comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
prauum: Sicut gͦ corripiendi sunt inquieti
a diuini eloquii testib. et ipsis quos nob̾cum
isti communes habent actibus nr̃is. neq
hanc impedit correctionem. quod sapientiã
pacificam qua contentiosi corriguntur at¬
q sanantur donum dei ẽẽ p̃dicamus: ita
corripiendi sunt infideles uł infide non ꝑ¬
manentes. non impediente istam correptio¬
nem p̃dicatione grẽ dei.quȩ fidem quoq
ipsam. et in ea ꝑmansionem. dei dona eẽ cõ¬
mendat: quia et si fide impetrat᷑ sapien¬
tia sicut et ipse iacobus cum dixisset. si
quis ur̃m indiget sapientia postulet a dõ
quidat omnib affluenter et non impro¬
perat et dabitur ei. mox addidit. postulet
autem in fide nich il hesitans: non tamen qm̃
fides datur prius quampostuletur ab illo
cui datur. ideo dicenda ẽ non eẽ donum dĩ.
sed eẽ anobis. quia data ẽ nobis non peten¬
tibus nobis. Apłs enim aꝑtissime dicit.
Pax fr̃ibus et caritas cum fide: a deo patre

Expanded text:
pravum ? Sicut ergo corripiendi sunt inquieti, pravum ? Sicut ergo corripiendi sunt inquieti, et divinis eloquiis testibus, et ipsis quos nobiscum isti communes habent actibus nostris; neque hanc impedit correptionem, quod sapientiam pacificam, qua contentiosi corriguntur atque sanantur, donum Dei esse praedicamus: ita corripiendi sunt infideles, vel in fide non permanentes, non impediente istam correptionem praedicatione gratiae Dei, quae fidem quoque ipsam et in ea permansionem dona Dei esse commendat. Quia etsi ex fide impetratur sapientia, sicut ipse Jacobus cum dixisset, Si quis vestrum indiget sapientia, postulet a Deo, qui dat omnibus affluenter, et non improperat, et dabitur ei; mox addidit, Postulet autem in fide, nihil haesitans : non tamen quoniam fides datur priusquam postuletur ab illo cui datur, ideo dicenda est non esse donum Dei, sed esse a nobis, quia data est nobis, non petentibus nobis. Apostolus enim apertissime dicit: Pax fratribus et charitas cum fide a Deo Patre
Abbreviated transcription (Latin):
dat: Omne quippe datũ optimũ sicut
idem dicit. et omne donum ꝑfectum. desur¬
sum est: descendens a patre luminũ. Curgͦ
ut omittam cȩtera. corripimus impudicos
et contentiosos. quib tamen p̃dicamus. donũ
dei eẽ sapientiam pudicam atq pacificam:
nec timemus ne ꝑmoti diuine uoluntatis
incerto. plus in hac p̃dicatione desperationis
quam exhortationis inueniant: nec correctio¬
nis stimulis aduersus se ipsos sed potius aduer¬
sus nos excitentur.quia eos corripimus hȩc
non habentes. quȩ ipsi dicimus ñ huma¬
na uoluntate ꝓferri. sed diuina largitate
donari: Cur deniq ipsum apłm iacobum
huius grẽ p̃dicatio non deterruit corriꝑe
inquietos et dicere. si zelum amarũ habetis
et contentiones sunt in cordibus ur̃is. nolite
gloriari et mendaces esse aduersus ueritatẽ::¬
non ẽ ista sapientia desursum descendens. sed
terrena. animalis. diabolica: ubi enĩ zelus
et contentio. ibi inconstantia. et omne opus

Expanded text:
dat? Omne quippe datum optimum, sicut dat? Omne quippe datum optimum, sicut idem dicit, et omne donum perfectum desursum est, descendens a Patre luminum . Cur ergo, ut omittam caetera, corripimus impudicos et contentiosos, quibus tamen praedicamus donum Dei esse sapientiam, pudicam, atque pacificam; nec timemus ne permoti divinae voluntatis incerto, plus in hac praedicatione desperationis quam exhortationis inveniant; nec correptionis stimulis adversus se ipsos, sed potius adversus nos excitentur, quia eos corripimus haec non habentes, quae ipsi dicimus non humana voluntate proferri, sed divina largitate donari? Cur denique ipsum apostolum Jacobum hujus gratiae praedicatio non deterruit corripere inquietos, et dicere, Si zelum amarum habetis, et contentiones sunt in cordibus vestris, nolite gloriari et menduces esse adversus ia desursum descendens; sed terrena, animalis, diabolica: ubi enim zelus et contentio, ibi inconstantia, et omne opus
Abbreviated transcription (Latin):
uideatur afferri: dum cogitant qui audi¬
unt incertum ẽẽ humane ignorantiȩ.
cui largiat᷑ ds̃. cui non largiatur hȩc do¬
na. Cur gͦ et ipsi nob̾cum p̃dicant dona
dei esse sapientiam et continentiã: Quod
sihec cum dei dona ẽẽ predicantur. non im¬
peditur hortatio qua homines hortamur
ẽẽ sapientes et continentes: que tandem
causa ẽ ut existiment impediri exhortati¬
onem. qua exhortamur homines uenire
ad fidem. et in ea ꝑmanere usq in finem.
et. si hȩc dona dei esse dicant᷑. quod scrip¬
turis eius testib comprobatur: Ecce ut
de continentia taceamus. et de sola in hoc
loco sapientia disputemus: nempe supͣ
memoratus apłs iacob dicit. Quȩ desur¬
sum ẽ sapientia. primũ quidem pudi¬
ca ẽ. deinde pacifica: modesta. suadibi¬
lis. plena miscðia. et fructib bonis. in¬
estimabilis.sine simulatione.Cernitisne
obsecro a patre luminum sapientia. quã
multis et magnis bonis referta descen¬

Expanded text:
videatur afferri, dum cogitant qui audivideatur afferri, dum cogitant qui audiunt, incertum esse humanae ignorantiae cui largiatur Deus, cui non largiatur haec dona. » Cur ergo et ipsi nobiscum praedicant, dona Dei esse sapientiam et continentiam? Quod si haec cum Dei dona esse praedicantur, non impeditur hortatio qua homines hortamur esse sapientes et continentes; quae tandem causa est ut existiment impediri exhortationem, qua exhortamur homines venire ad fidem, et in ea permanere usque in finem, si et haec dona Dei esse dicantur, quod Scripturis ejus testibus comprobatur? 44. Ecce, ut de continentia taceamus, et de sola in hoc loco sapientia disputemus; nempe supra memoratus apostolus Jacobus dicit, Quae desursum est sapientia, primum quidem pudica est, deinde pacifica, modesta, suadibilis, plena misericordia et fructibus bonis, inaestimabilis, sine simulatione . Cernitisne, obsecro, a Patre luminum sapientia quam multis et magnis bonis referta descen
Abbreviated transcription (Latin):
nobis. Quam fidem et incipere habere.
et in ea usq infinem ꝑmanere tanquã id
non ad nõ accipiamus: nr̃m ẽẽ contendt̃.
Hic ꝓculdubio contra dicitur apło dicen¬
ti. Quid enim habes quod non accepi¬
sti: Contra đr et martyri cypriano dicen¬
ti innullo gloriandum: quando nr̃m n¬
chil sit. Cum hec et alia multa quȩ pige
repetere dixerimus. atq ostenderimꝰ et mitium
fidei et usq infinem ꝑseuerantiam dei dona
ẽẽ. nec uła sua futura dona et quȩ danda es¬
sent et quibus danda eẽnt dm̃ non p̃scire
potuisse. ac ꝑ hoc p̃destinatos ab illo eẽ qͦs
liberat et coronat: respondendum putant
p̃destinationis definitionẽ utilitati p̃dica¬
tionis aduersam: eo qͦd hac audita. nemo
possit correptionis stimulis excitari. Hȩc
dicentes. nolunt hominib p̃dicari. dona
dei eẽ. ut ueniatur ad fidem et ꝑmaneat᷑
infide. ne plus desperatio quã exhortatio

