comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
idest rationabilis hominis. scdđm qd̾
adimaginẽ dĩ sumus: eaq causa
iultum nonẽe apud dm̃ qđ in
domesticum sibi animal udeat
crudelit̃ & impie c̃ẽ cõmissum. Cau¬
sa gͦ addita uindicte. facit. ut pri¬
mum excludamus phylosophoꝵ
quoꝵdam opimones: qui negant
dm̃ curam habe suꝑ homines. De¬
inde scientes prerogatiuam nr̃e
ultionis apud dm̃ manere. neq
in alios cõmittamus quod diuino
iudicio uindicandũ sit: neq ipsi
mortem uchem̃tius ꝑtimescamꝰ.
cũ sciamus necati hominis in nocẽ¬
tis apud dm̃ nullum ẽẽ contẽptũ.
Non erit inquit diluuiũ: ut corrum¬
pat omnem terram dubium uidet᷑
Utrum enim non erit diluuium
intelligendum sit. qđ diluuium
corrumpat terram. hoc eñi dilu¬
uia facere consuerunt.an uͦ ñ erit
tale diluuium quo terra omnis
corrumpatur. qđ posteriora aꝑũt.
cum dicit omnem terram non cor¬
rumpendam. Ostendit enim di¬
luuia quidem futura. s non talia

Expanded text:
id est rationabilis hominis, secundum quod id est rationabilis hominis, secundum quod ad imaginem dei creati sumus, eaque causa inultum non esse apud deum quod in domesticum sibi animal uideat crudeliter et inpie esse commissum. causa ergo addita uindictae facit, ut primum excludamus philosophorum quorundam opiniones, qui negant deum curam habere super homines, deinde scientes praerogatiuam nostrae ultionis apud deum manere neque in alios committamus quod diuino iudicio uindicandum sit neque ipsi mortem uehementius pertimescamus, cum sciamus necati hominis innocentis apud deum nullum esse contemptum. Non erit inquit diluuium, ut corrumpat omnem269 terram. dubium uidetur utrum enim non erit diluuium intellegendum sit \'quod diluuium corrumpat terram\' — hoc enim diluuia facere consuerunt — an uero non erit tale diluuium, quo terra omnis corrumpatur\\ quod posteriora aperiunt, cum dicit omnem terram non corrumpendam; ostendit enim diluuia quidem esse futura, sed non talia
Abbreviated transcription (Latin):
cta uboꝵ ẽ. eo qđ his qui effudit
sanguinem hominis. ipse quasi san¬
guis effudecur. quod spemei poste¬
ritatis eripiat : quia sicut san¬
guis fusus in terram hac atq il¬
lac spargitur. ita impioꝵ anima
corporee fragilitatis more soluat᷑:
qͥa &e de aĩa dictum ẽ. mortem eiꝰ
ẽẽ corruptionẽ. eoquod gr̃e celestis
munere de fraudecut. & ueiut col¬
lisa maliciȩ scopulis. salubritatis
sue corpus imminuat. Mouet
ctiam plerosq qđ dixerit. Adima¬
ginẽ dei fecit hominẽ: & ñ dixit
adimaginem meam cum ipse
sit ds̃: s incellige & patrem esse.
& filium ẽẽ. & licet ꝑfiliũ om̃ia
facta sunt. tam̃ legunꝰ quia pat̃
fecerit omĩa. & fecerit ꝑfilium:
sicut scͥptumẽ. omia in sapientia
fecisti siue gͦ pat̾ dicit. ad imagi¬
nem u̾bi fecit: siue filius dicit.
adimaginẽ dĩ patris fecit. Etidõ
familiarem quandam & domesticam
dõ. demonstrat hominis ẽẽ naturã:

Expanded text:
cta uerborum est, eo quod is qui effuderit cta uerborum est, eo quod is qui effuderit sanguinem hominis ipse quasi sanguis effundetur, quod spem ei posteritatis eripiat, quia sicut sanguis fusus in terram hac atque illac spargitur ita impiorum anima corporeae fragilitatis more soluatur, quia et de anima dictum est mortem eius esse corruptionem, eo quod gratiae caelestis munere defrudetur et uelut conlisa malitiae scopulis salubritatis suae corpus imminuat. mouet etiam plerosque quod dixerit: ad imaginem dei feci hominem et non dixerit: ad imaginem meam, cum ipse sit deus. sed intellege et patrem esse et filium esse. et licet per filium omnia facta sunt, tamen legimus quia pater fecerit omnia et fecerit per filium, sicut scriptum est: omnia in sapientia fecisti. siue ergo pater dicit, ad imaginem uerbi fecit, siue filius dicit, ad imaginem dei patris fecit. et familiarem quandam et domesticam deo demonstrat hominis esse naturam,
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ nr̃ ultionem promittit. ut uł
sic frangatur metu qui pietatis ẽ
oblitus: et sciat quod etiam si
homines effugiat homicida: dĩ
tam̃ iudicium non possit cuadẽ:
s maiori & ȩterno supplicio reser¬
uetur. Altiore autem sensu hoc
intelligimus: non solum ab ex¬
traneoꝵ insidiis. uerum etiam
anris hoc ẽ a domesticis nobis
cogitationib cauendũ. Deinde
obseruandum nob̃ non solum
amalicia mentis. uerum etiam
abipsis sermonib nr̃is. Idõq ait:
de multiloquio non effugies pec¬
catum. Ergo hoc significari ui¬
detur non solum oꝑis nr̃i. sed
etiam sermonis qui est magis
domesticus: rationẽ dño eẽ red¬
dendam. Et id̃o diligentiꝰ con¬
siderandũ: ne uel sermone uelo¬
ꝑe contrahamꝰ offensam: quia sic̃
ore confessio fit ad salutẽ: sic ore
fit lapsus ad mortem. Qui effu¬
derit inquit sanguinem hominis.
ꝓsanguine hominis eius. effũdetur.
Non errauit elocutio. s enfasis fa¬

Expanded text:
deus noster ultionem promittit, ut uel deus noster ultionem promittit, ut uel sic frangatur metu qui pietatis est oblitus et sciat quod etiamsi homines effugiat homicida, dei tamen iudicium non possit euadere, sed maiori et aeterno supplicio reseruetur. altiore autem sensu hoc intellegimus, non solum ab extraneorum insidiis, uerum etiam a nostris, hoc est a domesticis nobis cogitationibus cauendum, deinde obseruandum nobis non solum a malitia mentis, uerum etiam ab ipsis sermonibus nostris. ideoque ait: de multiloquio non effugies peccatum. ergo hoc significari uidetur, non solum operis nostri, sed etiam sermonis, qui est magis domesticus, rationem domino esse reddendam. et ideo diligentius considerandum, ne uel sermone uel opere contrahamus offensam, quia sicut ore confessio fit ad salutem, sic ore fit lapsus ad mortem. Qui effuderit inquit sanguinem hominis pro sanguine hominis eius effundetur. non errauit elocutio, sed enphasis fa
Abbreviated transcription (Latin):
Eadem enim natura: omniũ mat̃
ẽ hominum. Et idõ fr̃s sumꝰ om̃s.
una atq eadem matre generati. co¬
gnationisq eodem iuire de uinchi.
ꝑtimescendum. qui fratno sibi ui¬
re sociantur. Hinc enim insidiȩ
hinc ꝑicula frequentiora hõĩb
comparantur. Et ut specialia cõ¬
p̃hendamus. quod fr̃ibus specia¬
lbus in hereditatis diuisione fre¬
quenter odia succrescunt: dem¬
de si fratri amplius collatum fu¬
erit a parentib: fratres alii indi¬
gnantur magis. & grãm collatã
aparentib. parricidio auferre
conantur. Ista magis bella suspe¬
cła. bella ñ ciuitatũ. s singłarum
domoꝵ. Illos gͦ dñs adultionis
iudicium comp̃hendit. quos mag̃
insidiatores sibi eẽ cognouit. Ter¬
cium est. qđ in eo frẽm dixit. non
quo dignus pietatis nomine par¬
ricida sit. s quo magis pietatis
grauetur uocabulo: atq inde fi¬
at sceleris incrementum. quo iu¬
stior sit uindicta cęlestis. Ergo dñs

