comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dũ ẽ diligat᷑. Conscientiã uerobonã subiunoẽ
ꝓpt̃ spem. Ille enĩ se ad id qđ credit & diligit.
ꝑuenturũ eẽ desperat cuimalȩ conscientiae
scrupulus in est. Tertio & fide in quit ñ sicta.
Sienĩ fides nr̃a m̃datio caruerit. tunc & non
diligimus qđ ñ ẽ. diligendũ. & recte uiuen¬
do id speramus ut nullo modo spes nr̃a follat᷑
nequis in eis attenderet nisi qđ sunt. non
etiã siquid aliud p̃t̃ se significant.
Uicissim designis disserens hoc dico. ne
quis in eis attendat qđ sunt. sed potius qđ
signa sunt. id ẽ. qđ significant. Signũ est
enĩ res p̃ter speciem. quã ingerit sensibus.
Aliquid ex se faciens in cogitationẽ uenire.
sicut uestigio uisai transisse animal cuius
uestigiũ ẽ cogitamus. & fumo uiso ignẽ
sub et̃ cognoscimus & uoce animantis audi¬
ta effectionẽ animi eius ad uertimus. &
tuba sonante milites uel ꝓgredi seu regre¬

Expanded text:
dum est diligatur. Conscientiam vero bonam subjunxit dum est diligatur. Conscientiam vero bonam subjunxit propter spem: ille enim se ad id quod credit et diligit perventurum esse desperat, cui malae conscientiae scrupulus inest. Tertio: Et fide, inquit, non ficta: si enim fides nostra mendacio caruerit, tunc et non diligimus quod non est diligendum, et recte vivendo id speramus ut nullo modo spes nostra fallatne quis in eis attenderet, nisi quod sunt, non etiam si quid aliud praeter se significant; vicissim de signis dquis in eis attendat quod sunt, sed potius quod signa sunt, id est quod significant. signum est enim res praeter speciem, quam ingerit sensibus, aliud aliquid ex se faciens in cogitationem uenire, sicut uestigio uiso transisse animal, cuius uestigium est, cogitamus et fumo uiso ignem subesse cognoscimus et uoce animantis audita affectionem animi eius aduertimus set de tuba sonante milites uel progredi se uel regre
Abbreviated transcription (Latin):
Unde in illis arbitror iã impletũ eẽ. qđ dictũ
ẽ. Siue ꝓphetiae euacuabunt᷑. siue linguȩ
cessabunt. siue scientia eua cuabit᷑. Quibus
tam̃ quasi machinis tanta fidei. & spei. & can¬
tatis surrexit instructio. ut ꝑ fectũ aliquid
tenentes. ea quae sunt ex parte ñ quȩrant.
Perfectũ sane. quantũ in hac uita potest.
Nã in c̃paratione futurae uita. nullius iusti
& scĩ ẽ. uita ista ꝑfecta. Ideo manent in qͥt
sides. spes. caritas tria haec. maior autẽ horũ :
carita s. quia & cũ quisq ad aet̃na ꝑuenerit.
duob istis decedentib caritas auctior &
certior ꝑmanebit. Qua ꝓpt̃ cũ quisq cogno¬
uerit fnẽ p̃cepti eẽ. caritatẽ de corde puro
tellectũ diuinarũ scripturarũ adista tria
relaturus. ad tractationẽ illorũ librorũ securꝰ
accedat. Cũ enĩ diceret caritas. addidit de
corde puro. ut nihil aliud quã id qđ diligen¬

Expanded text:
unde in illis arbitror iam impletum esse quod dictum unde in illis arbitror iam impletum esse quod dictum est: siue prophetiae, euacuabuntur, sine linguae, cessabunt, siue scientia, euacuabitur, quibus tamen quasi machinis tanta fidei et spei et caritatis in eis surrexit instructio, ut perfectum aliquid tenentes ea quae sunt ex parte non quaerant: perfectum sane, quantum in hac uita potest; nam in comparatione futurae uitae nullius iusti est et sancti uita ista perfecta. ideo: manent, inquit, fides, spes, caritas, tria haec: maior autem horum est caritas, quia et cum quisque ad aeterna peruenerit, duobus istis decedentibus caritas auctior et certior permanebit. Quapropter cum quisque cognouerit finem praecepti esse caritatem de corde puro tellectum divinarum Scripturarum ad ista tria relaturus, ad tractationem illorum librorum securus accedat: cum enim diceret, charitas, addidit, de corde puro, ut nihil aliud quam id quod diligen
Abbreviated transcription (Latin):
taque tria haec sunt. qui& & scientia om̃is
succedet beatitudo ipsa. ad quã ꝑuenturi
sumus. Caritas autẽ istis decedentib. augebit᷑
potius. Si enĩ credendo diligimus qđ nondũ
uidemus quãnto magis cũ uidere ceperimꝰ:
& sisperando diligimus quo nondũ ꝑuenimꝰ.
quanto magis cũ ꝑuenerimus: Int̃ tẽpora¬
lia quippe atq. aet̃na hoc inter ẽ. qđ tẽporale
Aliquid plus diligit᷑ antequã habeat᷑. uilescit
autẽ cũ ad uenerit. Non enĩ saciat animã.
cui uera & certa sedes aet̃nitas. Ae teriũ
autẽ ardentius diligit᷑ ad eptũ. quã desideratũ
Non enĩ desideranti concedit᷑ plus deillo existi¬
mare quã sẽ habet ut ei uilescat cũ minus
in uenerit. Sed quantũ quisq ueniens. ex isti¬
mare potuerit plus ꝑueniens inuenturus ÷¬
eaq in concusse retinens. ñ indiget scripturis
nisi ad alios instruendos. Itaq multi ꝑhaec
tria etiã in solitudine sine codicibus uiuun.

Expanded text:
taque tria haec sunt, quibus et scientia omnis succedet beatitudo ipsa, ad quam peruenturi sumus; caritas autem etiam istis decedentibus augebitur potius. si enim credendo diligimus quod nondum uidemus, quanto magis, cum uidere coeperimus? et si sperando diligimus quo nondum peruenimus, quanto magis, cum peruenerimus ? inter temporalia quippe atque aeterna hoc interest, quod temporale aliquid plus diligitur, antequam habeatur, uilescit autem, cum aduenerit — non enim satiat animam, cui uera est et certa sedes aeternitatis — aeternum autem ardentius diligitur adeptum quam desideratum. nulli enim desideranti conceditur plus de illo existimare quam se habet, ut ei uilescat, cum minus inuenerit, sed quantum quisque ueniens existmare potuerit, plus perueniens inuenturus eaque inconcusse retinens, non indiget Scripturis nisi ad alios instria etiam in solitudine sine codicibus uiuunt.
Abbreviated transcription (Latin):
absurdum ẽ. querere. ne forte illo uel
illo tropo dictum sit qđ ñ intelligamꝰ.
et sic pleraque inuenta surit quae
latebant:
QUIBUSADIN TELLIGEIDAS SCRIPTURAS
SIUDIOSOS DICIT PLURIÕ ADIUUA

