comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eti illos non solum ignoscit illis: s¬
ꝙ iustificat. Si enu unius delicꝰ¬
to mors regnauit ꝑ unum: multo
magis abundantiã gr̃ȩ ꝙ donatio¬
nis & iusticis acipientes inuitare¬
gnabunt per unum iħm xp̃m. Con¬
tuendum. ẽ. unum esse sensum et in
nullo differre. Mortem enim dicit
regnasse non regnare: quia qui intel¬
lexcrunt per legem iudicium dei.
sublati sunt de eius imperio. Re¬
gnauit autem quia sine manifesta¬
tione legis timor dei in terris non erat.
Superior ergo sensus est ut quia
mors regnauit ab adam usq ad
moysen. in eos qui peccauerunt in
similitudine preuaricationis adȩ:
multo magis gr̃a regnet abundantia
donidei. inuitam per unum iħm
xp̃m. Si enim mors regnauit quare
non magis gr̃a regnet. que. multo
plures significat. iustificat. quam
hi sunt in quos regnauit mors: quan¬
tomagis gr̃a regnare credenda est
quȩ confret uitam per xp̃m. Igitur
sicut per unius delictum in om̃s

Expanded text:
cti illos, non solum ignoscit illis, secti illos, non solum ignoscit illis, sed justificat. Si enim unius delicto mors regnavit per unum, multo magis abundantiam gratiae et donationis et justitiae accipientes, in vita regnabunt per unum Jesum Christum. Contuendum est unum esse sensum, et in nuregnasse, non regnare; quia qui intellexerunt per legem judicium Dei, sublati sunt de ejus imperio. Regnavit autem, quia sine manifestatione legis timor Dei non erat in terris. Superior ergo sensus est ut, quia mors regnavit ab Adam usque ad Moysen in eos qui peccaverunt in similitudinem praevaricationis Adae, multo magis gratia regnet abundantia doni Dei in vitam per unum Jesum Christum. Si enim mors regnavit, quare non magis gratia regnet, quae multo plures justificat, quam hi sunt in quos regnavit mors: quanto magis gratia regnare credenda est, quae confert vitam per Christum! Igitur sicut per unius delictum in omnes
Abbreviated transcription (Latin):
in eos qui delicto adȩ mortui sunt
significantur. q̃uos in similitudinem
preuaricationis adȩ dicit peccasse: hii
sunt quos dicit in unius delicto mul¬
tos mortuos. Grãm autem dei in plu
res habundare: quia et̾ his qui delicꝰ¬
to adȩ mortui dicuntur. Similiter¬
peatis peccantes. et in his quiñ pecca¬
ddei sententia erant apud inferosgr̃a
dei habundauit in dcçessu saluatoris:
omnib dans in dulgentiam cum tri¬
umpho sublatis eis inglum. Et non
sicut ꝑunum peccantem ita & donũ.
Nam & uidicium quidem ex uno in
condempnationem. donum autem
ex multis delictis: in iustificationem.
M anifeste diuersum est quia ade
uno peccato cõdempnati sunt. qui
xp̃m non ex uno delicto sedex multis
iustificauit homines: dando illis re¬
missionem peccarum: hoc & magni¬
ficentiam pietatis dei et xp̃i loquitur
cũ delicto adȩ multi tenentur a mor¬
de scdaminferno inferiori: donum
tamen gr̾ae dei cũ iustum esset ple¬

Expanded text:
in eos qui delicto Adae mortui sunt, in eos qui delicto Adae mortui sunt, significatur, quos in similitudinem praevaricationis Adae dicit peccasse. Hi sunt quos dicit in unius delicto multos mortuos, grres abundare; quia et in iis qui delicto Adae mortui dicuntur, similiter peccantes, et in iis qui non peccaDei sententia erant apud inferos, gratia Dei abundavit in descensu Salvatoris, omnibus dans indulgentiam, cum triumpho sublatis eis in coelum. Et non sicut per unum peccatum, ita et donum: nam judicium quidem ex uno in condemnationem, donum autem ex multis delictis in justificationem. Manifeste diversum est, quia uno Adae peccato condemnati sunt, qui per Christum non ex uno delicto, sed ex multis justificavit homines, dando illis remissionem peccatorum. Hoc ad magnificentiam pietatis Dei et Christi loquitur; ut cum delicto Adae multi tenentur a morte secunda in inferno inferiori; donum tamen gratiae Dei, cum justum esset ple
Abbreviated transcription (Latin):
emendare quod per unum adam
peocatum erat sic̃ dicit in apoca¬
lypsi ioħis apłi. Agnus inquit qui
occisus est a constitutione mundi.
Deniq subiecit. Sed non sicut deli¬
ctum: ita & donum. Propter quod
enim formam esse dixit unius xp̃i
unum adam ne & causam ade talẽ
significasse putaretur. qualis &. xp̃i
est ait sed non sicut delictum. ita ꝙ
donum: quia in eo tantum acdam
peccauit. unus emencdauit. Si enĩ¬
in unius delicto multi morti sunt:
multo magis gr̃a dei & donum in
gr̃a unius hominis iħu xp̃i inplu
res habuncdauit. hoc est si delicto
unius multi mortui sunt imitantes
p̃uaricationem eius: magis gr̃a dĩ
et donum in plures habundauit
cõfugientes ad se. Plures enim gram
consecuntur. qm mortui sunt delie̾¬
to adȩ: unde manifestum est non
de hac morte quȩ omnib comniu¬
nis. ẽ. significasse. qua om̃s mori¬
untur et̃ ñ tamen om̃s grãm conse¬
scuntur.
Neq mortem in om̃s regnasse sed

Expanded text:
emendare, quod per unum Adam emendare, quod per unum Adam peccatum erat, sicut dicitur in Apocalypsi Joannis apostoli: Agnus, inquit, qui occisus est a constitutione mundi . Denique subjecit: Sed non sicut delictum, ita et donum. Propter quod enim formam esse dixit unius Christi unum Adam; ne et causam Adae talem significasse putaretur, qualis et Christi est; ideo ait: Sed non sicut delictum, ita et donum; quia in eo tantum forma peccavit, unus emendavit. Si enim unius delicto multi mortui sunt, multo magis gratia Dei et donum in gratia unius homres abundavit. Hoc est, si delicto unius multi mortui sunt, imitantes praevaricationem ejus; magis gratia Dei et donum in plures abundavit, ut confugientes ad se. Plures enim gratiam consequuntur quam mortui sunt delicto Adae. Unde manifestum est non de hac morte, quae omnibus communis est, significasse; quia omnes omnino moriuntur, et non tamen omnes gratiam consequuntur: neque mortem in omnes regnasse, sed
Abbreviated transcription (Latin):
ro olim de ueterib grecis translatos
codicib quos incorruptos simpli¬
citas temporum seruauit ꝙ ꝓdat.
postquã autem a concordia animis
discedentib. ꝙ hereticis ꝑturban¬
tib torqueri questiones ceperunt.
multa immutata sunt ad sensum
humanum ut hoc contineretur.
in literis quod. homini uideretur.
Unde & ipsigreci diuersos codices
habent. Hoc autem uerum ar¬
bitror quando ꝙ ratio ꝙ historiȩ
& auctoritas obseruatur: namho¬
die quȩ in latinis rep̃henduntur
codicib : sic inueniuntur a uece¬
rib posita tertulliano uictorino
in iudȩa destrui regnum mortis¬
quia quia notus inuidea deus.
Nunc autem in omnib gentib co¬
tidie destruitur. dum magna ex
parte exfiliis diaboli. fiunt filiidĩ
itaq non in om̃s regnauit mors
sed in eos qui peccauerunt in simi¬
litudine p̾uaricationis ade sicut
supra memoraui. Adã autem idõ
forma futuri ẽ: quia iam tunc in
misterio decreuit deus ꝑ unum xp̃m

