comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lum suum in exultatione: et electos suo ᷤ in
leticia Et dedit illis regiones gentium: &
labores populoꝵ possederunt: Non ut ꝓpt̃
ista eum colant: sed ut ea quoq adbonum
eĩnum referant atq conuertant: idẽ ut cu¬
stodiant iustificationes eius: et legem eius
exquirant. Quecunq gͥ alia bona dat ds̃. re¬
ferenda sunt adgratuitum cultũ eius: ipse
autem cultus cius non ẽ referendus ad alia
bona que dat ds̃ Tũc enĩ erit gratuituᷤ. Ad
qđ certamen ꝓuocans hostis: ausus ẽ di
si inseruũ uenundatus ioseph. et humiliat᷑.
& exaltatus. locum fecit ad temporalia bo¬
na popło dĩ. ut firmaretur suꝑ inimicos eiꝰ:
qͣntomagis iħs uenundatus & humiliatus
afrĩb suis scđm carnem. & exaltatus incelis.
locum fecit ad eterna bona popło di trium¬
phanti dediabolo & angłis eius: Audi ergo
sem̃ abrahȩ: ñ de carne gloriãs. s imitanᷤ fidẽ.
Audite serui dĩ &electi dĩ. ꝓmissionem habẽ¬

Expanded text:
ectos suos in laetitia. Et dedit illis regiones gentium, et labores populorum possederunt.» Non ut propter ista eum colant, sed ut ea quoque ad bonum aeternum referant atque convertant; id est, «Ut custodiant justificationes ejus, et legem ejus requirant.» Quaecumque igitur alia bona dat Deus, referenda sunt ad gratuitum cultum ejus: ipse autem cultus ejus non est referendus ad alia bona, quae dat Deus; tunc enim erit gratuitus. Ad quod certamen provocans hostis, ausus est disi in servum venundatus Joseph, et humiliatus, et exaltatus, locum fecit ad temporalia bona populo Dei, ut firmaretur super inimicos ejus; quanto magis Jesus venundatus et humiliatus a fratribus suis secundum carnem, et exaltatus in coelis, locum facit ad aeterna bona populo Dei, triumphanti de diabolo et angelis ejus? Audi ergo, semen Abrahae, non de carne glorians, sed imitans fidem; audite, servi Dei, et electi Dei, promissionem haben
Abbreviated transcription (Latin):
auro: & nonerat intribub eoꝵ infirmus Le¬
tata ẽ egyptus upfectione eorum: quia incubu¬
it timor eoꝵ suꝑ eos Ecce quomͦ populũ suum
firmauit suꝑ inimicos eius. Cum autem ini¬
micis eoꝵ ista mala iusticia eius inflixerit: quȩ
ipsis largita sint ⁊̃ tẽporalia miscđia eius: acci¬
pite Expandit nubem inꝑtectione eoꝵ: & ignẽ
ut luceret eis ꝑ noctẽ. ꝑ ecierunt carnẽ ⁊ueñ cotui¬
nir & pane cęli saturauit eos Dirupit petram

Expanded text:
 non erat in tribubus eorum infirmus. Laetata est Aegyptus in profectione eorum, quia incubuit timor eorum super eos.» Ecce quomodo populum suum firmavit super inimicos ejus. 40. Cum autem inimicis eorum ista mala justitia ejus inflixerit; quae ipsis largita sit etiam temporalia misericordia ejus, accipite: «Expandit nubem in protectionem eorum, et ignem ut luceret eis per noctem. Petierunt, et venit coturnix, et pane c
Abbreviated transcription (Latin):
quit᷑ occultis ⁊ ueracib uisis: uł etiam ꝑange¬
lum expressa: Nã & rex gerare. et rex egyptioꝵ
diuinitus ammoniti sunt ne nocerent abra¬
hȩ: & rex alius ne noceret ysaac: & alii ne no¬
cerent iacob: cũ eeñt paucissimi & incole ante¬
qͣm ad incolendã egẏptum cum filiis suis tranᷤ¬
iret iacob.¶Qđ intelligitur in eo cominemoratũ
qđ ait transierunt degente ingentẽ. de regno
ad ppłm alterum Sed quia occurrebat quere¬
re ante qͣm transirent. & inegypto multipli¬
carentur. quo mͦ numero breues paucissimi
& incole inaliena terra ꝑdurare potuerunt:
secutus adiunxit: Non ꝑmisit hominẽ noc̾e
eis: & corripuit ꝓeis reges. Nolite tangere. xp̃oᷤᷤ

Expanded text:
quitur occultis et veracibus visis, vel etiam per Angequitur occultis et veracibus visis, vel etiam per Angelum expressa. Nam et rex Gerarum et rex Aegyptiorum divinitus admoniti sunt ne nocerent Abrahae , et rex alius ne noceret Isaac , et alii ne nocerent Jacob ; cum essent paucissimi et incolae, antequam ad incolendam Aegyptum cum filiis suis transiret Jacob: quod intelligitur in eo commemoratum, quod ait, «Transierunt de gente in gentem, de regno in populum alterum.» Sed quia occurrebat quaerere, antequam transirent et in Aegypto multiplicarentur, quomodo numero breves, paucissimi et incolae in aliena terra perdurare potuerunt, secutus adjunxit, «Non permisit hominem nocere eis, et corripuit pro eis reges. Nolite tangere christos
Abbreviated transcription (Latin):
mus in eo ẽẽ ulos numero breui paucissimos
& incolas inea Qd autem ait grecꝰ inea esse
illos: hoc ẽ latine cum essent. Quod uerbum
non potest casus accusatuius sequi: sed no¬
minatuuis Quis enim dicat cum eeñt pau¬
cissimos: Sed cum essent paucissimi Cum¬
gͦ eẽnt numero breues. uł numero breui pau¬
cissimi & incolȩ inea: transierunt degente ĩ
gentem: & deregno inpopulum alterum:
Repeticio ẽ eius qđ dixerat degente ingentẽ.
Non dimisit hominẽ nocere illi s: idẽ non per¬
misit Greca autẽ locutio ẽ nocere illos. lati¬
na uero nocere illis Et corripuit ꝓeis reges:
uł arguentis reges. ne lederent scõs patres cũ
eẽnt numero breues & paucissimi: atq incole
interra chanaan: Quȩ uerba licet inlibris eiꝰ
historie ñ legantur: tam̃ intelligenda sunt
uellatent̃ dicta. sic̃ ds̃ in hominũ cordib lo¬