Expanded text:
eadem enim natura omnium mater eadem enim natura omnium mater est hominum, et ideo fratres sumus omnes una atque eadem matre generati cognationisque eodem iure deuincti. pertimescendum qui fraterno sibi iure sociantur. hinc enim insidiae, hinc pericula frequentiora hominibus comparantur et ut speciale comprehendamus, quod fratribus specialibus in hereditatis diuisione frequenter odia succrescunt. deinde si fratri amplius collatum fuerit a parentibus, fratres alii indignantur magis et gratiam conlatam a parentibus parricidio auferre conantur. ista magis bella suspecta, bella non ciuitatum, sed singularum domorum. illos ergo dominus ad ultionis iudicium conprehendit, quos magis insidiaturos sibi esse cognouit. tertium est quod in eo fratrem dixit, non quo dignus pietatis nomine parricida sit, sed quo magis pietatis grauetur uocabulo atque inde fiat sceleris incrementum, quo iustior sit uindicta caelestis. ergo dominus
Abbreviated transcription (Latin):
habentia sapientiȩ. mobseruatione¬
religionis. & humilitate cordis. non
mindulgentia corporis non in ho¬
nore aliquo ad saturitatem & di¬
ligentiam carnis. Deniq hunc sen¬
sum ẽc̃ posteriora approbant. Sic
enimait: & enim ur̃m sanguinem
& animarum ur̃arum exquiram
de om̃ib bestiis. & de manu hõis:
bestiali maliciȩ cõparauit. immo
etiam coaceruauit iniquitatem
hominis ultra bestiarum feritatẽ.
dicendo demanu hominis fratris.
Et enim bestiȩ nichil nob̃cũ ha¬
bent cõmune naturȩ: nullo ue¬
lut fr̃no iure de uinctȩ sunt: si
nocent hominib quasi extraneis
nocent. naturȩ iura non uiolant.
germanitatis non obliuiscuntur
affectum. Ido grauius homo pec¬
cat. qui fratri insidiat᷑. Et ido dñs
se uerius umdicaturum se ẽẽ ꝓmi¬
sit dicens: sanguinẽ hominis de
manu fr̃is eius exquiram. Annon
fr̃ ẽ. quem rationabilis naturȩ qui¬
dam uterus effudit: & eiusdem
matris nob̃ generatio copulauit:

Expanded text:
habentia sapientiae in obseruationehabentia sapientiae in obseruationereligionis et humilitate cordis, non in indulgentia corporis, non in honore aliquo ad saturitatem et diligentiam carnis. Denique hunc sensum esse posteriora adprobant; sic enim ait: etenim uestrum sanguinem et animarum uestrarum exquiram de omnibus bestiis et de manu hominis\'. bestiali malitiae conparauit, immo etiam aceruauit iniquitatem hominis ultra bestiarum feritatem dicendo: de manu hominis fratris. etenim bestiae nihil nobiscum habent commune naturae, nullo uelut fraterno iure deuinctae sunt. si nocent hominibus, quasi extraneis nocent, naturae iura non uiolant, germanitatis non obliuiscuntur affectum. ideo grauius homo peccat, qui fratri insidiatur, et ideo dominus seuerius uindicaturum se esse promisit dicens: sanguinem hominis de manu fratris eius exquiram. an non frater est quem rationabilis naturae quidam uterus effudit et eiusdem matris nobis generatio copulauit?
Abbreviated transcription (Latin):
m̃scibus ẽ ut faciam uoluntatem
patris mei qui in cęlis ẽ. studia ho¬
minib uirtutis inspirans. & cupi¬
ditatẽ diuine cogitationis infun¬
dens. Ergo terrenȩ cogitationes
& infirmȩ quasi eurate & sine u¬
su sanguinis habentur. ut ille eui¬
ratus dicitur. qui sanginnis pluri¬
mum amiserit: & enim sanguinis
effusione frigescit. Quisq gͥ dili¬
gens uirtutumẽ cibõ ablłgat et
reicit corporales. nisi quantum scit sa¬
tis ẽe nature quisq aũt negligentior
tanquam lubricum & aquosum
uitȩ istius fuerit cursum secutus.
quasi amissis uestigiis in ucerum de¬
cidit & uentrem. Itaq ea quȩ sunt
terrena desiderat. cibi celestis alienꝰ.
& qui non possit dicere. nr̃a autem
conu̾satio in celis est: idõq ut ad se-¬
cretos prouocaret: ait idem. Ne teti¬
geritis. ne attaminaueritis. ne gu¬
staueritis. quȩ sunt ad corruptelã
ipso usu. scđm p̃cepta & doctrinas
hominum. quȩ sunt rationẽ quidẽ

Expanded text:
meus cibus est ut faciam uoluntatem meus cibus est ut faciam uoluntatem patris mei, qui in caelis est, studia hominibus uirtutis inspirans et cupiditatem diuinae cognitionis infundens. ergo terrenae cogitationes et infirmae quasi euiratae et sine usu sanguinis habentur, ut ille euiratus dicitur, qui sanguinis plurimum amiserit: etenim sanguinis effusione frigescit. quisque igitur diligens uirtutum est cibos ablegat et reicit corporales, nisi quantum scit satis esse naturae, quisque autem neglegentior tamquam lubricum et aquosum uitae istius fuerit cursum secutus quasi amissis uestigiis in ucidit et ventrem. Itaque ea quae sunt terrena desiderat, 267 cibi coelestis alienus: et qui non possit dicere: Nostra conversatio in coelis est . Ideoque ut ad secretos provocaret, ait idem: Ne tetigeritis, ne attaminaveritis, ne gustaveritis quae sunt ad corruptelam ipso usu, secundum praecepta et doctrinas hominum; quae sunt rationem quidem
Abbreviated transcription (Latin):
sanguine usum afferre uiuendi. sed
cõmisceri sanguini. quia sunt quȩ
appellant᷑ arceriȩ uelut receptacula
sp̃c: quȩ nonsolum aerempurum
amplectunt᷑. s etiam sanguinẽ. sed
minorem longe sanguinis portio¬
nem: gemina enim cum uasa sint. a¬
liud uenȩ que flebs grece appellat᷑.
aliud arteriȩ. uen a plus habet sangui¬
nis quam sp̃s hoc ẽ flebs. arteria mi-¬
nus sanguinis multo ampliꝰ sp̃s:
iam temperatio ꝓdiũsitate nature ẽ
hominum singuloꝵ. Altior aut̃ sen¬
sus delectare te debet. quisignificat
sanguinẽ animam idõ dictum. qͥa
sanguis calidus & ignitus c̃ sicut
ẽ uirtus quicũq gͥ studio fuerit uir¬
tutis accensus. & uaporem laudis
assũꝑserit. omnes delicias uentris
excludit: ea gͥ cogitationum quȩ st̃
carnalia atq terrena. inuirtutis in¬
quit ardore positi reicietis. quasi
inhabilia spiritalicibo. Non enĩ
carnem manducabat. hoc est ter¬
renum aliquid cogitabat qui dix̃.

