comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sese odio ꝑsequentes. s ibi accessit ubi plures in¬
uenit. sese ꝑ amorẽ sequentes. Nã subditur. Et
multa turba agalilea ⁊̃ uidea secuta ẽ eũ. et
abiherosolimis. et abidumea. ⁊ transiordanẽ.
⁊ qͥcirca tryrũ. et sydonẽ multitudo magna.
audientes qͥ faciebat. uenerunt ad eum. Ecce
phariser therodiani magistri uidelicet plebis
At turba indocta ⁊ uulgꝰ undecumq collectũ.
unianuma illũ dilectione sequuntur. lili uiden¬
tes oꝑa uirtutũ eiꝰ. ⁊ uerba doctrine audientes.¬

Expanded text:
sese odio persequentes; sed illuc accessit ubi plures insese odio persequentes; sed illuc accessit ubi plures invenit sese per amorem sequentes. Nam subditur: Et multa turba a Galilaea et Judaea secuta est eum, et ab Jerosolymis et ab Idumaea, et trans Jordanem, et qui circa Tyrum et Sidonem, multitudo magna, audientes quae faciebat, venerunt ad eum. Ecce Pharisaei et Herodiani, magistri videlicet plebis re quaerunt. At turba indocta et vulgus undecunque collectum unanimi illum dilectione sequuntur. Illi videntes opera virtutum e
Abbreviated transcription (Latin):
cũ herodianis. consiliũ faciebant aduersus
eum quomͦ eum ꝑderent. Herodianos herodis.
tethrarchȩ ministros dicit. qͥ propt̾ inunicitias
quas dñs ipsoꝵ aduersus iohẽm exercebat. etiã
saluatorẽ quẽ ioħs p̾dicabat. insidiis inseque¬
bantur ⁊ odiis. Magna autẽ insipientia. eos
qͥ salute plurimũ indigebant. denece saluato¬
ris agere consilio. Iui quantũ nequitiȩ studead
ostenditur. cũ ⁊ hoc incrim̃ reputant. qđ aduer¬
bũ illiꝰ saluã qͥlanguelat extendit dexterã. qua
ñ ipsoꝵ quisq maiora sabbatis eicerat eybos por¬
tando. porri gendo calicẽ cȩtera quęq uictui
necessaria sunt exequendo Neq enĩ ille qͥdix̃.
⁊ facta sunt. sabbato laborasse poterat conun¬
ci. Et ihc̃ cũ discipulis sius secessit ad mareSe¬
cessit quasi homo fugiens ꝑsequentiũ insidias.
qr neq ad huc uenerat hora passionis eiꝰ. neq ex¬
tra iherłm fuit locꝰ passionis. Secessit. fugiens

Expanded text:
cum Herodianis, consilium faciebant adversus eum, quomodo eum perderent. Herodianos Herodis tetrarchae ministros dicit, qui propter inimicitias quas dominus ipsorum adversus Joannem exercebat, etiam Salvatorem quem Joannes praedicabat, insidiis insequebantur et odiis. Magna autem insipientia fuit eos qui salute plurimum indigebant, de nece Salvatoris agere consilium. Qui quantum nequitiae studeant, ostenditur, cum et hoc in crimen reputant, quod ad verbum illius salvam qui languebat extendit dexteram, quasi non ipsorum quisque majora Sabbatis egerit, cibos portando, porrigendo calicem, caeteraque quae victui necessaria sunt exsequendo. Neque enim ille, qui dixit, et facta sunt, Sabbato laborasse poterat convinci. Et Jesus cum discipulis suis secessit ad mare. Secessit quasi homo fugiens persequentium insidias, quia neque adhuc venerat hora passionis ejus, neque extra Jerusalem fuit locus passionis. Secessit fugiens
Abbreviated transcription (Latin):
occubitus. passionẽ mortẽq significat illiꝰ qui
dirit quã diu inmundosum. luxsũ mundi.
Et sole occidente plures demoniaci quã ante plu
re̾ sanantur egroti.q qui temporilit̃ in carne
uiueris. paucos udeoꝵ docuit. calcato regno
mortis. om̃ibꝰ porbem gentibꝰ fidei. salutisq
dona transmisit. Cuiꝰ ministris quasi uitȩ lu¬
cisq p̃conibꝰ. psalmista canit. lter facite ei. qͥ

Expanded text:
occubitus passionem mortemque significat illius, qui dixit: « Quandiu in mundo sum, lux sum mundi . » Et sole occidente, plures daemoniaci quam ante, plures quoque sanantur aegroti. Quia qui temporaliter in carne vivens paucos Judaeorum docuit, calcato regno mortis, omnibus per orbem gentibus fidei salutisque dona transmisit. Cujus ministris quasi viae lucisq
Abbreviated transcription (Latin):
errat̾tẽ. Improb enĩ magisterẽ diabolꝰ. qui
falsa ueris sepe ꝑmiscet. ut spetiẽ ueritatis
testimonio fraudis obtexat. Et diluculo ual¬
de surgens egressus abiit indesertũ locũ. ibi¬
qͣ orabat. Si occasu solis mors exprimit᷑ sal¬
uatoris. quare ñ diluculo redeunte. resurrec¬
tio eiꝰ indiect᷑. Cuĩ manifesta luce abit in¬
excitabat. Et erat p̃dicans insynagogis eoꝵ. et
Sonũ galilea ⁊ demonia eiciens.
nhac p̃dicatione quã dicit eũ habuisse. in om̃i
galilea intelligitur etiã sermo ille habitꝰ in
monte cuiꝰ cõmemorationẽ facit matheus.
Nãq marẽ ita sequitur. Et uenit adeum leꝓsus
dep̃cans eũ. ⁊ genu flexo dixit. siuis potes me
mundare. ⁊ cęt̾a. Dehoc lepso mundato talia
conestit ut ipse intelligatur. qđ matheus ẽ¬
memorat. tunc esse mundatũ. quando pꝰ illũ
sermonẽ dñs demonte descendit. Sic enĩ ait
matheus. Cũ autẽ descendisset demonte. secu

Expanded text:
Improbus enim magister est diabolus, qui falsa veris saepe permiscet, ut specie veritatis testimonium fraudis obtexat. Et diluculo valde surgens, egressus abiit in deserum locum, etc. Si occasui solis mors exprimitur Salvatoris, quare non diluculo redeunte resurrectio ejus indicetur? Cujus manifestata luce abiit inexcitabat. Et erat praedicans in synagogis eorum et omni Galilaea, et daemonia ejiciens. In hac praedicatione quam dicit eum habuisse in omni Galilaea intelligitur etiam sermo ille habitus in monte, cujus commemorationem facit Matthaeus. Namque Marcus ita sequitur: Et venit ad eum leprosus deprecans eum, et genuflexo dixit: Si vis, potes me mundare , et caetera de hoc leproso mundato talia connectit, ut ipse intelligatur, quem Matthaeus commemorat tunc esse mundatum, quando post illum sermonem Dominus de monte descendit. Sic enim ait Matthaeus: Cum autem desce
Abbreviated transcription (Latin):
puassiomes. ⁊ p̃cibꝰ semꝑ adnuere fideliũ. ⁊ ea
non nũquã quȩ ipsi minime inse intelliꝗt̃
uelintelligenda dare uel pie petentibꝰ etiã
nurtellecta dimittere iuxta hoc qđ ꝓsal¬
mista postulat. Delicta quis intelligit. ub
occultis meis munda me dñe. Et continuo¬
le ẽ febricitantib incipiente sanitate lasses¬
cere. ⁊ egiotationis senture molestiã. Uerun
sanitas. quȩ dñi confertur impio. suul
tota pre dit hec solum ipsa redit s. tanto
robore cõmitante. ut eis continuo qui se
iduiuauerant ministrare suffitiat. Et uiiꝰ¬
ta legis tropologiã menbra. quȩ seriueraũ
inmunditiȩ adiniquitatẽ. ut fructificarent