Expanded text:
de veteribus graecis translatos de veteribus graecis translatos codicibus, quos incorruptos simplicitas temporum servavit et probat: postquam autem a concordia animis discedentibus, et haereticis perturbantibus torqueri quaestionibus coeperunt, multa immutata sunt ad sensum humanum; ut hoc contineretur 57 in litteris, quod homini videretur: unde etiam ipsi Graeci diversos codices habent. Hoc autem verum arbitror, quando et ratio et historia et auctoritas observatur: nam hodieque in Latinis reprehenduntur codicibus, sic inveniuntur a veteribus posita, Tertulliano, Victorino udaea coepit destrui regnum mortis, quia notus in Judaea Deus ; nunc autem in omnibus gentibus quotidie destruitur, dum magna ex parte ex filiis diaboli fiunt filii Dei. Itaque non in omnes regnavit mors, sed in eos qui peccaverunt in similitudinem praevaricationis Adae, sicut supra memoravi. Adam autem ideo forma futuri est, quia jam tum in mysterio decrevit Deus per unum Christum
Abbreviated transcription (Latin):
eus: non utiq regnauit in cos mol.
Propterea enim regnasse dicitur.
quia cognitio unius dei euanuerat
in terris. Deniq sic oȩpit data lex.
Ego sum inquit dominꝰ deus tuus:
qui eduxi te de egypco de domo
seruitutis. Non erunt tibi diialii
preter me. neq facies tibi idolum
neq ullam similitudinẽ. Data igi¬
tur.ẽ. lex ne mors regnaret. ut ab¬
olitis peccatis priorib. uni deo obse¬
cundar& genus humanum. Inde
alio loco dicit idem apłs. Non regnet
peccatum in ur̃o mortali corpore
utͦ bediatis ei. Quo dicto ostendit eti¬
am nunc regnare mortem si lex con¬
tennatur. Quod enim regnum
mortis est nisi cũ fit uoluntas eius
dum imperat ad ꝑnitiem in obedi¬
entis cuius imperii uoluntas caput
ẽ idolatriȩ ꝙ tamen sic p̃ scribitur
nobis de gretis codicib: quasi non
ipsi ab inuicem discrepent. quod fa-¬
cit studium contentionis. Quia
enĩ propria quis auctoritate utiñ
potest. ad iuctoriam : uerba legis

Expanded text:
ejus, non utique regnavit in eos mors: ejus, non utique regnavit in eos mors: propterea enim regnasse dicitur, quia cognitio unius Dei evanuerat in terris. Denique sic coepit data Lex: Ego sum, inquit, Dominus Deus tuus, qui eduxi te de Aegypto, de domo servitutis: non erunt tibi dii alii praeter me; et non facies tibi idolum, neque ullam similitudinem . Data igitur Lex est, ne mors regnaret; ut abolitis peccatis prioribus, uni Deo obsecundaret genus humanum. Unde alio loco dicit idem Apostolus: Non regnet peccatum in vestro mortali corpore, ut obediatis ei . Quo dicto ostendit etiam nunc regnare mortem, si Lex contemnatur. Quod enim regnum mortis est, nisi cum fit voluntas ejus, dum imperat, ad perniciem obedientis, cujus imperii voluntas caput est idololatriae? Et tamen sic praescribitur nobis de Graecis codicibus, quasi non ipsi ab invicem discrepent; quod facit studium contentionis. Quia enim propria quis auctoritate uti non potest ad victoriam, verba legis
Abbreviated transcription (Latin):
te gradus fecit ut ab adam usꝙ
ad moysen regnauerit. ꝙ a moy¬
usq ad finem ut ad quam utili¬
tatem hec locutio ꝓficet ostẽd̾et. sũ nec
sit locutus probetur. Dixit cnꝑm.
ab adiam regnauit morsusꝙ moy¬
sen ꝓpter quoa lex non erat mã¬
nifestata: ut data lege sub aucto¬
ritate eius uiuerent. scientes quidẽ
cauerent ne regnaret in eos mors
Igitur qui ante legeni hoc seruauit
natura duce quod postea lex man¬
dauit᷑. N unquid potest diciquia
mors regnauit in eum : Nam uide
quid de eo scriptum sit. Peccatum
inquit non imputabatur cum lex
non esset & adiecit᷑ sed regnauit
mors ab adam usq ad moẏsen. Eo
utquia antequam lex daretur mors
regnauit. In eos regnasse dicatur.
qui peccauerunt in similitudinem
preuaricationis ads sicut supra
memorauimus. Sicut enim post
idolis seriuerunt. conten̾nentes le¬
gis latorem regnauit in eos mors:
ita ꝙ ante legem qui sensum legis
senserunt. honorificantes auctorẽ

Expanded text:
te gradus fecit, ut ab Adam usque te gradus fecit, ut ab Adam usque ad Moysen regnaverit, et a Moyusque ad finem; ut ad quam utilitatem haec locutio proficeret, cum nec sic locutus probetur. Dixit enim: Ab Adam regnavit mors usque ad Moysen, propter quod Lex non erat manifestata, ut data Lege, sub auctoritate ejus viverent, scientes quid caverent, ne regnaret in eos mors. Igitur qui ante Legem hoc servavit, natura duce, quod postea Lex mandavit, numquid potest dici quia mors regnavit in eum? Nam vide quid de eo scriptum sit: Peccatum, inquit, non imputabatur, cum Lex non esset; et adjecit: Sed regnavit mors ab Adam usque ad Moysen; eo uut quia antequam Lex daretur, mors regnavit, in eos regnasse dicatur, qui peccaverunt in similitudinem praevaricationis Adae, sicut supra memoravimus. Sicut enim post ioni servierunt, contemnentes legislatorem, regnavit in eos mors; ita et ante Legem qui sensum Legis praesenserunt, honorificantes auctorem
Abbreviated transcription (Latin):
autem non regnauit qui non pecca¬
uerunt in similitudinem p̃uarica¬
tionis adȩ. sub spe reseruati sunt ad¬
uentu saluatoris in libera sicut le¬
gitur de abraham: quia quamiuis
apud inferos fuerit. discretus tamen
longo inter uallo est. ita ut chaos
essetꝰ ingens inter iustos & peccato¬
piis uero ardor. ut ante iudicium
quidem unus quisq dignus ẽet ñ
lateret. acper hoc regnabi̾t in cos
mors: quia uidebant opera subtili-¬
tatis suȩ profecisse eis ad pęnam
quasi municis. Non emm latu¬
it illum ad hoc factum hominem
in mundo ut imperium unius dĩ
p̃dicaret: quod p̾uaricatus est sa¬
thanas: ac siin greco non ita cautũ
dicat᷑. Si enun dicitur scriptum. ꝙͦ
in eos regnasse mortem qui nonỹ
cauerunt regnasse mortem. Mo¬
riuntur enim quod uoti est sacha¬
ne: quod si uerum esset. non opor
tuit dici regnauit mors ab adam
usq ad moẏsen. si abinicio ũsꝙ
aci finem regnat in om̃s: Aut for¬

