunt᷑ adulatores feliciũ
pocius quã infeliciũ defensores : Non ergo iliũ &iã
tẽ abeis cũ descreret᷑ eũsũ est. nã demones sc̃ꝑ ad deci¬
piendũ uigilantissimi qđ potuer̃ fecer̃. E ũsisqͥppe
& incensis om̃ib: cũ oppido simulachris solũ miner¬
uȩ subtanta ruma tẽpli illiꝰ ut scribit liius integrũ¬
diceretꝰ¬
numine troia ÷ ad laudẽ. sed ne diceret᷑. excessere: eo¬
om̃s aditis arisq relictis dii adeoꝵ defensionẽ Illud
enĩ posse ꝑmissis: ñ unde ꝓbarent᷑ potentes. sedunde
p̃sentes coniuincerent᷑ Dus itaq iliacis pͦtroiȩ ipsius
docum̃tũ qua tandẽ prudentia roma custodienda
cõmissa ÷ dixerit qͥs piã. iã eos romȩ habitare solitos.
quando expugnante fimbria cecidit ilũ Vndegͦ

Expanded text:
causa partium Syllanarum, cui seruantes urbem miseri causa partium Syllanarum, cui seruantes urbem miseri portas clauserant: quur eidem Syllae tanta bona promittebant et praenuntiabant? An et hic agnoscuntur adulatores felicium potius quam infelicium defensores? Non ergo Ilium etiam tunc, ab eis cum desereretur, euersum est. Nam daemones ad decipiendum semper uigilantissimi, quod potet incensis omnibus cum oppido simulacris, solum Minervae sub tanta ruina templi illius, ut scribit Livius, integrdiceretad eorum laudem; sed ne diceretur, Excessere omnes adytis arisque relictis dii, ad eorum defensionem. Illud enim posse permissi sunt, non unde probarentur potentes, sed unde s Roma committi. ,Dis itaque Iliacis post Troiae ipsius documentum qua tandem prudentia Roma custodienda commissa est? Dixerit quispiam iam eos Romae habitare solitos, quando expugnante Fimbria cecidit Ilium. Unde ergo
Abbreviated transcription (Latin):
Adhuc aut̃ melioꝵ partiũ ciuiliũ silla dixx fuit.
adhuc armis rẽ publicã recuꝑare moliebat᷑. hoꝵ
bonoꝵ initioꝵ ñdũ malos euentꝰ habuit. Iuidergo .y¬
melius ciues illiꝰ urbis facert potuer̃. quid honestiꝰ
qͥd fideliꝰ quid romana parentela digniꝰ quã meliori
causȩ romanoꝵ ciuitatẽ seruare . & cont᷑ parricidã ro¬
manȩ reipublicȩ portas landere: at hoc esinqͣtũ ymi
exitũ ũterit: atendant defensores doꝵ deserue¬
rint dii adult̃os iliũq flãmis grȩcoꝵ reliquerint:
ut ȩxeis cinerib roma castior nasceret᷑: A postea
deseruer̃ eandẽ ciuitatẽ romanis cognatã nori
rebellantẽ adũsus romã nobilẽ filiã. sediustiorib
eius partib fidẽ constanstissimã piissimãq seruadi¬
tẽ etĩq delendã reliquer̃ ñ grȩcoꝵ uiris fortib sed
uro spurtissimos omanoꝵ. Aut si displicebat diis

Expanded text:
Adhuc autem meliorum partium ciuilium Sylla dux fuit, Adhuc autem meliorum partium ciuilium Sylla dux fuit, adhuc armis rem publicam recuperare moliebatur; horum bonorum initiorum nondum malos euentus habuit. Quid ergo melius ciues urbis illius facere potuerunt, quid honestius, quid fidelius, quid Romana parentela dignius quam meliori causae Romanorum ciuitatem seruare et contra parricidam Romanae rei publicae portas claudere? At hoc eis in quantum exitium uerterit, adtendant defensores deorum. Deseruerint di adulteros Iliumque flammis Graecorum reliquerint, ut ex eius cineribus Roma castior nasceretur: quur et postea deseruerunt eandem ciuitatem Romanis cognatam, non rebellantem aduersus Romam nobilem filiam, sed iustioribus eius partibus fidem constantissimam piissimamque seruantem, eamque delendam reliquerunt non Graecorum uiris fortibus, sed uiro spurcissimo Romanorum? Aut si displicebat dis
Abbreviated transcription (Latin):
Certe enĩ ciuilib bellis exiftetib quid miserũ cõ¬
miserat iliũ ut afimbrĩa marianarũ partiũ omi¬
ne pessimo eũteret᷑. multoferocius atq crudelius
quã olĩ gͥrȩcis nã tt̃ & mnulti inde fuger: & multi capti¬
uati saltẽ inseruitute uixer̃: porro aut̃ fibriapͥus
edictũ ꝓposuit necuiparceret᷑: atq urbẽ totã cunctos¬
q in ea homines incendio concremauit: hoc meruit
iliũ ñ agrȩcis quos sua irritauerat iniqͥtate. sedaro¬
manis quos sua calamitate ꝓpagauerat: diis illis
cõmunib adhaec repellenda nihil iuuantib seu
qđ uerũ ÷ nihualentib Nũqͥd & tẽ abscefsere om̃s
aditis arisq relictis dii quib illud oppidũ stecerat.
pꝰ antioͦs grocoꝵ ignes ruinasq reparatũ : si aut̃ abs¬
cesserant: causã reqͥro: & oppidanoꝵ qͥdẽ quanto in¬
uenio meliore: tanto det̃iorẽ doꝵ enĩ illi contrafi¬
briã portis clauserant: ut sillȩ seruarent integiã Uiii¬

