comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fine scłi et in aduentu domini. qui nõ
expolientur corpore. sed suꝑ induantar
immortalitate. ut absorbeatur mortale
auita. huic sentencie proculdubio cõueni¬
et. quod regula fidei confitemur. uentu¬
rum domintm iudicaturum uiuos et mortuos ut
non hic intelligamus uiuos iustos mortuosaut̃ in¬
iustos. quamuis iudicandi sint iusti et
inuisti. sed uiuos quos nondum exisse
mortuos autẽ quos iam exisse de corpori¬
bus aduentus eius inueniet. Que sina
ẽẽ constiterit. illa uerba excutienda ert̃
quomodo sic accipiamus. tu quod semi¬
nas non iuiuificatur: nisi prius moria¬
tur. et omnes resurgemus. siue omnes
dormiemus. ut non adu̾sentur huic sen¬
tencie qua quidam credunt etiam cũ
sius corporib in ẽt̾num non gustata mor¬
te iucturi. Sed uterlibet horum ueracior
⁊ ꝑspicatior intellectus inueniatur. qͥd
ad causam ꝑtinebit istorum siue omnes
debita morte plectantur. siue aliqui¬

Expanded text:
fine saeculi et in aduentu domini, qui non fine saeculi et in aduentu domini, qui non expolientur corpore, sed superinduantur inmortalitate, ut absorbeatur mortale a uita. huic sententiae procul dubio conueniet, quod in regula fidei confitemur uenturum dominum iudicaturum uiuos et mortuos. ut non hic intellegamus uiuos iustos, mortuos autem iniustos, quamuis iudicandi sint iusti et iniusti, sed uiuos. quos nondum exisse. mortuos autem, quos iam exisse de corporibus aduentus eius inueniet. quae si ita esse constiterit, illa uerba excutienda erunt, quo modo sic accipiemus \'tu quod seminas, non uiuificatur, nisi moriatur\\ et \'omnes resurgemus siue \'omnes dormiemus,\' ut non aduersentur huic sententiae, qua quidam creduntur etiam cum suis corporibus in aeternum non degustata morte uicturi. Sed utrumlibet horum ueracior ac perspicacior intellectus inueniatur, quid ad causam pertinet istorum. siue omnes debita morte plectantur siue aliqui
Abbreviated transcription (Latin):
et nos inuentes qui reliqui sumisẽ
aduentu domini non preueniemꝰ eos
qui ante dormierunt. ipse enim dominus
inuissu ⁊ inuoce archangłi et in tuba dei
descenclet de celo. et mortui in xp̃o resur¬
gent primi. deinde nos uiuentes qui re¬
liqui sumus. cum illis rapiemur innu¬
mino erimus uellem de his uerbis sicut di
ri audire doctiores. et si micbi potuerint
hec ita exponi ut in eis possit intelligi
omnes homines qui uiuunt uel post nos
uicturi sunt eẽ morituros corrigere qͥoͦ
hic aliquanto alit̃ sensit. Neq enim debemus ideo
cibiles eẽ doctores. & certe melius homo cor¬
rigitur prauus quam frangitur durͨ
cum his que scribimus. ita nra uel alio
rum exerceatur uelerndiatur infirmi¬
tas. ut tamen in illis nulla uelut cano¬
nica constituatur auctoritas. Si aut̃
in his uerbis apłi nullus alius sensꝰ
poterit reperiri. et hoc eum in telligi.
uoluisse claruerit quod uidentur u̾ba
ipsa clamare. id est quod futuri sint in

Expanded text:
Et nos uiuentes qui reliqui sumus in Et nos uiuentes qui reliqui sumus in aduentum domini, non praeueniemus eos, qui ante dormierunt. ipse enim dominus in iussu, in uoce archangeli et in tuba dei descendet de caelo et mortui in Christo resurgent primi; deinde nos uiuentes qui reliqui sumus, simul cum illis rapiemur in numino erimus, uellem, sicut dixi, de his audire doctiores et. si modo potuerint haec ita exponi, ut in eis possit intomnes homines qui vivunt, vel post nos victuri sunt, esse morituros, corrigerem quod hinc aliquando aliter sensi. Neque enim debemus esse indociles doctores: et certe melius homo corrigitur pravus, quam frangitur durus; cum iis quae scribimus, ita nrum exerceatur et erudiatur infirmitas, ut tamen in eis nulla uelut canonica constituatur anctoritas. Si autem in his uerbis apostoli nullus alius sensus potuerit reperiri et hoc eum intellegi uoluisse claruerit. quod uidentur uerba ipsa clamare, id est quod futuri sint in
Abbreviated transcription (Latin):
rectio mortuorum. non ẽẽmorituros. s
uiuos reꝑtos in illam immortalitatẽ
que scĩs etiam oeteris datur repente mu¬
tandos. et simulcum illis rapiendos. sicut
dicit in nubib. Nec aliquid aliud michi
uisum ẽ. quociens de his uerbis uolu
cogitare. Sed uellem hinc pocius audire
doctiores: ne illis etiam qui putant ali¬
quos morte non precedente uiuifica¬
tos ad uitam ꝑpetuam transituros. di¬
cere inueniatur apłs. stulte tu quodsemi¬
nas non inuificatur nisi prius moriat᷑.
Nam ⁊ illud quod inplerisꝙ codicib legi¬
tur omnes resurgemus. uinde fieri potu¬
it nisi omnes moriamur. Resurrectio
quippe nisi mors precesserit. nulla est.
Q quod non nulli codices habent omnes
dormiemus: multo facilius ⁊ apertiꝰ
id cogit intelligi. & siquid aliud tale
in scĩs libris inuenitur. ad id uidetur
impellere. ut nullus hominum existime.¬
tur immortalitatem. nisi mors precesse¬
rit adepturus. Proinde ubi dꝑxit apłs

Expanded text:
rectio mortuorum, non esse morituros, sed rectio mortuorum, non esse morituros, sed uiuos repertos in illam inmortalitatem, quae sanctis etiam ceteris datur, repente mutandos et simul cum illis rapiendos, sicut dicit, in nubibus; nec aliquid aliud mihi uisum est, quotiens de his uerbis uolui cogitare. Sed uellem hinc potius audire doctiores, ne illis etiam. qui putant aliquos morte non praecedente uiuificatos ad uitam perpetuam transituros, dicere inueniatur apostolus: Stulte, tu quod seminas, non uiuificatur, nisi prius moriatur. nam et illud, quod in plerisque codicibus legitur, \'omnes resurgemus\' unde fieri poterit, nisi omnes moriamur? resurrectio quippe, nisi mors praecesserit, nulla est. et quod nonnulli codices habent \'omnes dormiemus, multo facilius et apertius id cogit intellegi. et si quid aliud tale in sanctis litteris inuenitur, ad id uidetur inpellere, ut nullus hominum existimetur inmortalitatem, nisi mors praecesserit, adepturus. proinde ubi dixit apostolus:
Abbreviated transcription (Latin):
aliud acturus ẽ mox ut uenerit nisi ꝓpt̃
quod uenerit: De illis autẽ qui rapientur
in nubib in quadam epła quam scripsi
ad filium meũ nomine mercatorem ꝓcul
dubio notissimum uob̾. cum me consulu¬
isset de quibdam questionib pelagiano¬
rum qui negant ẽẽ mortem peccato retribu¬
tam. quatenus disputauerim insubditiᷤ
lege. Illi autẽ inquam de quib dixit apłs
cum loqueretur de resurrectione mortu¬
orum. et nos uiuentes qui reliqui sumus
simul cum illis rapiemur in nubib obuiã
xp̃o in aera. et ita semꝑ cum dño erimus.
afferunt quidem aliquid questionis. sed
ꝑse ipsos non ꝓpter istos. Nam ⁊si non
sunt etiam ipsi morituri. quid istos adu¬
uent omnino non uideo. cum talia de his
dici possint. qualia de illis dicta sunt
duob enoch scilicet et helya. Sed reuera
quantum ad uerba beati apłi pertinet.
udetur asserere quosdam insine seculi
adueniente dño. cum futura est resur¬