Expanded text:
autem non regnavit, quia non peccaautem non regnavit, quia non peccaverunt in similitudinem praevaricationis Adae, sub spe reservati sunt adventui Salvatoris in libera: sicut legitur de Abraham, quia quamvis apud inferos fuerit; discretus tamen longo intervallo est; ita ut chaos esset ingens inter justos et peccatopiis vero ardor, ut ante judicium quid unicuique dignum esset non lateret? Ac per hoc regnabat in eos mors, quia videbat opera subtilitatis suae profecisse eis ad poenam quasi inimicis. Non enim tatuit illum ad hoc factum hominem in mundo, ut imperium unius Dei praedicaret, quod praevaricatus est Satanas. Ac si in Graeco non ita cautum dicatur: sic enim dicitur scriptum, etiam in eos regnasse mortem, qui non peccaverunt regnasse mortem dicat, moriuntur enim, quod voti est Satanae. Quod si verum esset, non optuit dici: Regnavit mors ab Adam usque ad Moysen; si ab initio usque ad finem regnat in omnes. Aut for
Abbreviated transcription (Latin):
deo dum creaturȩ seruiunt. peccant
simili modo non eodem: quia simili¬
modo solet habere aliquod dissimile.
Nec enu potest dici quia & hi.
p̃ceptum acceꝑerunt non edendi de
arbore sicut adam: fuerunt q uipec¬
carunt. non p̾uaricato deo. s in lege na¬
fali. Qͥ enĩ inteller siue extͣduce siue ĩdicio nat᷑ali.
& uen̾atꝰ ẽ dm̃. nulli honoriticentiã
nominis ac maiestatis eius imꝑciens:
si peccauit quia inpossibile est non
peccare. sub deo peccauit non in dm̃
quem iudicem sensit. Ideoq in hu¬
ius modi mors non regnabͣit In hos
autem sicut dixi regnaui quia sub
spetiȩ idolorum seruierunt. diabo¬
l& p̃terea quod lȩx in auctoritate
non erat pro mulgata iudicem de¬
um p̾sentire nequiuerunt. Matͥma
pars mundi deum fore iudicem igno¬
rabat. Per pauci autem in quos non
regnauit mors in quos autem regna¬
uit. post istam mortem quȩ prima
icitur ab scda excepti sunt ad pe¬
nã & ꝑditionem futuram. In quos

Expanded text:
Deo, dum creaturae serviunt, peccant Deo, dum creaturae serviunt, peccant simili modo, non eodem; quia similitudo solet habere aliquid dissimile. Nec enim potest dici quia et hi qui praeceptum acceperunt non edendi de arbore sicut Adam fuerunt , qui peccaverunt, non praevaricato Deo, sed in lege naturali. Qui enim intellexit, sive ex traduce, sive indicio naturali, et veneratus est Deum, nulli honorificentiam nominis ac majestatis ejus impertiens; si peccavit, quia impossibile est non peccare, sub Deo peccavit, non in Deum, quem judicem sensit: ideoque in hujusmodi mors non regnavit. In hos autem, 56 sicut dixi, regnavit, qui sub specie idolorum servierunt diabolo. Propterea quod lex in auctoritate non erat promulgata, judicem Deum praesentire nequiverunt. Maxima enim pars mundi Deum fore judicem ignorabat: perpauci autem in quos non regnavit mors; in quos autem regnavit, post istam mortem, quae prima dicitur, a secunda excepti sunt ad poenam et perditionem futuram. In quos
Abbreviated transcription (Latin):
adõ hominem in possessionem ha¬
bebat. R egnabat ergo mors in eos
qui peccauerunt in similitudinem
preuaricationis ade qui est forma
futuri. quod in subiectis monstrabi¬
mus. Itaq nonin om̃s mortemret¬
nasse manifestum est quia non pec¬
cauerunt om̃s in similitudinem pre¬
uaricationis ade: idẽ ñ om̃s cõtẽpto
dõ peccauerunt. Qui autem sunt
qui contenpto dõ peccauerunt᷑. nisi
qui neglecto creatore seruierunt
crãturȩ deos sibi constituentes quot
colerent ad inuiriam deie locirco
letabatur in istis diabolus. quia ui¬
debat illos imitatores suos effectos.
Nam et thara pater abrahȩ et na¬
chor et laban proprios deos sibi ueti¬
dicabant. & peccatum ade non lon¬
ge est ab idolatria. Preuaricauit enĩ:
putans se hominen futurum deum.
Estimauit enim hoc magis ꝓ fucu¬
rum quod diabolus suasit quam
quod deus iussit: in loco dei diabo¬
lum statuens. Ynde & subiectus est
diabolo. Similiter & hii tranꝰgresso

Expanded text:
a Deo hominem in possessionem haa Deo hominem in possessionem habebat. Regnabat ergo mors in eos, qui peccaverunt in similitudinem praevaricationis Adae, qui est forma futuri: quod in subjectis monstrabimus. Itaque non in omnes mortem regnasse manifestum est, quia non peccaverunt omnes in similitudinem praevaricationis Adae, id est, non omnes, contempto Deo, peccaverunt. Qui autem sunt qui, contempto Deo, peccaverunt; nisi qui neglecto Creatore servierunt creaturae, deos sibi constituentes quos colerent, ad injuriam Dei? Idcirco laetabatur in istis diabolus, quia videbat illos imitatores suos effectos. Nam et Thare pater Abrahae, et Nachor et Laban proprios Deos sibi vindicabant. Et peccatum Adae non longe est ab idololatria; praevaricavit enim, putans se hominem futurum Deum. Aestimavit enim hoc magis profuturum, quod diabolus suasit, quam quod Deus jussit, in loco Dei diabolum statuens; unde et subjectus est diabolo. Similiter et hi, transgresso
Abbreviated transcription (Latin):
tor.⁊ nec gius claritas & maiestas
alicui de creaturis deputetur. Scd a
autem pars est mor alis. hoc est ut
bene iuiuatur: modestia gubernan¬
te.Congruit enim homini haben¬
ti noticiam creatoris uitam suam
lege freuare᷑: ne frustetur agnͥtio.
Tercia uero pars est docilis ut noti¬
cia creatoris dei et exemplã morum
oteris tradatur: ut discant quem¬
ad modum apud creatorem meri¬
tum collocatur. Hec est uera et
xp̃iana prudentia. S regnauit
mors ab adam usq ad moy sen.
Qm̃ non imputabatur peccatum an¬
te quam lex darecur per moysen si¬
cuo dixi: ipsa usurpacionis in pumi¬
tate regnabat mors sciens sibi illos
deuotos. Regnabat ergo mors secu¬
ritate dñationis sue tam in hos qui
ad tempus euadebant quam in
istos qui etiam hic penas dabant
ꝓ malis oꝑibus suis. Om̃s enim su¬
osesse uidebat: quia qui facit pec
quebant Circa hec tamen
peccata promptiores illos
securus quod causa ade relictum