Expanded text:
mus, «In eo esse illos numero brevi, paucissimos mus, «In eo esse illos numero brevi, paucissimos et incolas in ea». Quod autem ait graecus, «In eo esse illos,» hoc est latine, «Cum essent:» quod verbum non potest casus accusativus sequi, sed nominativus. Quis enim dicat, Cum essent paucissimos? sed, Cum essent paucissimi. ent numero breves,» vel, «numero brevi, paucissimi et incolae in ea; transierunt de gente in gentem, et de regno in populum alterum.» Repetitio est ejus quod dixerat, «de gente in gentem. Non dimisit hominem nocere eis:» id est, non permisit. Graeca autem locutio est, «nocere illos;» latina vero, «nocere illis. Et corripuit pro eis reges. corripientis vel arguentis reges, ne laederent sanctos patres, cum essent numero breves, et paucissimi atque incolae in terra Chanaan. Quae verba licet in libris ejus historiae non legantur, tamen intelligenda sunt vel latenter dicta, sicut Deus in hominum cordibus lo
Abbreviated transcription (Latin):
sit terra chanaan: interpretatio huiꝰ nominiᷤs
aꝑit. Chanaan quippe interpretatur humi¬
lis Qđ si adillam referatur sententiam sc̃
noe. qua eundem chanaan dixit fut᷑ũ seruũ
semini abrahe Consuminata enim caritas.
foras mittit timorem: ut filius maneat indo¬
mo inȩternum: Unde dictum ẽ: & ipsi isrł
instoria in libroꝵ scõꝵ ueritate notissima
Cum essent numero breues. paucissimi ⁊inco¬
lȩ inea: idest interra chanaan. quando ibi
patres habitauerunt. abraham. ysaac ⁊ iacob:
ante quam eam acciꝑent hereditatem. in semi¬
ne suo paucissimi erant: & incole inea: Non¬
nulli autem codices habent non paucissimi
& incolȩ. sed paucissimos etincolas Ubi ap¬
paret eos qui ita interpretati sunt grecã fuis¬
se locutionem secutos. quȩ transferri ñ potest
inlatinum: nisi cum absurditate. que ferri
omnino non possit: Si enim ipsam totam
locutionem transferre conemur: dicturi su¬

Expanded text:
sit terra Chanaan, interpretatio hujus nominis sit terra Chanaan, interpretatio hujus nominis aperit; Chanaan quippe interpretatur Humilis. Quod si ad illam referatur sententiam sancti Noe, qua eumdem Chanaan dixit futurum servumsemini Abrahae. Consummata enim charitas foras mittit timorem , ut filius maneat in domo in aeternum. Unde dictum est, «Et» ipsi «Israel ibrorum sanctorum veritate notissimam. «Cum essent numero brevi, paucissimi et incolae in ea:» id est, in terra Chanaan. Quando ibi patres habitaverunt Abraham, Isaac et Jacob, antequam eam acciperent haereditatem, in semine suo paucissimi erant, et incolae in ea. Nonnulli autem codices habent, non, «paucissimi et incolae;» sed, «paucissimos et incolas.» Ubi apparet eos qui ista ita interpretati sunt, graecam fuisse locutionem secutos, quae transferri non potest in latinum, nisi cum ea absurditate, quae ferri omnino non possit. Si enim totam ipsam locutionem transferre conemur, dicturi su
Abbreviated transcription (Latin):
minat intestamento nouo ubi dicit multi ab
oriente & occidente uenient & recumbent cum
abraham & ysaac. & iacob inregno cȩlorum.
Ista ẽ hereditas ȩterna Nam ethic ubi ait sta¬
tuit illud iacob inp̃ceptum: manifestat pre¬
ceptum eẽ fidei. Hon aliter enim ꝓmissum
appellaret: preceptum: Si enim opus ẽ inp̃¬
cepto: merces in ꝓmisso Hoc ẽ opus dĩ. dñs ait:
ut credatis ineum quem ille misit: hoc ergou̾¬
bum qđ mandauit. Memor erit inȩternum
testamenti sui: hoc ẽ uerbum fidei qđ predi¬
aliquid ȩternum significet: Ipsa enĩ dicta ẽ
terra ꝓmissionis: terra fluens lac & mel. Qđ
totum significat grãm. in qua gustatur qͣm
suauis ẽ dñs. ad quam non om̃s homines ꝑti¬
nent: Non enim omĩum ẽ fides Ideo addit. fu¬
niculum hereditatis ur̃e. Cundẽ ĩ alio psalmo:
dicit. funes ceciderunt mͥ inpreclaris: & enim
hereditas mea preclara ẽ mͥ Cur autẽ dicta

Expanded text:
minat in Testamento Novo, ubi dicit: «Multi ab minat in Testamento Novo, ubi dicit: «Multi ab oriente et occidente venient, et recumbent cum Abraham, et Isaac, et Jacob in regno coelorum» . Ista est haereditas aeterna. Nam et hic, ubi ait, «Statuit illud Jacob in praeceptum;» manifestat praeceptum esse fidei: non enim promissum appellaret praeceptum. Si enim opus est in praecepto, merces in promisso: «Hoc est opus Dei,» Dominus ait, «ut credatis in eum quem ille misit» . Hoc ergo verbum quod mandavit, «memor in aeternum testamenti sui,» hoc est, verbum fidei quod praedialiquid aeternum significet? Ipsa enim dicta est terra promissionis, terra fluens lac et mel . Quod totum significat gratiam, in qua gustatur quam suavis est Dominus ; ad quam non omnes homines pertinent: non enim omnium est fides . Ideo addidit, «Funiculum haereditatis vestrae.» Unde in alio psalmo, dicit: «Funes ceciderunt mihi in praeclaris; etenim haereditas mea praeclara est mihi» . Cur autem dicta
Abbreviated transcription (Latin):
inmille generationes Quid ẽ mandauit: Qd̾
enĩ ait. tibi dabo terram chanaan: ñ manda¬
tum ẽ s ꝓmissum Mandatũ ẽ autem qđ fa¬
cere debemus: ꝓmissum qđ acciꝑe Manda¬
tum gͦ fides ẽ: ut iustus exfide uiuat Ethiuic
fidei. hereditas ȩterna ꝓmittitur Mille ergo
generationes ꝓpter numeri ꝑfectionem pro
omnib intelligendę sunt: idẽ quam diuge¬
neratio generationi sequendo succedit: tam¬
dui mandatum ẽ uiuendum exfide Qd̃ ob¬
seruat popłs dĩ. filii ꝓmissionis nascendo
uenientes. & moriendo abeuntes. donec omĩs
generatio finiaturꝰ qđ millenario numero
significatum ẽ: quia denarii numeri solidũ
quadratum decẽ decies:: & hoc decies ad mille
ꝑuenit. Qđ disposuit inquit abraham: & uira¬
menti sui adysaac. Et statuit illud iacob. idẽ
ipsi iacob inpreceptum: Ipsi sunt tres patriar¬
che: quoꝵ specialuer se dicit dm. qͦs & dñs no¬

Expanded text:
in mille generationes.» Quid est, «mandavit?» Quod in mille generationes.» Quid est, «mandavit?» Quod enim ait, «Tibi dabo terram Chanaan,» non mandatum est, sed promissum: mandatum est autem quod facere debemus, promissum quod accipere. Mandatum ergo fides est, ut justus ex fide vivat ; et huic fidei haereditas aeterna promittitur. «Mille» ergo «generationes,» propter numeri perfectionem, pro omnibus intelligendae sunt; id est, quamdiu generatio generationi sequendo succedit, tamdiu mandatum est vivendum ex fide. Quod observat populus Dei, filii promissionis nascendo venientes, et moriendo abeuntes, donec omnis generatio finiatur; quod millenario numero significatum est, quia denarii numeri solidum quadratum decem decies, et hoc decies, ad mille pervenit. «Quod disposuit,» inquit, «ad Abraham, et juramenti sui ad Isaac. Et statuit illud Jacob,» id est ipsi Jacob, «in praeceptum.» Ipsi sunt tres patriarchae quorum specialiter se dicit Deum, quos et Dominus no
Abbreviated transcription (Latin):
pore abraham qͣndo ei facta ẽ ista ꝓmissiou̾q
adtempus noui testam̃ti. s ab ipso adam u̾sq
adterminum scłi. Quis enim audeat dicere:
qͥndecim. annorum milibꝰ hoc scłm extendi:
Proinde mͥ uidetur non hic uetus testam̃tum
intelligendum: qđ nouo ẽẽt tollendum Di
& confirmabo domui iacob testamentũ no¬
uum. ñ scđm testamentum qđ constitui pa¬
trib eorum cum eduxissem eos deterra egy¬
ptiᷤ sed testamentum fidei. qđ laudat apłs.
cũ abraham nob̃ ꝓponit imitandum: et dele¬
gis oꝑib gloriantes inde coniuncit: qđ abra¬
hametiam ante circumcisionem credidit dõ:
& reputatum ẽ illi adiusticiam: Deniq cum
dixisset memor fuit in scłm testamenti sui.
qđ ineternum intelligere debemꝰ: testamenti
scilicet iustificationis & hereditatis ęternȩ ꝗͣ
fidei ꝓmisit ds̃: uerbi inquit qđ mandauit