Expanded text:
nobis: » quam fidem et incipere habere, nobis: » quam fidem et incipere habere, et in ea usque in finem permanere, tanquam id non a Domino accipiamus, nostrum esse contendunt. Hic procul dubio contradicitur Apostolo dicenti, Quid enim habes quod non accepisti ? Contradicitur et martyri Cypriano dicenti, « In nullo gloriandum, quando nostrum nihil sit » . Cum haec, et alia multa quae piget repetere, dixerimus; atque ostenderimus, et initium fidei, et usque in finem perseverantiam, Dei dona esse; nec ulla sua futura dona, et quae danda essent, et quibus danda essent, Deum non praescire potuisse; ac per hoc praedestinatos ab illo esse, quos liberat et coronat: respondendum putant, « praedestinationis definitionem utilitati praedicationis adversam, eo quod hac audita, nemo possit correptionis stimulis excitari. » Haec dicentes nolunt « hominibus praedicari dona Dei esse, ut veniatur ad fidem, et permaneatur in fide, ne plus desperatio quam exhortatio
Abbreviated transcription (Latin):
qui głatur non in domino sed inse ipso głe¬
tur. Quod ut aꝑtius ꝓpter tardiuscłos ex¬
plicemus: remorationem meam ferant.
quib ingenio p̃uolare donatum ẽ. Dicit
apłs iacob. Siquis ur̃m indiget sapien¬
tia postulet a dõ. qui dat omnib affluen
ter et non imꝓꝑat: et dabit᷑ ei. Scriptũ
est et inꝓuerbus salomonis: qm̃ dñs dat
sapientiam. Et de continentia legit᷑ in li¬
bro sapientiȩ. euius auctoritate usi sunt ma¬
gni et docti uiri: qui longe ante nos eloqͥa
diuina tractarunt. Ibi gͦ legitur. Cum sci¬
rem quia nemo eẽ potest continens. nisi
ds̃ det: et hoc ipsum erat sapientie. scire
cusꝰ eẽt hoc donum. Hȩc gͦ dei dona sunt:
id est ut de aliis taceam. sapientia et conti¬
nentia. Adquiescunt et isti. Neq enim
pelagiani sunt: ut aduersus istam ꝑspicu¬
am ueritatem dura et heretica ꝑuersitate
contendant. S hȩc inquiunt ut a dõ den¬
tur nobis. fides impetrat:quȩ incipit a

Expanded text:
qui gloriatur, non in Domino, sed in se ipso gloriequi gloriatur, non in Domino, sed in se ipso glorietur. 43. Quod ut apertius propter tardiusculos explicemus, remorationem meam ferant, quibus ingenio praevolare donatum est. Dicit apostolus Jacobus, Si quis vestrum indiget sapientia, postulet a Deo, qter, et non improperat; et dabitur ei . Scriptum est et in Proverbiis Salomonis, Quoniam Dominus dat sapientiam . Et de continentia legitur in libro Sapientiae, cujus auctoritate usi sunt magni et docti viri, qui longe ante nos eloquia divina tractarunt: ibi ergo legitur, Cum scirem quia nemo esse potest continens, nisi Deus det; et hoc ipsum erat sapientiae, scire cujus esset hoc donum . Haec ergo Dei dona sunt, id est, ut de aliis taceam, sapientia et continentia. Acquiescunt et isti: neque enim Pelagiani sunt, ut adversus istam perspicuam veritatem dura et haeretica perversitate contendant. « Sed haec, » inquiunt, « ut a Deo dentur nobis, fides impetrat, quae incipit a
Abbreviated transcription (Latin):
tes fide:⁊ cur ad ipsa cȩtera exhortatio¬
nem eoꝵq cȩterorum p̃dicationem diffi¬
nitione p̃destinationis ñ metuunt impe¬
diri: An forte nec ipsa dicunt non p̃desti¬
nata: Ergo nec dantur a dõ. At ea se da¬
turum esse p̃sciuit. Sicut ergo ipsi qͦq¬
hortantur ad castitatem. caritatem. pie¬
tatem. et cetera quȩ dei dona eẽ confiten¬
tur. eaq ab illo ẽẽ p̃cognita. ac ꝑhoc p̃desti¬
nata negare non possunt. nec dicunt exhor¬
tationes suas impediri p̃dicatione p̃destina¬
tionis dei. hoc est p̃dicatione de his donis eiꝰ
futuris p̃scientiȩ dei: sic uideant nec ad fidẽ
nec ad ꝑseuerantiam impediri exhortationes
suas. si et ipsa quod uerum ẽ esse dei dona
eaq p̃cognita id est ad donandum p̃destina¬
ta esse dicantur.⁊ sed impediri podius atq
subuerti hac p̃destinationis p̃dicatione
illum tantummꝰ ꝑniciosissimũ errorem qͦ
dicitur gr̃am dei scđm merita nr̃a dari: ut

Expanded text:
tis fide; cur ad ipsa caetera exhortatiotis fide; cur ad ipsa caetera exhortationem, eorumque caeterorum praedicationem definitione praedestinationis non metuunt impediri? An forte nec ipsa dicunt praedestinata? Ergo nec dantur a Deo, aut ea se daturum esse nescivit. hortantur ad castitatem, charitatem, pietatem, et caetera quae Dei dona esse confitentur, eaque ab illo esse praecognita, ac per hoc praedestinata negare non possunt; nec dicunt exhortationes suas impediri praedicatione praedestinationis Dei, hoc est, praedicatione de his donis ejus futuris praescientiae Dei: sic videant nec ad fidem nec ad perseverantiam impediri exhortationes suas, si et ipsa, quod verum est, esse Dei dona, eaque praecognita, id est, ad donandum praedestinata esse dicantur; sed impediri potius atque subverti hac praedestinationis praedicatione illum tantummodo perniciosissimum errorem, quo dicitur, gratiam Dei secundum merita nostra dari; ut
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ p̃sciuit. quãuis id incertũ habeat agit ut
castꝰ sit. ita ille quẽ castũ futurũ p̃destinauit
qͣuiᷤidĩcertũ habeat nonidõ ñ agit ut castꝰ sit.
qm̃ dei dono se audit futurum esse quod erit:
immo etiam gaudet eius caritas: nec inflat᷑
tanquam id non acceperit. Non solum gͦ
p̃dicatione p̃destinationis ab hoc opere
non impeditur: uerum et adhoc adiuua¬
tur: ut cum gloriatur. indnõ glorietur.
Quod autem dixi de castitate: hoc de fi¬
de hoc de pietate. de caritate.de ꝑseueran¬
tia. Et ne ꝑgam ꝑsingula: hoc de omni
obedientia qua obeditur deo. ueracissime
dici potest. S hi qui solum initium fidĩ
et usq infinem ꝑ seuerantiam sic in nr̃a
constituunt potestate. ut dei dona esse
non putent. neq ad hȩc habenda atq re¬
tinenda. dm̃ operari nr̃as cogitationes
et uoluntates. cetera uero ipsum dare con¬
cedunt. cum ab illo impetrant creden¬

