comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aristoteles uidens pꝰquã docuit ẽẽ aliqͥd ĩmobie. hoc ee aiam iuo
docere ⁊ ĩcipit asserere uichil eẽ qd̃ ex se moueri possit. sora q̃ mo¬
uentur ab asio moueri. Qõ s̃ uere ꝓbasset inchil ad patrocinium
platonice secdȩ relniqueret᷑ quẽ aomodũ enĩ eredi porier ex ie me¬
ueri ainina si constaret nchil eẽ q̃ ex se possit moueri. In hac
aut̃ aristothelica argnm̃tatione huiꝰmodi diuisionis cõtexitur. Ex oĩb
q̃ inouentur inqͥt: alia ꝑse mouent᷑: alia ex accidenti. ⁊ ex accidenti
inqͥt mouent᷑: q̃ cũ ipsa moueant᷑: in cotam̃ st̃ qͦd monetur. ut ĩna¬
ui sarcina seu uector qͥescens. aut etiã cũ pars mouetur qͥescente inte¬
gritate. ut siqͥs staus pedẽ manũ ue uł caput agitet: ꝑse aũt mouet᷑.
dit. ⁊ de hiis q̃ ex accidenti mouent᷑ nulla dubitatio ẽ: qͥn ab alio mo¬
neantir. ꝓbabo aut̃. Inqͥt etiã ea q̃ ꝑse mouent᷑ ab alio moueri. ex oĩ

Expanded text:
uidens, postquam docuit esse aliquid immobile, hoc esse animam uult docere, et incipit adserere nihil esse quod ex se moueri possit, sed omnia quae mouentur ab alio moueri. Quod si uere probasset, nihil ad patrocinium Platonicae sectae relinqueretur. Quemadmodum enim credi posset ex se moueri animam si constaret nihil esse quod ex se possit moueri? In hac autem Aristotelica argumentatione huius modi diuisionis ordo contexitur: «Ex omnibus quae mouentur», inquit, «alia per se mouentur, alia ex accidenti. Et ex accidenti», inquit, «mouentur quae, cum ipsa non moueantur, in eo tamen sunt quod mouetur, ut in naui sarcina seu uector quiescens, aut etiam cum pars mouetur quiescente integritate, ut si quis stans pedem manumue uel caput agitet. Per se autem moueit. Et de his quidem quae ex accidenti mouentur, nulla dubitatio est quin ab alio moueantur: probabo autem», inquit, «etiam ea quae per se mouentur ab alio mo
Abbreviated transcription (Latin):
firiet. si enĩ aiã inqͥt pͥncipiũ motꝰ ẽ doceo ñ posse pͥrcipiũ motꝰ mo¬
uen. ⁊ ita dinsionẽ sȩ artis ingreditur. ut pͥmũ doceat in rerũ natura
ee aliqͥd ĩmiobile. Demde hoc ec̃ aĩam tẽptet ostendere. Necesse inqͥu arit
aliqͣ ñ moueri. Itẽ si dainꝰ ait ⁊ motũ ⁊ qͥetẽ: necesse ẽ aut alia sẽꝑ mo¬
ueri ⁊ ala nũqͣmi mioueri. ant õĩa simits ñc̃ qͥescere nc̃ moueri. De
testimonio ẽ qͥa st̃ qͦrũ motũ uidemꝰ. Rursus moueri oĩa iisͦ ꝯocer.
qͣ̃ ilnorta cso gnostimiꝰ.  nec oĩa dicere possimꝰ mͦ motũ pati: m eẽ
sine motu. qͥa st̃ qͦrũ ꝑpetuũ motũ indemꝰ. ut de cȩlestib ulia dir¬
bitatio ẽ restat qͥ ait ut sicut aliqͣ sc̃ꝑ mouent᷑: ita sit aliqͥd sẽꝑ tre
mobile. Ex hnis ut collectũ ut eẽ aliqo ĩmobile. mulius obiuat uł es
rellit nã ⁊ uera dinisio ẽ. ⁊ secdȩ platonicȩ ñ repugnat. neq aqͥd est

Expanded text:
firmet. «Si enim anima», inquit, «principium motus est, doceo non posse principium motus moueri». Et ita diuisionem suae artis ingreditur,ut primum doceat in rerum natura esse aliquid immobile, deinde hoc esse animam temptet ostendere. «Necesse est», inqualiqua non moueri. Item si damus», ait, «et motum et quietem, necesse est aut alia semper moueri et alia numquam moueri, aut omnia simul nunc quiescere, nunc moueri. De testimonio est, quia sunt quorum motum uidemus. Rursus non moueri omnia uisus docet, quo immota cognoscimus. Sed nec omnia dicere possumus modo motum pati, modo esse sine motu, quia sunt quorum perpetuum motum uidemus, ut de caelestibus nulla dubitatio est. Restat igitur», ait, «ut, sicut aliqua semper mouentur, ita sit aliquid semper immobile.» Ex his ut collectum sit esse aliquid immobile, nullus obuiat uel refellit. Nam et uera diuisio est, et sectae Platonicae non r
Abbreviated transcription (Latin):
uereniꝰ sẽꝑ motꝰ huiꝰ nec unꝗͣ inuenemꝰ exordiũ. deude siqͥd ie mo¬
uere dicatur: necesse ẽ inqͥt ut aut totũ atoto. aut partẽ a parte.
ait partẽ a toto: aut totũ a parte estinemꝰ moueri. ⁊ tam̃ motꝰ a¬
le seu atoto sen aparte ꝓcedat: altin sui postulabit auchoiẽ. Creho
omĩb in unũ aristotelca rõcinacio tota colligit᷑ hoc modo. Oñe qd̾
mouetur. ab alio mouet᷑. Qd̃ gͥ pͥmũ mouet: aut stat aut ab alo ee
ipsũ mouetur. s si ab alio. Si uͭ ab alio iã ñ potest hoc pͥmũ uocarii¬

Expanded text:
eremus semper motus huius nec umquam inueniemus exordium. Deinde siquid se mouere dicatur, necesse est», inquit, «ut aut totum a toto, aut partem a parte, aut partem a toto, aut totum a parte existimemus moueri; et tamen motus ille, seu a toto seu a parte procedat, alterum sui postulabit auctorem.» Ex his omnibus in unum Aristotelica ratiocinatio tota colligitur hoc modo: «Omne quod mouetur ab alio mouetur. Quod igitur primum mouet, aut stat aut ab alio et ipsum mouetur. Sed si ab alio, iam non potest hoc primum uocari
Abbreviated transcription (Latin):
moueri dupplicit̾ accipit᷑. hoc em̃ dicit᷑ ⁊ de eo. qd̾ ex qͦ est iẽꝑ mouetur.⁊¬
de co qd̾̃ sẽꝑ ⁊ ẽ ⁊ mouetur. Iscd̃s modꝰ ẽ qͦ aiãm dicimꝰ sẽꝑ moueri. hus p̃¬
missis: iã qͥb sillogislus de ĩmortalitate aĩȩ dusi sectatores platonis racio¬
nati sũt: opoetet aperiri. St̃ enũ qͥ ꝑ gͣdus sillogisinoꝵ. ad nuñ fiuẽ ꝓbatio¬
ns euadunt. certã sibi ꝓposicionẽ sequentis ex antecedentis cõdusione
facientes. apd̾ qͦs hic pͥor est. Anima ex se mouetur. qͥqqͥd aut ex se mo¬
uetur sc̃ꝑ mouet᷑. igit᷑ aiã sẽꝑ mouet᷑. Sc̃s ita. qͥ nascit᷑ ex pͥceis sine. A

