comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
accipit᷑. ñ qđ coniugiũ ñ sit bonũ ad so¬
bolem ꝓpagandam. s qđ ñnulli expetunt
in uxore ñ fecunditatẽ ꝓlis. s desideria uo¬
luptatis. Coniugium gͦ ñ rep̃hendit᷑. s
integritas ad maior̃e honorem uocatur.
Item. In uilla empta dominatio notat᷑.
& suꝑbia castigat᷑. Primꝰ homo domina¬
ri uoluit: qui dnm habere noluit. Quid
ẽ dominari. nͥ ꝓpͥa potestate gaudere:
Quinq uiga sunt in sensib. tͥa facue ap¬
parent. nam duo sunt oculi. duȩ aures.
duç nares. In gustu etiam duo sunt in¬
strumenta. lingua. &. palatus. Uoluptas
carnis quȩ ad cactũ ꝑtinct: occultiꝰ gemi¬
nat᷑. Est enim ꝙ forinsecus: et intrinsecus.
Iuga boum dicunt᷑. qͥa ꝑ sensus istos ter¬
rena requirunt᷑. & boues teriã uersant.
Q st̃ homines qui nicħ uolunt cuedere.
nͥ qđ sensib ꝑcipiunt. Uxor ꝑtinet ad
uoluptatem carnis: quȩ multos impedit.

Expanded text:
accipitur, non quod conjugium non sit bonum ad soaccipitur, non quod conjugium non sit bonum ad sobolem propagandam, sed quod nonnulli expetunt in uxore non fecunditatem prolis, sed desideria voluptatis. Conjugium ergo non reprehenditur, sed integritas ad majorem honorem vocatur. Item, in villa empta dominatio notatur, et superbia castigatur. Primus homo dominari voluit, qui dominum habere noluit. Quid est dominari, nisi propria potestate gaudere? Quinque juga sunt in sensibus; tria facile apparent: nam duo sunt oculi, duae aures, duo nares. In gustu etiam duo sunt instrumenta, lingua et palatus. Voluptas carnis quae ad tactum pertinet, occultius geminatur. Est enim et forinsecus et intrinsecus. Juga boum dicuntur, quia per sensus istos terrena requiruntur, et boves terram versant. Et sunt homines qui nihil volunt credere, nisi quod sensibus percipiunt. Uxor pertinet ad voluptatem carnis, quae multos impedit.
Abbreviated transcription (Latin):
exire &e tudere illam. rogo te habe me
excusatũ. Llila designat ttrreña sub̾am.
qm̃ quic̃a magnolabore uel etiam fidi
dampno sͥ emunt: aut ꝑsuꝑbiam. aut ꝓpt̃
corporis sub̃am. Exit gͦ uidere illam. qui
relicta contemplatione int̾na. sola exteriora co¬
gitat. Et alter dixit. Iuga boum emi qnͥq
et eo ꝓbare illa. rogo te habe me excusatũ.
Recte quinq sensus corꝑis iuga uocati st̃.
qͥa in utͦq sexu geminant᷑. Qui sensus qͥa
sola exteriora cognoscunt & ñ intima. recte
ꝑ cos curiositas designat᷑. rande uiciũ ẽ
curiositas. quȩ dum inuestigat uitam
ꝓximi. ment̾e exteriꝰ ducit. sua uitima
pponcus. Notandum qͥa dum dicunt ro¬
go te habe me excuiatum. humilitas sonat
in uoce. dum uenire contempnunt. suꝑ¬
bia in actione. Sic peccator qui dicit ora
ꝓ me peccatore. et peccatum ñ uult descre¬
re. humilitatẽ insimiat. s in suꝑbia ꝑstat
Et alius dixit. Uxorem duxi: & idco ñ
possum uenire. In uxore uoluptas carnis

Expanded text:
 videre illam, rogo te, habe me excusatum Villa designat terrenam substantiam, quam quidam magno labore vel etiam fidei damno sibi emunt, aut per superbiam, aut propter corporis substantiam. Exiit ergo videre illam, qui, relicta c o ntemplatione interna, sola exteriora cogitat. Et alter dixit: Juga boum emi quinque, et eo probare illa, rogo te, habe me excusatum.Recte quinque sensus corporis juga vocati sunt, quia in utroque sexu geminantur. Qui sensus quia sola exteriora cognoscunt, et non intima, recte per eos curiositas designatur. Grande vitium est curiositas, quae dum investigat vitam proximi, mentem exterius ducit, sua intima postponens. Notandum quia dum dicunt: Rogo te, habe me excusatum, humilitas sonat in voce, dum venire contemnunt, superbia in actione. Sic peccator qui dicit, ora pro me peccatore, et peccatum non vult deserere, humilitatem insinuat sed in superbia praestat. Et alius dixit: Uxorem duxi, et ideo non possum venire. In uxore voluptas carnis
Abbreviated transcription (Latin):
cular. & edificauit turrim: et locauit eam
gens om̃s qͦs cirauit ppłos: in alia ꝑabola
pastor. in alia pat̾familias ñcupat᷑. ĩ alia
uineã locat. in alia inuitat ad nuptias
& diuersis similitudinib rem signifieat
candẽ: ut iudeoꝵꝵ suꝑbiam reꝓbet: ce in
cominune omniũ peccatoꝵ siue gentiliũ
siue isrłitarum. penitentiam ꝓbet. Itaq pat̃
iste familias homo dicit᷑ similitudine iñ
ueritate. Nullus existimet xp̃m iddeo ha¬
buisse humaña naturã qͥa dictus ẽ homo:
nam & ds̃ pat̾ dictus ẽ homo. Quia gͦ he¬
retici xp̃m erant blasphematuri ꝓpt̾ appel¬
lationẽ humani nominis qͣsi purus nõ
fuisset: appellatus ẽ etiã ds̃ pat᷑ nomo  urt
sic ds filiꝰ lib̾̃aret᷑ ab hereticoꝵ blasphemi¬
is. Uinca ẽ domꝰ isrł. cui cutum decdit sep̃e.¬
Sepimentũ dedit eis custodiam iustoꝵ
patrũ: quȩ tanqm murus facta est eis
sidebant᷑ adeo cont̾ incritũ suũ scpuñtis

Expanded text:
et locavit eam gens omnes quos creavit populos, in alia parabola pastor, in alia paterfamilias nuncupatur; in alia vineam locat, in alia invitat ad nuptias, et diversis similitudinibus rem significat eamdem, ut Judaeorum superbiam reprobet, et in commune omnium peccatorum, sive gentilium sive Israelitarum, poenitentiam probet. Itaque iste paterfamilias, homo dicitur similitudine, non veritate. Nullus existimet Christum ideo habuisse humanam animam, quia dictus est homo, nam et Deus Pater dictus est homo. Quia ergo haeretici Christum erant blasphematuri, propter appellationem humani nominis, quasi purus homo fuisset: appellatus est etiam Deus Pater homo ut sic Deus Filius liberaretur ab haereticorum blasphemiis. Vinea eSepimentum dedit eis custodiam justorum patrum, quia tanquam murus facta est eis.sidebantur a Deo contra meritum suum sepimentis
Abbreviated transcription (Latin):
hominẽ contradicent̾ẽ naturȩ carnis: qnͣ¬
tomagis uerbũ uet̾is qđ importabue eiat:
Ubi gͣ uerbum dĩ positum erat in lege:
modũ tiuendi constituens. torculareiat
fossũ. Ubi aut̃e de fide ꝓphetabat᷑: erat t̃ris
edificata. Nam sic̃ in turri consistentes ꝙ
hostium irruptionem ñ facile patiunt᷑:
& ipsos hostes de turri facile conterunt:
sic consistentes in fide & ñ suꝑant᷑ a de¬
monib: et ipsos demones lagitis donoꝵ
opum uulnerant. A gͥcolȩ sunt qͦs alibi¬

