comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
di. spem constituentes salutis. Non
pidi. inuicem in uidentes. & in¬
uicem prouocantes: Prorsus mag¬
nifice et omnino diuino ordine
postea quam eos instruxit adu̾¬
sus illos a quib inseruitudem
legis seducebantur. boc in eis caue¬
Tne instructiores factiet uolen¬
tes iam calum niis carnalium res¬
pondere. contentionib studeant.
& apetitu in anis głe legis oneri¬
b non seruientes. uanis cupidita
probat sp̃ualem uirum quam
ƿeccati alieni tractatio cũ lib̾ationẽ eiꝰ
potiꝰ ꝗͣinsultationẽ. potiꝰq auxilia ꝗͣ
conuitia meditatur. & quantũ¬

Expanded text:
di spem constituentes salutis. 55. di spem constituentes salutis. 55. pidi, invicem invidentes, et invicem provocantes. Prorsus magnifice et omnino divino ordine, posteaquam eos instruxit adversus illos a quibus in servitutem Legis seducebantur, hoc in eis cavet, ne instructiores facti, et volentes jam calumniis carnalium respondere, contentionibus studeant, et appetitu inanis gloriae, Legis oneribus non servientes, vanis cupiditatprobat spiritualem virum, quam peccati alieni tractatio, cum liberationem ejus potius quam insultationem, potiusque auxilia quam convicia meditatur, et quantu
Abbreviated transcription (Latin):
ceptum iusticie. & consuetudo car¬
nalis. & utrumq diligitur: id sec¬
tabimur quod amplius dilexe¬
rimus. Si tantum dem utrũq
diligitur : nichil horum sectabi¬
mur. s aut timore. aut inuiti
trahemur in alterutram partẽ.
fluctu delectationis & timoris.
alternante quassati. s pax xp̃i
iĩcat incordib nrĩs:. Cunc enim
orationes &e gemitus & inauxili¬
um ainuocata dextera miscłiȩ
dĩ sacrificuim contribulati cord̾
non despicit: caritatemq sui
ampliorem cõmendatione ꝑicu¬
li de quo ub̾auit. ex suscitat
Ineo autem illi fallebantur quos
negare quidem non poterant sec
rem ac ducem lib̾tatis suȩ: s ad oꝑa
seruilia carnaliter conuersi. retror¬
sum se conari non intelligebant.
Propterea non ait. si spũ uuumus
mur. fatebantur enim sp̃ui sc̃o ser.¬
iure oportere. et eum non sp̃u scoͣ
s carne uolebant sectari. non sp̃ua¬
liter obtinentes grãm dĩ s incir¬
cumcisione carnali et cet̾is huiꝰmo¬

Expanded text:
ceptum justitiae, et consuetudo carceptum justitiae, et consuetudo carnalis, et utrumque diligitur, id sectabimur quod amplius dilexerimus: si tantumdem utrumque diligitur, nihil horum sectabimur; sed aut timore, aut inviti trahemur in alterutram partem; fluctu dilectionis et timoris alternante quassati. Sed pax Christi vincat in cordibus nostris . Tunc enim orationes et gemitus, et in auxilium invocata dextera misericordiae Dei, sacrificium contribulati cordis non despicit, charitatemque sui ampliorem commendatione periculi, de quo liberavit, exsuscitat. In eo autem illi fallebantur, quod negare quidem non poterant, sectrem ac ducem libertatis suae; sed ad opera servilia carnaliter conversi, retrorsum se conari non intelligebant. Propterea non ait, Si spiritu viviinquit. Fatebantur enim Spiritui sancto servire oportere: et eum non spiritu suo, sed carne volebant sectari; non spiritualiter obtinentes gratiam Dei, sed in circumcisione carnali et caeteris hujusmo
Abbreviated transcription (Latin):
appetebas. Hanc sanat mansue¬
tudo. cum quisq ad iudicium
dĩ reuocans non refistit uolunta¬
ti euis. & magis ei credit recte
autem carnem suam. cum pa̾si¬
onib & cõncupiscentiis. sicut
consequenter dicit. qui sunt in
rp̃o iħu. Unde autem crucifixe¬
runt. nisi timore illo casto ꝑma¬
nente in scłm scłi. quo cauemus
offendẽ illum. quem toto corde.
tota anima. tota mente diligimꝰ:
Nam hoc timore timet adultera
ne custodiatur a uiro: quo timet.
casta ne deseratur. Illi enim
tristis est presentia uiri. huic¬
abscentia. Et ideo timosille cor¬
ruptus est. & transire non uult
hoc seculum: iste autem castus
ꝑ manet in seculum scłi Quo
tunore crucifigi optat propħa cũ
dicit. Confige clauis a timore tuo
carnes meas. Ista crux ẽ de qua
dominus dicit. Colle crucem tu¬
Manifestum est certe scđm id nos
uiuere: quod sectati fuerimus: Ses¬
tabimur autem: quod duexerimꝰ.
Itaq si exaduerso existant duo pre¬

Expanded text:
appetebas. Hanc sanat mansueappetebas. Hanc sanat mansuetudo, cum quisque ad judicium Dei revocans, non resistit voluntati ejus, et magis ei credit recte autem carnem suam cum passionibus et concupiscentiis, sicut consequenter dicit, qui sunt in Christo Jesu. Unde autem crucifixerunt, nisi timore illo casto permanente in saeculum saeculi , quo cavemus offendere illum quem toto corde, tota anima, tota mente diligimus? Non enim hoc timore timet adultera, ne custodiatur a viro, quo timet casta ne deseratur: illi enim tristis est praesentia viri, huicabsentia. Et ideo timor ille corruptus est, et transire non vult hoc saeculum: iste autem castus permanet in saeculum saeculi. De quo timore crucifigi optat propheta, cum dicit: Confige clavis a timore tuo carnes meas . Ista crux est de qua Dominus dicit. Tolle crucem tuManifestum est certe secundum id nos vivere quod sectati fuerimus; sectabimur autem quod dilexerimus. Itaque si ex adverso existant duo, prae
Abbreviated transcription (Latin):
dissensionum ꝙ uitia. sanant᷑
in nob̃. Ut autem in aliis inter
quos uiuimus iu̾sta moderati¬
one tractentur: & ad sustinen¬
dum. longanimitas: & ad curan¬
dum. benignitas. & ad ignoscen¬
dum. bonitas militat. Iam uero he¬
resib. fides. in uidie: mansue¬
tudo. ebrietatib. & comessatio¬
nib. continentia reluctatue
Ne quis sane arbitretur hoc eẽ
inuidiam. quod ẽ emulatio. Ui¬
cine enim sunt. & propter ipsã
uicinitatem plerumq utrum¬
ubet horum ꝓaltero: uel emu¬
latio pro inuidia: uel inuidia
ꝓ emulatione ponicur. S qr
utrumq hic locis suis dictum
ẽ. utiq distinctionem a nobis
flagitat. Nam emulatio dolor¬
ẽ animi. cum alius ꝑuenit ad
rem quam duo plures ue appẽ¬
tebant: & nisi abuno haberi po
cest non. Istam sanat pax. quia
io appetimus. quod omnes
qͥ appetunt. si asseqͤntur.: unũ ĩ eo fuit.
Inuidia uero dolor est animi
cum indignus uidetur aliqͥs
assequi. etiam quod tu non