Expanded text:
passiones et precibus semper annuere fidelium, et ea quae ipsi minime in se intelligunt, vel intelligenda dare, vel pie petentibus etiam non intellecta dimittere, juxta quod Psalmista postulat: Delicta quis intelligit? ab occultis meis munda me, Domine . Tangitule est febricitantibus, incipiente sanitate lassescere, et aegrotationis sentire molestiam. Verum sanitas quae Domini confertur imperio, simul tota redit, nec solum ipsa redit, sed et tanto robore comitante, ut eis continuo qui se adjuverant, ministrare sufficiat: et juxta leges tropologiae membra quae servierant immunditi
Abbreviated transcription (Latin):
suc feruore ꝑcontinentiȩ p̾cepta frenatã. Oͥm¬
nis eiũ amaritudo & iri. et indignatio. ⁊ clamor
⁊i blasphemia. spirrt̃ in mundi furorẽ. fornici¬
tionẽ uero immunditiã libidinẽ concupisce¬
tiã malã. ⁊ auaritiã. quȩ c̃ simulachioꝵ serui¬
tus. febrẽ illerebrose carnis intellige. Et statĩ¬

Expanded text:
er continentiae praecepta frenatam. Omnis enim amaritudo, et ira, et indignatio, et clamor, et blasphemia, spiritus immundi furor est. Fornicationem vero, immunditiam, libidinem, concupiscentiam malam et avaritiam, quae est simulacrorum servitus, febrem illecebros
Abbreviated transcription (Latin):
gister ur̃ : Si ꝑmathei electionẽ ⁊ uocationẽ
publicanoꝵ. fides ex primitur gentiũ. qui prius
mundi lucris inhiabant. ⁊ nunc cũ dño epulis
caritatis ⁊ bonoꝵ opum sedula deuotione refi¬
ciunt ꝓfecto suꝑciliũ scribarũ ⁊ phariseoꝵ. iu¬
deoꝵ inuidiã. qua degentiũ salute torquent᷑
insinuat. quibꝰ ipse loquitur. Am̃ dicouobis
quia publicani. ⁊ meretrices p̃cedent uos in reg¬
nodei. Hoc audito iħc̃ ait illis. Non necesse ha¬
scribas ⁊ phariseos. qui iustosse putantes. pec¬
catoꝵ consortia declinabant. Se ipsũ mnedicũ di¬
cit. qui muo medicandi genere uulnerat᷑ ẽ. ꝓp¬
ter uuquitates nr̃is. ⁊ liuore eiꝰ sanati sumus.
Sanos autẽ et uistos appellat eos. qͥignorantes
dei iustitia. ⁊ suã uolentes constituere. ĩtitie
dei ñ sunt subiecti. qui exlege p̾sumentes.¬
euuangłii grãm ñ queriuit. Porro male haben¬
tes peccatores uocat eos. qui suȩ fragilttatis con¬

Expanded text:
Si per Matthaei electionem et vocationem Publicanorum fides exprimitur gentium, quae prius mundi lucrum inhiabant, at nunc cum Domino epulis charitatis et bonorum operum sedula devotione reficiuntur, profecto supercilium Scribarum et Pharisaeorum Judaeorum invidiam qua de gentium salute torquentur insinuat. Quibus ipse loquitur: Amen dico vobis, quia publicani et meretrices praecedent vos in regno Dei.--Hoc audito Jesus ait illis: Non necesse hascribas et pharisaeos, qui justos se putantes, peccatorum consortia declinabant. Seipsum namque medicum dicit, qui miro medicandi genere, vulneratus est propter iniquitates nostras, et livore ejus sanati sumus . Sanos autem et justos appellat eos, qui ignorantes Dei justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei ngratiam Dei non quaerunt. Porro male habentes peccatores vocat eos qui suae fragilitatis con
Abbreviated transcription (Latin):
pedire ñ cessit. Eratq cũbestiis. ⁊ angłi minis¬
trabunt ei. Inter bestias comoritur ut homo
s. inuusterio utitur angłico. ut deus. Et nos
cũ inberemio seẽ conu̾sationis bestiales hominũ
mores. impelluta mente coleramus. muuste¬
riũ angłor meremur. aquib corpe ab soluti.
adct̃na incelis guidia transferimur. Post ꝗͣ
autẽ traditus est icħes. uenit iłx ingalileam¬
te uncipit ipse p̾dicare. desinente lege conse
ostendit se eius dei ẽẽ filiũ. euĩ ille ꝓpħa ẽ.
Hemo autẽ putet traditionẽ ioħis in careerẽ.
statim p̾temptationẽ quadhraginti dierũ. et
legerit. inueniet dnm ante traditionẽ illius.
multa ⁊ docuisse et miracula fecisse Deniq ha¬
bes euuangłio ipsiꝰ. Hoc fecit initiũ signoꝵ ilx̃.
in chana galileȩ. Et iterũ. Hec dum erat mis¬

Expanded text:
pedire non cessat. Eratque cum bestiis, et angeli minispedire non cessat. Eratque cum bestiis, et angeli ministrabant illi. Inter bestias commoratur ut homo, sed ministerio utitur angelico ut Deus. Et nos cum in eremo sanctae conversationis bestiales hominum mores impolluta mente toleramus, ministerium angelorum meremur, a quibus corpore absoluti ad aeterna in coelis gaudia transferamur. Postquam autem traditus est Joannes, venit te incipit ipse praedicare. Desinente lege, conseostendit se ejusdem Dei esse filium, cujus ille propheta est. Nemo autem putet traditionem Joannis in carcerem, statim post jejunium quadraginta dierum et legerit, inveniet Dominum ante traditionem illius multa et docuisse, et miracula fecisse. Denique habes in Evangelio ipsius: Hoc fecit initium signorum Jesus in Cana Galilaeae . Et iterum: Necdum e
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃ȩ tempꝰ apte quadia genario dierũ ac noc ti¬
ũ numero cõprehenditur. Baptixitus gͦ dñs.
expellitur abspũ indesertũ. ⁊ temptatur. asatha¬
na. ut exemplũ uitȩ. suis fidelib p̃beat. Siui pꝰ
acceptã in baptismo remissionẽ peccatoꝵ. ñ solũ
adexercenda oꝑa uirtutũ. uerum etiã ad toleran¬
dã. ꝓpter iustitiã ꝑsȩcutionẽ sint accingendi.
Secedit enĩ indesertũ ut nos doceat relictis mun¬
di illecebris. ⁊ societate prauoꝵ. diuinis ꝑ omĩa
serure mandatis. Tẽptat᷑ solitariꝰ adiabolo. ut
nob insinuet . q om̃s quiulunt pie uiuere in
ipso ꝑsecutionẽ patiunt᷑. Et ꝙ ꝑmultas tri¬
bulationes. oportet nos intrare in regnũ dei
Temptat᷑ quadraginta dieb ⁊ quadraginta noc¬
uet seu nos aduersa feriant. qđ noctis figiue
congruit. semꝑ ambulantibꝰ inlege dñi. ad sit
toto orbȩ aduersariꝰ qͥiter nr̃m tẽptando im¬