Expanded text:
sanguine usum adferre uiuendi. sed sanguine usum adferre uiuendi. sed commisceri sanguini, quia sunt quae appellantur arteriae uelut receptacula spiritus, quae non solum aerem purum amplectuntur, sed etiam sanguinem, sed minorem longe sanguinis portionem. gemina enim cum uasa sint, aliud uenae quae φλέΦ graece appellatur. aliud arteriae, uena plus habet sanguinis quam spiritus, hoc est φλέΦ, arteria minus sanguinis, multo amplius spiritus. iam temperatio pro diuersitate naturae est hominum singulorum. altior autem sensus delectare te debet, qui significat sanguinem animam ideo dictum, quia sanguis calidus et ignitus est. sicut est uirtus. quicumque igitur studio fuerit uirtutis accensus et uaporem laudis adsumpserit, omnes delicias uentris excludit. ea igitur cogitationum quae sunt carnalia atque terrena in uirtutis. inquit, ardore positi reicietis quasi inhabilia spiritali cibo. non enim carnem manducabat, hoc est terrenum aliquid cogitabat qui dixit:
Abbreviated transcription (Latin):
ingenium nec disputationẽ eus
redarguit. tam̃sententiȩ ñ acqͥeuit:
aristotiles cius deliciam dixit ignẽ
alii ec̃ uoluerunt. Nos gͥ huiꝰmodi
diuisionẽ tencamus. ut separemus
quod est rationabile animȩ. cuiꝰ
substantia diuinus est sp̃s. sicut ait
scͥptura. quia insufflauit infaciem
eius sp̃m uitȩ. ẽẽ aũt in ea nutrim̃¬
tum quoddam uitale. quo hoc cor¬
pus anmatur. ẽẽ etiam delectabile:
illarum gͥ & uitalis & delectabilis
animȩ partiũ substantia. sanguis
appellatur aquib dam. licet etiam
scͥptura dixcrit. Anima totiꝰ carnis.
sanginis est. Proprie gͥ animã car¬
nis. sanguinem appellauit. In carne
enim delectatio & passio ẽ: nonmens
& raciocinatio. Lam̃ si diligenter
intendas. hic locus illum explanat.
Cum emim hoc loco dixerit sanguinẽ
animã. utiq significauit aliud eẽ
animam aliud sanguinẽ. ut sit ani¬
mȩ substantia sp̃s uitalis: s ipsum
sp̃m uitalem non ꝑse tantum & sine

Expanded text:
ingenium nec disputationem eius ingenium nec disputationem eius redarguit, tamen sententiae non adquieuit. Aristoteles endelechiam dixit, ignem alii esse uoluerunt. nos igitur huiusmodi diuisionem teneamus, ut separemus quod est rationabile animae, cuius substantia diuinus est spiritus, sicut ait scriptura: quia insufflauit in faciem eius spiritum uitae, esse autem in ea nutrimentum quoddam uitale, quo hoc corpus animatur, esse etiam delectabile. illarum igitur et uitalis et delectabilis animae partium substantia sanguis appellatur a quibusdam, licet etiam scriptura dixerit: anima totius carnis sanguis est. proprie igitur animam carnis sanguinem appellauit; in carne enim delectatio et passio est, non mens et ratiocinatio. tamen si diligenter intendas, hic locus illum explanat. cum enim hoc loco dixerit sanguinem animam, utique significauit aliud esse animam. aliud sanguinem, ut sit animae substantia spiritus uitalis, sed ipsum spiritum uitalem non per se tantum et sine
Abbreviated transcription (Latin):
irrationabiles passiones ita debe¬
ant m̃ti sapientis ut holera rustico
eẽ subiecta. atq ita his utat᷑ tanquã
reptilib cogitationib ut agricola
holeribus quȩ obẽẽ ñ possunt. cibi
tam̃ ñ habent gr̃ãm fortioris: gene¬
rale enim om̃ib & commune pre¬
ceptum ñ altiora indicit generauit¬
tutum: quȩ utiq paucoꝵ sunt .s.
& si quis uirtutum epulas fortiores
sibi exhibere ñ possit. huiꝰ modi ta¬
men habeat passiones. quȩ ñ noci¬
ant s delectent. Idõ in principio
sc̃s moyses informauit nos atq
instruxit deinsufflatione anime.
ut non laberemur opinionibus
diu̾sis philosophorum. qui sibi is
constare non possunt. Pleriq em̃
uaria senserunt. ut cricias & eius
discipłi sanguinem eẽ aĩam dicentl
istam utiq animam qua uiuimus
quȩ ẽ sensibilis. non illam animã
que rationabilis & intelligibilis i¬
terioris hominis estimatur. I poca¬
tes aũt & si critiȩ non imꝓbauit

Expanded text:
inrationabiles passiones ita debeinrationabiles passiones ita debeant menti sapientis ut holera rustico esse subiecta, atque ita his utatur tamquam reptilibus cogitationibus, ut agricola holeribus, quae obesse non possunt, cibi tamen non habent gratiam fortioris. generale enim omnibus et commune praeceptum non altiora indicit genera uirtutum, quae utique paucorum sunt. sed etsi quis uirtutum epulas fortiores sibi exhibere non possit. huiusmodi tamen habeat passiones, quae non noceant. sed delectent. Ideo in principio sanctus Moyses informauit nos atque instruxit de insufflatione animae, ut non laberemur opinionibus diuersis philosophorum, qui sibi ipsi constare non possunt. plerique enim uaria senserunt, uti Critias et eius discipuli sanguinem esse animam dicentes, istam utique animam, qua uiuimus, quae est sensibilis, non illam animam, quae rationabilis et intellegibilis interioris hominis aestimatur. Hippocrates autem etsi Critiae non inprobauit
Abbreviated transcription (Latin):
buli. dedi uob̃ omĩa: non holera õia
dedi uob̃ adescam. Utant̃ gͥ qui u¬
tunt᷑ carne. tanquam holeribus. ñ
ad distentionẽ nec adruinã corporis.
quam epulȩ carnis facere consuert̃.
S quẽ ad modũ & holera non omĩa
ad esce usum habilia sunt. ita euã
non om̃e uiuũ reptile accomodũ
adusum epulandi siquidẽ ab oĩb
uenenatis abstinere debemus: licet
huc quoq ꝓcesserit luxuria. Aut
magis delectationi consulat quã
periculo. & inplerisq resecto qd
dicit᷑ uenenatum. naturaliter
mẽe. reliquam partẽ adcibum
uindicet. Quȩ & si ñ plena ꝑicu¬
li. tam̃ uicina ꝑiculo ẽ. & corrupte¬
la aliqua necesse ẽ in totius sucum
se carnis infuderit: pleriq etiam
sagitis uenenatis transfigunt cer-¬
uos. &e huimodi uelocia animalia:
& postea resecta quadam parte men¬
broꝵ reliquo corpore ad cibũ uiñt
Q đ aũt ad altiorem sensum ꝑtinet:
hocẽ unde magis dictumest. quod