Expanded text:
aerendum est utique, ne forte illo uel illo tropo dictum sit quod non intellegimus. et sic pleraque inuenta sunt quae latebant. quibus ad intellegendas scripturas studiosos dicit plurimum adiuua
Abbreviated transcription (Latin):
sicuti ẽ. quae appellat᷑ hi ronia. uel antiphrasis.
Sed hironia ꝓnunciatione indicat quid uelit
intelligi. ut cũ dicimus homini mala facien¬
ti. res bonas facis. Antiphrasis uero. ut con¬
traria significet. ñ uoce ꝓnunciantis efficit᷑.
sed aut uerba sua habet. querũ origo & contra¬
rio ẽ sicut appellat᷑ lucus qđ mini meluceat.
aut consueuit aliquid ita dici: Quã uis
dicat᷑ etiã non econtrario. uelut cũ querimꝰ
accipere etiã qđ ibi ñ ẽ. & respondet᷑ nobis
habundat aut ad iunctis uerbis facimus
ut a contrario intelligat᷑ quod loquimur.
uelut sidicamus. caue illũ quiabonus homo
ẽ. Et quis talia ñ dicit indoctus. nec omi no
sciens qui sint. uel quid uocent᷑ hi tropi:
Q uorũ cognitio. ꝓpterta scripturarũ ambi¬
guitatib dissoluendis ẽ necessaria. cũ

Expanded text:
sicuti est quae appellatur ironia uel antiphrasis. sed ironia pronuntiatione indicat quid uelit intellegi, ut cum dicimus homini mala facienti: "res bonas facis"; antiphrasis uero ut contraria significet, non uoce pronuntiantis efficitur, sed aut uerba habet sua, quorum origo e contrario est, sicut appellatur lucus, quod minime luceat, aut consueuit aliquid ita dici, quamuis dicatur etiam non e contrario, uelut cum quaerimus accipere etiam quod ibi non est et respondetur nobis: "abundat"; aut adiunctis uerbis facimus, ut a contrario intellegatur quod loquimur, uelut si dicamus: "caue illum, quia bonus homo est". et quis talia non dicit indoctus nec omnino sciens, qui sint uel qui uocentur hi tropi P quorum cognitio propterea scripturarum ambiguitatibus dissoluend
Abbreviated transcription (Latin):
qđ ẽ prudentiae. Haec est una ꝑfectio. quȩ
sola imꝑetrat. ut ueritatis sinceritate per¬
fruat᷑. Haec nobis testam̃to utroq c̃cinit᷑.
haec nobis hinc atq inde suadet᷑: Diliga mꝰ
igit᷑ dm̃ extoto corde. extota anima ex
tota m̃te. quicũq ad uitã act̾ nã ꝑuenire

Expanded text:
quod est prudentiae. haec est una perfectio, qua quod est prudentiae. haec est una perfectio, qua sola impetrat ut ueritatis sinceritate perfruatur. haec nobis testamento utroque concinitur, haec nobis hinc atque inde suadetur. diligamus igitur deum ex toto corde, ex tota anima, ex tota mente quicumque ad uitam aet
Abbreviated transcription (Latin):
concordiȩ. Quã rẽ definire etiã silicet. ut
tẽperentiã dicamus eẽ. amorẽ. dõ sese iN¬
tegrũ incorruptũq. seruantẽ . Fortitudinẽ
amorẽ. omĩa ꝓpt̃ dm̃ facile ꝑferentem.
Iusticiã amorẽ. dõ tantũ seruientẽ. &
obhocbene imperantẽ cȩteris quȩ homini
subiecta sunt. Prudentiã amorẽ. bene dis¬
cernentẽ ea quib ad uiuat᷑ indm̃. abhis
quib impediri potest. Quid amplius de¬
moribus disputẽ: Si enĩ ds̃ est sũ mum
hominis bonũ. qđ negari ñ potest. sequit᷑.
qm̃ sũ mũ bonũ appetere ẽ. bene uiuere.
ut nihil sit aliud bene luuere. quã toto
corde. tota anima. tota m̃te diligere
dm̃. a quo existit ut incorruptus it leo
amor atq integer cus todiat᷑. quod est
tẽ perantiae. Nullis frangat᷑ in cõmodis
qđ ẽ fortitudinis. Nulli alii seruiat.
qđ ẽ iusticiae. Uigilet in discernendis reb
ne fallacia paulatĩ dolus ue surripiat.

Expanded text:
concordiae. Quare definire etiam sic licet, ut concordiae. Quare definire etiam sic licet, ut temperanciam dicamus amorem deo sese integrum incorruptumque servantem, fortitudinem amorem omnia propter deum facile proferentem, iusticiam et amorem deo tantum servientem et ob hoc bene imperantem ceteris, que homini subiecta sunt, prudenciam amorem bene discernentem ea, quibus adiuvetur in deum ab hiis, quibus impediri potest. Hec Aenim deus est summum hominis bonum, quod negari non potest, sequitur, quoniam summum bonum appetere est bene uiuere, ut nihil sit aliud bene uiuere quam toto corde, tota anima, tota mente diligere deum; a quo existit, ut incorruptus in eo amor atque integer custodiatur, quod est temperantiae, nullis frangatur incommodis, quod est fortitudinis, nulli alii seruiat, quod est iustitiae, uigilet in discernendis rebus, ne fallacia paulatim dolusue subrepat,
Abbreviated transcription (Latin):
enunt. Maxime tam̃ istã sententiam.
qui cũq totã legẽ seruaueriti offenda t̾
autẽ in uno. factus ẽ om̃iũ reus. si quo
Alio modo melius exponiposse nouit.
dilectio tua: ꝑdñm obsecro ut nobis cũ
cõmunicare digneris :I.
LIBRO DISTINXIT IILIBRODE
MORIBUS ECCT̃AE CATHOUCAE
DISPUTANS ADUNŨEAS MAN¬
DAIYRETUUT CARITATIS.
ihil igit᷑ aliud ẽ. optimũ hominis.
cui herere beatissimũ sit. nisids
Gui herere ceste ñualemus. nisi dilecti¬
one. Nãque illud qđ quadriꝑtita dicit᷑
uistus. exipsius amoris uario quodam
affectu dicit᷑. ut tẽperantia sit amor.
in tegrũ se p̃bens ei qđ amatꝰ Fostitudo
Amor. facile tolerans om̃ia. ꝓpt̃ quod
amat᷑: Iusticia amor. solia matori
seruiens. & ꝓpt̃ ea recte dominaNSi
Prudentia amor. ea quib ad iuuat᷑. ab eis
quib impedit᷑ sagacit̃ seligens. Sedhunc
Amorẽ non cuius libet. sed dĩ eẽ. diximus
Id est. sũmiboni. sũ me sapientiae. sũmȩq.

Expanded text:
tamen istam sententiam. Quicunque totam legem servaverit, offendat autem in uno, factus est omnium reus, si quo alio modo melius exponi posse novit dilectio tua, per Dominum obsecro ut id nobiscum communicare digneris. CAPeriori libro distinxit. In Libro de Moribus Ecclesiae catholicae disputans, ad unum eas mandatum retulit, charitati. Nihil igitur aliud est optimum hominis, cui haerere beatissimum sit, nisi Deus. Cui haerere recte non valemus nisi dilectione: namque illud quae quadripartita dicitur virtus, ex ipsius amoris vario quodam affectu dicitur, ut temperantia sit amor integrum se praebens ei quod amatur; fortitudo, amor facile tolerans omnia propter quod amatur; justitia amor soli amato serviens, et propterea recte dominans: prudentia, amor ea quibus adjuvatur ab eis quibus impeditur sagaciter eligens: sed hunc amorem non cujuslibet, sed Dei esse diximus, id est, summi boni, summae sapientiae, summaeque
Abbreviated transcription (Latin):
quali eloquio explicata sint non nimis
curo. Siquidergo est in cis qđ eruditi¬
onẽ offendat tuã: quęso ut rescribendo
Ad moneas & me corrigere ñ graueris.
nfelix est enĩ qui ñ tantos ectã sc̃orũ¬
tuorũ studiorũ labores & digne honorat. &
de his dño dõ nr̃o cũiis munere talis es.ip
grãs agit. Unde cũ libentius debeã aquo¬
libet discere qđ inutilit̃ ignororquam. .¬
ꝓmptius ubet docere. qđ scio: quanto iusti
us abste hoc caritatis debitũ flagitos cuius
doctrina in nomine tẽ adiutoriodñit

