comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Inimicicias et cętera sequentia
carnalia dicit. quȩ animȩ sunt
non carnis: ne manichei substan¬
tiam carnis accusare putarent:
s om̃e malũ carnale diffinunt.
bis. sicut p̃dixi. Ex his cetera col¬
ligere poteritis: quȩ compendii
gra pret̾misi. Qm̃ qui talia agiuił.
regnũ dĩ non consequentur. No¬
tandũ atq plangendum. quod
contentiosos atq dissidentes.
aut iracundos. cum idolatris et
ueneficis et homicidis. penitus ex¬
clusit a regno. Fructus aũt sp̃s ẽ.
caritas. Om̃iũ uirtutũ prima est
caritas: quam in quatuor partes di¬
uisibilem ad notauimus. Gaudiũ.¬
bus pacẽ. Longanimitas. Illatas
iniurias sustinere pacient̃. Boni¬
tas. Semꝑ bene facere. Benignitas.
Nulli iniuriam irrogare. Fides. Uił
dõ credere: uł omibus ꝓmissa com¬
plere. Modestia. Nec lesum irasci.
cia inconuigiis sp̃italibꝰ. castitas
iiuurginibꝰ intelligitur. Aduersũ

Expanded text:
Inimicitias et caetera sequentia, carnalia dicit, quae animae sunt, non carnis: ne Manichaei eum substantiam carnis accusare putarent; sed omne malum, carnale definiunt: bis, sicut praedixi. Ex his caetera colligere poteram, quae compendii gratia praetermisi. Quoniam qui talia agunt, regnum Dei non consequentur. Notandum atque plangendum, quod contentiosos atque dissidentes, vel iracundos, cum idololatris, et veneficis, et homicidis, penitus exclusit a regno. Fructus autem spiritus, est charitas. Omnium virtutum prima est charitas, quam in quatuor partes divisibilem annotavimus. Gaudiuur. Longanimitas. Illatas injurias sustinere. Bonitas. Semper benefacere velle. Benignitas. Nulli injuriam irrogare. Fides. Vel debes credere, vel omnibus promissa complere. Modestia. Nec laesus irasci. njugiis spiritualibus. Castitas. In virginibus intelligitur. Adversu
Abbreviated transcription (Latin):
bentibꝰ. sapientiã adño dep̃ca¬
ẽẽ iurtutũ. Inagnicione euis.
Quomodo optat ut agnoscant
dm̃. quem usq adeo nouerunt.¬
ut ei credentes om̃s ꝓpt̃ ipsum
diligerent scõs: Sed hoc petit.
ut ꝑfecte cognoscant magnitu¬
dinẽ eiꝰ atq uͥtutẽ. Uirtutẽ qͣpotest ꝓ¬
missa p̃mia uel penas ĩplere mag¬
nitudinẽ. qua cũ ubiq sit: nich̾
eũ potest omino latere. Qui enĩ
hoc ꝓcerto cognouerit: nullo
poterit in loco peccare. Nam qͥ
humanũ testimoniũ erubescit:
multo magis diuinũ poterit re¬
uerere. Unde filii heli cum sa¬
cerdotes eẽnt. dm̃ nescire dicun¬
tur: qui p̃sentiã et potentiã eiꝰ
minime cimuerunt. Et ioħes
apłs. om̃s qui peccant dm̃ non
cognouisse confirmat. Illumi¬
natos oculos cordis ur̃i. Sp̃ita¬
lia ꝓmissa: non nisi sp̃italibus
oculis uidentur. Uit sciatis que
sit spes uocationis eius. que di¬
uitie głe hereditatis eus in

Expanded text:
bentibus, sapientia a Domino praedicaesse virtutum. In agnitionem ejus. Quomodo optat ut agnoscant Deum, quem usque adeo noverantut ei credentes, omnes propter ipsum diligerent sanctos? Sed hoc petit, ut perfecte agnoscant magnitudinem ejus atque virtutem, qua potest promissa praemia, vel poenas implere magnitudinem: qui cum ubique sit, nihil eum potest omnino latere: qui enim pro certo cognoverit, nullo poterit in loco peccare; nam qui humanum testimonium erubescit, multo magis divinum poterit revereri. Unde filii Eli cum sacerdotes essent, Deum nescisse dicuntur: quia praesentiam et potentiam ejus minime timuerunt. Et Joannes Apostolus omnem qui peccat, Deum non cognovisse confirmat. Illuminatos oculos cordis vestri. Spiritualia promissa non nisi spiritualibus oculis pervidentur. Ut sciatis, quae sit spes vocationis ejus, et quae divitiae gloriae haereditatis e
Abbreviated transcription (Latin):
cilla sequi matre relicła. qus licet
eiusdẽ uiri fuerit uxor. tam̃ ad
tempus. quia sare tempus non¬
dum uenerat generandi. State. et
nolite iterum uigo seruiturtis con¬
tineri. State in fide euangłii. iam
enim tempus legis effluxit. noli¬
te uigum cum uideis trahere: qͥa
nec ipsi ferre potuerunt. xxiiii.¬
Ecce ego paulus dico uobis. Ego
uobis audenter dico: neminem
ꝑtimescens. Qm̃ si circuncidami
ad salutem uobis sufficere non pu
legis suscepit: necesse ẽ ut et cę¬
tera menbra sustineat. ne male¬
dictioni subiaceat. Cuacuati estis
a xp̃o: qui in lege iustificamini.
si in lege spem ponitis. et iustifica¬
ri uos posse creditis: infirmã xp̃i
grãm uidicatis: et quod iam gra¬
tis consecuti estis. tanquam non
habentes ꝓpriis uultis laboribus
adipisci. Nos enĩ ꝑ sp̃m. ex fide spẽ
iusticie expectamus. Spiritali cõ¬
uersatione ꝑfecte fidei. sꝑamus
nos iusticie moralis accepturos

Expanded text:
cillam sequi, matre relicta, quia licet cillam sequi, matre relicta, quia licet ejusdem viri fuerit uxor, tamen ad tempus, quia Sarae tempus nondum venerat generandi. CAPUT V. State, et nolite iterum jugo servitutis contineri. State in fide Evangelii, jam enim tempus legis effluxit: nolite jugum cum Judaeis trahere, quod nec ipsi ferre possunt. Ecce ego Paulus dico vobis. Ego vobis audenter dico, neminem pertimescens. Quoniam si circumcidamini, ad salutem sufficere non putlegis suscepit, necesse est ut caetera membra sustineat, ne maledicto subjaceat. Evacuati estis a Christo: qui in lege justificamini, lege spem ponitis, et justificare posse vos creditis, infirmam Christi gratiam judicatis: et quod jam gratis consecuti estis, tamquam non habentes, propriis vultis laboribus adipisci. Nos enim spiritu ex fide spem justitiae exspectamus. Spirituali conversatione perfectae fidei speramus nos jus
Abbreviated transcription (Latin):
mines scõs tribulent et affligad.
immo inde cognoscendi sunt u¬
sti eẽ. si t alibꝰ oppͥmantur. ꝑ seque¬
batur eum qui scđm sp̃m. Ingene¬
si quidẽ hoc scriptũ ẽ. quia luse¬
rit cũ ysaac ismahel: sed apłs
ostendit non simplicẽ lusũ fuisse.
quem ꝑsecutionem appellat. Un¬
et leuem sicut ipse erat facere cu¬
piebat. ne ille posset in hereditate
p̃ferri. Idõ abraham de eiciendo eo
uocẽ sarȩ iubetur audire. Ita et
nunc. Ita et isti. seruos uos sibi simi¬
les facere nituntur. Sed quid dicit
scriptura : Cice ancillam et filiũ
eius: non eni heres erit filius an¬
cillȩ. cum filio libere. Quantũ uis
se extollat in iquitas. ancilla ẽ. et
subicienda scĩs: sicut et iudei.
quamuis abrahȩ filios se iactant.
quamdiu filii ancille fuerint: no¬
biscum hereditatẽ habere non pos¬
sunt. Itaq fr̃s non sumus ancillę
filii sed liberr: qua libertate nos
xp̃s liberauit. Non debemus an¬

