comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ut torcularia caꝑe non possint. Et ut
sciremꝰ quȩ sit uindemia. plenũq cor
eoꝵ: haud dubiũ quin cos significet:
qͥ contra dñm cong̃gati sunt. Alii aut̃
consurgere gentes & conuenire in ual¬
lem iosaphat: & sedere dñm ut omnes
iudicet nationes idõ asserunt: ut pareñ
se & assumant unuiersa arma pugnan¬
tiũ: & in ualle iosaphat dñi falcib de¬
metantur Uenisse ẽtra eos tẽpꝰ udiciĩ.
& intantũ eoꝵ creuisse mala: ut dĩ iun¬
cerent patientiam. Nam et amorrei tc̃
expulsi sunt: quando expleta st̃ peccata
eorũ. Iudei istũ locũ ad gog. & magog
gentes pessimas referunt: de qͥb & su¬
pra diximꝰ arbitrantes ultimo tẽpore
quando hicrłm fucrit instaurata. sub
mille annoꝵ imꝑio contra dĩ populũ
esse uenturas : & in uallẽ iosaphat que
ad partẽ orientalẽ tẽpli sita est esse ru
carũ: & effundendi sanguinis instare
uindemiam:. Populi: popłi. in ualle

Expanded text:
ut torcularia capere non possint. Et ut ut torcularia capere non possint. Et ut sciremus quae sit vindemia, plenumque toreorum, haud dubium quin eos significet, qui contra Dominum congregati sunt. Alii autem consurgere gentes, et convenire in vallem Josaphat, et sedere Dominum, ut omnes judicet nationes, ideo asserunt, ut parent se et assumant universa arma pugnantium, et in valle Josaphat Domini falcibus demetantur. Venisse enim contra eos tempus judicii, et intantum eorum crevisse mala, ut Dei vincerent patientiam. Nam et Amorrhaei tunc expulsi sunt, quando expleta sunt peccata eorum. Judaei istum locum ad Gog et Magog gentes saevissimas referunt, de quibus supra diximus, arbitrantes ultimo tempore quando Jerusalem fuerit instaurata, sub mille annorum imperio contra Dei populum esse venturas, et in valle Josaphat quae ad Orientalem partem templi sita est, esse ruiearum, et effundendi sanguinis instare vindemiam. Populi, populi in valle
Abbreviated transcription (Latin):
S gregantur ut pereant: C onsurgant:¬
N et ascendant in uallem iosaphat: qͥa ibi¬
s sedebo ut uidicẽ om̃s gentes. in circuitu
Nnite & descendite: qͥa plenũ est corculaR
Exuberant torcularia: quia multiplica¬
Ste sunt malicię eorũ: LXX. E onsur¬
gant: & ascendant om̃s gences in ualle
iosaphat: qͥa ibi sedebo ut uidicẽ omnes
gentes in circuitu. Mitate falces. qͣm ad¬
est uindemia: introite. & calcate: quia
repletũ ẽ torcular. Et redundant torcu¬
laria: quia repleta sunt malicia corum:
Et hȩc uixta suꝑiorẽ sensum: interp̃¬
tantur bifaris. Alii enĩ gences ascendo¬
re in uallẽ iosaphat. quȩ int̾p̃tat᷑ dñi ui
dicium: & sedere ibi dm̃ ut diuidicet
om̃s gentes. quȩ de circuitu ueniunt:
in bona partẽ intellegunt: quo scilicet.
tant falces suas: ut macuram hostium
messem demetant: & ueniant. acq disce¬
dant: calcentq corcularia: qͥa ad sit
iundemia: & intantũ. musta exuberent:

Expanded text:
gregantur, ut pereant. Consurgant,gregantur, ut pereant. Consurgant, et ascendant gentes in vallem Josaphat, quia ibi sedebo ut judicem omnes gentes in circuitunite et descendite, quia plenum est torcular: exuberant torcularia, quia multiplicata est malitia eorum. LXX: Consurgant et ascendant omnes gentes in vallem Josaphat, quia ibi sedebo ut judicem omnes gentes in circuitu: emittite falces, quoniam adest vindemia. Introite et calcate, quia plenum est torcular, et redundant torcularia, quia repleta sunt mala eorum. Et haec juxta superiorem sensum interpretantur bifariam. Alii enim gentes ascendere in vallem Josaphat, quae interpretatur Domini judicium, et sedere ibi Deum, ut dijudicet omnes gentes, quae de circuitu veniunt, in bonam partem intelligunt: quo scilicet etant falces suas, ut maturam hostium messem demetant, et veniant atque descendant, calcentque torcularia, quia adsit vindemia, et intantum musta exuberent,
Abbreviated transcription (Latin):
de qͦ legimꝰ mem̃to dñe dauid. & om¬
nis mansuetudinis cius: & ipse loqui¬
tur in eugłio: discite a me qͥa humi¬
lis sum & mitis: suie mansuetus. uirõ
quoq eos intellegi uolunt: qui destru¬
entes initia paruuloꝵ: & ad ꝑfectȩ ęta¬
tis robur accesserint: & om̃e studiũ qͦ
pus animarũ suarũ exercebant agros.
ad necessitatem p̃lii contulerunt. Nob̾
autẽ hebrȩoꝵ opinionẽ sequentib: ui¬
detur ẽẽ contrariũ. Ido enĩ gentes adu̾¬
sariȩ israheli parant᷑ ad pugnã: & aratra
sua ligones q uel falces: in gladios lan¬
ceasq cõmutant: & infirmatus robustũ
se ẽẽ dicit: erumpuntq de circuitu et
iuxta litteram sibi israhel miscrabilis re¬
promittit: nos iuxta cęptam tropologiã
&e gentes demonũ: & cos qui cotidie con¬
traꝰ ęccłiam dimicant. & in ultimo qui
sub antixp̃o aduersum scos dñi pugnatu¬
ri sunt acciꝑe debemus: qui idcirco con¬

Expanded text:
de quo legimus: Memento, Domine, David, et omde quo legimus: Memento, Domine, David, et omnis mansuetudinis ejus . 212 Et ipse loquitur in Evangelio: Discite a me, quia humilis sum, et mitis , sive mansuetus. Viros quoque eos intelligi volunt, qui destruentes initia parvulorum, ad perfectae aetatis robur accesserint, et omne studium quo prius animarum suarum exercebant agros, ad necessitatem praelii contulerint. Nobis autem Hebraeorum opinionem sequentibus videtur esse contrarium. Ideo enim gentes adversariae Israeli parantur ad pugnam, et aratra sua ligonesque, vel falces in gladios lanceasque commutant , et infirmus robustum se esse dicit, erumpuntque et veniunt de juxta litteram sibi Israel miserabilis repromittit. Nos juxta coeptam tropologiam, et gentes daemonum, et eos qui quotidie contra Ecclesiam dimicant, et in ultimo, qui sub Antichristo adversum sanctos Domini pugnaturi sunt, accipere possumus, qui idcirco con
Abbreviated transcription (Latin):
in gentibus: scĩficate bellum: suscitate
pugnatores: adducite. & ascendite . om¬
nes iuri bellatores. Concidite aratra
ur̃a in gladios: & falces urãs in lanceas.
Fortis dicat: qͥa p̾ualeo ego. Congregami¬
ni & introite om̃s gentes ꝑ circiutum
& congregamini illuc: mansuetus sit
pugnator: Locus iste: dupliciter in¬
tellegitur. Quidã enĩ arbitrantur hȩc
sc̃is gentibus p̃dicari: ut p̾parent᷑ ad
bellum & ꝓ popło dĩ dimicent: ut om¬
nia instrum̃ta agri culturę in gladios.
lanceas q conuertant: ut infirmꝰ dicat
se c̾e̾ robustũ: & ueniant om̃s de circui¬
cu. & in certam̃ dñi congregent᷑. maxi¬
me qͥa uixta septuagͣ sequitur: mansu¬
etus & mitis sit pugnator: iuxta illud
quod in paralipõmenon scriptum est.
Et trans iordanem de ruben & gad. & di¬
midia tribu manasse: in om̃ib uasis bel¬
licis. centum uiginti milia. Om̃s isti bel¬
iatores: parati ad pugnam. m̃te pacifica
tios ẽẽ uolunt imitatores ueri dauid.