Expanded text:
moueri dupliciter accipitur. Hoc enim dicitur et de eo quod ex quo est semper moueturmoueri dupliciter accipitur. Hoc enim dicitur et de eo quod ex quo est semper moueturs modus est quo animam dicimus semper moueri. His praemissis, iam quibus syllogismis de immortalitate animae diuersi sectatores Platonis ratiocinati sint oportet aperiri. Sunt enim qui per gradus syllogismorum ad unum finem probationis euadunt, certam sibi propositionem sequentis ex antecedentis conclusione facientes. Apud quos hic prior est: «Anima ex se mouetur. Quicquid autem ex se mouetur
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ hanc naturã aminis eẽ tͥbutã neget. Inaminũ est eiũ omẽ qd̾ pulsu a¬
gitatur ext̾no qd̾ aut̃ est aminalis. id inotu cietur. Interiore ⁊ suo. Nã
hȩc est ꝓpria natura aminii atq uis. q̃ si est una ex oĩb q̃ scipsã moueat.
neq uata certe est. & et̾na ẽ. Oñs hic loc̾ de phedrone pdatonis de u̾bo¬
ad u̾bũ a cicerone: tͣnslatus. in uatidissiuus argum̃tis anrinȩ ĩmortalita ᷤᷤ
uetur. Sciendũ ẽ aut qd̃ duob modis ĩmortalitas ĩtelligit᷑. Aut eñ id̾o ẽ
ĩmortale: qd̾̃ qͥa ꝑ se ñ est capax mortis: aut qͥa ꝓcuratione alt̾is a mor¬
te deffenditur. Ex hiis pͥor modus ad anime: scd̃s ad inundi ĩ morta¬
litatem refertur. Illa enũ suapte natura a cõdicione mortis aliena est.
mundꝰ uͦ auimȩ beneficio in hac uite ꝑpetuitate retinet᷑. Rursus sẽꝑ

Expanded text:
qui hanc naturam animis esse tributam neget? Inanimum est enim omne quod pulsu aqui hanc naturam animis esse tributam neget? Inanimum est enim omne quod pulsu agitatur externo; quod autem est animal, id motu cietur interiore et suo. Nam haec est propria natura animi atque uis; quae si est una ex omnibus quae se ipsa moueat, neque nata certe est et aeterna est.» Omnis hic locus de Phaedro Platonis ad uerbum a Cicerone translatus est, in quo ualidissimis argumentis animae immortalitas Sciendum est autem quod duobus modis immortalitas intellegitur. Aut enim ideo est immortale quid, quia per se non est capax mortis, aut quia procuratione alterius a morte defenditur. Ex his prior modus ad animae, secundus ad mundi immortalitatem refertur. Illa enim suapte natura a condicione mortis aliena est, mundus uero animae beneficio in hac uitae perpetuitate retinetur. Rursus semper
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯuintuu pouit. qͥa ipsa corpori p̾stat agrtatũ: qoꝰ qͣle sit ex ipnis ũbis
ciceronis q̃ secuntur inuemies. Nã qõ sẽꝑ mouetur: et̾nũ est. qd̾ aut mo
uendi finẽ habeat necesse est. solũ gͥ qd̾ se ipsũ mouet. qd̾ nũquã dese¬
ritur a se. nũ quã ne moueri qͥdẽ desut. qͥnetiã ceteris q̃ mouent᷑. Hic
fons hoc pͥncipiũ est mouendi. Principii aut̃ nulla ẽ origo. Nã ex pͥnci
pio oriuntur omia. ipsũ aut̃ nulla ex re alia nasci potest. nec enĩ eẽt
siqͥdẽ uecesse est apͥncipio oriri omĩa. Ita fit ut motꝰ pͥncipiũ ex eosit
qd̾ ipsũ a se mouetur. Id aũt nec nasci potest. nec mori. uł cõcidat onie
cęlũ omĩsq natira cõsistat necesse est. nec uim ullã naciscatur ꝑ quam
apͥmo ĩpulsu moneatur. Cũ pateat gͥ et̾nũ id eẽ qd̃ ipsũ se moueat qͥs est

Expanded text:
gumentum ponit: quia ipsa corpori praestat agitatum. Quod quale sit ex ipsis uerbis gumentum ponit: quia ipsa corpori praestat agitatum. Quod quale sit ex ipsis uerbis Ciceronis quae sequuntur inuenies: «Nam quod semper mouetur, vendi finem habeat necesse est. solum igitur, quod se ipsum movet, quia numquam deseritur a se, numquam ne moveri quidem desinit; quin etiam ceteris quae moventur hic fons, hoc principium epio oriuntur omnia, ipsum autem nulla ex re alia nasci potest: nec enim esset si quidem necesse est a principio oriri omnia. Ita fit ut motus principium ex eo sit quod ipsum a se mouetur. Id autem nec nasci potest nec mori, uel concidat omne caelum omnisque natura et consistat necesse est, nec uim ullam nanciscatur, qua a primo impulsa moueatur. Cum pateat igitur aeternum id esse quod ipsum se moueat, quis est
Abbreviated transcription (Latin):
ł siccatꝰ humor. hec enĩ omo int̾ ẽẽ creduntur. s ꝯstat scd̾m uere racio¬
nis assercionẽ quã upse ñ nescit ne uirgiliꝰ ignorat dicendo. nec morti
tur solã mntari speciẽ. ⁊ ilud ĩ originẽ suã. atq ĩ iꝑsa elem̃ta remiane
qd̃ tale qͣle fint eẽ desierit. Deniq ⁊plotinꝰ alio ĩ loco cũ de corporũ ale¬
suĩptione dissereret: ⁊ hoc dissolin posse ꝓnuutiaret. qͥ cqͥd esfluit obie¬
umitur. ⁊ breuit᷑ tante obiectioni ualideq respondit. Ideo eleñtta
licer fiuant: nunqua tam̃ solui. qͥa ũ foras esfluant. setĩs enĩ corpo¬
rib qd eeflint recedit eleĩtorũ fluxꝰ: mĩguã ab ipsis receoit eleu̾itis
E igo in hoc mundo pars uila mortalis scd̾m uete racionis ausertals
qd̾ ait eũ qdã parte mortalẽ: ad ꝯmimẽ it diximꝰ opinionẽ paulilũ
ictinare se uoluit. In fine aũt uandicsimũ ĩmortalitatis aurme abr¬

Expanded text:
o interisse creduntur. Sed constat secundum uerae rationis adsertionem, quam et ipse non nescit nec Vergilius ignorat dicendo nec morti etur solam mutari speciem, et illud in originem suam atque in ipsa elementa remeare quod tale quale fuit esse desierit. Denique et Plotinus alio in loco, cum de corporum absumptione dissereret et hoc dissolui posse pronuntiaret quicquid effiuit, obieeo elementa, licet fluant, numquam tamen solui quia non foras effluunt. A ceteris enim corporibus quod effluit recedit; elementorum fluxus numquam ab ipsis recedit elementis; ergo in hoc mundo pars nulla mortalis secundum uerae rationis adserta. Sed quod ait eum «quadam parte mortalem», ad communem, ut diximus, opinionem paululum inclinare se uoluit. In fine autem ualidissimum immortalitatis animae ar
Abbreviated transcription (Latin):
dubio ex omi aeris parte p̃ter nstam calore ꝑpetuo luq pluuialis eusd nt g une¬
diq in t̾ram q̃ tunca est sedes ponderum oefluit. Qs̃ qͥ refpui iapes ue. estime
citra haneunã suꝑficiem quã inco lits qͥequis niuiũ umbriũ ue du aran¬
dinimm cadit. hoc tocum in glũ Qdeaere inlucre. Celtn enĩ au omẽ ren¬
ma pondera ferrentur interiam ymbres qui ertia latera erre de dinier. us
interram s ii cęlum caderent qd̾ militatem ioci sur is ercdlar sesto iñter¬
re siphiȩra cui adic̃pta sunt. ay. c. iͥ. cirea hane sit aetis orbis cti adscpta funt¬
.ẜ .ẜ.G.L. al. & utrũq orbem. idest t̾re
de acris diuidat linea ducta ab .e.
ad .l. Erit suꝑior ista quam
possideimis. ⁊ illa sub pedib
Ni si gͦ caderet om̃e pouoꝰ in
tertã pariam
partẽ t̾ra susciꝑet. Ab
a. usq ad .s. Latera