Expanded text:
tor, nec ejus claritas et majestas tor, nec ejus claritas et majestas alicui de creaturis deputetur: secunda autem pars est moralis, hoc est, ut bene vivatur, modestia gubernante; congruit enim homini habenti notitiam Creatoris vitam suam lege refraenare, ne frustretur agnitio: tertia vero pars est docibilis, ut notitia creatoris Dei, et exemplum morum caeteris tradatur; ut discant quemadmodum apud Creatorem meritum collocatur. Haec est vera et Christiana prudentia. Sed regnavit mors ab Adam usque ad Moysen. Quoniam non imputabatur peccatum, antequam lex daretur per Moysen, sicut dixi; ipsa usurpationis impunitate regnabat mors, sciens sibi illos devotos. Regnabat ergo mors securitate dominationis suae tam in hos, qui ad tempus evadebant, quam in illos qui etiam hic poenas dabant pro malis suis operibus. Omnes enim suos esse videbat; quia qui facit peccquebant: circa haec tamen peccata promptiores, quae securus quod causa Adae relictum
Abbreviated transcription (Latin):
apud deum reos facere. Ignoraba¬
tur enĩ quia iudicaturus esset ds̃
genus humanum: ac per hoc ñ. im¬
putabatur peccatum quasi pocca¬
tum non esset cognitum. apud dm̃:
in curiosum deum asserentes. At
ubi autem lex data. ẽ. per moysen:
manifestatum est curare deum res
humanas ꝙ non impune futurũ.
his qui male facientes quacunq ex
causa inp̾fenti euadunt. Nam utiq
qui inter se magistra iusticia uel na¬
tura peccata non inulta censebant:
quantomagis deum hec quem
mundi sciebant opificem requisitu¬
rum non debuerant ignorare::. quip¬
pe cũ sodoma & gomorra ꝑ ignem
adiudicata sit deperire quod obli¬
uio quidem texerat. moyses aut̃
ut affirmaret deum iudicem fore
scribendum manifestauit. Sed cũ
precermisso deo figmenta ceperunt
in honorem dei recipere: de prauati
mente partem legis naturalis quȩ
prima est calcauerunt: quia lex na¬
turalis tres habet partes: cuius pri¬
ma hec. ẽ. uc agnitus honoretur crea¬

Expanded text:
apud Deum reos facere. Ignorabaapud Deum reos facere. Ignorabatur enim quia judicaturus esset Deus genus humanum, ac per hoc non imputabatur peccatum, quasi peccatum non cognitum esset apud Deum, incuriosum Deum asserentes. At ubi autem lex data est pmanifestatum est curare Deum res humanas, et non impune futurum his, qui male facientes, quacunque ex causa in praesenti evadunt. Nam utique qui inter se, magistra justitia vel natura, pequanto magis Deum, quem mundi sciebant opificem, haec requisiturum non debuerant ignorare? Quippe cum Sodoma et Gomorrha per ignem adjudicatae sint deperire , quod oblivio quidem texerat; Moyses autem ut firmaret Deum judicem fore, scribendo manifestavit. Sed cum praetermisso Deo, figmenta coeperunt in honorem Dei recipere, depravati mente, partem legis naturalis, quae prima est, calcaverunt. Quia lex naturalis tres habet partes, cujus prima haec est, ut agnitus honoretur Crea
Abbreviated transcription (Latin):
nidetenta excia pateretur. Usq
ad legem enim peccatum erat in
hoc mundo.Peccatum aut̃ non in¬
sputabatur
cũ lex non esset. In adam om̃s di¬
cit peccasse sicut supra meuiora¬
ui: & usq ad legem datam ñ inputa¬
tum est peccatum. Putabant enim
se homines apud deum inpune pec¬
care. sed non apud homines. Nec enĩ
lex naturalis penitus obtorpuerat:
quia ñ ignorabant quia quod pati
nolebant aliis facere non debebant.
Nam usq a deo ignotum fuit pecca¬
tum inter homines: ut iacob cum
isset furtum morce dignum iudi¬
caret. Et ioseph quamus per ca¬
lunniam: tamen quasi reus in car¬
cere clausus est. ꝙ pistor & pincer¬
na pharaonis obdelictum simili¬
ter passi sunt. Et moyses occiso
egiptio territus fugit. Quo modo
ergo imputabatur peccatum cũlex
non esset: aut quomodo uindica¬
batur nisi lex sciretur: Lex natu¬
ralis semꝑ est nec ignorabatur ali¬
quando: sed putatur ad tempus tan¬
tum auctoritatem habere. non &

Expanded text:
ni detenta exitia pateretur. Usque ni detenta exitia pateretur. Usque ad legem enim peccatum erat in hoc mundo: peccatum autem non imputabatur, cum lex non esset. In Adam omnes dicit peccasse, sicut supra memoravi, et usque ad legem datam non imputatum esse peccatum; putabant enim se homines apud Deum impune peccare, sed non apud homines. Nec enim lex naturalis penitus obtorpuerat; quia non ignorabant quia quod pati nolebant, aliis facere non debebant. Nam usque adeo non ignotum fuit peccatum inter homines, ut Jacob cum isset furtum , 55 morte dignum judicaret: et Joseph quamvis per calumniam, tamen quasi reus clausus in carcere est : et pistor, et pincerna Pharaonis ob delictum similiter passi sunt : et Moyses, occiso Aegyptio, atterritus lege est . Quomodo ergo non imputabatur peccatum, cum lex non esset? aut quomodo vindicabatur, nisi lex sciretur? Lex naturalis semper est, nec ignorabatur aliquando; sed putabatur ad tempus tantum auctoritatem habere, non et
Abbreviated transcription (Latin):
quoc᷑ de muliere. loquatur. quia
non ad speciem retulit: sed ad genꝰ.
Manifestum itaq. ẽ. in adam om̃s
peccasse. quasi inmassa. Ipse enun
per peccatum corruptus: quos genu¬
it om̃s nati sunt sub peccato: ex eo
igitur cunci peccatores: quia exip¬
so sumus om̃s. Hic enim benefici¬
um dei ꝑdidit dum p̃uaricauit :
indignus factus udere de arbore
uide ut moreretur. Mors aũt dis¬
solutio corporis. ẽ. cum anima acor¬
pore separatur. Est &. alia mors
quȩ scda dicitur in gehenna. qͣm
non peccato ade patimur. s eius
occasione ꝓpriis peccatis adquiri¬
tur:a qua boni inmunes nisi sunt:
tantum quod in inferno erant s
suꝑiora quasi in lib̾a tendebant:
qui ad cȩlos asceudere ñ poterant.
Sententia enum tenebantur data
in adam: quod cyrographum in
deceitis. morde xp̃i delecum est. Sen¬
tentia autem decreti fui t: ut homi
nis unius corpus solueretur suꝑ ter¬
ram. anima uero in uinculis infer¬