Expanded text:
pore Abraham, quando ei facta est ista promissio, usque pore Abraham, quando ei facta est ista promissio, usque ad tempus Novi Testamenti, sed ab ipso Adam, usque ad terminum saeculi? Quis enim audeat dicere quindecim annorum millibus hoc saeculum extendi? 7. Proinde mihi videtur non hic Vetus Testamentum intelligendum, quod Novo esse tollendum dicit Dominus, et confirmabo domui Jacob Testamentum Novum; non secundum Testamentum quod constitui patribus eorum, cum eduxissem eos de terra Aegypti» : sed testamentum fidei, quod laudat Apostolus, cum Abraham nobis proponit imitandum, et de Legis operibus gloriantes inde convincit, quod Abraham etiam ante circumcisionem credidit Deo, et reputatum est illi ad justitiam : Denique cum dixisset, «Memor fuit in saeculum testamenti sui;» quod in aeternum intelligere debemus, testamenti scilicet justificationis et haereditatis aeternae, quam fidei promisit Deus: «Verbi,» inquit, «quod mandavit
Abbreviated transcription (Latin):
nion eternale dicerunt: nͥ forte qͥa eona fa¬
miliarius interpretantur scłm ã eonion
non eternum sed scłare: interpretari uelit.
qđ neminem ausum fuisse cõmemini. Si
autem hoc loco testamentum uetus intel¬
ugendũ ẽ ꝓpter terram chanaan. sic enim
sermo contexitur. statuit illud ipsi iacob
inp̃ceptum. & ipsi isrł intestam̃tũ ȩternum di¬
cens tibi dabo terrã chanaan funiculũ heredi
tatis ur̃e: quomͦ intelligendum ẽ ȩternum. cũ
terrena hereditas illa ȩterna ẽẽ non possit. &
ideo uetus testam̃tum uocatur. qͥa ꝑnouum
aboletur. Mille uͦ generationes. nec ȩternũ.
uidentur aliquid significare: qͥa utiq finẽ
habent & adipsa temporalia nuis multȩ
sunt. quamlibet enim paucis annis generatio
determinetur qͣm geneam greci dicunt: qͣm
minimam qͥdã quindecim annis terminaue¬
runt. exqua homo incipit posse generare. Quȩ
sunt iste mille generationes. Non solum atem¬

Expanded text:
ώνιον aeternale dixerunt. Nisi forte quia αἰῶνα faώνιον aeternale dixerunt. Nisi forte quia αἰῶνα familiarius interpretantur saeculum, αἰώνιον non aeternum, sed saeculare interpretari velint; quod neminem ausum fuisse commemini. Si autem hoc loco Testamentum Vetus intelligendum est, propter terram Chanaan; sic enim sermo contexitur, «Et statuit illud» ipsi «Jacob in praeceptum, et» ipsi «Israel in testamentum aeternum, dicens, Tibi dabo ternum,» cum terrena illa haereditas aeterna esse non possit? Et ideo Vetus Testamentum vocatur, quia per Novum aboletur. «Mille» vero «generationes,» nec aeternum videntur aliquid significare; quia utique finem habent, et ad ipsa temporalia nimis multae sunt. Quamlibet enim paucis annis generatio determinetur, quam Graeci γενεάν dicunt; quam minimam quidam quindecim annis terminaverunt, ex qua homo incipit posse generare; quae sunt istae mille generationes, non solum a tem
Abbreviated transcription (Latin):
iudicia sua non manifestauit eis Ideo dic¬
tum ẽ quia unam gentẽ uoluit intelligi ꝑti¬
nentem adsemen abrahȩ que uocatarst qͥ¬
dem exomnib gentib. et sic inea dicuntur
omnes gentes. ut una sit gens inadoptionẽ
uocata: Extra istam nulli genti manifesta¬
uit iudicia sua: qm̃ qui ea ñcredidunt.
etiam si annuntiata sunt. manifesta eis
utiq nonsunt: quia nisi credant. non in
Alii codices habent mnȩternum: qđ exambi¬
guo greco factum ẽ: Sed si in hoc scło intel¬
ligendum ẽ. non inȩternum: quomͦ expo¬
nens cuius testamenti memor fuerit ad¬
iungit & dicit. uerbi qđ mandauit inmil¬
le generationes: qđ adhuc cum aliqͦ fine
potest intelligi : sed deinde dicit. Quod
disposuit ad abraham: & iuramenti sui
adẏsaac Et statuit illud iacob inp̃ceptũ.
& isrł intestamentum ȩternum: Ubi nullus
ẽ ambiguitatis locus Conion quippe ha¬
bet grecus: qđ nusqͣm nr̃i nisi ęternũ int̃¬
pretati sunt: uix autem aliqui alicubi eo¬

Expanded text:
judicia sua non manifestavit eis» . Ideo dictum est, quia unam gentem voluit intelligi pertinentem ad semen Abrahae; quae vocata est quidem ex omnibus gentibus, et sic in ea dicuntur omnes gentes, ut una sit gens in adoptionem vocata. Extra istam nulli genti manifestavit judicia sua: quoniam qui ea non crediderunt, etiamsi annuntiata sunt, manifestata eis utique non sunt; quia nisi credant, non intAlii codices habent, «in aeternum;» quod ex ambiguo graeco factum est. Sed si in hoc saeculum intelligendum est, non in aeternum; quomodo exponens cujus testamenti memor fuerit, adjungit et dicit: «Verbi quod mandavit in mille generationes?» Quod adhuc cum aliquo fine potest intelligi; sed deinde dicit: «Quod disposuit ad Abraham, et juramenti sui ad Isaac; et statuit illud Jacob in praeceptum, et Israel in testamentum aeternum.» Ubi nullus est ambiguitatis locus: αἰώνιον quippe habet graecus, quod nusquam nostri nisi aeternum interpretati sunt; vix autem aliqui alicubi αἰ
Abbreviated transcription (Latin):
ipsum: ethoc faciant laudantes: inuocantes
annuntiantes: nec insuam sedineius głam ꝑ
fidẽ bene oꝑantes: spe gaudentes: caritate fer¬
uentes. hoc totum sonat his uerbis. Confite.¬
mini domino & inuocate nomen eius: annun¬
tiate inter gentes oꝑa eius Eantate ei & psallite