Expanded text:
adicentem naturae carnis, quanto magis verbum Veteris, quod importabile erat? Ubi ergo verbum Dei positum erat in lege, modum vivendi constituens, torcular erat fossum. Ubi autem de fide prophetabatur, erat turris aedificata. Nam, sicut in turri consistentes et hostium irruptionem non facile patiuntur, et ipsos hostes de turri facile conterunt, sic consistentes in fide, et non superantur a daemonibus et ipsos daemones sagittis bonorum operum vulnerant. HIERON.
Abbreviated transcription (Latin):
hominẽ reuereor: tam̃ quia molesta mͥ
ẽ hec uidua uindicabo illam: ne in no¬
uissimo ueniens suggilet me. Hoc est
ne iterũ & it̾m ueniens: stranigulet me
tediosis clamorib. Sugillare a sugo. et
lamus tractũ: stransgulare ẽ. Parabolas
dñs aut scđm similitudinẽ ponit. ut
de homine qui habebat duos filios.
maioĩe in agro. minorẽ in longinquo:
aut ex dissimilitudine aliquid ꝓbat ut
ii. si teñi agͥ qđ nodie ẽ &. cras in cliba¬
nũ mittet᷑ ds̃ sic uestit: qnͣtomagis uos
minime ticłi: Et sugius genus ita con¬
ningit᷑ sic̃ illud ita illud uel istud. inftriꝰ
ita. si illud ẽ qnͣtomagis. uł qnͣtominus
hoc uel illud: Iudex ẽ hic ex dissimilitu¬
dine. qͥa iniquus ñqmͣ assimilat᷑ deo.
Ipsa uidua pot̾ habere similitudinem.

Expanded text:
hominem revereor, tamen quia molesta est mihi haec vidua, vindicabo illam, ne in novissimo veniens sugillet me. Hoc est, ne iterum et iterum veniens strangulet me taediosis clamoribus. Sugillare a sugo et lamiis tractum, strangulare est. Parabolas Dominus aut secundum similitudinem ponit, ut de homine qui habebat duos filios, majorem in agro, minorem in longinquo : aut ex dissimilitudine aliquid probat, ut ibi: Si fenum agri quod hodie est, et cras in clibanum mittetur, Deus sic vestit, quanto magis vos modicae fidei? Et superius genus ita conjungitur, sicut illud, ita illud vel istud; inferius ita, si illud est, quanto magis vel quanto minus hoc vel illud? Judex est hic ex dissimilitudine, quia iniquus nunquam assimilatur Deo. Ipsa vidua potest habere similitudinem
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ qui saluari uult. Nec solum iudei s
uullus homo pot̾ manducare lac ⁊ mel
di nͥ t̃ram et cognationẽ suã relinquat.
ut ẽ illud. Nisi quis reliquerit patr̃e aut
Qui uult m̃s ẽẽ discipulus: ab ueget sem&

Expanded text:
esse qui salvari vult. Nec solum Judaei, sed et esse qui salvari vult. Nec solum Judaei, sed et nullus homo potest manducare lac et mel Dei, nisi terram et cognationem suam relinquat, ut est illud: « Nisi quis reliquerit patrem et Qui vult meus esse discipulus
Abbreviated transcription (Latin):
deschit suib appellatione cene. qđ maths
dicit pnͣdium ẽẽ. cũ apud antiqͦs cotidie
ad horam nonam prandiũ fieret. qd̾ ce
na iusticiȩ. & uerba diuina. Manna
figuram habens uerbi in descrto. ideo
dicebat᷑ manna qđ hebraicȩ dicit᷑ qͥd
ẽ hoc. ut quotienscumq audimꝰ uer¬
bũ ammoneat nos ip̃m nom̃ requirere
qͥd ẽ hoc qđ audimꝰ. Q sic̃ cibũ cum
masticauerimꝰ. dimittimꝰ in stomachu.
ita & uerb̃u bene tractatũ commendan¬
dum ẽ memoriȩ: qͣsi stomacho. Inuitatio
fuit qñ ds dixit ad abraham. Exi de t̾ra
tua et de cognatione tua & ueni in terr̃a
quã monstrauero tibi. et dabo tͥ illam.
& semim tuo. Qũa terram: Orientalem.
fiuentẽ lac et mel. Qd uerum ñ ẽ de t̾ra
iudeȩ. Nonqm eñi illa fluxit lac &. mel.
S ẽ t̾ra rationalis qm xp̃c suscepit. de
ciuꝰ incarnatione lac & mel ꝓcesserunt.
tua et de cognatione tua.i. de udaismo
& de circumcisione. uitellige exeundum

Expanded text:
describit sub appellatione coenae, quod Matthaeus dicit prandium esse, cum apud antiquos quotidie ad horam nonam prandium fieret, quod coina justitiae et verba divina. Manna figuram habens Verbi in deserto, ideo dicebantur manna, quod Hebraice dicitur, quid est hoc? ut quotiescunque audimus Verbum, admoneat nos ipsum nomen, inquirere quid est hoc quod audimus. Et sicut cibun cum masticaverimus, dimittimus in stomachum, ita et verbum bene tractatum commendandum est memoriae quasi stomacho. Invitatio fuit quando Dominus dixit ad Abraham: « Exi de terra tua et de cognatione tua, et veni in terram quam monstravero tibi, et dabo tibi illam et semini tuo . » Quam terram? Orientalem, fluentem lac et mel. Quod verum non est de terra Judaeae. Nunquam enim illa fluxit lac et mel. Sed est rationalis qua Christus suscepit, de cujus incarnatione lac et mel processerunt. tua, et de cognatione tua, » id est de Judaismo, et de circumcisione intellige exeundum
Abbreviated transcription (Latin):
lio suo. In ꝑabolis audiunt. qđ aꝑte ñ
merebant᷑ audire. Sciens dñs uolunta¬
tẽ seiuentium contͣ se. nicħominus tam̃
increpat illos. Rex iste d̾s̃ ẽ pat̾ qui fecit
miptias filio suo. qñ in utero uirginis
eũ humanȩ naturȩ coniunxit. Quȩ
coniunctio ex duab extitit naturis. non
ex duab ꝑsonis. Aꝑtius dici pot̾. Nuptiȩ
sunt societas xp̃i et eccłiȩ. tam ex iudeis
qmͣ ex gentib congregate. Huiꝰ sponsi tha¬
lamus: fuit uterus uirginis: Congrega¬
tio iustoꝵ regnũ celoꝵ dicit᷑. qͥa in ea
celestes uirtites regnant. Quȩ in hoc si¬
milis ẽ deo pat̾. quia sic̃ ille filio suo con¬
iunxit ȩccłiam ita illa congregatio filioᷤᷤ
suos qͣs deo generat ꝑ uerbũ p̾dicatiois.
ꝑ fidĩ sactamenta comungit eccłiȩ fide¬
lium. Et uocauit plures. & hora cenȩ