Expanded text:
esse praescivit, quamvis id incertum habeat, agit ut esse praescivit, quamvis id incertum habeat, agit ut castus sit: ita ille quem castum futurum praedestinavit, quamvis id incertum habeat, non ideo non agit ut castus sit, quoniam Dei dono se audit futurum esse quod erit; imo etiam gaudet ejus charitas; nec inflatur , tanquam id non acceperit. Non solum ergo praedicatione praedestinationis ab hoc opere non impeditur, verum et ad hoc adjuvatur, ut cum gloriatur, in Domino glorietur . 42. Quod autem dixi de castitate, hoc de fide, hoc de pietate, hoc de charitate, de perseverantia, et, ne pergam per singula, hoc de omni obedientia qua obeditur Deo, veracissime dici potest. Sed ii qui solum initium fidei et usque in finem perseverantiam sic in nostra constituunt potestate, ut Dei dona esse non putent, neque ad haec habenda atque retinenda Deum operari nostras cogitationes et voluntates, caetera vero ipsum dare concedunt, cum ab illo impetrantur creden
Abbreviated transcription (Latin):
in illo cuiꝰ orationem exaudit oꝑatur. Ui¬
dete iam. aueritate quam sit alienũ. ne¬
gare donum dei eẽ ꝑseuerantiam usq
infinem huiusuite: cum uitȩ huic qͣn¬
do uoluerit ipse det finem. Quẽ si dat
ante imminentẽ lapsum: facit hominẽ
ꝑseuerare usq infinem. S mirabilior et fi¬
delibus euidentior. largitas bonitatis dei ẽ:
quod etiam paruulis quib obedientia non ẽ
illius ȩtatis ut detur. dat᷑ hȩc grã. Ista igit᷑
sua dona quibuscunq ds̃ donat. ꝓculdu¬
bio se donaturum esse p̃sciuit: et in sua p̃¬
scientia p̃parauit. Quos gͦ predestinauit
ipsosi uocauit: uocationeilla. quã me sepe cõ¬
memorare ñ piget. de qua dictũ ẽ. Sine peni¬
tentia sunt dona ⁊ uocatiodi. Nanq insua q̃
fallimutariq ñ pot̃ p̃scientia oꝑasua fut᷑a
disponere: idomĩno nec aliud quicquã ẽ p̃¬
destinare. Sicut tam̃ ille quẽ castũ futurũ

Expanded text:
in illo, cujus orationes exaudit, operatur. Viin illo, cujus orationes exaudit, operatur. Videte jam a veritate quam sit alienum, negare donum Dei esse perseverantiam usque in finem hujus vitae: cum vitae huic, quando voluerit, ipse det finem; quem si dat ante imminentem lapsum, facit hominem perseverare usque in finem. Sed mirabilior et fidelibus evidentior largitas bonitatis Dei est, quod etiam parvulis, quibus obedientia non est illius aetatis ut detur, datur haec gratia. Ista igitur sua dona quibuscumque Deus donat, procul dubio se donaturum esse praescivit, et in sua praescientia praeparavit. Quos ergo praedestinavit, ipsos et vocavit vocatione illa, quam me saepe commemorare non piget, de qua dictum est, Sine poenitentia sunt dona et vocatio Dei . Namque in sua quae falli mutarique non potest praescientia, opera sua futura disponere, id omnino, nec aliud quidquam est praedestinare. Sicut autem ille quem castum futurum
Abbreviated transcription (Latin):
ro heretica ꝑuersitate. tantum isti remoti
sunt. ꝓpter quos hȩc agimus. ut licet
nondum uelint fateri predestinatos ẽẽ
qui ꝑ dei grãm fiant obedientes. atq ꝑma¬
neant: iam tamen fateantur quod eors
p̃ueniat uoluntatem. quibus datur hȩc
grã. idõ utiq ne non gratis dari credatur
grã. sicut ueritas loquitur: sed potius se¬
cundum p̃cedentis merita uoluntatis. si¬
cut contra ueritatem. pelagianus error
obloquitur. Preuenit ergo & fidem gr̃ã.
Alioquin. si fides eamp̃uenit. ꝓculdubio
p̃uenit et uoluntas: qm̃ fides sine uolun¬
tate non potest ẽẽ. Si audem gr̃a p̃uenit
fidem qm̃ p̃uenit uoluntatem: ꝓfecto p̃¬
uenit omnẽ obedientiam. Preuenit etiã
caritatem: qua una dõ ueraciter et sua¬
uiter obeditur. Et hȩc omnia grã in
eo cui datur. et cuius hȩc omnia p̃uenit
ꝑseuerantia: quȩ frustra cotidie ad nõ pos¬
citur. si non eam dominus ꝑ gram suam.

Expanded text:
ro haeretica perversitate tantum isti remoti ro haeretica perversitate tantum isti remoti sunt, propter quos haec agimus, ut licet nondum velint fateri praedestinatos esse, qui per Dei gratiam fiant obedientes atque permaneant; jam tamen fateantur, quod eorum praeveniat voluntatem quibus datur haec gratia: ideo utique, ne non gratis dari credatur gratia, sicut veritas loquitur; sed potius secundum praecedentis merita voluntatis, sicut contra veritatem Pelagianus error obloquitur. Praevenit ergo et fidem gratia: alioquin si fides eam praeuenit, procul dubio praeuenit et uoluntas, quoniam fides sine uoluntate non potest esse. si autem gratia praeuenit fidem, quoniam praeuenit uoluntatem, profecto praeuenit omnem oboedientiam, praeuenit etiam caritatem, qua una deo ueraciter et suauiter oboeditur. et haec omnia greo cui datur, et cujus haec omnia praeveniperseverantia, quae frustra quotidie a Domino poscitur, si non eam Dominus per gratiam suam
Abbreviated transcription (Latin):
capiant uerum etiam qui ẽ intelligentior
ipse sit peior: qui si audiret et caperet: ꝑ
illum plures discerent. Quo enim ẽ capa¬
cior quisquam ut discat: eo magis ẽ idoneꝰ
ut alios doceat. Instat inimicus grẽ. atq
urget modis omnib. ut credatur grã dei.¬
scðm merita nr̃a dari: ac sic gr̃a iam non
sit gr̃a. Et nos nolumus dicere: quod te¬
ste scriptura possumus dicere. Timemus
enim uidelicet ne loquentib nobis offen¬
datur qui ueritatem non potest capere: et
nontimemus netacentibus nobis. qui ue¬
ritatem potest capere. falsitate capiatur.
Aut enim sic p̃destinatio p̃dicanda ẽ quẽ¬
admodum eam sca scriptura euidenter
eloquitur. ut inp̃destinatis sine peniten¬
tia sint dona. et uocatio dei: aut grãm
d ei scd̃m nr̃a dari merita confitendũ quod
sapiunt pelagiani: quamuis ista senten¬
tia quod sepe iam diximus. legat᷑ gestis
episcoporum orientalium. etiam ipsius
pelagiiore damnata. Apelagianoꝵ por¬