Expanded text:
mines sanctos tribulent, et affligant; mines sanctos tribulent, et affligant; immo inde cognoscendi sunt justi esse, si a talibus opprimantur. Persequebatur eum, qui secundum spiritum. In Genesi quidem hoc scriptum est. Quia illuserat Isaac Ismael: sed Apostolus ostendit non simplicem lusum fuisse, quem persecutionem appellat. et levem, sicut ipse erat, facere cupiebat: ne illi possit in haereditate praeferri. Ideo Abraham dejiciendo eum, vocem Sarae jubet audire. Ita et nunc. Ita et isti servos suos sibi similes facere nituntur. Sed quid dicit Scriptura? Ejice ancillam et filium ejus: non enim haeres erit filius ancillae, cum filio liberae. Quantumvis se extollat iniquitas, ancilla est, et subjicienda sanctis sicut et Judaei: quamvis Abrahae filios se jactant, quamdiu filii ancillae fuerint, nobiscum haereditatem habere non possunt. Itaque, fratres, non sumus ancillae filii, sed liberae: qua libertate nos Christus liberavit. Non debemus an
Abbreviated transcription (Latin):
iudõꝵ cuiꝰ filii serui eẽ non pos¬
sunt. et idõ mediator noui testa¬
menti de cęlo aduenit pontifex.
&e ȩuangliũ non in uno loco. sed
pħico testimonio ꝓbat. meliorẽ
ntisquã iudeos matrẽ habere.
Crumpe et clama quȩ non par¬
turis. Clamor ꝓ leticia ponitur
in boc loco. Quia multi filii de¬
sertȩ magis. Hoc p̃figurabat an¬
nam quȩ dixit. sterilis peꝑit fili¬
os septem: et fetosa infiliis. infir¬
mata ẽ. Quã euis que habet uirũ.
Que uirũ habere se putans: de
fecunditate głatur. aut de agar.¬
quę habebat urũ antequã eice¬
retur cum filio suo. Nos aut fr̃s.¬
scđm ysaac ꝓmissionis filii sumꝰ.
Quomodo de ysaac: ita & de no¬
bis ẽ abrahȩ reꝓmissum. quod sei¬
licae in eo benedicendȩ eẽnt om̃s
gentes. Sed quomodo tunc. qui
scđin carnẽ natus fuerat. Semꝑ
carnales homines. eos qui sp̃itales
st̃ ꝑsecuntur. Unde mirũ non ẽ.
si et modo carnei et seculares ho¬

Expanded text:
Judaeorum, cujus filii servi esse non posJudaeorum, cujus filii servi esse non possunt. Et ideo et mediator novi Testamenti de coelo advenit Pontifex: et Evangelium non in uno loco, sed phetico testimonio probat meliorem nos, quam Judaeos, matrem habere. Erumpe et clama, quae non parturis. Clamor, pro prophetia ponitur in hoc loco. Quia multi desertae magis. Hoc praefigurabat Anna, quae dixit: Sterilis quae peperit septem, et fetosa in filiis infirmata est. Quam ejus, quae habet virum. Quae virum habere putans, de fecunditate gloriatur. Aut quia habebat virum, antequam ejiceretur cum filio suo. Nos autem frm Isaac promissionis filii sumus. Quomodo de Isaac, ita et de nobis est Abrahae repromissum, quod scilicet in eo benedicendae essent omnes gentes. Sed quomodo tunc is, qui secundum carnem natus fuerat. Semper carnales homines, eos qui spiritualiter sunt persequuntur. Unde mirum non est, si modo carnei et saeculares ho
Abbreviated transcription (Latin):
bentes. antistites nr̃os uoluntarie
honoramus. Quȩ ẽ agar. Cuius
typũ habet sinagoga. Syna enĩ
mons ẽ in arabia: qui coniunctus
ẽ ei. que nunc ẽ ierusalẽ. De qua
litatibꝰ locoꝵ: uult intelligi diuer¬
sitatem testam̃toꝵ. Ꝙ seruit cũ
filiis sius. Cũ filiis. ierusalem gen¬
tibus seruit. Illa aũt que sursũ
ẽ ierusalẽ. libera ẽ: quȩ ẽ mat̾¬
apłs ierusalem cȩlestem sterilẽ
eẽ generatione filioꝵ. quia non il¬
lic generat filios. sed ꝑfidẽ renatos
in xp̃o. postea suscepit. et eorũ qͦs
susceꝑit mat̾ efficitur. Hoc eni
ualet contra dogina eoꝵ. qui di¬
mitti. et nascentib corꝑib infundi.
Quod aũt. ait. multi filii deserte.
magis quã eius que habebat iurũ
filius deserte significat eccłe po¬
pulos exgentib congregatos. Ha¬
sicut dĩcente osee ꝓph̃a monstra¬
ipsa non uxor mea. et ego non
iur eius. Item eccła quȩ mat̾ est
tam gentiliũ credentiũ quã etiã

Expanded text:
bentes, antistites nostros voluntarie bentes, antistites nostros voluntarie honoramus. Quae est Agar. Cujus typum habuit synagoga. Sina enim mons est in Arabia, qui conjunctus est eilitatibus locorum vult intelligi diversitatem Testamentorum. Et servit cum filiis suis. Cum filiis Jerusalem, gentibus servit. Illa autem quae sursum est Jerusalem, libera est: quae est matApostolus, Jerusalem coelestem sterilem esse generatione filiorum, quia non illic generat filios: sed hic per fidem renatos in Christo, postea suscipit, et eorum quos susceperit, mater efficitur. Hoc autem valet contra dogma eorum qui dimitti, et nascentibus corporibus infundi. Quod autem ait: Multi filii desertae magis, quam quae habet virum. Filios desertae, significat Ecclesiae populos ex gentibus congregatos. Hatestatur, sicut Osee propheta monstraipsa non uxor mea, et ego non vir ejus. Item Ecclesia mater est tam gentilium credentium, quam etiam
Abbreviated transcription (Latin):
goriam dicta: hoc ẽ. alia ex aliis
figurata. Dedit aũt regulam hoc
loco apłs. intelligendi allegori¬
cas rationes. scilicet ut manente
historiȩ ueritate: siguras testa
Nam cum diixisset abraham du¬
as uxores uerissime habuisse. po¬
stea qͥda p̃figurauerint demons¬
trauit. et hoc ipsũ tibi fecit. ubi
aliqua sc̃oꝵ honesta gesta referun¬
tur. Nonnulla peccata notantur:
et ceterõꝵ delicta dicere misteria.
aut inpossibilitatis aut ignoran¬
uui:.singulis populis generantia.
linũ quidẽ amonte synar: in ser¬
uitutem generans. Iudei metu pre¬
senti cogebantur ut fere. nos ue¬
ro p̃miis inuitamur ut liberi et
am quasi serui. p̃ter moralia p̃¬
cepta. etiã diuersis oꝑibus p̃me¬
bantur. Nobis aũt quasi filiis. mo¬
ralibus monitis adimpletis. serui¬
lia onera auferantur. et illi asa¬
cerdotibꝰ suis ex debito seruientes.
tributa etiã reddere cogebantur:
Nos uero ꝓpt̾ caritatem nichil de¬