Expanded text:
Certe enim ciuilibus iam bellis scatentibus quid miserum commiserat Ilium, ut a Fimbria, Marianarum partium homine pessimo, euerteretur, multo ferocius adque crudelius quam olim a Graecis? Nam tunc et multi inde fugerunt et multi captiuati saltem in seruitute uixerunt; porro autem Fimbria prius edictum proposuit, ne cui parceretur, adque urbem totam cunctosque in ea homines incendio concremauit. Hoc meruit Ilium non a Graecis quos sua inritauerat iniquitate, sed a Romanis quos sua calamitate propagauerat, dis illis communibus ad haec repellenda nihil iuuantibus seu, quod uerum est, nihil ualentibus. Numquid et tunc Abscessere omnes adytis arisque relictis Di, quibus illud oppidum steterat post antiquos Graecorum ignes ruinasque reparatum? Si autem abscesserant, causam requiro, et oppidanorum quidem quanto inuenio meliorem, tanto deteriorem deorum. Illi enim contra Fimbriam portas clauserant, ut Syllae seruarent integram
Abbreviated transcription (Latin):
cũq illos int se pugnasse poetȩ cõmeioxarunt ipsi
ad decipiendos homines poctarũ firmauer̃: Pugnas
seipsos incãpohumanis oculis exhibentes haec
dicere cõpulsi sumꝰ. qm̃ pessimis morib cuiũ roma¬
nã rẽ publicã iã antea ꝑditã fuisse nullã q reman¬
ꝑditos mores: Duuͦ ipsoꝵ nullis talib p̃ceptis egerint
aliquid cũ suo cultore popło ꝓilla re .p. ne ꝑiret:¬

Expanded text:
cumque illos inter se pugnasse poetae commemorarunt; ipsi cumque illos inter se pugnasse poetae commemorarunt; ipsi ad decipiendos homines poetarum carmina firmaverunse ipsos in campo humanis oculis exhibentes. 2. Haec dicere compulsi sumus, quoniam pessimis moribus civium Romanam rempublicam jam antea perditam fuisse, nullamque remanperditos mores; dii vero ipsorum nullis talibus praeceptis egerint aliquid cum suo cultore populo, pro illa re
Abbreviated transcription (Latin):
rat. iã multoł mouerat᷑ qđ miles quidã dũ occiso
spolia. decribera. frẽm nudato eadauere agnouit:
ac detestatus bella ciuilia. scipsũ ibi ꝑimens fra¬
t̃no corpori adiunxit. Ut gͦ huiꝰ tanti malimi¬
nime teder&. sed armoꝵ sclestoꝵ magis migisq
ardor increscer&. noxii demones quos illi dõsputan¬
tes colendos & uenerandos arbitrabant᷑ int̾ se pugnan¬
tes hominib apparere uoluer̃ ne imitari talespug¬
nas ciuica trepidar& affectio. sed pocius humanũ
scelus diuino exeusaret᷑ exemplo: hac astutia ma¬
ligni sps̃ &iã ludosende multaiã dixi scenicos
theatricis canticis atq fabularũ actionib celebrata¬
sunt & quisquis costalia fecisse creder&. & quisquis
ñ ereder& sedtam̃ illos libentissine sibi taba exhiberi
cerner&. securus initaret᷑ nequis itaq existimar& indos
conuitia potis quã eis dignũ aliquid seriptitasse. ubi¬