Expanded text:
aliud acturus est mox ut venerit, nisi propter aliud acturus est mox ut venerit, nisi propter quod veniet? De illis autem qui rapientur in nubibus, in quadam epistola quam scripsi ad filium meum nomine Mercatorem, procul dubio notissimum vobis, cum me consuluisset de quibusdam quaestionibus Pelagianorum, qui negant mortem peccato esse retributam, quatenus disputaverim, in subditis lege: « Illi autem, inquam, de quibus dixit Apostolus, cum loqueretur de resurrectione mortudeinde nos uiuentes, qui reliqui sumus, simul cum illis rapimur in nubibus obuiam Christo in aera et ita semper cum dafferunt quidem aliquid quaestionis, sed per se ipsos, non propter istos: nam et si non sunt etiam ipsi morituri, quid istos adjuvent omnino non video, cum talia de his dici possint, qualia de illis dicta sunt duobus, Enoch scilicet et Elia. quantum ad uerba beati apostoli pertinet, uidetur adserere quosdam in fine saeculi adueniente domino, cum futura est resur
Abbreviated transcription (Latin):
de malis etiam si nulla sunt adiumen¬
ta mortuorum. qualescunq uiuorum
consolationes srint. Quib ante ꝓsunt.
aut ad hoc prosunt ut sit plena re¬
missio. aut certe ut tolerabilior fiat
ipsa damnatio.
ereia questio tuaẽ. utrum statum
in aduentum domini credendũ sit
futurum ẽẽ iudicium. an spacio inter¬
posito temporis. In cuiꝰ dieb aduentꝰ
qm̃ legimus inquis quod qui suꝑerũt
rapienturꝰ in nubib obiuam xp̃o in ae¬
ra et sic semꝑ cum ño futuri stuit nos¬
se desidero. utrum mox iudicium comi¬
tetur aduentum. et hi qui rapientur
in nubes soluantur in mortem. nisi for¬
te ad uicem mortis ipsam irmuta¬
tionem debeamus acciꝑe. Huic interrogati¬
om tue qua queris utrum in aduentudo¬
mini mox credendum sit fututurum esse
iudicium. puto quod sufficiat fides sẏmbo¬
li qua confitemur. xpm̃ apatris dextera
ẽẽ uenturum. aduiuos ⁊ mortuos iudicã¬
dos. Cumgͦ ipsa sit ei causa ueniendi. quid

Expanded text:
de malis, etiam si nulla sunt adiumende malis, etiam si nulla sunt adiumenta mortuorum, qualescumque tamen viuorum consolationes sunt. Quibus autem prosunt, aut ad hoc prosunt vt sit plena remissio, aut certe vt tolerabilior fiat ipsa damnatio.tua quaestio est, « Utrum statim in adventu Domini credendum sit futurum esse judicium, an spatio interposito temporis. In cujus diebus adventus, quoniam legimus, inquis, quod qui superabunt, rapientur in nubibus obviam Christo in aera, et sic semper cum Domino futuri sunt; nosse desidero, utrum mox judicium comitetur adventum; et ii qui rapientur in nubes, an solvantur in mortem: nisi forte ad vicem mortis ipsam immutationem debeamus accipere. » 2. Huic interrogationi tuae, qua quaeris utrum in adventu Domini mox credendum sit futurum esse judicium, puto quod sufficiat fides Symboli, qua confitemur Christum a Patris dextera esse venturum ad vivos et mortuos judicandos. Cum ergo ipsa sit ei causa veniendi, quid
Abbreviated transcription (Latin):
bonus ut non requirat ista post mortem
nec tam malus ut ei non prosint ista
post mortem. Est uͦ talis in bono. ut his¬
aduiiari non requirat. est ⁊rursus talis
in malo. ut nec his ualeat cum hec ui¬
ta transierit adiari. Quo ciroa hic
omne meritum comparatur. quo possit¬
post hanc uitam releuari quispram uel
grauari. Nemo autẽ se preparet qd̾
hic neglexit cum obierit a domino pro¬
mereri. Non igiturꝰ ista que pro defũc¬
tis commendandis frequentat eccłia illi
apłice sunt aduersa sententie qua dic¬
adstabimus. ut ferat unusquisꝙ scłm
ea que ꝑ corpus gessit. sine bonum. siue
malum. Quia etiam hoc meritum sibi
ista prodesse. Non enim omnib ꝓsunt.
&e quare non omnib prosunt nisi ꝓpt̃
in corpore: Cum gͦ sacrificia siue altaris
siue quarũcunq elemosinarum pro bap¬
tizatis ⁊ defunctis omnib offeruntur.
ꝓualde bonis gr̃arum actiones. proñ
ualde malis. propitiationes sunt. ꝓual¬

Expanded text:
bonus, ut non requirat ista post mortem; bonus, ut non requirat ista post mortem; nec tam malus, ut ei non prosint ista post mortem: est vero talis in bono, ut his non requirat; est et rursus talis in malo, ut nec his valeat, cum haec vita transierit, adjuvari. Quocirca hic omne meritum comparatur, quo post hanc vitam possit relevari quispiam, vel gravari. Nemo se autem speret, quod hic neglexit, cum obierit, apud Deum promereri. Non igitur ista quae pro defunctis commendandis frequentat Ecclesia, illi apostolicae sunt adversa sententiae, qua dicsti, ut referat unusquisque secundum ea quae per corpus gessit, sive bonum, sive malum , quia etiam hoc meritum sibi ista prodesse. Non enim omnibus prosunt; et quare non omnibus prosunt, nisi propter ita prodesse. Cum ergo sacrificia, siue altaris, siue quarumcumque eleemosynarum, pro baptizatis defunctis omnibus offeruntur: pro valde bonis gratiarum actiones sunt, pro non valde malis propitiationes sunt: pro val
Abbreviated transcription (Latin):
meritum ꝑ quod ista prosint si nullũ
comparatum ẽ in hac uita. frustra post
hanc queritur uitam. Ita fit. ut neq
inanter eccłia. uel suorum cura pro de¬
functis quod potuerit religionis impen¬
dat. ⁊ ferat unusquisq scłm ea que ges
sit ꝑ corpus siue bonum siue malum.
Ut en̾im hoc quod impenditur possit
ei prodesse post corpus. in ea uita est ac¬
quisitum quam gessit in corpore. Dixi eti¬
am tale aliquid ad laurentium quod ita
sehabet. Tempus autẽ inquam qs
inter hominis mortem ⁊ ultimam
resurrectionem positum ẽ. animas
ablitis receptaculis continet. sicut u¬
naqueꝙ digna ẽ uel requie uł erum¬
na prõ eo quod sortita ẽ dum iiueret.
pietate suorum uiuentium telenari
cum pro illis sacrificium mecliatoris
offertur. uel elemosine in eccłia fuint. sed
eis hec prosunt quicum uiuerent hec
sibi ut postea possint prodesse meruerunt.
Est enim quidam uiuendi modus nectã