Expanded text:
quali eloquio explicata sint, non nimis quali eloquio explicata sint, non nimis curo —, si quid ergo est in eis, quod eruditionem offendat , tuam, quaeso, ut rescribendo admoneas et me corrigere non graueris. infelix est enim, qui non tantos et tam sanctotuorum studiorum labores et digne honorat et de his domino deo nostro, cuius munere talis es, gratias agit. unde cum libentius debeam a quolibet discere, quod inutiliter ignoro, quam promptius quoslibet docere, quod scio, quanto iustius hoc abs te caritatis debitum flagito, cuius doctrina in nomine et adiutor
Abbreviated transcription (Latin):
ueracit̃ dicendo. Dimitte nobis debita¬
nr̃a. sicut & nos dimictimus :& site
murmuratione dando. hilarẽ eniĩ
datorẽ diligit ds̃: Deniq sc̃s ia cobrs.
iã ex isto loco de misericordiȩ operibus
loquitꝰ᷑: ut quos uehement̃ illa senten¬
tia t̃ruerat consoletͦ cũ ad monet
quo modo etiã peccata cotidiana si ne
quib: ñ hic uiuit᷑. cotidianis remediis
expient᷑: ne homo qui cũ in uno offen¬
derit fit om̃iũ reus in multis offenden¬
do. quia in multis offendimus omnes.
Mragnũ aggerem reatus sui minutatĩ
collectũ ad tribunab tanti iudicis per¬
ueat. & eã quã ñ fecit miscđiã non iN¬
ueniat : sed potius dimittendo at que
dando. mereat᷑ sibi dimita debita. reddiq
ꝓmissa. Multa dicci. quibus tibi tediũ
fostassis in ferrẽ : qui haec quȩ ta men
apꝓbas ñ expectas discere : quia ea
docere consuesti. Siquid autẽ est
in eis quantũ ad res ipsas ꝑtinet. nã

Expanded text:
ueraciter dicendo: Dimitte nobis,ueraciter dicendo: Dimitte nobis, sicut et nos dimittimus, et sine murmuratione dando? hilarem enim datorem diligit deus. denique sanctus Iacobus iam ex isto loco de misericordiae operibus loquitur. ut, quos uehementer illa sententia terruerat, consoletur, cum admonet. quo modo etiam peccata cotidiana, sine quibus hic non uiuitur, cotidianis remediis expientur, ne homo, qui, cum in uno offenderit, fiat omnium reus, in multis offendendo, quia in multis offendimus omnes. magnum aggerem reatus sui minutatim collectum ad tribunal tanti iudicis peruehat et eam, quam non fecit. misericordiam non inueniat, sed potius dimittendo atque donando mereatur sibi dimitti debita reddique promissa. Multa dixi, quibus tibi taedium fortassis lnterrem. qui haec, quae tamen adprobas, non expectas discere, quia ea docere consuesti. si quid autem est in eis, quantum ad res ipsas pertinet — nam
Abbreviated transcription (Latin):
H inc & eni dñs. Dimitate inquit. & dimittet᷑
uobis : date &dabit᷑ uobis. Suꝑ ex altat
autẽ miscđia iudicio: Nondictum est.
uincit miscđia iudiciũ Nonenĩ ad uersa¬
terunt. Beati enĩ misericordes: quia ipsorũ
miserebit᷑ ds̃. Et hoc utiq iustũ est: ut
dimittat᷑ eis quia dimiserunt: & det᷑ eis
quia deder̃. In est quippe dõ & miscđia
udicanti: & iudiciũ miseranti ꝓpter
qđ ei dicit᷑. Miscđiã & iudiciũ cantabo
tibi dñe. Nã quisquis uelut nimium
iustus. iudiciũ sine miscđia. quasi sec urꝰ
ex pectat: irã iustissimã ꝓuocat: quã
timens ille dicit. Ne intres in iudiciũ.
cũ seruo tuo.: Unde dicit᷑ popło con¬
tumaciꝰ Uud uultis mecũ iudicio
contendere : Cũ enĩ rex ius tus seđit
in throno quis gloriabit᷑ castũ se habere cor
A ut quis gloriabit᷑ mundũ se eẽ apeccato:
iudicio: sed erga illos qui miscđiã fecer̃

Expanded text:
hinc enim et dominus: dimittite, inquit, et dimittetur hinc enim et dominus: dimittite, inquit, et dimittetur uobis; date et dabitur uobis. superexultat autem misericordia iudicio; non dictum est: \'uincit misericordia iudicium\' — non enim est aduersaterunt. beati enim misericordes, quia ipsorum miserebitur deus. Et hoc utique iustum est, ut dimittatur eis, quia dimiserunt, et detur eis, quia dederunt. inest quippe deo et misericordia iudicanti et iudicium miseranti, propter quod ei dicitur: misericordiam et iudicium cantabo tibi, domine; nam quisquis uelut nimium iustus iudicium sine misericordia quasi securus expectat, iram iustissimam prouocat, quam timens ille dicit: ne intres in iudicium cum seruo tuo. unde dicitur populo contumaci:quid uultis mecum iudicio contendere? cum enim rex iustus sederit in throno, quis gloriabitur castum se habere cor? aut quis gloriabitur mundum se esse a peccato? ericordia iudicio sed erga illos, qui misericordiam fecerunt
Abbreviated transcription (Latin):
apud se ipsũ intus ita iuidicat. ut ei tan¬
to melior quanto ditior ille uideatꝰ
Hoc enĩ uidet᷑ significasse. dicendo:
Nonne iudicastis apud uos met ipsos. & facti
estis uidices cogitationũ iniquarũ : Lex
itaq libestatis. lex caritatis est : de qua
dicit. Sitam̃ legẽ ꝑficitis regalẽ scđm
scripturas. diliges ꝓximũ tuũ sicut te
ipsũ. bene facitis. Siautẽ ꝑsonas accipitis
peccatũ operamini: redarguti alege quasi
trans gressores: Et post illã sententiã ad in¬
telligendũ difficillimã dequa satis dixi quod
dicendũ putaui. eandem legẽ libestatis com¬
memorans : Sic lo quimini inquit & sic facite:
sicut ꝑlegẽ libestatis incipientes iudicari.
Et qm̃ quid paulo ante dixerit nouit. qm̃ ita
multis offendimus om̃s: suggerit dominicã
tãquã cotidianã. cotidianis & sileuioribus
tam̃ uulneribus medicinã. Iudiciũ eni inqͥt
sine miscđia : illi qui ñ fecit miscđiam.