Expanded text:
dubio ex omni aeris parte, praeter ustam calore perpetuo, liquor pluuialis emanat, qui undubio ex omni aeris parte, praeter ustam calore perpetuo, liquor pluuialis emanat, qui undique in terram, quae unica est sedes ponderum, defluit. Quod qui respuit, superest ut aestimet extra hanc unam superficiem quam incolimus, quidquid niuium imbriumue uel grandinum cadit, hoc totum in caelum de aere defluere. Caelum enim ab omni parnia pondera ferrentur in terram, imbres qui extra latera terrae defluunt non in terram, sed in caelum caderent, quod uilitatem ioci scurrilis excedit. Esto enim terrae sphaera cui ascripta sunt ABCD, circa hanc sit aeris orbis cui ascripta sunt EFGLM, et utrumque orbem, id est terrae et aeris, diuidat linea ducta ab E usque ad L: erit superior ista quam possidemus et illa sub pedibus. Nisi ergo caderet omne pondus in terram, paruam partem terra susciperet ab A usque ad C;
Abbreviated transcription (Latin):
tum est in ultimã mundi partem longuiquitas solis coaceruauit. Qd̃ gͦ ita con¬
cretum est terrȩ nom̃ accȩpit. Hauc spissus aen & terręuo frigori ꝓpior. quã so¬
lis calori. stuꝑore piraminis demioris undiq uersũ fulcit ⁊ continet. Nec ĩrecessũ
ant acessim moueri eam patitur. ueluis curtmnnallantis ⁊i ex orĩ parte uige¬
re sinit librantis aurȩ us ipsa sphȩralis extremitas: quȩ si panlulĩ amedis de¬
uianent At cuicumq uertici ꝓpioe ⁊ imũ reiquit. deido ̃ sole medio est nie
ipsa sola pars a quo uis sphȩre pari spacio recedit. I hane gͥ ã ⁊ uina est iosl me
Ma a ñ mouetur qͥa cention est. om̃a pondera teni uecesse estrqͥa & ipsam
canis est. Nã si aer terrȩm srigoris tralacione deusetus in abe abot ueus
aenta abrumpit ymbres. Aea aut̃ uniueriam teriam cucũtuu is anbit. ꝓcui

Expanded text:
tum in ultimam mundi partem longinquitas solis coaceruauit, quod ergo ita contum in ultimam mundi partem longinquitas solis coaceruauit, quod ergo ita concretum est, terrae nomen accepit. Hanc spissus aer et terreno frigori propior quam solis calori stupore spiraminis densioris undiqueuersum fulcit et continet, nec in recesssum aut accessum moueri eam patitur uel uis circumuallantis et ex omni parte uigore simili librantis aurae uel ipsa sphaeralis extremitas, quae si paululum a medio deuiauerit, fit cuicumque uertici propior et imum relinquit, quod ideo in solo medio est, quia ipsa sola pars a quouis sphaerae uertice pari spatio recedit. In hanc igitur, quae et ima et non mouetur, quia centron est, omnia pondera ferri necesse est, quia et ipsa casus est. Nam si aer, terreni frigoris exhalatione densetus, in nubem cogitur et ita abrumpit imbres, aer autem uniuersam terram circumfusus ambit, procul
Abbreviated transcription (Latin):
Recte hoc qͦ. nã qd̃ centron est mediũ est. In sphera uͦ hoc solũ constat unũ ẽẽ qd̃
medium est. Et si terra una est. ut uere dictum est: in cã ferri omĩa. semꝑ enĩ
pondera in inũ natura deducit. Dam ⁊ ĩ ipso mundo tit ẽẽt t̾ra sic factũ est. Qc¬
qͥo ex omĩ materia de qua facta sunt om̃ia purissimũ ac liqͥdissimũ fuit. id te¬
nuit sũmitatem. ⁊ ȩther uocatus est. Pars illa cui minor puritas. ⁊ merat ali¬
qͥd lenis ponderis. aen extitit. ⁊ scd̃a delapsus est Post hȩc qd̃ adhuc qͥdem liqͥdũ
s iã usq ad tactus offensam corpulentam erat in aquę fluxũ coagulatũ est. Iã
uͦ qd̾ dc omĩ siluestri tumultu nastũ. inpenetrabile. densetũ. exdefecatis abrasum.
resedit ȩlemeutis. hȩsit ĩ imo qd̾ demersũ est stringente ꝑpetuo getu. qd̃ eliniira¬

Expanded text:
Recte hoc quoque. Nam quod centron est, medium est. In sphaera uero hoc solum constat imum esse quod Recte hoc quoque. Nam quod centron est, medium est. In sphaera uero hoc solum constat imum esse quod medium est. Et si ima est, sequitur ut uere dictum sit in eam ferri omnia. Semper enim pondera in imum natura deducit: nam et in ipso mundo, ut esset terra, sic factum est. Quidquid ex omni materia de qua facta sunt omnia purissimum ac liquidissimum fuit, id tenuit summitatem et aether uocatus est; pars, cui minor puritas et inerat aliquid leuis ponderis, aer extitit et in secunda delapsus est; post haec, quod adhuc quidem liquidum, sed iam usque ad tactus offensam corpulentum erat, in aquae fluxum coagulatum est. Iam uero quod de omni siluestri tumultu uastum, impenetrabile, densetum, ex defaecatis abrasum resedit elementis, haesit in imo; quod demersum est stringente perpetuo gelu, quod elimina
Abbreviated transcription (Latin):
saria disserainus. Nã ea q̃ est media & nona tellus inqͥt noq mouetur ⁊ infima
est: in eã feruntur om̃ia nutu suo pondera. Ille uere insolubiles causȩ sunt q̃
mutuis inuicẽ nexib uincuit᷑. idũ altera alteram facit: ac tucissim de se nas¬
cuntur nũquã a naturalis societatis amplexib seꝑantia. talia sũt uincula qͥb
terram natura constriuxit. Nã ideo in eã ferunt᷑ omĩa: qͥa ut media ñ mouet᷑.
Io̾̃o aut ũ in ouetur qͥa infuna est. Nec poterit infima ñ ẽẽ: ii quã om̃a ferunt᷑.
Horũ singnla q̃ inseꝑabilit᷑ inuoluta rerũ inse necessitas iinixit t̾ctatus expedi¬
at. Nonmouetur ait. Est enĩ centron. Insphęra aut solũ centron dirimꝰ ñ moue¬
ri. qͥa necesse est ut cura aliqͥd immobile sphȩra moueatuu. Adiecit ⁊ insima est