Expanded text:
dissensionumque vitia sanantur dissensionumque vitia sanantur in nobis: ut autem in aliis, inter quos vivimus, justa moderatione tractentur, et ad sustinendum longanimitas, et ad curandum benignitas, et ad ignoscendum bonitas militat. Jam vero haeresibus fides, invidiae mansuetudo, ebrietatibus et comessationibus continentia reluctatur. 52. Ne quis sane arbitretur hoc esse invidiam quod est aemulatio: vicina enim sunt, et propter ipsam vicinitatem plerumque utrumlibet horum pro altero, vel aemulatio pro invidia, vel invidia pro aemulatione ponitur. Sed quia utrumque hic locis suis dictum est, utique distinctionem de nobis flagitant. Nam aemulatio est dolor animi, cum alius pervenit ad rem quam duo pluresve appetebant, et nisi ab uno haberi non potest. Istam sanat pax, qua id appetimus, quod omnes qui appetunt, si assequantur, unum in eo fiunt. Invidia vero dolor animi est, cum indignus videtur aliquis assequi, etiam quod tu non
Abbreviated transcription (Latin):
caritatem: quem non diuina-¬
rum literarum studiosum faci¬
at intentum. ad ꝑscrutanda
cetera: Si enim fornicatio est
amor. a legitimo conubio solu¬
tus & uagus ex plende libidi¬
nis consectando licentiã: quio
tam legitime ad spũalem fecun¬
ditatem coniungitur quã ani¬
ma deo: Cui quanto fixius in¬
heserit: tanto est incorruptior.
Inheret autem caritate Necte
gͥ fornicationi opponitur cari
inqua sola est custodia castitatis.
Inmundicie autem sunt om̃s ꝑ¬
turbationes. de illa fornicatione
concepte: quib gaudium tran¬
quuitatis opponitur. Idolorum
autem seruitus ultima fornica¬
cio i ẽ animȩ. propter quam
etiam bellum aduersus ȩuan¬
głium. reconciliatis dõ furiosissi¬
mum est gestum: cuius reliqͥȩ
quam iusto ritu ad huc tamen
recalent: huic itaq pax contra¬
ria est. qua reconciliamur dõ
Eademq pace etiam cum homi¬
nib custodita: ueneficiorum:
inimicitiarum. contentionum:
emulationum: animositatum:.

Expanded text:
charitatem; quem non divinacharitatem; quem non divinarum Litterarum studiosum faciat intentum ad perscrutanda caetera? Si enim fornicatio est amor a legitimo connubio solutus et vagus, explendae libidinis consectando licentiam; quid tam legitime ad spiritualem fecunditatem conjungitur quam anima Deo? Cui quanto fixius inhaeserit, tanto est incorruptior. Inhaeret autem charitate. Recte igitur fornicationi opponitur charitas, in qua sola est custodia castitatis. Immunditiae autem sunt omnes perturbationes de illa fornicatione conceptae, quibus gaudium tranquillitatis opponitur. Idolorum autem servitus, ultima fornicatio est animae, propter quam etiam bellum adversus Evangelium cum reconciliatis Deo furiosissimum gestum est, cujus reliquiae quamvis tritae diu, adhuc tamen recalent. Huic itaque pax contraria est, qua reconciliamur Deo, eademque pace etiam cum hominibus custodita, veneficiorum, inimicitiarum, contentionum, aemulationum, animositatum,
Abbreviated transcription (Latin):
tere prediceret. ne deserendo
grãm temporalem qua. ꝓ
nobis dominus mortuus est.
non ꝑueniamus ad eternam
quietem inqua pro nobis do¬
minus uiuit. neq intelligen¬
do penam temporalem inqͣ
nos dominus mortalitate car¬
nis edomare dignatus est. in
penam sempiternam incida¬
mus: que ꝑseueranti ad uer¬
sus dominum suꝑ bie prepa¬
rata est. Cum enim comme¬
moratis multis oꝑib carnis ad¬
didit & his similia: satis ostendit
non se ista examinatiore nume¬
ro collocasse. s lib̃iore sermone
posuisse. Hoc etiam de sp̃ualib
fructibus fecit. Non enim ait.
aduersus hec non est lex. s ad¬
uersus huuismo di. hoc est siue
ista siue etiam cetera huiusmo
di: S tamen diligenter consi-¬
derantib non hic omino car-¬
nalium sp̃ualium q operum
oppositio in ordinata est atd con¬
fusa. Ob hoc autem latet. quia
paͣtiora uel singula. quibusdam
plurib obponuntur. Nam exeo
posuit fornicationem. incapite
autem uirtutum spualium

Expanded text:
tere praediceret: ne deserendo tere praediceret: ne deserendo gratiam temporalem, qua pro nobis Dominus mortuus est, non perveniamus ad aeternam quietem, in qua pro nobis Dominus vivit; neque intelligendo poenam temporalem in qua nos Dominus mortalitate carnis edomare dignatus est, in poenam sempiternam incidamus, quae perseveranti adversum Dominum superbiae praeparata est. Cum enim commemoratis multis operibus carnis, addidit, et his similia; satis ostendit non se ista examinatiore numero collocasse, sed liberiore sermone posuisse. Hoc etiam de spiritualibus fructibus fecit. Non enim ait, Adversus haec non est Lex: sed, Adversus hujusmodi; hoc est, sive ista, sive etiam caetera hujusmodi. 51. Sed tamen diligenter considerantibus non hic omni modo carnalium spiritualiumque operum oppositio inordinata atque confusa est. Ob hoc autem latet, quia pauciora, vel singula quibusdam pluribus opponuntur. Nam ex eoite posuit fornicationes, in capite autem virtutum spiritualium
Abbreviated transcription (Latin):
tiose feminȩ & mouet ad delecta¬
tionem fornicatipnis. S si delec¬
tat plus pulchritudo illa inti¬
ma & sincera species castitatis
te in nobis peccato adobedien¬
dum desideriis eius. s regnante
uisticia ꝑ caritatem cum mag¬
na delectatione faciamus
quic quid in ea dõ placere cog¬
noscimus: Quod autem de
castitate & defornicatione
dixi: hoc de cetis intelligi uo¬
lui. Ne que moueat uelꝰ non
omnino ad eundem nume¬
rum & ordinem opera car¬
nis in hac epła enumerauit.
atq in illa ad chorintios. uel
quod spũalia bona pauciora.
pluribus carnalib uitiis op¬
posuit: neq ita e contrario
ut fornicationib castitas. in¬
mundiciis mundicia. atq
ita ceteris cetera oceurrerent.
Non enim hoc suscipit ut do¬
ceret quid suit. s in quo ge¬
nere illa uitanda. illa riero ex¬
petenda sint. cum carnis et
sp̃s nominibus a pena pecca¬
ti acq peccato ad grãm dñi
atq iusticie̾ nos conuerti opor¬