Expanded text:
buli dedi uobis omnia.. non holera omnia buli dedi uobis omnia.. non holera omnia dedi uobis ad escam. utantur igitur qui utuntur carne tamquam holeribus non ad distentionem nec ad aruinam corporis, quam epulae carnis facere consuerunt. sed quemadmodum et holera non omnia ad escae usum habilia sunt, ita etiam non omne uiuum reptile adcommodum ad usum epulandi, siquidem ab omnibus uenenatis abstinere debemus, licet huc quoque processerit luxuria, ut magis delectationi consulat quam periculo et m plerisque resecto quod dicitur uenenatum naturaliter inesse reliquam partem ad cibum uindicet, quae etsi non plena periculi, tamen uicina periculo est et con\'uptela aliqua necesse est in totius sucum se carnis infuderit. plerique etiam sagittis uenenatis transfigunt ceruos et huiusmodi uelocia animalia et postea resecta quadam parte membrorum reliquo corpore ad cibum utuntur. quod autem ad altiorem sensum pertinet, hoc est, unde magis dictum est, quod
Abbreviated transcription (Latin):
rum cibo utim᷑ aduitȩ. gr̃ãm. & ha¬
rum epulis delectamur. Qͥd est etiã
quod ait. ficut holera pabuli. dedi
uobis omĩa: In quo & hi qui sim¬
plicit incelligunt. ut non expendãt
sermonis examen: non nobis ui¬
dentur eẽ contrarii. St̃ enim qui
putant qđ holera adescam nobis
di iussu at tributa uideant᷑. quo
his magis uti quã carnalib epulis
debeamus. Ego aũt libent his
acquiescerem. ut generi hominũ
ad parsimoniã magis & temperã¬
tiam holerum usus inholesceret:
nisi uiderem abhis qui ñ libent
accipiunt. posse referri mͥ. quia
non omĩa holera escȩ hominũ
inueniant᷑ accõmoda. deinde qͥa
non omne hominũ genus sapientiȩ
& continentiȩ amore ducitur. ut cõ¬
tinentiam sequi possit. Et idõ quod
generale preceptum ẽ. ad portiuncu¬
lam paucoꝵ hominum diriuare ñ
possumus om̃ib enim hominib.
hoc p̃ceptum datur. Idõq considemꝰ
quid dixerit: sicut holera inquit pa¬

Expanded text:
rum cibo utimur ad uitae gratiam, harum cibo utimur ad uitae gratiam, harum epulis delectamur. Quid est etiam quod ait: sicut holera pabuli dedi uobis omnia? in quo et hi qui simpliciter intellegunt, ut non expendant sermonis examen, non nobis uidentur esse contrarii. sunt enim qui putant quod holera ad escam nobis dei iussu adtributa uideantur, quo his magis uti quam carnalibus epulis debeamus: ego autem libenter his adquiescerem, ut generi hominum ad parsimoniam magis et temperantiam holerum usus inolesceret, nisi uiderem ab his qui id non libenter accipiunt posse referri mihi quia non omnia holera escae hominum inueniantur adcommoda, deinde quia non omne hominum genus sapientiae et continentiae amore ducitur, ut continentiam sequi possit. et ideo quod generale praeceptum est, ad portiunculam paucorum hominum diriuare non possumus; omnibus enim hominibus hoc praeceptum datur. ideoque consideremus quid dixerit. sicut holera inquit pa
Abbreviated transcription (Latin):
luxuria atq deliciis tanquam lubͥ¬
cum & eaducum uitȩ istius agat
cursum .s continentia ac temperan¬
tia abliget ase uir sapiens huius¬
modi passiones. S quia subdidit
statim omĩa reptilia quȩ sunt uiua
erunt uobis in escam. ne forte te
moueat quia ante de reptilibus
diximus uenenatis. cognosce alia
ẽẽ reptilia uenenata. alia mansue¬
ta. De mansuetis gͥ reptilib ac¬
cipe. quȩ & si non omĩa uentre &
pectore repunt sicut colubres. exigu¬
os tam̃ pedes habent. ut repere magis
quam ambulare uideantur. Ergo
uenenatoꝵ reptiliũ similes. inmun¬
da corporiᷤᷤ accipe passiones. mansu¬
etoꝵ aut̃ decoras: omĩs enim affectꝰ
qui ẽ pret deformis delectationis il¬
lecebram. passio quidem ẽ. s: bona
passio. Cupiditas mollior & ira ac
timor: he noxiȩ animȩ passiones
sunt: affectus aut̃ innoxii. passioneᷤ
bone sunt: & his uiuendi quidam
nobis usus ministratur. & causa ha¬

Expanded text:
luxuria atque deliciis tamquam lubrluxuria atque deliciis tamquam lubricum et caducum uitae istius agat cursum, sed continentia ac temperantia ableget a se uir sapiens huiusmodi passiones. sed quia subdidit statim: omnia reptilia quae sunt uiua erunt uobis in escam, ne forte te moueat quia ante de reptilibus diximus uenenatis, cognosce alia esse reptilia uenenata, alia mansueta. de mansuetis igitur reptilibus<< accipe, quae etsi non omnia uentre et pectore repunt sicut colubres, exiguos tamen pedes habent, ut repere magis quam ambulare uideantur. ergo uenenatorum reptilium similes inmundas corporeas accipe passiones, mansuetorum autem decoras. omnis enim affectus, qui est praeter deformis delectationis inlecebram. passio quidem est, sed bona passio. cupiditas mollior et ira ac timor, haec noxiae animae passiones sunt, affectus autem innoxii passiones bonae sunt. et his uiuendi quidam nobis usus ministratur et causa, ha
Abbreviated transcription (Latin):
natus in passionib. & reꝑtus qd̃
in confusione non fuisset obno¬
xius confusioni. Altior autem
sensus habet. quod iustus magn¬
tudine & multitudine uirtutis
augetur atq doctrina: & reples
terram quasi cor quoddã inqͦ
sit receptaculũ intelligibiliũ. Ita nichil
uacuũ sapientiȩ c̃ẽ patitur. quod in-¬
sipientia possit inuadẽ. Dominatur
igcur non solum terrenis oĩ¬
b passionib. s etiam sensib corpora¬
lib bestias quoq sibi quodam t̾rore
subiit & timore. in quib spẽs uidet᷑
mẽe maliciȩ atq feritatis. Immitis
enim & agrestis est om̃is malicia: in¬
flatur aerio quodam tmore. Nec illud
obscurum. quod reptilia quȩdam leta¬
lium quandam habent spetiem passi¬
onum: a quibus uenenum quoddã
menti uidetur infundi: om̃ib ergo
his imꝑat iustus. quib ñ cõmiscet᷑
s coercet ea. si mens eius ñ delectati¬
one non cupiditate ducat᷑. non tri¬
sticia & timore frangatur: ñ etiam