Expanded text:
nostrae tempus apte quadragenario dierum ac noctinostrae tempus apte quadragenario dierum ac noctium numero comprehenditur. Baptizatus ergo Dominus expellitur a Spiritu in desertum, et tentatur a Satana, ut exemplum vitae suis fidelibus praebeat, qui post acceptam in baptismo remissionem peccatorum, non solum ad exercenda opera virtutum, verum etiam ad tolerandam propter justitiam persecutionem sint accingendi. Secedit enim in desertum, ut nos doceat, relictis mundi illecebris, et societate pravorum, divinis per omnia servire mandatis. Tentatur solitarius a diabolo, ut nobis insinuet quod omnes qui volunt pie vivere in Christo, persecutionem patiuntur, et quod per multas tribulationes oportet nos intrare in regnum Dei . Tentatur quadraginta diebus et quadraginta nocdies pertinet, seu nos adversa feriant quod noctis figurae congruit, semper ambulantibus in lege Domini adsit toto orbe adversarius, qui iter nostrum tentando im
Abbreviated transcription (Latin):
tur a sathan.i. Mattheus similit̾ exposito dñ tap¬
tismate. et uoce decelis facta quȩ diceret. hic ÷
filiꝰ m̃s dilectus. in quo mͥ complacui. continuo
subiunxit. tunc iħe ductꝰ ẽ indesertũ abspũ.
ut temptaretur adiabolo. Uerũne cui ueniret
indubiũ. aquo eum spũ ductum. siue expulsũ
dicerent indesertũ. consulte lucas primo posit.
quia ihc̃ plenus spũ scõ. regressusq abiordane
ac deinde intulit.⁊ agebatur inspũ indesertũ.
nequid contri eum ualuisse sp̃c̃ putaret᷑ innum¬
q uolebat agebt. Quadragurta autẽ dies et
noctes. quib eum tẽptat. totũ huiꝰ seculi tẽpꝰ
insinuant. quib merbra eiꝰ uidelic& scam ec¬
dĩã tẽptare nũꝗͣ desistit. Suia nimirũ quadri¬
ꝑtitus ẽ mundus. inqͦ dño famulat᷑. decẽ uͦ p̃cep¬
ta. ꝑ quoꝵ obseruantiã dño famulantes. contra
hostis indefessi malitiã certamus. Decc̃. aut̃ quat̃
ducta. quadiaginta fiunt. Iaeoq totũ in ilitię

Expanded text:
tum, etc. Matthaeus similiter, exposito Domini baptismate, et voce de coelis facta, quae diceret: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi complacui, continuo subjunxit: Tunc Jesus ductus est in desertum a Spiritu, ut tentaretur a diabolo . Verum ne cui vein dubium, a quo eum spiritu ductum sive expulsum dicerent in desertum, consulte Lucas primo posuit quia Jesus plenus Spiritu sancto regressus est ab Jordane: ac deinde intulit, Agebatur in spiritu in desertum: ne quid contra eum valuisse spiritus putaretur immunae volebat agebat. Quadraginta autem dies et noctes, quibus eum tentat, totum hujus saeculi tempus insinuant, quibus membra ejus, videlicet sanctam Ecclesiam, tentare nunquam desistit. Quia nimirum quadripartitus est mundus quorum observantiam Domino famulantes contra hostis indefessi malitiam certamus. Decem autem quater ducta quadraginta faciunt. Ideoque totum militiae
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃ ihc̃ xp̃c dei ⁊ hominis filius ẽ intelligendus.
Et apte primus euuangłista filiũ hominis eũ.
secundus filiũ dei nominat. ut aminoribus
paulatim admaiora sensus nr̃ exurgeret. ac ꝑ
fidẽ ⁊ sacram̃ta humanitatis ad sũptȩ ad ag̃¬
nitionẽ diuine ȩt̾nitatis ascendet. A pte qui
humanã erat᷑ generationẽ descripturus. a filio
homunis. cepit dauid uidelicet. siue abrahe.
dequoꝵ Styrpe sustantiã carnis ad sumpta.
apte ut quilibrũ suũ abinitio euuangelicȩ

Expanded text:
ristus, Dei et hominis Filius est intelligendus. Et apte primus evangelista Filium hominis eum, secundus Filium Dei nominat, ut a minoribus paulatim ad majora sensus noster exsurgeret, ac per fidem et sacramenta humanitatis assumptae, ad agnitionem divinae aeternitatis ascenderet. Apte qui humanam erat generationem descripturus a Filio hominis coepit, David videlicet sive Abrahae, de quorum stirpe substantiam carnis assumpsit. Apte is qui
Abbreviated transcription (Latin):
re noluerunt uulgatũ. Ipse autẽ mattheus iuxta
illud qđ scriptũ ẽ. iustꝰ accusator sui ẽ in pͥmordio
sermonis. matheũ se ⁊ publicanũ nominat. ut os¬
tendat legentibꝰ nullũ debere coriu̾sũ de salirte diffi¬
dere. cũ ipse depublicano inapłm. detheloneario
incuuangu̾istã repente sit mutatꝰ Et surgens se¬
cutꝰ ẽ eum. Ineuuangłio lucȩ pleniꝰ scriptũ ẽ. Et re

Expanded text:
erunt vulgatum. Ipse autem Matthaeus, juxta illud quod scriptum est, justus accusator sui est: in primordio sermonis Matthaeum se et publicanum nominat; ut ostendat legentibus nullum debere conversum de salute diffidere, cum ipse de publicano in apostolum, de teloneario in evangelistam sit repente mutatus. Et surgens secutus est eum. In Evangelio Lucae plenius scriptum est: E
Abbreviated transcription (Latin):
itaq anno. cuiꝰ acta atribꝰ annis exposita fu¬
erant suꝑioris temꝑis. anteꝗͣ clauderet᷑ ioħes
in caicere. gesta narrauerit. si cut manifestũ
ẽẽ poterit. his qͥeuuangelioꝵ diligent᷑ qua¬
tuor uolumina legerint. quȩ res dissonantiã
qͣ uidebatur ioħis ẽe cũcũ cęteris tollet. Cũ
E dixisset martꝰ quia uenĩt ih̾c ingalileam.

Expanded text:
itaque anno cujus acta a tribus exposita fuerant, superioris temporis, antequam clauderetur Joannes in carcere, gesta narravit, sicut manifestum esse poterit iis qui Evangeliorum diligenter quatuor volumina legerint. Quae res et dissonantiam quae videbatur Joannis esse cum caeteris tollit. Cum ergo dixisset Marcus quod ven
Abbreviated transcription (Latin):
lentẽ. Nos quaq uer cadẽ docuit ꝑaquã ablii¬
tionis. ⁊ spm̃ sigiuficatiorus. dei posse filios ef¬
fici. Iuotqͦt autẽ receꝑunt eũ dedit eis potesta¬
atq amalitia fellis alienũ ut figurate nobis
insinuaret. quia simplicia corda querit necha¬
bitare dignatur itmentibꝰ impuris. qualis fu¬
it s mon ille. cui dicebait petrꝰ. Honc̃ tͥ pars neq
sors insermone hoc. Infelle enĩ amaritudinis.
⁊ obligatione iniqͥtatis. uideo essete. Et statĩ
sp̃ẽ expulit eum indesertũ. ⁊ erat indeserto. q̃

Expanded text:
lentem. Nos quoque vox eadem docuit per aquam ablutionis et spiritum sanctificationis Dei posse filios effici. Quotquot enim receperunt eum, dedit eis potestaest animal, atque a malitia fellis alienum, ut figurate nobis insinuaret quod simplicia corda quaerit, nec habitare dignatur in mentibus impuris, qualis fuit Simon ille cui dicebat Petrus: Non est tibi pars, neque sors in sermone hoc; in felle enim amaritudinis et obligatione iniquitatis video te esse . Et statim Spiritus expulit eum in desertum,
Abbreviated transcription (Latin):
filiꝰ mͦs dilectus. inte cõplacui. rupse filiꝰ
qđ nesciebat docet᷑. s nob qđ crede debeami
ostenditur. ipsum uidelic& qͥbaptitandus.
cũ aliis uenit ad iohem homo. uerũ ẽẽ dei¬