Expanded text:
ciosae feminae, et movet ad delectaciosae feminae, et movet ad delectationem fornicationis: sed si plus delectat pulchritudo illa intima et sincera species castitatis,te in nobis peccato ad obediendum desideriis ejus, sed regnante justitia per charitatem cum magna delectatione faciamus quidquid in ea Deo placere cognoscimus. Quod autem de castitate et de fornicatione dixi, hoc de caeteris intelligi volui. 50. Neque moveat, vel quod non omnino ad eumdem numerum et ordinem opera carnis in hac Epistola enumeravit, atque in illa ad Corinthios: vel quod spiritualia bona pauciora, pluribus carnalibus vitiis opposuit; neque ita e contrario ut fornicationibus castitas, immunditiis munditia, atque ita caeteris caetera occurrerent. Non enim hoc suscepit ut doceret quot sint, sed in quo genere illa vitanda, illa vero expetenda sint; cum carnis et spiritus nominibus a poena peccati atque peccato ad gratiam Domini atque justitiam nos converti opor
Abbreviated transcription (Latin):
di non ẽ lex. ut intelligamus illos
sub lege positos. in quibus ista non
regnant: Nam in quibus regnant:
ipsi lege legitime utuntur. quia
non ẽ illis lex ad coercendum po¬
sita. Maior enim & prepouenti-¬
or delectatio eorum iufticia ẽ.
Sic enim ad chimotheum dicit:
Scimus enim quia bona ẽ lex.
si quis ea legitime utatur. sciers
in iustis autem et non subditis. &¬
impus. et peccatorib. sceleratis.
& cõtaminatis. patricidis. et matri¬
cidis. homicidis. fornicatorib. mas¬
culorum concubitorib. plagla¬
riis. mendacib. ꝑ uiriis. & si quid
aliuo sane doctrinȩ aduersatur.
sub auditur his lex posita ẽ.
Regnant gͦ spũales illi fructus
in homine. in quo peccata non
regnant. Regnant autem ista
bona: si tantum delectant᷑. ut
ipsa teneant animum in tempta¬
tionib: ne inpeccati consentionẽ
ruat. Quod enim amplus nos de¬
lectat. scđm id oꝑ etͣrir necesse ẽ.
ut uerbi gr̾a. occurrit forma spe¬

Expanded text:
di non est lex; ut intelligamus illos di non est lex; ut intelligamus illos sub Lege positos, in quibus ista non regnant. Nam in quibus haec regnant, ipsi Lege legitime utuntur, quia non est illis Lex ad coercendum posita: major enim et praepollentior delectatio eorum justitia est. Sic enim ad Timotheum dicit: « Scimus enim quia bona est Lex, si quis ea legitime utatur: sciens injustis autem, et non subditis, impiis et peccatoribus, et scelestis, et contaminatis, patricidis, et matricidis, homicidis, fornicatoribus, masculorum concubitoribus, plagiariis, mendacibus, perjuris, et si quid aliud sanae doctrinae adversatur » : subauditur, his Lex posita est. Regnant ergo spirituales isti fructus in homine, in quo peccata non regnant. Regnant autem ista bona, si tantum delectant, ut ipsa teneant animum in tentationibus ne in peccati consensionem ruat. Quod enim amplius nos delectat, secundum id operemur necesse est: ut verbi gratia, occurrit forma spe
Abbreviated transcription (Latin):
no ista desidia. non solum ñ
peccat: s etiam non habet
peccatum: Qd̃ etiam si ex mul¬
cis partib ista uita possit effi¬
ci. ex omĩ tamen parte non
nisi in resurrectione carnis
atq cõmutatione ꝑ agendũ
ait. quȩ dico uob̾ sicut p̃dixi
quoniam qui talia agunt regnũ
dĩ non possidebunt. si queratur
ubi ista p̃dixerit. Nam in ista epła
non inuenitur:. Ergo aut presens
cum eet hoc predixerat: aut cog¬
nouerat ꝑuenisse ad illos ȩpłam
quȩ missaẽ ad corinthios. Ibi enĩ
sic ait: Noute errare: Neq forni¬
catores. neq idolis seruientes. neq
ad ulteri. neq molles. neq mascu¬
lorum concubitores. neq fures.
neq auari. neq ebriosi. neq ma¬
ledici. neq rapaces tegnum dĩ pos¬
sidebunt. Hic ergo cum enume¬
rasset oꝑa carnis. quibus clausũ
ẽ regnum dĩ. subiecit etiam oꝑa
nitas. bonitas. fides. modestia¬
mansuetudo. continentia &
adilidit: Aduersus huiusmo¬

Expanded text:
no ista desideria, non solum non no ista desideria, non solum non peccat, sed etiam non habet peccatum. Quod etiam si ex multis partibus in ista vita possit effici, ex omni tamen parte non nisi in resurrectione carnis, atque commutatione peragendum ait, Quae praedico vobis, sicut praedixi, quoniam qui talia agunt, regnum Dei non possidebunt, si quaeratur ubi ista praedixerit; nam in hac Epistola non invenitur. Ergo aut praesens cum esset, hoc praedixerat; aut cognoverat pervenisse ad illos Epistolam quae missa est ad Corinthios. Ibi enim sic ait: « Nolite errare; neque fornicatores, neque idolis servientes, neque adulteri, neque mollesrum concubitores, neque fures, neque avari, neque ebriosi, neque maledici, neque rapaces regnum Dei possidebunt . Hic ergo cum enumerasset opera carnis, quibus clausum est Dei regnum, subjecit etiam opernitas, bonitas, fides, mansuetudo, continentia: et addidit, Adversus hujusmo
Abbreviated transcription (Latin):
ebrictates. comessationes. & his
similia. quȩ p̾dico uob̃ sicut p̃¬
dixi : qm̃ qui talia agunt. regnũ
di non possidebunt. Agunt enĩ
hȩc qui cupiditatib carnalib
consentientes. facienda ẽẽ decer¬
nunt: etiam si adimplendãm
facultaf non datur. Ceterum
qui tanguntur huiꝰ modi motib
et in mobiles in maiori caritate
consistunt: non solum non eis
exhibentes : menbra corꝑis ad
male oꝑandum. s neq nutum
consentionis ad exibendum con¬
sentientes: non hec agunt. o
ideo regnum dĩ possidebunt.
Non enim regnat peccatum in
eorum mortali corpore ad obedi¬
endum desidiis eius. quamus
habitet in eorum mortali corpo¬
re peccatum. ñdum extincto
impetu consuetudiniᷤ natura¬
lis. quia mortalit̾ nati sumus
& propriȩ uitȩ nĩe cum et nos
ipsi peccando auximus. quod
aborigine peccati humani dãp¬
nationisq trahebamus Aliud
ẽ enim non peccare. aliud ñ
habere peccatum. Nam in quo
peccatum non regnat: id ẽ qui
quo autem non existunt omĩ¬

Expanded text:
messationes, et his similia; quae praedico vobis, sicut praedixi, quoniam qui talia agunt, regnum Dei non possidebunt. » Agunt autem haec qui cupiditatibus carnalibus consentientes facienda esse decernunt, etiam si ad implendum facultas non datur. Caeterum qui tanguntur hujusmodi motibus, et immobiles in majore charitate consistunt, non solum non eis exhibentes membra corporis ad male operandum, sed neque nutu consensionis ad exhibendum consentientes; non haec agunt, et ideo regnum Dei possidebunt. Non enim jam regnat peccatum in eorum mortali corpore, ad obediendum desideriis ejus; quamvis habitet in eorum mortali corpore peccatum, nondum exstincto impetu consuetudinis naturalis, qua mortaliter nati sumus, et propriae vitae nostrae, cum et nos ipsi peccando auximus quod ab origine peccati humani damnationisque trahebamus. Aliud est enim non peccare; aliud, non habere peccatum. Nam in quo pequo autem non existunt omni
Abbreviated transcription (Latin):
sunt: quȩ autem non uidentur.
eterna: Deinde subuixit. In xp̃o
hi enim neq circum cisio quicqͣ
ualet. neq p̃putiumꝰ ut illam indis¬
ferentiam declararet. nichilq ꝑnitio¬
sum eẽ in hac circumcisions osten¬
deret. nisi ex illa salutem separare.
Nichil ergo ualere dicit in xp̃o circum¬
cisionem aut p̃putium. s fidem
quȩ ꝑ dilectionem oꝑatur: Et hic