Expanded text:
meritum per quod ista prosint, si nullum meritum per quod ista prosint, si nullum conparatum est in hac uita, frustra post hanc quaeritur uitam. ita fit, ut neque inaniter ecclesia uel suorum cura pro defunctis quod potuerit religionis inpendat et tamen ferat unusquisque secundum ea quae per corpus gessit, siue bonum siue malum Ut enim hoc quod impenditur, possit ei prodesse post corpus, in ea vita est acquisitum, quam gessit in corpore » . 4. Dixi etiam tale aliquid ad Laurentium, quod ita se habet: « Tempus autem, inquam, quod inter hominis mortem et ultimam resurrectionem interpositum est, animas abditis receptaculis continet, sicut unaquaeque digna est vel requie vel aerumna, pro eo quod sortita est in carne dumpietate suorum viventium relevari, cum pro illis sacrificium Mediatoris offertur, vel eleemosynae in Ecclesia fiunt. Sed eis haec prosunt, qui cum viverent, ut haec sibi postea possent prodesse, meruerunt. Est enim quidam vivendi modus, nec tam
Abbreviated transcription (Latin):
apostolꝰ. omnes enim astabimus ante
tribunal xp̃i. ut referat unus quisq se¬
cundum ea que per corpus gessit siue bõ¬
num siue malum nonte satis uidere
significas. hec quippe apłica sententia
ante mortem admonet fieri qdͦ possit ꝓ¬
desse post mortem. non tunc quando
iam recipiendum ẽ quod quisq gesserit
ante mortem. Uerum hec ita soliut᷑ questio.
Qrñ quodam uite genere acquiritur. dum
in hoc corpore uiuitur. ut aliquid adiuuent
ista defunctos. ac ꝑ hoc scđm ea que ꝑ
corpus gesserunt eis que post corpus
religiose pro illis facta fuerint adiuuã¬
tur. Sunt enim quos nichilom̃ino ad¬
iuuant ista. siue prohis fiant quorum
tam sunt mala merita. ut nec talibus
dignisint adiuuari. siue pro eis quorum
tam bona ut talib non indigeant ad¬
uimentis. Genere igitur uite quol
gessit quisq ꝑ corpus efficitur. ut pro¬
sint uel non prosint quecunq proillo
pie funt cum reliquerit corpus. Nlam

Expanded text:
apostolus: omnes enim astabimus ante apostolus: omnes enim astabimus ante tribunal Christi, ut ferat unusquisque secundum ea quae per corpus gessit, siue bonum siue malum, non te satis uidere significas. haec quippe apostolica sententia ante mortem admonet fieri quod possit prodesse post mortem. non tunc, quando iam recipiendum est quod quisque gesserit ante mortem. uerum haec ita soluitur quaestio, quoniam quodam uitae genere adquiritur, dum in hoc corpore uiuitur, ut aliquid adiuuent ista defunctos, ac per hoc secundum ea quae per corpus gesserunt eis quae post corpus religiose pro illis facta fuerint adiuuantur. sunt enim, quos nihil omnino adiuuant ista, siue pro eis fiant, quorum tam mala sunt merita, ut nec talibus digni sint adiuuari, siue pro eis, quorum tam bona, ut talibus non indigeant adiumentis. genere igitur uitae, quod gessit quisque per corpus. efficitur, ut prosint uel non prosint, quaecumque pro illo pie fiunt, cum reliquerit corpus. nam
Abbreviated transcription (Latin):
petuierat pro defuncto in eis partib suo
filio et rescripseras consolans eam. ilꝙ
etiam nuncians de cadauere fidelis uiue¬
nis cynegii. quod materuo ⁊ ꝑio affectu de¬
sicderauit ẽẽ completum. ut scilicet in bea¬
tissimi felicis confessoris basilica poneret᷑.
Qua occasione factum ẽ. ut per eosdem
ꝑlatores litterarum tuarum etiam mͥ¬
rescriberes ingerens huinscemodi ques¬
tionem. atꝙ ut responderem quid mͥ
inde iidexetur exposcens. nec tacens
ipse quid sentias. Nam dicis uideri tͥ
non eẽ manes motus animorum reli
giosorum. atq fidelium pro sius ista
curantium. Adiungis etiam uacare
non posse quod uinuersa pro defunc¬
tis eccłia supplicare consueuit. Ut huic
⁊ illud conici possit homini prodesse post
mortem si fide suorum humando eius cor¬
pori talis proiideatur locus in quo appa¬
reat opitulatio etiam isto modo quesita sc̃õ¬
rum. Sed cum hec ita sint. quomodo huic
opinioni contrarium non sit quod ait

Expanded text:
petierat, pro defuncto in eis partibus petierat, pro defuncto in eis partibus filio suo, et rescripseras consolans eam, idque etiam nuntians de cadavere fidelis juvenis Cynegii, quod materno et pio affectu desideravit, esse completum, ut scilicet in beatissimi Felicis confessoris basilica poneretur. Qua occasione factum est ut per eosdem perlatores litterarum tuarum etiam mihi scriberes, ingerens hujuscemodi quaestionem; atque ut responderem quid mihi exinde videretur exposcens, nec tacens ipse quid sentias. Nam dicis videri tibi non esse inanes motus animorum religiosorum atque fidelium pro suis ista curantium. adiungis etiam uacare non posse, quod uniuersa pro defunctis ecclesia supplicare consueuit, ut hinc et illud conici possit, homini prodesse post mortem, si fide suorum humando eius corpori talis prouideatur locus, in quo appareat opitulatio etiam isto modo quaesita sanctorum. Sed cum haec ita sint, quomodo huic opinioni contrarium non sit quod dicit
Abbreviated transcription (Latin):
ecunda questio est. utrum. ii
quod fit pro qui escentib aliquid eo¬
rum conferat animab cum euidenter
nr̃is aut subleuemur aut grauemur ac
tib. siquidem legamus quod in infernone¬
mo iam possit domino confiteri. Ad qͦd mul¬
ti clicunt. quod si aliquis benefici in hoc
locus possit eẽ post mortem. quanto ma¬
gis sibi auima ferret ipsa reftigerium su¬
a per se illi confitendo peccata. quam in
aliarum refrigerium abaliis oblatio pro¬
oriraretur. Dixi aliquid de hac re in eoli¬
bro. quem nuꝑ ad scm̃ paulinum nola¬
num ep̃m scripsi. cum me consuluisset
utrum sepultura que fit in memoria
martyrum prosit aliquid spiritib mor¬
tuorum. Inde ẽ hoc quod his ad te litteris
insero. Dui inquam sc̃itati tue episcope
uenerande pauline scriptorum debitor
fui ex quo mnichi scripsisti ꝑ homines filie
nr̃e religiosissime flore. querens ame u¬
trum prosit cuiq post mortem quod corpꝰ
eas apud scĩ alicuis memoriam sepelia¬
tur. Hoc enim abs te indua memorata