Expanded text:
natus in passionibus, et repertus quod natus in passionibus, et repertus quod in confusione non fuisset obnoxius passioni. 87. Altior autem sensus habet quod justus magnitudine et multitudine virtutis augetur, atque doctrina; et replet terram, quasi cor quoddam in quo sit receptaculum intelligibilium. Ita nihil vacuum sapientiae esse patitur, quod insipientia possit invadere. Domitis igitur non solum terrenis omnibus passionibus, sed etiam sensibus corporalibus, bestias quoque sibi quodam terrore subjicit et timore, in quibus species videtur inesse malitiae atque feritatis. Immitis enim et agrestis est omnis malitia, et inflatur aerio quodam tobscurum quod reptilia quaedam letalium quandam habent speciem passionum, a quibus uenenum quoddam menti uidetur infundi. omnibus ergo his imperat iustus, quibus non commiscetur, sed coercet ea, si mens eius non delectatione, non cupiditate ducatur, non tristitia et timore frangatur, non etiam
Abbreviated transcription (Latin):
minis generationẽ expressam unã
scđm imaginẽ dĩ. Alteram scdm figm̃¬
tum deluto terrȩ. Deniq illa creatio
hominis deluto terre: uidetur esse fa¬
cta post mundum. Post quã reqͥ eurt
ds̃ aboꝑib suis sero quodammodo
terrenȩ statuȩ figm̃tum gignitur.
Non erat pluuia suꝑ terram. nec hõ c̃¬
ram oꝑabat᷑. tunc delimo terre finx̃
ds̃ hominẽ. & insufflauit in faciem
eiꝰ sp̃m uitȩ. & factusẽ homo ina¬
nimam uiuentẽ. Ille aũt qui sexto
die quasi ꝑfecto numero quo om̃a
conclusa sunt oꝑa dĩ. quasi ꝑfe¬
cta oꝑatione constitutus est homi
scđm imaginem dĩ ẽ cui ⁊̃ iste com¬
paratur qui in diluuio iustus in uo¬
tus est: & idõ supra terrena omnia
eum consticuit ds̃: sicut & illum ad
imaginem dĩ. factum. quia uterq
aterrems uiciis temꝑabat. ille qui
ita generatus est ut nichil terre¬
no deberet contagio: iste quie
iꝑiculis fuerat apꝓbatꝰ. & exami¬

Expanded text:
minis generationem expressam: unam minis generationem expressam: unam secundum imaginem dei, alteram secundum figmentum de luto terrae. denique illa creatio hominis de luto terrae uidetur esse facta post mundum, postquam requieuit deus ab operibus suis. sero quodammodo terrenae statuae figmentum gignitur. non erat pluuia super terram nec homo terram operabatur. tunc de limo terrae finxit deus hominem et insufflauit in faciem eius spiritum uitae, et factus est homo in animam uiuentem. die, quasi perfecto numero quo omnia conclusa sunt opera Dei, quasi perfecta operatione constitutus homo secundum imaginem Dei est, cui etiam iste comparatur qui in diluvio justus inventus est. Et ideo supra terrena omnia eum constituit Deus, sicut et illum ad imaginem Dei factum, quia uterque a terrenis vitiis temperabat. Ille qui ita generatus est, ut nihil terreno deberet contagio: iste qui et in periculis fuerat approbatus, et exami
Abbreviated transcription (Latin):
& iracundiam potest reprimere dem-¬
perantia. Vt intimore aliquiꝰᷤ non
penitus resoluatur. & magis timo¬
rem dirigat ad oꝑa uirtutis. u̾bigr̃a.
si ꝑsecutor insistat. ut plus dm̃ti¬
meas. & ꝑpetua magis supplicia.
quam prestantia putes eẽ uitanda.
Quȩ dum times accendaris ad głam.
ꝑfidiȩ iratus & sccleri: rursus tracun¬
dia succensus. diuino cõmotionẽ
timore modereris. Et benedixit
dñs noe & filios eius. dicens. Cresci¬
te & multiplicamini & replete t̃rã.
& dominamini eiꝰ. & timor ur̃i
& tremor erit omib bestiis terre.
mouentur suꝑ terram. & in om̃ib
piscibus maris. Hȩc prerogatiua
potestatis inceteris animalibus
uidetur homini attributa. & in
suꝑioribus partib. sic̃ eo loco ubi
tiplicamini. & replete terrã. & dña¬
mini eius. & potestatem habete
suꝑ pisces maris. & uolatilia ce be¬
stias terrȩ & reptilia: quod eo ad¬
monui. ut intelligas geminam ho¬

Expanded text:
et iracundiam potest reprimere temet iracundiam potest reprimere temperantia, ut in timore aliqui non penitus resoluatur et magis timore dirigatur ad opera uirtutis, uerbi gratia si persecutor insistat, ut plus deum timeas et perpetua magis supplicia quam praesentia putes esse uitanda, quae dum times, accendaris ad gloriam perfidiae iratus et sceleri, rursus iracundia succensus diuino commotionem timore modereris. Et benedixit dominus Noe et filios eius dicens: crescite et multiplicamini et replete terram et dominamini eius. et timor uestri et tremor erit omnibus bestiis terrae mouentur super terram et in omnibus piscibus maris. haec praerogatiua potestatis in cetera animalia. uidetur homini adtributa et in superioribus partibus, sed eo loco ubi ltiplicamini et replete terram et do minamini eius et potestatem habete super pisces maris et uolatilia et bestias terrae et reptilia. quod eo admonui, ut intellegas geminam ho
Abbreviated transcription (Latin):
minibus terrarum: at uero ex arboꝵ fru¬
ctbus uoluptarii. Itaq corpus nr̃m
tanquam uere hoc ẽ aere. cibo pascit᷑
naturali: aer autem: greco nomine
uel latino dicit᷑ idõ scͥptura de par¬
tib orientis. & maxime egypti ꝑ quã
transunt hebreus. uel expartib fe¬
nitiȩ. sumpsit exemplum. Anima
autem: uoluptariis hocẽ sapientiȩ
fructib alitur: cui iterum ut corpo¬
ri nr̃o contrarium frigus & ȩstus.
ita timor & iracundia uidentur
adũsa: s quia incorpore ẽ. necesse ẽ
& iracundiam habeat & timorem:
ec potest sine hac c̃ẽ corporeȩ neces¬
sitate naturę. Et idõ mens sapien¬
tis moderamina iusta dispensat
Ne iram & timorẽ ꝑmisceat: & fiat
confusio quȩdam animo illius atq
diluuiũ. Die quoq & nocte qd
ait. ꝑ diem intelligis illuminan¬
tem uirtutẽ: ꝑ noctem recognoscis
tenebrosam insipientiã. Itaq et
intimore. tãquam in frigore po¬
test eẽ illuminans uirtus. similit̃

Expanded text:
minibus ten\'arum, at uero ex arborum fruminibus ten\'arum, at uero ex arborum fructibus uoluptarii. itaque corpus nostrum tamquam uere, hoc est >ἔαρι, cibo pascitur naturali. ἔαρ autem Graeco nomine, uer Latino dicitur. ideo scriptura de partibus orientis et maxime Aegypti, per quam transiuit Hebraeus, uel ex partibus Phoeniciae sumpsit exemplum. anima autem uoluptariis, hoc est sapientiae fructibus alitur, cui iterum, ut corpori nostro contrarium frigus et aestus, ita timor et iracundia uidentur aduersa. sed quia in corpore est, necesse est et iracundiam habeat et timorem, nec potest sine hac esse corporeae necessitate naturae. et ideo mens sapientis moderamina iusta dispensat, ne iram et timorem permisceat et fiat confusio quaedam animo illius atque diluuium. die quoque et nocte quod ait, per diem intellegis inluminantem uirtutem, per noctem recognoscis tenebrosam insipientiam. itaque et in timore tamquam in frigore potest esse inluminans uirtus. similiter
Abbreviated transcription (Latin):
principiũ. ꝑmessem intelligamꝰ finẽ:
inutroq salutis ẽ causa: alterum si
sublato fine principium. & finis in
principium recutrit. Ergo semꝑ in
eadem recursurum. dum in hoc mũ¬
doẽ genus memorat humanũ. ut
cum incipit annus finiat᷑. cum fi¬
niat᷑ incipiat. non medio mundus
tempore resoluatur: ita & mens qͦn¬
do aliquid uidet᷑ inciꝑe. ad finẽ usq
contendat. & oꝑis sui terminũ quȩ¬
rat. quando finit aliquod opus. ñ
quasi consũmato oꝑe ferietur. sed
inalia recurrat oꝑa: & semꝑ mere¬
m̃ta uirtutis exerceat. quandoqͥdẽ
uidet quod infructus suos semꝑ
terra reuocetur. qui diu̾si. aut ue¬
re et estate ut in partib orientis.
aut estate autumpnoq nascant᷑
ut inpartib occidentis alio tempore
terrarũ seminaria partus suos edt̃:
alio autem tempore fructus arborum
carpimu sidiuidui gͦ fructus sunt. ne¬
cessarii & uoluptarii: necessarii ex se¬