Expanded text:
ipsum; et hoc faciant laudantes, invocantes, ipsum; et hoc faciant laudantes, invocantes, annuntiantes, nec in suam, sed in ejus gloriam per fidem bene operantes, spe gaudentes, charitate ferventes . Hoc totum sonat his versibus: «Confitemini Domino, et invocate nomen ejus, annuntiate in gentibus opera ejus. Canta
Abbreviated transcription (Latin):
Qtua gͦ tales p̃s iste cõmendat. nicħ dixit hic de
iniqͥtatib ⁊uritationib ⁊amaricatione eoꝵ ĩqͥb
ñ ẽ. beneplacitum deo. Sed qͥa et iniqͥs nonso¬
la iusticia. uerũ etiã miscd̃ia dĩ om̃ipotentiᷤᷤ &
clem̃tis apparuit: de ilł sequens loquit᷑ p̃s cum
laudib di & tamen utriq inuno popło fue¬
runt: nec istos illi suarum iniquitatum conta¬
gione polluerunt. nouit enim dominꝰ quis
eius Et si in hoc scło non potest abiniustis: re¬
cedat abiniustia omnis qui nominat nomen
domini: Ut ergo tanquam incorpore psalmi
huius. uelut latentem quodammꝰ eius animã
commendemus: hoc ẽ inuerbis qͣsi exterioribꝰ
ĩteriorẽ intellectũ: uidetur mͥ am moneri sem̃
abrahȩ qui sunt om̃s filii ꝓmissionis. ꝑtinen¬
tes adeternam hereditatem testamenti et̃ni.
ut tanquam ipsã hereditatẽ sibi eligant dm̃.
et eum gratis colant: idest ꝓpter ipsum. ñ
ꝓpter alitquod emolumentum mercedis ext̃

Expanded text:
ste commendat, nihil hic dixit de iniquitatibus et irritationibus et amaricatione eorum in quibus non est beneplacitum Deo. Sed quia et iniquis non sola justitia, verum etiam misericordia Dei omnipotentis et clementis apparuit; de illis sequens loquitur psalmus cum laudibus Dei. Et tamen utrique in uno populo fuerunt, nec istos illi suarum iniquitatum contagione polluerunt. «Novit» enim «Dominus qui sunt ejus:» et si in hoc saeculo non potest ab injustis, «recedat ab injustitia omnis qui nominat nomen Domini» . 35. Ut ergo tanquam in corpore psalmi hujus velut latentem quodammodo ejus animam commendemus, hoc est, in verbis quasi exterioribus interiorem intellectum: videtur mihi admoneri semen Abrahae, qui sunt omnes filii promissionis pertinentes ad aeternam haereditatem testamenti aeterni, ut tanquam ipsam haereditatem sibi eligant Deum, et eum gratis colant, id est, propter ipsum, non propter aliquod emolumentum mercedis extra
Abbreviated transcription (Latin):
Dicens tͥ dabo terram chanaan: funculũ he¬
reditatis ur̃e Quȩ omnia ꝓmodulo ineo quẽ¬
admodum accipienda essent: exposui hic
occurrebat animo paruule fidei: Si ergods̃
gratis ẽ colendus. & testamenti ȩterni heredi¬
tas ipse ase ipso requirendus: mortalem istã
uitam cur prestat querentib eum. et tempo¬
rales necessitates : An & ipsas sue miscđie
multiplicatione non deserit: Nam intente
audite qͥd p̃stiterit patrib nrĩs: uł inquib
fidei exempla constituit: uł qui exillorum
carne ꝓpagati. etiam fidem imitati sunt:
Cum essent ipsi numero breui paucissimi &
incole inea. id est interra chanaan. et ꝑtranˢ¬
ierunt degente ingentem. et deregno inpo

Expanded text:
ens, Tibi dabo terram Chanaam, funiculum haereditatis vestrae.» Quae omnia, pro modulo meo, quemadmodum accipienda essent, exposui. 37. Hic occurrebat animo parvulae fidei: Si ergo Deus gratis est colendus, et testamenti aeterni haereditas ipse a seipso requirendus; mortalem istam vitam quaerentium eum, et temporales necessitates, an et ipsa suae misericordiae multiplicatione non deserit? Nam intente audite quid praestiterit patribus nostris, vel in quibus fidei exempla constituit, vel qui ex illorum carne propagati etiam fidem imitati sunt. «Cum essent ipsi numero brevi, paucissimi et incolae in ea:» id est, in terra Chanaan. «Et pertransierunt de gente in gentem, et de regno
Abbreviated transcription (Latin):
corda nutrienda. ut roborentur infide. patri
non desola gente hebreorum: s qͦtquot istam
grãm suscipiunt in omni terra Qđ totũ his
uersib continetur Mementote mirabilium
euis quȩ fecit: ꝓdigia eius. & iudicia oriser
Semen abraham serui euis: filii iacob electieis

Expanded text:
corda nutrienda, ut roborentur in fide, de Panon de sola gente Hebraeorum, sed quotquot istam gratiam suscipiunt in omni terra. Quod totum his versibus continetur: «Mementote mirabilium ejus quae fecit, prodigia ejus et judicia oris ejus. Semen Abraham servi ejus, filii Jacob
Abbreviated transcription (Latin):
Et qui eruit te ipse d̃s tuus: ds̃ uniu̾se terre uo¬
cabitur Anuideorum ds̃ tantum: Absit.
Ipse ẽ dñs ds̃ nr̃. inomi terra iudicia eiꝰ: quia
inom̃i t̾ra eccłia eiꝰ. ubiq p̃dicant᷑ iudicia eius.¬

Expanded text:
«Et qui eruit te, ipse Deus tuus, universae terrae vo«Et qui eruit te, ipse Deus tuus, universae terrae vocabitur» . An Judaeorum Deus tantum? Absit . «Ipse Dominus Deus noster; in omni terra judicia ejus:» quia in omni terra Ecclesia ejus, ubi praedicant
Abbreviated transcription (Latin):
hoc mͥ nomen ẽ inȩternum: Ubi intelligi
uoluit. et illos quoꝵ dm̃ sedixit uiuere se¬
cum inȩternum: & hoc dixit qđ capi etiã
aparuulis posset: ut ego sum qui sum. illi
ꝓcaptu intelligerent. qui grandib uiribus
caritatis nossent querere faciem eiꝰ semꝑ.
Si gͦ qđ ẽ ipse multum ẽ aduos. uł uidere.¬
uł querere: mementote mirabilium eius
quȩ fecit. ꝓdigia eius & iudicia oris eius¬
Et quib dicitur: Semen abraham scrui erꝰ
filii iacob electi eius Nos semen abraham.
uos filii iacob: mementote muabiliũ eiꝰ
quȩ fecit: ꝓdigia eius & iudicia oris eius. Neqͥs
autẽ uni genti hoc tribueret isrłitarum scđm
carnem: & non intelligeret magis eẽ semei
abrahȩ filios ꝓmissionis qͣm filios carnis qͥb
apłs dicit cum gentib loqueretur. uos ergo
abrahe semen estis scđm ꝓmissionẽ heredes.
Sequitur & dicit: Ipse dominus d̃s nr̃. in
omni terra uidicia eus: Hoc dicitur ꝑe
saiam adiherusalem liberam matrẽ nr̃ãm:

Expanded text:
ntelligi voluit, et illos quorum se Deum dixit, vivere secum in aeternum, et hoc dixit quod capi etiam a parvulis posset: ut, «Ego sum qui sum,» illi pro captu intelligerent, qui grandibus viribus charitatis nossent quaerere faciem ejus semper. Si ergo quod est ipse, multum est ad vos vel videre quaerere, «Mementote mirabilium ejus quae fecit, prodigia ejus et judicia oris ejusEt quibus dicitur? «Semen Abraham servi ejus, filii Jacob electi ejus.» Vos semen Abraham, vos filii Jacob, «mementote mirabilium ejus quae fecit, prodigia ejus et judicia oris ejus.» Ne quis autem uni genti hoc tribueret Israelitarum secundum carnem, et non intelligeret magis esse semen Abrahae filios promissionis quam filios carnis, quibus Apostolus dicit, cum Gentibus loqueretur, «Vos ergo Abrahae semen estis, secundum promissionem haeredes» ; sequitur et dicit, «Ipse Dominus Deus noster; in omni terra judicia ejus.» Hoc dicitur per Isaiam ad Jerusalem liberam, matrem nostram:
Abbreviated transcription (Latin):
scendit: infirmum amorem atq lactentem.
temporalib di mirabilib nutriens NIemen¬
tote inquit mirabilia eiꝰ que fec̃ ꝑdigia eius &
uidicia oris eius Qui locus uidetur similis
illi loco. ubi ad moysen querentem quis eẽt
cum dixisset. ego sũ qui sum. et dices filiis
isrł. qui ẽ misit me aduos. qđ exquantulac̃q
particula  pura mens capit: deinceps no¬
men suum commemorans erga homines

Expanded text:
scendit; infirmum amorem atque lactentem scendit; infirmum amorem atque lactentem temporabilus Dei mirabilibus nutriens. «Mementote,» inquit, «mirabilium ejus quae fecit, prodigia ejus et judicia oris ejus.» Qui locus similis videtur illi loco, ubi ad Moysen quaerentem quis esset, cum dixisset, «Ego sum qui sum, et, Dices filiis Israel, Qui est, misit me ad vos:» quod ex quantulacumque particula rara mens capit: deinceps nomen suum commemorans, erga homines
Abbreviated transcription (Latin):
queratur:. Nisi enim cum in ista uita in
impiꝰ uiã suã. & uir iniquus cogitõnes suas. Item
si fide inuentus non adhuc esset: per qui¬
rendus non diceretur. Si enim qd̃ non ui¬
demus speramus: ꝑpatientiã expectamus.
Et qđ ioħs ait scius quia cũ apparuerit
similes ei erimus: qm̃ uidebimus eũ sicuti
ẽ Anforte etiam cum facie ad faciem ui¬
derimus eum sicuti ẽ. adhuc ꝑquirendus erit:
Dicimus enim etiã p̃senti alicui ñte quero: id: ñ
te diligo Acphoc qui diligitur. etiã p̃sens
quenitur: dum caritate ꝑpetua ne fiat absens
aguur Proinde quẽ quisq diligit etiam cum
eum uidet sine fastidio semꝑ uult eẽ p̃sentẽ:
hoc ẽ semꝑ querit eẽ presentem Et nimirum
hoc ẽ querite faciem eius semꝑ: ut non hiuic ĩ¬
quisitioni qua significatur amor. finẽ p̃stet
inuentio: s amore crescente. inquisitio cre
laudator istȩ ardens & ad capatia uerba de¬

Expanded text:
quaeratur. Nisi enim eum in ista vita inquaeratur. Nisi enim eum in ista vita inimpius vias suas, et vir iniquus cogitationes suas» . Item si fide inventus, non adhuc esset perquirendus, non diceretur, «Si enim quod non videmus, speramus, per patientiam exspectamus» : et quod Joannes ait, «Scimus quia cum appruerit, similes ei erimus; quoniam videbimus eum sicuti est» . An forte etiam cum facie ad faciem viderimus eum sicuti est, adhuc perquirendus erit, Dicimus enim etiam praesenti alicui, Non te quaero; id est, non te diligo. Ac per hoc qui diligitur, etiam praesens quaeritur, dum charitate perpetua, ne fiat absens, agitur. Proinde quem quisque diligit, etiam cum eum videt, sine fastidio semper vult esse praesentem, hoc est, semper quaerit esse praesentem. Et nimirum hoc est, «Quaerite faciem ejus semper,» ut non huic inquisitioni, qua significatur amor, finem praestet inventio, sed amore crescente inquisitio creslaudator iste ardens, et ad capacia verba de
Abbreviated transcription (Latin):
qđ uidemus Sd̾ ergo ẽ aduidendũ acce¬
dite adeum & illuminamini. hoc ẽ ad
faciendum. quente dominum & conforta¬
mini Querite inquit faciẽ eius semꝑ:
Que c̃ facies domini: nisi p̃sentia domini:
Sic̃ facies uenti: & facies ignis Dictum ẽ eñ.
sicut stipula ante faciẽ uenti. & sicut fluit
ceraa facie ignis Et multa talia po¬
nit scuptura: nichil aliud quam earũ rerũ
presentiam uolens intelligi. quarũ nomi¬
nat faciẽ Sed qͥdẽ querite faciem eiꝰ semꝑ̃
Ecio quidẽ quia mͥ adherere do bonum ẽ: sed
si semꝑ queritur: qͣndo inuenitur: An seꝑ̃
dirit. intota uita qua hic uiuitur Ex quo
id nos facere deb̾e cognouimus: quando &
inuentus querendusẽ Lam quippe illum
inuenit fides: sedadhuc eum querit spes:
Caritas autem & inuenit eum ꝑfidem. &
eum querit habere ꝑspem: Ubi tunc sic
inuenietur ut sufficiat nob̃. & ulteruis ñ

Expanded text:
quod videmus. Quod ergo est ad videndum, «Accequod videmus. Quod ergo est ad videndum, «Accedite ad eum, et illuminamini» ; hoc est ad faciendum, «Quaerite Dominum, et corroboramini. Quaerite,» inquit, «faciem ejus semper.» Quae est facies Domini, nisi praesentia Dei? Sicut facies venti, et facies ignis: dictum est enim, «Sicut stipulam ante faciem venti» ; et, «Sicut fluit cera a facie ignis» . Et multa talia ponit Scriptura, nihil aliud quam earum rerum praesentiam volens intelligi, quarum nominat faciem. Sed quid est, «Quaerite faciem ejus semper?» Scio quidem quia mihi adhaerere Deo bonum est ; sed si semper quaeritur, quando invenitur? An «semper» dixit, in tota vita ista qua hic vivitur, ex quo id nos facere debere cognovimus, quando et inventus quaerendus est? Jam quippe illum invenit fides, sed adhuc eum quaerit spes. Charitas autem et invenit eum per fidem, et eum quaerit habere per speciem: ubi tunc sic invenietur, ut sufficiat nobis, et ulterius non
Abbreviated transcription (Latin):
bene opantes merito possunt. addidit in
Qui ergo non sibi s ei uolunt psallere: caue¬
ant facere iusticiam suam coram hominibꝰ.
ut uideantur abeis Aloquit mercedem ñ
habebunt apud patrem qui ẽ incęlis S lu¬
ceant oꝑa corum coram hominib ͥ non eo fi¬
cȩlis ẽ Hoc ẽ laudari: innomine scõ eius un¬
de etinalio psalmo legitiu Indño lau̾dabit᷑
anima mea: audiant mites ⁊ iocundent᷑
Qđ et hic quodãmͦ sequitur Letetur corque¬
rentium dominum: Sic enim mites io¬
cundentur: qui non amaro zelo eos iã be
interpretatum ẽ: qͣmuis uerbum minus la¬
tinum uideatur Inde & alii codices habet̃
confirmamini: alii corroboramini Ei qͥppe
dicitur fortinuido mea. & fortitudinẽ meam
adte custodiam: ut cum querendo atq ad
eum accedendo. & illuminemur & confor¬
temur: nec cecitate qͥd faciendum sit non
uideamus: aut infirmitate ñ faciamꝰ etiã