Expanded text:
goriam dicta: hoc est, alia ex aliis goriam dicta: hoc est, alia ex aliis figurata. Dedit autem regulam hoc loco Apostolus intelligendi allegoricas rationes, scilicet ut, manente historiae veritate, figuras veteris Nam cum dixisset, Abraham duas uxores verissime habuisse, postea quid praefiguraverint, demonstravit: et hoc ipsum ibi fecit, ubi aliqua sanctorum honesta gesta referuntur: non ubi peccata notantur. Caeterum delicta dicere per mysteria, aut impossibilitatis, aut ignorangulos populos generantia. Unum quidem in monte Sina, in servitutem generans. Judaei metu praesentium cogebantur, ut ferae: nos vero praemiis invitamur ut liberi, et illi quasi servi praeter moralia praecepta, etiam diversis operibus premebantur: nobis autem quasi filiis, moralibus monitis adimpletis, servilia onera auferuntur. Sed illi sacerdotibus suis ex debito servientes, tributa etiam reddere cogebantur: nos praeter charitatem nihil de
Abbreviated transcription (Latin):
ma peccantib penitentiã non
tutem fidĩ enus intelligit. et in
quo om̃is conuersatio eius expͥ¬
mitur atq defigitur. Uellem
auit apud uos ẽẽ modo. Quia
quanta uos audire meremini: scri¬
bere tanta non possum. Et mu¬
tare uocẽ meã. Uocem blandissi¬
tis patris. in rigorem magistri
dor inuobis. Detrim̃tũ discipłoꝵ.
confusio ẽ magistri: sicut pro¬
fectus eorũ. ẽ gła p̃ceptoris. Con¬
funditur aũt. quia filii facti iã.
rursũ serui eẽ cupiebant. Dici¬
te michi. qui sub lege uultis eẽ.
legem non legistis: Scriptũ est
ent. Qm̃ abraham duos filios ha¬
buit: unũ de ancilla. et unũ de
libera. Sed qui de ancilla: sedin
carnẽ natus ẽ. Qui aũt de libe¬
ra. ꝑ reꝓmissionẽ. Ismahel carnis.
ysaac filius fidĩ fuit. Illũ enĩ abra¬
ham scd̃m carnalem usũ genuit:
istũ contra naturam ꝓmissioni¬
credendo suscepit. Que sunt ꝑ
allegoriam dicta. Hec sunt duo¬

Expanded text:
ma peccantibus, poenitentiam non ma peccantibus, poenitentiam non tutem fidei ejus intelligit, et in quo omnis conversatio ejus exprimitur atque depingitur. Vellem autem esse apud vos modo. Quia quanta vos audire meremini, scribere tanta non possum. Et mutare vocem meam. Vocem blandientis patris, in rigorem magistri dor in vobis. Detrimentum discipulorum confusio est magistri: sicut profectus eorum, est gloria praeceptoris. Confunditur autem, quia jam filii facti, rursum servi esse cupiebant. Dicite mihi, qui sub lege vultis esse. Legem non legistis? Scriptum est enim, quoniam Abraham duos filios habuit, unum de ancilla, et unum de libera. Sed qui de ancilla, secundum carnem natus est: qui autem de libera, per repromissionem. Ismael, carnis: Isaac, filius fidei. Illum enim Abraham secundum carnalem usum genuit: istum contra naturam promissione suscepit. Quae sunt per allegoriam dicta. Quae qu
Abbreviated transcription (Latin):
inimicus uobis factus sum: uerũ
dicens uobis: Hec ẽ condicio ue¬
ritatis. ut eam semꝑ inimicicie
ꝓsequantur: sicut ꝑ adulationem
ꝑniciosȩ amiciciȩ conquiruntur.
Libenter enim quod delectat au¬
ditur: et offendit om̃e quod no¬
lumuis. Ita ergo et hi diligere cȩ¬
ꝑunt sabbati ociũ. et dierũ festo¬
rum ȩpulas. p̃dicantes contra
aplin. qui om̃em continentiam
suo illis exemplo monstrauit.
Cmulantur uos non bene: sed
excludere uos uolunt. ut illos
emulemini. Emulus. et imitator
potest et inimicus uitelligi: sed
non bene emulatur: qui ut alium
deiciat. non ut ipse ꝓficiat emu¬
latur. E mulamini aũt meliora
carisinata: bonũ aũt emulamini
inbono semꝑ: et non solum cum
presens sum apud uos. Nolite illos
emulari: sed bonũ semꝑ emula¬
mini. non inp̃sentia mea tantũ.
XXIII.Tilioli mei quos iterũ par¬
turio: donec reformetur. xp̃s in
uobis. Cuidenter hoc aduersũ
hereticos ualet: qui post baptis¬

Expanded text:
inimicus vobis factus sum, verum inimicus vobis factus sum, verum dicens vobis? Haec est conditio veritatis, ut eam semper inimicitiae sequantur: sicut per adulationem perniciosam, amicitiae conquiruntur. Libenter enim quod delectat, auditur: et offendit omne quod nolumus. Ita enim et hi diligere coeperant sabbati otia, et dierum festorum epulas praedicantes contra Apostolum, qui omnem continentiam suo illis exemplo monstrabat. Aemulantur vos non bene: sed excludere vos volunt, ut illos aemulemini. Aemulus, et imitator potest et inimicus intelligi. Sic non bene aemulatur, qui ut alium dejiciat, non ut ipse proficiat, aemulatur. Aemulamini autem meliora charismata. Bonum autem aemulamini in bono semper, et non tantum cum praesens sum apud vos. Nolite illos aemulari, sed bonum semper aemulamini, non in praesentia mea tantum. Filioli mei, quos iterum parturio, donec formetur Christus in vobis. Evidenter hoc adversus haereticos valet: qui post baptis
Abbreviated transcription (Latin):
tatsin carnis euangłiraui uobis
naturalem: quia thesaurũ gr̃e in
uasis fictilibus bauilabat. Non sp̃
hoc apłs dicit: quia cum fidem
xp̃i apud galathas p̃dicaret: ꝑse¬
cutionem ab incredulis ciuibus eoꝵ
passus ẽ. et nichilominus ipsi
Item: grandis temptatio discipłi¬
est: si uir sẽs aut in firmetur.
aut inpune ledatur. Sed idõ hic¬
ista pati ꝑmittitur a dõ. ut uirtu¬
tem in infirmitate ꝑficiat: et ut
corruptionem hanc sentientes.
incorruptam uitam maiore stu¬
dio et amore ꝑquirant. Sed sicut
angłi dĩ: excepistis me. Cum se
angło comparatũ gaudeat: ꝓbut
angłos hominibus ẽẽ maiores. Sicut
Ubi ẽ ergo beatitudo ur̃a: Quia¬
me tunc talit̃ suscepistis. Testimo¬
nium gͦ ꝑͣhibeo uobis: quia si fieri
posset. oculos ur̃os eruissetis. et
dedissetis michi. Oftendit quan¬
ta eum caritate dilexerint. et
quomͦ se totos eius doctrinȩ tra¬
diderint: ut que carissima sunt¬
corporis sui menbra. ei tradere cu
lumina reddidissent. xxii. Ergo