Expanded text:
apud se ipsum intus ita iudicat ut ei tanapud se ipsum intus ita iudicat ut ei tanto melior, quanto ditior ille uideatur? hoc enim uidetur significasse dicendo: nonne iudicastis apud uosmet ipsos et facti estis iudices cogitationum iniquarum? Lex itaque libertatis, lex caritatis est de qua dicit: si tamen legem perficitis regalem secundum scripturas: diliges proximum tuum sicut te ipsum, bene facitis. si aupeccatum operamini redarguti a lege quasi transgressores. et post illam sententiam ad intellegendum difficillimam, de qua satis dixi, quod dicendum putaui, eandem legem libertatis commemorans: sic, inquit, loquimini et sic facite sicut per legem libertatis incipientes iudicari. et quoniam, quid paulo ante dixerit, nouit, quoniam i n multis offendimus omnes, suggerit dominicam tamquam cotidianam cotidianis etsi leuioribus tamen uulneribus medicinam: iudicium enim, inquit, sine misericordia illi, qui non fecit misericordiam.
Abbreviated transcription (Latin):
to amplius. Tanto minore. quanto
minus peccauerit: Tamen etiã si in uno¬
offenderit. reus om̃iuꝰ uia contraeã facit.
inqua pendent omĩa. Iuae si uera sunt:
eomodo & illud absoluit᷑ qđ ait homo etiã
apostolicȩ grãe. In multis enĩ offendimꝰ
om̃s. Offendimus eni. sed alius grauius
alius leuius: Quanto quisq maius minꝰ¬
ue peccauerit: tanto inpeccato cõmit¬
tendo maior. quanto indiligendo dõ &
pocimo minor. Et rursus tanto minor
in peccati ꝑ petratione. quanto maior
indĩ & ꝓocimi dilectione. Tanto itaq
plenior iniquitatis. quanto in anior
caritatis : Et tunc ꝑfectissimꝰ incaritate.
quando nihil restat ex infirmitate.
Nec sane quantũ arbitror putandũ est
siasticos referamus. Quis enĩ ferat eligi
diuitẽ ad sedẽ honoris eccłae. contẽpto
paupere instructiore atq. sanctiore:
Siautẽ de cotidianis consessibus loquit᷑.
quis ñ hic peccat: si tam̃ peccat. nisi cũ

Expanded text:
to amplius, tanto minore, quanto to amplius, tanto minore, quanto minus peccauerit; tamen etiam si in unooffenderit erit reus omnium, quia contra eam facit in qua pendent omnia. quae si uera sunt, eo modo et illud absoluitur quod ait homo etiam apostolicae gratiae: in multis enim offendimus omnes. offendimus enim, sed alius grauius, alius leuius, quanto quisque magis minusue peccauerit; tanto in peccato committendo maior, quanto in diligendo deo et proximo minor; et rursus tanto minor in peccati perpetratione, quanto maior in dei et proximi dilectione. tanto itaque plenior iniquitatis, quanto inanior caritatis; et tunc perfectissimus in caritate, quando nihil restat ex infirmitate. nec sane quantum arbitror putandum est honores ecclesiasticos referamus. quis enim ferat eligi diuitem ad sedem honoris ecclesiae contemto paupere instructiore atque sanctiore? si autem de cotidianis consessibus loquitur, quis non hic peccat, si tamen peccat, nisi cum
Abbreviated transcription (Latin):
furaberis. ñ concupisces. & siqđ ẽ aliud
mandatũ. in hoc sermone recapitulat᷑:
te ipsũ. Dilectio ꝓximi. malũ ñ operat᷑.
Plenitudo autẽ legis: caritas. Nemo aut̃
diligit ꝓocimũ. nisi diligens dm̃. Ut hoc
quantũ potest ꝓximo impendat quem
diligit tã quã se ipsũ. ut & ille diligat dm̃
Quẽ sise ipse ñ diligit. nec se nec ꝓocimũ
diligit. Ac ꝑ hoc qui totã legẽ seruauerit.
si in uno offenderit. fit om̃iũ reus. Iuia
contra caritatẽ facit unde totalex pen¬
det reus itaq fit om̃iũ : faciendo contra
p̃ceptũ in quopendent om̃ia. Curergo¬
ñ dicant᷑ paria petcata: Anfoste quia
mag̾is facit contra caritatẽ qui grauius
peccat. minus quileuius. & hoc ipso
amittit magis & minus quo fit quidẽ
om̃iũ reus. Sed grauius peccans. uel in
pluribus peccans magis reus. Leui us
autt̃ uel in pauciorib peccans. minus
reus: Tanto maiori scilicet reatui. quan¬

Expanded text:
furaberis, non concupisces' et, siquod est aliud furaberis, non concupisces' et, siquod est aliud mandatum, in hoc sermone recapitulatur te ipsum. Dilectio proximi malum non operatur; plenitudo autem legis, charitas. Nemo autem diligit proximum, nisi diligens Deum, ut hoc, quantum potest, proximo impendat, quem diligit tanquam seipsum, ut et ille diligat Deum; quem si ipse non diligit, nec se nec proximum diligit; ac per hoc, qui totam legem servaverit, si in uno offenderit, fit omnium reus: quia contra charitatem facit, unde tota lex pendet; reus itaque fit omnium, faciendo contra praeceptum, in quo pendent omnon dicantur paria peccata? an forte quia magis facit contra caritatem qui grauius peccat, minus qui leuius, et hoc ipso admittit magis et minus quo fit quidem omnium reus ? sed grauius peccans uel in pluribus peccans magis reus, leuius autem uel in paucioribus peccans minus reus: tanto maiore scilicet reatu, quan
Abbreviated transcription (Latin):
qđ etiã quantũ libet ꝓfecerimus necessa¬
riũ est nobis dicere. dimitte nobis debita
nr̃a: Cũ iã omĩa inbaptismodicta. facta.
cogitata. dimissisint. Uidet itaq qui recte
uidet : ubi. quando & unde speranda sit
illa ꝑfectio. cui non sit qđ adici possit.
Siautẽ p̃cepta non essent: ñ utiq esset ubi
se homo cestius inspiceret: & uideret
unde auesteret᷑. quo conaret᷑ quare
gratularet᷑. quid p̃caret᷑. Magna esł
ergo utilitas p̃ceptorũ silibero arbitrio
tantũ det᷑. ut gr̃a dĩ amplius honoret᷑.
uae si itase habent: unde fit om̃iũ reus
si in uno offendat. qui totã legẽ seruauerit:
Anfoste quia plenitudo legis caritas est qua
ds̃ ꝑxcimusq diligit᷑ in quibus p̃ceptis cari¬
tatis tota lex pendet & ꝓphetȩ. merito
fit reus om̃iũ qui contra illã facit in
qua pendent omĩa. Nemo autẽ peccat
nisi ad uersus illã faciendo. Iuia non
adulterabis ñ homicidiũ facies. non