Expanded text:
saria disseramus. «Nam ea quae est media et nona, tellus, inquit, neque mouetur et infima saria disseramus. «Nam ea quae est media et nona, tellus, inquit, neque mouetur et infima est et in eam feruntur omnia nutu suo pondera.» Illae uere insolubiles causae sunt quae mutuis in uicem nexibus uinciuntur, et dum altera alteram facit ac uicissim de se nascuntur, numquam a naturalis societatis amplexibus separantur. Talia sunt uincula quibus terram natura constrinxit. Nam ideo in eam feruntur omnia quia ut media non mouetur; ideo non mouetur quia infima est; nec poterat infima non esse in quam omnia feruntur. Horum singula, quae inseparabiliter inuoluta rerum in se necessitas uinxit, tractatus expediat. «Non mouetur», ait. Est enim centron. In sphaera autem solum centron diximus non moueri, quia necesse est ut circa aliquid immobile sphaera moueatur. Adiecit: «et infima est.»
Abbreviated transcription (Latin):
piendũ est animos hic eẽ ut hic nasciputentira s sicut solem ĩ terris ẽẽ dicere sole¬
uius cuiꝰ radius aduenit ⁊ recȩdit: ita animorũ origo cȩlestis est. ẜlege tẽporalis hos¬
pitalitatis hic exulat. Hȩc gͦ regio diuinũ nichil habet ipsa: s recipit. & qͥa recipit:
remittit. Propriũ aut̃ habere diceretur. si ei semꝑ tenere licuisset. s qͥd mirũ si a¬
nimus de hac regione ñ constat: cũ nec corpori fabricando sola suffecerit: Nam qͥa
t̃ra: aqͣ iaen: infralunam sũt ex hiis solis corpꝰ fieri ñ potuit qd̃ idoneum eẽt ad
uitam. s opꝰ fuit p̾sidio igins ȩtherei: qͥ terrenis menbris uitã ianimã sustinen¬
di cõmodaret uigorem qͥ uitalem calorem &e faceret ⁊ ferret. hec ⁊ deaere dixisse
nos satis sit. restat ut de terra q̃ sphȩtarũ nona: i mnundi ultima est dictu neces¬

Expanded text:
piendum est animos hic esse ut hic nasci putentur. Sed sicut solem in terris esse dicere solepiendum est animos hic esse ut hic nasci putentur. Sed sicut solem in terris esse dicere solemus cuius radius aduenit et recedit, ita animorum origo caelestis est, sed lege temporalis hospitalitatis hic exulant. Haec ergo regio diuinum nihil habet ipsa, sed recipit; et quia recipit, et remittit. Proprium autem habere diceretur si ei semper tenere licuisset. Sed quid mirum si animus de hac regione non constat, cum nec corpori fabricando sola suffecerit? Nam quia terra, aqua et aer infra lunam sunt, ex his solis corpus fieri non potuit quod idoneum esset ad uitam, sed opus fuit praesidio ignis aetherii qui terrenis membris uitam et animam sustinendi commodaret uigorem, qui uitalem calorem et faceret et ferret. Haec et de aere dixisse nos satis sit. Restat ut de terra, quae sphaerarum nona et mundi ultima est, dictu neces
Abbreviated transcription (Latin):
carunt. Non tam̃ abrptȩ meomim s fere medium dici coccnrti piobeat i
est istio signisicent nomina quib ita uocatureut landarititii puremter
quanta ut nł quemadmodũ deprehenta morstratur entis ubiecla rr o¬
rarum stellȩ que abmodũ ⁊odiaco qui sup̃ om̃s est tertidicantur. in ł̾ qͣ ractio d¬
uersarum faciat seu celerem sen tardñ recarsum. s & ipse dodiacis it dnod ecuri
partes qua racione dnuisus sit. curq arieo pͥmus habeatur. a q ngno in qus¬
rum nimunĩ aicione suit absolutũ est. s om̃ia hec q̃ de su rem io ebl m̃ ussꝙ¬
um quã recipiens inȩqualem narietatis ȩstum. Infra liniã & aeu & natura ꝑmiitationis pa¬
rit᷑ incipiunt & sicut ȩtheris ⁊ aeris itadiuinoꝵ & caducoꝵ litna consinũ est. Qõ aũt ait
nichil iufra lunã ẽẽ diuinũ pret̾ animos mune̾ d̃oꝑ hominũ generi datos: ñ ita acci¬

Expanded text:
carunt, non tamen abrupte medium sed fere medium dici coegerit publicatum carunt, non tamen abrupte medium sed fere medium dici coegerit publicatum est. Quid significent nomina quibus ita uocatur ut laudari tantum putetur quanta sit uel quemadmodum deprehensa monstratum est. Subiectarum sphaerarum stellae quemadmodum in zodiaco, qui supra omnes est, ferri dicantur, uel quae ratio diuersarum faciat seu celerem seu tardum recursum, sed et ipse zodiacus in duodecim partes qua ratione diuisus sit, curque Aries primus habeatur, et quae signa in quorum numinum dicione sint, absolutum est. Sed omnia haec qumquam recipiens inaequalem uarietatis aestum. Infra lunam et aer et natura permutationis pariter incipiunt, et sicut aetheris et aeris, ita diuinorum et caducorum luna confinium est. Quod autem ait, nihil infra lunam esse diuinum «praeter animos munere deorum hominum generi datos,» non ita acci
Abbreviated transcription (Latin):
c̃tiuna pͥma. sol scõs. Suꝑ hinc mercurius uenꝰ quarta. hinc mano moe
iipitea. ee saturnus ultimns. Si sine hinꝰ tam̃ rationis patrocimo abtuid e pla¬
tonicũ ordinem pͥor racio commendauit. Ex hiis q̃ de uerbis eiceroun ꝓrime
preatis querenda ꝓposumꝰ. qua licuit breuitate a sũma spbera ꝗ aplaneooi
citur teq aoumam q̃ istuna dunorũ est oiña iã ut opinor absoliums.
Nam ⁊ celĩ uolini. ⁊ cur ita uoluatur ostendumꝰ. Seꝑtemꝙ pheras conti sensemor¬
tu serri racio indubitata patesexit. Et de ipło spherarũ ordine qd̾ diuiersi senserum
uł qͥd int̾ eos dissensionc̃ fecerit. qͣ̃ ne magis sit seguenda sententia traclatis iͥ¬
nenit. Nec hoc tantũ est cur int̾ om̃s stellas sola sine fiatris radiis lima uo
uitent. S ⁊ quȩ spacioeũ racio solit̃ ab hiis qͦq qui eum inł̃ septẽ quoncã no¬

Expanded text:
sset luna prima, sol secundus, super hunc Mercurius, Venus quarta, hinc Mars, inde sset luna prima, sol secundus, super hunc Mercurius, Venus quarta, hinc Mars, inde Iuppiter, et Saturnus ultimus. Sed sine huius tamen rationis patrocinio abunde Platonicum ordinem prior ratio commendat. Ex his quae de uerbis Ciceronis proxime praelatis quaerenda proposuimus, qua licuit breuitate, a summa sphaera quae ἀπλανής dicitur, usque ad lunam quae ultima diuinorum est, omnia iam, ut opinor, absoluimus. Nam et caelum uolui, et cur ita uoluatur, ostendimus, septemque sphaeras contrario motu ferri ratio indubitata patefecit, et de ipso sphaerarum ordine quid diuersi senserint uel quid inter eos dissensionem fecerit quaeue magis sit sequenda sententia tractatus inuenit. Nec hoc tacitum est cur inter omnes stellas sola sine fratris radiis luna non luceat, sed et quae spatiorum ratio solem ab his quoque qui eum inter septem quartum lo
Abbreviated transcription (Latin):
erat in scorpio. Sagittariũ iupiter obtinebat. In capticorno saturnus meabat.
S ic factum est ut singuli eorum signorum domimi ẽẽ dicantur. In quib cũ
uninsꝰ nasceretur finsse crediitur S deduod quidẽ luminib singula tantũ
signami qnib tunc suerant assignanit antiqͥtas. Sancrã laue. sole seonem.
itas ut massignandis afine pͥoris ordims ordo scd̃s inciꝑet duꝑnus eñi diximꝰ
in capͥcomo saturnum post om̃o fnisse. frgo scc̃a adiecłio eũ pͥmilserite qͥ ntu¬
mus fuerat Ideo aquarius qͥ capͥcorũ seqͥtur saturno datim. Ioruiqͥ aneteiatani.¬
num erat pisces dantur. aries marti. qui p̃cesserat iouem. Taurꝰ ueneri quã
mars sequebat᷑. Semim mercurio post que ueruis fuerat deputati sne. Ne¬
tandum hoc loco qõ ingenitura mundi ut ipsa rerum ꝓuidentia uł ueuusta¬
tis nigeniũ hinic steilis ordinẽ dedit. quẽ plato adsignauit spheris earnute¬