Expanded text:
sunt; quae autem nsunt; quae autem naeterna sunt . Deinde subjunxit, In Christo enim Jesu neque circumcisio quidquam valet, neque praeputium; ut illam indifferentiam declararet, nihilque perniciosum esse in hac circumcisione ostenderet, nisi ex illa salutem sperare. Nihil ergo valere dicit in Christo circumcisionem aut praeputium, sed fidem quae per dilectionem operatur. Et hic
Abbreviated transcription (Latin):
lium obseruationum. quȩ in legis
oꝑib scripte sunt. ne om̃s imple¬
re cogerentur: quod nec ipsi iu¬
dei nec parentes eorum implere
potuerunt. sicut petrus in actibus
apłorum dicit abstinerent  ab his.
quib eos isti subuigare cupiebant.
uacuati estis inquit a xp̃o. qui in
dixerat: ut cum isti euacuarent᷑
sessione quam tenebat abscedit:
oꝑa legis ineam possessionem tan¬
quam inuacuam. inducantur: Qđ
gr̃a excidistis. Cum enim hoc agat
grã dĩ ut illi qui debitores erant ope¬
rum legis lib̾entur. hoc debito. isti
Uin grati ante gr̃ȩ. debitores ẽẽ uolut̃
unuierse legis faciende: Nondũ
autem erat faccum: s uoluntas qr¬
moueri ceperat. itaplerisq locis lo¬
quitur quasi factum sit: Nos.
enim inquit sp̃u ex fide sꝑem uisti¬
ciȩ expectamus In quo demonstrat
ea ꝑtinere ad fidem xp̃i quȩ sp̃ua¬
loco dicit. Non respitientib nob̃
quȩ uidentur. s quȩ non uident᷑
Que enim uidentur temporalia

Expanded text:
lium observationum, quae in legis lium observationum, quae in legis operibus scriptae sunt, ne omnes implere cogerentur, quod nec ipsi Judaei nec parentes eorum implere potuerunt, sicut Petrus in Actibus apostolorum dicit, Abstineant se ab his quibus eos isti subjugare cupiebant. Evacuati estis a Christo, qui in dixerat , ut cum isti evacuarentursessione quam tenebat, abscedit, opera Legis in eam possessionem tanquam in vacuam inducantur. Quogratia excidistis. Cum enim hoc agat gratia Christi, ut illi qui debitores erant operum Legis, liberentur hoc debito; isti ingrati tantae gratiae, debitores esse volunt universae Legis faciendae. Nondum autem erat factum; sed quia voluntas moveri coeperat; ita plerisque locis loquitur quasi factum sit. Nos enim, inquit, spiritu ex fide spem justitiae expectamus. In quo demonstrat ea pertinere ad fidem Christi, qualoco dicit, Non respicientibus nobis quae videntur, sed quae non videntur. Quae enim videntur, temporalia
Abbreviated transcription (Latin):
quod a seruitute suꝑsticionis suȩ
ꝑ fidem xp̃i lib̾ati sunt. ne iterũ
serui ẽẽ uelint sub uigo obserua¬
tionum carnalium. quamuis
sub lege dĩ tamen carnalem po¬
pulum seruiliter alligantium: xpm
autem nichil eis profuturum ẽẽ dixie
si circumcidantur: s illo modo qͦ
eos isti uolebant circumcidi. idẽ ut
incarnis circumcisione ponerent
spem salutis: Non enim thimotheo
non profuit xpc̾. quia paulus ipse
illum iam xp̃ianum iuuenem
cireumcidit: fecit autem propter¬
hoc scandalum suoꝵ nichil simu¬
lans om̃ino. s ex illa indiferentia
qua dicit. circumcisio nichil ẽ.
p̾putium nichil ẽ: Nichil enim
obẽ ista cutumcisio ei. qui salutẽ
in illa eẽ non credidit. Sed̃m hãc
sententiam etiam illud addidit:
Testificor. autem omĩ homini cir¬
cumcidenti se. idẽ canquam sa¬
lutarem istam circumcisionem
appetenti: quia debitor. ẽ uniu̾se
legis faciende. Quod ideo ait.
ut uel cerrore. tam innumerabi-

Expanded text:
quod a servitute superstitionis suae quod a servitute superstitionis suae per fidem Christi liberati sunt, ne iterum servi esse velint sub jugo observationum carnalium, quamvis sub Lege Dei, tamen carnalem populum serviliter alligantium. Christum autem nihil eis profuturum esse dicit, si circumcidantur: sed illo modo, quo eos isti volebant circumcidi, id est, ut in carnis circumcisione ponerent spem salutis. Non enim Timotheo non profuit Christus, quia Paulus ipse illum jam christianum juvenem circumcidit: fecit autem hoc propter scandalum suorum , nihil simulans omnino, sed ex illa indifferentia qua dicit, Circumcisio nihil est, et praeputium nihil est . Nihil enim obest illa circumcisio ei qui salutem in illa esse non credit. Secundum hanc sententiam etiam illud addidit, Testificor autem omni homini circumcidenti se, id est, tanquam salutarem istam circumcisionem appetenti, quia debitor est universae Legis faciendae. Quod ideo ait, ut vel terrore tam innume
Abbreviated transcription (Latin):
carnalib uideis ꝑsecutionem pati¬
ebantur. frustra cam̃.
cum scłm scirpturam eiciatur an¬
cilla &e filius eits. nec heres eẽ pos¬
sit. cum fiuio lib̃e. Nos autem inqͥt
fr̾s non sumus ancille filii s lib̾e.
Ca enun lib̃tas maxune opponenda
ẽ seruitutis uigo. quo inoꝑib le¬
gis tenebantur: qui ad circumcisio¬
dicit state ergo: significat eosñdũ
cecidisse: Accõ moida tuis enim
diceret surgite: S quod addidit
et ne iterum seruitutis iugo adti¬
neamini. quando quidem hic nul¬
lum aliud uigum potest intelligi
quo eos atinert nolit nisi cucum¬
cisionis caliumq obseru᷑tionum
iudinicarum. Ita enim et sequitur
rum seruitutis iuigo attineamini:
cum ad eos scribat qui uidei ñꝗͣ
fuerant: Nam hoc agit utiq ne
cirtum cidantur: S numirum hie
declaratur et confirmatur illa sen¬
tentia: de qua suꝑius disputauimꝰ:
Quid enim aliud hoc loco gentib di¬
cat. non inuenio. nisi ut prosit uł