Expanded text:
Filius meus dilectus, in te complacui, non ipse Filius Filius meus dilectus, in te complacui, non ipse Filius quod nesciebat docetur, sed nobis quod credere debeamus ostenditur: Ipsum videlicet qui baptizandus cum aliis venit ad Joannem homo
Abbreviated transcription (Latin):
uidimus glãm eiꝰ glãm quasi uni geniti a
patre. plenum gr̃e ⁊ueritatis. or añet aut̃
in illo sp̃c. ñexeo tantũ temꝑe. qͦbaptitatꝰ
ẽ in iordane s exillo potiꝰ quo in utero concep
nobis inbaptisio grẽ spiritalis. quib inre¬
missionẽ peccatoꝵ. exaqua ⁊ spũ regenera
ianua panditur regni celestis. qͥ peccantibꝰ qͦn¬
dã ꝓthoplastis a paradẏso eiectis toto generi
humano. int̾positis cherubin ⁊ flãmeo gladio
clausa ẽ. Extingurtur namq hȩc fla̾ma ciiq
fideliũ. cũ aquis uitalib tinguit᷑. Reconlia¬
tur angelicis spiritib. cũ ad pacẽ redierit sui¬
creatoris. ad eo ut si ꝑcepta fidei sacrunenta.
puro corde ⁊ corꝑe seruauerit. mox solutus
carne. regna possit intrare celestia. Alioquin
quomodo tunc aꝑientur dño cęli. qui cũ ho¬
mo fieret ⁊ habitaret nob̾cũ ut terra. celum
parit̾ diuina potentia continebat ⁊ t̾ram.
Sed ⁊ hoc qđ uox pat̾na decelis intonuit. tues

Expanded text:
dimus gloriam ejus, gloriam quasi Unigeniti a Patre, plenum gratiae et veritatis . Manet autem in illo Spiritus, non ex eo tantum tempore quo baptizatus est in Jordane, sed ex illo potius quo in utero conceptnobis in baptismo gratiae spiritualis, quibus in remissionem peccatorum ex aqua et Spiritu regeneratjanua panditur regni coelestis, quae, peccantibus quondam protoplastis ac paradiso ejectis, toti generi humano interpositis cherubim et flammeo gladio clausa est. Exstinguitur namque haec flamma cuique fidelium, cum aquis vitalibus tingitur. Reconciliatur angelicis spiritibus, cum ad pacem sui redierit Creatoris, adeo ut si percepta fidei sacramenta puro corde et corpore servaverit, mox solutus carne regna possit intrare coelestia. Alioqui quomodo tunc aperirentur Domino coeli, qui cum homo fieret et habitaret nobiscum in terra, coelum pariter divina potentia continebat et terram? Sed et hoc quod vox paterna de coelis innotuit: Tu es
Abbreviated transcription (Latin):
it ut siquis eã qͣsibi cõpeteret acciꝑe uxorẽ
nollet. ille ei calciamentũ solueret. qui ad
apparuit : Dequo ⁊ isdem iohannes dicit.
qui habet sponsã. sponsus ẽ. Sed q iohẽm ho¬
mines xp̃m esse putauer̃. qđ idẽ iohẽs negat.
recte se indignum esse. adsoluenda corrigi¬
ã eiꝰ calciamenti. denunttut. Ac si aꝑte dicat.
Ego redẽptoris uestigia denudare ñ ualeo. qr
sponsi nomen mͥ ĩmeritꝰ r̃iusurpo. Idđ tamen
intelligi et alit̾ potest. Iuis enĩ nesciat qđ
calciamenta exmortius arumalib fiant:
Incarnatꝰ uͦ dñs ueniens quasi calciat᷑ appa¬
ruit. qͥ in diuinitate sua. morticinã nr̃ȩ cor¬
ruptionis adsũpsit. Sed huiꝰ incarnatiõnis
mysteriũ. humanus oculus penetrare ñ suffi¬
cit. Inuestigari enĩ nullatenꝰ potest quomͦ
corꝑatur uerbũ. quomͦ summꝰ ⁊ uiuificator
sp̾c. urtra uterũ matris animat᷑. quomodo
is qui inttiũ ñ habet. et existit et concipit᷑.

Expanded text:
it ut si quis eam quae sibi competeret accipere uxorem nollet, ille ei calceamentum solveret, qui ad apparuit? De quo et idem Joannes dicit: Qui habet sponsam sponsus est . Sed quia Joannem homines Christum esse putaverunt, quod idem Joannes negat, recte se indignum esse ad solvendum corrigiam ejus calceamenti, denuntiat. Ac si aperte dicat: Ego Redemptoris vestigia denudare non valeo, quia sponsi nomen mihi in meritis non usurpo. Quod tamen intelligi et aliter potest. Quis enim nesciat quod calceamenta ex mortuis animalibus fiant? Incarnatus vero Dominus veniens, quasi calceatus apparuit, qui in divinitate sua morticina corruptionis nostrae assumpsit. Sed hujus Incarnationis mysterium humanus oculus penetrare non sufficit. Investigari enim nullatenus potest quomodo incorporatur Verbum, quomodo vivificatur, Spiritu intra uterum matris animatur; quomodo is qui initium non habet, et existit, et concipitur.
Abbreviated transcription (Latin):
c̃et ex periri. iã nunc ꝑsignoꝵ potentiã. uel in¬
tellerit uel potiꝰ suspicatus ẽ esse filiũ dei. N
ideo igitur udeis eum crucifigere ꝑsuasit.
quia axp̃m siue dĩ filiũ ñ eẽ putauit s quia
se morte illiꝰ ñ p̃uidit ẽẽ dãpnandũ. Uere enĩ
achoc mysterio aseculis abscondito dicit apłs.
qͥdnenio pͥncipiũ huiꝰ seculi cognouit. Si enĩ

Expanded text:
am nunc per signorum potentiam vel intellexit, vel potius suspicatus est esse Filium Dei. Non ergo ideo Judaeis eum crucifigere persuasit, quia Christum sive Dei Filium non esse putavit, sed quia se morte illius non praevidit esse damnandum. Vere enim de hoc mysterio a saeculis abscondito dicit Apostolus quod nemo principum hujus saeculi cognovit. Si enim
Abbreviated transcription (Latin):
dentẽ. addidit et manentẽ in ipso. hoc ⁊ enĩ
mediatori dei ⁊ hominũ. donum ẽ speciale
collatũ. ut implens semel eum sp̃c sc̃s. nũꝗͣ
aliquando sp̃e grẽ confertur. aliquando tol¬
litur. Iuib tamen adoꝑationẽ pietatis et
ĩtitiȩ. adamorẽ dei ⁊ ꝓximi conseruandũ.
nũquã gr̃i spc abest. Unde deillo ꝓmitiit᷑.