Expanded text:
erat in Scorpio, Sagittarium Iuppiter obtinebat, in Capricorno Saturnus meabat. erat in Scorpio, Sagittarium Iuppiter obtinebat, in Capricorno Saturnus meabat. Sic factum est ut singuli eorum signorum domini esse dicantur in quibus, cum mundus nasceretur, fuisse creduntur. Sed duobus quidem luminibnem. stas ut in adsignandis a fine prioris ordinis ordo secundus inciperet. Superius enim diximus in Capricorno Saturnum post omnes fuisse. Ergo secunda adiectio eum primum fecit qui ultimus fuerat; ideo Aquarius, qui Capricornum sequitur, Saturno datur; Ioui, qui ante Saturnum erat, Pisces dicantur; Aries Marti, qui praecesserat Iouem, Taurus Veneri, quam Mars sequebatur, Gemini Mercurio, post quem Venus fuerat, deputati sunt. Notandum hoc loco quod in genitura mundi uel ipsa rerum prouidentia uel uetustatis ingenium hunc stellis ordinem dedit quem Plato adsignauit sphaeris earum, ut e
Abbreviated transcription (Latin):
cupantur curum ipsũ signorũ todiacũ quasi signiferũ uocauerunt. Hanc aũt
racionein illi curarietem cũ in sphȩra nichil pͥmiĩ nicħq postremũ sit. pͥinũ
tam̃ dici maluerunt ꝓdiderunt. Anint enĩ incipiente die ilo qͥ pͥmus om̃iũ
luxit. idest qͦ in hũc fulgorem cęlum ⁊ ȩlem̃ta purgata sunt. qͥ id̾o mundi nata¬
lis uire nocitatur. arictẽ ĩ mredio cȩlo fuisse. ⁊ qͥa mediũ cȩlũ qͣs mundi uertex est
anetẽ ꝓpterea pͥmũ int̾ õs babituur: tiqͥa ut inundi caput ĩ exordio luicis ap¬
paruit. Subnectunt enđ̃ causam cur hec ipsa duodetim signa assignata sint di¬
usaoꝵ nominũ potestati. diunt cnĩ in hac ipsa genitura mundi: ariete isdirimꝰ
mediui cęli tenente horam fuisse mnundi nascentis canero gestante tt̃ iunam.
Post hunc sol cũ leone onebatur. Cum mereurio urago libra eũ uenere paus

Expanded text:
cupantur, circum ipsum signorum zodiacum, quasi signiferum, uocauerunt. Hanc autem cupantur, circum ipsum signorum zodiacum, quasi signiferum, uocauerunt. Hanc autem rationem iidem illi cur Arietem, cum in sphaera nihil primum nihilque postremum sit, primum tamen dici maluerint, prodiderunt. Aiunt enim incipiente die illo qui primus omnium luxit, id est quo in hunc fulgorem caelum et elementa purgata sunt, qui ideo mundi natalis iure uocitatur, Arietem in medio caelo fuisse, et quia medium caelum quasi mundi uertex est, Arietem propterea primum inter omnes habitum, qui ut mundi caput in exordio lucis apparuit. Subnectunt etiam causam cur haec ipsa duodecim signa adsignata sint diuersorum numinum potestati. Aiunt enim in hac ipsa genitura mundi, Ariete, ut diximus, medium caeli tenente, horam fuisse mundi nascentis, Cancro gestante tunc lunam. Post hunc sol cum Leone oriebatur, cum Mercurio Virgo, Libra cum Venere, Mars
Abbreviated transcription (Latin):
mutando: ⁊ ꝑ singła influentis aquȩ partes fingulos abi ascendentiũ celi par¬
tium limites ad notando: ubi cũsuminata iã onñ ꝑ duodecim partes aqua:
ad pͥmi signi exordia ꝑuentum est sine dubio iã diuisas. certisq sibi obserua¬
cionib ⁊ indiciis adnotatas. duodecim celi parces tantȩ compotes machinati¬
onis habuerunt. Qõ ñ nocte una s ouab effectum est. qͥa om̃e celũ una nocde
ñ uoluitur.s ꝑ diem uertitur pars eiꝰ media. ⁊ medietas reliqͣ ꝑ noctẽ. Nec
tam̃ cętũ onĩe duarũ sibi ꝓximarũ nodrũ diuifit inspectio. s duisorũ tempoꝵ
nocturna dimensio utrũq hȩinisperium parib aquȩ uicib adnotanit. Et
has ipsas duodecim partes signa appellari maluerunt. certaq singłis noca¬
bula gracia significationis adiecta sũt. Et qͥa signa greco nomine rodia nun¬

Expanded text:
mutando, et per singulas influentis aquae partes singulos sibi ascendentium caeli parmutando, et per singulas influentis aquae partes singulos sibi ascendentium caeli partium limites adnotando, ubi, consummata iam omni per duodecim partes aqua, ad primi signi exordia peruentum est, sine dubio iam diuisas certisque sibi obseruationibus et indiciis adnotatas duodecim caeli partes tantae compotes machinationis habuerunt. Quod non nocte una, sed duabus effectum est, quia omne caelum una nocte non uoluitur, sed per diem uertitur pars eius media, et medietas reliqua per noctem. Nec tamen caelum omne duarum sibi proximarum noctium diuisit inspectio, sed diuersorum temporum nocturna dimensio utrumque hemisphaerium paribus aquae uicibus adnotauit. Et has ipsas duodecim partes signa appellari maluerunt, certaque singulis uocabula gratia significationis adiecta sunt; et quia signa Graeco nomine ζῷδια nun
Abbreviated transcription (Latin):
oetu statim subiedo uasi suꝑpositȩ aquȩ fluxum dederunt. Qõ uͥ completũ estmox
cosublato effusoq alterui simile subiecerunt. certis siguis obseritantes ac moe¬
moriter adnotatis. it̾ eiꝰ loci stellas qui oriebatur cũ pͥmũ uas ẽẽt impletum. In¬
telligentes qd̃ eo tempore qͦ totius aquȩ duooccima pars fluxit pars cȩli duode¬
cuna conscendit. Ab illo gͦ loco quo oriri incipiente aqua in pͥmum nas cepit in¬
fluere usq ad locum qui oriebatur cũ pͥmũ uas impleretua. duodecimã partẽ
coli ioest unũ eẽ signũ dixerunt᷑. Itẽ scõo uase implȩto ac mor retracto illd̾ si¬
mile qd̃ olim esfusum parauerant iterũ subdiderunt. notato similiter loco
qͥ emergebat cũ scd̃m uas eẽt implȩtũ. ⁊ afine pͥmi signi usq ad locũ qͥ ao se¬
cundȩ aque finem oriebatur. scd̃m signũ notatũ est. Atq ita uicissim uasa