Expanded text:
carnalibus Judaeis persecutionem paticarnalibus Judaeis persecutionem patiebantur; frustra tamen, cum secundum Scripturam ejiciatur ancilla et filius ejus, nec haeres esse possit cum filio liberae. Nos autem, inquit, fratres, non sumus ancillae filii, sed liberae. Ea enim libertas nunc maxime opponenda est servitutis jugo, quo in operibus Legis tenebantur, qui ad circumcisiodicit, State ergo, significat eos nondum cecidisse: accommodatius enim diceret, Surgite. Sed quod addidit, Et ne iterum servitutis jugo attineamini, quandoquidem hic nullum aliud jugum potest intelligi, quo eos attineri nolit, nisi circumcisionis taliumque observationum Judaicarum; ita enim et sequitur,rum servitutis jugo attineamini; cum ad eos scribat qui Judaei nunquam fuerant? Nam hoc agit utique, ne circumcidantur. Sed nimirum hic declaratur et confirmatur illa sententia de qua superius disputavimus. Quid enim aliud hoc loco Gentibus dicat, non invenio, nisi ut prosit illis
Abbreviated transcription (Latin):
tus autem parentum ysaac adeã a¬
significationem ualet. qm̃ nouices¬
tamenti ꝑopłs quamuis sit nouus
p̃destinatio tamen eius apuo dm̃.
et ipsius iherłm celestis: antiqua
ẽ. Unde es iobannes ad patres dicis.
Seribo uob̃ patres. qm̃ cognouistis
quoil erat abinitio: Carnales autẽ
qui sunt in eccłia ex quib hereses
et scismata fiunt. ex ȩuangłio quid
occasionem nascendi accepetunt. ꝯcar¬
nalis eorũ ceror qͦ concepti sunt. et que
secum trahunt. non refertur ad antiqͥ¬
tatem ueritatis: Et ideo de matre ad¬
olescentula et de patre sene sine pro¬
missione nati sunt. quia et dominꝰ
non nisi ob antiquitatem
ueritatis in apocalipsi cano capite
apparuit: Nati sunt gͦ tales ex occa¬
sione antiq̃ ueritatis: in nouitate
cemporaliq mendatio: Hicit ergo
nos apłs scd̾m ysaae promissionis
filios ce̾. et sic ꝑsecutionem passum
ysaac ab ismahele: quemadinodũ
hi qui spualiter uiuere ceperant a

Expanded text:
tus autem parentum Isaac ad eam tus autem parentum Isaac ad eam significationem valet, quoniam Novi Testamenti populus quamvis sit novus, praedestinatio tamen ejus apud Deum, et ipsa Jerusalem coelestis antiqua est. Unde et Joannes ad Parthos dicit: Scribo vobis, patres, quoniam cognovistis quod erat ab initio . Carnales autem qui sunt in Ecclesia, ex quibus haereses et schismata fiunt, ex Evangelio quidem occasionem nascendi acceperunt; sed carnalis error quo concepti sunt, et quem secum trahunt, non refertur ad antiquitatem veritatis: et ideo de matre adolescentula, et de patre sene sine repromissione nati sunt. Quia et Dominus non nisi ob antiquitatem veritatis in Apocalypsi albo capite apparuit . Nati sunt ergo tales ex occasione antiquae veritatis in novitio temporalique mendacio. Dicit ergo nos Apostolus secundum Isaac promissionis filios esse: et sic persecutionem passum Isaac ab Ismaele, quemadmodum hi qui spiritualiter vivere coeperant, a
Abbreviated transcription (Latin):
credentib daret: Certus gͦ de ꝓmis¬
sione dĩ. officio gignendi accessit
ad etatem iam grauem. quam in
annis iugentiorib corporali copula¬
tione oeseruerat: Nonenim obali¬
uo apłs ad uincta eatum mulie¬
cum et macito pͥor. sara sit mortua:
neq inter eos ullum extitisset diuor¬
tium. Unde ergo illa deserta. et illa
habens uirum: nisi quod abrahã
propagande prolis oꝑam ad agar
ancille fecunditatem abuxoris sarȩ
sterilitate transtulerat. ipsa camen
ꝑmittente et ultid offerente. ut ma¬
ritꝰ eiꝰ oe ancilla susciꝑet filios: An¬
tiqua enim iusticiȩ regula ẽ. quã
cõmendat apłs ad chorintios ĩdem:
Mulier sui corporis potestatem non
habet. s uir: Similiter autem et uir
sui corporis potestatem non habet:¬
s mulier: Et huiꝰ modi enim debita
sicut cet̾a in eorum quib debent᷑
potestate consistunt. Cui potestati
qui fraudem non fẽcit ille castita¬
tis conuigalis iuira custoditz Sener¬

Expanded text:
credentibus daret. Certus ergo de promiscredentibus daret. Certus ergo de promissione Dei officio gignendi accessit ad aetatem jam gravem, quam in annis vigentioribus corporali copulatione deseruerat. Non enim ob aliud Apostolus, adjuncta earum muliecum et marito prior Sara sit mortua, neque inter eos ullum exstitisset divortium. Unde ergo illa deserta, aut illa habens virum, nisi quod Abraham propagandae prolis operam ad Agar ancillae fecunditatem ab uxoris Sarae sterilitate transtulerat? ipsa tamen permittente et ultro offerente, ut maritus ejus de ancilla susciperet filios. Antiqua enim justitiae regula est, quam commendat ad Corinthios ideMulier sui corporis potestatem non habet, sed uir. similiter autem et uir sui corporis potestatem non habesed mulier , Et hujusmodi enim, debita, sicut caetera, in eorum quibus debentur potestate consistunt. Cui potestati qui fraudem non facit, ille castitatis conjugalis jura custodit. Senec
Abbreviated transcription (Latin):
stra de talib personis adminstrati¬
one sp̃s scĩ hȩc gesta conscripta sunt.
inueniet fortasse hereses et scismata
significari: Qui filii de lib̾a quidẽ.
sicut isti de eccłia. s tamen scd̾m
carnem nati sunt. non sp̃ualiter ꝑ
reꝓmissionem: Qđ si ita ẽ: nec ipsi
ad hereditatem inueniuntur ꝑtine̾
io ẽ ad cȩlestem iherłm. quam sterilẽ
uocat scriptura. quam dui filios
interra non genuit. Quȩ deserta
etiam dicta est cȩlestem iustici¬
am deserentib hominibrm
sectantib. canquam uirum ha¬
bentem illã terrenã iherłm quia
legem acceperat. Et ideo oelestem
iherłm sara significat: quȩ diu
deserta ẽ a concubitu uiri: propter
cognatam sterilitatem: Non enun
taies homines qualis erat abraham
ad explendam libidinem uteban¬
tur feminis. s ad successionem ꝓł.
Accesserat et̾iam sterilitati autem
senectꝰ: ut ex omni desperatione di¬
una ꝓmissio magnum meritũ