Expanded text:
quo, cum de muliere loquatur, quia quo, cum de muliere loquatur, quia non ad speciem retulit, sed ad genus. Manifestum itaque est in Adam omnes peccasse quasi in massa; ipsa enim per peccatum corruptus, quos genuit, omnes nati sunt sub peccato. Ex eo igitur cuncti peccatores, quia ex eo ipso sumus omnes; hic enim beneficium Dei perdidit, dum praevaricavit, indignus factus edere de arbore vitae, ut moreretur. Mors autem dissolutio corporis est, cum anima a corpore separatur. Est et alia mors, quae secunda dicitur in gehenna, quam non peccato Adae patimur, sed ejus occasione propriis peccatis acquiritur: a qua boni immunes sunt, tantum quod in inferno erant, sed superiori, quasi in libera, qui ad coelos ascendere non poterant; sententia enim tenebantur data in Adam, quod chirographum in decretis morte Christi deletum est . Sententia autem decreti fuit, ut unius hominis corpus solveretur super terram: anima vero vinculis infer
Abbreviated transcription (Latin):
adam est. peccauit in om̃ĩb. Ita
unus xp̃c filius dei peccatum uicit
in omnib. Et quia propositum
gr̃ȩ dei erga genus humanum osten¬
dit ut ipsa primordia peccati osten¬
deret: ab adam cepit qui prunum
peccauit᷑: ut ꝓuidentiã unius deiper
unum reformasse doceret: quod per
unum fuerat lapsum & trastum in
mortẽ. Hic ergo unus ẽ. per que nisal¬
uati hanc illi reuerentiam quam
deo patri debemus: ipso uolente. Di¬
cit enim idem alio loco. Qui in his
seruit xp̃o placet dõ cũ scriptum
sit. Dũm dcum tuum adorabis ec
illi soli seruies. Si ergo soli dõ serui¬
endum dicit. &. xp̃o seriuire prece¬
pit: in unitate dei est. xp̃c. nec dis¬
par aut alter deus. Quando enim
soli deo seriuendũ lex dicat: com¬
muniter utiq xp̃o seruiens dõ pla¬
cere predicatur. Igicur siut ꝑ unũ
peccati p̃parans uitam ęternam. Qđ
inferius declarat. In quo id .ẽ. adam
om̃s peccauerunt: ldeo dixit in

Expanded text:
Adam est, peccavit in omnibus, ita Adam est, peccavit in omnibus, ita unus Christus Filius Dei peccatum vicit in omnibus: et quia propositum gratiae Dei erga genus humanum ostendit, ut ipsa primordia peccati ostenderet, ab Adam coepit, qui primum peccavit, ut providentiam unius Dei per unum reformasse doceret, quod per unum fuerat lapsum, et tractum in mortem. Hic ergo unus est, per quem salvati, hanc illi reverentiam, quam Deo Patri debemus, ipso volente. Dicit enim idem alio loco : Qui in his servit Christo, placet Deo ; cum scriptum sit: Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli servies . Si ergo soli Deo serviendum dicit, et Christo servire praecepit, in unitate Dei est Christus, nec dispar aut alter Deus; quando cum soli Deo serviendum lex dicat, communiter utique Christo serviens Deo placere praedicatur. Igitur sicut per unpeccati, praestans vitam aeternam, quod inferius declarat. In quo, id est, in Adam, omnes peccaverunt. Ideo dixit, in
Abbreviated transcription (Latin):
ddie iudicii nos liberabit. Non so¬
nunc reconciliationem accepimus.
Non tantũ pro accepta salute et secu¬
ritate deo grãs agendas docuit: s
dignatus est eximpiis ꝙ immicis di¬
cinos suos amicos. ut omĩa beneficia
ꝑ xp̃m consecutos nos gaudeamus.
Ut quia ꝑ ipsum cognouimus dm̃.
głantes mneo reddamus ei honorifi¬
centiam parem dõ pacri. ipso sibi dõ
teste p̃dicante. Ut honorificent in¬
quit filium sicut honorificant
patrem. Post dĩ ergo patris proui¬
dentiam ꝙ donumꝰ quod aedit per
xp̃m ut ꝑsonam filii nob̾ gratã fa¬
ti sumus ab uno dõ patre: adiecit.
Propterea sicuc per unum homi¬
nem peccatum in hunc mundum
intrauit & per peccatum morf. Et
sicut in om̃s homines ꝑtransiit in
quo om̃s peccauerunt. Qm̃ superi¬
us dĩ gram per xp̃m datam ostendit
scđm ordinem ueritatis: nunc ipsum
ordinem unius dĩ patris per unum
xp̃m filium eius declarat᷑. It quia
adam unus. id est eua. Et ipsa enim

Expanded text:
die judicii Dei nos liberabit. Non sodie judicii Dei nos liberabit. Non sonunc reconciliationem accepimus. Non tantum pro accepta salute et securitate Deo gratias agendas docet, sed dignatus est ex impiis et inimicis dici nos suos amicos, ut omnia beneficia per Christum consecutos nos gaudeamus; ut quia per ipsum cognovimus Deum, gloriantes in eo, reddamus ei honorificentiam parem Deo Patri, ipso sibi idoneo teste praedicante: Ut honorificent, inquit, Filium, sicut honorificant Patrem . Post Dei ergo Patris providentiam, et donum quod dedit per Christum, ut personam Filii nobis gratam fati sumus ab uno Deo Patre, adjecit: Propterea sicut per unum hominem peccatum in hunc mundum intravit, et per peccatum mors, et sic in omnes homines mors pertransiit, in quo omnes peccaverunt. Quoniam superius Dei gratiam per Christum datam ostendit secundum ordinem veritatis, nunc ipsum ordinem unius Dei patris, per unum Christum Filium ejus declarat, ut quia Adam unus, id est, Eva, et ipsa enim
Abbreviated transcription (Latin):
multomagis iustificati nunc insan¬
guine ipsius saluerimꝰ abira ꝑ ipsũ.
Moc dicit qi si ꝓ peccatoribꝰ filium suũ
oceidi ꝑmisit⁊ quid faciet ꝓ tustifica¬
tisnisi ut seruet eos abira iͦd. ẽ. tutos
illos p̃ster ab illusione diaboli. at se¬
curi sint indie iudicũ cũ cepit ꝑfi¬
dios ultio deuastare: qm̃ em̃ bonitas
ai nullum ꝑree uult mortem dignis¬
simam dedit. ut intelligentib dei
gr̃am circa sc adderet dignitatem
cante dissentiunt di gr̃am alinuen¬
tes ut in ꝓposito erroris et maligni¬
tatis. ꝑmaneant. Si enm cũ mi¬
mici essemus reconciliati sumus dõ
per mortem filii eius: multomagis
reconciliati salui erimus inuita iꝑ¬
sius. Manifestum est quia sut recon¬
ciliaret nos sibi deus filium suum
morti tradidit: quantomagis recon¬
Si enim mors saluatoris ꝓfuit nob̾
adhuc impiis. quanto magis iustifi¬
catis uita ipsus cũ resurgit a mor¬
cuis : Quia sicut mors eius adia¬
bolo nos eruit: ita & uita eius de