Expanded text:
rnis evangelizavi vobis mitatem: quia thesaurum gratiae in vasis fictilibus bajulabat. Et tentahoc Apostolus dicit, quia cum fidem Christi apud Galatas praedicaret, persecutionem ab incredulis civibus eorum passus est: et nihilominus ipsi Item grandis tentatio est, si vir sanctus aut infirmetur, aut impune laedatur. Sed ideo ista pati permittitur a Deo, ut virtutem per infirmitatem perficiat: et ut corruptionem hanc sentientem, incorruptam vitam, majori studio, et amore perquirant. Sed sicut angelum Dei excepistis me. Cum se angelis comparatum gaudet, probat angelos hominibus esse majores. Sicut Ubi est ergo beatitudo vestra? Quam nunc taliter suscepistis. Testimonium enim perhibeo vobis: quia si fieri potuisset, oculos vestros eruissetis, et dedissetis mihi. Ostendit quanta eum charitate dilexerint, et quomodo se totos ejus doctrinae tradiderint. Utique charissima corporis sui membra eidem tradere cuplumina ei reddidissent. Ergo
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ qui circunciduntur: legem
custodiunt. Uł si circuncisio le¬
gem faceret custodire: aliquid
uideretur habere rationis ista
ꝑsuasio. Sed uolunt uos circun¬
cidi: ut in carne ur̃a głentur.
uit de carne ur̃a apud uideos¬

Expanded text:
enim qui circumciduntur, legem custodiunt. Si circumcisio legem faceret custodire, aliquid videretur habere rationis ista persuasio. Sed volunt vos circumcidi, ut in carne vestra glorientur. Ut de carne vestra apud
Abbreviated transcription (Latin):
non scdin merita nr̃a. In laudẽ
głe gr̃ȩ sue. Ut laudemus głam
gr̃ę eius. Inqua gratificauit nos
in dilecto filio suo. In qua gr̃a
gratos nos sibi fecit in xp̃o. In
quo habemus redemptionẽ ꝑsan¬
giuinem euis: remissionem pec

Expanded text:
Non secundum merita nostra. In laudem gloriae gratiae suae. Ut laudemus gloriam gratiae ejus. In qua gratificavit nos in dilecto Filio suo. In qua gratia gratos fecit nos sibi in Christo. In quo habemus redemptionem, per sanguinem ejus in remissionem pec
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ quẽ michi mundus crucifi¬
xiis ẽ. et ego mundo. Noin pro¬
pria iusticia uł doctrina: sed
in fide crucis. ꝑ quã michi om̃ia
peccata dimissa st̃ ut ego mun¬
In xp̃o eni iħu neq circuncisio
aliquid ualet neq p̃putiũ: sed
noua creatura. Hoc tempore
noua conuersatione utatur. ut
legem: et ne seminaueritis inspi-¬
nis. Circuncidite uos dõ ur̃o: et
circuncidite p̃putiũ cordis ur̃i

Expanded text:
 quem mihi mundus crucifixus est, et ego mundo. Non in propria justitia, vel doctrina, sed in fide crucis per quam mihi omnia peccata dimissa sunt. Ut ego munisto enim Jesu neque circumcisio aliquid valet, neque praeputium, sed nova creatura. Hoc tempore nova conversatione utatur, sicnovalia: et ne seminaveritis in spinis: circumcidite vos Deo vestro, et circumcidite praeputium cordis vestri.
Abbreviated transcription (Latin):
lis dicit qui non fuerant ꝑsuasi:
ut p̃uentos corrigant mansuete.
Sane inhis p̃ue̾nitur humana fra¬
gilitas que leuiora sunt. et ex ĩsꝑ¬
ato contingunt. Ceterũ. non ẽ
p̃uentio. aib aliquo eum consilio
diu meditato commititur qu̾ia
firmari et mori posse se credunt.¬
Lex. xp̃i caritas ẽ. sicut ipse dicit:
mandatũ nouũ do uobis. ut uos
inuicem diligatis: sicut et ego
dilexi uos. Simul notandũ. quod
non posse temptari. siue qui plꝰ
laudanti se. quã suę conscientie
Siue in sua iusticia: non in alie¬
no peccato. Nemo enĩ ꝓficit ꝑ al¬
terius decrem̃tũ: nec ex illiuis
delicto. in die uidicii iustior plus

Expanded text:
lis dicit, qui non fuerant persuasi, ut praeventos corrigant mansuete. Sane in his praevenitur humana fragilitas, quae leviora sunt, et ex insperato contingunt. Caeterum non est praeventio, ubi aliquid cum consilio diu meditato committur. firmari et mori posse se creduntLex Christi, charitas est: sicut ipse dicit: Mandatum novum do vobis, ut vos invicem diligatis: sicut et ego dilexi vos. Notandum quod non posse tentari: sive qui plus de se laudanti, quam suae conscientiae ur in sua justitia, non in alieno peccato. Nihil enim proficit per alterius detrimentum, nec ex illius delicto in die judicii quanto est
Abbreviated transcription (Latin):
futurũ sit semen tuũ in terra nõ
suaEt subicient eos seruituti. &
affugent quadringentis annis.
& hic apłs triginta annos am¬
hoc ẽ septuagesimo quinto etatis
sue anno abraham accepit adeo
reꝓmissionẽ. ex quo tempore usq
ad initiũ legis mosaicȩ quadrin¬
genti et triginta anni hac ratio¬
ne complentur: ex tempore repro¬
missionis usq ad centesimũ an¬
nũ abrahe quando ysaac nasci
turus filius uiginti quinq an¬
ni numerantur. Postea quinto
etatis anno. ysaac paruulus ab
hismael cepit affligi. sicut idẽ
Cuident̃ ergo monstratur. scđm
sermonẽ duĩ ad abraham factum.
post triguita annos reꝓmissio¬
nis. semen euis ꝑsecutionibꝰ labo¬
rare cepisse. Nam si ex lege he¬
reditas: iam non exꝓmissione.
Abrabȩ aũt. ꝑ reꝓmissionẽ do¬
nauit ds. Non ꝑ legem: quia¬

Expanded text:
en tuum in terra non sua: et subjicient eos servituti, et affligent quadringentos annos: et hic Apostolus triginta annos amhoc est, septuagesimo quinto aetatis suae anno, Abraham accepit a Deo repromissionem, a quo tempore usque ad initium legis Mosaicae, quadringenti et triginta anni, hac ratione complentur. Ex tempore repromissionis, usque ad centesimum annum Abrahae: quando Isaac filius ei natus fuit, viginti quinque anni numerantur. Postea quinto aetatis anno, Isaac parvulus ab Ismaele coepit affligi: sicut idem Evidenter ergo monstratur, secundum sermonem Dei ad Abraham factum, post centum triginta annos repromissionis, semen ejus persecutionibus laborare coepisse. Nam si ex lege haereditas, jam non ex promissione. Abrahae autem per repromissionem donavit Deus. Non per legem, qu
Abbreviated transcription (Latin):
tus hõmo potest aserpente dĩ
iundictã negante irretiri sicut¬
et eua. nãm ds exhibuit qđ ꝓ
musit. Nam et omnẽ eius astu¬
tiam exclusitit amplius quã¬
primo peccantibꝰ. reddidit que
ꝓmisit. Et uxori loth etiã quod
non dixerat fecitz qui spem ponit

Expanded text:
tur. Homo potest a serpente, Dei vindictam negante, irrideri, sicut Eva. Nam Deus exhibet, quod promittit: nam ut omnem ejus astutiam excluderet, amplius primo peccantibus reddidit, quam promisit, et uxori Lot etiam quod non dixerat, fecit. Quae enim
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s qui st̃ ex isrł: hi st̃ isrłice.¬
.xXXUII. De cetero nemo michi
molestus sit: ego enĩ stigmata
iħu incorpore meo porto. Nemo
amplius interroget quasi dubi¬
tans: quia omnẽ exposui ueri¬
tatem. Ego enĩ signa et carac¬
teres. non circuncisionis sed cru¬
cis & passionis. incorpore meo
lis ẽ apłi. Optat aũt ut gra cũ
eis dĩi. non legis oꝑa: comitet᷑
Simul attende. qui cũ sp̃u in
quit ur̃o dixerit. non cũ car¬
ne: in cuiꝰ circuncisione głan¬
tur carnales. Uos aũt sp̃itali¬
ter conuersamini: ut sp̃italit̃