Expanded text:
dentem, addidit, et manentem in ipso. Hoc etenim Mediatori Dei et hominum donum est speciale collatum, ut implens semel eum Spiritus sanctus,aliquando gratia Spiritus confertur, aliquando tollitur. Quibus tamen ad operationem pietatis et justitiae, ad amorem Dei et proximi conservandum, nunquam gratia Spiritus abest. Unde de illo Spiritu
Abbreviated transcription (Latin):
tionis increpaũ dic̃s. genimina uꝑarũ. quis
uo̾ demonstrauit fugere auentura ur: Tonã
pelliceã habebat circa lumbos suos.qr carnem
suã crucifir̃ cũuitiis ⁊ concupiscentiis. Id eoꝵ
didicimus. Locustas ⁊ mel siluestre edelut.
quia dulce quidẽ sapielut turbis p̃dicatio
eiꝰ. existimante populo et cogitantibꝰ om̃ibus
incordib suisdeeo. neforte ipse ẽẽt. xp̃c . s. otiꝰ¬
finẽ sortitã intelligentibꝰ eiꝰ auditorib. quia

Expanded text:
onis increpavit dicens: Genimina viperarum, quis vobis demonstravit fugere a ventura ira ? Zonam pelliceam habebat circa lumbos suos, quia carnem suam crucifixit cum vitiis et concupiscentiis, quod eorum stante, didicimus. Locustas et mel silvestre edebat, quia dulce quidem sapiebat turbis praedicatio ejus, existimante populo et cogitantibus omnibus in cordibcius finem sortita, intelligentibus ejus auditoribus quia
Abbreviated transcription (Latin):
sic et̾ insinuatum. ita om̃s sc̃os ꝓphãs. uno
spũ loquutos. mira bili int̾ se consensione cons¬
tare. ut hoc multo ampliꝰ sit. quã si om̃ium
omĩa ꝓpħarum. uno unius hominis ore di¬
cȩrentur. a ideo indubitant᷑ accipi debere.
ta sunt ꝑmalachiã. tam sint ysaiȩ quã mala¬
chiȩi quid opus erat ut emendaret mareꝰ. cũ
aliud ꝓalio sibi nomen occurrens. ase scrip¬
tum legisset: Ac si ñ potiꝰ sequens auctorita¬
tẽ. sp̃c scĩ.a qua mentẽ suã regi plus nobis
ille utiq sentiebat. Ita hoc scriptũ relinqͣret.
sicut eum ãmonendo constituerat ei dñs. ad
sime. etiã y saie deputaremus. qđ ꝑmalachiã

Expanded text:
sic esse insinuatum, ita omnes sanctos prophetas uno sic esse insinuatum, ita omnes sanctos prophetas uno spiritu locutos mirabili inter se consentione constare, ut hoc multo amplius sit, quam si omnium omnia prophetarum uno unius hominis ore dicerentur. Et ideo indubitanter accipi debere qta sunt per Malachiam tam sint Isaiae quam Malachiae, quid opus erat ut emendaret Marcus, cum aliud pro alio sibi nomen occurrens a se scriptum legisset? ac non potius sequens auctoritatem Spiritus sancti, a quo mentem suam regi plus nobis ille utique sentiebat, ita hoc scriptum relinqueret? Sic enim admonendo constsime etiam Hieremiae deputaremus quod per Zachariam
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ utiq qđ dixitiysaias uocẽ clamantis au¬
diendã indeserto. qͦ diceret parate uiã dñĩ.
rectas facite semitas eiꝰ Qua sicut ioh̾es rec¬
te angłs potuit uocari. ꝓ eo qͦd facie̾ domini
euuangelizando p̾uenit. ita recte appellari
& uor potuit. quia uerbũ dei sonando prȩ¬
ibat. sicut et supra dictum ẽ Inutraq aut̃
sententia. similiter paranda iua dñi p̃di¬
cat᷑. Ideoq ñ fallitur eiuanglista qͥ hoc dic¬
tũ abysaia scribit. qđ si n̾ eisdem u̾bis. eodẽ
tamen sensu. ab ipso scriptũ inuenit. Potuit
erũ fieri ut anumo marci euuangeliũ conscri¬
beritis. ꝓmalachia ẏsaias occurreret. ut fieri
solet. Quod tam̃ sine ulla dubitatione emen¬
daret. saltim abaliis admonitꝰ. qͥipso adhuc
in carne uiuente. hoc legere potuerunt nͥ
cogitaret recordationis suȩ. qͣ sc̃o spũ re¬
gebatur. ñ frustia occurrisse aliud nomen.
Cur autẽ ita constituerit dñs. pͥma illa cau¬
sa utilisima debet facillime cogitari. etiã

Expanded text:
est utique quod dixit Isaias, vocem clamantis audiendam in deserto, qui diceret: Parate viam Domini, rectas facite semitas ejus. Quia sicut Joannes recte angelus potuit vocari, pro eo quod faciem Domini evangelizando praevenit, ita recte appellari et vox potuit, quia Verbum Dei sonando praeibat, sicut et supra dictum est. In utraque autem sententia similiter paranda via Domini praedicatur. Ideoque non fallitur evangelista, qui hoc dictum ab Isaia scribit: quod etsi non eisdem verbis, eodem tamen sensu ab ipso scriptum invenit. Potuit autem fieri ut animo Marci Evangelium conscribentis pro Malachia Isaias occurreret, ut fieri solet. Quod tamen sine ulla dubitatione emendaret, saltem ab aliis admonitus, qui ipso adhuc in carne vivente hoc legere potuerunt, nisi cogitaret recordationi suae quae sancto Spiritu regebatur, non frustra occurrisse aliud pro aliCur autem ita constituerit Dominus, prima illa causa utilissima debet facillime cogitari, etiam
Abbreviated transcription (Latin):
aliud quã uenienti dño. ad corda audientiũ
uiã parat. ut hec uis grẽ penetret & lumen ue¬
ritatis illustret. ut rectas deo semitas faciat.
dũ mundas inanimo cogitationes. ꝑsermonẽ
bonȩ p̃dicationis format: Sane notandũ qđ
extestimoniis ꝓpheticis quȩ posuit marcus.
unũ solũ modo in ẏsaia. aluid uͦ inuenitur
inmalachia. Nec tamen falli aut fallere re¬
putandus ẽ eiuuangelista. qͥ hoc scriptũ dicat
inysaia. qđ ysaias ñ scripserit s potius intel

Expanded text:
ienti Domino ad corda audientium viam parat, ut haec vis gratiae penetret, ut lumen veritatis illustret, et rectas Deo semitas faciat, dum mundas in animo cogitationes per sermonem bonae praedicationis format? Sane notandum quod ex testimoniis propheticis quae posuit Marcus, unum solummodo in Isaia, alterum vero invenitur in Malachia. Nec tamen falli aut fallere putandus est evangelista, qui hoc scriptum dicat in Isaia quod Isaias non scripserit, sed potius i
Abbreviated transcription (Latin):
multa etiã turba sacerdotũ obediebat fidei.
Iua ꝓpter ut pote legalib inst̾itut᷑ edictis.
optimu̾ ꝑ omĩa uiuendi ordinẽ genti quã
adfidẽ uocabat p̾monstrauit. Sed ⁊ canonice
paschȩ obseruantiã quȩ uniuersis axp̃i eccłus
foret umitabilis ostendit. In cuiꝰ euuangeliũ
tuo dilect issime antistitũ acca necnon ⁊ ili
derit scripturi maxime qͣ mpatrum uenerabi¬
liũ exemplis inuenimus. hinic inde collecta
ponere curauimꝰ. Sed ⁊ ñ nulla ꝓpͥa adunctatio¬
nẽ sensus eoꝵ. ubi oportunũ uidebit᷑ int̾pone¬
mus. Lectorẽq supplex obsecro. ut sihec nr̃a
opuscula transcriptione digna duxerit. adno¬
ne. adposita sunt. diligens scriptor conseruet.
qmͦ in expositione euuangelii beati lucȩ qđ
arite annos plurimos auxiliante dei gra cõ¬
posiumꝰ constat ẽẽ factitatũ. Orante ꝓnob
sc̃itate tua. cęlestis semꝑ grã ꝓtegat. S ⁊ hoc