Expanded text:
OR. In parabolis audiunt, quod aperte non merebantur audire. Sciens Dominus voluntatem saevientium contra se, nihilominus tamen increpat illos. Rex iste, Deus est Pater, qui fecit nuptias filio suo, quando in utero Virginis eum humanae naturae conjunxit. Quae conjunctio ex duabus exstitit naturis, non ex duabus personis. Apertius dici potest: Nuptiae sunt societas Christi et Ecclesiae, tam ex Judaeis quam ex gentibus congregatae. Hujus Sponsi thalamus fuit uterus Virginis. Congregatio justorum regnum coelorum dicitur, quia in ea coelestes virtutes regnant. Quae in hoc similis est Deo Patri, quia sicut ille Filio suo conjunxit Ecclesiam, ita illa congregatio filios suos quos Deo generat per verbum praedicationis, per fidei sacramenta conjunxit Ecclesiae fidelium. « Et vocavit plures, et hora c
Abbreviated transcription (Latin):
dñs aꝑta responsione eos confutare. s pru¬
dent̃ interrogat. ut ipsi uł suo cosiltuo
nel sua sententia condempnent᷑. Ait ur
& ipse. Nec ego dico uob̃ in qua potesta¬
te hec faciam. Non dixit nec ego scio qcd
consequens crat responsioni eoꝵ: qͥa men¬
tiri ueritas ñ pot̾: sic̃ illi mentiti st̃ dicen
de celo habuisse iam unde tnͥ testimoni¬
um phibuit: & in qua potestate hec fa¬
cio demonstrauit. Notandũ aut̃e quia
duas obcausas scientia ueritatis ẽ occul¬
tanda querentib: cũ aut is qui quorit
minus capax ẽ ad incelligendum: aut
odio uł contemptu ueritatis indignus
ẽ: cui apiat᷑. De uno ait dñs adhuc mul¬
ta habeo uob̾ dicere. s ñ potestis portare

Expanded text:
Dominus aperta responsione eos confutare: sed prudenter interrogat, ut ipsi vel suo silentio vel sua sententia condemnentur. Ait illis et ipse: Nec ego dico vobis, in qua potestate haec faciam. Non dixit, nec ego scio, quod consequens erat responsioni eorum, quia mentiri veritas non potest, sicut illi mentiti sunt, dicede coelo habuisse prophetiam, unde mihi testimonium perhibuit, et in qua potestate haec facio, demonstravit. Notandum autem quia duas ob causas scientia veritatis est occultanda quaerentibus, cum aut is qui quaerit, minus capax est ad intelligendum, aut odio vel contemptu veritatis, indignus est cui aperiatur. De uno ait Dominus: Adhuc multa habeo vobis dicere,
Abbreviated transcription (Latin):
die ac nocce. & patientiam habebit in¬
⁊ illis: Dico uob: qͥa cito faciet iundictã
illor. Si qñe mouet cur electi se uin¬
dicari dep̃cent᷑. cũ aꝑtissime moncam᷑
ꝙ ꝑsequentib orarẽ intelligendũ ẽtam¬
uindictã ẽẽ iustoꝵ ut mali ꝑeant. Peunt
autẽ duob modis aut conuersione ad u¬
sticiam. aut amissa potestate qua tempora¬
lit̃ ualent aduersus bonos. Ueriuntã filtꝰ
hominis ueniens. putas inuciet fidem
in t̾ra: Qmuis omp̃c conditor semꝑ sit pa¬
ratus ad uindictam: in die cam̃ iudicii scue¬
rius apparebit ruina maloꝵ. Putas ñ est
hic dictum dubitando s arguendo: nam q
nos aliqñ de reb cettis ponimꝰ increpando
uerbũ dubitationis: ut sundignant scruo
tuo dicas. Contempnis me: considera. forsi¬
tan dñs tuus sum. Ꝙ apłs. Puco autẽ q

Expanded text:
e ac nocte, et patientiam habebit in illis? Dico vobis, quia cito faciet vindictam illorum. Si quem movet cur electi se vindicari deprecentur, cum apertissime moneamur pro persequentibus orare : intelligendum est,vindictam esse justorum, ut mali pereant. Pereunt autem duobus modis, aut conversione ad justitiam, aut amissa potestate, qua temporaliter valent adversus bonos. Verumtamen Filius hominis veniens putas inveniet fidem in terra? Quamvis omnipotens Conditor semper sit paratus ad vindictam, in die tamen judicii severius apparebit ruina malorum. Putas non est hic dictum dubitando, sed arguendo, nam et nos aliquando de rebus certis ponimus increpando verbum dubitationis, ut si indignanter servo tuo dicas: Contemnis me? considera; forsitan Dominus tuus sum. Et apostolus: Puto autem q
Abbreviated transcription (Latin):
uersis uerbis eandẽ qmͣ sup̃ calumpniam
struunt: qñ dixerunt. in beclaebub pͥncipe
existimat castum: castus ñ facile de forni¬
cario suspicat᷑. Suꝑb neminẽ putat hu¬
milem: humilis nemiñe suꝑbum. Sic
qͥ ñ ẽ ex deo sacerdos: nulliꝰ sacerdotium
putat ẽẽ ex deo. Inde ẽ ut contempnat alte
& ego uos unum sermonẽ. Que si dixeri¬
tis mͥ: et ego uob̃ dicam in qͣ potestate hec
Ifacio. Daptismũ ioh̃is unde erat: e celo

Expanded text:
ersis verbis eamdem quam supra calumniam struunt, quando dixerunt, in Beelzebub principe icarius neminem existimat castum; castus non facile de fornicario suspicatur. Superbus neminem putat humilem; humilis neminem superbum. Sic qui non est ex Deo sacerdos, nullius sacerdotium putat esse ex Deo. Inde est ut contemnat alterterrogo et ego vos unum sermonem, quem si dixeritis mihi et ego vobis dicam in qua potestate haec facio. Baptismum Joannis unde era
Abbreviated transcription (Latin):
re. Putabant dñm uel in miscdem fu¬
turũ in uidicando: uel iniustũ. Si scd̾m
legem decerneret hanc ẽẽ lapidandam.
deridereut quasi ñ habentẽ mansuetu¬
dinem qmͣ p̃dicabat: ꝓ qua ppłs eũ dili¬
gebat. Si lapidare uetaret: in noc dice¬
rent nostem legis. et contrariũ moysi.
ĩmo deo auctori: & ideo cum aduttera rt¬
um mortis. Iħe aut̃e inelinans se deorsũ:
Idigito scͥbebat in t̾ra. Cum autẽ ꝑseue¬
rarent interrogantes eum: erexit se ꝙ dix̃
eis. Qui sine pecc̃õ ẽ ur̃m: pͥmus in ilła
Ilapidẽ mitat. Digito dĩ lex scͥpta ẽ: sed
ꝓpt̃ duros in lapide. Nunc ipse legis la¬
dor de sede patͥs inclinatus in mundum
ao rlinanda peccata humani generis
t̃a scbebat: qͥa fructũ querebat. Ex¬
arat cotidie tert̃a digito: cũ targit cora

Expanded text:
 Putabant Dominum vel misericordem futurum in judicando, vel injustum. Si secundum legem discerneret hanc esse lapidandam, deriderent quasi non habentem mansuetudinem quam praedicabat, pro qua populus eum diligebat. Si lapidare vetaret, in hoc dicerent hostem legis et contrarium Moysi, imo Deo auctori, et ideo cum adultera reum mortis. Jesus autem inclinans se deorsum, digito scribebat in terra. Cum autem perseverarent interrogantes eum, erexit se, et dixit eis: Qui sine peccato est vestrum, primus in illam lapidem mittat. Digito Dei lex scripta est, sed propter duros in lapide. Nunc ipse legislator de sede Patris inclinatus in mundum, ad reclinanda peccata humani generis, in terra scribebat, quia fructum quaerebat. Exarat quotidie terram digito, cum tangit corda
Abbreviated transcription (Latin):
occasio: qñquide minorib signis que
scͥpta sc̃ ñ credunt. Legimus factũ p̃cibꝰ
tistitis. uiri meritis & uirtutib eximii:
ut mons in t̃ra tm̃ loco cederet: quantũ
incolȩ ciuitatis opus habebant. Cum eñĩ
uolens edificare ȩccłiam in loco apto.iu¬
aeret cũ angustiorem ẽẽ qmͣ tes exigebat:
co qł ex una parte rupe maris. ex altera.
monte ꝓximo coartaret᷑: uenit nocte ad
locum & genib fiexis ammonuit dñm
ꝓmissionis suȩ: ut mont̾e longiꝰ iuxta fi¬
aem petentis ageret. Ꝙ mane facto re¬
uersus ĩuenit mont̾ẽ tm̃ spacii reliquisse
sructorib eccłiȩ: quantũ opiis habuerant.
Hec aduersum querulos. Ceterũ noᷤ mon¬
et inteligimꝰ diabolum: qͥde anima hoĩs
possessa. ab apłis et eoꝵs similib transerri
pot̾ in marẽ.i. in loca amara. Unde in
Dñe adauge nob fide. Ꝙ duit iħe