Expanded text:
ua quaestio est, « Utrum oblatio quae fit pro quiescentibus, aliquid eorum conferat animabus; cum evidenter nostris aut sublevemur actibus, aut gravemur: si quidem legamus, quod in inferno nemo jam possit Domino confiteri. Ad quod multi dicunt quod si aliquis beneficii in hoc locus possit esse post mortem, quanto magis sibi anima ferret ipsa refrigerium, sua per se illic confitendo peccata, quam in eorum refrigerium ab aliis oblatio procuratur? » 2. Dixi aliquid de hac re in eo libro quem nuper ad sanctum Paulinum Nolanum episcopum scripsi, cum me consuluisset utrum sepultura quae fit in memoriis martyrum, prosit aliquid spiritibus mortuorum. Inde est hoc, quod his ad te litteris insero: « Diu, inquam, Sanctitati tuae, coepiscope venerande Pauline, rescriptorum debitor fui, ex quo mihi scripsisti per homines filiae nostrae religiosissimae Florae, quaerens a me utrum prosit cuique post mortem, quod corpus ejus apud sancti alicujus memoriam sepelitur. Hoc enim abs te vidua memorata
Abbreviated transcription (Latin):
merentiani a merento. mundum ab an¬
gelis factum ẽẽ dicentes. ⁊ carne circum¬
cidi oportere. atq alia huiꝰ modi legis pre¬
cepta sertiari. iħm hominem tantũ modo
faisse. nec resurrexisse. s resurrecturum asse¬
lantur. unde etiam ciliaste sunt appellati.

Expanded text:
Merinthiani a Merintho, mundum ab angelis factum esse dicentes, et carne circumcidi oportere, atque alia hujusmodi Legis praecepta servari. Jesum hominem tantummodo fuisse, nec resurrexisse, sed resurrecturum asselantur: unde etiam Chiliastae sunt appellati
Abbreviated transcription (Latin):
per ex quo condita ẽ. cohesit deo nec ullũ ma¬
lum sui casus exꝑta ẽ. Hec in scis angłis be¬
ata ꝑsistit: et sue parti peregrinanti sicut
oportet opitulatur quia utraꝙ una erit
consortio et̃nitatis. ⁊ nunc una ẽ uinculo
caritatis. que tota instituta ẽ ad colendũ
deum. Unde nec ulla nec tota pars eius
uult se coli pro deo: nec cuiquam ẽẽ ds̃ ꝑti¬
nenti ad templum dei quod edificatur
ex diis quos facit non factus ds̃. Ac ꝑ hoc
spiritus sc̃s sicreatura non creator eẽt. pro¬
fecto creatura rationalis ẽẽt. Ipsa ẽ enim
sumina creatura. & ideo in regła fidei non
poneretur ante eccłiam. quia et ipse ad
eccł̃iam ꝑtineret in illa eius parte. que
in celis ẽ nec haberet templum. s etiam
ipse templum eẽt. Templum autẽ ipse¬
habet. de quo dicit apłs. Nescitis quia
corpora ur̃a templũ sunt spiritus sc̃i
qui in uobis ẽ quem habetis a deo: De qͥb

Expanded text:
per, ex quo condita est, cohaesit Deo, nec ullum maper, ex quo condita est, cohaesit Deo, nec ullum malum sui casus experta est. Haec in sanctis Angelis beata persistit, et suae parti peregrinanti sicut oportet opitulatur; quia utraque una erit consortio aeternitatis, et nunc una est vinculo charitatis, quae tota instituta est ad colendum unum Deum. Unde nec tota, nec ulla pars ejus vult se coli pro Deo, nec cuiquam esse Deus pertinenti ad templum Dei, quod aedificatur ex diis quos facit non factus Deus. Ac per hoc Spiritus sanctus si creatura, non creator, esset, profecto creatura rationalis esset; ipsa est enim summa creatura. Et ideo in Regula fidei non poneretur ante Ecclesiam, quia et ipse ad Ecclesiam pertineret in illa ejus parte quae in coelis est. Nec haberet templum, sed etiam ipse templum esset. Templum autem habet, de quo dicit Apostolus: Nescitis quia corpora vestra templum sunt Spiritus sancti, qui in vobis est, quem habetis a D
Abbreviated transcription (Latin):
quod ille clamabat. Iudica me ds. Et
quid dixerit uelut exponens. ⁊ discerne
inquit causam meam de gente non sc̃a.¬
filio dei unico dño nr̃o. quod ad bre¬
uitatem confessionis ꝑtinet dixerimuᷤᷤ
adiungimus credere nos ⁊ in sp̃m sc̃m
ut illa trinitas compleatuir que ds est.
Deiade cominemoratur sc̃a eccłia. Unde
datur intelligi rõnalem creaturam ad
iherłm liberam ꝑtinentem post cõme¬
morationem creatoris. idest sumine
illius trinitatis suisse subdendam qm̃
quioquid de homine xp̃o dictum est ad
unitatem ꝑsone unigenit ꝑtinet.
Rectus itaꝙ confessionis ordo poscebat
ut trinitati subiungeretur eccłia¬
tanquam habitatori domus sua. et deo tem¬
plum suum. ⁊ conditori ciuitas sua. Que tota
hic accipienda ẽ non solum ex parte. qua
ꝑegrinatur in terris a solis ortu usꝙ ad oc¬
casum laudans nomen domini. et post cap¬
tiuitatem uetustatis cantans canticum no¬
uum. uerum etiam exilla que incelis ẽ sem¬

Expanded text:
quod ille clamabat, Judica me, Deus: et quod ille clamabat, Judica me, Deus: et quid dixerat velut exponens, Et discerne, inquit, causam meam de gente non saFilio Dei unico Domino nostro, quod ad brevitatem Confessionis pertinet, dixerimus, adjungimus sic credere nos et in Spiritum sanctum, ut illa Trinitas compleatur, quae Deus est: deinde sancta commemoratur Ecclesia. Unde datur intelligi rationalem creaturam ad Jerusalem liberam pertinentem , post commemorationem Creatoris, id est summae illius Trinitatis, fuisse subdendam. Quoniam quidquid de homine Christo dictum est, ad unitatem personae Unigeniti pertinet. Rectus itaque Confessionis ordo poscebat, ut Trinitati subjungeretur Ecclestanquam habitatori domus sua, et Deo templum suum, et conditori civitas sua. Quae tota hic accipienda est, non solum ex parte qua peregrinatur in terris, a solis ortu usque ad occasum laudans nomen Domini , et post captivitatem vetustatis cantans canticum novum; verum etiam ex illa quae in coelis sem
Abbreviated transcription (Latin):
confitemur futurum. qm̃ de celouenturꝰ
est uiuos iudicaturus ⁊ mortuos. non ꝑti¬
net ad uitam nr̃am que hic geritur. qr
net in reb gastis eius est se in fine scłi geren¬
clis. Ad hoc ꝑtinet. quod apłs secutus ad¬
unxit. Cum xp̃c apparuerit uita ur̃a:
tixac ⁊ uos appareditis cum illo in gloria.
accipi potest. quod uiuos ⁊ mortuos
iudicabit. siue ut uiuos intelligamꝰ qͦs
hic nondum mortuos. secl ad huc in ista car¬
ne iiuentes inuenturus ẽ. eius aduentꝰ.
mortuos autem qui de corpore prius¬
quam ueniat exierunt uel exituri sunt.
siue uiuos iustos. mortuos autẽ in uistos.
dicium dei ponitur in malum. unde illd̾
ẽ. qui autem male egerunt in resurrec¬
tionẽ uidicii resurgent. aliquando tin¬
bonum. sccłm quot dictum ẽ. ds̃ in noie
tuo saluum me fac. et in uirtute tua ui¬
dica me. Per iudicium quippe dei. fit
ipsa bonorum malorum q discretio. ut
liberandi a malo. non ꝑdendi cum maliᷤᷤ.
bom ad dexteram segregentur. Propt̃