Expanded text:
nunc in sanguine ipsius, salvi erimus ab ira per ipsum. Hoc dicit, quia si pro peccatoribus Filium suum Deus occidi permisit, quid faciet pro justificatis, nisi servet eos ab ira, id est, tutos illos praestet ab illusione diaboli; ut securi sint in die judicii, cum coeperit perfidos ultio devastare? Quoniam enim bonitas Dei nullum perire vult, mortem dignissimam dedit; ut intelligentibus Dei gratiam circa se, adderet dignitatem cante, dissentiunt, Dei gratiam abnuentes, ut in proposito erroris et malignitatis permaneant. Si enim cum inimici essemus, reconciliati sumus Deo per mortem Filii ejus, multo magis reconciliati salvi erimus in vita ipsius. Manifestum est, quia si, ut reconciliaret nos sibi, Deus Filium suum morti tradidit, quanto magis reconSi enim mors Salvatoris profuit nobis adhuc impiis, quanto magis justificatis vita ipsius, cum resurgit a mortuis? Quia sicut mors ejus a diabolo nos eruit, ita et vita ejus de
Abbreviated transcription (Latin):
Et sicut ñ ꝓbauerunt dm̃ habere in
noticiam:. tradidit illos ds̃ in reꝓbũ scn¬
sum. ait faciant ea quȩ ñ conueniunt.
Propt errorem simlacrorum traditi ft̃
adturpia facienda mincem: sicut iam dicꝰ¬
tum. ẽ. Et quia in punitatem horum esti¬
mauerunt. incuriosum dm̃ iudicantes.
ac ꝑ hoc negligendum: hinc additum.ẽ.
ut magis ac magis hebetati adomĩama¬
la admittenda fierent ꝓmptioref᷑. Ut
facta quȩ hominib ñ ambigerent
displicere: dm̃ crederent ñ uindica¬
re. Nunc enumerat omĩa mala quȩ
illis suꝑ addita sunt: ut uł fonuersi ad
naturalem intellectum intelligereire
irato dõ hȩc sibi ꝓuenisse. Repletos
ait omni iniquitate. Hinc sũmatĩ locu¬
tus. ẽ: & subiecit menbra iniquitatis.¬
Malicia: & forncatione. Hȩc fornicatio ha¬
bet inse & adulterium. Si eñi chxisset
adulterium. iudebatur excussasse form¬
cationem sicut leges romanȩ. Idõ qđ mi¬

Expanded text:
Et sicut non probaverunt Deum habere in Et sicut non probaverunt Deum habere in notitia, tradidit illos Deus in reprobum sensum, ut faciant ea quae non conveniunt. Propter errores simulacrorum traditi sunt ad turpia facienda invicem, sicut jam dictum est. Et quia impunitatem horum aestimaverunt, incuriosum Deum judicantes, ac per hoc negligendum. Hinc additum est, ut magis ac magis hebetati, ad omnia mala admittenda fierent promptiores; ut facta quae hominibus non ambigerent displicere, Deum crederent non vindicare. Nunc enumerat omnia mala, quae illis superaddita sunt; ut vel sic conversi ad naturalem intellectum, intelligerent, irato Deo, haec sibi provenisse. Repletos, ait, omni iniquitate. Hic summatim locutus est, et subjicit meMalitia, fornicatione. Haec fornicatio habet in se et adulterium: si enim dixisset adulterium, videbatur excusare fornicationem, sicut leges Romanae, ideo quod mi
Abbreviated transcription (Latin):
de mulieribus qđ dixit intelligi debe¬
at. Quando autc̃ subiecit smmiliter
& masculi dicens exarserunt in desidiũ
sur: ostendit aptum peccatum mulie¬
uentum.Deniq mulieres inter se ac¬
cusant & uiri similiter manifestum.ẽ. gͦ.¬
Ut qui iam ueritatem dĩ immutauer
inmendatiũ: inmutarent & naturalẽ
usum ineum usum ꝑquem de honesta¬
rentur. rei facti mortis scdȩ. Qm̃ enĩ ali¬
am legem dare ñ potest sathanaf.Ni¬
chil enĩ habet᷑. concessa & licita ĩ aliũ
ordinem uersat. uit dum aliter fuit
quam conressa sunt. sint peccatum.
Et mercedem quam oportuit erroris
sui insemet ipsis recipientes. hanc dic̃
compensationem.c̾e. contẽpti dr̃ id .c̃.
turpitudinem & contaminationem.
hȩc. ẽ. enĩ prima causa peccati. Quid
eñĩ peiꝰ quid deterius hoc peccato: ouã¬
tum enĩ idolatria ꝑimpiũ & grauissi¬
mum delictum. ẽ: tantum & cõpensa¬
tio eiꝰ horrenda & ꝑsordida passio. ẽ.

Expanded text:
de mulieribus, quod dixit, intelligi debede mulieribus, quod dixit, intelligi debeat, quando autem subjecit, similiter et masculi, dicens exarserunt in desiderium sui, ostendit apertum peccatum mulieventum: denique mulieres inter se accusant, et viri similiter. Manifestum est ut qui jam veritatem Dei immutaverunt in mendacium, immutarent et naturalem usum in eum usum, per quem dehonestarentur rei facti mortis secundae; quoniam aliam legem dare non potest Satanas, nihil enim habet, concessa et licita in alium ordinem versat, ut dum aliter fiunt, quam concessa sunt, sint peccatum. Et mercedem, quam oportuit, erroris sui in semetipsis recipientes. Hanc dicit compensationem esse contempti Dei, id est, turpitudinem, et contaminationem: haec est enim prima causa peccati; quid enim pejus, quid deterius hoc peccato? Quantum enim idololatria perimpium et gravissimum delictum est, tantum et compensatio ejus horrenda et persordida passio est.
Abbreviated transcription (Latin):
eum usum qui.ẽ. contra naturam. Hȩc
irato dõ ꝓpt̾ idolatram humano gene¬
ri ꝓuenisse testatur: ut mulier mulie¬
rem turpi desiderio adusum appete¬
ret. Quod quidã aliter interprȩtant᷑.
ũ ꝑspicientes uĩ dicti. Quid. ẽ eñi in¬
mutare naturalem usum in eum usũ
qui ẽ contra naturam: nisi sublato con¬
cesso usu aliter uti. ut una atq eadẽ parᷤ
corporis unꝰquisq inter se iuicem sexꝰ.
aliter se adusum prȩbeat quam conces¬
sum. ẽe Nam si illa. ẽ. pars corꝑis quam
putant. qͦmͦ in muitauerunt usũ na¬
turȩ cũ non habeat huiꝰ modi usum
datum anatura : Supus iam traditõ¬
dixerat inminunditiam. Nontam̃ qua¬
litatem oꝑis immunditiȩ ipsius ostende¬
rat. ꝓ quo nunc declarat. Similiter aut̃
& masculi relicto naturali usu femmȩ ex¬
arserunt indesideriis suis inmuncem:
masculi in masculos turpitudinem oꝑ.
antes. Nunc manifestainit qͦmͦ superiꝰ