Expanded text:
quod etiam, quantumlibet profecerimus, necessaquod etiam, quantumlibet profecerimus, necessarium est nobis dicere: dimitte nobis debita nostra, cum iam omnia in baptismo dicta, facta, cogitata dimissa sint. uidet itaque, qui recte uidet, ubi et quando et unde speranda sit illa perfectio, cui non sit quod adici possit. si autem praecepta non essent, non utique esset, ubi se homo certius inspiceret et uideret, unde auerteretur, quo conaretur, quare gratularetur, quid precaretur. magna est ergo utilitas praeceptorum, si libero arbitrio tantum detur, ut gratia dei amplius honoretur. Quae si ita se habent, unde fit omnium reus, si in uno offendat, qui totam legem seruauerit? an forte, quia plenitudo legis caritas est, qua deus proximusque diligitur, in quibus praeceptis caritatis tota lex pendet et prophetae, merito fit omnium reus, qui contra illam facit, in qua pendent omnia ? nemo autem peccat nisi aduersus illam faciendo, quia \'non adultterabis, non homicidium facies, non
Abbreviated transcription (Latin):
illo. recte possumus dicere: Et aliqua
in isto. nulla in illo: quantũ ꝑtinet ad
caritatẽ qu& pietas est: & in ipso uno
homine ut maiorẽ habeat pudiciciã
quã patientiã & ma iorẽ hodie quã heri sip¬
ficit: & adhuc ñ habeat continentiã &
habeat ñ paruã miscdiã. Et ut generalit̃
breuit̃q cõplectar. quã deiistute habeo
rationẽ : qđ ad recte uiuendũ attinet
uistus ẽ caritas. qua id qđ diligendũ est
diligit᷑. Haec in aliis maior in aliis minor.
in aliis nulla ẽ. Penissima uero quȩ iã non
possit augeri: quã diu hic homo uiuit. iN
nemine. Quã diu autẽ augeripotest:
ꝓfecto illud qđ minus est quã debet. ex
uitio est. Ex quo uitio: Nonestiustus
int̃ra qui faciat bonũ & ñ peccabit. Ex
quo uitio: Non iustificat᷑ in conspectudĩ
om̃is uiuens. Propt̃ quod uitiũ : Sidixeri¬
mus quia peccatũ ñ habemus. nos ipsos de¬
cipimus. & ueritas in nobis non est. Propt̃

Expanded text:
illo\' recte possumus dicere et \'aliqua illo\' recte possumus dicere et \'aliqua in isto, nulla in illo\', quantum pertinet ad caritatem, quae pietas est, et in ipso uno homine, quod maiorem habeat pudicitiam quam patientiam et maiorem hodie quam heri, si proficit, et adhuc non habeat continentiam et habeat non paruam misericordiam. Et ut generaliter breuiterque conplectar, quam de uirtute habeo notionem, quod ad recte uiuendum adtinet, uirtus est caritas, qua id, quod diligendum est, diligitur. haec in aliis maior, in aliis minor, in aliis nulla est, plenissima uero, quae iam non possit augeri, quam diu hic homo uiuit, in nemine; quam diu autem augeri potest, profecto illud, quod minus est, quam debet, ex uitio est. ex quo uitio non est iustus in terra, qui faciet bonum et non peccabit. ex quo uitio non iustificabitur in conspectu dei omnis uiuens. propter quod uitium, si dixerimus, quia peccatum non habemus, nos ipsos decipimus et ueritas in nobis non est. propter
Abbreviated transcription (Latin):
unde in id qđ agebã incidit quȩ̨stio.
examinandã tibi sententiã meã ꝓmere
statuerãiã eã tandẽ aliquarido
concludã. Quia & siuerũ est eũ qui
habet unã om̃s habere uistutes. & eũ
qui unã non habet nullã habere. nec
sic peccata sunt paria: quia ubi uistus.
nulla ẽ. nihil quidẽ rectũ est. Nec tam̃
ideo non est prauo prauius. distortoque
dis tostius. Siautẽ quod puto eẽ uerius
sacrisq litteris congruentius. ita sunit
Animȩ intentiones ut corporis menbra:
ñ qđ uideant᷑ locis sed quod sentiant᷑
affectibus: Et aliud illuminat᷑ amplius.
aliud minus : Aliud omnino caret lumi¬
ne. & tenebroso inumbrat᷑ obstaculo:
Profecto ita ut quisq illustratione piȩ
caritatis affectus est. in alio actu magis
in alio minus. in alio nihil. Sic incipit¬
& habere aliã. aliã ñ haberȩ. aliam
magis minus ue habere uis tutem.
Nã & maior est mistocaritas. quã iti

Expanded text:
unde in id, quod agebam, incidit quaestio, unde in id, quod agebam, incidit quaestio, examinandam tibi sententiam meam promere statueram, iam eam tandem aliquando concludam, quia, etsi uerum est eum, qui habet unam, omnes habere uirtutes, eum, qui unam non habet, nullam habere, nec sic peccata sunt paria, quia, ubi uirtus nulla est, nihil quidem rectum est nec tamen ideo non est prauo prauius distortoque distortius. si autem — quod puto esse uerius sacrisque litteris congruentius — ita sunt animae intentiones ut corporis membra, non quod uideantur locis, sed quod sentiantur affectibus, et aliud inluminatur amplius, aliud minus, aliud omnino caret lumine et tenebroso inumbratur obstaculo, profecto ita, ut quisque inlustratione piae caritatis affectus est in alio actu magis, in alio minus, in alio nihil, sic dici potest habere aliam, aliam non habere, aliam magis minusue habere uirtutem. nam et \'maior est in isto caritas quam in
Abbreviated transcription (Latin):
libus ad intelligibilia duci possunt.
Non itaq sicut de aquis in aerẽ surgens.
ubi earũ sũ mũ transierit repente quan¬
tũ sufficit inspirat᷑. sed sicut de tenebris
in lucẽ ꝓcedens. paula tĩ ꝓgrediendo
luminat᷑: qđ donec plenissime fiat:
Iã eũ tamen dicimus tã quã de abditissi¬
ma spelunca egredientẽ. uicinia lucis
afflatũ. tanto magis quanto magis
ꝓpinquat egressui : ut illud qđ in eo lucet.
sit utiq exlumine quo ꝓgredit᷑: Illud
autẽ qđ ad huc obscurũ est. sit ex tenebris
unde egredit᷑. Itaq & ñ iustificabit᷑
in conspectu dĩ om̃is uiuens. & tamen
iustus exfide uiuit: & induti sunt scĩ
ius ticia alius magis. alius minus:
Et nemo hic uiuit sine peccatõ. & hoc
alius magis. alius minus. Optimus autẽ
est. qui minimũ. Sed quid ago. tanquã
oblitus cui loquar: doctorisimilis fac¬
tus sũ: cũ ꝓ posuerim quid abste discere
uelim. Sed quia depeccatorũ parilitate

Expanded text:
libus ad intellegibilia duci possunt. libus ad intellegibilia duci possunt. non itaque sicut de aquis in aerem surgens, ubi earum summum transierit, repente, quantum sufficit, inspiratur, sed sicut de tenebris in lucem procedens paulatim progrediendo inluminatur. quod donec plenissime fiat, iam eum tamen dicimus tamquam de abditissima spelunca egredientem uicinia lucis afflatum tanto magis, quanto magis propinquat egressui, ut illud, quod in eo lucet, sit utique ex lumine, quo progreditur, illud autem, quod adhuc obscurum est, sit ex tenebris, unde egreditur. itaque et non iustificabitur in conspectu dei omnis uiuens et tamen iustus ex fide uiuit. et induti sunt sancti iustitia alius magis, alius minus et nemo hic uiuit sine peccato et hoc alius magis, alius minus; optimus autem est, qui minimum. Sed quid ago ? tamquam oblitus, cui loquar, doctori similis factus sum, cum proposuerim, quid abs te discere uelim. sed quia de peccatorum parilitate,
Abbreviated transcription (Latin):
te emicet in auras sapientiae liberas. nulla
expaste eẽ sapientẽ. Sicut enĩ nihil int̃¬
est adhominẽ p̃focandũ. utrũ aquã
stadiis multis suꝑse habeat altã. anpalmo
uel digito: sic illosqui tendunt adsapien¬
tiã ꝓficere quidẽ dicunt. tanquã abimo
gurgitis surgentes in aerẽ . sed nisi totã
stulticiã uelut opprimentẽ aquã ꝓficien¬
do uelut emergendo euaserint. ñ habere
uis tutẽ. nec esse sapientes. Ubi autẽ euase¬
rint: mox habere totã : nec quicquam
stulticiae remanere. unde omĩ no nullũ
peccatũ possit existere. Haec similitudo.
ubi stulticia uelut aqua. & sapientia
uelut aer ponit᷑. ut animus a p̃focatione
stulticiȩ tanquã emergens. insapientiã
repente respiret: Non mihi uidet᷑ satis
accomodari nr̃arũ scripturarũ auctori¬
tati: sed illa potius. uitiũ uel stulticia
tenebris. luci autẽ uistus uł sapientia
cõparet᷑: quantũ ista similia de corpora¬