Expanded text:
capiant, verum etiam qui est intelligentior, capiant, verum etiam qui est intelligentior, ipse sit pejor? Qui si audiret et caperet, per illum etiam plures discerent. Quo enim est capacior ut discat, eo magis est idoneus ut alios doceat. Instat inimicus gratiae, atque urget modis omnibus, ut credatur secundum merita nostra dari, ac sic gratia jam non sit gratia : et nos nolumus dicere, quod teste Scriptura possumus dicere? timemus enim videlicet, ne loquentibus nobis offendatur, qui veritatem non potest capere; et non timemus, ne tacentibus nobis, qui veritatem potest capere, falsitate capiatur? 41. Aut enim sic praedestinatio praedicanda est, quemadmodum eam sancta Scriptura evidenter eloquitur, ut in praedestinatis sine poenitentia sint dona et vocatio Dei; aut gratiam Dei secundum merita nostra dari confitendum, quod sapiunt Pelagiani, quamvis ista sententia, quod saepe jam diximus, legatur gestis episcoporum orientalium etiam ipsius Pelagii ore damnata . A Pelagianorum por
Abbreviated transcription (Latin):
citur et paruulis lac. et grandibus esca sit:
sicut inprincipio erat uerbum et uerbum
erat apud dm̃ et ds̃ erat uerbum. Quis xͥa¬
nus potest tacere. quis capere: Aut quid
indoc̃trina sana inueniri potest grandius.:
quod tamen et paruulis non tacet᷑ et gran¬
dibus. nec paruulis occultat᷑ nec grandib:¬
alia ẽ ratio uerum tacendi: alia uerũ di¬
cendi necessitas. Causasuerum tacendi: lon
gum est om̃s querere. uł inserere. Quarum
tamen ẽ et hec una. ne peiores faciamus eos
qui non intelligunt: dum uolumus eos qͥ
intelligunt. facere doctiores. Qui nobis ali¬
quid tale tacentibus doctiores quidem non
fiunt: sed nec peiores fiunt. Cum autẽ res
uera ita se habet. ut fiat peior nobis eam
dicentibus ille qui capere ñ potest. nob ta
centib ille qui potest: quid putamus cẽ faci¬
endũ: Nonnedicendũ ẽ potius uerũ ut qui
pot̃ caꝑe capi. at: ꝙͣ. tacendũ. ut ñ solũ idãboñ

Expanded text:
citur, et parvulis lac, et grandibus esca sit. citur, et parvulis lac, et grandibus esca sit. Sicut, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum , quis christianus tacere potest? quis capere? aut quid in doctrina sana potest inveniri grandius? Quod tamen et parvulis non tacetur et grandibus, nec parvulis occultaturalia est ratio verum tacendi, alia verum dicendi necgum est omnes quaerere vel inserere, quarum tamen est et haec una, ne pejores faciamus eos qui non intelligunt, dum volumus eos qui intelligunt facere doctiores, qui nobis aliquid tale tacentibus doctiores quidem non fiunt, sed nec pejores 683 fiunt. Cum autem res vera ita se habet, ut fiat pejor nobis eam dicentibus ille qui capere non potest, nobis autem tacentibus ille qui potest, quid putamus esse faciendum? Nonne dicendum est potius verum, ut qui potest capere capiat; quam tacendum, ut non solum id ambo non
Abbreviated transcription (Latin):
orantibus p̃parasse. sicut usq infinẽ ꝑse¬
uerantiam: profecto qui ex seipso hanc
habere seputat. non orat ut habeat. Ca¬
uendum ẽ igitur. ne dum timemus.
ne tepescat hortatio. extinguat᷑ oratio:
accendatur elatio. Dicatur gͦ uerũ. maxi¬
me ubi aliqua questio.ut dicatur impel¬
lit. et capiant qui possunt : neforte cũ ta¬
cetur propter eos qui caꝑe non possunt:
non solũ ueritate fraudentur. uerũ etiam
falsitate capiant᷑: qui uerũ caꝑe quo caueat᷑
falsitas possunt. facile ẽ enim immo et utile.
ut taceatur aliquod uerũ: propt̃ incapaces.
Nam unde ẽ illud domini. adhuc multa ha¬
beo uobis dicere: sed nonpotestis illa porta¬
re modo: Et illud apłi. Non potui uobis
loqui quasi spiritalib sed quasi carnalib:
quasi paruulis in xp̃o. lac uobis potum de¬
di.non escam. Nondum enim poteratis: sed
nec adhuc quidem potestis. Quamuis mͦ
quodam dicendi fieri possit. ut id quod di¬

Expanded text:
orantibus praeparasse, sicut usque in finem perseorantibus praeparasse, sicut usque in finem perseverantiam: profecto qui ex se ipso hanc se habere putat, non orat ut habeat. Cavendum est igitur, ne dum timemus ne tepescat hortatio, exstinguatur oratio, accendatur elatio. 40. Dicatur ergo verum, maxime ubi aliqua quaestio ut dicatur impellit; et capiant qui possunt: ne forte cum tacetur propter eos qui capere non possunt, non solum veritate fraudentur, verum etiam falsitate capiantur, qui verum capere, quo caveatur falsitas, possunt. Facile est enim, imo et utile, ut taceatur aliquod verum propter incapaces. Nam unde est illud Domini, Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis illa portare modo ? et illud Apostoli, Non potui vobis loqui quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus: quasi parvulis in Christo lac vobis potum dedi, non escam; nondum enim poteratis, sed nec adhuc quidem potestis ? Quamvis modo quodam dicendi fieri possit, ut id quod di
Abbreviated transcription (Latin):
tate uersentur.⁊si autem malos.mali ert̃.
in quantalibet nunc bonitate cernant᷑
fuit quidam in nr̃o monasterio qui corri¬
pientibus fr̃ib cur quedam non facienda
faceret. et facienda non faceret: responde¬
bat. Qualiscunq nunc sim: talis ero qualẽ
ds̃ me futurum ẽẽ p̃sciuit. Qui ꝑfecto uerũ
dicebat: et hoc uero non ꝑficiebat inbonũ:
S usq adeo ꝓfecit in malum: ut deserta
monasterii societate. fieret canis reuersus
ad suum uomitum. Et tamen adhuc quał
sit futurus. incertum ẽ. Nunquid gͦ ꝓpt̃
huiꝰmodi animas. ea que dep̃scientia dĩ
uera dicunt᷑ uł neganda sunt. uł tacenda :
tunc scilicet quando si nondicantur. inalios
dicerunt. scire dm̃ quid nobis necessariũ
sit: priusquam petamus ab eo. Num pro¬
pter tales huiussententiȩ ueritas deserenda.
aut ex ȩuangłio delenda putabit᷑: Immo
cum constet alia dñm danda. etiam non
orantibus sicut initium fidei. alia non nͥ