Expanded text:
bene operantes merito possunt; addidit, «ibene operantes merito possunt; addidit, «iQui ergo non sibi, sed ei volunt psallere, caveant facere justitiam suam coram hominibus, ut videantur ab eis; alioquin mercedem non habebunt apud Patrem, qui in coelis est : sed luceant opera eorum coram hominibus, non eo ficoelis est . Hoc est laudari in nomine sancto ejus. Unde et in alio psalmo legitur: «In Domino laudabitur anima mea; audiant mites, et jucundentur» . Quod et hic quodammodo sequitur, «Laetetur cor quaerentium Dominum:» sic enim mites jucundantur, qui non amaro zelo eos jam beninterpretatum est, quamvis verbum minus latinum videatur: unde et alii codices habent, «confirmamini;» alii, «corroboramini.» Et quippe dicitur, «Forad te custodiam» : ut eum quaerendo atque ad eum accedendo, et illuminemur et confortemur; ne caecitate quid faciendum sit non videamus, aut infirmitate non faciamus etiam
Abbreviated transcription (Latin):
sce oues meas: Unde et hic sequitur
Annuntiate inter gentes głam eius Uel
potius ut de greco aduerbum exprimatur.
qđ & alii latini codices habent: annuntia¬
te inter gentes oꝑa eius Quib hoc dicitur::
nisi euangelistis inprophetia: Cantate ei¬
& psallite ei: uerbo &oꝑe laudatez Ore
quippe cantatur. psalterio autem. hoc ẽ
manib psallitui Narrate omnia mira¬
bilia eius: laudamini in nomine scõ eius:
Possunt hi duo uersus exduob uerbis suꝑio¬
rib dict᷑i. non absurde uideri: ut qđ ait nar¬
rate omnia mirabilia eius. referatur ad id
qđ dictum ẽ cantate ei. S d̾ uero sequitur.
Laudamini innomine scõ euis: referatur ad
id qđ dictum ẽ & psallite ei Illud scilicet ad
uerbum bonum quo cantatur ei & narran¬
tur omnia mirabilia eius: illud autem ad
opus bonum quo psallitur ei Ne uelit qͥsq
deoꝑe bono tanquam insua uirtute lauda¬
ri: ideo cum dixisset laudamini. qđ utiq

Expanded text:
sce oves meas» ? Unde et hic sequitur, sce oves meas» ? Unde et hic sequitur, «Annuntiate inter gentes opera ejus;» vel potius, ut de graeco ad verbum exprimatur, quod et alii latini codices habent, «Evangelizate» «in gentibus opera ejus.» Quibus hoc dicitur, nisi Evangelistis in prophetia? 2. et psallite ei.» Verbo et opere laudate: ore quippe cantatur; psalterio autem, hoc est manibus, psallitur. «Narrate omnia mirabilia ejus: laudamini in nomine sancto ejus.» Possunt hi duo versus ex duobus verbis superioribus dicit non absurde videri: ut quod ait: «Narrate omnia mirabilia ejus,» referatur ad id quod dictum est, «Cantate ei;» quod vero sequitur, «Laudamini in nomine sancto ejus,» referatur ad id quod dictum est, «Et psallite ei:» illud scilicet ad verbum bonum, quo cantatur ei, et narrantur omnia mirabilia ejus; illud autem ad opus bonum, quo psallitur ei, ne velit quisque de opere bono tanquam in sua virtute laudari. Ideo cum dixisset, «Laudamini,» quod utique
Abbreviated transcription (Latin):
Psalmus iste centesimus. quartus.
primus est in eis quibus prenotatur
alleliuia. Cuius uerbi uel potius duoꝵ
uerborum interpretatio est. laudate do¬
minum. Q ideo in de cepit.
ONFITEMINI DODNNO
& inuocate nomen eius:
Inlaude enim intelligen¬
da est ista confessio: sic̃
S let ubi desideria pecca¬
tor allegat: Unde & ipsa oratio dñica
habet acapite breuissimam laudẽ: qđ est
pater nr̃ qui esincęlis Tunc quȩ petuntur
deinceps consequuntur. Unde & alibi in
psalmo dicitur Confitebimur tibi ds: con¬
fitebimur. & inuocabimus nomen tuum:
Qđ alibi ẽ planius. laudans inuocabo dñm.
& abinimicis meis saluus ero: Ita & hic. con¬
fitemini inquit domino & inuocate nom̃
eius Qđ tale ẽ ac si diceret. Laudate dñm.
& inuocate nomen eius Exaudit qͥppe
inuocantem: quem laudantẽ uidet. Lau¬
dantem autem uidet: quẽ ꝓbat amantẽ:
Et in quo uoluit dñs boni serui amoremcir¬
ca se ostendi maximȩ: nͥ ineo qđ illi ait. pa¬

Expanded text:
Psalmus centesimus quartus, primus est in eis quibus praenotatur «Alleluia.» Cujus verbi, vel potius duorum verborum, interpretatio est, Laudate Deum. Et ideo inde coepit: «Confitemini Domino, et invocate nomen ejus.» In laude enim intelligenda est ista confessio, sicutlet, ubi desideria precator alligat: unde et ipsa oratio dominica habet a capite brevissimam laudem, quod est, «Pater noster qui es in coelis» . Tunc quae petuntur, deinceps consequuntur. Unde et alibi in psalmo dicitur: «Confitebimur tibi, Deus, confitebimur, et invocabimus nomen tuum» . Quod alibi est planius: «Laudans invocabo Dominum, et ab inimicis meis salvus ero» : ita et hic, «Confitemini,» inquit, «Domino, et invocate nomen ejus;» quod tale est, ac si diceret, Laudate Dominum, et invocate nomen ejus. Exaudit quippe invocantem, quem laudantem videt: laudantem videt, quem probat amantem. Et in quo voluit Dominus boni servi amorem circa se ostendi maxime, nisi in eo quod illi ait, «Pa
Abbreviated transcription (Latin):
iuderant eam: Quomͦ ergo ꝓnichilo quã ñ
iuderant habuerunt: nisi quomͦ sequituꝵ.
nec credidunt uerbis euis: Profecto nͥ terra illa
significaret aliquid magnum. quȩ terra di¬
cebatur fluens lac ⁊ mel ꝑ qđ uisibile sacram̃¬
tum adinusibilem grãm. regnumq cȩlorũ
duceret eos qui miracula eius intelligebant:
nullomͦ isti culparentur quia ꝓnichilo ha
derabilem diligamus: Sed potius hic infideli¬
tas eoꝵ merito redarguitur: quia ineo qđ
terram desiderabilem ꝓnichilo habuerunt
uerbis dĩ ñcrediderunt ꝑquedã parua du¬
centis admagna: & festinantes beatificari tẽ¬
poralib reb qͣs sccłm carnem sapiebant: non
sustinuerunt sicut supra dictum ẽ consiliũ eiꝰ¬