Expanded text:
te emicet in auras sapientiae liberas, nulla te emicet in auras sapientiae liberas, nulla ex parte esse sapientem. sicut enim nihil interest ad hominem praefocandum, utrum aquam stadiis multis super se habeat altam an unum palmum uel digitum, sic illos, qui tendunt ad sapientiam, proficere quidem dicunt tamquam ab imo gurgitis surgentes in aerem, sed, nisi totam stultitiam uelut opprimentem aquam proficiendo uelut emergendo euaserint, non habere uirtutem nec esse sapientes, ubi autem euaserint, mox habere totam nec quicquam stultitiae remanere, unde omnino ullum peccatum possit existere. Haec similitudo, ubi stultitia uelut aqua et sapientia uelut aer ponitur, ut animus a praefocatione stultitiae tamquam emergens in sapientiam repente respiret, non mihi uidetur satis accommodata nostrarum scripturarum auctoritati, sed illa potius, ut uitium uel stultitia tenebris, luci autem uirtus uel sapientia comparetur, quantum ista similia de corpora
Abbreviated transcription (Latin):
Huic subseruit scientia: cũ est utilis: Niã
sine illa. in flat̃. Iđ uero illa edificando
impleuerit. nihil ibi ista in ane qđ inflet᷑
in ueruet. Utilẽ ꝓscientiã definiendo
mons trauit: ubi cũ dixisset etce pietas est
sapientia. continuo sub iunxcit. Abstine¬
re uero amalis: scientia est. Cur ergo non
dicimus quihanc uistutẽ habet habere
om̃s : cũ plenitudolegis sit caritas : an quanto
magis est in homine. tanto magis ẽ uistute
p̃ditus : Iuanto autẽ minus. tanto minus
in est uistus. quia ipsa ẽ. uistus : Et quanto
minus in est uistus. tanto magis est uitiũ :
U bi ergo illci plena & ꝑfecta fuerit. nihil ea
uitioremanebit. Pro inde mihi uidentur
stoici ideo falli. quia ꝓficientẽ hominẽ in
sapientia. nolunt omĩ no habere sapientiã :
sed cunctã habere. cũ in ea fuerit om̃i no
ꝑfectus. Non quia illũ ꝓuectũ negant.
sed nisi ex ꝓfundo quodã emergendo repen¬

Expanded text:
huic subseruit scientia, cum est utilis; nam huic subseruit scientia, cum est utilis; nam sine illa inflat. quod uero illa aedificando inpleuerit, nihil ibi ista inane, quod inflet, inueniet. utilem porro scientiam definiendo monstrauit, ubi, cum dixisset: ecce pietas est sapientia, continuo subiunxit: a b stinere uero a malis scientia est. cur ergo non dicimus, qui hanc uirtutem habet, habere omnes, cum plenitudo legis sit caritas ? an quanto magis est in homine, tanto magis est uirtute praeditus, quanto autem minus, tanto minus inest uirtus, quia ipsa est uirtus, et quanto minus inest uirtus, tanto magis est uitium? ubi ergo illa plena et perfecta fuerit, nihil ex uitio remanebit. Proinde mihi uidentur Stoici ideo falli, quia proficientem hominem in sapientia nolunt omnino habere sapientiam, sed tunc habere, cum in ea fuerit omnino perfectus, non quia illum prouectum negant, sed nisi ex profundo quodam emergendo repen
Abbreviated transcription (Latin):
existimet tot milia seruorũ xp̃i qui
ueracit̃ dicunt se habere peccatũ. Ne
se ipsos decipiant & ueritas in eis ñ sit.
nullã habere uistutẽ : cũ uistus magna
sit sapientia. Dixit autẽ homiNi.
cce pietas ẽ sapientia. Absit ergo ut
dicamus tot ac tantos fideles & pios
homines dĩ ñ habere pretatẽ: quã greci
uel eusebian. uel ex pressius & planius
theosebiar uocant. Quid autẽ es⁊
pietas nisi dĩ cultus: & unde ille colit᷑.
nisi a caritate : caritas igit᷑ decorde
puro. & conscientia bona & fide non
ficta: Magna & uera iustus ẽ: qui a
ipsa est finis p̃cepti. Merito dicta est
fostis sicut mors. siue quia nemo eã
uincit sicut mostẽ : siue quia in hac
uita usq ad mortẽ est mensura
caritatis. sicut dt̃is ait. Maiorẽ hac
caritatẽ nemo habet : quã ut animã suã
quis ponat ꝓamicis suis. Siue potius qr
sicut mors animã auellit asensib carnis.
sic caritas a concupiscentus car nalibus.

Expanded text:
existimet tot milia seruorum Christi, qui existimet tot milia seruorum Christi, qui ueraciter dicunt se habere peccatum, ne se ipsos decipiant et ueritas in eis non sit, nullam habere uirtutem, cum uirtus magna sit sapientia. dixit autem homini: ecce pietas est sapientia. absit autem, ut dicamus tot ac tantos fideles et pios homines dei non habere pietatem, quam Graeci uel evoRteiav uel expressius et plenius fteooefieiav uocant. quid autem est pietas nisi dei cultus ? et unde ille colitur nisi caritate ? caritas enim de corde puro et conscientia bona et fide non ficta magna et uera uirtus est, quia ipsa est et finis praecepti. merito dicta est fortis sicut mors, siue quia nemo eam uincit sicut mortem siue quia in hac uita usque ad mortem est mensura caritatis, sicut dominus ait: maiorem hac caritatem nemo habet, quam ut animam suam quis ponat pro amicis suis, siue potius, quia, sicut mors animam auellit a sensibus carnis, sic caritas a concupiscentiis carnalibus.
Abbreviated transcription (Latin):
Quis autẽ sine aliquo peccato: quis ergo
siNe a aliquo uitio. id est fomite
quodã uł quasi radice peccati: cum
clamet qui supra pectus dnuĩ discũ-¬
bebat. Sidixerimus quia peccatũ none
habemꝰ nos ipsos decipimus & ueritas
in nobis non est.Neque hoc apud te
diutius agendũ est : sed ꝓpt̃ alios qui hȩc
foste legerint. dico. Nã tu quidẽ iñ
eodẽ ipso opere splendido contraiouini¬
Anũ : etiã hoc de scripturis scĩs diligen ter
ꝓbasti ubi etiã exhac ipsa epła cuius
uerba sunt quorũ nunc intellectũ re¬
quirimus posuisti qđ scriptũ est̃ iN
multis enĩ offendimus om̃s Non enĩ ait
offendistis. sed offendimus: cũ xp̃ĩ loqueret᷑
apłs. Et cũ hoc loco dicat. qui cũq. autẽ
totã legẽ seruauerit. offendat autẽ in
uno. factus ẽ om̃iũ reus. Ibi non inuno.
sed in multis. nec quos dã. sed om̃s dixit
offendere. Absit autẽ ut quis quã fidelis