Expanded text:
stra de talibus personis administratistra de talibus personis administratione Spiritus sancti haec gesta conscripta sunt; inveniet fortasse haereses et schismata significari. Qui filii de libera quidem, sicut isti de Ecclesia; sed tamen secundum carnem nati sunt, non spiritualiter per repromissionem. Quod si ita est, nec ipsi ad haereditatem inveniuntur pertinere, id est ad coelestem Jerusalem, quam sterilem vocat Scriptura, quia diu filios in terra non genuit. Quae deserta etiam dicta est, coelestem justitiam deserentibus hominibus terrena sectantibus, tanquam virum habente illa terrena Jerusalem, quia Legem acceperat. Et ideo coelestem Jerusalem Sara significat, quae diu deserta est a concubitu viri propter cognitam sterilitatem. Non enim tales homines, qualis erat Abraham, ad explendam libidinem utebantur feminis, sed ad successionem prolis. Accesserat autem sterilitati etiam senectus, ut ex omni desperatione divina promissio magnum meritum
Abbreviated transcription (Latin):
hẽ E igo solos cõmemorat apłs: quia so¬
ios adhuc habebat: cum hȩc signi¬
ficarentur. Quȩ consequenter expo¬
nit. quod ille de ancilla quȩ agau
uocabatur uetus cestam̃tum signi¬
ficat. idẽ populum ueteris testam̃ti.
propter iuigum seruile carnaliũ
obseruationum. et ꝓmissa cerrena:
quib irretiti et quȩ tantum mͦ spe¬
rantes de deo: non ad mitantur ad
hereditatem spũalem cęlestis pa¬
trimonii: Non autem sufficit qđ
de lib̾a uxore natus ẽ ysaac ad sig¬
nificandum populum. heredem
noui testamenti: S plus hic ualet
quod scdm ꝓmissionem natus ẽ.
abraham. non scdm ꝓmissionem
s scd̾m carnem suscepit filios: Iy¬
se enim mirabiliter natus ẽ ꝑ reꝑ¬
missionem cum ambo parentes
senuissent. Qđ si data ꝑ apłm fiducia
qua duos illos allegorice accipiendos
aptissime ostendit. uoluerit aliqͥs
etiam cheturȩ filios. in aliqua rerum
figura futurarum inspicere: non fru¬

Expanded text:
Hos ergo solos commemorat Apostolus, quia soHos ergo solos commemorat Apostolus, quia solos adhuc habebat, cum haec significarentur, quae consequenter exponit: quod ille de ancilla, quae Agar vocabatur, Vetus Testamentum significat, id est, populum Veteris Testamenti, propter jugum servile carnalium observationum, et promissa terrena, quibus irretiti, et quae tantummodo sperantes de Deo, non admittuntur ad haereditatem spiritualem coelestis patrimonii. Non autem sufficit quod de libera uxore natus est Isaac, ad significandum populum haeredem Novi Testamenti; sed plus hic valet quod secundum promissionem natus est.Abraham, non secundum promissionem, sed secundum carnem suscepit filios . Isaac enim mirabiliter natus est per repromissionem, cum ambo parentes senuissent. Quod si data per Apostolum fiducia, qua duos illos allegorice accipiendos apertissime ostendit, voluerit aliquis etiam Cethurae filios in aliqua rerum gura futurarum inspicere non enim fru
Abbreviated transcription (Latin):
propter robur & ꝑfectionem dictũ
ẽ. quos iterum parturio. donec xp̃e
formetur in uob hanc paturritio¬
nem aliis uerb̾ etiam alibi cõmendat
ad eẽ apud uos. et mutare uocem
meam. quia confundor. in uob:
quid aliud intelligitur. nisi filios
suos eẽ dixerat parcens eis fortasse
ꝑ litteras. ne seuiore obuirgatione
commoti facile in eius in eius odiũ
traducerentur a deceptorib illis.
quibus absens non posset resistere:
Uellem eigo inquit nunc apud uos
ad eẽ et mutare uocem ineam. idẽ
negare uos filios: quia confundor:
in uob̃ Nalos enim filios ne de his
erubescant.: etiam parentes abdicare
filiis abrahe quod dicit. in telligit᷑¬
facile. Nam ipse interpretatur hanc
alegoriam. hos enim duos filios habe¬
bat abraham cum duo testamenta
significata sunt. pꝰmortem autem
sarȩ quos de alia uxore genuit.: ñ
ꝑtinent adhanc significationem.
Et ideo multi legentes apłm. librũ
autem geneseos ignorantes: putat᷑
solos duos filios habuisse abraham:

Expanded text:
propter robur et perfectionem dictum est, Quos iterum parturio, donec Christus formetur in vobis. Hanc parturitionem aliis verbis etiam alibi commendat, adesse apud vos, et mutare vocem meam, quia confundor in vobis; quid aliud intelligatur, nisi quia filios suos esse dixerat, parcens eis fortasse per litteras, ne severiore objurgatione commoti, facile in ejus odium traducerentur a deceptoribus illis, quibus absens non posset resistere. Vellem ergo, inquit, nunc adesse apud vos, et mutare vocem meam, id est, negare vos filios; quia confundor in vobis. Malos enim filios, ne de his erubescant, etiam parentes abdicare filiis Abrahae quod dicit, facile intelligitur: nam ipse interpretatur hanc allegoriam. Hos enim duos filios habebat Abraham, cum duo Testamenta significata sunt. Post mortem autem Sarae, quos de alia uxore genuit, non pertinent ad hanc significationem. Et ideo multi legentes Apostolum, librum autem Geneseos ignorantes, putant solos habuisse duos filios Abraham.
Abbreviated transcription (Latin):
que oporteat eum pati ꝓ nomi¬
ne meo. Ueruntamen propter re¬
missionem peccatorum inqua
baptizatus erat õs ille tribu¬
lationes non ei ualebant ad ꝑui¬
tiem. s ad coronam uic lorie
proficiebant. Conclusio epłȩ
tanquam subscriptio manifes¬
taest. Nam & in non nullis

Expanded text:
quae oporteat eum pati pro nomine meo. Verumtamen propter remissionem peccatorum, in qua baptizatus erat, omnes illae tribulationes non ei valebant ad perniciem, sed ad coronam victoriae proficiebant. Conclusio Epistolae tanquam subscriptio manifesta est. Nam et in nonnullis
Abbreviated transcription (Latin):
spu sequitur ut carne ducant᷑
Non autem pati aduersitatẽ carnis.
s duci a carne: dampnatio ẽ. Et
ideo quod si sp̃u inquit ducimi¬
ni : non adhuc estis sub lege. Nam
et suꝑius non ait. spũ ambulate
et concupiscentiaᷤ carnis non ha¬
bueritis : s ne ꝑfeceritis Quippe
non eas omino habere. non iam
certamen s certaminis p̃mium ẽ: si
obtinuerimꝰ uictoriã ꝑseuerãdo subgrã.
Cõmutation corꝑiᷤᷤ ĩ inmortalitati̾ statũ

Expanded text:
spiritu, sequitur ut carne ducantur. spiritu, sequitur ut carne ducantur. Non autem pati adversitatem carnis, sed duci a carne, damnatio est. Et ideo, Quod si spiritu, inquit, ducimini, non adhuc estis sub Lege. Nam et superius non ait, Spiritu ambulate, et concupiscentias carnis non habueritis; sed, ne perfeceritis . Quippe non eas omnino habere, non jam certamen, sed certaminis praemium est, si obtinuerimus victoriam perseverando sub gratia. Commutatio
Abbreviated transcription (Latin):
gradus sub grã. ut faciamus quod
uolumus spu etiam si carne non
possumus: idẽ non obediamus de¬
sidiis peccati ad prebendã illi m̃¬
bra nr̃a arma iniquitatis. etiam¬
si non ualemꝰ effice̾ ut ead̾ desidia
non existant: ut quamuis ñdum
sumus in pace ula ȩterna. ex omi
hominis parte ꝑfec̾ta: iam cam̃
desinamus eẽ sub lege. ubi preua¬
ricationis ream mers tenetur dũ
eam concupiscentia carnis incon¬
sensionẽ peccati captiuã duc̃. Si.¬
mus autem sub gr̾a ubi nulla ẽ
condempnatio his qui sunt inxp̃o
itaq subiungit. Quod si spu duci¬
mini. non adhuc estis sub lege. ut
intelligamꝰ eos eẽ sub lege. quorum
sp̾c ita concupiscit aduersus carnẽ.
ut non ea quȩ uolunt faciant. idẽ
non se teneant conuinc̃tos incari¬
tate iusticiȩ. s aconcupiscente adu̾¬
sum se carne uincantur. non so¬
lum ea repugnante legi mentis
eorum. s etiam caꝑtiuante illos
sublege peccati. quȩ ẽ in menbris
mortalib. Qui enim non ducuntur