Expanded text:
ex Israel, hi sunt Israelitae. De caetero nemo mihi molestus sit. Ego enim stigmata Domini Jesu in corpore meo porto. Nemo me amplius interroget, quasi dubitans: quia omnem exposui veritatem. Ego enim signa et characteres, non incircumcisionis, sed crucis et passionis in corpore meo lis est Apostoli. Optat autem ut gratia eos Domini, non legis opera comitentur. Simul et attende, quia cum spiritu vestro dixerit, non cum carne: in cujus circumcisione gloriantur carnales; vos autem spiritualiter conversamini, ut spiritualiter
Abbreviated transcription (Latin):
hȩc quȩ non p̃cipiuntur in lege.
om̃s cogamus facere. quantũ nos
facimus. et cum ipsi iam non po
dendo seductos ad iracundiã ꝓuo¬
cetis: et illi uobis inuideant.
XXXI. Tr̃s. et si p̃oceupatus fue¬
rit homo inaliquo delicto: uos
qui sp̃itales estis. huiꝰmodi instru

Expanded text:
his quae non praecipiuntur in lege, omnes cogamur facere, quantum non facimus: et cum ipsi non poterimdendo seductos ad iracundiam provocetis, et illi vobis invideant. Fratres, et si praeoccupatus fuerit homo in aliquo delicto: vos qui spirituales
Abbreviated transcription (Latin):
gere. Item: si omĩa simul uicia
crucifixa st̃. et caro quasi pen
ut quid nobis lege opus ẽ. quȩ
data ẽ adiucia coercenda: Si¬
mul et illud notandum. quod
eos dixerit. xp̃i eẽ: qui carnem
cum uiciis et concupiscentiis cru¬
cifixerunt. Hoc contra illos: qui
solam fidẽ sufficere arbitrantur.
sp̃italit̃ conuersemur. et non in¬
lege carnalit̃ uiuamus. Non effi¬
ciamur inanis gle cupidi: inui¬

Expanded text:
scentiis . Si omnia simul vitia crucifixa sunt, et caro quasi in ut quid nobis legem, quae data est ad vitia coercenda? Simul illud notandum quod eos dixerit Christi esse, qui carnem suam cum vitiis et concupiscentiis crucifixerint, contra illos qui solam fidem sufficere arbitrantur. spiritualiter conversemur, et non legi carnaliter serviamus. Non efficiamur inanis gloriae cupidi. Pla
Abbreviated transcription (Latin):
ergo plusquã nos diligere debe¬
mus: ꝓximos sicut nos. Inimicos
ut ꝓximos. Proximus diligeba¬
tur in lege: Ed nisi dm̃ primo di¬
lexerimus: nec nos ipsos possumꝰ
non peccando diligere. & si nos¬
non diligimus: ad quam formã
ꝓximũ diligimus: Quod si ꝓ¬
ximos non amamus. quando
inimicũ amare poterimus:
Si gͦ uolumus dilectionẽ habe¬
re. primũ diñ plusquã nr̃as ani-¬
mas diligamuis. Quod inde ꝓbabi¬
tur. si ꝓpt̃ dm̃ etiã salutẽ nr̃am
& ipsas animas contempnamus.
Sicut te ipsũ. Qui sicut se pro¬
ximũ diligit: utraq complet
ores alteris iudicando. Ulidete
ne ab inuicem consumamini.
dum alt̃ alteri occasio ꝑdicionĩs
bulate. Sp̃italibus actibꝰ. quos in¬
fra descripsit. Et desideria carnis
non ꝑficietis. Non quod caro sine
anima concupiscat: sed ipsa ani¬
ma quando carnalia cogitat. ca¬
ro dicitur.quando uero sp̃italia
unus cum dõ fit sp̃s. Quandui gͦ

Expanded text:
ergo plusquam nos diligere debeergo plusquam nos diligere debemus: proximum, sicut nos: inimicum, ut proximum. Proximus diligebatur in lege: et nisi Deum primo dilexerimus, nos minime possumus non peccando diligere: et nos diligamus ad quam formam proximos diligimus: quod si proximos non amamus, quando inimicum amare poterimus? Si ergo volumus dilectionem habere, primo Deum plusquam nostras animas diligamus: quod inde probatur, si propter Deum etiam salutem nostram, et ipsas animas contemnamus. Sicut teipsum. Qui secum proximum diligit, utraque complet ores alterius judicando. Videte ne ab invicem consumamini. Dum alter alteri occasio perditionisbulate. Spiritualibus actibus, quos infra describit. Et desideria carnis non perficietis. Non quo caro sine anima concupiscat; sed quando ipsa anima carnalia cogitat, caro dicitur: quando vero spiritualia, unus cum Deo fit spiritus. Quamdiu ergo
Abbreviated transcription (Latin):
onis inimicus. si sum ipsuis ad¬
firmator: Ergo euacuatum ẽ
scandalũ crucis. Ideo scandalũ
patiuntur. quia in sola fide cru¬
cis dico eẽ salutem. Utinam et¬
abscidantur: qui uos contur¬
non solũ circuncidantur: sed eti¬
am abscidantur. Si eñĩ expolia¬
tio menbri ꝓficit: multomagis
ablatio. Quidã dicunt. utinam
aberrore abscisi. ueritatis radi¬
cibus inserantur. Ulos aũt in
libertatem uocati estis fr̃s: tantũ
ne libertatẽ in occasionẽ detis car¬
nis. Cantũ ne ꝑ occasionẽ circun¬
cisionis: ad legis seruitiũ redeatis.
insinuo: sed spontancũ uolo ẽẽ
seruitiũ non coactum.xxuiii.
Om̃is eñi lex. inuno sermone un¬
pletur. Legis etiã ipsa moralia
quȩ querunt᷑. uno possunt ser¬
mone concludi. & in uno hoc
p̃cepta compleri: In exodo. Dili¬
ges ꝓximũ tuũ. Dilectio uł ca¬
ritas in quatuor modis consis¬
tit. hoc ẽ. in dĩ dilectione. quȩ
prima ẽ: scd̾a: si nosinet ipsos
inos. Quarta: etiã inimicos. diñ

Expanded text:
onis non inimicus sum, ut affirmatur? Ergo evacuatum est scandalum crucis? Ideo scandalum patiuntur: quia in sola fide crucis dico esse salutem. Utinam abscindantur qui vos conturnon solum circumcidantur, sed etiam abscindantur: si enim exspoliatio membri proficit, multo magis abolitio. Quidam dicunt: Utinam errore abscisi, veritatis radicibus inserantur. Vos enim in libertatem vocati estis, fratres: tantum ne libertatem in occasionem detis carnis. Tantum ne per occasionem circumcisionis ad legis servitium redeatis. insinuo, sed spontaneum esse volo servitium, non coactum. Omnis enim lex in uno sermone impletur. Legis etiam ipsa moralia, quaecumque sunt, uno possunt sermone concludi, et in uno hoc praecepto compleri. Diliges proximum tuum. Dilectio, vel charitas, in quatuor modis consistit: hoc est, in Dei dilectione, quae prima est: secunda, si nosmetipsos ximos: quarta, etiam inimicos. Deum
Abbreviated transcription (Latin):
baptismũ faciendo. Cuiꝰ grã estis sal¬
uati. Propt̃ ipsũ. siue quł ꝓuobis
gratis nullo ur̃ȩ iusticie merito
intercedente ẽ mortuuf. cũ ip¬
perare. quod nr̃a natura iam possi
det. Quia ubi caput ẽ: ibi erit et
corpus. sicut ipse ait. Uolo. ut ubi
ego sum : et illi sint mecũ. U¬
fecit in cęlestib in xp̃o iħu. Quod