Expanded text:
occasio, quandoquidem minoribus signis quae occasio, quandoquidem minoribus signis quae scripta sunt, non credunt. Legimus factum miracutistitis, viri meritis et virtutibus eximii, ut mons in terra tantum loco cederet, quantum incolae civitatis opus habebant. Cum enim volens aedificare ecclesiam in loco apto, videret eum angustiorem esse quam res exigebat, eo quod ex una parte rupe maris, et altera monte proximo coarctaretur, venit nocte ad locum, et genibus flexis, admonuit Dominum promissionis suae, ut montem longius juxta fidem petentis ageret. Et mane facto reversus, invenit montem tantum spatii reliquisse structoribus ecclesiae, quantum opus habuerant. Haec adversum quaerulos. Caeterum nos montem intelligimus diabolum, qui de anima hominis possessa, ab apostolis et eorum similibus transferri potest in mare, id est, in loca amara. Unde in ne, adauge nobis fidem. Et dixit Je
Abbreviated transcription (Latin):
a radicib: &. recordatus pctrus dixit ei.
Rabbi. ecce ficus cui maleditisti: aruit.
Arefacta ẽ radicitus ficus. ut intimaret᷑
nefanda plebs ñsolum humana gła fo¬
riusetus: uerum etiã duuno intꝰ fauore
Despondens aut̃ẽ inic ait cis. Auete ficle
Qdĩ. a m̃ dico uob̃ si habueritis fidem
& ñ hesitaueritis in corde. ñ solũ de ficul¬
nea facietis. s et si monti huic dixcritis
cont᷑ nos gentilium canes in suis uo¬
luminib asserentes apłos fide caruisse:
qͥa montes transferre ñ potuerunt. Qb
respondemꝰ multa signa facta cẽ a dño
iuxta iohis ȩuangłiste testimonuũ: quę
si scͥpta etñt mundus caꝑe ñ posset. ñ
qđ mundus uolumina caꝑe ñ potu¬
erit quȩ pot̾ qmͣuis multiplicata sint.
unũ armariolũ uł unũ caꝑc tͥcliniũ:
s qͦ magnitudiñe signoꝵ. ꝓ miraculis
& incredulitate ferre ñ posset. Igit᷑ & ħ
credimus fecisse apłos. s ideo scͥpta ñ cẽ:
ne infidelib cont̾dicendi maior daret᷑

Expanded text:
adicibus, et recordatus Petrus, dicit ei: Rabbi, ecce ficus cui maledixisti, aruit. BEDA. Arefacta est radicibus ficus, ut intimaretur nefanda plebs non solum humana gloria forinsecus, verum etiam divino intus favore Respondens autAmen dico vobis, si habueritis fidem et non haesitaveritis in corde, non solum de ficulnea facietis, sed et si monti huic dixeritis,contra nos gentilium canes in suis voluminibus, asserentes apostolos fide caruisse, quia montes transferre non potuerint. Quibus respondemus, multa signa facta esse a Domino, juxta Joannis evangelistae testimonium, quae si scripta essent, mundus capere non posset , non quod mundus volumina capere non potuerit, quae potest quamvis multiplicata sint, unum armariolum vel unum capere triclinium, sed quod magnitudine signorum pro miraculis et incredulitate ferre non posset. Igitur et haec credimus fecisse apostolos; sed ideo scripta non esse, ne infidelibus major contradicendi daretur
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑat᷑. & demones fugat. et de peccatis
ueniam obtinet: apte sequens ꝑabola
ad semꝑ orancdum et credendũ: & ñ de
nob̾ s de deo p̃sumendũ hortat᷑. Apls
dum ẽ. aut de cotidianis horis iuxta
ritũ eccłiȩ. ut ait psalmista. bencdic̃ã
dnm in omni temꝑe. semꝑ laus eius
in ore mco: aut certe quicqͥd iuistꝰ facit

Expanded text:
operatur, et daemones fugat, et de peccatis veniam obtinet, apte sequens parabola ad semper orandum et credendum, et non de nobis, sed de Deo praesumendum hortatur. Apostolus dum est aut de quotidianis horis juxta ritum Ecclesiae, ut ait Psalmista: Benedicam Dominum in omni tempore, semper laus ejus in ore meo , aut certe quidquid justus facit
Abbreviated transcription (Latin):
in cuutatẽ. esuriit. Et uidens fici
arborem unam secus uiam: uenit adcã
q nich inuenit in ea: nisi folia tm̃. Non¬
dum enim erat tempꝰ ticoꝵ. E ait illi.
Nũ qm̃ ex te fructus nascat᷑ in sempit̃nũ.
Et arefacta ẽ continuo ficulnea. Et ui

Expanded text:
ivitatem, esuriit. Et videns fici arborem unam secus viam, venit ad eam; et nihil invenit in ea, nisi folia tantum: nondum enim erat tempus ficorum. Et ait illi: Nunquam ex te fructus nascatur in sempiternum. Et arefacta est continuo ficu
Abbreviated transcription (Latin):
tiam mucduie: qͥa hoc utrũ ꝙ facere. Est
diuinȩ. potentiȩ. Quia mulier pottrat ci¬
mere ne ipse qui sine peccõ ẽ eam puniret:
dicit ei ut miscricors pecc̃a dimittens. nec¬
ego te condempnabo: ut iustus ne ampliꝰ

Expanded text:
tiam misericordiae, quia hoc utrumque facere est divinae potentiae. Quia mulier poterat timere, ne ipse qui sine peccato est, eam puniret: dicit ei, ut misericors praego te condemnabo, ut justus ne amplius
Abbreviated transcription (Latin):
ur: ur̃ crit. Hic autẽ nob̃ dr qͥa omnis
locus miscłiȩ quẽ calcabimꝰ pede mentiᷤ
gradicntis in dm̃: tix erit. Ut igit᷑ puic
pedi fortiꝰ innitam᷑: utinam pcł alt̃ ence¬
uerur qͦ mens ad t̾rena gradit᷑: iuxta qđ
angls bencdicens iacob fecisse legit᷑.¬

Expanded text:
r erit . Hic autem nobis dicitur, quia omnis locus misericordiae quem calcabis pede mentis gradientes in Deum, noster erit. Ut igitur huic pedi fortius innitamur, utinam pes alter enervetur, quo mens ad terrena graditur, juxta quod angelus benedicens Jacob fecisse legit
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ digitũ qui articuloꝵ compositione
ficxibilis ẽ: subtilitas discretionis expri
conscientiam niãm uicdeamꝰ: & iusta exa¬
minatione dirimamꝰ. unde illis dicit.
Qui sine peccõ ẽ ur̃m: pͥmꝰ in illam la¬
pidẽ mittat. Quasi dicat. Ascendat
unusqͥsq tͥbunal m̃tis suȩ: & inucmiet
se peccatoiem. Ergo aut istam dimittite:
aut cũ illa penam legis excipite. Punia¬
t᷑ peccatrir: s ñ a p̃uaticatorib legis.
Ecce plena iusticia: ut uistus mala pu¬
niat. Reus minister & si occidat reos.
tam̃ ñ ebet qͥa teus ẽ. Et iterũ se incli¬
nans: sc̃bebat in t̾ra. Audientes autem
unus post unũ exiebant: incipientes a
seniorib. Ꝙ remansit solus. & mulier
in medio stans. Remansit solus scił
ab illis. qͥa discipuli manent cũ eo: in
medio quoꝵ. stat mulicr. Idco iterum
sepsit in t̾ra ex more consuetudinis bu¬
mane uultũ alio uercens: ut illis li¬
bum cẽs exite: qͦs p̃uidebat ciciꝰ exicu¬
ros qm̃ pluta uiterrogaturos. Auerso