Expanded text:
quis autem sine aliquo peccato ? quis ergo quis autem sine aliquo peccato ? quis ergo sine aliquo uitio, id est fomite quodam uel quasi radice peccati, cum clamet, qui super pectus domini discumbebat: si dixerimus, quia peccatum non habemus, nos ipsos decipimus et ueritas in nobis non est? neque hoc apud te diutius agendum est, sed propter alios, qui haec forte legerint, dico. nam tu quidem in eodem ipso opere splendido contra Iouinianum etiam hoc de scripturis sanctis diligenter probasti; ubi etiam ex hac ipsa epistula, cuius uerba sunt, quorum nunc intellectum requirimus, posuisti, quod scriptum est: in multis enim offendimus omnes. non enim ait \'offenditis\', sed ait \'offendimus\', cum Christi loqueretur apostolus, et cum hoc loco dicat: q u icumque autem totam legem seruauerit, offen-. dat autem in uno, factus est omnium reus, ibi non in uno sed in multis nec quosdam sed omnes dixit offendere. Absit autem, ut quisquam fidelis
Abbreviated transcription (Latin):
tia ẽ. qua dr̃ qui unã ustutẽ habuerit
om̃s habet. eiq nulla ẽ. cui una defuerit.
sed hominib hoc uisũ est. multũ quidẽ
ingeniosis: studiosis: ociosis: sed tamen
hominib Ego uero nescio. quẽ ad modũ
dicã. Nonsolũ dico uirũ. a quo de nomi¬
nata dicit᷑ uistus sed etiã mulierẽ quae
uiro suoseruat thori fidẽ: si hoc faciat
ꝓpt̃ p̃ceptũ & ꝓmissũ dĩ eiq: primitus
sit fidelis ñ habere pudiciciã : aut eã
nullã uel paruã eẽ uistutẽ. Sic &
maritũ : qui hoc idem seruat uxori.
Et tam̃ sunt plurimi tales: quorũ sine
aliquo peccato eẽ neminẽ dixcrim :¬
& utiq illud qualecũq peccatũ: ex
aliquo uitio uenit: unde pudicicia
coniuigalis in uiris feminisq religiosis
cũ ꝓcul dubio uistussit. Non enĩ
Aut nihil. aut uitiũ est: ñ tamen
secũ habet om̃s uistutes Nã si om̃s
ibi essent: nullũ esset uitiũ. Si nullũ
uitiũ: nullũ omnino peccatum.

Expanded text:
tia est, qua dicitur: qui unam uirtutem habuerittia est, qua dicitur: qui unam uirtutem habueritomnes habet eique nulla, est, cui una defuerit\', sed hominibus hoc uisum est multum quidem ingeniosis, studiosis, otiosis, sed tamen hominibus. ego uero nescio, quem ad modum dicam. non dico uirum, a quo denominata dicitur uirtus, sed etiam mulierem, quae uiro suo seruat tori fidem, si hoc faciat propter praeceptum et promissum dei eique primitus sit fidelis, non habere pudicitiam aut eam nullam uel paruam esse uirtutem - sic et maritum, qui hoc idem seruat uxori —, et tamen sunt plurimi tales, quorum sine aliquo peccato esse neminem dixerim, et utique illud qualecumque peccatum ex aliquo uitio uenit. unde pudicitia coniugalis in uiris feminisque religiosis cum procul dubio uirtus sit — non enim aut nihil aut uitium est —, non tamen secum habet omnes uirtutes. nam si omnes ibi essent, nullum esset uitium; si nullum uitium, nullum omnino peccatum;
Abbreviated transcription (Latin):
laborẽ bonorũ studiorũ quib: ad qui¬
rit᷑ fortitudo neglexerat. Uerũ tam̃
quia non sunt audaces qui timidi suN.
& rursus timidĩ a quib: absit audacia:
cũ sit utrũq uiciũ. qm̃ qui uera uistu¬
te fostis est. nec temere audet. nec
in consulte timet: Cogimꝰ fateriuitia
plura eẽ uis tutib: unde aliquando
uitiũ uitio tollit᷑: ut amore laudis
amorpe cuniȩ. Aliquando unũ cedit
ut plura succedant: uelut qui ebriosus
fuit si modicũ bibere tenacitate &
Ambitione didicerit. Possunt etiam
uitia cedere etiã uitiis succedentib
ñ uis tutibus: & ideo plura sunt. Vistus
uero quo ingressa una fuerit. qm̃ secũ
cȩteras ducit ꝓfecto uitia cedent
om̃ia quaecũq inerant. Non enũ
omĩa inerant: sed aliquando totidẽ.
Aliquando plura pauciorib uel pauci¬
ora pluribus succedebant. Haec utrũ
ita se habeant: diligentius in quiren¬
dũ est. Non enĩ & ista diuina senten¬

Expanded text:
laborem bonorum studiorum, quibus uera adquilaborem bonorum studiorum, quibus uera adquiritur fortitudo, neglexerat. uerum tamen quia sunt audaces qui timidi non sunt, et rursus timidi a quibus absit audacia, cum sit utrumque uitium — quoniam qui uera uirtute fortis est, nec temere audet nec inconsulte timet —: cogimur fateri uitia plura esse uirtutibus. unde aliquando uitium uitio tollitur, ut amore laudis amor pecuniae; aliquando unum cedit ut plura succedant; uelut qui ebriosus fuit, si modicum bibere tenacitate et ambitione didicerit. possunt etiam uitia cedere etiam uitiis succedentibus, non uirtutibus, et ideo plura sunt. uirtus uero quo una ingressa fuerit, quoniam secum ceteras ducit, profecto uitia cedent omnia quaecumque inerant; non enim omnia inerant, sed aliquando totidem, aliquando plura paucioribus uel pauciora pluribus succedebant. Haec utrum ita se habeant diligentius inquirendum est. non enim et ista diuina senten
Abbreviated transcription (Latin):
iusta nonerat. Nã contra patriam
coniurauerat: & ideo nec fostitudo erat:
sed duritia sibi ut stultos falleret nom̃
fostitudinis imponebat. Nã si fostitudo
esset: ñ uitiũ sed uistus eã. Si autem
uistus erẽ: acȩteris iustutib tã quam
inseparabilib comitibus nũ quã relin¬
queret᷑. Qua ꝓpt̃ cũ quȩrit᷑ etiã deuitus
utrũ & ipsa similit̾ omĩa sint ubi unũ
erit. aut nulla sint ubi unũ nonerit.
laboriosũ est id ostendere. Propterea
qruni uistuti duo uitia opponi solent:
& qđ aꝑte contrariũ est & qđ specie
similitudinis adumbrat᷑. Vnde illa
catilinae quia fostitudo non erat quȩ setũ
uis tutes alias non habebat. facilius uide¬
bat᷑. Qđ uero ignauia fuerit ubi exer¬
citatio quas libet grauissimas molestias
ꝑ peciendi atq tolerandi supra quã
cuiquã credibile ẽ fuit: egre ꝑsuaderi
potest. Sed forte acutius in tuentib
igna uia apparet ipsa duritia : qui a