Expanded text:
eueuirato Deo propter idololatriam humano generi provenisse testatur, ut mulier mulierem turpi desiderio ad usum appeteret, quod quidam aliter interpretantur, non perspicientes vim dicti. Quid est enim immutare naturalem usum in eum usum qui est contra naturam, nisi sublato concesso usu aliter uti, ut una atque eadem pars corporis uniuscujusque inter se invicem sexus aliter se ad usum praebeat, quam concessum est? Nam si illa est pars corporis quam putant, quomodo immutaverunt usum naturae, cum non habeant hujusmodi usum datum a natura? Superius jam dixerat traditos in immunditiam, non tamen qualitatem operis immunditiae ipsius ostenderat, pro quo nunc declarat: Similiter autem et masculi, relicto naturali usu feminae, exarserunt in desideriis suis in invicem, masculi inantes. Nunc manifestavit, quomodo superius
Abbreviated transcription (Latin):
tius quam creatori qui. ẽ. benedictus in
scła amen. Cũmutantes ueritatem dĩ
inmendatium id.ẽ. nom̃ dĩ qui uerus. ẽ
dederunt his qui ñ sunt dii .I. apidibulᷤᷤ
em̃ & lignis ut geceris metallis auferenteᷤᷤ
qd sunt: dant illis qđ ñ sunt & hoc. e̾. im¬
mutare uerum infalsum. Non enĩ iam
uocantur lapis aut lignum: sed dr̃. hoc. ẽ.
seruire creature: potius quam creatori.
Non negant enĩ dm̃ sed seruiunt creat᷑re.
Quo ñ excusantur sed magis accusant᷑:
Quia cognoscentes ñ honorant dĩ: qui
.ẽ benedictus inscła am̃. hoc.ẽ. uerum.
D s̃ uͦ benedic̾tꝰ ait inscła: quia ꝑmanet
ds̃ . Diis autem gentium ad tempus im¬
pietas dat honorem: idõ ñ. ẽ. uerum.
Indõ autem manet ueritas. hanc be¬
nedictionem alio loco filio dĩ assignat
inter cȩtera dicens. Et exquibus.xp̃s
ꝑtinens: aut eadem dixit defilio quȩ
& de patre. Propt̾ea tradidit illos ds̃ in
passiones ignominiȩ. Nam femine eorũ
inmutauerunt naturalem usum. In

Expanded text:
i est benedictus in saecula. Amen. Commutantes veritatem Dei in mendacium, id est, nomen Dei qui verus est, dederunt his qui non sunt dii; lapidibus enim et lignis vel caeteris metallis auferentes quod sunt, dant illis quod non sunt, et hoc est immutare verum in falsum, non enim jam vocantur lapis aut lignum, sed Deus: hoc est servire creaturae potius quam Creatori. Non negant enim Deum, sed serviunt creaturae, quo non excusantur, sed magis incusantur, quia cognoscentes non honorant Deum, qui est benedictus in saecula. Amen. Hoc est verum,  ait: benedictus in saecula; quia permanet Deus; diis autem gentium ad tempus impietatis dat honorem; ideo non est verum. In Deo autem manet veritas. Hanc benedictionem alio loco Filio Dei assignat, inter caetera dicens: Et ex quibus Chripertinens; aut eadem dixit de Filio, quae et de Patre. Propterea tradidit illos Deus in passiones ignominiae. Nam feminae eorum immutaverunt naturalem usum in
Abbreviated transcription (Latin):
intribulatione se uiderit fortior eni.
Scientes qđ tribulatio pacientiã oꝑat᷑.
hoc.ẽ. tribulationem pacientiã oꝑa¬
ri: si tribulatio ipsa motuo ñ pariat᷑
infirmitatis aut dubitationis. Pa¬
cientia aut̾ ꝓbationem. Wanifestũ. ẽ.
qr. pacientia si tał fuerit qualẽ diximꝰ
firma uidebit᷑ ꝓbatio. Probatio aut̃
spem. Spes in eo qͥ ꝓbatꝰ uidetur: ñ in¬
merito dr̃. Dignus enĩ sciet᷑ acceptu¬
rus remunerationẽ in regno dĩ.Spes
aut̾ ñ confundit: qr caritas dĩ diffusa
bis. Spesñ confundit dum stulti. & he¬
betes aꝑfidis iudicantur: credentes qͦ
mundana carent ratione. Pignꝰ enĩ ca¬
ritatis dĩ habemꝰ innobid: ꝑspm̃ scm̃
datum nobis. Pidelẽ eui. eẽ. ꝓmissum

Expanded text:
se viderit fortiorem. Scientes quod tribulatio patientiam operatur. Hoc est, tribulationem, patientiam operari, si tribulatio ipsa motum non patiatur, infirmitatis aut dubitationis. Patientia autem probationem. Manifestum est, quia patientia, si talis fuerit qualem diximus, firma videbitur probatio. Probatio autem spem. Spes in eo qui probatus videtur, non immerito dicitur. Dignus enim scietur, accepturus remunerationem in regno Dei. Spes autem non confundit: quia charitas Dei diffusa bis. Spes non confundit dum stulti et hebetes a perfidis judicamur, credentes quae mundana carent ratione: pignus enim charitatis Dei habemus in nobis Spiritum sanctum datum nobis: fidele enim esse promissum
Abbreviated transcription (Latin):
bilior.ẽ. abrahȩ fides cęteroꝵ fide.
qr nullis signorũ ꝓdigiis attracta. ẽ.
Qm̃ aut̾ mundus certa lege & potes¬
tate gubernatur & regit᷑ mͦ defuuto
adõ homines aut̃ amore cartus circa
rationem studiosi. Om̃ huiꝰ opificẽ
neglexerunt: õs ut errorẽ auferret &
dm̃ se om̃iũ de monstraree. hoc se pos¬
se & fecisse p̃dicari uoluit qd̃ mundo
impossibile. ẽ. ut qui hoc crederent
dannatis his qui ratione mundi in¬
flati dm̃ neglexerunt: discreti salua¬
rent᷑ dĩ dñioͦ mancipati. Non em̃i scrip¬
tum.ẽ. tantũ ꝓpt̾ ipsũ solũ qi repu¬

Expanded text:
bilior est Abrahae fides caeterorum fide; bilior est Abrahae fides caeterorum fide; quia nullis signorum prodigiis attracta est. Quoniam autem mundus certa lege et potestate gubernatur, et regitur modo definito a Deo: homines autem carnis amore circa rationem studiosi, Deum hujus opificem neglexerunt; Deus, ut errorem auferret, et dominum se omnium demonstraret, hoc se posse et fecisse praedicari voluit, quod mundo impossibile est; ut qui hoc crederent damnatis iis qui ratione mundi inflati Deum neglexerunt, discreti salvarentur, Dei dominio mancipati. Non autem scriptum est tantum propter ipsum solum, quia repu
Abbreviated transcription (Latin):
posse: fidẽ firmauit. ut crederer se
posse ꝑdm̃ qd sciret fieri ꝓmundi
decerta ñ posse. Magni gͦ merit. ẽ.
apud dm̃ qui contra scientiam suam dõ
credidit ũ dubitans posse illum ut
pote dm̃. qđ scit scđm mundi ratio¬
nem fieri ñ posse: ꝓcerto em̃ haber
diñ ultͣ rationem mundi. eẽ. Nemo
eni intra id. eẽ. dicendus. ẽ. qđ creauit.
dõ buiꝰ modi remunerandus. ẽ. a dõ.
quia auctori suo plus tribuit. quam
ipse sapit. qd qͥdẽ nulliꝰ p̃cũ. eẽt si õs
cqua sentirent. s multorũ diffidentia
cõm̃dat᷑ fides c̃dentiũ apuad dm̃.
bortat᷑ gͦ gc̃s adhanc fidei firmitatẽ
ut dĩ ꝓmissionem & gr̃am sine aliqͣ
ambiguitate suscipiant securi exẽplo
abrahȩ qr m̃ credenti laus crescit. si
qđ incredibile.ẽ. & mundo stultum
uidet᷑ c̾datur. qr quanto impossibile
putatur qd c̃ditur: tanto magis
honorabilior erit credens. Et uere
tam̃ stultum. ẽte. hoc credere. si sine
dõ fieri diceret᷑. Et idõ tanto lauda¬