Expanded text:
ortu, statim subiecto uasi superpositae aquae fluxum dederunt. Quod ubi completum est, mox ortu, statim subiecto uasi superpositae aquae fluxum dederunt. Quod ubi completum est, mox eo sublato effusoque, alterum simile subiecerunt, certis signis obseruanter ac memoriter adnotatis inter eius loci stellas qui oriebatur cum primum uas esset impletum, intelligentes quod, eo tempore quo totius aquae duodecima pars fluxit, pars caeli duodecima conscendit. Ab illo ergo loco quo oriri incipiente aqua in primum uas coepit influere usque ad locum qui oriebatur cum idem primum uas impleretur, duodecimam partem caeli, id est unum signum, esse dixerunt. Item secundo uase impleto ac mox retracto illud simile quod olim effusum parauerant iterum subdiderunt, notato similiter loco qui emergebat cum secundum uas esset impletum, et a fine primi signi usque ad locum qui ad secundae aquae finem oriebatur, secundum signum notatum est. Atque ita uicissim uasa
Abbreviated transcription (Latin):
m uir epit ⁊ or aqua quȩ influebat amota est Cum dͥ obie ela in ad eile deulse
ae rrostus in teqia ni qinidi caret ceti conmiersionem: mensinã sioi eli iagur. oeille
ititeu dis cer te quamntitate posuerunt. Hac gͦ in partes egnas auodectm subsa¬
da din ensione diisa: alia duo sniꝰ capacitatis ꝓ cirata sunt uadeit ss la
taotirn sengiali de ulis onosetim parto serrent toraꝙ tursus aq̃ m ias
sirum pͥstinũ foramine priꝰ clauso resusa est. ⁊ de duob ulis capacitatis minces
alterum subiecerunt plęno. altin iurta expeditũ paratumq posuerunt. hiis
p̃paratis nocde alia millã iã cȩli partem ꝑ quã solem limãq ⁊ qͥnq: uagas mea¬
ie diuturna obseruatione didicerant quãq postea rodiacũ uocauerunt ascen¬
surũ obseruauert̃ sidus cui postea nomen arietis addiderunt. huiꝰ incipiente

Expanded text:
re uix coepit, mox aqua quae influebat amota est. Cum igitur obseruatae stellae itus re uix coepit, mox aqua quae influebat amota est. Cum igitur obseruatae stellae itus ac reditus integram significaret caeli conuersionem, mensuram sibi caeli in aquae de illo fluxu susceptae quantitate posuerunt. Hac ergo in partes aequas duodecim sub fida dimensione diuisa, alia duo huius capacitatis procurata sunt uasa ut singula tantum singulas de illis duodecim partibus ferrent, totaque rursus aqua in uas suum pristinum, foramine prius clauso, refusa est; et de duobus illis capacitatis minoris alterum subiecerunt pleno, alterum iuxta expeditum paratumque posuerunt. His praeparatis, nocte alia, in illam iam caeli parte per quam solem lunamque et quinque uagas meare diuturna obseruatione didicerant quamque postea zodiacum uocauerunt, ascensurum obseruauerunt sidus, cui postea nomen Arietis addiderunt. Huius incipiente
Abbreviated transcription (Latin):
alias accesene. retro agi altas. inderiꝙ stare ũ nunguã postquõ hȩc inqũa unit̃
casaqi uiderunt. tertas abi partes decrtuerunt in ipso ento constituere. ⁊ diui¬
sionib adnotare ut certa cẽut locoritm nomnia. in qͥb eas morari uł de qͥb
eoneo ad queue rurus ẽe uentutas ⁊ sibi intucem mintiarent. ⁊ ad posteros
nodenda transmitterent. Puob gͥuasis cueis p̃paratis quorũ alteri fainouse¬
rat in modi ciepsẜore foritus: illuo qd̃ erat integrum uacuũ subiecertm
pleno ague altero suꝑpostto s meatu ante muntto: iguauet de uruxis mna
ciarisnna steuam. hucide notabilem oueutem obseruauerunt:q̃ uui ꝑͥnam &¬
pit emergete mor muntione suboricta ꝑmiserunt subrecto uasi aquamisu
cpniin nocter icetunde quadui eadem stella ad ortũ rur sus reuertit᷑. Ane ul capere¬

Expanded text:
alias accedere, retro agi alias, uiderique stare nonnumquam; postquam haec, inquam, inter alias accedere, retro agi alias, uiderique stare nonnumquam; postquam haec, inquam, inter eas agi uiderunt, certas sibi partes decreuerunt in ipso circo constituere et diuisionibus adnotare, ut certa essent locorum nomina in quibus eas morari uel de quibus exisse ad quaeue rursus esse uenturas et sibi in uicem nuntiarent et ad posteros noscenda transmitterent. Duobus igitur uasis aeneis praeparatis, quorum alteri fundus erat in modum clepsydrae foratus, illud quod erat integrum uacuum subiecerunt, pleno aquae altero superposito, sed meatu ante munito, et quamlibet de infixis unam clarissimam stellam lucideque notabilem orientem obseruauerunt. Quae ubi primum coepit emergere, mox, munitione subducta, permiserunt subiecto uasi aquin id noctis secundae quamdiu eadem stella ad ortum rursus reuertitur. Quae ubi appare
Abbreviated transcription (Latin):
rat. Inspectis enĩ todiaci nous quas inonstrat in p̾sioiũ fidei aduocata descrip¬
cis quis ñ inqui et cnti aelestis anodecim partes aut muemit aut fecit.
iarume cũ mala ocistis subiciantur exordia singulamine. Huie gͥtari ne¬
cenarie inter rogationi histonia ipsa respondeat sactum referens quo a uecerib
⁊ temptata est tam dnficiis e estecta dinsio. Pgyptiorĩ em̃ retro maiores quoᷤ
steuis uł siderib insixris celo solas cũ sole⁊ uina qͥnꝙ stelas uagari. Nec has ta
ñ pom̃s dłi partes panstm ac sine certa erioeis sin lege aiscurrere. Nunquã
deinq adseptecrionalem uerticem oeuiare numꝗͣ ad anstrals poli unademer
gisn tesumꝰ ouon qui cinci lunitẽ om̃s habere ancarsus. Nec os tam̃ ie pari¬
⁊ ac redine s alas alꝗs ad eundem locũ ꝑuenire temporib rursum ex hiis

Expanded text:
rat. Inspectis enim zodiaci notis quas monstrat in praesidium fidei aduocata descriprat. Inspectis enim zodiaci notis quas monstrat in praesidium fidei aduocata descriptio, «quis uero,» inquiet, «circi caelestis duodecim partes aut inuenit aut fecit, maxime cum nulla oculis subiciantur exordia singularum?» Huic igitur tam necessariae interrogationi historia ipsa respondeat, factum referens quo a ueteribus et temptata est tam difficilis et effecta diuisio. Aegyptiorum enim retro maiores, quos stellis uel sideribus infixis caelo, solas cum sole et luna quinque stellas uagari, nec has tamen per omnes caeli partes passim ac sine certa erroris sui lege discurrere, numquam denique ad septentrionalem uerticem deuiare, numquam ad australis polis habere discursus, nec omnes tamen ire pariter ac redire, sed alias aliis ad eundem locum peruenire temporibus, rursum ex his
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ sũmo ꝓpior est inferi orib maior. qͥ uicinior est ultimo breuior suꝑiorib ha¬
betua. Et int̾ has gͥ septem spheras gradũ celeritatis suę singulis ordo posi¬
tionis adscͥpsit. Id̃ostellȩ q̃ ꝑ spacia grandiora discurrunt: ambitũ suũ tẽpore
ꝓliriore conficiunt. q̃ ꝑ angusta breuiore. Constat enĩ nullã uit̾ eas celeritis
ceteris tardius ue ꝓcedere. d cũ sit omĩlb idem modus meandi. tantam
dinersitatẽ tempors sola spacioni diu̾isitas facit. Nam ut de mediis ñc p̃teriiita¬
mas necatem sepe repetantin: q eadem signa saturnꝰ annis tͥginta luna dieb ingi¬
ciocto aunbit ⁊ ꝑineat. sola causa in quantitate est cutulorim. Enor atest ma¬
uimus ait̃ est inmniꝰ. Etgo iceterariuim fingula ꝓspicii sui modo tempꝰ meanoi
entot cenoit aut contrahat. Hocloco diligens rerum dicussor inueniet qd̃ reqͥ¬