Expanded text:
confitemur futurum, quoniam de coelo venturus est, et vivos judicaturus ac mortuos. Non pertinet ad vitam nostram quae hic geritur, quia nec in rebus gestis ejus est, sed in fine saeculi gerendis. Ad hoc pertinet, quod Apostolus secutus adjunxit: Cum Christus apparuerit, vita vestra, tunc et vos apparebitis cum illo in gloria accipitur, quod vivos et mortuos judicabit. Sive vivos intelligimus quos hic nondum mortuos, sed adhuc in ista carne viventes inventurus est ejus adventus; mortuos autem qui de corpore priusquam veniat, exierunt vel exituri sunt. Sive vivos justos et mortuos injustos, dicium Dei ponitur in malo, unde illud est: Qui autem male egerunt, in resurrectionem judicii . Aliquando m quod dictum est, Deus, in nomine tuo salvum me fac, et in virtute tua judica me . Per judicium quippe Dei fit ipsa bonorum malorumque discretio, ut liberandi a malo, non perdendi cum malis, boni ad dexteram segregentur . Propter
Abbreviated transcription (Latin):
ñs Aut minor xp̃o ẽ
cuius membra templũ habet: Neꝙ enĩ
aliud templũ eius ⁊ aliud templum dĩ
est. cum idem dicat apłs. Nescitis quia
templum dei estis: Quod ut ꝓbaret ad¬
iecit. & spiritus dei habitat in uob. Deus
gͦ habitat in templo suo. non solum sp̃c
am de corpore suo ꝑ quod factum ẽ cai¬
put eccłie que in hominib ẽ. ut sit ip¬
se in omnib primatum tenens. ait.
Soluite templum hoc. et post triduũ
resuscitabo illud: Templum gͦ dei hoc ẽ
totius sumie trinitatiꝰ sc̃a est eccłia
scilicet uniu̾sa in celo ⁊ interra. luii

Expanded text:
 aut minor Christo est, cujus membra templum habet? Neque enim aliud templum ejus, aliud templum Dei est, cum idem dicat Apostolus, Nescitis quia templum Dei estis: quod ut probaret, adjecit, Et Spiritus Dei habitat in vobis . Deus ergo habitat in templo suo, non solum Spiriam de corpore suo, per quod factus est caput Ecclesiae, quae in hominibus est, ut sit ipse in omnibus primatum tenens , ait, Solvite templum hoc, et in triduo suscitabo illud . Templum ergo Dei, hoc est totius summae Trinitatis, sancta est Ecclesia, scilicet universa in coelo et in terra.
Abbreviated transcription (Latin):
tiliani etiam nuncupantur. fãciunt¬
⁊ ipsi de sanguine infantis. quodcata¬
srigas facere supra diximus. Nlam⁊
de ipsis ꝑhibentur exorci. Deniq alii
hano pepudiam non ẽẽ cuuratem.s
uitam dicunt fuisse montant. ⁊ pro¬
pħissarum eius priscille. et maxinulle.
Ꝙ qrua ibi uirerunt. Ideo locum meruisse
⁊ caseum dicentes a primis hominib
oblationes de fructib terte ⁊ ouium fuis¬
se celebratas. hos pepudianis uingit epy¬
phanzus.

Expanded text:
tilliani etiam nuncupantur. Faciunt ettilliani etiam nuncupantur. Faciunt et ipsi de sanguine infantis, quod Cataphryges facere supra diximus: nam et ab eis perhibentur exorti. Denique alii hanc Pepuzam non esse civitatem, sed villam dicunt fuisse Montani et prophetissarum ejus Priscae et Maximillae; et quia ibi vixerunt, ideo locum meruisse et caseum, dicentes a primis hominibus oblationes de fructibus terrae et ovium fuisse celebratas. Hos Pepuzianis jungit Epiphanius.
Abbreviated transcription (Latin):
ce ideo dicunt eas ꝑmisisse apłm paulũ
quia ex parte sciebat. et exparte pro¬
phetabat. slondum enim uenerat quod
ꝑfectum ẽ. Hoo autem ꝑfectum ĩ mon¬
tanum. ⁊ eius pphetissas uenisse delirãt.
Sacramenta phibentur habere funes¬
ta. Nam de infantis anniculi sanguine
quam de toto eius corpore minutis punc¬
tionum uulnerib extorquent. quase eu¬
charistiam siram conficere ꝑ hibentur.
miscentes eum farine panemꝙ inde faci¬
entes. Qui puer si raortuus fuenit. ha¬
betur apud eos pro magno martyre. Se
autẽ iurerit. ꝓsũmo sacerdote. xxuii¬
epudiani siue quintiliam aloco quo¬
dam nominati sunt. quam cuuta¬
tem desertã dicit epyphanius. Hanc autem
istidiuinum aliquid ẽẽ arbitrantes ilx¬
rusalem uocant. Tantũne dantes mulien¬
b principatur. ut sacerdotio quoq eos.
eos honorentut. dicuntenmi pusdile et
priscille in eadem ciuitate prepudia. xp̃m ĩ
specie femine reuelatum. Unde ab hac qͥn¬

Expanded text:
et ideo dicunt eas permisisse apostolum Paulum, et ideo dicunt eas permisisse apostolum Paulum, quia ex parte sciebat, et ex parte prophetabat: nondum enim venerat quod perfectum est . Hoc autem perfectum in Montanum et in ejus prophetissas venisse delirant. Sacramenta perhibentur habere funesta: nam de infantis anniculi sanguine, quem de toto ejus corpore minutis punctionum vulneribus extorquent, quasi eucharistiam suam conficere perhibentur, miscentes eum farinae, panemque inde facientes: qui puer si mortuus fuerit, habetur apud eos pro martyre; si autem vixerit, pro magno sacerdote . XXVIEPUZIANI sive Quintilliani, a loco quodam nominati sunt, quam civitatem desertam dicit Epiphanius. Hanc autem isti divinum aliquid esse arbitrantes, Jerusalem vocant: tantum dantes mulieribus principatum, ut sacerdotio quoque apud eos honorentur. Dicunt enim Quintillae et Priscillae in eadem civitate Pepuza Christum specie feminae revelatum: unde ab hac Quin
Abbreviated transcription (Latin):
Ueueriani a seuero exorti. unum xxiiii¬
non bibunt eo quod fabulosa tianitate
de sathane terra germinare asserant uitem.
etiam ipsi non sanam doctrinam suam
quib uolunt inflant nominib princi¬
pum. carnus resurrectionem cum ue¬
teri cestamento respuunt
Nuptias damnant atq omnnno pares
unt in suo numero comugio utentem
sen marem seu feminam. Non uescunt᷑
caruib. easq omnino ab hominantur.
Prolationes quasdam fabulosas soloꝵ
etiam isti sapiunt. Saluti pͥmi hominis
contradicunt. Epiphanius tacianos. et
hencratitas ita discernit. ut hencratita ᷤᷤ
taciani scismaticos dicant.
auctores fuierunt montanus tanqͣm
parach̃tus.⁊ due ꝓphetisse ipsius prisca ⁊
maximilla. His nomen prouincia fri¬
gia dedit. quia ibi extiterunt. ibiꝙ uixe¬
runt. ⁊ etiam nunc in eisdem partib po¬
pulos habent. Aduentum spiritus scĩ
a domino ꝓmissum. inse pocuis quam
in apłis fuisse asserunt reclditũ. Scd̃as
nuptias pro fornicatione habent.