Expanded text:
multa etiam turba sacerdotum obediebat fidei. multa etiam turba sacerdotum obediebat fidei. Quapropter, utpote legalibus institutus edictis, optimum per omnia vivendi ordinem genti, quam ad fidem vocabat praemonstravit. Sed et canonicam Paschae observantiam, quae universis Christi Ecclesiis foret imitabilis, ostendit. In cujus Evangelium tuo, dilectissime antistitum Acca, nec non et aderit, scripturi, maxime quae in Patrum venerabilium exemplis invenimus, hinc inde collecta ponere curabimus. Sed et nonnulla propria ad imitationem sensus eorum, ubi opportunum videbitur, interponemus, lectoremque supplex obsecro, ut si haec nostra opuscula transcriptione digna duxerit, annoa apposita sunt, diligens scriptura conservet, quomodo in expositione Evangelii beati Lucae, quam ante annos plurimos auxiliante Dei gratia composuimus, constat esse factitatum. Orantem pro nobis sanctitatem tuam coelestis semper gratia protegat. Sed et hoc
Abbreviated transcription (Latin):
qđ petrꝰ inprima epła sua. quã de urbe ro¬
ma scripsit. meminerit marci. inqua tropi
marcus filiꝰ m̃s. Ad sũpto itaq euuangłio.
qđ ipse confecerit. ꝑrexit egyptum. ⁊ pͥmũ
alexandriȩ. xp̃m adnuntians constituit ec¬
diȩ. tantã doctrinã ⁊uttȩ continentiã. ut
om̃s sestatores xp̃i. ad exemplũ sui cogeret
Deniq philo dissertissimus uideoꝵ. uidens ã¬
lexandriȩ pͥmã eccłiã. adhue iudarantẽ
quasi in laudẽ gentis suȩ librũ suꝑ eoꝵ con¬
uersationsscribit. Et qͦmodo lucas enarrat
iherosolune credentes omĩa habuisse cõmu¬
nia. sic & ille qđ alexandrie submarco fieri
doctore cernebat. memoniȩ tradidit. Tradt̃
autẽ hunc natione israbelitã. et exsacerdota¬
li ortum ꝓsapia. et pꝰpassionẽ ac resurrectionẽ
dñi saluatoris. adp̃dicationẽ apłoꝵ. euuan¬
gelica fide ac sacramentis inbutũ atq ere¬
oꝵ fuisse numero dequib scribit lucas. quia

Expanded text:
quod Petrus in prima Epistola sua, quam de urbe Roquod Petrus in prima Epistola sua, quam de urbe Roma scripsit, meminerit Marci, in qua tropicMarcus filius meus. Assumpto itaque Evangelio quod ipse confecerat, perrexit in Aegyptum, et primum Alexandriae Christum annuntians, constituit Ecclesiam tanta doctrina, et vitae continentia, ut omnes sectatores Christi ad exemplum sui cogeret. Denique Philo, disertissimus Judaeorum, videns Alexandriae primam Ecclesiam adhuc Judaizantem, quasi in laudem gentis suae librum super eorum conversatione scripsit. Et quomodo Lucas enarrat Jerosolymae credentes omnia habuisse communia, sic et ille quod Alexandriae sub Marco fieri doctore cernebat, memoriae tradidit. Tradunt autem hunc natione Israelitica, et sacerdotali ortum prosapia, ac post passionem ac resurrectionem Domini salvatoris ad praedicationem apostolorum evangelica fide ac sacramentis imbutum, atque ex eorum fuisse numero de quibus scribit Lucas quia
Abbreviated transcription (Latin):
lii secundũ marcũ. opitulante
ipsa euuangelica gr̃a scripturi
primo qͣ fuent eidem marco
causa euuangłi scribendi. bre.¬
uiter insinuandũ esse censiumꝰ.
Cũ romane urbi clarum ueri dei
lumen. p̃dicante beato petro a¬
pło. fuisset exortum. adeo ser¬
mo ueritatis uniuersoꝵ mentes
placido illustrabat auditu. ut
cotidie audiertibꝰ eum nulla us¬
quã sacietas fieret. Unde neq
auditu eis solo sufficit. s mar¬
ut ea qͦ ille uerbo p̃dicabat. ad ypetuã eoꝵ cõ¬
monitionẽ habendã scripture traderet. qͦdomi.
forisq inhuiꝰ cemodi uerbi meditationibus
ꝑmanerent. Nec priꝰ ab obsecrando desistunt
quã qͦ orauerant impetrarent. Petrꝰ uero ut
lectatus ẽ ⁊ fidẽ eoꝵ deuotionemq phec con¬
sida̾ns. factũ confirmauit. et in ppetiũ le¬
gendã scripturã eccłiis tradidit. Clemens
insexto dispositionũ libro. hec ita gesta esse
describit. Cui simile dat tẽstuoniũ etiam
iherapolitus ep̃c nomine papias. qͥet hoc dic̃

Expanded text:
lii secundum Marcum, opitulante ipsa evangelica gratia, scripturi, primo quae fuerit eidem Marco causa Evangelii scribendi, breviter insinuandum esse censuimus. Cum Romanae urbi clarum veri Dei lumen praedicante beato Petro apostolo fuisset exortum, adeo sermo veritatis universorum mentes placito illustrabat auditu, ut quotidie audientibus eum nulla unquam satietas fieret. Unde neque auditio sola eis suffecit, sed Marut ea quae ille verbo praedicabat, ad perpetuam eorum commonitionem habendam Scripturae traderet, quo domi forisque in hujuscemodi verbi meditationibus permanerent. Nec prius ab obsecrando desistunt, quam quae oraverant impetrarent. Petrus vero, ulectatus est; et fidem eorum devotionemque per haec considerans, factum confirmavit, et in perpetuum legendam Scin sexto Dispositionum libro haec ita gesta esse describit. Cui simile dat testimonium etiam Hierapolites episcopus, nomine Papias, qui et hoc dicit,
Abbreviated transcription (Latin):
addm̃ uenerant. ad auctoritatẽ quoq le¬
gis ⁊ ꝓpħarũ suscipiendã uenerandã q. ꝓuo¬
caut. Nisi qͥuixta hereticos. aut uetꝰ solum¬
modo testamentũ. aut solum modo nouũ
suscepisset alienus atestamento dei remane¬
ioħs. ñ nature societate uixta heresim orige¬
nis. s. offitii dignitate. Angelus enĩ grecẽ.
latine nuntiꝰ dicit᷑. Suo nomine recte appel¬
lari potuit homo ille. qͥ fuit missus adeo. ut
testimoniũ ꝑhiberet delumine. Et uenien¬
tẽ incarne dnm. mundo nuntiaret. Hec mi¬
randũ mnistycȩ angelũ nominare eũ. quo in¬
t̃natos mulierũ. maior nemo surrexit. cũ

Expanded text:
atem quoque legis et prophetarum suscipiendam venerandamque provocat, ne si qui juxta haereticos aut Vetus solummodo Testamentum, aut solummodo Novum suscepisset, alienus a testamento Dei remaneon naturae societate juxta haeresim Origenis, sed officii dignitate. Angelus enim Graece, Latine nuntius dicitur. Quo nomine recte appellari potuit homo ille qui fuit missus a Deo ut testimonium perhiberet de lumine , et venientem in carne Dominum mundo nuntiaret. Nec mirandum mystice Angelum nominari eum quo inter natos mulierum major nemo surrexit
Abbreviated transcription (Latin):
ipsiꝰ moysi ꝓlib̾tate uoliurtatis suȩ. uł ea
quȩ minus uidebarit᷑ ad debat inlege. uł com¬
mitans p̃dicabat in populis. ut in matheo le¬
gimus. Dictum c̃ antiquis Ego aut̃ dicouob̃.
Terat insynagogi eoꝵ homo inspũ minun