Expanded text:
mum faciendo. Cujus gratia estis salvati. Propter usum, sive qui pro vobis gratia, nullo vestro justitiae merito intercedente, mortuus est, cum ipperare, quod nostra jam possidet natura, quia ubi caput est, ibi erit et corpus: sicut ipse ait, Volo ubi ego sum, et isti sint mecum. Uet in
Abbreviated transcription (Latin):
nationem nasci uideremur ui¬
Ds aut qui diues ẽ in miscdia.
tes. et diligis om̃ia quȩ creasti:
nec enĩ odiens aliquid constitu¬
isses. Propt̃ nimiã caritatẽ suã.
qua dilexit nos. Nimia caritas
ẽ. rebelles seruos quasi filios dilige¬
re. Vnde considerandũ ẽ. quantũ
dilexit iam scõs effectos: qui tan¬
tum dignatus ẽ diligere peccato¬
res. Et cũ essemus mortui peccatis.¬

Expanded text:
ideremur. Deus autem, qui dives est in misericordia. mnia diligis, quae creasti: nec enim odiens aliquid constituisti. Propter nimiam charitatem suam, qua dilexit nos. Nimia charitas st, rebelles servos quasi filios diligere. Unde considerandum est quantum diligit sanctos et perfectos, qui tantum dignatus est diligere peccatores. Et cum essemus mortui peccatis
Abbreviated transcription (Latin):
ihu neq circuncisio aliquid ualet.
neq ppuciũ. Nec circuncisio ꝓdẽ.
nec p̃putiũ nocet. temꝑibꝰ xp̃ia¬
nis: sed fides quȩ ꝑ caritatẽ oꝑat᷑.
Ergo et fides oꝑatur. sed ꝑ carita¬
tem. non ꝑtimorẽ. Qui enĩ credit
dõ: aidendit mandatis. Nam qui
credit futuris: amplius oꝑatur.
quã qui p̃sentem metuit pęnam.¬
xXUI. Currebatis bene. fĩdĩ gres¬
sibus. et moralibꝰ disciplinis. Quis
uos impediuit. ueritati non obe¬
dire: Quis ille fuit. qui uos legis
oꝑib implicauit. ut cursũ ur̃e
fidei p̃pediret. Nemini consen¬
cat uos. Nec illis nec michi. nisi
uerbis dĩ consentire debetis. qui
uos iterum ad penitentiã uocat.
Modicũ ferm̃tũ. totam massam
corrumpit. Ne quis diceret. cur
om̃s corripis. dum non om̃s erra¬
ueruit. Ostendit quod modicum
malicie ferm̃tũ. totam possit ecclȩ
massã sua acerbitate corrumꝑe.
Ego confido inuobis indño. Qui¬

Expanded text:
neque circumcisio aliquid valet, neque praeputium. Neque circumcisio prodest, nec praeputium nocet temporibus Christianis. Sed fides, quae per charitatem operatur. Ergo et fides operatur per charitatem, non per timorem: qui enim credit Deo, attendit mandatis: nam qui credit futuris, amplius operatur, quam qui praesentem metuit poenam. Currebatis bene. Fidei gressibus, et moralibus disciplinis. Quis vos impedivit veritati non obedire? Quis ille fuit qui vos legis operibus implicavit, ut cursum vestrae fidei impediret? Nemini consencat vos. Nec illis, nec mihi, sine verbis Dei consentire debetis: qui vos iterum ad poenitentiam vocat. Modicum fermentum totam massam corrumpit. Ne quis diceret: Cur omnes corripis, dum non omnes erraverunt? Ostendit quod modicum malitiae fermentum, totam possit Ecclesiam et massam suam a veritate corrumpere. Ego confido in vobis, in Domino, qu
Abbreviated transcription (Latin):
cut illi in luxuria et epulis. sed
in sinceritatis az imis cęlebramus.
Timeo enĩ uos: ne forte sine causa
laborauerim in nobis. Nichil enim
ta iterum obseruatis. Estote sicut
ego: quia et ego sicut uos. Hoc ẽ.
quod dicit: me imitamini gentili¬
ter iuuentem: quia et ego ut¬
uos. gentiliter uiuo. uidaica obser¬
uatione deposita. sicut ipse apłs
in hac eadem epła petro apło dicit.
Situ cum sis uideus. gentilit̃ uiuis.
quomodo cogis gentes uidairare:
.XXI. Er̃s obsecro uos. nichil me le¬
sistis. Uit merito putetis. me inimi

Expanded text:
cut in luxuria et epulis, sed cut in luxuria et epulis, sed in sinceritate azyma epulamur. Timeo ne forte sine causa laboraverim in vobis. Nihil enim ta iterum observetis. Estote sicut ego, quia et ego sicut vos. Hoc est, quod dicit, me imitamini gentiliter viventem: quia et ego gentiliter vivo, Judaica observatione deposita, sicut Apostolus in hac eadem Epistola Petro apostolo dicit: Si tu cum sis Judaeus, gentiliter vivis, quomodo cogis gentes Judaizare? Fratres, obsecro vos, nihil me laesis
Abbreviated transcription (Latin):
sed filuis. Quod si filus: et heres
ꝑ din. Quid uis iterũ seruus eẽ.
qui iam filius et heres effectus es:
Item: hic manifeste ostendit: quia
totus populus unus filius uocat᷑.
Sed tunc quidẽ ignorantes dmñ.
his qui natura non sunt dii ser¬
iuebatis. Conuertit se ad illos
qui ex gentibꝰ crediderunt: ar¬
guit illos. quia dies festos et
tempora uideoꝵ obseruare uel¬
lent. sicut antea ad idola faciebã.
Nam et uideis isti dies idenro con¬
cessi sunt: ne eos amore festiuitatis
idolis exhiberent. Nunc aũt cũ
cognoscłtis dm̃. immo cogniti si¬
tis adõ. Qui ante ignorabamini
ab eo qui non nouit iniquos: et
non uos illũ quesistis: sed ille uos
pegͣtores quesiuit. Quomodo con¬
uertimini iterũ ad infirma. et
egena elementa. quibus denuo
seriure uultis: Euidenter osten¬
dit apłs galathas post acceptã
fidem xp̃i ad idolorũ iterũ redis¬
et tempora et annos. Nos non si¬
militer obseruamus non enĩ ka¬
lendas colimus: nec dies festos si¬

Expanded text:
d filius: quod si filius, et haeres per Deum. Quid vis iterum servus esse, qui jam filius et haeres es? Item hic manifeste ostendit, quia totus populus, unus filius vocatur. Sed tunc quidem ignorantes Deum his qui natura non sunt dii, serviebatis. Convertit se ad illos, qui ex gentibus crediderant, et arguit illos, quia dies festos, et tempora Judaeorum observare vellent, sicut antea idolis fecerant. Nam Judaeis isti dies idcirco concessi sunt, ne eos amore festivitatis, idolis exhiberent. Nunc autem cum cognoveritis Deum, immo cogniti sitis a Deo. Ante ignorabamini ab illo, quia non novit iniquos: et non vos illum quaesistis, sed ille vos perditos requisivit. Quomodo convertimini iterum ad infirma et egena elementa, quibus denuo servire vultis? Evidenter ostendit Apostolus Galatas, post acceptam fidem Christi, ad idolorum iterum redismpora, et annos. Nos non similiter observamus: non enim kalendas colimus, nec dies festos, si
Abbreviated transcription (Latin):
indiustis. filiũ dĩ induti. et toti
menbra eius effecti. filii dĩ sitis
necesse ẽ: ut quid ergo uobis lex
que seruis et peccatoribꝰ data ẽ.
quibus om̃ia ꝑbaptismũ peccata