Expanded text:
qui summo propior est, inferioribus maior, qui uicinior est ultimo, breuior superioribus haqui summo propior est, inferioribus maior, qui uicinior est ultimo, breuior superioribus habetur. Et inter has igitur septem sphaeras, gradum celeritatis suae singulis ordo positionis adscripsit. Ideo stellae quae per spatia grandiora discurrunt, ambitum suum tempore prolixiore conficiunt, quae per angusta, breuiore. Constitit enim nullam inter eas celerius ceteris tardiusue procedere, sed, cum sit omnibus idem modus meandi, tantam eis diuersitatem temporis sola spatiorum diuersitas facit. Nam ut de mediis nunc praetermittamus, ne eadem saepe repetantur, quod eadem signa Saturnus annis triginta, luna diebus uiginti octo ambit et permeat, sola causa in quantitate est circulorum, quorum alter maximus, alter est minimus. Ergo et ceterarum singulae pro spatii sui modo tempus meandi aut extendunt aut contrahunt. Hoc loco diligens rerum discussor inueniet quod requi
Abbreviated transcription (Latin):
iã de singulis todiaci notis ⁊ litteris. singilȩ deorsum litterȩ ꝑ onĩs cireulos ad
ultimũ usq ducantur. ꝓcul dubio ꝑ orbes singulos duodenas partes diuidet
tͣnsitus uinearuni. Inquocũq gͥ circulo sen sol in illo. seu lima uł deuagis q̃¬
cumq discurrat: cũ ad spacium uenerit qd̾ int̾ lineas clauditur ab .a. rb
notis ⁊ interis defluentes. in ariete ẽẽ dicetur. qͥa illic constituta spacium arietiᷤ
in ⁊odiaco designatum suꝑ uerticem sicut descͥpsimus habebit. Similit̾ inꝗͣ.¬
cumq mnigrauerit partem insigno sub quo fuerit ẽẽ dicetur. Atq hec ipsa
desqͥpcio eodem conpendio uos docebit. cur eundem zodiacũ eadẽq signa alie tẽ¬
pore longiore. aliç breuiore ꝑcurrant. Quotiens eiũ plures orbes int se locant᷑
sicut maximꝰ est ille qͥ pͥmus est: ⁊ minimꝰ qͥ locũ ultimũ tenet: ita demediis

Expanded text:
iam de singulis zodiaci notis et litteris singulae deorsum lineae per omnes circulos ad iam de singulis zodiaci notis et litteris singulae deorsum lineae per omnes circulos ad ultimum usque ducantur: procul dubio per orbes singulos duodenas partes diuidet transitus linearum. In quocumque igitur circulo seu sol in illo seu luna uel de uagis quaecumque discurrat, cum ad spatium uenerit quod inter lineas clauditur ab A et B notis et litteris defluentes, in Ariete esse dicetur, quia illic constituta spatium Arietis in zodiaco designatum super uerticem, sicut descripsimus, habebit. Similiter in quamcumque migrauerit partem, in signo sub quo fuerit esse dicetur. Atque haec ipsa descriptio eodem compendio nos docebit cur eundem zodiacum eademque signa aliae tempore longiore, aliae breuiore percurrant. Quotiens enim plures orbes intra se locantur, sicut maximus est ille qui primus est et minimus qui locum ultimum tenet, ita de mediis
Abbreviated transcription (Latin):
regione discurrens. quia singularum sphȩrarũ circulos in duodecim partes e¬
quȩ ut rodiacum racio diuisit. & q̃ ieam partẽ circuli sui uenerit. q̃ stib parte ⁊ o¬
diaci est. arieti deputata: in ipsũ arietem uenisse conceditur. Similisq obserua¬
cio in singłas partes inigrantib stellis tenetua. Et qͥa facilior ad intellũ ꝑ ocu¬
los uia est. id qd̾ sermo descͥpsit usus assignet. Esto eiñ todiaꝰ circulus cui adsqͥp¬
tũ est . a. intͣ hunc septem alii orbes locentur. Et todiacꝰ ab a. ꝑ ordinem affixis no¬
tis ꝑordinem qͥb adscbentur litterȩ sequentes in partes duodecim diuidat᷑. sitq
spaciũ qd̃ int̾ .a. ib. caauditur arieti deputatum. Qd̃ int̾ .b. ⁊ .c. tauro: qd̾ int̃.c.
.i.d. geiinis. cancro qd̾ seqͥtur. & reliquis ꝑ ordinem cetera. hiis constitutis

Expanded text:
regione discurrens, quia singularum sphaerarum circulos in duodecim partes aeregione discurrens, quia singularum sphaerarum circulos in duodecim partes aeque ut zodiacum ratio diuisit, et quae in eam partem circuli sui uenerit quae sub parte zodiaci est Arieti deputata, in ipsum Arietem uenisse conceditur, similisque obseruatio in singulas partes migrantibus stellis tenetur. Et quia facilior ad intellectum per oculos uia est, id quod sermo descripsit uisus adsignet. Esto enim zodiacus circulus, cui adscriptum est A. Intra hunc septem alii orbes locentur, et zodiacus ab A per ordinem adfixis notis, quibus adscribentur litterae sequentes, in partes duodecim diuidatur, sitque spatium quod inter A et B clauditur Arieti deputatum, quod inter B et C Tauro, quod inter C et D Geminis, Cancro quod sequitur, et reliquis per ordinem cetera. His constitutis,
Abbreviated transcription (Latin):
inuenit᷑.
Coustat
aũt geome¬
tricȩ
rationis exa¬
mine cũ
de duobus orbib
metros duplo alteram
uincit. illũ orbẽ
ciuꝰ diametros dupla est odie altero octies eẽ maiorem. Eigo ex hiis dicendũ est solẽ
ochies terra eẽ maiorem. Hec de solis magitudine breuit̾ de multis excerpta libaui¬
mus. S qm̃ septem sphȩras celo dixiius ẽẽ subiectas: exteriora qͣq quas interuis
continet ambiente. longeq ⁊ acęlo onĩs ce a se singulȩ recessertint. nc̃ q̃rendũ est
cum zodiacꝰ unus sit. & is constet celo siderib infixis: quemadinodũ iuferiorũ
spęrarũ stellȩ insignis rodiaci meare dicantur. Nec longumꝰ inueire racionẽ
q̃ in ipso uestibulo excubat qͣstionis. Uerũ est enĩ neq solem lunã ne neq de ua¬
gis ullam ita insignis rodiaci fieri: ut eorũ fiderib misceantua. s in illo signo eẽ
una queq ꝑhibetur qd̃ habuerit suꝑ uerticem in ea q̃ illi subiecta est circuli sui

Expanded text:
inuenitur. Constat autem geometricae rationis examine, cum de duobus orbibus μετρος duplo alteram uincit, illum orbem cuius διάμετρος dupla est orbe altero octies esse maiorem. Ergo ex his dicendum est solem octies terra esse maiorem. Haec de solis magnitudine breuiter de multis excerpta libauimus. Sed quoniam septem sphaeras caelo diximus esse subiectas, exteriore quaque quas interius continet ambiente, longeque et a caelo omnes et a se singulae recesserunt, nunc quaerendum est, cum zodiacus unus sit et is constet caelo sideribus infixis, quemadmodum inferiorum sphaerarum stellae in signis zodiaci meare dicantur. Nec longum est inuenire rationem quae in ipso uestibulo excubat quaestionis. Verum est enim neque solem lunamue neque de uagis ullam ita in signis zodiaci ferri ut eorum sideribus misceantur, sed in illo signo esse unaquaeque perhibetur quod habuerit super uerticem, in ea quae illi subiecta est circuli sui
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ss est: ⁊ auiꝰ solis duodecĩ m̃ses ⁊ atiarũstellarũ hii st̃ anni qͦs sup
retulimꝰ. ita mundanũ annũ qͥndecĩ iuilia anuorũ qles nẽ ꝯputamꝰ
esficiunt. Ine gͣ uere aunꝰ u̾tens uocandꝰ est. quẽ ñ solis idest uiꝰ astri
reditu metiinira s quẽ stellarũ om̃iũꝙ ĩ qͣcũꝙ celo sũt ad eundẽ locure¬