Expanded text:
gradus sub gratia, ut faciamus quod volumus spiritu, etiamsi carne non possumus; id est, non obediamus desideriis peccati ad praebenda illi membra nostra arma iniquitatis , etiamsi non valemus efficere ut eadem desideria non existant: ut quamvis nondum simus in pace illa aeterna ex omni hominis parte perfecta, jam tamen desinamus esse sub Lege, ubi praevaricationis rea mens tenetur, dum eam concupiscentia carnis in consensionem peccati captivam ducit; simus autem sub gratia, ubi nulla est condemnatio iis qui sunt in Christo itaque subjungit, Quod si spiritu ducimini, non adhuc estis sub Lege: ut intelligamus eos esse sub Lege, quorum spiritus ita concupiscit adversus carnem, ut non ea quae volunt faciant; id est, non se teneant invictos in charitate justitiae, sed a concupiscente adversum se carne vincantur ; non solum ea repugnante legi mentis eorum, sed etiam captivante illos sub lege peccati, quae est in membris mortalibus . Qui enim non ducuntur
Abbreviated transcription (Latin):
cõmodi iusticie preponitur: Quod
nisi caritate spũali quam dominꝰ
exempło suo docuit. et grã donauit.
fieri non potest: In hac enim uita
etiam si assistant desidia carnis
de mortalitate corporis: tamen m̃tẽ
ad consensionem peccati non sub¬
iugant: Ita iam non regnat
peccatum in nr̃o mortali corpore.
quamuis non possit muln habitare
ineo quamdiu mortale corpus. eͣ.
pͥmo enim non regnat. cum mente
seruimus. legi dĩ quamius carne
legi peccati. idẽ penali consuetu¬
dini cumiua existunt desidia q̃b

Expanded text:
commodi justitiae praeponitur: quod commodi justitiae praeponitur: quod nisi charitate spirituali, quam Dominus exemplo suo docuit, et gratia donavit, fieri non potest. In hac enim vita etiamsi existant desideria carnis de mortalitate corporis, tamen mentem ad consensionem peccati non subjugant. Ita jam non regnat peccatum in nostro mortali corpore ; quamvis non possit nisi inhabitare in eo, quamdiu mortale corpus est. Primo enim non regnat, cum mente servimus Legi Dei, quamvis carne legi peccati , id est, poenali consuetudini, cum ex illa existunt desideria, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
oĩ eẽ subiect̾a idẽ libenter atq obse¬
quenter imple iusticiam. eiq non
aduersari q̃n.etiam dum conat᷑
uincitur. necesse ẽ ubi inuencriͭ mał
cõmodum cemporale deiniquitate
se posse assequi. quam si custodiat
equitatem: Sicut enim pͥma homi¬
nis uita ẽ ante legem cum nulla
nequitia et malicia ꝓhibetur. neq
ulla ex parte prauis cupiditatib re¬
sistitur. quia non ẽ qui ꝓhibeat᷑. sic
scda sub lege ẽ ante grãm quando
prohibetur quidem et conatur a
peccato abstinere se. s uncituriq.
nondum usticiam ꝓpter dm̃ et
ꝓpcer ipsam iusticiam diligit. s eã
sibi uult ad conquirendum terrena
seriuire: Itaq ubi uidit ex alia parte
ipsam. ex alia cõmodum temporale :
trahitur pondere temporalis cupi¬
ditatis. et relinquit iusticiam. quã
propterea tenere conabatur. ut ha¬
beret illud quoꝰ senunc uidet amit¬
cere. si illam tenuerit: Tercia ẽ uita
sub grã. quando nichil temporał

Expanded text:
Dei esse subjecta, id est, libenter atque obseDei esse subjecta, id est, libenter atque obsequenter implere justitiam, eique non adversari; quando etiam dum conatur, vincatur necesse est, ubi invenerit majus commodum temporale de iniquitate se posse assequi, quam si custodiat aequitatem? Sicut enim prima hominis vita est ante Legem, cum nulla nequitia et malitia prohibetur, neque ulla ex parte pravis cupiditatibus resistit; quia non est qui prohibeat: sic secunda est sub Lege ante gratiam, quando prohibetur quidem et conatur a peccato abstinere se, sed vincitur; quia nondum justitiam propter Deum et propter ipsam justitiam diligit, sed eam sibi vult ad conquirendum terrena servire. Itaque ubi viderit ex alia parte ipsam, ex alia commodum temporale, trahitur pondere temporalis cupiditatis, et relinquit justitiam: quam propterea tenere conabatur, ut haberet illud quod se nunc videt amittere, si illam tenuerit. Tertia est vita sub gratia, quando nihil temporalis
Abbreviated transcription (Latin):
sunt: nisi spũ ambulent et concu¬
piscentiaᷤ carnis non ꝑficiant: Erimũ
enim et magnum munus sp̃s hu¬
militas & magsuetudo. Unde et¬
illud quod iam cõmemoraui dñs
clamat: Discite a me quia mittis
sum &e humił corde. E illud ꝓpħȩ
Suꝑ quem requiescit spc̃ mens: nisi
suꝑ humilem & quietum &e trem̃tae
faciatis: putant hic homines lib̃ũ
uoluntatisarbitrium negare
apłm nos habere: nec intelligunt
hor eis dictum. si grãm fidi susceptã
tenere nolunt. ꝑ quam solam posst̃
spũ ambulare et concupiscentias
carnis non ꝑficere: Si ergo nolunt eã
tenere: non poterunt ea quȩ uolunt
concu piscentia carnis. quam sequen¬
do deserunt grãm fidĩ. Unde et ad
romanos dicit Prudentia carnis
inimica ẽ in dm̃ Legi enim dĩ ñẽ
subiectꝰa: neq enim potest: Cum
enim caritas legem impleat. pru¬
dentia uero carnis cõmoda tem¬
poralia consectando. spũali carita¬
ti aduersetur: quomͦ potest legi