Expanded text:
in gentibus: sanctificate bellum, suscitate pugnatores, adducite et ascendite omnes viri bellatores. Concidite aratra vestra in gladios, et falces vestras in lanceas. Fortis dicat, quia praevaleo ego. Congregamini et introite, omnes gentes per circuitum: et congregamini illuc, mansuetus sit pugnator. Locus iste dupliciter intelligitur: quidam enim arbitrantur haec sanctis gentibus praedicari, ut praeparentur ad bellum, et pro populo Dei dimicent, ut omnia instrumenta agriculturae in gladios lanceasque convertant, ut infirmus dicat se esse robustum, et veniant omnes de circuitu, et in certamen Domini congregentur, maxime quia juxta LXX sequitur: Mansuetus et mitis sit pugnator, juxta illud quod in Paralipomenis scriptum est : Et trans Jordanem de Ruben et Gad et dimidia tribu Manasse, in omnibus vasis bellicis centum viginti millia: omnes isti viri bellatores parati ad pugnam mente pacifica: hos esse volunt imitatores veri David,
Abbreviated transcription (Latin):
& studiosissimi faciant: quę ligna in lo¬
cis cultis. & in romano solo absq arabię
solitudine ñ inueniunt᷑. ꝓ torrente
trans mare mortuũ: sexto ab eo distanꝰ
miliario: ubi qͦndã cũ madianitis forni¬
catus c̃ isrł. huiꝰ loci ex ꝑsona dĩ miche¬
as ꝓpħa. meminit dicens: popłs meus
mem̃to queso qͥd cogitauerit balac rex
moab: & qͥd responderit balaam filius
beor de sechim. usq ad galgalam Pro
la. Ergo egredietur fons de domo dñi.
quȩ int̾p̃tatur ȩccłia de quo & ezechi¬
el. & zacharias ponunt in fine uolu¬
minũ suoꝵ ut pęnas nr̃as & uitia at¬
q peccata. quę nullam frugẽ habuere
iustitię. cõmutent᷑ in dñi noualia.
& ariditatem nr̃am rigent aqͥs largis¬
simis: & ꝓ spinis ac ueprib flores uir¬
tutum multiplices germinemꝰ & in co
loco ubi quondam fornicatus ẽ israel
& initiatus ẽ beel phegor: lilia casti¬
tatis. & rosę pudoris. ac uirginitatis

Expanded text:
et studiosissimi faciant, quae ligna in loet studiosissimi faciant, quae ligna in locis cultis, et in Romano solo, absque Arabiae solitudine non inveniuntur. Pro torrente trans mare mortuum, sexto ab ea distans milliario, ubi quondam cum Madianitis fornicatus est Israel. Hujus loci ex persona Dei Michaeas propheta meminit, dicens: Populus meus, memento, quaeso, quid cogitaverit Balach, rex Moab, et quid responderit Balaam filius Beor de Settim usque ad Galgalam . Prlam. Ergo egredietur fons de domo Domini, quae interpretatur Ecclesia. De quo et Ezechiel et Zacharias ponunt in fine voluminum suorum , ut spinas nostras et vitia atque peccata, quae nullam frugem habuere justitiae, commutent in Domini novalia, et ariditatem nostram rigent aquis largissimis, et pro spinis ac vepribus, flores virtutum multiplices germinemus. Et in eo loco, ubi quondam fornicatus est Israel, et initiatus est Beelphegor, lilia castitatis et rosae pudoris ac virginitatis
Abbreviated transcription (Latin):
funib naues trahere : certa habentes
spatia quȩ appellant funiculos: ut
i abori defessoꝵ recentia trahentium
colla succedant. Nec mirũ si una quę¬
q gens certa uiaꝵ spatia sius appel¬
let nominib: cũ et latini mille passus
uocent & galli leugas: & persę p̃arã¬
sangas. & rastas. uniuersa germania.
atq in singulis nominib diuersa men¬
sura fit. h ȩc ꝓptea quia uerbũ hębra¬
icum staiõ: septuaꝗ̃ funiculos trans¬
tulert. Cȩterũ nulli dubium ẽ. omnia
quȩ in tabernaculo dĩ legimꝰ. de lig¬
nis sechin fuisse ꝑfecta: quę septuagin¬
ta int̃p̃tati st̃ ligna inputribilia. Est au¬
tem genus arboris in hęremo. spinę al¬
bȩ simile colore. & foliis. non magnitu¬
dine. Alioquin autẽ tam grandes arbo¬
res sunt: ut latissima ex illis tabulata
cȩdantur : lignũq fortissimũ est. et
incredibilis leuitatis. ac pulchritudiniꝰ
ita ut ex cis uasa etiã torculariũ. quȩ

Expanded text:
naves funibus trahere, certa habentes naves funibus trahere, certa habentes spatia, quae appellant funiculos, ut labori defessorum, recentia trahentium colla succedant. Nec mirum si unaquaeque gens certa viarum spatia suis appellet nominibus, cum et Latini mille passus vocent, et Galli leucas, et Persae parasangas, et rastas universa Germania, atque in singulis nominibus diversa mensura sit. Haec propterea, quia verbum Hebraicum SATTIM   Septuaginta funiculos transtulerunt. Caeterum nulli dubium est, omnia quae in tabernaculo Dei legimus, de lignis Settim fuisse perfecta: quae LXX interpretati sunt ligna imputribilia. Est autem genus arboris in eremo, spinae albae simile, colore et foliis, non magnitudine. Alioquin tam grandes arbores sunt, ut latissima 216 ex illis tabulata caedantur, lignumque fortissimum est, et incredibilis levitatis ac pulchritudinis, ita ut ex his etiam vasa torcularium, quae
Abbreviated transcription (Latin):
dinem & colles fluent lacte : & om̃s
emissiones uide fluent aquis: Nabi¬
tante dño in syon. & in monte sc̃o suo:
fuerit. & ad uirtutũ excelsa ꝑuenerit:
dulcedine & melle sudabit: & stillabt̃
ex eo. gr̃ę spiritales: de quib ꝓpheta
loquitur. Quam dulcia gutturi meo
eloquia tua: suꝑ mel ori meo. Qui au¬
tem inferior montib ẽ: & nec dũ ad ꝑ¬
fectionis culm̃ ascenderit: uocabit᷑ col¬
lis: & fluent de eo riui lactis. quibus
rudis in xp̃o nutrit᷑ infantia: et aqua¬
rum flumina quȩ de uentre suo. dñs
manare testatus est. Om̃s enim riui.
siue emissiones uida fluentt aqͥs: & ni¬
chil in cis siccũ erit: redundantib cunc¬
Stis gr̃a spiritali: Et fons de domo dñi
transtulert̃ correntes funiculoꝵ. id est
T̃OINUN qͦd aut funiculos significat.
aut uxta egyptios mensurã certi itine¬
ris: psalmista dicente : semitã meã eo
funiculũ incũ tu inuestigasti. In nilo
enĩ flumine. siue in ruus eius solent