Expanded text:
tate versentur; si autem malos, mali erunt, tate versentur; si autem malos, mali erunt, in quantalibet nunc bonitate cernantur? Fuit quidam in nostro monasterio, qui corripientibus fratribus cur quaedam non facienda faceret, et facienda non faceret, respondebat: Qualiscumque nunc sim, talis ero qualem me Deus futurum esse praescivit. Qui profecto et verum dicebat, et hoc vero non proficiebat in bonum: sed usque adeo profecit in malum, ut deserta monasterii societate fieret canis reversus ad suum vomitum: et tamen adhuc qualis sit futurus, incertum est. Numquid ergo propter hujusmodi animas ea quae de praescientia Dei vera dicuntur, vel neganda sunt vel tacenda; tunc scilicet, quando si non dicantur, in alios te didicerunt, scire Deum quid nobis necessarium sit, priusquam petamus ab eo . Num propter tales hujus sententiae veritas deserenda, aut ex Evangelio delenda putabitur? Imo cum constet alia Deum, danda etiam non orantibus, sicut initium fidei; alia nonnisi
Abbreviated transcription (Latin):
estis necdum uocati. quos grã sua p̃de¬
stinauerit eligendos:accipietis eandem
grãm. qua uelitis. et sitis electi. Et si qui
obeditis. si predestinati estis reiciendi. sub¬
trahentur obediendi uires: ut obedire
cessetis. Ista cum dicunt᷑. ita nos a confi¬
tenda uera dei grã. id ẽ que non scd̃m me¬
rita nr̃a datur. et a confitenda scđm eam
p̃destinatione scõꝵ deterrere ñ debent:
sicut non deterremur a confitenda p̃sci¬
entia dei. siquis de illa populo sic loqͣ¬
tur ut dicat.Siue nunc recte uiuatis.
siue non recte: taleseritis postea. qua¬
les uos ds̃ futuros esse p̃sciuit uł bom sibonos.
uł malisimalos. Nunquid enĩ si hoc audito
nonnulli intorporem segnitiamq uertant᷑.
et alabore ꝓcliues ad libidinem post concu¬
piscentias suas eant: ꝓpterea de p̃scientia
dei falsum putandum ẽ esse quod dictũ ẽ:
Nonne si ds̃ illos bonos futuros eẽ p̃sciuit.
bonierunt. in quantalibet nunc maligni¬

Expanded text:
s necdum vocati, quos gratia sua praedestinaverit eligendos, accipietis eamdem gratiam, qua velitis et sitis electi: et si qui obeditis, si praedestinati estis rejiciendi, subtrahentur obediendi vires, ut obedire cessetis. » Ista cum dicuntur, ita nos a confitenda vera Dei gratia, id est, quae non secundum merita nostra datur, et a confitenda secundum eam praedestinatione sanctorum deterrere non debent; sicut non deterremur a confitenda praescientia Dei, si quis de illa populo sic loquatur, ut dicat: « Sive nunc recte vivatis, sive non recte, tales eritis postea, quales vos Deus futuros esse praescivit, vel boni si bonos, vel mali si malos. » Numquid enim, si hoc audito nonnulli in torporem segnitiemque vertantur, et a labore proclives ad libidinem post concupiscentias suas eant, propterea de praescientia Dei falsum putandum est esse, quod dictum est? Nonne si Deus illos bonos futuros esse praescivit, boni erunt, in quantalibet nunc maligni
Abbreviated transcription (Latin):
quod aꝑtum ẽ. quia comprehendi non po¬
test quod occultum ẽ: Nunquid inquam
ꝓpterea dicturi sumus. quod ita eẽ ꝑspi¬
minem posse correptionis stimulis ex¬
citari: si dicatur inconuentu ȩccłȩ au
dientib multis. ita se habet dep̃destina¬
tione de finita sententia uoluntatis
dei. ut alii ex uobis de infidelitate accep

Expanded text:
quod apertum est, quia comprehendi non poquod apertum est, quia comprehendi non potest quod occultum est? numquid, inquam, propterea dicturi sumus quod ita esse perspiminem posse correptionis stimulis excitari, si dicatur in conventu Ecclesiae audientibus multis: Ita se habet de praedestinatione definita sententia voluntatis Dei, ut alii ex vobis de infidelitate accep
Abbreviated transcription (Latin):
dñscũ eis loqueret᷑ qͥ carnis aures aꝑtas habe¬
rent: dicebat tamen. Qui habet aures
audiendi audiat: quas non om̃s habere.
ꝓculdubio nouerat. Aquo autẽ habeant
quicunq habent: ipse dñs ostendit. ubi
ait. Dabo eis cor cognoscendi me: et aures
audientes. Aures gͦ audiendi. ipsum ẽ do¬
num obediendi: ut qui id haberent ueni¬
rent ad eum. adquem nemo uenit. nisi fu¬
erit ei datum a patre. Exhortamur gͥ atep
p̃dicamus: sed qui habent aures audiendi
obedienter nos audiunt:⁊ qui uero eas ñ
habent. fit in eis quod scriptum ẽ: ut au¬
dientes non audiant. Audientes uidelicet
corporis sensu:non audiant cordis assen¬
su.Cur autem illihabeant aures audien¬
di. illi non habeant. hoc ẽ illis datum
sit apatre.ut ueniant ad filium. illis
autem non sit datum: quis cognouit
sensũ domini. aut quis eius consiliariꝰ
fuit᷑: aut tu quis es ohomo qui respon¬
deas deo: Nunquid ideo negandum ẽ

Expanded text:
inus, cum eis loqueretur, qui carnis aures apertas habeinus, cum eis loqueretur, qui carnis aures apertas haberent, dicebat tamen, Qui habet aures audiendi, audiat : quas non omnes habere procul dubio noverat. A quo autem habeant, quicumque habent, ipse Dominus ostendit, ubi ait: Dabo eis cor cognoscendi me et aures audientes . Aures ergo audiendi, ipsum est donum obediendi, ut qui id haberent, venirent ad eum, ad quem nemo venit, nisi fuerit ei datum a Patre ipsius. Exhortamur ergo atque praedicamus: sed qui habent aures audiendi, obedienter nos audiunt: qui vero eas non habent, fit in eis quod scriptum est, ut audientes non audiant ; audientes videlicet corporis sensu, non audiant cordis assensu. Cur autem illi habeant aures audiendi, illi non habeant, hoc est, cur illis datum sit a Patre ut veniant ad Filium, illis autem non sit datum, quis cognovit sensum Domini, aut quis ejus consilarius fuit ? aut tu quis es, o homo, qui respondeas Deo ? Numquid ideo negandum est
Abbreviated transcription (Latin):
iuges hortaretur. uellem inquit om̃s ho¬
mines esse sicut meipsum: s unusquisq
ꝓpriũ donum habet adõ. alius sic. alius
autem sic. Ubi satis ostendit. non tantum
continentiam donum dei eẽ: sed coniugato¬
rum etiam castitatem. Quȩ cumuera sint:
hortamur tamen adhȩc. quantum cuiq
nr̃m datum ẽ ut possit hortari⁊ quia et
hoc eius donum ẽ. incuius manu ft̃
et nos et sermones nr̃i. Unde et apłs. Se
cundum gr̃am inquit quȩ dataẽmͥ: ut sapi¬
ens architectꝰ fundamentũ posui. Et alio loco.
Unicuiq inqͥt: sicut dñs dedit. Ego plantaui
apollorigauit: s d̃sincrementũ dedit. Itaq
neq qͥ plantat ẽ aliqͥd neq qui rigat: sed qͥ
incrementũ dat ds̃. Ac ꝑhoc sic̃ exhortat᷑ i p̃di¬
cat recte. s ille qui accepit hoc donũ. ita exhor¬
tantẽ recte. atq p̃dicantem ꝓfecto ille obedi¬
enter audit. qͥ accepit hocdonũ. Hinc ẽ qͦd cũ¬