Expanded text:
rat. Iam multos mouerat, quod miles quidam, dum occiso rat. Iam multos mouerat, quod miles quidam, dum occiso spolia detraheret, fratrem nudato cadauere agnouit ac detestatus bella ciuilia se ipsum ibi perimens fraterno corpori adiunxit. Ut ergo huius tanti mali minime taederet, sed armorum scelestorum magis magisque ardor incresceret, noxii daemones, quos illi deostes colendos et venerandos arbitrabantur, inter se pugnantes hominibus apparere voluerunt; ne imitari tales pugnas civica trepidaret affectio, sed potius humanum scelus divino excusaretur exemplo. Hac astutia maligni spiritus etiam ludos, unde multa jam dixi, scenicos theatricis canticis atque fabularum actionibus celebrata, et quisquis eos talia fecisse crederet, et quisquis non crederet, sed tamen illos libentissime sibi talia velle exhiberi cerneret, securus imitaretur. Ne quis itaque existimaret in deos convicia potius, quam eis dignum aliquid scriptitasse, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
llinc uͦ quis ñ intellgat quis ñ uideat. nisi qͥtales dõs
tũ moliant᷑ maligni isti sp̃s exep̃lo suo uelut diuinã
auctoritatẽ p̃bere secclerib. qđ &iã inqͣdã cãpaniac
lata planicie ubi ñ multo pꝰ ciules acies nefario p̃lio
conflexerunt. ipsi int̃ se pͥus pugnare uisis. Nãq ibi
auditis pͥmũ ingentes fragores. moxq multise uidise
nũtia r̃ ꝑ aliquet dies dius aciesp̃ liari Iuȩ pngna
ubi destitit. uestigia quoq uelut hominũ & equorũ
quanta de illa conflictatione expͥmi poterant in ue
iã bella ciuilia excusant᷑ humaria: consid̾eturtam̃
quȩ sit taliũ dõꝵ uł malitia ł miseria siaut̃ sepugnas¬
se finxerunt. quid aliud ger̃ nisi ut rõmanisibi
bellando ciuilit̃ tanquã doꝵ̃ exeplti nullũ nefas
admittert uident᷑: iã enĩceꝑant bella ciuilia:
& aliqͥt nefandoꝵ p̃ lioꝵ stiages execranda ꝓcesse¬

Expanded text:
llinc uero quis non intellegat, quis non uideat, nisi qui tales deos llinc uero quis non intellegat, quis non uideat, nisi qui tales deos tum moliantur maligni isti spiritus exemplo suo uelut diuinam auctoritatem praebere sceleribus? quod etiam in quadam Campaniae lata planitie, ubi non multo post ciuiles acies nefario proelio conflixerunt, ipsi inter se prius pugnare uisi sunt. Namque ibi auditi sunt primum ingentes fragores, moxque multi se uidisse nuntiarunt per aliquot dies duas acies proeliari. Quae pugna ubi destitit, uestigia quoque uelut hominum et equorum, quanta de illa conflictatione exprimi poterant, inuenrunt, iam bella ciuilia excusantur humana; consideretur tamen quae sit talium deorum uel malitia uel miseria: si autem se pugnasse finxerunt, quid aliud egerunt, nisi ut sibi Romani bellando ciuiliter tamquam deorum exemplo nullum nefas admittere uiderentur? Iam enim coeperant bella ciuilia, et aliquot nefandorum proeliorum strages exsecranda praecesse
Abbreviated transcription (Latin):
tates sideliũ a dominatu demonũ lib̾antem:
Non tam̃ clamauit. abscelerib parce silla quȩ
illic uictor tã horrenda cõmsit. cui corona au¬
rea ipsius uictoriȩ illustrissimũ signũ in uitu¬
lino iccore apparuit. Iualia signa siduiusti
dire solerent ac ñ demones impii: ꝓfecto illis
extis nefaria potiꝰ atq ipsi solla&e nͥoxia grauit̃
mala futura monstrar& Neq enĩ dignitatieiꝰ
tantũ ꝓfuit illa uictoria: quantũ nocuit cupi¬
ditati qua factũ ÷ ut ĩmocłitis irhians & sedis¬
rebus elatus ac p̃cipitatus magis ipse ꝑira& in morib.
quã inimicos incorporib ꝑder&. haec illidii uere
tristia uereq lugenda. ñ extis ñ auguriis ñ cuiꝰ quã
sõnio ł uaticinio p̃runcialiãt: Mragis enĩ timebant ne
corrigeret᷑. quã ne uinceret᷑. Immosatis agebant ut
uictor ciuiũ głiosus. uictus atq captiuus nefandusutiis.