Expanded text:
colles fluent lacte, et omnes emissiones Judae fluent aquis. Habitante Domino in Sion et in monte sancto suo, fuerit, et ad virtutum excelsa pervenerit, dulcedine et melle sudabit, et stillabunt ex eo gratiae spirituales, de quibus propheta loquitur: Quam dulcia gutturi meo eloquia tua, super mel ori meo ! Qui autem inferior montibus est, et necdum ad perfectionis culmen ascenderint, vocabitur collis, et fluent de eo rivi lactis, quibus rudis in Christo nutritur infantia, et aquarum flumina, quae de ventre suo Dominus manare testatus est . Omnes enim rivi, sive emissiones Juda, implebuntur aquis, et nihil in eis siccum erit, redundantibus cunctis gratia spirituali. Et fons de domo Domintranstulerunt, torrentem funiculorum, id est, σχοίνων: quod aut funiculos significat, aut juxta Aegyptios mensuram certi itineris, Psalmista dicente: Semitam meam et funiculum meum tu investigasti . In Nilo enim flumine, sive in rivis ejus, solent
Abbreviated transcription (Latin):
mei sunt: destruendos. Egyptiuis dicit᷑
id est scõs dĩ ꝑsequens & tribulans:i¬
dumea: terrena: uł cruenta. Quicumq
& cotidie fuderit sanguinẽ in nocentẽ.
coꝵ scilicet qͦs decipitꝰ: erit in ꝑditio¬
nem: ut animas quoq martẏrum sub
altari clamare cognouimꝰ Usq qͦ añe

Expanded text:
 destruendas. Aegyptus dicitur  destruendas. Aegyptus dicitur id est, sanctos Dei persequens et tribulans: Idumaea, terrena, vel cruenta. Quicumquedine delictorum quotidie fuderit sanguinem innocentem, eorum scilicet, quos decipit , erit in perditionem, ut animas quoque martyrum sub altari clamare cognovimus: Usque
Abbreviated transcription (Latin):
onis. ꝓpt̃ iniqͥtatẽ filioꝵ uida: ꝓ eo
qͦd effuderint sanguinẽ iustũ in t̾ra sua
Et in loco hoc uidȩi grauissimo somno
dormiunt. In ultimo tẽpore quando
dictam sui in egyptios qͥ uicini st̃. & in
romanos qͦs int̾pretant᷑ idum cos spe
uanissima confingentes: ut scilicet qͦmͦ
pharao & omĩs eiꝰ exercitus. qͥ ꝑ qua¬
dringentos & triginta annos pꝰpłm dĩ
captiiũi tenuit : in mari rubro sub¬
mersus ẽ: sic & romani qͥ eodẽ annoꝵ
spatio uidȩos possessuri sunt: uitione
dñi deleantur Hoc illi spe uana sibi
celsa ꝓmittunt: neq enĩ possunt expo¬
nere. quare cũ in orbe tantę sint natio
intellegant᷑ romani cũ eadẽ licentia
mentiendi e diuerso possimus asserere:
sub idumcoꝵ uocabulo. uł ꝑsas: uel
elamitas: uł francos. alamannosq¬
& gentes alias: significari Nos autem
dicamꝰ tẽpore dñicę resurrectionis. uł
dic uidicii: utrũq enĩ recipimꝰ egyp¬
tum idumeam in eo qͦd ęgyptii & idu

Expanded text:
iniquitates filiorum Juda, pro eo quod effuderunt sanguinem justum in terra sua. Et in hoc loco Judaei gravissimo somno dormiunt: in ultimo tempore, quandodictam sui, in Aegyptios qui vicini sunt, et in Romanos quos interpretantur Idumaeos, spe vanissima confingentes. Ut scilicet quomodo Pharao et omnis ejus exercitus, qui per quadringentos et triginta annos populum Dei captivum tenuit, in mari 217 Rubro submersus est: sic etiam Romani qui eodem annorum spatio Judaeos possessuri sunt, ultione Domini deleantur. Hoc illi spe sibi cassa promittant. Neque enim possunt exponere quare cum in orbe tantae sint nationintelligantur Romani, cum eadem licentia mentiendi e diverso possimus asserere, sub Idumaeorum vocabulo vel Persas, vel Elamitas, vel Francos, Alemannos, gentesque alias significari. Nos autem dicamus tempore Dominicae resurrectionis, vel die judicii utrumque enim recipimus et Aegyptum et Idumaeam, i
Abbreviated transcription (Latin):
ac thuribula aurea tulistis: & consecras¬
tis idolis ur̃is. hȩc aut̃ narrat hẏstoria
chaldeos magis fecisse : qui uasa cẽpli
dñi. posuerunt in tẽplo bel. Unde post¬
ea balthasar potat in fialis: & statim
regnũ eius in medos ꝑsasq transfert᷑.
S quia pꝰ diem dñi magnũ & horribi¬
lem hȩc futura dicuntur : quȩ apłi in
resurrectione dñi int̾p̃tantur : & hebrei
in fucurũ udicii tẽpus differunt: ma¬
gis de romanis intellegendũ: qͦd uespasi¬
anus & titus. romȩ tẽplo pacis ȩdifica
to: uasa tẽpli & uniuersa donaria in
delubro illius consecrarent: q̃ greca et
romana narrat hystoria. Eio tempore¬
filii uida & hierłm nequaquã isrł & de¬
cem tribuũ. quȩ usq hodie in medorũ
urbib & in montib habitant. uenditi
sunt filiis grecoꝵ ut exterminatentur
de finib suis: & om̃is ur̃bs uidaica cap¬
tuutate cõpleta ẽ. Hoc illi referunt.

Expanded text:
ac thuribula aurea tulistis, et consecrasac thuribula aurea tulistis, et consecrastis idolis vestris . Haec autem narrat historia Chaldaeos magis fecisse, qui vasa templi Domini posuerunt in templo Bel: unde postea Balthasar potat in phialis, et statim regnum ejus in Medos et Persas transfertur . Sed quia post diem Domini magnum et horribilem, haec futura dicuntur, quae apostoli in resurrectione Domini interpretantur, et Hebraei in futurum judicii tempus differunt, magis de Romanis est intelligendum: quod Vespasianus to vasa templi et universa donaria in delubro illius consecrarunt, que Greca et Romana narrat historia». Etfilii Juda et Jerusalem nequaquam Israel, et decem tribuum, quae usque hodie in Medorum urbibus et montibus habitant venditi sunt filiis Graecorum, ut exterminarentur de finibus suis, et omnis orbis Judaica captivitate completus est. Hoc illi referunt,
Abbreviated transcription (Latin):
nomine doctrinş & saccrdotii dominan¬
tur cleris: & opprimunt eos qui sibi st̃
subiecti. Cũq fuerint neglegentes et
scandalizauerint unũ de minimis: &̃
pueros ponunt in ꝓstibulo: siue tra¬
dunt meretricib : & causa uoluptatis
suȩ. quoꝵ ds̃ uenter ẽ. & gła in confu¬
sione eoꝵ uendunt puellas: ut bibant
uinũ Tradunt enĩ adolescentes meretri¬
cibus: & puellas uendunt luxuriȩ : qͥ tur¬
pis lucri gr̃a. ñ corripiunt delinquentes:

Expanded text:
nomine doctrinae et sacerdotii dominannomine doctrinae et sacerdotii dominantur cleris, et opprimunt eos qui subjecti sunt. Cumque fuerint negligentes, et scandalizaverint unum de minimis, etiam pueros ponunt in prostibulum, sive tradunt meretricibus: et causa voluptatis suae  quorum Deus venter est, et gloria in confusione eorum vendunt puellas, ut bibant vinum. Tradit autem adolescentes meretricibus, et puellas vendit luxuriae, qui turpis lucri gratia non corripit delinquentes.
Abbreviated transcription (Latin):
in desideriũ suũ in inuicẽ: masculi iN
masculos turpitudinẽ oꝑantes: & mer¬
cedẽ quã oportuit erroris sui in semet¬
ipsos recipientes. Nec hoc fecisse conten¬
ti uendiderunt puellam ꝓuino ut bibe¬
rent: & libidini p̃ferrent gulã. Quȩ u¬
niuersa: uidei uespasiani titiq cẽporib
& maxime adriani iuxta licterã imple¬
ta ẽẽ cõmemorant. Sin aut̃ ad diem ui¬
dicii quę scripta uolucrimꝰ referre: dici
mus om̃em qͥ saluat᷑ saluari in ęcđia. siue
in celesti hierłm. Et pꝰquã uidę fuerit et
hierłm conuersa capciuitas: tunc cong̃¬
gandos & deducendos om̃s in uallem io¬
saphat: & ibi disceptaturũ dñm cum cis
qui suũ pͦpłm ꝑsecuti sunt: & diuiseruñ
sibi hereditatẽ di & disꝑserunt eos in
nationib: & suꝑ t̾ram ullius miserunt
sortem Qͦd non solũ suꝑ hęreticis debe¬
amus acciꝑe: qui sibi popłm dĩ diuise¬
runt. & eos faciunt ẽẽ genciles: s ad
omẽm rigidũ. suꝑbũq doctorẽ: qui sub

Expanded text:
in invicem, masculi in masculos turpitudinem operantes, et mercedem quam oportuit erroris sui in semetipsos recipientes. Nec hoc fecisse contenti, vendiderunt puellam pro vino, ut biberent, et libidini praeferrent gulam. Quae universa Judaei, Vespasiani, Titique temporibus, et maxime Hadriani, juxta litteram impleta esse commemorant. Si autem ad diem judicii, qusalvatur, salvari in Ecclesia, sive in coelesti Jerusalem. Et postquam Judae fuerit et Jerusalem 208 conversa captivitas, tunc congregandos et deducendos omnes in vallem Josaphat: et ibi disceptaturum Dominum cum eis qui suum populum persecuti sunt, et diviserunt sibi haereditatem Domini, et disperserunt eos in nationibus, et super terram illius miserunt sortem: quae non solum super haereticis debemus accipere, qui sibi Dei populum diviserunt, et eos faciunt esse gentiles, sed ad omnem rigidum superbumque doctorem, qui sub
Abbreviated transcription (Latin):
extra hierłm Principiũ ergo eoꝵ qui sal¬
uati sunt. fuit in syon & hierłm: in specu¬
la & in uisione pacis: & in his qui residui
fuerint: qͦs uocauit dñs. Residuos cos de¬
bemus intellegere: ꝗͥ de uidȩoꝵ popło cre¬
diderunt: de quib ysaias loquit᷑. nisi dñs
sabaoth reliquisset nob̾ semen: ficut so¬
doma facti essemꝰ & sicut gomorra simi¬
les fuissemus. Hos residuos dñs uocauit.
siue eugłi ⁊auit eos qͦs uocauit: ita enim
lxx int̃p̃tati sunt. Locus hic difficillimꝰ
est: & multiplicẽ recipiens explanationẽ:
ut sub tropologiã om̃ia quȩ dicta sunt.
ad illa tẽpora referamꝰ aͤ pecrus ⁊ pau¬
lus apłi retulert̃: hoc ẽ quando passus
est dñs: & resurrexit. Neq enĩ fieri potest
ut suꝑiora in tẽpore passionis: & quȩ se¬
cuntur intellegamꝰ in die iudicii: maxi¬
me cũ sequat᷑: quia ecce in diebus illis
& in tẽpore illo: & iste uersiculus. prece¬
dentib inferiora conects: uno dicat cun¬

Expanded text:
Jerusalem . Principium ergo eorum qui salvati sunt fuit in Sion et Jerusalem, in specula, et in visione pacis, et in his qui residui fuerunt, quos vocavit Dominus. Residuos eos debemus intelligere, qui de Judaeorum populo credideruSabaoth 206 reliquisset nobis semen, sicut Sodoma facti essemus, et sicut Gomorrha similes fuissemus . Hos residuos Dominus vocavit, sive evangelizavit eos, quos vocavit: sic enim LXX interpretati sunt. Locus hic difficillimus est, et multiplicem recipiens explanationem: ut sub tropologia omnia quae dicta sunt, ad illa tempora referamus, ad quae Petrus et Paulus apostoli retulerunt, hoc est, quando passus est Dominus et resurrexit. Neque enim fieri potest, ut superiora in tempore passionis, et quae sequuntur intelligamus in die judicii, maxime cum sequatur: Quia ecce in diebus illis, et in tempore illo, et iste versiculus, praecedentibus inferiora connectens, uno dicat cun
Abbreviated transcription (Latin):
deducã inqͥt eas in uallem iosaphat:
Quando aut̃ credentes ad p̃liũ cohor¬
tatur. & dicit. suscitate robustos: acce¬
dant: ascendant om̃s uiri bellatores :
consurgant: & ascendant gentes in ualle
iosaphat : ñ descendere: s ascendere co¬
hortatur. Omĩs enim qui uidicatur
ꝓp̃t̃ peccata sua: in ualle positus ẽ. quȩ
appellatur iosaphat: id ẽ dñi uidiciũ
dãpnabitur : ibi q disputabit cum eis
non potentia maiestatis : s rationis ue
ritate eos coniuincens: qui partiti fuñ
popłm dĩ & hereditatẽ illius disꝑserunt.
in nationibus: ut seruos dĩ sibi seruire
cõpellerent: & t̾ram illius diuiserunt:
multis eam int̾ se errorib separantes: ut
alii colerent iouẽ: alii uinonẽ: & miner¬
codrillum. & ibin. noctuas. accipitres: et
ciconias. Sub his nominib quondã di¬
uisus ẽ popłs dĩ quẽ adu̾sariȩ nationes.
id est pͥncipes mundi istius & rectores te¬

Expanded text:
deducam, inquit, eas in vallem Josaphat. deducam, inquit, eas in vallem Josaphat. Quando autem credentes ad praelium cohortatur, dicit: Suscitate robustos: accedant, ascendant omnes viri bellatores: consurgant et ascendant gentes in vallem Josaphat, non descendere, sed ascendere cohortantur. Omnis enim qui judicatur propter peccata sua, in valle positus est, quae appellatur Josaphat, id est, Domini judicium. dicabitur. Ibique disputabit cum eis, non potentia majestatis, sed rationis eos veritate convincens, qui partiti sunt populum Dei, et haereditatem illius disperserunt in nationibus, ut servos Dei sibi servire compellerent: et terram illius diviserunt, multis eam inter se erroribus separantes, ut alii colerent Jovem, alii Junonem, et Minercodilum, et ibin, noctuas, accipitres, et ciconias. Sub his nominibus quondam divisus est populus Dei: quae adversariae nationes, id est, principes mundi istius, et rectores te
Abbreviated transcription (Latin):
miserunt sortẽ : & posuert̃ pucrũ in ꝓsti¬
bulo: & puellas uendebant. ꝓ uino: & bi¬
bebant: Dicamus ut polliciti sumꝰ pri¬
mum iuxta anaribs eñ. priorib posterio¬
ra ungentes: & eadẽ si potucrimꝰ ad di¬
em uidicii referre tẽptabimꝰ Saluatis cre¬
catis residuis de popło uidȩoꝵ: qͥcũq a¬
postolis & ꝑ apłos crediderunt: in tẽpo¬
re illo post quã ꝯuerterit dñs captiuita¬
tem uida & hierłm. qui uenerat p̾dica¬
re cęcis uisum & captiuuis remissionem:
& liberauit eos qͥ dñm confitent᷑: & qui
uersantur in ȩccłia in qua uisio pacis
est: congregabit om̃s gentes: quȩ crede¬
re noluerunt: & deducet eas in uallem
iosaphat. Qͦd significantius iuxta hebra¬
icam ueritatẽ grece dicitur. Ra⁊azũ:
id est deorsum duc̃a: & de sublimib ad
inferiora detraham. Simulq conside¬
ra quando incredulos quosq uel ad¬
uersarias potestates. dñs ad iudiciũ
ꝓuocat. & disceptat᷑ cũ eis. ꝓ popło suo.