Expanded text:
juges hortaretur: Vellem, inquit, omnes hojuges hortaretur: Vellem, inquit, omnes homines esse sicut me ipsum; sed unusquisque proprium donum habet a Deo, alius sic, alius autem sic . Ubi satis ostendit, non tantum continentiam donum Dei esse, sed conjugatorum etiam castitatem. Quae cum vera sint, hortamur tamen ad haec, quantum cuique nostrum datum est ut possit hortari; quia et hoc ejus donum est, in cujus manu sunt et nos et sermones nostri . Unde et Apostolus, Secundum gratiam, inquit, quae data est mihi, ut sapiens architectus fundamentum posui. Et alio loco, Unicuique, inquit, sicut Dominus dedit: ego plantavi, Apollo rigavit; sed Deus incrementum dedit. Itaque neque qui plantat, aliquid est, neque qui rigat; sed qui incrementum dat Deus . Ac per hoc sicut exhortatur et praedicat recte, sed ille qui accepit hoc donum: ita exhortantem recte atque praedicantem profecto ille obedienter audit, qui accepit hoc donum. Hinc est quod Dom
Abbreviated transcription (Latin):
tia ꝑseuerantissima głandũ ẽ: nec ita nrãtanquã
ne de qua dictum ẽ sinepenitentia st̃ dona ⁊ uo¬
camꝰ. Nec tamen idem doctor ⁊ factor. qui
hortari ad fidem. piosq mores. atq ad ipsã
usq infinem ꝑseuerantiam: qm̃ dixit in
nullo gloriandum. quando nr̃m nichil
sit. Ubi ueram dei grãm. id est que ñ scd̾m
merita nr̃a datur. sine ulla ambiguitate
His cypriani uerbis ꝓculdubio p̃destinatio
p̃dicata ẽ. Quȩ si cyprianum ap̃dicatione
obedientiȩ non prohibuit: nec nos debet
utiq prohibere. Quamuis gͦ dicamus
dei donum eẽ obedientiam: tamen homines
ex hortamur ad eam.S illis qui ueritatis
exhortationem obedienter audiunt. ipsũ dei
donum datum ẽ: hoc ẽ obedienter audire.
Illis autem qui non sic audiunt: non est
Et de continentia. Nonomnes inquit ca¬
piunt uerbum hoc: sed quib datum ẽ.
Et cũ apłs adpudiciciam coniugalem con¬

Expanded text:
tia perseverantissima gloriandum est; nec ita nostra, tanquam tia perseverantissima gloriandum est; nec ita nostra, tanquam ne, de qua dictum est, Sine poenitentia sunt dona et vocamus. Nec tamen idem doctor et factor, qui ngelium, exhortari ad fidem piosque mores, atque ad ipsam usque in finem perseverantiam, quoniam dixit, « in nullo gloriandum, quando nostrum nihil sit; » ubi veram Dei gratiam, id est, quae non secundum merita nostra datur, sine ulla ambiguitate his Cypriani verbis procul dubio praedestinatio praedicata est: quae si Cyprianum a praedicatione obedientiae non prohibuit, nec nos utique debet prohibere. 37. Quamvis ergo dicamus Dei donum esse obedientiam; tamen homines exhortamur ad eam. Sed illis qui veritatis exhortationem obedienter audiunt, ipsum donum Dei datum est, hoc est, obedienter audire: illis autem qui non sic audiunt, non est Et de continentia: Non omnes, inquit, capiunt verbum hoc, sed quibus datum est . Et cum Apostolus ad pudicitiam conjugalem con
Abbreviated transcription (Latin):
oportet semꝑ orare et non deficere. Audi¬
unt enim hȩc et faciunt quib datum ẽ:
non autẽ faciunt siue audiant. siue ñ
audiant quibus datum non est. Quia uobis in¬
quit datum ẽ nosse mysterium regni cęloꝵ: itł
autem non est datum. Quoꝵ alterum ad miseri¬
cordiam. alterum adiudiciũ ꝑtinet illius: cui
dicit anima nr̃a. Miscđiam et iudiciũ. can¬
tabo tibi domine. Nec p̃destinationis igit᷑
p̃dicatione. impedienda est p̃dicatio fidei
ꝑseuerantis et ꝓficientis: ut quod oportet
audiant. quib datum ẽ ut obediant. Quo¬
modo enim audient sine p̃dicante: Nec
rursus p̃dicatione fidei proficientis et usq
ad ultimum ꝑmanentis. impedienda ẽ pre¬
dicatio p̃destinationis: ut qui fideliter et
obedienter uiuit. non de ipsa obedientia.
tanquam de suo non accepto bono extollat᷑:
definiuit: ꝑ quod utiq p̃destinationẽ cer¬
tissimam pronunciauit. Namsi in nullo glo

Expanded text:
Oportet semper orare, et non deficere . AudiOportet semper orare, et non deficere . Audiunt enim haec et faciunt, quibus datum est: non autem faciunt, sive audiant, sive non audiant, quibus non datum est. Quia vobis, inquit, datum est nosse mysterium regni coelorum; illis autem non est datum . Quorum alterum ad misericordiam, alterum ad judicium pertinet illius, cui dicit anima nostra, Misericordiam et judicium cantabo tibi, Domine . 36. Nec praedestinationis igitur praedicatione impedienda est praedicatio fidei perseverantis et proficientis, ut quod oportet audiant, quibus datum est ut obediant: quomodo enim audient sine praedicante ? Nec rursus, praedicatione fidei proficientis et usque ad ultimum permanentis, impedienda est praedicatio praedestinationis, ut qui fideliter et obedienter vivit, non de ipsa obedientia tanquam de suo non accepto bono extollatur:definivit , per quod utique praedestinationem certissimam pronuntiavit. Nam si « in nullo gl
Abbreviated transcription (Latin):
sic induratum cor tẏriorum et sydomioꝵ.
qm̃ credidissent. s qualia uiderunt istisi¬
gna uidissent. S nec illis ꝓfuit qđ pote¬
rant credere: quia p̃destinatiora non erant
ab eo cuius inscrutabilia sunt iudicia. et in¬
uestigabiles uiȩ. Nec istis obfuisset qͦd ñ
poterant credere: si ita p̃destinati ẽẽnt. ut
eos cecos ds̃ illuminaret. et induratis cor
lapiãeum uellet auferre. Uerum qͦd dixit
dñs de tyriis et sydoniis. aliquo alio mͦ
potest fortassis intelligi: neminẽ tamen
uenire ad xp̃m. nisi cui fuerit datũ. et eis
dari. qui in illo electi sunt ante constituti¬
onem mundi: ꝓculdubio confitet᷑. a quo
non surdis auribus cordis. eloquiũ diui¬
num aurib carnis auditur. Et tamen
hec p̃destinatio. quȩ satis aꝑte etiam uer¬
bis ȩuangłicis explicatur: non prohibuit
dñm. & ꝓpter incipiendum dicere. qͦd pau¬
loante commemoraui.creditis in dm̃. et
in me credite: et propter ꝑseuerandum.