Expanded text:
tates fidelium a dominatu daemonum liberantem. tates fidelium a dominatu daemonum liberantem. non tamen clamauit: \'ab sceleribus parce, Sylla\', quae illic uictor tam horrenda commisit, cui corona aurea ipsius uictoriae inlustrissimum signum in uitulino iecore apparuit, qualia signa si di iusti dare solerent ac non daemones inpii, profecto illis extis nefaria potius adque ipsi Syllae grauiter noxia mala futura monstrarent. Neque enim eius dignitati tantum profuit illa uictoria, quantum nocuit cupiditati; qua factum est, ut inmoderatis inhians et secundisrebus elatus ac praecipitatus magis ipse periret in moribus, quam inimicos in corporibus perderet. Haec illi di uere tristia uereque lugenda non extis, non auguriis, non cuiusquam somnio uel uaticinio praenuntiabant. Magis enim timebant ne corrigeretur quam ne uinceretur. Immo satis agebant, ut uictor ciuium gloriosus uictus adque captiuus nefandis uitiis
Abbreviated transcription (Latin):
negotiũ suũ agere: ut ꝓdiis habcantur uit colant᷑.
ut ea illis exhibeant᷑. qu̾ib hi qui exhibent¬
soci ati unã pessimã causã cũcis habeant in ui¬
dicio dĩ Deinde cũ ueniss& tarentũ silla atq ibi
sacrificass&. uidit incapite uitulini iecorissimi¬
litudinẽ coronȩ aureȩ. tc̃ postumius aruspex
ille respondit p̃clarã ei significare uictoriam
iussitq ut extis illis solus uesceret᷑. Postea paruo
int̾uallo seruus cuiꝰdã lucii pontii. uaticinando
clamauit: abellona nuntius uenis unctoriatua sxxu.
est Silla deinde adieciti arsurũ cẽ capitoliũ. hoc
cũ dixiss&. continuo egressus ÷ ecastris pͦtero die
concitatior reũsus ÷ & capitoliũ arsisse clamauit
Arserat aut̃ reuera captoliũ. Iuod qͥdẽ demoni &
p̃udẽ facile fuit & celerrime nũtiare: illud sane
intende qđ ad causã maxime ꝑcin&. subqualib
diis cẽ cupiant quiblasphemant saluatorẽ uolũ¬

Expanded text:
negotium suum agere, ut pro dis habeantur et colantur, negotium suum agere, ut pro dis habeantur et colantur, ut ea illis exhibeantur, quibus hi qui exhibenti unam pessimam causam cum eis habeant in iudicio Dei. Deinde cum uenisset Tarentum Sylla adque ibi sacrificasset, uidit in capite uitulini iecoris similitudinem coronae aureae. Tunc Postumius haruspex ille respondit praeclaram significare uictoriam iussitque ut extis illis solus uesceretur. Postea paruo interuallo seruus cuiusdam Lucii Pontii uaticinando clamauit: <a Bellona nuntius uenio, uictoria tua est, Sylla. Deinde adiecit arsurum esse Capitolium. Hoc cum dixisset, continuo egressus e castris postero die concitatior reuersus est et Capitolium arsisse clamauit. Arserat autem re uera Capitolium. Quod quidem daemoni et praeuidere facile fuit et celerrime nuntiare. Illud sane intende, quod ad causam maxime pertinet, sub qualibus dis esse cupiant, qui blasphemant Saluatorem uolun
Abbreviated transcription (Latin):
ei mandatũ ÷ aioue qđ eẽt mitridatẽ suꝑat᷑ us &
factũ ÷ ac postea morienti redire in urbẽ & sua samicoꝵ ꝓ¬
iniurias sibiortas ciuili sanguine ulcises itum man¬
datũ ÷ ab eodẽ ioue ꝑ militẽ quendã legionissextȩ.
pͥusse de mitridate p̃nũtiasse uictoriã: t unc ꝓ¬
mittere dacurũ se potestitẽ qua recuꝑar& abinimicis
rẽ publicã ñ sine multo sanguine. Tũ ꝑcontatꝰ
silla quȩ forma militi uisa fuerit. cũille indicasset:
eã recordatꝰ ÷ quã prius ab illo audierat qͥdemitri¬
datica uictoria abeodẽ mandata ꝑtulerat Iuid hic
respondi potest quare dii curauerint uelut felicia
ista nũtiare. & nullus eoꝵ curauerit sillã monendo
corrigere mala tanta facturũ scdestis armis ciuilib
qualia ñ fedarent sedauferreñ om̃ino rẽ publicã:
nẽpe intelligunt᷑ demories. sic̃ sepe iã dixi notũq
nob̃÷ in litteris sacris resq ipsȩ satis indicant.