Expanded text:
EVERIANI a Severo exorti, vinum non bibunt, eo quod fabulosa vanitate de satana et terra germinasse asserant vitem. Etiam ipsi non sanam doctrinam suam, quibus volunt, inflant nominibus principum, carnis resurrectionem cum Vetere Testamento respuentei sunt, nuptias damnant, atque omnino pares unt in suorum numerum conjugio utentem, sive marem, sive feminam. Non vescuntur carnibus, easque omnes abominantur. Prolationes quasdam fabulosas saeculorum etiam isti sapiunt. Saluti primi hominis contradicunt. Epiphanius Tatianos et Encratitas ita discernit, ut Encratitas Tatiani schismaticos dicat. auctores fuerunt Montanus tanquam paraclitus, et duae prophetissae ipsius, Prisca et Maximilla. His nomen provincia Phrygia dedit, quia ibi exstiterunt, ibique vixerunt: et etiam nunc in eisdem partibus populos habent. Adventum Spiritus sancti a Domino promissum, in se potius quam in Apostolis fuisse asserunt redditum. Secundas nuptias pro fornicationibus habent:
Abbreviated transcription (Latin):
ad huc iuuenes eẽmus. Hic omnia pecra¬
ta. sicut stoici philosophi paria eẽ dice¬
bat. nec posse peccare hominem lauacro¬
aque regenerationis accepto. nec aliquid
prodesse ieiunia. uel a cibis aliquib abs¬
tinentiam. Uirginitatem Marie destruebat
dicens cam pariendo fuisse corruptam uir¬
ginitatem etiam scimonialium ⁊ conti¬
celibem uitam coniugiorum castoꝵ atq
fidelium meritis adequabat. Ita ut que¬
dam uirgines sacre prouecte iametatis
in urbe roma ubi hec docebat eo auelito
nupsisse dicantur. Non sane ipse uel ha
bebat uel habere uolebat uxorem. Quod
non ꝓpter aliquod apud deum maiꝰ meri¬
tum in regno uite ꝑpetue ꝓfuturum. s propt̃
presentem prodesse necessitatem. hoc ẽ ne boni
conugalis pateretur molestias disputabat.
Cito tamen ista heresis oppressa ⁊ extincta

Expanded text:
adhuc juvenes essemus. Hic omnia peccaadhuc juvenes essemus. Hic omnia peccata, sicut stoici philosophi, paria esse dicebat, nec posse peccare hominem lavacro regenerationis accepto, nec aliquid prodesse jejunia, vel a cibis aliquibus abstinentiam. Virginitatem Mariae destruebat, dicens ginitati etiam sanctimonialium, conticoelibem vitam, conjugium castorum atque fidelium meritis adaequant; ita ut quaedam virgines sacrae provectae jam aetatis, in urbe Romana ubi haec docebat, eo audito nupsisse dicbebat, vel habere volebat uxorem: quod non propter aliquod apud Deum majus meritum in regno vitae perpetuae profuturum, sed propter praesentem prodesse necessitatem, hoc est, ne homo conjugales patiatur molestias, disputabat. Cito tamen ista haeresis oppressa et exstincta
Abbreviated transcription (Latin):
ses non uidentur. Quascunq autẽ sine no¬
minib posui. nec ipse earum nomina memora-
nominatos. nec epiphanius nec filaster in¬
ter hereticos posuit. credo tantumm scisma
non heresem eos condidisse credentes. Apud
quendam tamen cuius nomen in eodem eius
opusculo non inueni. in hereticis luciferi¬
anos positos legi ꝑ hec uerba. Luciferiani
inquit cum teneant in omnib catholi¬
cam ueritatem in hoc errore stultissimo
prolabuntur. ut animam dicant extͣns¬
fusione generaui. eandemq clicunt et
ode carne ⁊ carnis eẽ substanciam. Utrũ
eos inter hereticos ponendos ẽẽ crecliderit
recteꝙ orediderit. anetiam suta non senti¬
rent. siue non sentiunt. ideo tamensint
heretici. quia dissensionem suam ꝑtina¬
ci animositate firmarunt. alia questio
est. neq hoc loco de hac michi uidetur eẽ
tractandum. lxxxiii
ouinianistas quoꝙ apud istum repperi. qͦs
iam noueram. Aiouiniano quodam mona-¬
cho. ista heresis orta ẽ. etate nr̃a cum

Expanded text:
ses non videntur. Quascumque autem sine nominibus posui, nec ipse earum nomina memoravinominatos, nec Epiphanius, nec Philaster inter haereticos posuit: credo tantummodo schisma, non haeresim eos condidisse, credentes. Apud quemdam tamen, cujus nomen in eodem ejus opusculo non inveni, in haereticis Luciferianos positos legi per haec verba: Luciferiani, inquit, cum teneant in omnibus catholicam veritatem, in hunc errorem stultissimum prolabuntur, ut animam dicant ex transfusione generari; eademque dicunt et de carne et de carnis esse substantia. Utrum eos inter haereticos ponendos esse crediderit, recteque crediderit; an etiam si id non sentirent, sive non sentiunt, ideo tamen sint haeretici, quia dissensionem suam pertinaci animositate firmarunt, alia quaestio est, neque hoc loco mihi videtur esse tractanda. LXXXII. JOVINIANISTAS quoque apud istum reperi, quos jam noveram. A Joviniano quodam monacho ista haeresis orta est aetate nostra, cum
Abbreviated transcription (Latin):
dum solos angłos septem preter conscientiã
dei patris fecisse dicebat. ui
Ia silioliani abasilide qui in hoc clistabat
a simonianis quod trecentos sexaginta
quinq celos eẽ dicebat quo numero dierum
auniis includitur. Unde etiam quasi scm no¬
men cõmendabat quod est abraxas. Cuiꝰ no
eundem numerum complent. Sunt enim
ti. qui funt in sumia trecenti seraginta
quinq.