Expanded text:
sic induratum cor Tyriorum et Sidoniorum: sic induratum cor Tyriorum et Sidoniorum: quoniam credidissent, si qualia viderunt isti signa vidissent. Sed nec illis profuit quod poterant credere, quia praedestinati non erant ab eo, cujus inscrutabilia sunt judicia, et investigabiles viae; nec istis obfuisset quod non poterant credere, si ita praedestinati essent, ut eos caecos Deus illuminaret, et induratis cor lapideum vellet auferre. Verum quod dixit Dominus de Tyriis et Sidoniis, aliquo alio modo potest fortassis intelligi: neminem tamen venire ad Christum, nisi cui fuerit datum, et eis dari qui in illo electi sunt ante constitutionem mundi, procul dubio confitetur, a quo non surdis auribus cordis eloquium divinum auribus carnis auditur. Et tamen haec praedestinatio, quae satis aperte etiam verbis evangelicis explicatur, non prohibuit Dominum et propter incipiendum dicere, quod paulo ante commemoravi, Cre, dite in Deum, et in me credite: et propter perseverandum,
Abbreviated transcription (Latin):
intelligentiȩ quo moueantur ad fidem:
si congrua suis mentibus uł audiant
uerba. uł signa conspiciant. Et tamen
si dei altiori iudicio. aꝑditionis massa
non sunt gr̃e predestinatione discreti: nec ip¬
sa eis adhibent᷑ uł dicta diuina. uł facta. ꝑ
quȩ possent credere si audirent utiq talia uł
uiderent. In eadem ꝑditionis massa relicti
sunt etiam iudei: qui non potuerunt crede¬
re factis in conspectu suo tam magnis. claris¬
q uirtutibus. Cur enim non poterant cre¬
dere: non tacuit ȩuangłium dicens. Cũ autẽ
tanta signa fecisset coram eis. non credide¬
runt in eum: ut sermo ysaiȩ ꝓpħe imple¬
retur quem dixit. Dñe quis credidit audi¬
tui nr̃o: et brachium domini eui reuelatũ ẽ:
Et idõ non poterant credere: quia iterum
dixit ysaias. Excecauit oculos eoꝵ. et in¬
durauit cor illoꝵ ut non uideant oculis.
nec intelligant corde: et conuertant᷑ et sa¬
nem illos. Non erant gͦ sic excecati oculi. nec

Expanded text:
intelligentiae, quo moveantur ad fidem, intelligentiae, quo moveantur ad fidem, si congrua suis mentibus, vel audiant verba, vel signa conspiciant: et tamen si Dei altiore judicio, a perditionis massa non sunt gratiae praedestinatione discreti, nec ipsa eis adhibentur vel dicta divina vel facta, per quae possent credere, si audirent utique talia vel viderent. In eadem perditionis massa relicti sunt etiam Judaei, qui non potuerunt credere factis in conspectu suo tam magnis clarisque virtutibus. Cur enim non poterant credere, non tacuit Evangelium, dicens: Cum autem tanta signa fecisset coram eis, non crediderunt in eum; ut sermo Isaiae prophetae impleretur, quem dixit: Domine, quis credidit auditui nostro? et brachium Domini oterant credere, quia iterum dixit Isaias: Excaecavit oculos eorum, et induravit cor illorum; ut non videant oculis, nec intelligant corde, et convertantur, et sanem illos . Non erant ergo sic excaecati oculi, nec
Abbreviated transcription (Latin):
tioni. exhortationi. correctioni. quȩ oĩa
frequentat scriptura diuina existima¬
mus inutilem definitionem p̃destinatio¬
nis.quam commendat eadem scriptura
diuina: An quisq dicere audebit dm̃ ñ
p̃scisse quibus eẽt daturus ut crederent:
aut quos daturus eẽt filio suo ut ex eis
non ꝑderet quenquam: Quȩ utiq si p̃sci¬
uit: ꝓfecto benefi :cia sua quibus nos di¬
gnatur liberare presciuit. Hec est p̃de¬
stinatio scõꝵ. nichil aliud̃. p̃scientia scili¬
cet et p̃paratio beneficioꝵ dei: quib cer¬
tissime liberantur quicunq liberant᷑. Ce¬
teri autem ubi nisi in massa ꝑditionis iu¬
sto diuino iudicio relinquuntur: ubity¬
rii relicti sunt et sydonii: qui etiam cre¬
dere potuerunt simira illa xp̃i signa
uidissent. S qm̃ ut crederent. non eis
erat datum: etiam unde crederent ẽ nega¬
tum. Ex quoapparet habere quosdam in
ipso ingenio. diuinum naturalit̃ munꝰ

Expanded text:
tioni, exhortationi, correptioni, quae omnia tioni, exhortationi, correptioni, quae omnia frequentat Scriptura divina, existimamus inutilem definitionem praedestinationis, quam commendat eadem Scriptura divina. 35. An quisquam dicere audebit, Deum non praescisse quibus esset daturus ut crederent, aut quos daturus esset Filio suo, ut ex eis non perderet quemquam ? Quae utique si praescivit, profecto beneficia sua, quibus nos dignatur liberare, praescivit. Haec est praedestinatio sanctorum, nihil aliud: praescientia scilicet, et praeparatio beneficiorum Dei, quibus certissime liberantur, quicumque liberantur. Caeteri autem ubi nisi in massa perditionis justo divino judicio relinquuntur? Ubi Tyrii relicti sunt et Sidonii, qui etiam credere potuerunt, si mira illa Christi signa vidissent. Sed quoniam ut crederent, non erat eis datum, etiam unde crederent est negatum. Ex quo apparet habere quosdam in ipso ingenio divinum naturaliter munus
Abbreviated transcription (Latin):
nisi hoc facienti domino dõ nr̃o.qui nos
ꝑtale beneficium liberando de ꝓfundo
stolo p̃dicanti. Nonne ille doctor genti¬
um in fide et ueritate. et p̃destinationẽ
totiens cominendauit. et uerbũ dei p̃¬
dicare non destitit: Nunquid quia dix̃.
ds̃ est qui oꝑatur inuobis et uelle et oꝑa¬
ri ꝓbona uoluntate: ideo non ipse et ut
uelimus quȩ dõ placeant et ut oꝑemur
hortatus est: Aut quia dixit qui in uo¬
bis bonum opus cepit ꝑficiat usq in di¬
em xp̃i iħu. idõ ut inciperent homines
et ꝑseuerarent usq infinem ipse ñ sua¬
sit: Nempe ipse dñs hominib p̃cepit ut
crederent: atq ait. Creditis indm̃: et in me
credite.Nec tamen ideo eius falsa senten¬
dia ẽ nec uana definitio: ubi ait. Nemo
uenit ad me. idest nemo credit in me: ni¬
si fuerit ei datum apatre meo.Nec rursꝰ
quia uera ẽ hȩc definitio: ideo dei uana
est illa p̾ceptio. Cur gͦ p̃dicationi. p̃cep¬