Expanded text:
fide firmavit, ut crederet se posse per Deum, quod sciret fieri per mundi decreta non posse. Magni enim meriti est apud Deum, qui contra scientiam suam Deo credidit, non dubitans posse illum, ut pote Deum, quod scit secundum mundi rationem fieri non posse. Pro certo enim habet Deum ultra rationem mundi esse; nemo enim intra id esse dicendus est, quod creavit. Ideo hujusmodi remunerandus est a Deo, quia auctori suo plus tribuit, quam ipse sapit. Quod quidem nullius pretii esset, si omnes aequa sentirent: sed multorum diffidentia commendatur fides credentium apud Deum. Hortatur ergo gentes ad hanc fidei firmitatem, ut Dei promissionem et gratiam sine aliqua ambiguitate suscipiant, securi exemplo Abrahae quia inde credenti laus crescit, si quod incredibile est, et mundo stultum videtur, credatur; quia quanto impossibile putatur quod creditur, tanto magis honorabilior erit credens: et vere tamen stultum esset hoc credere, si sine Deo fieri diceretur. Et ideo tanto lauda
Abbreviated transcription (Latin):
dane iusticie. Quia mundi iusticia
sine fide est xpͥi sine qua non uita
sed mors est: arma prebeamus il¬
li ad defendendos nos: cui cum
arma ꝑ opera bona prebemus. di¬
gnos nos facimus ad iuiuari ab ea.
qiraiusticia dei indignos despicit.
Ubi enim iusticia dei fuerit. ibi
habitat sp̃c sc̃s ad adiuuandam
in becillitatem nr̃am. S̾icut enim
peccato arma prebemus cũ male
agimus: ita et iusticie cum recte
uersamur. m̃bra nr̃a custodientes

Expanded text:
danae justitiae quia mundi justitia danae justitiae quia mundi justitia sine fide est Christi, sine qua non vita, sed mors est, arma praebemus illi ad defendendos nos, cui cum arma per opera bona praebemus, dignos nos facimus adjuvari ab ea, quia justitia Dei indignos despicit. Ubi enim justitia Dei fuerit, ibi habitat Spiritus sanctus ad adjuvandam imbecillitatem nostram; sicut enim peccato arma praebemus, cum male agimus: ita et justitiae, cum recte versamur, membra nostra custodientes
Abbreviated transcription (Latin):
cognoscere dm̃: ꝑ iħm xp̃m. Quia
enuim nemo sine parente ortum su¬
muit uitg. Omĩa autem adõ orta
sunt ad̾ uitam ꝑ xp̃mꝰ: icciro qui
non cognoscit parentem omĩum
ẽt. deum: per xp̃mintam habere
non dicitur. Hoc est sic habetur
ac si non sit. Ipse enim semetipsum
ẽẽ. negat: dum sine deo parente ẽẽ.
se putat. Itaq ignorantia et tur¬
pis uita mors. ẽ. uicia enim ista
mortem adquirunt. Non mortem
hanc quȩ communis est omĩbuss
mortem gehennȩ sicut supra me¬
moraui: ut cognitio parentis deiꝙ
sc̃a conuersatio uita sit: non hec
quȩ occasui subiacet. sed illa futu¬
ri scłi quȩ uocatur ȩterna. Quam¬
obrem exhibete uos inquit quem
cognoscentes ꝓfecistis in salutem: ut
in honeste uite renunciantes. ẽẽtis
et mortius uiuentes. Et menbra
ur̃a arma iusticiȩ deo. Tanta nos
modestia conuersationemq nr̃am
uult gubernare ut actus nr̃i iusti¬
cis dei sint proficientes: non mun¬

Expanded text:
cognoscere Deum per Christum. Quia cognoscere Deum per Christum. Quia enim nemo sine parente ortum sumit vitae, omnia autem a Deo orta sunt ad vitam per Christum; idcirco qui non cogesse Deum per Christum, vitam habere non dicitur, hoc est, sic habetur ac si non sit: ipse enim semetipsum esse negat, dum sine parente Deo esse se putat. Itaque ignorantia et turpis vita mors est; vitia eum ista mortem acquirunt, non mortem hanc quae communis est omnibus, sed mortem gehennae, sicut supra memoravi; ut cognitio parentis Dei, et sancta conversatio sit vita, non haec quae occasui subjacet, sed illa futuri saeculi, quae vocatur aeterna. Quamobrem exhibete vos Deo, inquit, quem cognoscentes profecistis in salutem, ut inhonestae vitae renuntiantes, essetis ex mortuis viventes. Et membra vestra arma justitiae Deo. Tanta nos modestia conversationem nostram vult gubernare, ut actus nostri justitiae Dei proficientes, non mun
Abbreviated transcription (Latin):
mortalis dicatur qui in gehenna
mictendus est. quia qui peccato obe¬
diunt. mortem scdam inferni non
euadt᷑. a qͦ saluator in se creden¬
tes liberauit. Mortale ergo dicens
corpus. totũ hominem significa¬
uit. quia qui obediunt peccato
mortales dicuntur. Anuma enun
inquit quȩ peccat ipsa morietur.
Idest totus homo. Nemo enim
sine corpore iudicabitur. Sed
neq exhibeatis menbra ur̃a arma
iniquitatis peccato. Ostendit dia¬
bolum nr̃is nos iaculis impugnare.
Occasio enim datur illi propter nr̃a
peccata. ut deserente nos deo accep¬
ta potestate illudat et mortificet
nos. Idõ menbra nr̃a ab omĩ opere
iniquitatis continere debemus: ut
inimicus nr mermis inuentus subi¬
ciatur. Et non dixit exhibete cor¬
pora ur̃a sed menbra ur̃a. Menbris
ministris errat᷑ non doto corpore.
Sed exhibete uos deo tanquam
ex mortius uiuendes. Mortemigno¬
rantiam et infidelitatem cum ma¬
la uita significat. quia uita est

Expanded text:
mortalis dicatur, qui in gehennam mortalis dicatur, qui in gehennam mittendus est; quia qui peccato obediunt, mortem secundam inferni non evadunt, a qua Salvator in se credentes liberavit. Mortale ergo dicens corpus, totum hominem significavit; quia qui obediunt peccato, mortales dicuntur: Anima enim, inquit, quae peccat ipsa morietur , id est, totus homo, nemo enim sine corpore judicabitur. Sed neque exhibeatis membra vestra arma iniquitatis peccato. Ostendit diabolum nostris nos jaculis impugnare; occasio enim datur illi per nostra peccata; ut deserente nos Deo, accepta potestate illudat et mortificet nos. Ideo membra nostra ab omni opere iniquitatis continere debemus, ut inimicus noster inermis inventus subjiciatur. Et non dixit: Exhibete corpora vestra, sed membra vestra; membris ministris erratur, non toto corpore. Sed exhibete vos Deo, tamquam ex mortuis viventes. Mortem ignorantiam et infidelitatem cum mala vita significat; quia vita est