Expanded text:
principium, per messem inteliegamus finem. principium, per messem inteliegamus finem. in utroque salutis est causa. alterum sinsublato fine principium et finis in principium recumt.\' ergo semper in eadem recursurum, dum in hoc mundo est, genus memorat humanum, ut cum incipit annus, finiatur, cum finitur, incipiat, non medio mundus tempore resoluatur. ita et mens quando aliquid uidetur incipere, ad finem usque contendat et operis sui terminum quaerat. quando finit aliquod opus\', non quasi consummato opere ferietur, sed in alia recurrat opera et semper incrementa uirtutis exerceat, quando quidem uidet quod in fructus suos semper terra reuocetur, qui diuersi aut uere et aestate ut in partibus orientis aut aestate autumnoque nascantur ut in partibus occidentis. alio tempore ten-arum seminaria partus suos edunt, alio autem tempore fructus arborum carpimus. diuidui ergo fructus sunt necessarii et uoluptarii: necessarii ex se
Abbreviated transcription (Latin):
ribus incorrupta futura animabi
uel nemorosa om̃ia. Nam cũ corrĩ¬
punt᷑ tempora. corrumpuntur cu
illa que temporib suis quȩq gi¬
gnunt᷑ si aũt confusio sit tempor
quomͦ possunt confusione facta
etiam ea quȩ sunt gigentia ꝑma¬
nere. Ergo tempora sunt que au
corrumpunt aut reseruant. prou
ipsa sui habuerint qualitatẽ: idõ¬
q annus ex contrariis ducit᷑. ueri.
autumpno. Estate atq hyeme
sicut armonia cantilene ꝑmixts
grauib et acutis uidetur consilli¬
re sic gͦ & mundus iste ex contras¬
is continetur: Aere & terra. ign¬
& aqua nr̃a quoq corpora: frigore
& calore. humore & siccitate quen¬
dam naturȩ ordinẽ seruant: namsi
naturalis ordo ac m̃sura confundi¬
tut : E unc necesse ẽ sequatur inceritꝰ
gͦ ccrtumordinẽ tempoꝵ: dñs remota
confusione diluuii. ad ꝑseuerantiam
mundi promittit futurum: altior aũt
sensus hoc habet. ut ꝑsem̃ intelliganiꝰ

Expanded text:
ribus incorrupta futura animalia ribus incorrupta futura animalia uel nemorosa omnia. nam cum comimpuntur tempora, corrumpuntur etiam illa quae temporibus suis quaeque gignuntur. si autem confusio sittemporum, quomodo possunt confusione facta etiam ea quae sunt gignentia permanere? ergo tempora sunt quae aut corrumpunt aut reseruant, prout ipsa sui habuerint qualitatem. ideoque annus ex contrariis ducitur, uere autumno aestate atque hieme. sicut armonia cantilenae permixtis grauibus et acutis uidetur consistere, sic ergo et mundus iste ex contrariis continetur, aere et terra, ignt aqua. nostra quoque corpora frigore et calore, umore et siccitate quendam naturae ordinem seruant. nam si naturalis ordo ac mensura confunditur, tunc necesse est sequatur interitus. ergo certum ordinem temporum dominus remota confusione diluuii ad peraeuerantiam mundi promittit futurum. altior autem sensus hoc habet, ut per semen intellegamus
Abbreviated transcription (Latin):
ait diligent̃. quasi solliciti simꝰ ne
immunitas culpȩ nob̃ possit obreꝑe:
deinde ñ in unum malum dixit. sed
inmulta mala & auiuentute addidit.
Ex illa enim ȩtate crescit malicia. licet
alibi legerimus quod non sit sine
peccato nec unius diei in fans. sed
et infantia sine peccato ñsit ꝓpter
corporis infirmitatem: diligentia
autem & studium peccandi incipi¬
at a iuuentute. ut puer quasi in¬
firmus peccet: iuuenis tanquã
inprob qui studiose cupiat pecca¬
ta cõmittere. & incriminib glet̃.
Apud plerosq eñi innocentia ꝓ igna¬
uia & culpa ꝓlaude habetur: ita
se luxuria & deliciis & adulterioꝵ
effectib iuucnes iactare consuert̃:
crescit gͦ cum ętatib culpa. Om̃e
gͥ genus hominum iam ñ consum̃¬
dum declarat cum dicit. ñ adiciam
ꝑcutere omnẽ carnem. s in parce
uin dicta seruatur: qͥd sit etiam
mansura manentib scđm insti¬
tutionẽ dm̃ & statum suũ tempo¬

Expanded text:
ait diligenter, quasi solliciti simus, ne ait diligenter, quasi solliciti simus, ne immunitas culpae nobis possit obrepere. deinde non in unum malum dixit, sed in multa mala et a iuuentute addidit; ex illa enim aetate crescit malitia, licet alibi legerimus quod non sit sine peccato nec unius diei infans, sed et infantia sine peccato non sit propter corporis infirmitatem, diligentia autem et studium peccandi incipiat a iuuentute, ut puer quasi infirmus peccet, iuuenis tamquam inprobus, qui studiose cupiat peccata. committere et in criminibus glorietur; apud plerosque enim innocentia pro ignauia et culpa pro laude habetur. ita se luxuria et deliciis et adulteriorum affectibus iuuenes iactare consuerunt. crescit ergo cum aetatibus culpa. omne igitur genus hominum iam non consumendum declarat, cum dicit: non adiciam percutere omnem carnem, sed in parte uindicta seruatur. Quid sit etiam mansura manentibus secundum institutionem domini et statum suum tempo
Abbreviated transcription (Latin):
hominũ. idest quia pietatẽ suã
circa uniu̾sitatem hominũ uolu¬
it declarare. & tam̃ securitatẽ et
negligentiã quandam mentib
humanis afferre ñ debuit. in pau¬
cos uindicat. plures reseruat de¬
inde cum dicit. ñ adiciã. ostendit
qđ alleuet magis erumpnas ho¬
minum. quam ingrauet: sciens
quod penitus peccata hominũ aufer¬
ri ñ queant. tanquam in prou̾bio. ut
siquis reu subtili haurire aquam cu¬
piati : sic qui maliciam expectorib
ho minum conetur auferre. Non
adr ciam inquit maledicere terrȩ
ꝓpt̃ peccata hominũ. quia ꝑmanet
sensus hominis diligent̃ suꝑ mala
a iuuentute. Uide quomͦ studiose
nos delinquere ds̃ significet. dicendo
ꝑmanere. suꝑ mala sensum hominis
diligent̃ quo dicto significare uidet᷑.
Diligent̃ enm cor hominis ad pecca¬
ta propenderc: & inẽẽ principali
nr̃o lubricum delinquendi. & quod
peius est studium non deẽe. Idõ em̃