Expanded text:
ei mandatum est a Ioue, quod esset Mithridatem superaturus, et ei mandatum est a Ioue, quod esset Mithridatem superaturus, et factum est. Ac postea molienti redire in Urbem et suas amicorumque iniurias ciuili sanguine ulcisci, iterum mandatum est ab eodem Ioue per militem quendam legionis sextae, prius se de Mithridate praenuntiasse uictoriam, et tunc promittere daturum se potestatem, qua recuperaret ab inimicis rem publicam non sine multo sanguine. Tum percontatus Sylla, quae forma militi uisa fuerit, cum ille indicasset, eam recordatus est, quam prius ab illo audierat, qui de Mithridatica uictoria ab eodem mandata pertulerat. Quid hic responderi potest, quare di curauerint uelut felicia ista nuntiare, et nullus eorum curauerit Syllam monendo corrigere mala tanta facturum scelestis armis ciuilibus, qualia non foedarent, sed auferrent omnino rem publicam? Nempe intelleguntur daemones, sicut saepe dixi notumque nobis est in litteris sacris resque ipsae satis indicant,
Abbreviated transcription (Latin):
nib p̃polluisse uideamus: nec eosdẽ ĩmundissimos
andos aut tim̃dos existimemꝰ. quia sicut ipsi
mali homines in tra. sic &iã illi ñ om̃ia quȩ
uolt̃ facere possunt. nisi quantũ illiꝰ ordina¬
tione sinit᷑. cuius plene iudicia nemo cõphen¬
cẽporalia fuerint ut suꝑora quoꝵ uindex ẽẽ¬
uidebatur. illius cõparatione quȩrerentur cũ
pͥmũ adurbẽ cont᷑ mariũ castra mouiss&e: & ad eo
laeta exta ĩmolãtifuise seribit liuius. ut cutodi¬
rise postumius aruspex uoluerit. capitis sup¬
pliciũ subiturus nisi caquȩ in animo silla hab &
diis iuuantib ĩpleuiss& eece ñ discesser̃ aditis
arisq relictis dii quando dererũ euentii p̃dicebant.
Mihilq de ipsius sillȩ correctione curabant ꝓmit¬
tebant p̾sagando felicitatẽ magnã nec malam
cupiditatẽ minando frangebant. Deinde eũ eẽt
in asia bellũ mitridaticũ gerens ꝑ luciũ titium

Expanded text:
nibus praepolluisse uideamus, nec eosdem inmundissimos nibus praepolluisse uideamus, nec eosdem inmundissimos andos aut timendos existimemus, quia, sicut ipsi mali homines in ten\'a, sic etiam illi non omnia quae uolunt facere possunt, nisi quantum illius ordinatione sinitur, cuius plene iudicia nemo conpretempora talia fuerunt, ut superiora, quorum uindex essuidebatur, illorum conparatione quaererentur, cum primum ad Urbem contra Marium castra mouisset, adeo laeta exta immolanti fuisse scribit Liuius, ut custodiri se Postumius haruspex uoluerit capitis supplicium subiturus, nisi ea, quae in animo Sylla haberet, dis iuuantibus inpleuisset. Ecce non discesserant adytis adquo aris relictis di, quando de rerum euentu praedicebant nihilque de ipsius Syllae correctione curabant. Promittebant praesagando felicitatem magnam nec malam cupiditatem minando frangebant. Deinde cum esset in Asia bellum Mithridaticum gerens, per Lucium Titium
Abbreviated transcription (Latin):
conuincunt᷑: nec subuenire p̃cipiendo: nec latere
tacendo potuer̃. Omitto qđ mariꝰ a miserantib
mint̃nensib marica deȩ inluco eiꝰ cõmendatꝰ est.
in columis. inurbẽ dux̃ crudelẽ crudelis exerctũ :
ubi quã cruenta. ꝗ in ciuilis. hostilȩq ĩmanior
eiꝰ uictoria fuerit : eos qͥscripser̃ legant qͥ uolt̃:
sed hoc ut dixi omitto: nec maricȩ nescio cui tribuo
mariͥ sanguineã felicitatẽ. sed occultȩ potuis
ꝓuidentiȩ dĩ ad istoꝵ ora claudenda. eosqraber¬
rore lib̾andos. qͥ ñ studus agunt sed haec prudent̃
adũtunt : Quiã si aliquid in his reb: demones
possunt. tantũ poss̃ quantũ setreto om̃ipotentis
arbitrio ꝑmittunt᷑: ne magnipendamꝰ t̾renam
felicitatẽ. quȩ sic̃ mario malis &iãplerũq concedit᷑.
nec cã rursus quasi malã arbitrem᷑ cũ ea &iã mul¬
tospios acbonos uniꝰ ueridĩ cultores inuitis demo¬