Expanded text:
induistis. Filium Dei induti, et toti membra ejus effecti, filii Dei sitis, necesse est: ut quid ergo vobis lex, quae servis et peccatoribus data est, quibus per baptismum peccata
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit: donec baptizatus noui tes¬
tamenti inciperet euangłiũ p̃dica¬
re. Item: quia si sub lege factus nõ
ẽẽt: iudeos saluare non poterat.
gentes uero poterat positus suble¬
ge redimere. Ut adoptionem filioꝵ
reciꝑemus. Non enĩ om̃s reciꝑemꝰ
ad optionem: si factus sublege ñ
eẽt.xx. Qin aũt estis filii. mi¬

Expanded text:
fuit, donec baptizatus, novi Tesfuit, donec baptizatus, novi Testamenti inciperet Evangelium praedicare. Item si sub lege factus non esset, Judaeos salvare non poterat: gentes vero poterat positus sub lege redimere. Ut adoptionem filiorum reciperemus. Non enim omnes recepissemus adoptionem, si factus sub lege non esset. Quoniam autem estis filii
Abbreviated transcription (Latin):
mitteretur:. xix. Ita et nos cũ esse¬
mus pariili: sub elem̃tis mundi
eramus seruientes. Dierũ et tem
ti necessaria ꝓtemporis qualita¬
te. At ubi uenit plenitudo tem¬
poris: misit ds̃ filiũ suũ. Imple
tum tempus: quando iam legem
ꝑ malã consuetudinẽ nemo po¬
terat custodire. Factũ ex mulie¬
re.Dicens factũ ex muliere: se¬
xuim significat. non corruptio¬
nem. Ceterũ ut manifeste osten¬
deret natũ ex uirgine: ait. ex mu¬
liere: non ꝑmulicrẽ. In eo aut
quod dicit ex muliere. monstrat
apłs ad corinthios scribens. ait.
Sicut mulier ex iuro: ita et uir
ꝑmulierẽ. Unde sicut in princi¬
pio generationis. mulier ex iuro
nem ex matre tantum ẽ. Om̃is au¬
tem residua humana generatio. ñ
secł mulierem: ut clareat generati¬
onem hominũ ex iuro ꝑmulierẽ
creari. Factum sub lege: ut eos qͥ
sub lege erant redimeret. Xp̃s sub
lege factus ẽ: ut peccatũ in carne
uincens. credentes in se legis uinculo
liberaret. Ipse aũt sublege tamdiu

Expanded text:
menta. Ita et nos cum essemus parvuli, sub elementis mundi eramus servientes. Dierum videlicti necessaria, pro temporis qualitate. At ubi venit plenitudo temporis, misit Deus Filium suum. Impletum jam erat tempus, quando legem per malam consuetudinem nemo poterat custodire. Factum ex muliere. Dicens factum ex muliere: sexum significat, non corruptionem. Caeterum ut manifeste ostenderet natum ex virgine, ait, ex muliere; non per mulierem. In eo autem quod dicit, ex muliere, monstrat Apostolus ad Corinthios scribens ait: Sicut mulier ex viro, ita et vir per mulierem. Unde sicut in principio generationis, mulier ex viro nem, ex matre tantum est. Omnis autem residua humana generatio non edictum, sed per mulierem: ut clareat generatio hominum ex viro per mulierem creari. Factum sub lege, ut eos qui sub lege erant, redimeret. Christus sub lege factus est, ut peccatum in carne vincens, credentes in se a legis vinculis liberaret. Ipse autem sub lege tamdiu
Abbreviated transcription (Latin):
Quasi apud uos om̃ia facta sitł.¬
nato et mortuo etiã nunc uilem
habetis. dum putatis eum uobis
non sufficere ad salutẽ. Hoc solũ
auobis uolo discere. Hoc unum
uos interrogo. Ex oꝑibus legis
sp̃m accepistis. an ex auditu fi¬
Si ex merito fidei sp̃m accepistis.
quid uobis lex ampluis poterit
cipiant quam ꝑfidem xp̃i. uos
e contrario putatis uobis sp̃m ñ
sufficere sine lege. Tanta passi
estis sine causa. si tam̃ sine cau¬
sa. Ostendit quia ingalathia
constituti: ꝓ. xp̃i fide passi sunt
ꝑ secutionem. Item: tanta sine
si tam̃. non dubitantis sermo sit:
sed potius confirmantis. Scđm
illud. Si tam̃ iustum ẽ apud dmñ.
retribuetur his. qui uos tribu¬
lant tribulatione. Qui ergo tri¬
buit uobis sp̃m. et oꝑatur uir¬
tutes in uobis: ex oꝑibus legis.
sola fide accepistis: quia non
nisi auistis accipitur. Iustos si¬
ne legis onerebus eẽ uos constat.¬
dit dõ: et reputatum ẽ ei ad iusti¬
ciam. Ita et uobis adiusticiam so¬

Expanded text:
Quasi apud vos omnia facta sint.nato, et mortuo etiam nunc vilem habetis, dum putatis eum vobis non sufficere ad salutem. Hoc solum a vobis volo discere. Hoc unum vos interrogo. Ex operibus legis spiritum accepistis, an ex auditu fiSi ex merito fidei spiritum accepistis, quid nobis lex amplius poterit cipiant, quam per fidem Christi, vos econtrario putatis vobis spiritum non sufficere sine lege. Tanta passi estis sine causa, si tamen sine causa. Ostendit, quia in Galatia constituti, pro Christi fide passi sunt persecutionem. Item tanta sine si tamen, non dubitantis sermo sit, sed potius confirmantis: secundum illud: si tamen justum est apud Deum, retribuere, qui nos tribulant tribulationem. Qui ergo tribuit vobis spiritum, et operatur virtutes in vobis: ex operibus legis, sola fide accepistis, qui non nisi a justis accipitur: justos autem sine legis oneribus esse vos constat.dit Deo, et reputatum est illi ad justitiam. Ita et vobis ad justitiam so
Abbreviated transcription (Latin):
Plusquã abundauit. utͣ solũ amor¬
te redemptis gratis peccata remit¬
teret. sed etiã tantã nobis sapienti¬
am donaret: ut uoluntatis eius
occulta misteria nosceremꝰ. In no
nature ꝓpħ̃arũq. transacta ẽ.
Instaurare om̃ia in xp̃o. quȩ in
celis et que in terra st̃. in ipso.
Multi suꝑ hac re diuersa dixe¬
runt. Nam quidã auint. cęlos.
animas: trã. corpora accipienda.
Alii celos. iudeos qui cęlestia p̃cep¬
ta habuerunt: terrã. eẽ gentiles.
Alii uero asserunt incelis non
angłos restauratos: sed eorũ sci¬
entiã ex xp̃i temꝑe ꝓfecisse. qͥ
tanquã ignari. introgabant. qͥs
ẽ iste rex gle: et docentur dñm
eũ eẽ iurtutũ. Sed qm̃ restaura¬
rȩ nondicitur nisi lapsũ: meli¬
us ẽ. si eorũ gaudiũ in salute ho¬
minũ restauratũ eẽ dicamus.
quod ante habuerant. quam
homines aiuisticia penitus decli
lus ignorat. Inquo etiã sorte uo¬
cati sumꝰ. Nos qui ex uideis qui¬
credimus. xp̃o. Predestinati.¬