Expanded text:
viderant eam? Quodmodo ergo pro nihilo, quam non viderant eam? Quodmodo ergo pro nihilo, quam non viderant, habuerunt, nisi quomodo sequitur: «Nec crediderunt in verbis ejus?» Profecto nisi terra illa significaret aliquid magnum, quae terra dicebatur fluens lac et mel , per quod visibile sacramentum ad invisibilem gratiam regnumque coelorum duceret eos qui mirabilia ejus intelligebant; nullo modo isti ere desiderabilem diligamus: sed potius hic infidelitatis merito redarguuntur, quia in eo quod terram desiderabilem pro nihilo habuerunt, verbis Dei non crediderunt, per quaedam parva ducentis ad magna, et festinantes beari temporalibus rebus, quas secundum carnem sapiebant, «non sustinuerunt,» sicut supra dictum est, «consilium e
Abbreviated transcription (Latin):
saluauit eos: Quifecit magnalia inegypto:
mirabilia int̾ra cham: terribilia in mari ru¬
bro: Que sunt mirabilia: ipsa sunt terribilia:
ulla quippe admiratio ẽ. sine quadã formi¬
dine: quamuis ista etiã hinc terribilia dici
potuerunt qđ adũsarios afflixerunt: ⁊ istis
uauit eos faciens magnalia. & fecerunt. ⁊ ad¬
orauerunt sculptile: hoc utiq tam in mani
scelere. & incredibili impietate digni fuerant
qui perirent: Dixit ergo ut disꝑdet eos:si non
moyses electus enus stetisset inconfractione in
conspectu eius Non ita dixit stetisse incon¬
fractione quasi ut frangeret iram di: sed in
confractione id÷ inplaga qua erant illi feri
dimittis illis peccatum dimitte: sin autem de¬
le me delibro tuo: Nbi demonstratum ẽ inter¬
cessio scõrum. quantũ ꝓaliis ualeat ap̃ deũ.
Securus em̃ moyses deiusticia dĩ qua eum de¬
lere non posset. impetrauit miscđiam: ne il¬
los quos iuste posset deleret: Ita stetit incoN

Expanded text:
salvavit eos? «Qui fecit magnalia in Aegypto, mirabilia in terra Cham, terribilia in mari Rubro.» Quae sunt mirabilia, ipsa sunt terribilia; nulla quippe admiratio est sine quadam formidine: quamvis ista etiam hinc terribilia dici potuerint, quod adversarios afflixerunt, et istis fecit eos, faciens magnalia, et fecerunt et adoraverunt sculptile, hoc utique tam immani scelere et incredibili impietate, digni fuerant qui perirent. «Dixit» ergo «ut disperderet eos; si non Moyses electus ejus stetisset in confractione in conspectu ejus.» Non ita dixit stetisse «in confractione,» quasi ut frangeret iram Dei; sed «in confractione,» id est, in plaga qua erant illi feriedimittis illis peccatum, dimitte; sin autem, dele me de libro tuo» . Ubi demonstratum est intercessio sanctorum quantum pro aliis valeat apud Deum. Securus enim Moyses de justitia Dei, qua eum delere non posset, impetravit misericordiam, ne illos quos juste posset, deleret. Ita stetit «in co
Abbreviated transcription (Latin):
et mea non ẽ: duricia ẽ non fortitudo Aufe¬
res sp̃m eorum & deficient: & inpuluerem
suum conuertentur. Emttte spm̃ tuum &
creabuntur Ipsius enim sumus figmentũ
dixit apłs: creati inopib bonis Aspũ eiꝰ ac¬
cepimus grãm ut iusticie uiuamus: quia¬

Expanded text:
et mea non est; duritia est, non fortitudo. «Aufeet mea non est; duritia est, non fortitudo. «Auferes spiritum eorum, et deficient, et in pulverem suum convertentur: emittes spiritum tuum, et creabuntur. Ipsius enim sumus figmentum,» dixit Apostolus, «creati in operibus bonis» . A spiritu ejus accepimus gratiam, ut justiti
Abbreviated transcription (Latin):
deficiant: clament adte.cito exaudi me do¬
mine defecit sps̃ ms: ne auertas faciẽ tuã
ame. Nuferes spm eorum & deficient: &
inpuluerem suum conuertentiur Inuenit se
homo penitens depeccato suo. quia non ha¬
bebat uires exse: & confutetur d̾o dicens scẽẽ
terram & tinerem Osuꝑbe: conuersus esin
puluerem tuum Ablatus ẽ sps̃ tuus: iãnon
te iactas non te extollis: non te iustificas
Nides quia depuluere factus es: & auertente
faciem suã domino. intuum puluerem recidi¬
sti Roga ergo: confitere puluerem tuum.
bunt spm̃ suum Ergo deserti sunt. beati pau¬
peres spũ: Non sunt autem deseiti: qm̃ ipsoꝵ
futuris Cum uos ceperint & abduxerint.
nolite cogitare quom aut quid loquami¬
ni Non enim uos estis qui loquimini: sed
sp̃s patris ur̃i qui loquitur in uob̃. Nolite uo¬
bis tribuere fortitudinem Si ur̃a ẽ inquit

Expanded text:
deficiant; clament ad te, «Cito exaudi me, Dodeficiant; clament ad te, «Cito exaudi me, Domine; defecit spiritus meus. Ne avertas faciem tuam a me» . «Auferes spiritum eorum, et deficient, et in pulverem suum convertentur.» Invenit se homo poenitens de peccato suo, quia non habebat vires ex se; et confitetur Deo, dicens se esse terram et cinerem. O superbe, conversus es in pulverem tuum , ablatus est spiritus tuus; jam non te jactas, non te extollis, non te justificas; vides quia de pulvere factus es, et avertente faciem suam Domino, in tuum pulverem recidisti. Roga ergo, confitere pulverem tuum e non habebunt spiritum suum. Ergo deserti sunt? «Beati pauperes spiritu:» non sunt autem deserti, «quoniam ifuturis: «Cum vos ceperint et adduxerint,» «nolite cogitare quomodo aut quid loquamini: non enim vos estis qui loquimini, sed Spiritus Patris vestri qui loquitur in vobis» . Nolite vobis tribuere fortitudinem. Si vestra est, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
ambulabat. ipso regente fiebat. Auertente
autem te faciem tuam turbabuntur Uide¬
te quid dicat et in alio psalmo Ego dixi in
habundantia mea: non mouebor inet̃num:
resumpsit de se impletus erat bonitate: &
putabat ase sibi ẽẽ totam bonitatem. & dixit
incorde suo.Nonmouebor ineternum.Sed
quia iã senserat dĩ grãm se ꝑcepisse: ꝓ eo
qd erat exꝑtus. reddidit graciarũ actionẽ
Pomine inuoluntate tua prestitisti decori meo
iurtutẽ: auertisti aut̃ faciẽ tuã & factus sũ
conturbatus Sic ethic aperis tu manum.
Aperies manum tuã: & tiniuersa implebunt᷑
bonitate: non manu sua. s manu tua aꝑta.
Quertente autẽ te faciem tuam turbabuntur:
Sed quare hoc facis: Quare auertis faciem tuã
ut turbentur Auferes sp̃m eoꝵ: ⁊ deficient.
tribuunt: se ipsos iustificant. Auerte gͦ faci¬
em tuã ut turbentur: aufer sp̃m eoꝵ &