Expanded text:
 digitum qui articulorum compositione flexibilis ést, subtilitas discretionis exprimconscientiam nostram videamus, et justa examinatione dirimamus, unde illis dicit: Qui sine peccato est vestrum, in illam lapidem mittat. Quasi dicat: Ascendat unusquisque tribunal mentis suae, et inveniet se peccatorem. Ergo aut istam dimittite, aut cum illa poenam legis excipite. Puniatur peccatrix sed non a praevaricatoribus legis. Ecce plena justitia, ut justus mala puniat. Reus minister etsi occidat reos, tamen non debet, quia reus est. Et iterum se inclinans, scribebat in terra. Audientes autem haec, unus post unum exibant, incipientes a senioribus, et remansit solus Jesus, et mulier in medio stans. Remansit solus, scilicet ab illis, quia discipuli manent cum eo, in medio quorum stat mulier. Ideo iterum scripsit in terra ex more consuetudinis humanae, vultum alio vertens, ut illis liberum esset exire, quos praevidebat citius exituros, quam plura interrogaturos. Averso
Abbreviated transcription (Latin):
nã etiã iusti peccant. Fenerant᷑. hoc ẽ cõmo¬
dant: salutau̾utis .i. salute obtau̾itis. Eth

Expanded text:
nam etiam justi peccant. Fenerantur, hoc est, commodant. Salutaveritis, id est salutem optaveritis. Ethn
Abbreviated transcription (Latin):
Qui solẽ suũoriri fac̃ suꝑbonos & malos: et
pluit stiꝑ iustos & iniustos ꝓbabiliꝰ accipien¬
dũ ẽ hoc de sole cõmuni. & de pltitna aquȩ:
quã de sole iusticiȩ. & de plutua doctrinȩ t̾nta¬
tis. Sol eñi spũał non oritur nͥbonis: qđ plan¬
gunt inqui in libro sapientie salomonis di¬
centes. Sol non ortꝰ est nobis. o xli.l.l.u.
i eñĩdiligatis cos qui tios diligunt: quiã
mercedem habebitis: Nonne et priblica

Expanded text:
Qui solem suum oriri facit super bonos et malos, et pluit super justos et injustos. Probabilius accipiendum est hoc de sole communi et de pluvia aquae, quam de sole justitiae et de pluvia doctrinae veritatis. Sol enim spiritualis non oritur nisi bonis: quod plangunt iniqui, in libro Sapientiae Salomonis dicentes: Sol non ortus est nobis . M. 41V L. 55 Si enim diligatis eos qui vos diligunt, quam mercedem habebitis? Nonn
Abbreviated transcription (Latin):
p̃t his aquib sꝑatis reciꝑe: que grãẽ uobis:
Nam & peccatores peccatorib fenerant᷑: ut
recipiant equalia. Et si saltitau̾itis fr̃s ur̃os
tantũ: nonne &&. ethnci hoc faciunt: Si tales
inter se nat᷑a duce nort̃ ẽẽ benefici: quantũ uob̃
gͣdus ꝓfessionis eximior. nec ẽẽ ẽ ut eura uirtu¬
tis ubior sit: quatinꝰ etiã non amantes. carita¬
tis sinu amplectamini. Peccatores st̃ ualde iniqͥ:
distantia ẽ int̾ peccantes & peccatores. sic̃ int̃
ridentes &e irrisores: int̾ se̾bentes & scͥptores:

Expanded text:
 his a quibus speratis recipere, quae gratia est vobis? Nam et peccatores peccatoribus fenerantur, ut recipiant aequalia. Et si salutaveritis fratres vestros tantum, nonne et ethnici hoc faciunt? BEDA. Si tales inter se natura duce norunt esse benefici, quantum nobis gradus professionis eximior, necesse est ut cura virtutis sit uberior, quatenus etiam non amantes charitatis sinu amplectamini? Peccatores sunt valde iniquidistantia est inter peccantes et peccatores, sicut inter ridentes et irrisores, inter scribentes et scriptores:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsecutione inimicorũ. Peccatũ ad mortẽ
gram dei: & nũquã penitet. Qua ꝓpt̃ dñs
incruce ait. Pater ignosce illis.quia nesci¬
unt quid faciunt: & beatꝰ stephanꝰ orat ꝓ
ander errariꝰ multa mͥmala ostendit: red¬
dat illi ds̃ scd̃moꝑa illiꝰ. Hȩc differentia
iudã apetrodistinguit᷑: ñ qr penitentinon
sit ignoscendũ. ne contra dñi sententiã qua
semꝑ ignoscendũ petenti fr̃i p̃cepit ueniamꝰ:
s qr magnitudo peccati misit eũ in desꝑati¬
onẽ. cũ dixisset. Peccaui: tradens sanguinẽ
itistũ. Quod fortasse ẽ peccare in sp̃m scm̃:¬

Expanded text:
tum ad mortem gratiam Dei, et nunquam poenitet. Quapropter Dominus in cruce ait: Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt , et beatus Stephanus orat pro ander aerarius multa mala mihi ostendit: reddet illi Deus secundum opera illius . Haec differentia Judam a Peoscendum, ne contra Domini sententiam, qua semper ignoscendum petenti fratri praecepit, veniamus; sed quia magnitudo peccati misit eum in desperationem, cum dixisset: Peccavi tradens sanguinem justum . Quod fortasse est peccare in Spiritum
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. qr etiã diuites ñ semꝑ dare possent: s de
pecunia quȩ nũquã defic̃ .i. de sapientia :
quã tantomagis retines. qͣnto plꝰ eã ꝓdeope¬
tentib distribuis. Ergo uolenti mutuari
ate sapientiã ut alios doceat. ne at̾itaris: quia
qđ alios docebit ꝑte. tibi reddet᷑ adeo: liii.¬
cunia dixit. Docet enĩ hamam iudicii uitan¬
da eẽ arbitͥa cũ damni uoluntate: ut ꝑspem
futarorũ bonorũ scłarẽ suppellectilẽ contẽ¬
nentes. inanẽ gentiũ cupiditatẽ arguamꝰ.
faciant uob̃ homines: facite illis similit̃.
Na caritas paciens ẽ. benigna ẽ: ñ tantũ in¬
iurias inimici fortiter sustinet. s amici qͦq
grãm benigne p̃uenit: ut beneficiis adamorẽ
abii trahant᷑. Unde nec ait ꝓ ut faciunt facite.
s ꝓut uultis ut faciant uob̃. facite illis.