Expanded text:
miserunt sortes: et posuerunt puerum in prostibulo, et puellas vendebant pro vino, et bibebant. Dicamus ut polliciti sumus, primum juxta anagogen prioribus posteriora jungentes, eadem si poterimus, ad diem judicii referre tentabimus. Salvatis crecatis residuis de populo Judaeorum, qui cum apostolis et per apostolos crediderunt, in tempore illo postquam converterit Dominus captivitatem Juda et Jerusalem, qui venerat praedicare caesis visum, et captivis remissionem, et liberavit eos qui Dominum confitentur, et qui versantur in Ecclesia, in qua visio pacis est, congregabit omnes gentes quae credere noluerunt: et 207 deducet eas in vallem Josaphat, quod significantius, juxta Hebraicam veritatem Graece dicitur κατάξω, id est, deorsum ducam, et de sublimibus ad inferiora detraham. Simulque considera, quando incredulos quosque, vel adversarias potestates Dominus ad judicium provocat, et disceptat cum eis pro populo suo:
Abbreviated transcription (Latin):
Stionib & terrã meam diuiser̃t: & super
Spopłm meũ misert̃ sortẽ: & posuerunt
Spuerũ in ꝓstibulo: & puellam uendidert̃
Sꝓ uino ut biberent: Lxx. Quia
ecce ego in dieb illis. & in cẽpore illo
quando conuertero captiuitatẽ uida eo
hierłm: congregabo om̃s gentes: & dedu
cam in uallem iosaphat: & disceptabo cũ

Expanded text:
super populum meum miserunt sortem: et posuerunt puerum in prostibulo, et puellam vendiderunt pro vino, ut biberent. LXX: Quia ecce ego in diebus illis, et in tempore illo quando convertero captivitatem Juda et Jerusalem, congregabo omnes gentes, et deducam eas in vallem Josaphat, et dis
Abbreviated transcription (Latin):
on. & in hierłm erit. qͥ saluatus fue¬
rit: sicut dix̃ dñs: & adnuntians eos
qͦs dñs uocauit: In eo loco in quo nos
posuimꝰ saluatio. suie saluatus: & in he¬
braico scriptũ ẽ p̃haletã: symmachꝰ trans¬
tulit qui fugerit. Et rursum ubi nos di¬
ximus in residuis. & septuag̃ transtule¬
runt adnuntians: in hebraico legitur
imagnus & horribilis: & saluus effectus
est quicũq pꝰ dñi resurrectionẽ nom̃ illi

Expanded text:
Jerusalem erit qui salvatus fuerit: sicut dixit Dominus: et annuntians quos Dominus vocavit. In eo loco, in quo nos posuimus, salvatio, sive salvatus, et in Hebraico scriptum est PHALETA  , Symmachus transtulit, qui fugerit. Et rursum ubi nos diximus, in residuis, et LXX transtulerunt, annuntians, in Hebraico legitur magnus et horribilis: et salvus effectus est, quicumque post Domi
Abbreviated transcription (Latin):
cius : & samuhel inter eos qͥ inuocant
nom̃ eius. Inuooabant dñm: & ipse
exaudiebat cos: in colupna nubis lo¬
quebatur ad eos. Si gͥ. & de credentib
chorinthiis. & de moyse & aaron & sa¬
muhele scribit᷑ : qͦd inuocauerint no¬
men dñi: non incipientium: s ꝑfectoꝵ
hanc grãm c̾t̾ credamus. Uerbũ quõ¬
q effusionis. quod hebraice dr̃ ẽp̃hoc.
muneris largitatẽ : qͦd nequaquã in pau¬
cos ꝓpħas: ut olim fiebat in ueteri testa¬
mento : s in om̃s credentes in nomine
saluatoris. sp̃c sc̃i dona descenderint: ne
nem. Neq enĩ est distinctio uidei. & greci
serui & liberi : uiri & feminȩ: quia omnes
in xp̃o unũ sumus. Unde & agab cęsareȩ
ꝓpħauit: & in antiochia erant ꝓpħę plu¬
rimi : & apłs p̃cipit: ut si altero ꝓpħante.
alteri fuerit reuelatũ: pͥor taceat: & qua¬
tuor filias phylippi eugłistȩ legimus ꝓ¬
phetasse. Senes quoq uiderunt somni¬
a: quando Paxtꝰ ia senȩx audiuit uirum

Expanded text:
el inter eos qui invocant nomen ejus. Invocabant Dominum, et ipse exaudiebat eos: in columna nubis loquebatur ad eos . Si igitur de credentibus Corinthiis, et de Moyse et Aaron ac Samuele scribitur, quod invocaverint nomen Domini, non incipientium, sed perfectorum, hanc gratiam esse credamus. Verbum quoque effusionis, quod Hebraice 205 dicitur Emuneris largitatem, quod nequaquam in paucos Prophetas ut olim fiebat in veteri Testamento, sed in omnes credentes in nomine Salvatoris, Spiritus sancti dona descenderint  Alnem. Neque enim est distinctio Judaei et Graeci, servi et liberi, viri et feminae: quia omnes in Christo unum sumus . Unde et Agabus Caesareae prophetavit , et in Antiochia erant prophetae plurimi: et Apostolus praecipit, ut si, altero prophetante, alteri fuerit revelatum, prior taceat . Et quatuor filias Philippi evangelistae legimus prophetasse . Senes quoque viderunt somnia, quando Paulus jam senex audivit virum
Abbreviated transcription (Latin):
tunc uoce flebili. quęrentur & dicent.
tuaginta. fleuert arm̃ta boum qͣm non
sunt eis pascua: cõpellit nos non de bu¬
bus & arm̃tis acciꝑe quȩ dicta sunt.:
s de his qͥ ꝓpt̾ similitudinẽ boues uocan¬
tur & oues. de qͦꝵ pascius saluator lo¬
quitur. Ingredietur. & egredietur : & pas¬
cua inueniet. hȩc autẽ om̃ia intellege
sub methaphora erucȩ: locustȩ : bruchi
& rubiginis: qͦd sublatis frugib atq
uastatis : fames & pestientia cuncta pos¬
sederint: Ad te dñe clamabo: qͥa ignis
comedit spetiosa deserti: & flãma suc¬
cendit om̃ia ligna regionis. s & bestię