Expanded text:
hominum, id est quia pietatem suam hominum, id est quia pietatem suam circa uniuersitatem hominum uoluit declarare et tamen securitatem et neglegentiam quandam mentibus humanis adferre non debuit, in paucos uindicat, plures reseruat. deinde cum dicit: non adiciam, ostendit quod ableuet magis aerumnas hominum quam ingrauet sciens quod penitus peccata hominum auferri non queant, tamquam in prouerbio ut si quis reti subtili haurire aquam cupiat, sic qui malitiam ei pectoribus hominum conetur auferre. non adicium inquit maledicere terrae propter peccata hominum, quia permanet sensus hominis diligenter super mala a iuuentute. uide quomodo studiose nos delinquere deus significet dicendo permanere super mala sensum hominis diligenter, quo dicto siguificare uidetur diligenter cor hominis ad peccata propendere et inesse principali nostro lubricum delinquendi et quod peius est studium non deesse. ideo enim
Abbreviated transcription (Latin):
sensus ẽẽ sapientis. uolatilia autẽ
intellectus. qui st̃ longe subtiliores
atq leuiores: nunc uero conside¬
remus diligentius. quid sit qđ ait
e dixit dñs dõ. Recogitans non¬
adiciam maledicere terram ꝓpter
oꝑa hominũ. quia ꝑmanet corho¬
minis diligent̃ suꝑ mala a uiuen¬
omnẽ terram sicut fecit.õĩb
dieb terrȩ. Et si uindicaue ꝑrat
in hominum genus: tam̃ co¬
gnouerat quia uindicta legis ad
timorem ꝑficit & cognitionẽ do¬
ctrinȩ magis quã ad naturȩ com¬
mutationẽ. quȩ corrigi in aliqui¬
b potest. in om̃ib mutari ñ pot̃
Uindicauit gͦ dñs ut timeremꝰ pe¬
ꝑcit ut reseruarcm̃: & uindicauit
semel ad exemplum timoris. peꝑcit
in reliquum ne dominaretur sẽꝑ
amaritudo peccati: simul quia si
quis peccata cupiat frequentius
uindicare. asꝑ magis quã censoriꝰ
habetur. Idõq dicit ds̃. Non adi¬
ciam maledicere terre ꝓpter oꝑa

Expanded text:
sensus esse sapientis, uolatilia autem sensus esse sapientis, uolatilia autem intellectus. qui sunt longe subtiliores atque leuiores. Nunc uero consideremus diligentius quid sit quod ait quia dixit dominus deus recogitansadiciam maledicere terram propter opera hominum, quia permanet cor hominis diligenter super mala a iuuenomnem carnem, sicut fecit, omnibus diebus terrae. etsi uindicauerat in hominum genus, tamen cognouerat quia uindicta legis ad timorem proficit et cognitionem doctrinae magis quam ad naturae commutationem, quae corrigi in aliquibus potest, in omnibus mutari non potest. uindicauit ergo dominus ut timeremus, pepercit ut reseruaremur, et uindicauit semel ad exemplum timoris, pepercit m reliquum, ne dominaretur semper amaritudo peccati, simul quia si quis peccata cupiat frequentius uindicare, asper magis quam censorius habetur. ideoque dicit deus: non adiciam maledicere terram propter opera
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutes possunt & bona opera
germinari: et edificauit in quit
noe arçam dño. Qua ratione
supra dñs admonuit que facet̃.
&e fecit noe omĩa: hoc aũt quod ñ
admonitus ẽ fecerit. fortasse quera¬
tur. S utiq dñs non debuit quasi
auarus mercedem gr̃ȩ postulare.
& iustus eam intellexit ueram ac¬
cionẽ gr̃arum eẽ. quȩ non iuberet᷑
s deferretur. Itaq nec dilationem
passus ẽ. E tenim grata animi uir¬
tus: passionẽ dubitationis ex¬
cludit: qui aũt debitor grẽ
ut a se exigatur expecta t in gra
detur hec actio ẽẽ grarũ. quasi dño.
s uirtus iusti morigera & gr̃ã & gra¬
ta quasi dõ. quod imꝑialcẽ seque¬
strauit. ꝗd beneficii nominauit:¬
& sumpsit a bestiis & auolatilib
mundis: & obtulit inquit holocau¬
sta littera euidens ẽ. quod ea que
incontaminata sunt debemus of¬
ferre. in quib affectus reluceat of¬
ferentis. Altior aũt int̃p̃tatio hoc
habet. quod bestiȩ munde uident᷑

Expanded text:
uirtutes possunt et bona opera uirtutes possunt et bona opera germinare. Et aedificauit inquit Noe aram deo. qua ratione supra dominus admonuit quae faceret et fecit Noe omnia, hoc autem quod non admonitus est fecerit fortasse quaeratur. sed utique dominus non debuit quasi auarus mercedem gratiae postulare et iustus eam intellexit ueram actionem gratiarum esse, quae non iuberetur, sed deferretur. itaque nec dilationem passus est. etenim grata animi uirtus passionem dubitationis excludit; qui autem debitor gratiae ut a se exigatur expectat ingratusdetur haec actio esse gratiarum quasi domino, sed uirtus iusti morigera et grata. quasi deo quod imperiale est sequestrauit, quod beneficii nominauit. et sumpsit a bestiis et a uolatilibus mundis et obtulit inquit holocausta. littera euidens est quod ea quae incontaminata sunt debemus offerre, in quibus affectus reluceat offerentis, altior autem interpretatio hoc habet, quod bestiae mundae uidentur
Abbreviated transcription (Latin):
tima sorte coniugii copula uidet
Sensus aũt altior. hoc habet. ybi
periculum ẽ. uiriles quȩdam & for¬
tiores disceptationes m̃ti adhere¬
ant. & eo se mens quasi quandã tu¬
eatur sobole filioꝵ. quo tempesta¬
tib & grauiorib passionib acies qͣ¬
dam uirilis occurrat: decurso autẽ
ꝑiculo. nichil obest. si molliores cog¬
tationes ualidiorib copulent᷑. et
non ut effeminent a mollioribus
fortiores. s ut molliores sensus ue¬
lut quib dam uirilib roborent᷑
cum om̃ia consilia nr̃a. ad uirtut̃.
iusticiam. integritatẽ. fortitudinẽ
dirigantur. ut quodam usu semi¬
narioq uirtutum. creari atq ado¬
lescere possint ualichora consilia:
non ẽ gͥ utile. cum uicioꝵ aliqua
confusio ẽ quȩ mentẽ occupet.
serere aliquas cogitationes. atq ge¬
nerare & parturire mentẽ cum
aũt cõpressȩ fuerint cupiditates.
& mens requieuerit. tẽ seminatio
quodam disceptationis accepto.