Expanded text:
est, quia etiam divites non semper dare possent; sed de est, quia etiam divites non semper dare possent; sed de pecunia quae nunquam deficit, id est, de sapientia, quam tanto magis retines, quanto plus eam pro Deo petentibus distribuis. Ergo volenti mutuari a te sapientiam ut alios doceat, ne avertaris, quia quod alios docebit per te, tibi reddetur a Deo. L. 53cunia, dixit. Docet enim humani judicii vitanda esse arbitria cum damni voluntate, ut per spem futurorum bonorum, saecularem supellectilem contemnentes, inanem gentium cupiditatem arguamus. facian vobis homines, facite illis similiter. Quia charitas patiens est, benigna est , non tantum inimici injurias fortiter sustinet, sed amici quoque gratiam benigne praevenit, ut beneficiis ad amorem alii trahantur. Unde nec ait, prout faciunt facite; sed prout vultus ut faciant vobis, facite illis.
Abbreviated transcription (Latin):
t quicũq de angariauerit mille
passus: uade cũ illo &e alia duo. Non
solũ tua ut deuites alt̾cationẽ. s & te ipst̃
p̃be angarianti: ñ tam pedib quã animo
compassionis affec̾tu paratꝰ multo plus
seruire quã p̃ceꝑit. ꝑmille passus qm̃ it̃
sabbati st̃ in quo seruilia oꝑa ꝓhibentur.
licitũ opꝰ intelligimꝰ: qđ et millenariꝰ de¬
signat. qui ꝑfectionẽ significat. Id cͥeo dic̃
mille &e duo milia: ut ñ solũ corpore. s c
sp̃u ⁊ aĩa ꝑfecte deo seruiamꝰ: mansuete tole¬
rando. quȩ ꝑximꝰ ex infirmitate intulerit.
hic ea tundicta ñ ꝓhibet᷑ quȩ ad correctionẽ
ualet: s huic uindicte ñẽ idoneus. nͥqͥ odiũ
dilectione suiꝑat. Non eñĩodit pat̃ filium.
eii cõplectit᷑: uł cũ beniuole damꝰ : uł cũ red¬
dituro cõmodamꝰ. Om̃i aut̃e petentite ctri¬
dicanda ẽ. ei iusticia. ne eũ inanẽ dimittas.
Itaq non solũ de elemosinis hoc intelligendũ

Expanded text:
t quicunque te angariaverit mille passus, vade cum illo et alia duo. Non solum tua, ut devites altercationem, sed et te ipsum praebe angarianti, non tam pedibus, quam animo compassionis affectu paratus multo plus servire quam praeceperit. Per mille passus, quoniam iter Sabbati sunt, in quo servilia opera prohibentur, licitum opus intelligimus: quod et millenarius designat, qui perfectionem significat. Idcirco dicit mille et duo millia, ut non solum corpore, sed spiritu et anima perfecte Deo serviamus, mansuete tolerando quae proximus ex infirmitate intulerit. Hic ea vindicta non prohibetur, quae ad correctionem valet, sed huic vindictae non est idoneus, nisi qui odium dilectione superat. Non enim odit pater filium cii complectitur, vel cum benevole damus, vel cum reddituro commodamus. Omni autem petenti te tridicanda est ei justitia, ne eum inanem dimittas. taque non solum de eleemosynis hoc intelligendum
Abbreviated transcription (Latin):
est. Multi puitant sufficere uirtutib. ñ odisse
inimicos: s eos diligere humanã naturã ñ pati.
Nonuident qr moyses. samuel. &e stephanꝰ pro
inimicis orabant: & mortuos datud planrit
inimicos. Hon uident qr dñs impossibilia ñ
iussit: hoc paulꝰ testatur dicens. Maledicim᷑.
& benedicimꝰ: blas phemam̃. &. obseciamꝰ. Be¬
ne facite his quiuos oderunt. Inde paulus.
quãuis sit blas phemꝰ & inpiꝰ. Sine discretione
om̃ib indigentib simplicit̾ tribtiamꝰ: non
querentes cui. s quare demꝰ. Qtisqͥs eñ inqͣ¬
cũq necessitate morituro suiccurrere pot̃:

Expanded text:
est. Multi putant sufficere virtutibus non odisse inimicos; sed eos diligere, humanam naturam non pati. Non vident quia Moyses, Samuel et Stephanus pro inimicis orabant , et mortuos David planxit inimicos . Non vident quia Dominus impossibilia non jussit. Hoc Paulus testatur, dicens: Maledicimur, et benedicimus; blasphemamur, et obsecramus . Benefacite his qui vos oderunt. Inde Paulus: quamvis sit blasphemus et impius. Sine discretione omnibus indigentibus simpliciter tribuamus, non quaerentes cui, sed quare demus. Quisquis enim in quacunque nec
Abbreviated transcription (Latin):
lum omne ꝑ singulos annos maiorib
hostus expiari deberet. Deniq ⁊achariaᷤ
pat̾ ioh̃is baptistȩ eisdẽ expiationib ad
altare descriuens: adueniente angło.
de dñicȩ mysterio natiuitatis instruit᷑.
S noc tempłu pꝰ annos quadringentos
tͥginta incenderunt chaldei. & ierłm
aestructa. ppłm isrł in babiloniam ca¬
ꝑtiuauerunt. Qui pꝰ annos septuagin¬
ta regnantib ꝑsis in patriam remissus.
ta sex: et tertia die m̃sis duodecum quẽ

Expanded text:
lum omne per singulos annos majoribus lum omne per singulos annos majoribus hostiis expiari deberet. Denique Zacharias, pater Joannis Baptistae . eisdem expiationibus ad altare deserviens, adveniente angelo, de Dominicae mysterio nativitatis instruitur. Sed hoc templum post annos quadringentos trigenta incenderunt Chaldaei, et Jerusalem destructa, populum Israel in Babyloniam cativum: qui post annos septuaginta, regnantibus Persis, in patriam remissus, annos quadraginta sex, et tertia die mensis duodecimi, quem
Abbreviated transcription (Latin):
acta sunt autẽ enchenia in meroso¬
limis: et hẏemps erat. Enchenia
festiuitates dedicationis templi erat.
Chenon grecȩ. dicit᷑ noitũ. Quandocũ¬
ꝙ nouũ aliquid fuerit dedicatum: en¬
chenium uocat᷑. Iam et tisus ht̃ noc uer¬
bum. Siquis noua tunca induat᷑. en¬
cheniare. quasi initiare dicit᷑. Enche¬
nia ñ ad pͥmam templi dedicationẽ sed
ad ultimã ꝑtinent: qđ eo facile colligit᷑
qͥa hẏeme facta ieferunt᷑. Prima dedi¬
catio a salomone. tempore autumpmi
media a rorobabel. et iħu saccrdote tp̃r
ueris. ultima a iuda machabeo tp̃r
hyemis facta ẽ. qñ specialit̾ constitutũ
ẽ ut eadem dedicatio ꝑ om̃s annos in
memoriam sollempnib officiis reuocaret᷑.
Hec aut̾e fuit causa scdȩ. et dertiȩ dedica¬
tionis. Quia salomon tempłu septem
ꝑfecit annis. octauo anno decimo die m̃siᷤ
septimis. qui a nob̃ septemb̃ appellat᷑. de¬
dicauit. Quȩ dies et antea ꝑ legem erat
statuta sollempnis. ita ut in ea tab̃nacu¬

Expanded text:
Facta sunt autem encaenia in Hierosolymis, et hiems erat. BEDA. Encaenia festivitatis dedicationis templi erat. Caenon Graece dicitur novum. Quandocunque novum aliquid fuerit dedicatum, encaenium vocatur. Jam et usus habet hoc verbum. Si quis nova tunica induatur, encaeniare, id est initiare dicitur. Encaenia non ad primam dedicationem templi, sed ad ultimam pertinent, quod eo facile colligitur, qua hieme facta referuntur. Prima dedicatio a Salomone tempore autumni; media a Zorobabel et Jesu sacerdote, tempore veris; ultima a Juda Machabaeo, tempore hiemis facta est: quando specialiter constitutum est, ut eadem dedicatio per omnes annos in memoriam solemnibus officiis revocatur. Haec autem fuit causa secundae et tertiae dedicationis. Quia Salomon templum septem perfecit annis, octavo anno decimo die mensis septimi, qui a nobis September appellatur, dedicavit. Quae dies et antea per legem erat statuta solemnis, ita ut in ea tabernacu
Abbreviated transcription (Latin):
itrandũ qđ iurauit ad abraham patrẽ nr̃m. da¬
turũ se nob̃: uo sine timore de manu inimicorũ
nr̃orũ liberati seruiamus illi. Ererit salutẽ
indomo dauid. ad faciendam miscđiam nob̃
eum patrib nr̃is: qui intenebris aduentum
redemptoris expectant. Et ita erexit salutem
memorari.i. tt memor agnosceret᷑ testam̃ti
suiꝰ ad explendũ scił iusiurandũ qđ iurauit
adabraham sedaturũ nob̃: hocẽ. cõpleturũ.
in nob̃. Sic dico conpleturũ: ut sine timore mor¬
tis ȩt̃nȩ seruiamꝰ illi. Dei quippe testam̃tum¬