Expanded text:
convincuntur: nec subvenire praecipiendo, nec latere convincuntur: nec subvenire praecipiendo, nec latere tacendo potuerunt. Omitto quod Marius a miserantibus Minturnensibus Maricae deae in luco ejus commendatus est, incolumis in Urbem duxit crudelem crudelis exercitum; ubi quam cruenta, quam inciuilis hostilique inmanior eius uictoria fuerit, eos qui scripserunt legant qui uolunt. Sed hoc, ut dixi, omitto, nec Maricae nescio cui tribuo Marii sanguineam felicitatem, sed occultae potius prouidentiae Dei ad istorum ora claudenda eosque ab errore liberandos, qui non studiis agunt, sed haec prudenter aduertunt, quia, etsi aliquid in his rebus daemones possunt, tantum possunt, quantum secreto omnipotentis arbitrio permittuntur, ne magnipendamus terrenam felicitatem, quae sicut Mario malis etiam plerumque conceditur, nec eam rursus quasi malam arbitremur, cum ea multos etiam pios ac bonos unius ueri Dei cultores inuitis daemo
Abbreviated transcription (Latin):
cur ineis affuer̃ pessimo uiro mario & optimno regulo
de fuer̃ : anex hoc ipi intelligunt᷑ iniustissimi et
pessimi: qđ siꝓpt̃ea magis tum̃di & colendi putant᷑:
neq hoc putet᷑ noq enĩ eos minꝰ inuenit᷑ regulus
coluisse quã marius Nec idõ uita pessima eligenda
uideat᷑ qͥa magis mario ꝗregulo dii fauisse existimant᷑
met̾llus enĩ romanoꝵ laudatissimꝰ quihabuit quinq
filios consulare s&iã itrũ tẽporaliũ felix fuit. &catilina
pessimus opp̃ssus inopia. & in bello siu scelerisꝓstrat᷑.
infeltx: & uerissima atq certissima felicitate p̃polleñ
boni. colentes dm̃. a qͦ solo conferri porest. Illaigit᷑
res publica mał morib cũ ꝑir&. nihil du cor pro
diligendis uł corrigendis egerunt morib nepiret :¬
ĩmo depͣuandis & corrũpendis addider̃ morib ut
ꝑire t:nec se bonos fingant: qđ uelut offensi ciuiũ
iniquitate discesserint:. ꝓrsus ibierant: ꝓdunt᷑ :

Expanded text:
quur in eis adfuerunt pessimo uiro Mario, et optimo Regulo quur in eis adfuerunt pessimo uiro Mario, et optimo Regulo defuerunt? An ex hoc ipsi intelleguntur iniustissimi et pessimi? Quod si propterea magis timendi et colendi putantur, neque hoc putentur; neque enim minus eos inuenitur Regulus coluisse quam Marius. Nec ideo uita pessima eligenda uideatur, quia magis Mario quam Regulo di fauisse existimantur. Metellus enim Romanorum laudatissimus, qui habuit quinque filios consulares, etiam rerum temporalium felix fuit, et Catilina pessimus obpressus inopia et in bello sui sceleris prostratus infelix, et uerissima adque certissima felicitate praepollent boni Deum colentes, a quo solo conferri potest. Illa igitur res publica malis moribus cum periret, nihil di eorum pro dirigendis uel pro corrigendis egerunt moribus, neimo depravandis et corrumpendis addiderunt moribus, ut periret. Nec se bonos fingant, quod velut offensi civium iniquitate discesserint. Prorsus ibi erant; produntur,
Abbreviated transcription (Latin):
in manꝰ sillae fut᷑i mox uictoris irruenet ñ inue¬
neruns. Sienĩ adhaec eũ di eoꝵ ñiuiuerunt:¬
ñ parũ est qͦd fatentur &iã ñꝓpitiis dis posse
fuit regulus captiuitate. seruitute. in opia. uigiliis.¬
accidere hominis tã tẽporalẽ quã nimis diligunt
tantã felicitatẽ. & posse homines sic̃ fuit marius
salute uirib opib hongib dignitate. longuitate
cumulari & ꝑfrui dis iratis. posse & iã homines sicut
eẽ concedunt: cõpendio nibil eos ꝓdet̃ & coli suꝑfluo
confitent᷑. Nã si uirtutib animi & ꝓbitate uitae
cuiꝰ p̃mia pꝰ mortẽ sꝑandas. magis contraria ut
lib & transeuntib: ł eis qͦsoder̃ nocent ł eis quos
diligunt ꝓsunt : utqđ colunt᷑ : utqͥd tanto studio
colendi requirunt᷑ : cur laboriosis tristib p̃rib
xp̃iana religio conutus indignissimis ledit᷑: si aut̃
habent in his reb uł beneficu ł maleficu potestatẽ:

Expanded text:
in manus Syllae futuri mox uictoris inrueret. in manus Syllae futuri mox uictoris inrueret. Si enim ad haec eum di eorum non iuuerunt,n parum est quod fatentufuit Regulus, captiuitate seruitute inopia, uigiliisaccidere homini istam temporalem, quam nimis diligunt, tantam felicitatem et posse homines, sicut fuit Marius, salute uiribus, opibus honoribus, dignitate longaeuitate cumulari et perfrui dis iratis; posse etiam homines, sicutesse concedunt, conpendio nihil eos prodesse et coli superfluo confitentur. Nam si uirtutibus animi et probitati uitae, cuius praemia post mortem speranda sunt, magis contraria ut libus bonis uel eis quos oderunt nocent, uel eis quos diligunt prosunt, ut quid coluntur, ut quid tanto studio colendi requiruntur? Quur laboriosis tristibusque temChristiana religio conuiciis indignissimis laeditur? Si autem habent in his rebus uel beneficii uel maleficii potestatem,
Abbreviated transcription (Latin):
bestias auesq colentiũ romani deciderant: cum
anseri sollẽpnia celebrabant: uerũ dehis aduenti¬
tus & corporis potiꝰ quã anmalis. quȩ uł ab hostibus
ł alia clade accdunt: ñdũ int̃im dispupto. Nuncago
de labe moꝵi quib pͥmũ paulatĩ decoloratis deinde
torrentis mͦ p̃cipitatis tanta quãuis integris cestismȩ¬
nibq facta :÷ ruina reipublice. ut magni auctores
eoꝵ eã tunc amissã ñ dubitent dicere: recte aut̃
abscesserant ut amitterent᷑ om̃s aditis arisre
lictis duis coꝵ de bona uiti atq iustitia ciuitas p̃¬
cepta contẽpserat. Nunc uͦ quales ñ docuerant
bene iuuere : quid qđ & iã uident᷑ eoꝵ affuisse
cupiditatib implendis. & ostendunt᷑ ñ fuisse
refrenandis. Qusenĩ mariũ nouũ hominem
& ignobilẽ. cruentissimũ acictorẽ belloꝵ euui¬
liũ atq gestorẽ. ut septies consuil fier& adiuuer̃
atq ut inseptimo suo consulatu moreret᷑ senexne

Expanded text:
bestias avesque colentium Roma deciderat, cum bestias avesque colentium Roma deciderat, cum anseri solemnia celebrabant. Verum de his adventitiis, et corporis potius quam animi malis, quae vel ab hostibus vel alia clade accidunt, nondum interim disputo: nunc ago de labe morum, quibus primum paulatim decoloratis, deinde torrentis modo praecipitatis, tanta, quamvis integris tectis moenibusque, facta est ruina reipublicae, ut magni auctores eorum eam tunc amissam non dubitent dicere. Recte autem abscesserant, ut amitteretur, omnes adytis arisque relictis dii, si eorum de bona vita atque justitia civitas praecepta contempseraere iudicio. Quid quod etiam uidentur eorum adfuisse cupiditatibus inplendis, et ostenduntur non praefuisse refrenandis, qui enim Marium nouum hominem et ignobilem, cruentissimum auctorem bellorum ciuilium adque gestorem, ut septiens consul fieret adiuuerunt adque ut in septimo suo consulatu moreretur senex nec
Abbreviated transcription (Latin):
finita: quas deniq silla ipse. cuꝰ uitã mores facta
describente salustio aluisq scriptorib historiȩ quis
ñ exhorreat. quis illã rẽ publicã ñ cẽ ꝑisse fateat᷑:
sententiã sic̃ solent ꝓ clefensione suꝙ dõꝵ opponere
audebt̃. discessere om̃s aditis arisꝙ relictis. dii qͥb
imꝑiũ hoc steterat : primũ si ita est ñ habent cur
querantur de religione xp̃iana qđ hac offeri
sione dusui deseruerint qm̃ quidẽ maioreseo
iã pͥdẽ morib suis aburb altarib tãmultos acmi¬
nutos dõs tãꝗ muscas abeger̃. sed tam̃ hãt numinũ
tba ubierat cũ longe anteꝗmores corrũpent᷑ antiqͥ
agallis roma capta & incensa ẽ anp̃sentes forte
dormiebant : tc̃ enĩ totaurbe in hostiũ potestatẽ
redacta: solus collis capitolinꝰ remanserat. qͥ&s iam
ipse caꝑet᷑: nisi saltẽ anseres dus dormientibrs
uigilarent: unde bene in suꝑstitionẽ aegyptioꝵ