Expanded text:
nisi hoc facienti Domino Deo nostro, qui nos nisi hoc facienti Domino Deo nostro, qui nos per tale beneficium liberando de profundstolo praedicanti. Nonne ille doctor Gentium in fide et veritate et praedestinationem toties commendavit, et verbum Dei praedicare non destitit? Numquid quia dixit, Deus est qui operatur in vobis et velle et operari, pro bona voluntate ; ideo non ipse, et ut velimus quae Deo placeant, et ut operemur, hortatus est? aut quia dixit, Qui in vobis bonum opus coepit, perficiet usque in diem Christi Jesu ; ideo ut inciperent homines et perseverarent usque in finem, ipse non suasit? Nempe ipse Dominus hominibus praecepit ut crederent, atque ait, Credite in Deum, et in me credite : nec tamen ideo ejus falsa sententia est, nec vana definitio ubi ait, Nemo venit ad me, id est, nemo credit in me, nisi fuerit ei datum a Patre meo . Nec rursus, quia vera est haec definitio, ideo vana est illa praeceptio. Cur ergo praedicationi, praecep
Abbreviated transcription (Latin):
dõ est. Non enim ẽ in potestate nr̃a corno¬
strum: et nr̃ȩ cogitationes. Unde idem
qui boc ait. item dicit ambrosius. Quis
autemtambeatus: qui in corde suo semꝑ
ascendat: S hoc sine auxilio diuino
qui fieri potest: Nullo ꝓfecto modo. Deni¬
q in quit supra eadem scriptura dicit. Be¬
atus uir cuius ẽ auxilium eius abste do¬
mine: ascensus in corde eiꝰ. Hoc itaq ut
diceret. non solum in litteris sacris lege¬
bat: sed sicut de illo uiro sine dubitatione
credendum est. etiam incorde suo sentiebat
ambrosius. Quod gͦ in sacramentis fideli¬
um dicitur ut sursum cor habeamus ad
dñm: munus est domini. De quo munere.
ipsi domino dõ nr̃o grãs agere a sacerdote
post hanc uocem quibus hoc dicit᷑ ad mo¬
cor nr̃m. sed diumo subleuet᷑ auxilio. ut
ascendat et que sursum sunt sapiat. ubi
xp̃c ẽ indexteram dei sedens non quȩ suꝑ
tr̃am. ⁊ cui de hac tanta re agende sunt gr̃e

Expanded text:
Deo est . « Non enim est in potestate nostra cor noDeo est . « Non enim est in potestate nostra cor nostrum et nostrae cogitationes: » unde idem qui hoc ait, item dicit Ambrosius , « Quis autem tam beatus qui in corde suo semper ascendat? Sed hoc sine divino auxilio qui fieri potest? nullo profecto modo. Denique, » inquit, « supra eadem Scriptura dicit, Beatus vir cujus est auxilium ejus abs te, Domine; ascensus in corde ejus » . Hoc utique ut diceret, non solum in Litteris sacris legebat, sed sicut de illo viro sine dubitatione credendum est, etiam in corde suo sentiebat Ambrosius. Quod ergo in sacramentis fidelium dicitur, ut sursum cor habeamus ad Dominum, munus est Domini: de quo munere ipsi Domino Deo nostro gratias agere, a sacerdote post hanc vocem quibus hoc dicitur admocor nostrum, sed divino sublevetur auxilio, ut ascendat, et quae sursum sunt sapiat, ubi Christus est in dextra Dei sedens, non quae super terram : cui de hac tanta re agendae sunt gratiae,
Abbreviated transcription (Latin):
nisi cum de hoc scło exierit. Inhac autẽ ui¬
ta humana. que temptatio est suꝑ terram:
qui uidetur stare. uideat ne cadat. Ideo qͥp¬
ri ꝑseueraturis ꝓuidentissima dei uolunta¬
te miscentur. ut ẽẽ discamus non alta sapi¬
entes. sed humilib consentientes: et cũ ti¬
more et tremore nr̃am ipsoꝵ salutẽ opere¬
mur. Ds̃ ẽ enim qui oꝑatur innobis et
uelle. et operari probona uoluntate.Nos
gͦ uolumus: sed ds̃ in nobis operat᷑ et uel¬
le. Nos gͦ oꝑamur: sed ds̃ in nobis oꝑat᷑
et oꝑari facit ꝓbona uoluntate. Hoc nobis
expedit et credere et dicere: Hoc est pium.
hoc uerumꝰ ut sit humilis et submissa con¬
fessio: et detur totum dõ. Cogitantes credimꝰ.
cogitantes loquimur: cogitantes agimus
quicquid agimus. Quod autẽ attinet
ad pietatis uiam et uerum dei cultũ: ñ
sumus idonei cogitare aliquid tanquam
ex nobis mec ipsis. sed sufficientia nr̃a ex

Expanded text:
nisi cum de hoc saeculo exierit: in hac autem vinisi cum de hoc saeculo exierit: in hac autem vita humana quae tentatio est super terram , qui videtur stare, videat ne cadat . Ideo quipri perseveraturis providentissima Dei voluntate miscentur, ut esse discamus non alta sapientes, sed humilibus consentientes , et cum timore et tremore nostram ipsorum salutem operemur: Deus est enim qui operatur in nobis et velle et operari, pro bona voluntat sed Deus in nobis operatur et velle: nos ergo operamur, sed Deus in nobis operatur et operari, pro bona voluntate. Hoc nobis expedit et credere et dicere: hoc est pium, hoc verum, ut sit humilis et submissa confessio, et detur totum Deo. Cogitantes credimus, cogitantes loquimur, cogitantes agimus quidquid agimus: quod autem attinet ad pietatis viam et verum Dei cultum, non sumus idonei cogitare aliquid tanquam ex nobismetipsis, sed sufficientia nostra ex
Abbreviated transcription (Latin):
clesia. gr̃am dei scđm merita nr̃a dari: cũ
uid eant paruulos alios non regeneratos ad
eternam mortẽ. alios autem regeneratos ad ȩt̃¬
nam uitam tolli de hac uita: ipsosq regene¬
ratos. alios ꝑseuerantes usq in finem hinc
ire. alios quousq decidant hic teneri. Qui
utiq non decidissent: si antequam laberen¬
tur hinc issent. Et rursus quosdam lapsos.
quousq redeant non exire de hac uita: qͥ
utiq ꝑirent si antequam redirent exirent.
Unde satis dilucide ostenditur. et inchoan¬
di et usq infinem ꝑseuerandi grãm dei ñ
scđm merita nr̃a dari: sed donari scđm ipsiꝰ
secretissimam eandemq iustissimam. sapi¬
entissimam. beneficientissimam uolunta¬
tem: Qm̃ quos p̃destinauit ipsos et uocauit:
uocatione illa de qua dictum ẽ. sine peni¬
tentia sunt dona et uocatio dei. Ad quam
uocationem ꝑtinere nullus ẽ homo ab
hominibus certa asseueratione dicendus:

Expanded text:
clesia, gratiam Dei secundum merita nostra dari: cum clesia, gratiam Dei secundum merita nostra dari: cum videant alios parvulos non regeneratos ad aeternam mortem, alios autem regeneratos ad aeternam vitam tolli de hac vita; ipsosque regeneratos, alios perseverantes usque in finem hinc ire, alios quousque decidant hic teneri, qui utique non decidissent, si antequam laberentur hinc exissent; et rursus quosdam lapsos quousque redeant non exire de hac vita, qui utique perirent, si antequam redirent, exirent. 33. Unde satis dilucide ostenditur, et inchoandi, et usque in finem perseverandi gratiam Dei non secundum merita nostra dari; sed dari secundum ipsius secretissimam, eamdemque justissimam, sapientissimam, beneficentissimam voluntatem: quoniam quos praedestinavit, ipsos et vocavit vocatione illa de qua dictum est, Sine poenitentia sunt dona et vocatio Dei . Ad quam vocationem pertinere nullus est homo ab hominibus certa asseveratione dicendus,