Expanded text:
sunt, nisi spiritu ambulent, et concusunt, nisi spiritu ambulent, et concupiscentias carnis non perficiant? Primum enim et magnum munus est spiritus, humilitas, et mansuetudo. Unde illud quod jam commemoravi, Dominus clamat, Discite a me, quia mitis sum, et humilis corde : et illud prophetae, Super quem requiescit Spiritus meus, nisi super humilefaciatis; putant hic homines liberum voluntatis arbitrium negare Apostolum nos habere, nec intelligunt hoc eis dictum, si gratiam fidei susceptam tenere nolunt, per quam solam possunt spiritu ambulare, et concupiscentias carnis non perficere; si ergo nolunt eam tenere, non poterunt ea quae volunt concupiscentia carnis, quam sequendo deserunt gratiam fidei. Unde et ad Romanos dicit, Prudentia carnis inimica in Deum: Legi enim Dei non est subjecta; neque enim potest . Cum enim charitas Legem impleat, prudentia vero carnis commoda temporalia consectando spirituali charitati adversetur; quomodo potest Legi
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ dono dilectiõem ꝓxim p̾sit ĩpłe̾. Cũ gͦ utñq s
p̃ceptũ ita sit ut ncutrũ siñ altero pꝰsit
teneri. ⁊ unũ hoꝵ cõmemorare plexq suf¬
sicit: cum agitur de oꝑib iusticiȩ. s opor¬
cunius illud de quo quisq facilius con¬
uincitur. Unde & ioħes dicit: Qui enĩ
non diligit frem suum quem uidet:
om̃ quem non uidet quomͦ potest
diligere: Mentiebãtur enim quidã
dilectionem dĩ se habere. & de odio ft̃no
eã ñ hab̾e c̃iũcebãt: de qͦ uidicare inco¬
tidiana uita et moribꝰ facile ẽ. Si autẽ
mordetis inquit et comeditis inuicẽ.
uidete ne ab inuicem consumami¬
ni. hoc enum maxime uitio con¬
centionis et inuidentiȩ. ꝑnitiose
disputationes inter eos mttͥebant᷑.
male inuicem loquendo. & queren¬
do quisque głam suam. uanamq
uictoriam: Quib studiis consumitur
societas popłi: dum in partes discin¬
ditur: Quomͦ autem ista uitare pos¬

Expanded text:
et dono dilectionem proximi possit implere? Cum ergo utrumque et dono dilectionem proximi possit implere? Cum ergo utrumque praeceptum ita sit, ut neutrum sine altero possit teneri, etiam unum horum commemorare plerumque sufficit, cum agitur de operibus justitiae: sed opportunius illud, de quo quisque facilius convincitur. Unde Joannes dicit: Qui enim non diligit fratrem suum quem videt, Deum quem non videt quomodo potest diligere ? Mentiebantur enim quidam dilectionem se Dei habere, et de odio fraterno eam non habere convincebantur: de quo judicare in quotidiana vita et moribus facile est. Si autem mordetis, inquit, et comeditis invicem, videte ne ab invicem consumamini: hoc enim maxime vitio contentionis et invidentiae, perniciosae disputationes inter eos nutriebantur, male de invicem loquendo, et quaerendo quisque gloriam suam vanamque victoriam, quibus studiis consumitur societas populi, dum in partes discinditur. Quomodo autem ista vitare pos
Abbreviated transcription (Latin):
iusticiȩ metas non transgrediatur:
solam cõmemorauit ꝓximi duecti¬
onem qua legẽ dixit impleri.
et ad romanos cum in eadem ques¬
tione uersaret᷑. qui enim diligit
atterum inquit. legem impleuit:
Nam non adultã̾bĩ non omicidium
facies. non furab̾is. non concupisces.
et: quod ẽ aliquid mandatum. in hoc
sermone recapitulatur. diliges ꝓxi¬
mum tuum sicut te ipsum: Hilec¬
tio ꝓximi malum non oꝑatur: Pie¬
dilectione dĩ possunt mentiri ho¬
mines. quia ratiores temptationes
eam ꝓbant. indilectione autem ꝓxi¬
mi facilius conuncuntur eam non
habere. duminiqua cũ hõib agut᷑:
Consequens ͤ autem ut qui ex toto cor¬
de. ex tota anima. ex tota mente
om̃ diligit: diligat ꝓximum can¬
quam seipsum: quia hoc iubet ille:
quẽ extoto corde ex cota anima. ex
cota mente diligit Item diligẽ
prorimum idẽ omnem hominem tãꝗͣ
scipsũ qͥs pot̾ nͥ dm̃ diligat᷑. cuiꝰ p̃cepto

Expanded text:
justitiae metas non transgrediatur, justitiae metas non transgrediatur, solam commemoravit proximi dilectionem, qua Legem dixit impleri; et ad Romanos cum in eadem quaestione versaretur, « Qui enim diligit alterum, inquit, Legem implevit: nam, Non adulterabis, Non homicidium facies, Non furaberis, Non concupisces, et si quod est aliud mandatum, in hoc sermone recapitulatur, Diliges proximum tuum tanquam teipsum. Dilectio proximi malum non operatur. Pledilectione Dei possunt mentiri homines, quia rariores tentationes eam probant; in dilectione autem proximi facilius convincuntur eam non habere, dum inique cum hominibus agunt? Consequens est autem ut qui ex toto corde, ex tota anima, ex tota mente Deum diligit, diligat et proximum tanquam seipsum; quia hoc jubet ille, quem ex toto corde, ex tota anima, ex tota mente diligit. Item diligere proximum, id est omnem hominem, tanquam seipsum, quis potest, nisi Deum diligat, cujus praecepto
Abbreviated transcription (Latin):
rantur necesse ẽ dilectionis dĩ et ꝓ¬
ximi Necte accipitur itaq adhoc
ꝑtinere quod etiam dominus ait:
Non ueni legem soluere s implere
qui erat ablaturus timorem carna¬
lem. sp̃ualem autem caritatem da¬
curus. qua sola lex impleri potest.
Dienitudo enim legis caritas Et qm̃
fides impetrat sp̃m scm ꝑ quem
caritas dĩ diffusa ẽ incordib oꝑan¬
tium iusticiam. nullomͦ quisquã
ante gram ficdi. de bonis oꝑib głet᷑.
Qua propter istos iactantes sede oꝑi¬
b legis ita refellit apłs.dum osten¬
dit oꝑa uetusta sacramentorum.
umbram futurorum fuisse. quas
ĩamaduentu dñi libo heredineces¬
sariasnon eẽ monstrauit: Opa uero
ad bonos mores ꝑtinentia: non im¬
pleri. nisi dilectione ꝑ quam fides
oꝑatur: Unde sioꝑa legis quedã
pꝰ fidem suꝑ flua. quedam ante si¬
dem nulla sunt:uiuat iustus ex
fide. ut et onus graue seruitutis abi¬
ciat. leui sarcina xp̃i uegetatus. et

Expanded text:
rantur necesse est, dilectionis Dei et prantur necesse est, dilectionis Dei et proximi. Recte itaque accipitur ad hoc pertinere quod etiam Dominus ait, Non veni Legem solvere, sed implere : quia erat ablaturus timorem carnalem; spiritualem autem charitatem daturus, qua sola Lex impleri potest. Plenitudo enim Legis, charitas: ut quoniam fides impetrat Spiritumfusa est in cordibus operantium justitiam , nullo modo quisquam ante gratiam fidei de bonis operibus glorietur. Quapropter istos jactantes se de operibus Legis ita refellit Apostolus, dum ostendit opera vetusta sacramentorum umbras futurorum fuisse, quas jam adventu Domini libero haeredi necessarias non esse monstravit: opera vero ad bonos mores pertinentia non impleri nisi dilectione, per quam fides operatur . Unde si opera Legis quaedam post fidem superflua, quaedam ante fidem nulla sunt; vivat justus ex fide , ut et onus grave servitutis abjiciat, levi sarcina Christi vegetatus , et