Expanded text:
it ad Abraham patrem nostrum, daturum se nobis. Ut sine timore de manu inimicorum nostrorum liberati, serviamus illi. Erexit salutem in domo David, ad faciendam misericordiam nobis cum patribus nostris, qui in tenebris adventum Redemptoris exspectant. Et ita erexit salutem memorari, id est, ut memor cognosceretur testamenti sui, ad explendum scilicet jusjurandum quod juravit ad Abraham, se daturum nobis, hoc est, completurum in nobis. Sic dico completurum, ut sine timore mortis aeternae serviam
Abbreviated transcription (Latin):
altaris incensi. Angłi dicunt᷑ apparcre.
qr non possunt p̃udc̃i: s in pocestate illoꝵ
ne a dextris altaris apparuit:qͥa &e aduen¬
tũ ueri sac̾dotis. & mysteriũ sacͥficii uni¬
t̾i sał. &e celestis donigaudiũ annuntiabat.
Sicut enĩ ꝑsinistrã p̾sentia. sic ꝑ dextͣm se¬
pe bona ꝓnantiant᷑ et̃na: iuxta illud
in laude sapientie. Longitudo dierum
indertera eiꝰ. insinistra illiꝰ diuitiȩ. Et
zacharias turbatꝰ ẽ. uidens: & timor irru¬
it suꝑ eũ. Ait aut̃ ad illũ angłs. Netimeas
⁊acharia: qm̃ exaudita ẽ. dep̾catio tua.
diendo consolari.Contͣ.demones.si quos
sua p̃sentia t̾ritos senserint: ampliori
horrore concutiunt. Exaudita ẽ. dep̃ca¬
tio facta ꝓpopłi redemptione. ñ ꝓ sobole
quã desꝑabat se posse habere. S qm̃ppłi
filiꝰ nasciturꝰ: qͥ p̃dicando penitentiã &
fidẽ. p̃pararet saluatori plebẽ. Et uxor
tua elrsabeth. pariet cibi filiũ: & uocabis
nom̃ eiꝰ ioħem. Singłaris meriti indiciũ

Expanded text:
pparere, quia non possunt praevideri, sed in potestate illorum ne a dextris altaris apparuit, quia et adventum veri sacerdotis, et mysterium sacrificii universalis et coelestis doni gaudium annuntiabat. Sicut enim per sinistram praesentia, sic per dexteram saepe bona pronuntiantur aeterna, juxta illud in laude sapientiae: Longitudo dierum in dextra ejus, in sinistra illius divitiae . Et Zacharias turbatus est videns, et timor irruit saper per eum. Ait autem ad illum angelus: Ne timeas, Zacharia, quoniam exaudita est deprecatio tua. diendo solari. Contra, daemones si quos sua praesentia territos senserint, ampliori horrore concutiunt. Exaudita est deprecatio facta pro populi redemptione, non pro sobole, quam desperabat se posse habere. Sed quoniamfilius nasciturus, qui praedicando poenitentiam et fidem, praepararet Salvatori plebem. Et uxor tua Elisabeth pariet tibi filium, et vocabis nomen ejus Joannem. Singularis meriti indicium
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ st̃ nob̃ ina ad pacẽ cęli ꝑpetuã. Congruȩ
pͥus illuminant᷑ corda: & postea diriguntur
inoꝑa pacis: dioente psalmista. Inqͥre pacem:
tiit: ut &e se et auditores suos ab illecebris
mundi suspenderet. Assignata p̃cursoris
natiuitate qui pͥus nascit᷑. pͥus p̃dicat. pͥus
moritur: apte subiungit᷑ saluatoris genera¬
tio. et natiuitas scđm carnẽ. De diuinitatis
atitẽ generatione: diẽ ysaias. Generationẽ eiꝰ

Expanded text:
quae sunt nobis via ad pacem coeli perpetuam. Congrue prius illuminantur corda, et postea diriguntur in opera pacis, dicente Psalmista: Inquire pacem tiit, ut et se et auditores suos ab illecebris mundi suspenderet. Assignata praecursoris nativitate, qui prius nascitur, prius praedicat, prius moritur, apte subjungitur Salvatoris generatio et nativitas secundum carnem. De divinitatis autem generatione dicit Isaias: Generationem ejus
Abbreviated transcription (Latin):
dauid p̃fert᷑ abrahȩ: quia ce si tc̃pore posterior.
ꝓmissione tam̃ẽ. maior. Abrahe nãq qͥ ad¬
huc inp̃putio positꝰ ꝓpͥa dereliquit. dm̃ cog¬
nouit: fidei testimoniũ meruit. fides genti¬
um et sacer eccłȩ cetꝰ specialit̃ ẽ. ꝓmissus. di¬
cente ad eũ dño: inte bencdicentur tmu̾se
cognationes terre. Dauid atitẽ oraculo subli¬

Expanded text:
fertur Abrahae, quia et si tempore posterior, promissione tamen est major. Abrahae namque, qui adhuc in praeputio positus, propria dereliquit, Deum cognovit, fidei testimonium metuit, fides gentium, et sacer Ecclesiae coetus, specialiter est promissus, dicente ad eum Domino: In te benedicentur universae cognationes terr
Abbreviated transcription (Latin):
dñi parare uias eiꝰ. Repente cũ de dño loque¬
retur. ad ꝓpħam u̾ba conu̾tit: ut hoc bene¬
ficiũ qđ ꝓpħa futurꝰ erat. dñi eẽ designaret.
Non mirũ si alloquit᷑ infantẽ octo dierum:
qr bene potuit audire uocẽ patris. iã natꝰ:
qui salutationẽ marie audiuit adhuc in
utero clausus. Rutandꝰ est. qͦq ⁊acharias
ꝓpt̃ eos quiaderant instruendos: futura
filii mtnera quȩ ꝑ angłm didicerat p̃dicare.
mox ttloqui potuit. Altissimũ uocat quẽ
ioħs p̃ibat: iuita qđ psalmista ait. Mater
spondicet homo: et homo natꝰ est inea: et
ipse fundauit eam altissimꝰ. Addandam
scientiã salutis plebi eiꝰ: in remissionem
peccatorũ eorũ. Desiderans cõm̃dare nom̃
saluatoris: frequentat m̃tionẽ salutis.
Et ne carnalẽ ꝓmitti putares salutẽ: in qͥt
in remissionẽ peccatorũ. Puiscera miscdĩȩ
dei nr̃i: inquib uisitauit nos oriens exalto.
Preibis ante faciem dñi ad dandã scientiã