Expanded text:
libertate voluntatis suae, vel ea libertate voluntatis suae, vel ea quae minus videbantur addebat in lege, vel commutans praedicabat populis, ut in Matthaeo legimus: Dictum est antiquis, ego autem dico vobis . Et erat in synagoga eorum homo in spiritu
Abbreviated transcription (Latin):
narrant. quando eos binos uocauit. ⁊ ipse iꝰsit
ut eum seqͣrentur. primo duobꝰ petro ⁊ andreȩ.
deinde aliis zebedei duobꝰ filiis. Iunc enĩ ñ
sub ductis adterrĩ nauibꝰ taniꝗ̃ cura redeundi.
s ita eum secuti sunt tamꝗͣ uocantẽ ac iuben¬
tẽ. ut sequerentur. Et in grediuntt᷑ capharnaũ.
⁊ statĩ sabbatis in gressꝰ insynagogĩ. docebat
eos. Quod sablatis maxime medicine. doc trine¬
q sua dona frequentat. docet se ñ sublege esse
s. supra legẽ. qui eandẽ quoq legem adimple¬
re ñ aut̃ solucreuenerit. nec iudaicũ eligere
sabbatũ. qđ uel ignẽ accend̾e. uel manũ pedẽ¬
q mouere ñliceat᷑. s uerum sabbatũ. dilectã¬
q dño ẽẽ requiẽ si saluti studentes animaꝵ.
aboꝑe seruili. id÷ acunctis contineamus illi¬
citis. Et stupebant suꝑ doctrina eiꝰ. Erat enĩ¬
bȩ. Iili crũ docebant populos. quȩ scripta sunt

Expanded text:
narrant, quando eos binos vocavit, et ipse jussit narrant, quando eos binos vocavit, et ipse jussit ut eum sequerentur, primo duobus Petro et Andreae, deinde aliis Zebedaei duobus filiis. Tunc enim non subductis ad terram navibus tanquam cura redeundi, sed ita eum secuti sunt, tanquam vocantem ac jubentem ut sequerentur. Et ingrediuntur Capharnaum, et statim sabbatis ingressus synagogam docebat eos. Quod Sabbatis maxime medicinae doctrinaeque suae dona frequentat, docet se non sub lege esse, sed supra legem, qui eamdem quoque legem adimplere, non autem solvere, venerit; nec Judaicum eligere Sabbatum, quo vel ignem accendere, vel manum pedemque movere non liceat, sed verum Sabbatum, dilectamque Domino esse requiem, si, saluti studentes animarum, ab opere servili, id est, a cunctis contineamus illicitis. Et stupebant super doctrina ejus, eea docebant populos quae scripta sunt
Abbreviated transcription (Latin):
uiculas impletas. magna illa eaptta piscium.
sociosq petri cõmemorat iacobum ⁊ iohannẽ
filios zebedei. uocatos ad adiuuandũ. cũ retia
plena extrahere ñpossent. simulq miritos tan¬
tã multitudinẽ pisciũ quȩ capta erit. & eũ
petro tantũ dixisse noli timere. ex hoc ĩã ho¬
mines eris capiens. simul tam̃ eum subductis
adterrã nauib secutos fuisse. Unde intelligen¬
dum c̃ hoc pͥmũ ẽẽ factum. qđ lucas insinuat.
nec tunc eos adño uocatos. s tantũ petro fuis¬
se p̃dictũ. qđ homines eẽt capturꝰ. Quod ñ ita
dictumẽ. quasi iã pisces numquã eẽt capturꝰ.
Nã ⁊ pꝰresurrectionẽ diũ legimus ee̾ piscatos.
Dictumẽ gͦ. qđ deinceps capturꝰ eẽt homines.
ñ dictum ẽ qđ iã ñ eẽt capturꝰ pisces. Unde da¬
tur locꝰ intelligere eos ad capturã pisciũ exmo
re remeasse ut p̾ea fieret qͦd matheus ⁊ mareꝰ

Expanded text:
viculas impletas magna illa captura piscium, viculas impletas magna illa captura piscium, sociosque Petri commemoret Jacobum et Joannem filios Zebedaei vocatos ad adjuvandum, cum retia plena extrahere ntam multitudinem piscium, quae capta erat, et cum Petro tantum dixisset: noli timere, ex hoc iam homines eris capiens, simul eum tamen subductis ad terram nauibus secutos fuisse. unde intellegendum est hoc primo esse factum quod Lucas insinuat, nec tunc eos a domino uocatos, sed tantum Petro fuisse praedictum, quod homines esset capturus. quod non ita dictum est, quasi iam pisces numquam esset capturus; nam et post resurrectionem domini legimus eos esse piscatos. dictum est ergo, quod deinceps capturus esset homines; non dictum est, quod iam non esset capturus pisces. unde datur locus intellegere eos ad capturam piscium re remeasse, ut postea fieret quod Matthaeus et Marcus
Abbreviated transcription (Latin):
nit plenitudo temꝑis. misit ds̃ filiũ suũ fac¬
tũ exmuliere. fac tum sublege ut eos qͥ suble¬
ge erant redimeret. Ergo impleta sunt tẽꝑa.
penttemini quã olim ẽ ⁊ hoc clamatur ⁊ utinã
aliquando audiatur. qm̃ impleta st̃ tempora.
⁊ adppinquabit regnum dei. penitemini ⁊
credite euuangłio. Renuntiate oꝑib mortu¬
is. credite indm̃ uiuũ ÷ uid ꝓdest credere
sine bonis opib: Nonte bonoꝵ oꝑin meritũ
adduxit adfidẽ s fides incipit. ut bona oꝑa
consequantur.
ł p̃teriens secꝰ mare galileȩ. uidit symo¬
uocati sunt. ut dnm sequerentur. Piscatores
⁊ inliterati mittuntur ad p̃dicandũ. nefides
credentiũ ñ uirtute dei. s de eloquentia atq
doctrina putaretur. Iueri autẽ potest. qͦmͦ
binos uocauerit denauiculis piscatores pri¬
mo petrũ ⁊ andreã deinde ꝓgressus paulu xiui¬
lũ alios duos filios zebedei. sicut narrant
matheus ⁊ erareꝰ cũlucas dicat ambas eoꝵ na¬

Expanded text:
lenitudo temporis, misit Deus Filium suum factum ex muliere factum sub lege, ut eos qui sub lege erant redimeret . Ergo impleta sunt tempora, poenitemini. Quam olim est quod hoc clamatur, et utinam aliquando audiatur: Quoniam impleta sunt tempora, et appropinquavit regnum Dei! Poenitemini et credite Evangelio. Renuntiate operibus mortuis, credite in Deum vivum. Quid prodest credere sine bonis operibus? Non te bonorum operum meritum adduxit ad fidem, sed fides incipit, ut bona opera consequantur. Et praeteriens secus mare Galilaeae, vidit Simovocati sunt, ut Dominum sequerentur. Piscatores et illitterati mittuntur ad praedicandum, ne fides credentium non in virtute Dei, sed eloquentia atque doctrina putaretur. Quaeri autem potest quomodo binos vocaverit de naviculis piscatores: primo Petrum et Andream, deinde progressus paululum alios duos filios Zebedaei, sicut narrant Matthaeus et Marcus, cum Lucas dicat ambas eorum na
Abbreviated transcription (Latin):
tos. in sc̃ẽ eccłiȩ menbra cõmmuta. Et erat
liud austere uestis inditiũ ẽ. aliud luxuriȩ
mollioris. Tona autẽ pellicta qͣ accinctus
fuit ⁊ helias. mortificationis inditiũ ẽ. Porro
qđ sequitur. ⁊ locustas & mel siluestrȩ edebat.
habitator solitudinis congruũ ẽ. ut̃ ñ deliti¬
as ciboꝵ.s. necessitatẽ humanȩ carnis expler&.
Potest habitꝰ ⁊ uictus ⁊ iꝰ̃ ꝑsignificationẽ. etiã
qualitatẽ int̾ne conu̾sationis eiꝰ ñ inconueni