Expanded text:
Plusquam abundavit, ut non solum a morte redemptis gratis peccata dimitteret, sed etiam nobis tantam sapientiam donaret, ut voluntatis ejus occulta mysteria nosceremus. In dinaturae Prophetarumque transacta est. Instaurare omnia in Christo, quae in coelis, et quae in terra sunt in ipso. Multi super hac re diversa dixerunt. Nam quidam aiunt canimas, terram corpora accipiendum. Alii coelos Judaeos, qui coelestia praecepta habuerant, terram esse gentiles. Alii vero asserunt in coelis non angelos restauratos, sed eorum scientiam ex Christi tempore profecisse, qui tanquam ignari interrogabant: Quis est iste rex gloriae? et docentur Dominum eum esse virtutum. Sed quoniam restaurari non dicitur, nisi lapsum, melius est, si eorum gaudium per salutem hominum restauratum esse dicamus, quod ante habuerant quam homines a justitia penitus declinus ignorat. In quo etiam nos sorte vocati sumus. Nos qui ex Judaeis credimus. Praedestinati.
Abbreviated transcription (Latin):
lex de cruce erat maledictũ. Ut
ingentibus benedictio abrahȩ fi¬
eret in xp̃o iħu. Ut sola fide gen¬
tes benedicerentur in xp̃o: sicut
ꝓmissũ fuerat abrahe. Ut pol¬
licitationẽ sp̃s accipiamus ꝑfidem.¬
missa. id ẽ. unuerso generi homi¬
num. xiii. Trs scđm hominẽ dico:
tam̃ hominis confirmatũ testam̃¬
tum. Humano utitur exemplo.
Comparari enĩ humana diuinis
ꝓpt̃ euidentiorẽ intellectum pos¬
sunt: equari ñ posst̃. Nemo sꝑnit
aut suꝑ ordinat. XIIII. Abrabe

Expanded text:
lex decreverat maledictum. Ut lex decreverat maledictum. Ut in gentibus benedictio Abrahae fieret in Christo Jesu. Ut sola fide gentes benedicerentur in Christo, sicut promissum fuerat Abrahae. Ut pollicitationem spiritus accipiamus. Quiromissa est, id est, universo generi hominum. Fratres, secundum hominem dico: tamen hominis confirmatum testamentum. Humano utor exemplo: comparari enim humana divinis, propter evidentiorem intellectum possunt: aequari non possunt. Nemo spernit, aut superordin
Abbreviated transcription (Latin):
dat credenti indm. Non eni qui
credunt in xp̃o
sine lege
uiuere possunt.
Quia iustus ex
fide uiuit. ꝑ fec¬
ta fides ẽ. non so¬
xp̃m credere. Lexͥ aũt non ẽ ex
fide. Nlanͣ iustificat sola fides.
Sed qui fecerit
in illis. Siio labore consequi quere¬
bant iusticiam: ut iuuerent in eter¬
ledicto legis. factus ꝓ nobis maledi¬
ledicto non erat. quia ꝑ om̃ia legẽ
impleuit. et idõ indebito maledic¬
to eius. nr̃m debitum compensa¬
tum ẽ. ut liberet. Transeuntes ad
ledictus om̃is qui pendet in ligno.
Sicut scriptũ ẽ. Sicui fuerit iudi¬
cium mortis: suspendetis eum in
ligno: non manebit corpus eus in
ligno: quia maledictus om̃is qui
pendet in ligno. Non idõ maledic
tus quia pendet: sed idõ pendet
quia maledictus. Xp̃s ergo cui ñ
erat iudiciũ mortis nec causa. sub¬
eodẽ crucis et maledicti reatu ꝓ
nobis maledictũ suscepit. quia
om̃s maledicti eramus. et debiti
ligni quasi maledicti qui non ꝑ-¬

Expanded text:
dat credenti in Deo. Non enim qui dat credenti in Deo. Non enim qui credunt in Christo, sine lege vivere possunt. Quia justus ex fide vivit. Perfecta fides est, non sosto credere. Lex autem non est ex fide. Non justificat sola fides. Sed qui fecerit in illis. Suo labore conquirat justitiam, et vivet in aeterledicto legis, factus pro nobis malediledicto non erat: quia per omnia legem implevit. Et ideo indebito maledicto ejus nostrum debitum compensatum est, ut liberet transeuntes ad ledictus omnis qui pendet in ligno. Sic est scriptucium mortis, suspenderis eum in ligno, et non manebit corpus ejus in ligno, quia maledictus omnis qui pependit in ligno. Non ideo maledictus, quia pendet: sed ideo pendet, quia maledictus. Christus ergo, cui non erat judicium mortis, nec causa subeundae crucis, et maledicti reatus, pro nobis maledictum suscepit: quia omnes maledicti eramus, et debiti ligno, et ideo maledicti: quia non
Abbreviated transcription (Latin):
Non enĩ circuncise sunt gentes.
nemo iam ꝑficiat legem. Qui ñ
ẽ. qui non om̃ia usq ad finem.
legis mandata seruauerit. Qurit̾
sane hoc loco si fides sola suffici¬
at xp̃iano. et utrũ non sit male-¬
dictus qui ęuangłica p̃cepta con¬
tempnit. Sed fides ad hoc ꝓficit.
ut primiciis credulitatis acceden¬
tes addm̃ iustificet fide. deinceps
in iustificatione ꝑmaneat. Ceterũ
sine oꝑibus. fidĩ non legis: mortua
dit mandatis: et eos qui euangłii
p̃cepta contempnunt. maledic¬
tos eẽ.Et saluator edocuit dicens.¬
Discedite ame maledicti in ignẽ
eternũ. & iacobus apłs. Qui uni¬
us mandati transgressor ẽ: om̃iũ¬
se reum ẽẽ demonstrauit.xi.¬
Qm̃ aũt in lege nemo iustifica¬
tur apud dm̃: manifestum est.
Quia nemo illam seruat. idõ dic¬
tum ẽ. quod sola fide iustificandi
eent credentes. Item uult ostende¬
re: quia exoꝑibus legis moy si.
iusti ficari homo non possit: ni¬
si habuerit et fidẽ. que ueniam

Expanded text:
nes circumcisae sunt gentes, nemo jam perficiat legem. Maledicest, qui non omnia usque ad fidem legis mandata servaverit. Quaeritur sane hoc loco, si fides sola sufficiat Christiano: et utrum non sit maledictus, qui evangelica praecepta contemnet. Sed fides ad hoc proficit, ut in primitiis credulitatis accedentes ad Deum justificet, si deinceps in justificatione permaneant: caeterum sine operibus fidei, non legis, mortua dit mandatis, et eos qui Evangelii praecepta contemnunt, maledictos esse, et SalDiscedite a me, maledicti, in ignem aeternum. Et Jacobus apostolus: Qui unius mandati transgressor est, omnium reum esse demonstravit. Quoniam autem in lege nemo justificatur apud Deum manifestum est. Quia nemo illum servat: ideo dictum est, quod sola fide justificandi essent credentes. Item vult ostendere, quia ex operibus legis Moysi justificari homo non possit, nisi habuerit et fidem: quae veniam
Abbreviated transcription (Latin):
estis sub lege. Siuos sp̃italibꝰ ꝑ om¬
nia actibus occupetis: non ẽ lex
uobis necessaria. quȩ carnalib
data ẽ. Manifesta aũt sunt:
oꝑa carnis. que st̃. fornicatio. in¬

Expanded text:
estis sub lege. Si vos spiritualibus per omnia actibus occupetis, non est vobis lex necessaria, quae carnalibus data est. Manifesta sunt autem opera carnis. Non est diffic