Expanded text:
tunc voce flebili querentur et dicent: tunc voce flebili querentur et dicent: ta LXX: Fleverunt armenta boum, quoniam non sunt eis pascua, compellit nos non de bobus et armentis accipere quae dicta sunt; sed de his, qui propter simplicitatem boves vocantur et oves. De quorum pascuis Salvator loquitur: Ingredietur et egredietur, et pascua inveniet . Haec autem omnia intellige sub metaphora, erucae, locustae, bruchi et rubiginis, quod, sublatis frugibus, atque vastatis, fames et pestilentia cuncta possederint. Ad te, Domine, clamabo: quia ignis comedit speciosa deserti, et flamma succendit omnia ligna regionis; sed
Abbreviated transcription (Latin):
greges arm̃ti: quia non ẽ pascua eis:
S: & greges pecçoꝵ disperierunt: E
Sus sultauerunt uituli in p̃sepib suis:
dissipati sunt chesauri: suffossa sunt
torcularia: qͥa arefactũ est triticum
Qͥd reponemꝰ nobis. Fleuerunt arm̃ta
boum quia ñ erant pascua eis: & g̾ges
ouiũ disperierunt: Post quã alim̃ta
perierunt: & de domo dĩ gaudiũ lȩticia¬
q sublata sunt: um̃ta quęq conpu¬
truert in stercore suo : siue uixta intel
legentiã spiritalẽ lascuuerunt in p̃se¬
pibus siuis: & calcitrauert̃ contra crea¬
torẽ suũ ut impleret᷑ qͦd scriptum est.
si saturati ñ fuerint: murmurabunt.
Cõputrescit in stercore suo cuiꝰ ds̃ uenter
est : & qui dicit: manducemꝰ & bibamus.:
cras enĩ moriemur. huic demolita sunt
horrea futurȩ felicitatis: & apothecȩ ęt̃¬
nȩ habundantie dissipatȩ sunt: uł sub¬
uersa sunt torculariaꝰ quia si frumenta
& uina non fuerint: frustra horrea & tor¬
cularia p̃parantur. Cũq om̃ia aruerint

Expanded text:
a eis; sed et greges pecorum disperierunt. LXX: Subsaltaverunt vituli in praesepibus suis: dissipati sunt thesauri, suffossa sunt torcularia, quia arefactum est triticum: quid reponemus nobis? fleverunt armenta boum, quia non erant pascua eis, et greges ovium disperierunt. Postquam alimenta perierunt, et de domo Dei gaudium laetitiaque sublata sunt, jumenta quoque computrueritualem, lascivierunt in praesepibus suis, et calcitraverunt contra Creatorem suum, ut impleretur quod scriptum est: Si saturati non fuerint, murmurabunt . Computrescit in stercore suo cujus Deus venter est, et qui dicit: Manducemus et bibamus, cras enim moriemur : huic demolita sunt horrea futurae felicitatis, et apothecae aeternae abundantiae dissipatae sunt, vel subversa sunt torcularia, quia si frumenta et vina non fuerint, frustra horrea et torcularia praeparantur. Cumque omnia aruerint,
Abbreviated transcription (Latin):
credendus ẽ: aut certe multo post tẽ¬
pore dies uidicii: qui uere magnus ẽ
et horribilis. Sed quia seq̃r̃: & erit om¬
nis quicũq inuocauerit nomen dñi
saluus erit: melius de die passionis xp̃i¬
uł resurrectionis accipi. Inuocatio uero
in qua salus consistit: ñ ex sermone tan¬
cum sed ex corde & opere constat. Unde
huiꝰ triꝑtitę inuocationis gr̃a: non inci¬
pientium: s. ꝑfectoꝵ c̃ẽ credenda ẽ: qͥa
qͦd credit: qͦd amat: os confitetur: manꝰ¬

Expanded text:
credendus est, aut certe multa post temcredendus est, aut certe multa post tempora dies judicii qui vere magnus est et horribilis. Sed quod sequitur, et erit omnis qui invocaverit nomen Domini salvel resurrectionis accipitur; invocatio vero, in qua salus consistit, non ex sermone tantum, sed etiam ex corde et opere constat. Unde hujus tripartitae invocationis gratia, non insipientium, sed perfectorum esse credenda est: quia quod cor credit
Abbreviated transcription (Latin):
nantis ungit᷑. Tunc confundent᷑ agrico¬
lȩ. cũ uiderint in possessionib suis non
nasci triticũ. qͦ alunt᷑ homines: & orotũ
quo iumenta in rationabilia sustentant᷑.¬
& confusam ẽẽ uineam. de qua scriptũ ẽ.
uinea frondosa isrł: fructus habundans
in ea: expectante dño ut faceret utias:
& fecit spinas. ficus quoq elanguit:
sub qua fuit ante quã crederet nathana¬
el & malogranatũ. cuiꝰ cortici genȩ spon¬
sȩ in cantico cõparantur: & palma quȩ
ꝑdito uirore siccata ẽ. de qua olim dice¬
batur : iustus aut̃ ut palma florebit:
& malũ de quo in eodẽ cantico legimus:
sicut malũ in medio lignoꝵ ita frat᷑ue¬
lis m̃s in medio filioꝵ Qͥd necesse est
om̃s arbores ꝑcurrere: cum uniuersȩ
aruerint: & ꝓ gaudio atq lecitia filios
hominũ meror oppresserit & confusio:
Accingite uos & plangite sacerdotes:
ululate ministri altaris. Ingredimini

Expanded text:
nantis ungitur. Tunc confundentur agriconantis ungitur. Tunc confundentur agricolae, cum viderint in possessionibus suis non nasci triticum, quo aluntur homines, et hordeum quo jumenta irrationabilia sustentantur, et confusam esse vineam, de qua scriptum est: Vinea frondosa Israel, fructus abundans in ea : exspectante Domino, ut faceret uvas, et fecit spinas. Ficus quoque elanguit sub qua fuit, antequam crederet, Nathanael , et malogranatum, cujus cortici genae sponsae in Cantico comparantur , et palma quae, perdito virore, siccata est, de qua olim dicebatur: Justus autem ut palma florebit. : et malum de quo in eodem Cantico legimus: Sicut malum in medio lignorum: ita fratruelis meus in medio filiorum . Quid necesse est omnes arbores percurrere, cum universa aruerint, et pro gaudio atque laetitia, filios hominum moeror oppresserit et confusio? Accingite vos et plangite, sacerdotes; ululate, ministri altaris; ingredimini,
Abbreviated transcription (Latin):
tur. P ostquam sponsa quȩ receperat
doctrinam dĩ : ꝑ peccata a sponso fue¬
rit separata : & ꝓ byssinis lincisq ues¬
tib : cilicio circũdata. id ẽ habitum lu¬
gentis assũpserit: tunc peribit sacrifi¬
cium. de quo scriptũ ẽ. sacrificium dõ
sp̃c ẽtribulatus : & uini libatio qͦd leti¬
ficat cor hominis de domo dĩ quȩ est¬
& eccłia dicente apło ad tymotheum
refrixerit caritas multoꝵ: & pͥncipes
popłi ac ministri altaris uiderint cã¬
pos & plana credentiũ : fructus non
afferre uirtucũ: s om̃ia uitiis inhor¬
rescere : quando frum̃tũ : & ordeum
uineasq & oleũ: eruca locusta: bru¬
chus: rubigo consumpserint: & nequa¬
quam habuerimus calicẽ. de quo scrip¬
tũ est: calix tuus in ebrians qua precla¬
rus ẽ: & perierit oleũ. de qͦ in eccdesias¬
te legimus: om̃i tẽpore sint candida ues¬
tim̃ta tua: & oleũ de capite tuo non de¬
ficiat. qͦ exhilarat᷑ facies: & caput ieui¬