Expanded text:
tos in sanctae Ecclesiae membra commuta. Et erat tos in sanctae Ecclesiae membra commuta. Et erat liud austerae vestis indicium est, aliud luxuriae mollioris. Zona autem pellicea qua accinctus fuit et Elias, mortificationis indicium est. Porro quod sequitur: Et locustas et mel silvestre edebat, habitatori solitudinis congruum est, ut non delicias ciborum, sed necessitatem humanae carnis expleret. Potest habitus et victus ejus per significationem, etiam qualitatem internae conversationis ejus non inco
Abbreviated transcription (Latin):
rum etiã quibusdã dedit. s tam̃ baptismũ
in remissione peccatoꝵ dare ñ potuit. Remis¬
sio et enĩ peccatoꝵ. insolo nob̾ baptismo xp̃i
tribuitur. Notandũ itaq qđ dicitur p̃dicat
haptismũ penitentie in remissione peccatoꝵ.¬
qm̃ luptisinũ qđ peccata solueret. qui dare
ñ poterit p̾dicabat.Ut sicut in carnatũ uer¬
bũ patris p̃c̾rebat. uerbo p̾dicationis ita
baptismo penitentiȩ qͦ peccata soluuntur.
p̃curreret suo baptismate. qͦpeccata solui ñ
confitentes peccata sua. Ẽ xemplũ confiten¬
te paulo in epheso. multi credentiũ uenieban
confitentes. ⁊ ad nuitiantes actꝰ suos. quatinꝰ
abdicata uita uetere renouari mererentur
in xp̃o. Unde etiã beato petro ostensis in lin¬
teo celesti. diuersis generis animantibus dic¬
tũ est. Surge petre occide ⁊ manduca. Qͦd
ẽ apte dicere. Occide infidedes abeo qͦd fucrid
priꝰ. abrenuntiatione scelerũ. ⁊ ꝓmissione pie
religionis. ac sic fidei xp̾iane sac̾mentis unbu¬

Expanded text:
rum etiam quibusdam dedit, sed tamen baptismum suum in remissionem peccatorum dare non potuit. Remissio etenim peccatorum, in solo vobis baptismo Christi tribuitur. Notandum itaque quod dicitur, praedicans baptismum poenitentiae in remissionem peccatosolveret, quia dare non poterat, praedicabat. Ut sicut incarnatum Verbum Patris praecurrebat verbo praedicationis: ita baptismum poenitentiae quo peccata solvuntur praecurreret suo baptismate, quo peccata solvi non confitentes peccata sua. Exemplum confitenetiam praedicante Paulo in Epheso multi credentium veniebant confitentes et annuntiantes actus suos, quatenus, abdicata vita veteri, renovari mererentur in Christo. Unde etiam beato Petro ostensis in lineo coelesti diversis generis animantibus dictum est: Surge, Petre, occide et manduca . Quod est aperte dicere: Occide infideles ab eo quod fuerant prius, ab renuntiatione scelerum et promissione piae religionis, ac sic fidei Christianae sacramentis imbu
Abbreviated transcription (Latin):
cipuloꝵ eiꝰ. ciuictis gentib ꝑ orbẽ. Lucas ana¬
tiuitate p̾cursoris inchoans euuangeliũ. t̾mi¬
nauit in ascensione diũca. cũ redeuntes disci¬
puli iherosolimã aduentũ scĩ sp̃c. diuinis in
laudib expectant. lohannes abet̾nitate ũbi
de ꝓquoa om̃ia factasunt pͥncipiũ sumens.
⁊ ipse ad tempꝰusq dñicȩ resurrectionis euuange¬
lrando ꝑtingit.Scripturꝰ igitur euuangłiũ
marcꝰ. congrue pruo omium ponit testimo¬
nia ꝓpħarum. quibꝰ hoc futurũ iã olim p̃ci¬
nebarit. ut eo cunc̾tis uera ac sine scrupulo
dubictatis suscipienda. qͥ scriberet intimar&.
esse ac p̃dicta monstraret. simulq uno eodẽ¬
q euuangelii suo pͥncipio ⁊ uidȩos. qͥlege̾ ac
ꝓphãs susceꝑant. ad suscipienda etiã euuan

Expanded text:
cipulorum ejus cunctis gentibus per orbem. Lucas, a nacipulorum ejus cunctis gentibus per orbem. Lucas, a nativitate praecursoris inchoans Evangelium terminavit in ascensione dominica, cum redeuntes discipuli Jerosolymam adventum sancti Spiritus divinis in laudibus exspectabant. Joannes, ab aeternitate verbi Dei, per quod omnia facta sunt, principium sumens, et ipse ad tempus usque dominicae resurrectionis evangelizando pertingit. Scripturus ergo Evangelium Marcus, congrue primo omnium ponit testimonia prophetarum quibus hoc futurum jam olim praecinebant. Ut eo cunctis vera ac sine scrupulo dubietatis suscipienda quae scriberet intimaret, ac praedicta esse monstraret, simulque uno eodemque Evangelii sui principio et Judaeos qui legem ac prophetas susceperant, ad suscipienda etia
Abbreviated transcription (Latin):
ł uuangeliũ quippe bonũ nuntiũ dicitur. Iđ
autẽ meliꝰ ẽ nuntiũ ꝗ̃ penitentiã agite adpro¬
pinquabit enĩ regnum celoꝵ: Hominis ita¬
q ẽ humanitꝰ nasci. dei uero regni cȩlestis in¬
troitum penitentib p̃dicare. Et ideo matthe¬
us recte filium dauto nuncupat. quẽ in car¬
ne uenientẽ asseuerat. Recte marẽ filium
dei. quẽ inprima uoluminis sui fronte auc¬
torẽ euuangelii. et sponsorẽ regni designat
et̾ni. Ubi notandũ qđ euuangłiste scĩ. quidis¬
pensationẽ nob̾ dñicȩ in carnationis scriptã
relinquere. uno quidẽ spũ accensi. ad offitiũ
scribendi accesserunt . s. diuersũ narrationis
suȩ pͥmordiũ. singuli diuerso statuere termi¬
no. MLatheus namq anatiuitate diũca exor¬
diũ sumens. ad tempꝰ usq dñicȩ resurrectionis
seriem. suȩ narrationis ꝑdurit. Mareꝰ abinitio
euuangelice p̃dicationis incipiens. ꝓuenit
ad tempꝰ usq ascensionis dĩ. ⁊ p̃dicaitionis dis¬

Expanded text:
nuntium dicitur. Quod autem melius est nuntium quam: Poenitentiam agite, appropinquabit enim regnum coelorum ? Hominis itaque est humanitus nasci, Dei vero, regni coelestis introitum poenitentibus praedicare. Et ideo Matthaeus recte Filium David nuncupat, quem in carne venientem asseverat. Recte Marcus Filium Dei, quem in prima voluminis sui fronte auctorem Evangelii et sponsorem regni designat aeterni. Ubi notandum quod Evangelistae sancti, qui dispensationem nobis dominicae incarnationis scriptam reliquere, uno quidem spiritu accensi ad officium scribendi accesserunt, sed diversum narrationis suae primordium singuli, diversum statuere terminum. Matthaeus namque, a nativitate dominica exordium sumens, ad tempus usque dominicae resurrectionis seriem suae narrationis perduxit. Marcus, ab initio evangelicae praedicationis incipiens, pervenit ad tempus usque ascensionis Domini, et praedicationis dis