Expanded text:
vias ejus. BEDA. Repente cum de Domino loqueretur, ad prophetam verba convertit, ut hoc beneficium quod propheta futurus erat, Domini esse designaret. Non mirum si alloquitur infantem octo dierum, quia bene potuit audire vocem patris jam natus, qui salutationem Mariae audivit adhuc in utero clausus. Putandus est quoque Zacharias propter eos qui aderant instruendos, futura filii munera quae per angelum didicerat, praedicare mox ut loqui potuit. Altissimum vocat, quem Joannes praeibat, juxta quod Psalmista ait: Mater Sion dicet homo, et homo natus est in ea, e fundavit eam Altissimus. . Ad dandam scientiam salutis plebis ejus, in remissionem peccatorum eorum. Desiderans commendare nomen Salvatoris frequentat mentionem salutis. Et ne carnalem promitti putaret salutem, inquit: in remissionem peccatorum. Per viscera misericordiae Dei nostri, in quibus visitavit nos oriens ex alto. Praeibis ante faciem Domini ad dandam scientiam
Abbreviated transcription (Latin):
scientiã ꝓpħ̾antis ꝓfactis habenda. Uisitauit
inqͥt plebem suã. qͣsi longa infirmitate tabescen¬
tẽ: & redemit eã filii sui sanguine sub peccato
uenditã. Suã dc̃. non qđ ueniens stiã inuenerit:
s qr uisitando suã fecit. Cui simile ẽ. illud infine
reddidit fortẽ. Et erexit cornu salutis nobis: in
domo dauid pueri sui. Cornu dic̃ firmã celsitu¬
dinẽ: qr cornu ẽ. firmũ. ce excedit carnẽ: cum
omĩa ossa carne regant᷑. Uocat᷑ itaq cornu sa¬
lutis regnũ saluatoris: quo mundus. & gau¬
dia carnis suꝑantur. Incuitis figurã: dauid
&. salomon cornuolei sunt in regni glam conse¬
crati. Sicut locutꝰ ẽ. ꝑ os scõrũ: qui a scło sunt
ꝓpħarũ eiꝰ. Ascło .i. ab initio scłi: qr tota uet̾is
ade. scĩ patres sins quiq factis. eiꝰ dispensationi
testimoniũ reddunt. Salutẽ eximmicis nr̃is.
& de manuom̃ium quiodert̃ nos. Explanat
qđ dixerat. ererit cornu salutis nob̾.i. erexit nob̾

Expanded text:
scientiam prophetantis, pro factis habenda. Visitavit, inquit, plebem suam quasi longa infirmitate tabescentem, et redemit eam filii sui sanguine sub peccato venditam. Sua dicitur, non quod veniens suam invenerit, sed quia visitando suam fecit. Cui simile est illud in finefecit fortem. Et erexit cornu salutis nobis, in domo David pueri sui. Cornu dicit firmam celsitudinem, quia cornu est firmum et excedit carnem cum omnia ossa carne tegantur. Vocatur itaque cornu salutis, regnum Salvatoris, quo mundus et gaudia carnis superantur. In cujus figuram David et Salomon cornu olei sunt in regni gloriam consecrati. Sicut locutus est per os sanctorum, qui a saeculo suntia Adae sancti patres suis quique factis ejus dispensationi testimonium reddunt. Salutem ex inimicis nostris, et de manu omnium qui oderunt nos. Explanat quod dixerat, erexit cornu salutis nobis, id est, erexit nobis
Abbreviated transcription (Latin):
cidere puerũ: & uocabant eũ nomine patͥs
sui ⁊achariã. Et respondens mat̾ eiꝰ: dĩx:
Neqtiaquã: s uocabit᷑ ioħs. Non ignora
nomine inponendo qđ non didicerat a
marito. ut pote muto: cui p̃nuntiatũ fue¬

Expanded text:
nt eum nomine patris suis Zachariam. Et respondens mater ejus, dixit: Nequaquam, sed vocabitur Joannes. Non ignorabnomine imponendo, quod non didicerat a marito, utpote muto, cui ab
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i p̃dicant. Pulchre zacharias octaua diȩ
ꝓlis edite loquitur: qr ꝑ dñi resurtectionẽ octa¬
ua die factã. sacerdotii legalis archana patuerẽ.
Et suꝑ omĩa montana iudee: diutlgabantur
omĩa u̾ba hȩc Et posuerunt om̃s qui audierant
incorde suo dicentes. Qd putas puer iste erit:
Et eñmanꝰ dñi: erat cum illo. Precurrentia signa
excitati miracło. & timore stupe facti. cacite e¬
uentũ rei p̃stolantes dictnt. Qͥs putas prier iste
tur: ut inesaia. Omĩa hec: manꝰ mea fecit. Alit̃
uͦ manꝰ dñi. flagellũ eiꝰ accipit᷑: ut insophonia:
Extendã manũ meã stiꝑiudã. Inde et iob. Manꝰ
dñi tetigit me. Hic autẽ manꝰ dñi potestas eius
intelligit᷑. de qua iniheremia. Sic̃ lutũ in manu
figuli: ita uos in manu mea domꝰ isrł. Et ⁊acha¬

Expanded text:
Christi praedicant. Pulchre Zacharias octava die Christi praedicant. Pulchre Zacharias octava die prolis editae loquitur, quia per Domini resurrectionem octava die factam, sacerdotii legalis arcana patuerunt. Et super omnia montana Judaeae divulgabantur omnia verba haec, et posuerunt omnes qui audierant in corde suo, dicentes: Quis putas puer iste erit? Etenim manus Domini erat cum illo. Praecurrentia signa,excitati miraculo et timore stupefacti tacite eventum rei praestolantes dicunt: Quis putas puer iste tur, ut in Isaia: Omnia haec manus mea fecit . Aliter vero manus Domini flagellum ejus accipitur: ut in Sophonia: Extendam manum meam super Judam . Inde et Job: Manus Domini tetigit me . Hic autem manus Domini, potestas ejus intelligitur, de qua in Jeremia: Sicut lutum in manu figuli, ita vos in manu mea, domus Israel . Et Zacha
Abbreviated transcription (Latin):
est inquit nom̃ eiꝰ. Ac si diceret. Nonnos hoc
ei nom̃ inponimꝰ: s adeo.iã ẽ. impositũ. Hoc
eñi nom̃: ñ gen̾is ẽ. s uatis. Et miratist̃ de
conuementia int̾ patr̃e &e matrẽ. Qui pue¬
rũ noie patris. magisꝗͣ. ioħem uocandũ de¬
cernebant: eos figurant qͥ dño noue gr̃e
munera declarante. cupierunt eũ potiꝰ con¬
sueta uet̃is sac̾dotii edict᷑a p̃dicare. Unde
bene ⁊acharias memoria dñi int̃p̃tat᷑: quia
memoriã antiq obseruationis adño date.
figurat. Pugillaris appellat᷑ uł gͣfius uel
tabella: que pugno pot̃ includi. Aꝑtũ est
autẽ ilico os ciꝰ ce lingͣ eiꝰ. & loquebat᷑ benedi¬
cens dm̃. Et factꝰ ẽ. timor. suꝑom̃s uicinos
eorũ. Soluit fides linguã: quã incredulitas
ligau̾at. Allegorice ioħis cęlebrata natiuitas.
gr̃e ẽ. noui testam̃tiinchoata sublimitas. Uo¬
cabulũ ioħis hoc ẽ. gr̃ȩ dei. mat̾ uerbis. pat̾ lit¬
teris intimant: qr lex ce ꝓpħia cũ psalmis grãm

Expanded text:
es est nomen ejus. Ac si diceret: Non nos hoc ei nomen imponimus, sed a Deo jam est impositum. Hoc enim nomen non generis est, sed vatis. Et mirati sunt de convenientia inter patrem et matrem. Qui puerum nomine patris magis quam Joannem vocandum decernebant, eos figurant, qui, Domino novae gratiae munera declarante, cupierunt eum potius consueta veteris sacerdotii edicta praedicare. Unde bene Zacharias memoria Domini interpretatur, quia memoriam antiquae observationis a Domino datae figurat. Pugillaris appellatur vel graphius vel tabella, quae pugno potest includi. Apertum est autem illico os ejus et lingua ejus, et loquebatur, benedicens Deum. Et factus est timor super omnes vicinos eorum. BEDA. Solvit fides linguam, quam incredulitas ligaverat. Allegorice Joannis celebrata nativitas, gratiae est Novi Testamenti inchoata sublimitas. Vocabulum Joannis hoc est, gratiae Dei mater verbis, pater litteris intimant; quia lex et propheta cum psalmis gratiam