Expanded text:
tur: Postquam sponsa, quae receperat tur: Postquam sponsa, quae receperat doctrinam Dei, per peccata a sponso fuerit separata, et pro byssinis lineisque vestibus, cilicio circumdata, id est, habitum lugentis assumpserit, tunc peribit sacrificium, de quo scriptum est: Sacrificium Deo spiritus contribulatus , et vini libatio, quod laetificat cor hominis, de domo Dei, quae est Ecclesia, dicente Apostolo ad Timotheum:refrixerit charitas multorum : et principes populi ac ministri altaris, viderint campos et plana credentium fructus non afferre virtutum; sed omnia vitiis inhorrescere: quando frumentum et hordeum, vineasque et oleum, eruca, locusta, bruchus, 179 rubigo consumpserint, et nequaquam habuerimus calicem, de quo scriptum est: Calix tuus inebrians quam praeclarus est ! Et perierit oleum, de quo in Ecclesiaste legimus: Omni tempore sint candida vestimenta tua, et oleum de capite tuo non deficiat : quo exhilaratur facies, et caput jeju
Abbreviated transcription (Latin):
ego puto significari: in eo qͦd ait. perit
messis agri: id ẽ cuncta quȩ solet humꝰ
gignere. Qͥd loquar de frum̃to: uino
oleoq & ordeo: cũ etiã arboꝵ poma
siccata sint: ficus elanguerit : & malo¬
granatũ & palma: & malũ & om̃ia lig¬
na uł infructuosa uł frugifera. locusta
uastante consũpta sint: Quȩ om̃ia facta
sunt : ut auferret᷑. & confunderet᷑ gaudi¬
um a filiis hominũ Possumꝰ hȩc eadẽ
& pꝰ aduentũ dicere saluatoris: accidis¬
se popło uideoꝵ: quando pari furore
clamantes dixerunt. Crucifige. crucifi¬
ge talẽ : non habemꝰ regẽ nisi cesarem
Quando circũdata ẽ hierłm ab exercitu:
& intantã necessitatẽ uenerunt famis
ac pestilentiȩ : ut filioꝵ necdũ macuris
corporib uescerent᷑ : & sacrificia uniuier¬
sa sublata sunt. & confusũ ẽ gaudium
a filiis hominũ: qͥa gaudiũ recipere
res: adnuntio uob̃ gaudiũ magnum.
Iuxta anagogeñ iste nobis sensus uide¬

Expanded text:
ego puto significari in eo quod ait, periit ego puto significari in eo quod ait, periit messis agri, id est, cuncta quae solet humus gignere. Quid loquar de frumento, vino, oleoque et hordeo, cum etiam arborum poma siccata sint, ficus elanguerit, et malogranatum, et palma, et malum, et omnia ligna, vel infructuosa, vel frugifera, locusta vastante, consumpta sint? quae facta sunt omnia, ut auferretur, sive confunderetur gaudium a filiis hominum. Possumus haec eadem et post adventum dicere Salvatoris accidisse populo Judaeorum, quando pari furore clamantes dixerunt: Crucifige, crucifige talem: non habemus regem nisi Caesarem ; quando circumdata est Jerusalem ab exercitu, et in tantam necessitatem venerunt famis ac pestilentiae, ut filiorum necdum maturis corporibus vescerentur: et sacrificia universa sublata sunt, et confusum est gaudium a filiis hominum, quia gaudium recipere res: Annuntio vobis gaudium magnum . Juxta ἀναγωγὴν iste nobis sensus vide
Abbreviated transcription (Latin):
agricolȩ. Rugete possessores ꝓ frum̃to
& ordeo: qͥa periit undemia de agro
uinea aruit: & ficus inminutę sunt.
Malo granatũ & palma: & malũ: & om̃ia
ligna agri. a refacta st̃: qm confuderunt
gaudiũ filii hominũ: Qm̃ quantũ ad
hystoriã ꝑtinet: ob locustarũ. siue hosti¬
um multitudinẽ. qui sub carũ specie &e¬
scribunt᷑. uastatis om̃ib atq consumptis
periit sacrificiũ & libatio de domo dñi:
quoꝵ alterũ de simila alterũ de uino
offerre soliti erant: id circo luxert̾ sacer¬
dotes. qͥ sunt ministri dñi nec sacrifici¬
is. nec libam̃tis. rite celebratis: maxime
quia & decimȩ quas accipere consueue¬
rant : nequaquã allatȩ sunt. Regio
enĩ uniu̾sa. populata ẽ. Luxit humus
bant᷑ in humo. Triticũ: uinũ : oleumq
elanguit: ipsi quoq agricolȩ & uinitores
confusi sunt: & ululauert: quia non so¬
lum frum̃tũ: s ordeũ quoq qͦd uilius
fertiliusq ẽ aruit. Et legumina quȩ

Expanded text:
a: lugete, possessiones, pro frumento et hordeo, quia periit vindemia de agro, vinea aruit, et ficus imminutae sunt: malogranatum et palma et malum et omnia ligna agri arefacta sunt, quoniam confuderunt gaudium filii hominum. Quantum ad historiam pertinet, ob locustarum, sive hostium multitudinem, qui sub earum specie describuntur, vastatis omnibus atque consumptis, periit sacrificium et libatio de domo Domini: quorum alterum de simila, alterum de vino offerre soliti erant. Idcirco luxerunt sacerdotes, qui sunt ministri Domini, nec sacrificiis, nec libamentis rite celebratis: maxime quia et decimae, quas accipere consueverant, nequaquam oblatae sunt. Regio enim universa 178 populata est. Luxit humus, antur in humo: triticum, vinum oleumque elanguit: ipsi quoque aricolae et vinitores confusi sunt, et ululaverunt: quia non solum frumentum, sed hordeum quoque, quod vilius fertiliusque est, aruit. Et legumina quae
Abbreviated transcription (Latin):
custã aut̃ medos int̾p̃tantur & persas:
qͥ subuerso imꝑio chaldeoꝵ uidȩos
habuere captiuos. Bruchum macedo¬
nas: & om̃s alexandri successores: ma¬
ximẽq regẽ anthyochũ cognomento
epiphanen : qͥ instar bruchi sedit in ui¬
dea & om̃s pͥoꝵ regũ reliqͥas deuora¬
uit: sub qͦ machabeoꝵ bella narrant᷑.
Rubiginẽ referunt ad imꝑiũ romanoꝵ
qui quarti & ultimi intantũ opp̃ssere
iudȩos : ut de suis finib pellerentur.
Scribit plenius iosephus septẽ uolumi¬
nibus: uespasiani: & citi narrans trũ¬
phos. helii quoq adriani c̃tra iudȩo
expeditionẽ legimꝰ: qͥ ita hierłm muns¬
q subuertit: ut de urbis reliquiis as
fauillis: siu nominis heliam conderet
ciuitatẽ. Hȩc quatuor regna quȩ sub¬
uertert̃ uidȩam: in .uͦiͬ cornib ⁊ achar¬
as iudisse se scribit: dicente ad cun
angło. hȩc st̃ cornua quȩ uentil auc¬

Expanded text:
custam autem, Medos interpretantur et Persas, custam autem, Medos interpretantur et Persas, qui subverso imperio Chaldaeorum, Judaeos habuere captivos. Bruchum, 171 Macedonas, et omnes Alexandri successores, maximeque regem Antiochum cognomento Epiphanem, qui instar bruchi sedit in Judaea, et omnes priorum regum reliquias devoravit, sub quo Machabaeorum bella narrantur. Rubiginem referunt ad imperium Romanorum, qui quarti et ultimi intantum oppressere Judaeos, ut de suis finibus eos pellerent. Scribit plenius Josephus septem voluminibus, Vespasiani et Titi narrans triumphos. Elii quoque Hadriani contra Judaeos expeditionem legimus, qui ita Jerusalem murosque subvertit, ut de urbis reliquiis ac favillis, sui nominis Eliam conderet civitatem. Haec quatuor regna quae subvertere Judaeam, in quatuor cornibus Zacharias vidisse se scribit, dicente ad eum Angelo: Haec sunt cornua, quae ventilave
Abbreviated transcription (Latin):
entia eius : filiis nr̃is secreta & mira
narramus. Iudei aut̃ qui habitant in
t̾ra loquunt᷑ terrena: & humi coheren¬
tia: de qͥb scriptũ ẽ. Qui de t̾ra ẽ de
t̃ra loquitur: qui de cęlo uenit: super
om̃s est: Residuũ erucȩ: comedit
locusta: & residuũ locustę: comedit
bruchus: & residuũ bruchi: comedit
rubigo: Esimiliter: Exor¬
dium sequitur narratio. Ibi ut atten¬
tum faceret auditorẽ: magna & incre¬
dibilia se dicturũ ẽẽ ꝓmisit: quę nec
uetus sciret hẏstoria: nec p̃sens ętas
facta cognosceret: hic erucã: & locus¬
tam & bruchũ: & rubiginẽ posuit:
ut quȩ singula raro eueniunt: om̃ia
simul facta memorent᷑: & idõ mirabi¬
lia sunt. Erucã quȩ hebraice g̃eerc̃
grece dr̃ &arctiu : hębrei assyrios in¬
terp̃tantur : babylonios: atq chalde¬
os: qui de uno orbis climate ꝓceden¬
tes: tã decẽ tribuũ quã duarũ hoc ẽ
isrłitici popłi. cuncta uastarunt. Lo¬