Expanded text:
ambulabat, ipso regente fiebat. «Avertente ambulabat, ipso regente fiebat. «Avertente autem te faciem tuam, turbabuntur.» Videte quid dicat et in alio psalmo: «Ego dixi in abundantia mea, Non movebor in aeternum.» Praesumpsit de se; impletus erat bonitate, et putabat a se sibi esse totam bonitatem, et dixit in corde suo: «Non movebor in aeternum. » Sed quia jam senserat Dei gratiam se percepisse, pro eo quod erat expertus, reddidit gratiarum actionem: «Domine, in voluntate tua praestitisti decori meo virtutem; avertisti autem faciem tuam a me, et factus sum conturbatus» . Sic et hic, «Aperiente te manum tuam;» aperies manum, et «universa implebuntur bonitate;» non manu sua, sed manu tua aperta: «Avertente autem te faciem tuam, turbabuntur.» 13. Sed quare hoc facis? quare avertis faciem tuam, ut turbentur? «Auferes spiritum eorum, et deficient.»tribuunt, seipsos justificant. A verte ergo faciem tuam, ut turbentur: aufer spiritum eorum, et
Abbreviated transcription (Latin):
temptare non ausus ẽ: nisi cum ille dedisset.
A te expectant: cum dedis illis colligent: Si
non dedis: non colligent. Et quid nos fr̃s.
quẽ cibum habemus: Sequitur & decibo nrõ:
periente autẽ te manũ tuã uniuersa ĩple¬
tuam: uniuersa implebuntur bonitate Re¬
uelante te xp̃m tuum: omnia implebuntur
bonitate:. Non autem habent a se bonitatem.
Nam illi quando boni: ꝓbatur ulis Auerten¬
te autem te faciem tuam turbabunt᷑. Multire¬
pleti bonitate. sibi tribuerunt qđ habebant.
& uoluerunt gloriari qͣsi iniustificationibꝰ
suis: et dixerunt sibi iustus sum. magnꝰ sũ:
et facti sunt sibi placentes: & sonuit etꝰ apłs.
Quid enim habes qđ non accepisti: Nolens au
tem ꝓbare ds̃ homini qđ abillo habeat qͥc¬
quid habet: ut cum bonitate habeat & hu¬
militatem. aliquando eum ꝑturbat. Au̾tit
abillo faciẽ suam. et decidit intemptationẽ.
& ostendit illi quia qđ uistus erat. & recte

Expanded text:
tentare non ausus est, nisi cum ille dedisset. tentare non ausus est, nisi cum ille dedisset. «A te exspectant: cum dederis eis, colligent;» si non dederis, non colligent. 12. Et quid nos, fratres? quem cibum habemus? Sequitur et de cibo nostro. «Aperiente autem te manum tuam, universa impletuam, universa implebuntur bonitate.» Revelante te Christum tuum, «universa implebuntur bonitate» Non autem habent a se bonitatem; nam aliquando probatur illis: «Avertente autem te faciem tuam, turbabuntur.» Multi repleti bonitate, sibi tribuerunt quod habebant, et voluerunt gloriari quasi in justificationibus suis, et dixerunt sibi, Justus sum, magnus sum; et facti sunt sibi placentes. Et sonuit eis Apostolus: «Quid enim habes quod non accepisti» ? Volensi quod ab illo habeat quidquid habet, ut cum bonitate habeat et humilitatem, aliquando eum perturbat; avertit ab illo faciem suam, et decidit in tentationem; et ostendit illi quia quod justus erat, et recte
Abbreviated transcription (Latin):
lis cibum intempore oportuno Sa dictũ
ẽ ipsi draconi: terram manducabis Pra¬
coni dictum ẽ terram manducabis: oĩb
dieb uitȩ tuȩ Audisti cibum draconis. Non
uis ut det te dc̃ manducandum draconi:
noli eẽ cibus draconis: idest noli relinquere
uerbum dĩ Ybi enim dictum ẽ draconi
terram manducabis: ibi iam dictum erat.
& preuaricatori. terra es & interram ibis.
Cibus ẽẽ serpentis nonuis: noli ẽẽ terra Qm
inquis non ero terra: Si terraena ñ sapias
Audi apłm: ut non sis terra. Nam corpꝰ qđ
geris terra est sed tu noli ẽẽ terra Quidẽ
hoc: Si resurrexistis inquit cum xp̃o.
quȩ sursum sunt querite. ubi xp̃c ẽ indexte¬
ram di sedens: quȩ sursum sunt sapite. ñ
que suꝑ terram. Si non sapis terrena: ñ
es terra. Si non es terra. non manducaris a
serpente: cui cious data ẽ terra Cibum su
non colligent nisi cum decłis Ante diabolũ

Expanded text:
lis cibum in tempore opportuno.» Quid dictum lis cibum in tempore opportuno.» Quid dictum est ipsi draconi? «Terram manducabis.» Draconi dictum est: «Terram manducabis cunctis diebus vitae tuae.» Audisti cibum draconis. Non vis ut det te Deus manducandum draconi; noli esse cibus draconis, id est, noli relinquere verbum Dei. Ubi enim dictum est draconi, «Terram manducabis;» ibi jam dictum erat et praevaricatori, «Terra es, et in terram ibis» . Cibus serpentis esse non vis? noli esse terra. Quomodo, inquis, non ero terra? Si terrena non sapias. Audi Apostolum, ut non sis terra. Nam corpus quod geris terra est, sed tu noli esse terra. Quid est hoc? «Si resurrexistis,» inquit, «cum Christo, quae sursum sunt quaerite, ubi Christus est in dextra Dei sedens; quae sursum sunt sapite, non quae super terram» . Si non sapis terrena, non es terra; si non es terra, non manducaris a serpente, cui cibus data est terra. Cibum suulligent, nisi cum dederis. Ante diabolum
Abbreviated transcription (Latin):
potestatẽꝰ opus ẽ ut seriuiam illi Nloli falli
nouit te dominus ds̃ tuus Et sic te nouit:
ut capillos tuos habeat numeratos Quid gͦ
times: temptaturus ẽ forte carnem tuam:
Flagellum ẽ domini tui: non potestas tempta¬
toris tui. Uult nocere saluti que ꝓmitiitur
sed nonꝑmittitur. Ut autem ñꝑmittatur. ha¬
be caput xp̃m: repelle caput draconis Sug¬
gestiom eius noli consentire atua uia noli la¬
Omnia inquit ate expectant dñe: ut des illiꝰ ci¬
bum intempore oportuno Et iste draco man¬
ducare uult. sed non manducat quem uult
non ẽ numerus. & animalia pusilla & ma¬
gna. & ipse draco & omnis creatura tua qua
implesti terram: omnia ate expectant: ut
des ulis cibum intempore oportuno Uni¬
cuiq cibum suũ Habes cibum tuũ: habet¬
& draco cibum suum Sibene iuxeris. xp̃m
cibum habebis Si arpõ recesseris: cibꝰ dra¬
conis eris Omnia ate expectant: ut des il¬

Expanded text:
potestate, opus est ut serviam illi. Noli falli; potestate, opus est ut serviam illi. Noli falli; novit te Dominus tuus, et sic te novit, ut capillos tuos habeat numeratos . Quid ergo times? Tentaturus est forte carnem tuam: flagellum est Domini tui, non potestas tentatoris tui. Vult nocere saluti quae promittitur; sed non permittitur: ut autem non permittatur, habe caput Christum; repelle caput draconis, suggestioni ejus noli consentire, a via tua noli la«Omnia,» inquit, «a te exspectant, Domine, ut des illis cibum in tempore opportuno.» Et iste draco manducare vult, sed non manducat quem vult. non est numerus, et animalia pusilla et magna, et ipse draco, et omnis creatura tua, qua implesti terram; «Omnia a te exspectant ut des illis cibum in tempore opportuno,» unicuique cibum suum. Habes cibum tuum, habet et draco cibum suum. Si bene vixeris, cibum Christum habebis; si a Christo recesseris, cibus draconis eris. «Omnia a te exspectant ut des il