Expanded text:
dum solos angelos septem praeter conscientiam dum solos angelos septem praeter conscientiam Dei Patris fecisse dicebat. IV. BASILIDIANI a Basilide, qui hoc distabat a Simonianis, quod trecentos sexaginta quinque coelos esse dicebat, quo numero dierum annus includitur. Unde etiam quasi sanctum nomen commendabat, quod est, ἄβρασαξ, cujus nomem eumdem numerum complent. Sunt enim ta; quae fiunt in summa trecenta sexaginta quinq
Abbreviated transcription (Latin):
id est symomiani. a symone ma¬
go qui baptizatus a philippo
cliacono sicut inactib apłoꝵ
legitur. pecunia uoluit a
sc̃is apłis emere. ut etiam ꝑ impositionem
manus eĩ daretur sp̃s sc̃s. Hic magicis falla.¬
ciis deceperat multos. Docebat autẽ detestandã
turpitudinem indifferenter utendi femius
nec dm̃ mundũ fecisse dicebat. Negabat enã
carnis resurrectionem. ⁊ asserebat se xp̃m. item
ꝙ se iouem credi uolebat. Mmernam uͦ mere¬
tricem quandam helenam. quam sibi sociã
scelerum fecerat. unagines ꝙ ⁊ suam ⁊ eiꝰdem
meretricis discipłis suis prebebat adorandas
quas ⁊ rome tanquam deorum si mulacbra
auctoritate publica constituerat. in qua urbe
apłs petrus eum uera uirtute dei ommipo¬
tentis extuxit.
enandriani. a menandro etiam ip̃o mago
discipło eius qui mundum asserebat
non a deo. sed abangłis factum.
aturmniam. a quodam satur¬
Inino qui turpitudinem simonianam
in syria confirmasse ꝑhibetur. Qui etiã muti¬

Expanded text:
 « Simoniani a Simone Mago, qui baptizatus a Philippo diacono, sicut in Actibus apostolorum legitur, pecunia voluit a sanctis apostolis emere, ut etiam per impositionem manuum ei daretur Spiritus sanctus. Hic magicis fallaciis deceperat multos. Docebat autem detestandam turpitudinem indifferenter utendi feminis, nec Deum mundum fecisse dicebat; negabat etiam carnis resurrectionem, et asseverabat se Christumque Jovem se credi volebat; Minervam vero meretricem quamdam Helenen, quam sibi sociam scelerum fecerat, imaginesque et suam et ejusdem meretricis discipulis suis praebebat adorandas, quas et Romae tanquam deorum simulacra auctoritate publica constituerat. In qua urbe apostolus Petrus eum vera virtute Dei omnipotentis exstinxit . II. MENANDRIANI a Menandro etiam ipso mago, discipulo ejus, qui mundum asserebat non a Deo, sed ab Angelis factum. III. SATURNINIANI a quodam Saturnino, qui turpitudinem Simonianam in Syria confirmasse perhibetur: qui etiam mun
Abbreviated transcription (Latin):
filius uͦ accepit a patre: fatemur ⁊ nos fili¬
t ab illo accepisse potentiam. de quo na¬
tus ẽ potens. Patri uero potentiam nullꝰ
do dedit ei quem genuit de substancia sua.
S queritur utrum tantam quanta ipsi ẽ
potentiam pater filio dederit: an minorem.
Si tantam non solum potentem potens. ue¬
rum etiam om̃ipotentem genuisse dicatur.
credatur. intelligatur omp̃s. Si minorẽ
quomodo omnia que habet pater filii sunt
si patris om̃i potentia filii non est: Quo¬
modo quetunq pater facit. hec ⁊ filiꝰ simi¬
liter facit. quod utiꝙ non potest si om̃i¬
potens non est: Ac ꝑ hoc quod ait apłs
beatus ⁊ solus potens. non cogor de pa¬
tre tantunt modo accipere. sed de deo qd̾
est ipsa trinitas. Loquens enim ad timo¬
theum. precipio inquit tibi coram deo
qui uiuificat omnia ⁊ xp̃o iħu qui testi¬
monium reddidit sub poncio pilato bo.¬
nam confessionem. ut serues mandatũ

Expanded text:
Filius vero accepit a Patre. Fatemur et nos FiliFilius vero accepit a Patre. Fatemur et nos Filium ab illo accepisse potentiam, de quo natus est potens: Patri vero potentiam nullusdo dedit ei quem genuit de substantia sua. Sed quaeritur utrum tantam, quanta ipsi est, potentiam Pater Filio dederit, an minorem. Si tantam, non solum potentem potens, verum etiam omnipotentem genuisse dicatur, credatur, intelligatur omnipotens: si minorem, quomodo omnia quae habet Pater, Filii sunt? Si Patris omnipotentia Filii non est, quomodo quaecumque Pater facit, haec et Filius similiter facit? quod utique non potest, si omnipotens non est. 2. Ac per hoc quod ait Apostolus, Beatus et solus potens: non cogor de Patre tantummodo accipere; sed de Deo, quod est ipsa Trinitas. Loquens enim ad Timotheum: Praecipio, inquit, tibi coram Deo, qui vivificat omnia, et Christo Jesu qui testimonium reddidit sub Pontio Pilato bonam confession
Abbreviated transcription (Latin):
accipere demonstrabas tanquam filiꝰ
inuisibilis non sit. cum eum iniusibilium
creatorem scriptura testecur. Uerum tu.
testat ut dicas. ambo quidem inuisibile ᷤ
sunt. id est pater ⁊ filius. sed pater inui¬
sibilior ẽ. Ac sic dando aliquid patri qd̾
non sit filii: mendacem facis eundem fi
ot ⁊dle potentia sapis quod scilicet sit qui¬
dlem potens ⁊ filius. s potentior pater
fdio manctorib ⁊ doctorib uob̃. potuerit po¬
tentem potens. nec potuerit om̃ipotentem
dignere omnipotens. Ac ꝑhoc si habet ꝑa¬
tee omini potentiam quam non habet filiꝰ
falsum ẽ quod ait filius. omnia que habet pa¬
ter mea sunt. Deinde si aliquid facit pater qͦd
facere non potest filius. merito dicitur po¬
tentior pater quam filius. Cum uͦ dicat que¬
cunq pater facit. hec ⁊ filius similit̾ facit
nonne melius auditur ipse quam uos. meliꝰ¬
ꝙ ipsi creditur dicenti quam decipientib uo¬
bis: S potentiam pater inquis a nemino