Expanded text:
mensis est, et annus solis duodecim menses, et aliarum stellarum hi sunt anni quos supra mensis est, et annus solis duodecim menses, et aliarum stellarum hi sunt anni quos supra rettulimus, ita mundanum annum quindecim milia annorum quales nunc computamus efficiunt. Ille ergo uere annus uertens uocandus est, quem non solis, id est unius astri, reditu metimur, sed quem stellarum omnium, quae in qu
Abbreviated transcription (Latin):
largissimis scłis explicatur. Cuiꝰ racio talis stellȩ orũs ⁊ sydera q̃ infua
cęlo udentur: qͦrũ ꝓpͥtim motũ ninꝗͣ̃ uisꝰ humauꝰ sentire ⁊ dep̾hendẽ
potest mouentur tam̃. ⁊ p̃ter cęli uolubilitatẽ ꝗͣ seꝑ thuntur. so qͦ
accessu tã sero ꝓmouent. ut nulliꝰ hõinũ iita tã longa sit q̃ obserura¬
tione ꝯtinua factã oe loco ꝑmutationẽ ĩ qͦ easpͥmĩ uiderat dephendat.
Mundani qͣ ann fnus ẽ: cũ stellȩ om̃s om̃aq syd̾a q̃ aplanos habet:. a cer¬
toloco ad ennoẽ locũ ita remeauerĩt: ut ne una qͥdẽ celistella ĩ aliolo¬
cosit: quã in quo fuit. cũ om̃s aliȩ ereo ioco mote stci ad quẽ reiise. anuo
suo finẽ dederunt. Itaut iumina qͦ cũ erraticis qͥnq ĩ eisdẽ locis. par¬
tib sint. In qͥb ĩcipiente mundano anno fuert̾. hocaũ ut phisiciuo¬
lunt post amiorũ qͥndecĩ milia ꝑacta ꝯtingit. Ergo sicut anuꝰ limo

Expanded text:
omnes et sidera quae infixa caelo uidentur, quorum proprium motum numquam uisus humanus sentire uel deprehendere potest, mouentur tamen, et praeter caeli uolubilitatem qua semper trahuntur, suo quoque accessu tam sero promouent ut nullius hominum uita tam longa sit quae obseruatione continua factam de loco permutationem, in quo eas primum uiderat, deprehendat. Mundani ergo anni finis est cum stellae omnes omniaque sidera, quae ἀπλανής habet, a certo loco ad eundem locum ita remeauerint ut ne una quidem caeli stella in alio loco sit quam in quo fuit cum omnes aliae ex eo loco motae sunt ad quem reuersae anno suo finem dederunt, ita ut lumina quoque cum erraticis quinque in isdem locis et partibus sint in quibus incipiente mundano anno fuerunt. Hoc autem, ut physici uolunt, post annorum quindecim milia peracta contingit. Ergo sicut annus lunae
Abbreviated transcription (Latin):
nundũ uicesimã partẽ scito eẽ ꝯtiersã. Deagere ꝑseuerat. iustaus dissu¬
asioni głe desiderandȩ quẽ cũ locis artam. nec ĩ ipsis angustiis eternã
iupͣ docuisset: nc̃ ñ solũ ꝑpetuitatis exꝑtẽ. s nec ad uniꝰ integri auni
mȩtas posse ꝓpagari docet. Cuiꝰ assercionis q̃ sit racio dicemꝰ. Anuꝰ ñ
is solus est quẽ tc̃ ꝯmuinis õiũ usus appellat. s singłoꝵ sen lirminũ
siue stellarũ ȩm̃so omĩ cȩli cirrnitu a cerco loco. In eundẽ locũ reditꝰ an¬
nꝰ suus est. Sic m̃sis lune auiꝰ est. Intͣ quẽ cęli aubitũ iustrat. Nã ⁊ alu¬
na mensis dicit᷑. qͥa gieco nomine luna mene uocatur. uirgiliꝰ deinq
ad descͥptionẽ lunaris auniqͥbreuis est aunũ qͥ cursu solis efficitur sig¬
soliest. Martis lͥi amits: fere bieninũ tenet. Tanto enĩ tẽpore celũ curtu¬

Expanded text:
nondum uicesimam partem scito esse conuersam.» Idem agere perseuerat, instans dissunondum uicesimam partem scito esse conuersam.» Idem agere perseuerat, instans dissuasioni gloriae desiderandae. Quam cum locis artam nec in ipsis angustiis aeternam supra docuisset, nunc non solum perpetuitatis expertem, sed nec ad unius integri anni metas posse propagari docet. Cuius adsertionis quae sit ratio dicemus. Annus non is solus est quem nunc communis omnium usus appellat, sed singulorum seu luminum siue stellarum, emenso omni caeli circuitu, a certo loco in eundem locum reditus annus suus est. Sic mensis lunae annus est, intra quem caeli ambitum lustrat. Nam et a luna mensis dicitur, quia Graeco nomine luna μήνη uocatur. Vergilius denique, ad discretionem lunaris anni qui breuis est annum qui cursu solis efficitur sigsoli est; Martis uero annus fere biennium tenet - tanto enim tempore caelum circu
Abbreviated transcription (Latin):
iã nascit᷑ qͥqͥd genꝰ humanũ pꝰ sequentib scłis exꝑitur. Hec est gͦ q̃ reb
humanis ꝑ eundi atq itm reu̾tendi: incolui inundo uicissitudo uari¬
atur. Presertĩ: cũ apd̃ eos ipsos qͥb audiri nom̃ nr̃m potest. neuio uiꝰ
anni memoriã conseqͥ possit. hoĩes enĩ popłarit̾ annũ tm̃modo solis
idest uniꝰ astri reditũ meciunt᷑. re ipsa aũt̃ a cũ adidẽ unde seinel ꝓfec¬
ta sũt cũda astra redierunt. eandẽq tociꝰ cȩli descͥptõem longis iunter¬
uallis retulerũt. Tum ille tiere uerteus aunꝰ appellari potest. Inqͦ uix di¬
cere audeo quã multa hominũ scła teneant᷑. Nãq ut olim defice̾ solho¬
minib extinguiq insus est. cũ romuli auimiꝰ: hec ipsa ĩ tẽpla penet᷑uit.
qͣndoq ab cadem parte sol eodẽq tẽpore itmn defecerit. Tũc signis om̃ĩb
ad idẽ pͥncipiũ stellisq reuocatis expletũ annũ habeto. cuiꝰ qͥdẽ auni

Expanded text:
icquid genus hominum post sequentibus saeculis experitur. Haec est ergo quae rebus humanis pereundi atque iterum reuertendi incolumi mundo uicissitudo uariatur. «... praesertim cum apud eos ipsos, a quibus audiri nomen nostrum potest, nemo unius anni memoriam consequi possit. Homines enim populariter annum tantummodo solis, id est unius astri, reditu metiuntur; re ipsa autem, cum ad idem unde semel profecta sunt cuncta astra redierint, eandemque totius caeli descriptionem longis interuallis retulerint, tum ille uere uertens annus appellari potest, in quo uix dicere audeo quam multa hominum saecula teneantur. Namque, ut olim deficere sol hominibus extinguique uisus est cum Romuli animus haec ipsa in templa penetrauit, quandoque ab eadem parte sol eodemque tempore iterum defecerit, tum, signis omnibus ad idem principium stellisque reuocatis, expletum annum habeto. Cuius quidem anni