Expanded text:
finita; quas denique Sylla ipse, cujus vitam, mores, facta, finita; quas denique Sylla ipse, cujus vitam, mores, facta, describente Sallustio aliisque historiae scriptoribus, quis non exhorreat? Quis illam rempublicam non tunc perisse fateatur? 2. sententiam, sicut solent, pro defensione suorum deorum opponere audebunt, Discessere omnes adytis arisque relictis Dî, quibus imperium hoc steterat? Primum si ita est, non habent cur querantur de religione christiana, quod hac offensi eos dii sui deseruerint: quoniam quidem majores eorum jam pridem moribus suis ab Urbis altaribus tam multos ac minutos deos, tanquam muscas abegerunt. Sed tamen haec numinum turba ubi erat, cum longe antequam mores corrumperentui antiqui, a Gallis Roma capta et incensa est? an praesentes forte dormiebant? Tunc enim tota Urbe in hostium potestatem redacta, solus collis Capitolinus remanserat; qui etiam ipse caperetur, nisi saltem anseres diis dormientibus vigilarent. Unde pene in superstitionem Aegyptiorum
Abbreviated transcription (Latin):
questionẽ quãlib& laudabile dicant istã fuisse
ł eẽ rẽ publicã. scd̾m eoꝵ auctores doctissimos iã
longe ante xp̃ĩ aduentũ pessima ac flagitiosissima
popło cultorisuo dare p̃cipuȩ untȩ ac p̃cepta morum
debuer: a qͦͥtot tẽplis tot sic̃dotib & sacrificioꝵ
generib tã multiplicib uarusq sacris. tot festis
sollepintatib tot tantoꝵq ludoꝵ celebritatibus
colebunt᷑: ubi nibil demones nisi negotiũ suũ eger̃.
ñ curantes quẽ admodũ illi uiuerent. ĩ mo curantes
ut & iã ꝑdite unuereñ. dũ tam̃ honori suo illa om̃ia
metu subditi ministrarent aut si dedunt ꝓferat᷑ os¬
tendat᷑ legat᷑. qͦs doꝵ leges illi ciuitati datas cõtẽp¬
serint gracci ut seditionib cuncta t᷑barent. quasma¬
rius & cima & carbo ut inbella &iã ꝓgrederent᷑ eiuilia.
causis iniquissimis suscepti & crudelit̃ gesta. crudeliꝰ q

Expanded text:
quaestionem, quamlibet laudabilem dicant istam fuisse quaestionem, quamlibet laudabilem dicant istam fuisse vel esse rempublicam, secundum eorum auctores doctissimos jam longe ante Christi adventum pessima ac flagitiosissima populo cultori suo dare praecipuae vitae ac morumerunt, a quo tot templis, tot sacerdotibus et sacrificiorum generibus, tam multiplicibus variisque sacris, tot festis solemnitatibus, tot tantorumque ludorum celebritatibus colebantur: ubi nihil daemones nisi negotium suum egerunt, non curantes quemadmodum illi viverent, imo curantes ut etiam perdite viverent, dum tamen honori suo illa omnia metu subditi ministrarent. Aut si dederunt, proferatur, ostendatur, legatur, quas deorum leges illi civitati datas contempserint Gracchi, ut seditionibus cuncta turbarent; quas Marius, et Cinna, et Carbo, ut in bella etiam progrederentur civilia, causis iniquissimis suscepta, et crudeliter gesta crudeliusque
Abbreviated transcription (Latin):
brit̃ deplorat amisa. uiderint landatores eius
&iã illis antiqͥs uiris & morib qualis fuerit: uarũma
ea uiguerit uera uistitia. anforte nȩ tc̃fuerit
uiua morib sedpicta colorib. qđ &̃ ipse cicero nesci¬
ens cũ eã p̃ferr& exp̃ssit Sed alias sids uoluerit
hoc udebimꝰ. Enitar enĩ suo loco ut ostendãseđm
a e finitione sipsius ciceronis quib qd sit respublica
& quid sit popłs loquente scipione breuit posuit.
attestantib &iã multis. siue ipsuis siue eoꝵ qͦs loqͥ
fecit ineadẽ disputatione sententus. nũꝗ illam
fuisse rẽ publicã: quia nũ quã inea fuit uerauisti
res publica fuit: & melius ab antiquiorib roma¬
nis quã apͦteriorib administrata est. Uera
aut̃ iustitia ñ ẽ nisi mea re publica. cuuscora¬
Si aũt hoc nom̃ qđ alibi alit̃q uulgatũ ÷ abusu
nr̃ȩ locutionis ÷ forte remotius: ineacerte cuutate
est uera iuistitia. dequa script̾a sc̃ã dic̃. glosissima¬

Expanded text:
briter deplorat amissam? Viderint laudatores eius etiam illis antiquis uiris et moribus qualis fuerit, utrum in ea uiguerit uera iustitia an forte nec tunc fuerit uiua moribus, sed picta coloribus; quod et ipse Cicero nesciens, cum eam praeferret, expressit. Sed alias, si Deus uoluerit, hoc uidebimus. Enitar enim suo loco, ut ostendam secundum definitiones ipsius Ciceronis, quibus quid sit res publica et quid sit populus loquente Scipione breuiter posuit adtestantibus etiam multis siue ipsius siue eorum quos loqui fecit in eadem disputatione sententiis, numquam illam fuisse rem publicam, quia res publica fuit, et melius ab antiquioribus Romanis quam a posterioribus administrata est; uera autem iustitia non est nisi in ea re publica, cuius conSi autem hoc nomen, quod alibi aliterque uulgatum est, ab usu nostrae locutionis est forte remotius, in ea certe ciuitate est uera iustitia, de qua scriptura sancta dicit: Gloriosa