Expanded text:
accipere demonstrabas, tanquam Filius accipere demonstrabas, tanquam Filius invisibilis non sit, cum eum et invisibilium creatorem Scriptura testetur. Verumtamen restat ut dicas, Ambo quidem invisibiles sunt, id est, et Pater et Filius, sed Pater invisibilior est: ac sic dando aliquid Patri quod non sit Filii, mendacem facias eumdem FiXII. 1. Hoc et de potentia sapis, quod scilicet sit quidem potens et Filius, sed potentior Pater Filio: ut auctoribus et doctoribus vobis potuerit potentem potens, nec potuerit omnipotentem gignere omnipotens. Ac per hoc si habet Pater omnipotentiam quam non habet Filius, falsum est quod ait Filius, Omnia quae habet Pater, mea sunt. Deinde si aliquid facit Pater, quod facere non potest Filius, merito dicitur potentior Pater quam Filius: cum vero dicat, Quaecumque Pater facit, haec et Filius similiter facit ; nonne melius auditur ipse quam vos, meliusque ipsi creditur docenti quam decipientibus vobis? Sed potentiam Pater, inquis, a nemine,
Abbreviated transcription (Latin):
tute geratam ⁊ uirtutem de uirtute pro¬
cedentem non ius eandem habere naturam.
hoc falsum dicis hoc contra fidem rectamiz
catholicam dicis. xi
edis ut queras ame quomodo sit inuisi¬
bilis filius. unde iam dixi suꝑius quod
uisum ẽ eẽ clicendum. S si obhoc inquis filiꝰ
inuisibilis a te pronunciatur eo quod oculiᷤ
humanis contemplari non possit. cur non
⁊ celestes uirtutes pariter iniuisibiles ꝓmin¬
cias quando nec ipse obtutib humanis
uideri possunt: Ita hoc dicis quasi possit
ab homine comprehendi quis ille sit modꝰ
quo celestes uirtutes sunt inuisibiles. aut
ad hoc querendum debeamꝰ ẽẽ intenti. dicen¬
te scriptura altiora te ne quesieris. Quod
preceptum ipse contemnetis ausus es dicere
angłm uideri ab archangło. archangłm
ab angło non uideri. Satis sit quod ostendi
non eẽ consequens. ut ideo credamus in for¬
ma dei uisibilem filium. quia scriptum ẽ
inuisibili soli deo. quod tu de patre sic te

Expanded text:
tute genitam, et virtutem de virtute protute genitam, et virtutem de virtute procedentem non vis eamdem habere naturam, hoc falsum dicis, hoc contra fidem rectam et catholicam dicis. CAPUT XI. Redis ut quaeras a me, quomodo sit invisibilis Filius, unde jam dixi superius, quod visum est dicendum. Sed si ob hoc, inquis, Filius invisibilis a te pronuntiatur, eo quod oculis humanis contemplari non possit; cur non et coelestes virtutes pariter invisibiles pronuntias, quando nec ipsae obtutibus humanis videri possunt? Ita hoc dicis, quasi possit ab homine comprehendi quis ille sit modus, quo coelestes virtutes sunt invisibiles; aut ad hoc quaerendum esse debeamus intenti, dicente Scriptura, Altiora te ne quaesieris . Quod praeceptum ipse contemnens, ausus es dicere angelum videri ab archangelo, archangelum ab angelo non videri. Satis sit, quod ostendi non esse consequens ut ideo credamus in forma Dei visibilem Filium, quia scriptum est, Invisibili soli Deo . Quod tu de Patre sic te
Abbreviated transcription (Latin):
creator creatorẽ genuit. bonꝰ bonũ genuit. sapienᷤ
sapientẽ genuit. clemens clementẽ. pottus potentẽ.
Curgͦ in uirtute simplici qͦd ẽ d̾s ñ timuisti tot com¬
memorare uirtutes: Ut enim omutam quatuor
quas loco suꝑrore posuisti. et alias quatuor dicam
quas enunciare usitatis nominibus possumus.
nunquid bonitas. et sapientia. et clementia.
et potentia. partes sunt unius uirtutis. quã
simplicem esse dixisti : Si dixeris partes sunt:
simplex gͦ uirtus ex partibus constat. & sim
Non sunt gͦ partes: ⁊ tamen quatuor sunt.
⁊ una uirtus ẽ. eademq simplex ẽ. Si ergo
in una patris persona. ⁊ plura inuenis. et
partes non inuenis. quanto magis pater ⁊
filius ⁊ spiritus sc̃s. ⁊ ꝓpter inluuduam
tatem. tres ꝑsone sunt. ⁊ ꝓpter singłorum
ꝑfectionem partes unius dei non sunt: uir¬
tus ẽ pater. uirtus filius. uirtus sp̃s sc̃s.
Hoc uerum dicis. S quod uirtutem de uir¬

Expanded text:
genuit, bonus bonum genuit, sapiens genuit, bonus bonum genuit, sapiens sapientem genuit, clemens clementem, potens potentem. Cur ergo in virtute simplici, quod est Deus, non timuisti tot commemorare virtutes? Ut enim omittam quatuor quas loco superiore posuisti, et alias quatuor dicam, quas enuntiare usitatis nominibus possimus; numquid bonitas et sapientia et clementia et potentia partes sunt unius virtutis, quam simplicem esse dixisti? Si dixeris, Partes sunt; simplex ergo virtus ex partibus constat, et simpNon sunt ergo partes: et tamen quatuor sunt, et una virtus est, eademque simplex est. Si ergo in una Patris persona, et plura invenis, et partes non invenis; quanto magis Pater et Filius et Spiritus sanctus, et propter individuam tatem tres personae sunt, et propter singulorum perfectionem partes unius Dei non sunt? Virtus est Pater, virtus Filius, virtus Spiritus sanctus. Hoc verum dicis: sed quod virtutem de vir
Abbreviated transcription (Latin):
trinitatis ẽẽ non potest qͥcunq unꝰ in trib: De¬
inde uͥ ait apłs. qui adheret dño unꝰ sp̃s ẽ. nun¬
qͥd huiꝰ uniꝰ pars ẽ dñs: Si enĩ hoc dicimꝰ quid a¬
liud dicere dep̃hendimur. nͥ qͦd augeanir adheren¬
te homine. et recedente minuatur: In trini
nitatis tercia pars ẽ unts. nec maior pars duo.
quã unꝰ ẽ ibi. nec maiꝰ aliquid sunt omnes quam
singłi. quia sp̃alis. non corporalis ẽ magnitudo.
Qui potest capere capiat. Qͥ aut̃ non potest. cre¬
dati. ⁊ oret ut qͦd credit intelligat. Uerum ẽ enĩ
qͦd dicitur per ꝓpħam. nͥ credideritis. non intel¬
ligitis. Tirempe dixisti unum dm̃ ñ ex partib
ẽẽ compositũ. & quia de patre hoc ns intelligi. ille
inquis quod ẽ uirtꝰ ẽ. ingenita. simplex. & camen
in hac simplici uretute quam multa cõmemora¬
ueris: uide. Nlam superiora uerbr tua sunt. Ds̃
dm̃ genuit. dñs dñm genuit. rex regem genuit.

Expanded text:
Trinitatis esse non potest, quicumque unus in tribus? DeTrinitatis esse non potest, quicumque unus in tribus? Deinde ubi ait Apostolus, Qui adhaeret Domino, unus d hujus unius pars est Dominus? Si enim hoc dicimus, quid aliud dicere deprehendimur, nisi quod augeatur adhaerente homine, et recedente minuatur? In Trinitnitatis tertia pars est unus, nec major pars duo quam unus est ibi; nec majus aliquid sunt omnes quam singuli: quia spiritualis, non corporalis est magnitudo. Qui potest capere, capiat : qui autem non potest, credat, et oret ut quod credit intelligat. Verum est enim quod dicitur per prophetam, Nisi credideritis, non intelligetis . 3. Tu nempe dixisti, unum Deum non ex partibus esse compositum. Et quia de Patre hoc vis intelligi, Ille, inquis, quod est, virtus est ingenita, simplex. Et tamen in hac simplici virtute quam multa commemoraveris, vide. Nam superiora verba tua sunt: Deus Deum genuit, Dominus D