Expanded text:
iusta non erat: nam contra patriam iusta non erat: nam contra patriam coniurauerat; et ideo non fortitudo erat, sed duritia sibi ut stultos falleret nomen fortitudinis imponebat. nam si fortitudo esset, non uitium, sed uirtus esset; si autem uirtus esset, a ceteris uirtutibus tamquam inseparabilibus comitibus numquam relinqueretur. quapropter cum quaeritur etiam de uitiis, utrum et ipsa similiter et omnia sint ubi unum erit, aut nulla sint ubi unum non erit, laboriosum est id ostendere, propterea quia uni uirtuti duo uitia opponi solent, et quod aperte contrarium est et quod specie similitudinis adumbratur. unde illa Catilinae quia fortitudo non erat, quae secum uirtutes alias non habebat, facilius uidebatur. quod uero ignauia fuerit, ubi exercitatio quaslibet grauissimas molestias perpetiendi atque tolerandi supra quam cuiquam credibile est fuit, aegre persuaderi potest. sed forte acutius intuentibus ignauia apparet ipsa duritia, quia
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ dissimilitudine manifesta. contra¬
ria ẽ. in iustitia iusticiȩ. Solet autẽ
quasi imitari iustitiã uindicandi libido:
sed uitiũ est. Ignauia fostitudiNi
ꝑspicue contraria est. Duritia uero distat
natura. fallit similitudine. Constantia
pars quȩdã uistutis est: ab hac in constan¬
tia longe abhorret : & indubie contra¬
sistit. Pestinatia uero constantia dici
affectat & non ẽ quia illa ẽ uistus. hoc
uitiũ. Ut ergo non iterũ eadẽ cõmemora¬
re necesse sit: exẽpligr̃a ponamus aliqͥd.
unde possint cȩtera intelligi. CatiliNa.
ut de illo scripserunt qui nosse potuerunt.
frigus. sitim. famẽ ferre poterat: eratq
patiens in ediȩ. algoris. uigiliae. supra
quã cuiquã credibile ẽ: ac ꝑ hoc & sibi &
suis magna pͣditus fostitudine uidebat᷑.
sed haec fostitudo prudens ñ erat. Mala
enĩ ꝓbonis eligebat: tẽperans non erat.¬
Corruptelis enĩ turpissimis fȩdabatur.

Expanded text:
item dissimilitudine manifesta contraitem dissimilitudine manifesta contraria est iniustitia iustitiae; solet autem quasi imitari iustitiam uindicandi libido, sed uitium est. ignauia fortitudini perspicue contraria est, duritia uero distat natura, fallit similitudine. constantia pars quaedam uirtutis est; ab hac inconstantia, longe abhorret et indubie contrasistit, pertinacia uero constantia dici affectat et non est, quia illa est uirtus, hoc uitium. Ut ergo non iterum eadem commemorare necunde possint caetera intelligi, Catilina, ut de illo scripserunt, qui nosse potuerunt, frigus, sitim, famem ferre poterat, eratque patiens inediae, algoris, vigiliae supra quam cuiquam credibile est, ac per hoc, et sibi, et suis magna praeditus fortitudine videbatur. Sed haec fortitudo prudens non erat, mala enim pro bonis eligebat. Tecorruptelis enim turpissimis foedabatur;
Abbreviated transcription (Latin):
unt enĩ ut scis quȩdã uitia uistutibus
aꝑta discretione contraria : ut impruden
tia prudentiae. Sunt autẽ quaedã. tantũ
quia uitia sunt ideo contraria: quadã
tam̃ specie fallaci similia: ut eidem
prudentiae ñ prudentia sed astutia.:
Nunc enĩ eã dico astutiã. quae usitatius
in malitiosis intelligi& uocari solet: non
sicut loqui nr̃a scriptura consueuit: qͥuȩ
sȩpe astutiã in bono ponit: ut est. estote
astuti ut serpentes.: Et illiid. ut det in¬
nocentib astutiã. Iuã quã & apud illos.
romanȩ linguae disestissimꝰ dixerit: neq
illi tam̃ adicͦuendũ dolos aut astutia
deerat: Astu tiã ponens inbono: seda pđ¬
illos rarissime : apud nr̃os autẽ frequen¬
tissimũ est. Itẽq in pastib. tẽperantiae:
aꝑtissime contraria ẽ. effusio parsi moniȩ.
a uero que tenacitas etiã uulgo dici
solet. uitiũ est quidẽ: tam̃ parsimonie
simile ñ natura sed falla cissima spetie.

Expanded text:
Sunt enim, ut scis, quaedam uitia uirtutibus Sunt enim, ut scis, quaedam uitia uirtutibus aperta ditia prudentiae. Sunt autem quaedam tantum quia vitia sunt, ideo contraria, quadam tamen specie fallaci similia, ut eidem prudentiae non imprudentia, sed astutia. Nunc enim eam dico astutiam, quae usitatius in malitiosis intelligi et vocari solet; non sicut nostra loqui Scriptura consuevit, quae saepe astutiam in bono ponit. Unde, estote astuti, ut serpentes ; et illud Ut et innocentibus det astutiam . Quanquam et apud illos Romanae linguae disertissimus dixerit: Neque illi tamen ad cavendum dolus aut astutia deerant; astutiam ponens in bono, sed illos rarissimum, apud nostros autem frequentissimum est. itemque in partibus temperantiae apertissime contraria est effusio parsimoniae; ea uero, quae tenacitas etiam uulgo dici solet, uitium est quidem, tamen parsimoniae simile non natura sed fallacissima specie.
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ fieri possit ut etiã si hoc deuistutib
uerũ est. ñ tam̃ ideo cogam fateri aequa¬
litatẽ om̃iũ peccatorũ: quantũ possũ
ad iuuante dño aperire conabor.
Id sieffecera ap ꝓbabis. Ubi causȩ defuero.
tu supplebis. Ceste hinc ꝑsuadent qui
unã uistutẽ habuerit habere om̃s &
om̃s de esse cui una defuerit. Am̃
prudentia. nec ignau a. nec in iusta.
nec intẽperans potest eẽ. Nãsi aliqͥd
horũ fuerit: prudentia nerit. Porro
si prudentia tunc erit si & fostis. & iusta.
& tẽperanssit. srofecto ubi fuerit.
setũ habet cȩteras. Sic & fostitudo. im¬
prudens eẽ ñ potest:uł intẽperans. uel
iniusta. Sic tẽperantia necesseest. ut pru¬
dens. fortis & iustasit. Sic iustitia ñ est:
si nonsit prudens. fostis & tẽperans. Ita¬
ut ubi uera ẽ. aliqua earũ. & aliȩ similit̃
sunt. Ubi autẽ aliȩ desunt. uera illa
ñ est etiã si aliquo modosimilis eẽ uideat᷑.

Expanded text:
autem fieri possit, ut, etiam si hoc de uirtutibus autem fieri possit, ut, etiam si hoc de uirtutibus uerum est, non tamen ideo cogamur fateri aequalitatem omnium peccatorum, quantum possum, adiuuante domino aperire conabor. quod si effecero, adprobabis, ubi causae defuero, tu supplebis. Certe hinc persuadent, qui unam uirtutem habuerit, habere omnes et omnes deesse, cui una defuerit, quod prudentia nec ignaua nec iniusta nec intemperans potest esse; nam si aliquid horum fuerit, prudentia non erit. porro, si prudentia tunc erit, si et fortis et iusta et tempeians sit, profecto, ubi fuerit, secum habet ceteras. sic et fortitudo inprudens esse non potest uel intemperans uel iniusta; sic temperantia necesse est ut prudens, fortis et iusta sit; sic iustitia non est, si non sit prudens, fortis et temperans. ita, ubi uera est aliqua earum, et aliae similiter sunt. ubi autem aliae desunt, uera illa non est, etiamsi aliquo modo similis esse uideatur.