Expanded text:
tima sorte coniugii copula uideretur. tima sorte coniugii copula uideretur. sensus autem altior hoc habet, <ut\\ ubi periculum est, uiriles quaedam et fortiores disceptationes menti adhaereant et eo se mens quasi quadam tueatur subole filiorum, quo tempestatibus et grauioribus passionibus acies quaedam uirilis occurrat. decurso autem periculo nihil obest, si molliores cogitationes ualidioribus copulentur, non ut effeminentur a mollioribus fortiores, sed ut molliores sensus uelut quibusdam uirilibus roborentur, cum omnia consilia nostra ad uirtutem iustitiam integritatem fortitudinem dirigantur et quodam usu seminarioque uirtutem creari atque adolescere possint ualidiora consilia. non est igitur utile, cum uitiorum aliqua confusio est, quae mentem occupet, serere aliquas cogitationes atque generare et parturire mentem. cum autem compressae fuerint cupiditates et mens requieuerit, tunc seminario quodam disceptationis accepto
Abbreviated transcription (Latin):
introiuit. & filii cum parente. & po¬
stea uxor eius uel filioꝵ eius uxores:
idest non cõmiscetur sexus inintro¬
itu. cõmiscetur inegressu. Aꝑte gͥ
uelut ordine ipso ingressionis. uocẽ
quandam iustus emictit. tempus
illud non eẽ concubituf. Neq de¬
liciarum. quo om̃ib immineret
interitus unde in eugłio dñs ait.
rep̃hendens qđ temporib noe man¬
ducarent & biberent. uxores ductrẽt.
& filias suas nuptum traderent. &
nisse diluuium. meroris igit᷑ tempꝰ
illud non leticiȩ erat. & inde iustꝰ
consortio non delectabatur uxoris.
uel filii iusti petebant copulam cõ-¬
iugalem: quam enim indecorum.
ut quo tempore uiuentes morerent᷑.
tunc ꝑituri generatent᷑: postea aũt.
recte ad seminarium cȩteroꝵ sue¬
cessit usus & cura contugii: cum
diluuiũ recessit. Itaq non uiricũ
uiris s feminȩ cum uiris exeunt.
ut uirilis in se int̃dicta cõmixtio.
ꝑmissa aũt uiri & feminę legit¬

Expanded text:
introiuit et filii cum parente et pointroiuit et filii cum parente et postea uxor eius et filiorum eius uxores, id est non commiscetur sexus in introitu, commiscetur in egressu. aperte igitur uelut ordine ipso ingressionis uocem quandam iustus emittit, tempus illud non esse concubitus neque deliciarum, quo omnibus immineret interitus. unde in euangelio dominus ait reprehendens quod temporibus Noe manducarent et biberent, uxores ducerent et filias suas nuptum traderent, et nisse diluuium. maeroris igitur tempus illud, non laetitiae erat, et inde iustus consortio non delectabatur uxoris uel filii iusti petebant copulam coniugalem — quam enim indecorum ut quo tempore uiuentes morerentur, tunc perituri generarentur! — postea autem recte ad seminarium ceterorum successit usus et cura coniugii, cum diluuium recessit. itaque non uiri cum uiris, sed feminae cum uiris exeunt, ut uirilis in se interdicta permixtio, permissa autem uirilis et feminea legi
Abbreviated transcription (Latin):
immemor autẽ nr̃ȩ iniquitatis.o¬
pus suũ eius dem qua cepit tẽporis
quantitate reparauit. Et dixit dñs
ds̃ ad noc: exi de arca cu & uxortua.
& filii tui. Itaq recedente aqua et
siccata terra. exire noe potuit de arca.
s iustus nichil sibi arrogat: s. totũ
se diuino cõmittit imꝑio. & maxi¬
me qui cęlesti fuerat ingressus oracło.
cȩleste debuit ut egrederetur expe¬
ctare responsum: uerecundia enim
iusticia ẽ. quia inuerecunda iiqͥtas.
quȩ usurpat indebita. nec reueret᷑
auctorem: nunc queramꝰ. qua ratiõe
quãdiu ingrediebantur in arcam. hic
ordo fuit ingredientum. ut primo
ipse ingrederetur & filii enis: inde
uxor eiꝰ & uxores filioꝵ eius. qͣndo
aut̃ exierunt cõmutatum sit: nã
scriptum es ĩ: exiuit ipse & uxor eius:
& filii & uxores filioꝵs eiꝰ. Etlittera qͥ¬
dem significat. in ing̃ssui abstinentiã
generationis in eg̃ssu generationis
usũ: tunc enim ꝑat̃ cum filiis prius

Expanded text:
inmemor autem nostrae iniquitatis oinmemor autem nostrae iniquitatis opus suum eiusdem qua coepit temporis quantitate reparauit. Et dixit dominus deus ad Noe: exi de arcatu et uxor tua et filii tui. itaque recedente aqua et siccata terra exire Noe potuit de arca. sed iustus nihil sibi adrogat. sed totum se diuino committit imperio. et maxime qui caelesti fuerat ingressus oraculo caeleste debuit ut egrederetur expectare responsum; uerecunda enim iustitia est, quia inuerecunda iniquitas, quae usurpat indebita nec reueretur auctorem. nunc quaeramus qua ratione quamdiu ingrediebantur in arcam hic ordo fuit ingredientium, ut primo ipse ingrederetur et filii eius, inde uxor eius et uxores filiorum eius. quando autem exierunt commutatum sit. nam scriptum est: exiuit ipse et uxor eius et Filii eius et uxores filiorum eius. et littera quidem significat in ingressu abstinentiam gene-260 rationis, in egressu generationis usum. tunc enim pater cum filiis prius
Abbreviated transcription (Latin):
eterna sunt: & idõ iustus quẽ non
uidebat dñm requirebat. corrup¬
telȩ exsors. cupidus ȩternitatis qd
alibi dictum: hic m̃sis primus erit
uob̾. indicb anni qui enim in gr̃a
primus post ꝑiculũ. hic recte prero¬
gatiuam primi m̃sis accepit: ne te
aũt moueat. qđ diximus suprafo¬
liũ in ramo reꝑtum. post diluinũ
potuisse generari: & si sub aqua ple¬
rũq herbȩ soleant germinare. ta¬
m̃ ut scrupulus om̃is possit aufer¬
riquid magnũ. si dõ iubente uno
die quo imminuta fuerit aqua¬
statim germinauit & terra. cum idem
sit fructuũ reparator & conditor.
atq oꝑis sui usum ñ fuerit oblitus:
Deniq habes in exordio statim. quod
iusserit ut terra herbam pabuli ger¬
minaret. & lignũ fructiferum cum
fructu suo. & statim eiecit terra her¬
bam pabuli habentẽ sem̃ scđm genꝰ.
& lignũ fructiferum: & ille dies unꝰ
fuerit. quo hȩc ds̃ iussit aut fecit:
gͦ beneficii sui ds̃ non in memor.

Expanded text:
aeterna sunt. et ideo iustus quem non aeterna sunt. et ideo iustus quem non uidebat dominum requirebat corruptelae exors, cupidus aeternitatis. quod alibi dictum: hic mensis primus erit uobis in diebus anni. qui enim in gratia primus post periculum, hic recte praerogatiuam primi mensis accepit. ne te autem moueat quod diximus supra folium in ramo repertum post diluuium potuisse generari, etsi sub aqua plerumque herbae soleant germinare. tamen ut scrupulus omnis possit auferri, quid magnum si deo iubente uno die quo inminuta fuerit aquastatim germinauit et terra, cum idem sit fructuum reparator et conditor atque operis sui usum non fuerit oblitus? denique habes in exordio statim quod iusserit ut terra herbam pabuli germinaret et lignum fructiferum cum fructu suo — et statim eiecit terra herbam pabuli habentem semen secundum genus et lignum fructiferum — et ille dies unus fuerit, quo haec deus iussit aut fecit. ergo beneficii sui deus non inmemor,