Expanded text:
entia ejus , filiis nostris secreta et mira entia ejus , filiis nostris secreta et mira narramus. Judaei autem qui habitant in terra, loquuntur terrena, et humi cohaerentia, de quibus scriptum est: Qui de terra est, de terra loquitur: qui de coelo venit, super omnes est . Residuum erucae comedit locusta, et residuum locustae comedit bruchus, et residuum bruchi comedit rubigo. LXX similiter. Exordium sequitur narratio: ibi ut attentum faceret auditorem, magna et incredibilia se dicturum esse promisit, quae nec vetus sciret historia, nec praesens aetas facta cognosceret. Hic erucam, et locustam, et bruchum, et rubiginem posuit, ut quae singula raro eveniunt, omnia simul facta memorentur, et ideo mirabilia sint. Erucam quae Hebraice GEZEM  , Graece dicitur κάμπη, Hebraei Assyrios interpretantur, Babylonios atque Chaldaeos, qui de uno orbis climate procedentes, tam decem tribuum quam duarum, hoc est, Israelitici populi cuncta vastarunt. Lo
Abbreviated transcription (Latin):
sequentib uixta septua g̾ interpretes
legimꝰ: ac paruuloꝵ reliquit infanti¬
am: audiat que dicuntur. Qui autem
adhuc habitat in t̾ra & non potest di¬
cere aduena sum ego & peregrinꝰ sicut
om̃s ꝓatres mei: aurib ꝑcipiat: si fac¬
tumͦ inquit istud in dieb ur̃is: aut in
dieb patrũ ur̃oꝵ: arte rechorica ex
rerũ magnitudine. attentũ lectorem
auditorẽ facit. Nulla hȩc in qͥt ętas
meminit: que dicturus sũ nec ur̃o.
nec patrũ ur̃oꝵ. atq maioꝵ facta st̃
tẽpore. Patres aut̃. auos. attauosq
cognosce: & filios eoꝵ omẽm deinceps
sobolẽ. uixta illud uirgilianũ: & nati
natoꝵ. & qui nascentur ab illis. Et se¬
nes gͦ & habitatores t̾rȩ : filiis ur̃is . pos¬
teris q narrate. Qui senex ẽ: liberos
suos doceat sacram̃ta. Qui habitator
est terrȩ. simplicẽ narret hẏstoriam
Unde usq hodie nos qui in xp̃o credimꝰ
quoꝵ cũ moẏse ablatũ ẽ uelam̃ ab o¬
culis : & de quib dr̃. cani hominis sapi¬

Expanded text:
nsequentibus juxta Septuaginta Interpretes legimus, ac parvulorum reliquit infantiam, audiat quae dicuntur. Qui autem adhuc habitat in terra, et non potest dicere: Advena sum et peregrinus sicut omnes patres mei , auribus percipiat. Si factum est, inquit, istud in diebus vestris, aut in diebus patrum vestrorum. Arte rhetorica ex rerum magnitudine attentum auditorem facit: nulla haec, inquit, aetas meminit, quae dicturus sum, nec vestro, nec patrum vestrorum atque majorum facta sunt tempore. Patres autem avos atavosque cognosce et filios filiorum, omnem deinceps sobolem, juxta illud Virgilianum : Et nati natorum, et qui nascentur ab illis: Et senes ergo et habitatores terrae, filiis vestris posterisque narrate; qui senex est, liberos suos doceat sacramenta: qui habitator est terrae, simplicem narret historiam. Unde usque hodie nos qui in Christo credimus, quorum cum Moyse ablatum est velamen ab oculis, et de quibus dicitur: Cani hominis sapi
Abbreviated transcription (Latin):
p̃dicante: Quomͦ uero p̃dicabunt: nisi
mittantur: Eͦdq ait. om̃is qui inuo¬
cauerit nom̃ dñi saluus erit: non leue
cẽ credamus. Licet enĩ idẽ apłs scri¬
bat: nemo dicit dñm iħm nisi in spũ
sc̃o: tam̃ hoc ipsum dicere ñ sermone:
s affectu cordis: est ponderandum.
Om̃is enim quicũq inuocauerit nom̃
dñi: saluus erit. Unde & paulus & sos¬
łenes scribunt & ęccłiȩ dĩ quȩ est cho¬
rinthi sc̃ificatis in xp̃o uĩy uocatis scĩs:
cum uniuersis qui inuocant nomen

Expanded text:
dicante? quomodo autem praedicabunt nisi mittantur . Quodque ait: Omnis qui invocaverit nomen Domini, salvus erit, non leve esse credamus, licet enim idem apostolus scribat: Nemo dicit Dominum Jesum nisi in Spiritu sancto ; tamen hoc ipsum dicere, non sermone, sed affectu cordis est ponderandum. Omnis enim qui invocaverit nomen Domini, salvus erit. Unde et Paulus et Sostenes scribunt Ecclesiae Dei quae est Corinthi: Sanctificatis in Christo Jesu, vocatis sanctis cum universis qui invocant
Abbreviated transcription (Latin):
ni a dõ sunt. uł om̃s pessimas cogitati¬
ones. atq peccata de quib ꝓpħa loqui¬
tur: ab alienis parce seruo tuo: quȩ ne¬
quaquã ultra in nob̾ uiam repperiret:
si habuerimꝰ dĩ pacẽ : & cor nr̃m ad¬
uersariis non patuerit. Hȩc iudei. &
nr̃i ut diximꝰ uidaizantes. ad mille an¬
norũ fabulam referunt: quando pu¬
tant xp̃m habitaturũ in syon & in
hierłm auream. atq gemmata: sc̃orũ
popłos congregandos: ut qͥ in isto scło
oppressi sunt ab uniuersis gentib in
hoc eodem cunctis imꝑent nationibus :
Et erit in die illa stillabunt montes
dulcedinẽ & colles fluent lacte: & ꝑ
om̃s riios uidȩ ibunt aquȩ : LEX

Expanded text:
rni a Deo sunt: vel omnes pessimas cogitatirni a Deo sunt: vel omnes pessimas cogitationes atque peccata, de quibus propheta loquitur: Ab alienis parce servo tuo : quae nequaquam ultra in nobis viam reperirent, si habuerimus Dei pacem, et cor nostrum adversariis non patuerit. Haec Judaei et nostri, ut diximus, judaizantes, ad mille annorum fabulam referunt, quando putant Christum habitaturum in Sion, et in Jerusalem aurea atque gemmata sanctorum populos congregandos, ut qui in isto saeculo oppressi sunt ab universis gentibus, in hoc eodem cunctis imperent nationibus. 215 Et erit in die illa, stillabunt montes dulcedinem, et colles fluent lacte, et per omnes rivos Judae