comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Nota cũ parabole ꝓpͥa ñ ponant nomina
&e dñs ꝑ humilitatis approbationẽ pau¬
ꝑis huiꝰ nom̃ dicat: ñ parabola s rei geste
nariatio hec ẽ. Mendici huiꝰ uicera. cdiues
fastidiosus exhorret: ne int̾ p̃tiosas epu¬
las. unguentatosq conuiuas fetor̃e ulccrũ
lambentib canib sustineat. Cum gͦ añ
ianuam iaceret᷑: & ex uisione pauꝑis. di¬
uiti ñ miserenti cumulus dampnatioĩs
infert᷑: & rursũ ex uisione diuitis. tem¬
ptatꝰ cotidie pauꝑ ꝓbant᷑. Quẽ ad ma¬

Expanded text:
Nota cum parabolae propria non ponant nomina, Nota cum parabolae propria non ponant nomina, et Dominus per humilitatis approbationem pauperis hujus nomen dicat, non parabola, sed rei gestae narratio haec est. Mendici hujus ulcera dives fastidiosus exhorret, ne inter pretiosas epulas unguentatosque convivas fetorem ulcerum lambentibus canibus sustineat. Cum ergo ante januam jaceret, ex visione pauperis diviti non miserenti cumulus damnationis infertur, et rursum ex visione divitis tentatus quotidie pauper probatur. Quem ad ma
Abbreviated transcription (Latin):
bia uite: in splendida cpulatione concu¬
pisccitia carnis. Idcuto diues iste quasi
partunt uͦ predę cũ sentiunt saturitatẽ.
Inexplebilis c̃ auaricia diuitũ: semꝑ ra¬
pit et ñquã saciat᷑: nec dm̃ tunet. nec no¬
minẽ itucret᷑. Non patͥ parcit: ñ matr̃e
agnoscit: ñ fr̃ĩ obtemꝑat: ñ amico fidẽ
seruat. Uiduam oppͥmit: pupilli rem
inuadit. Quȩ ẽ nec insania: acquirere
autũ. & ꝑoere celum: Hic tam̃ diues
ñ abstulisse aliena reprebendit᷑. s ꝓpͥa ñ
dedisse: qmͣuis in lege ñ tenacia s rapina
dampnet᷑. Conculȩ marinȩ ferro cutũcise.
lacͥmas purpureas emittunt. quib lana
tinguit᷑: unde purpura texit᷑. Byssum uͦ
genus ẽ lini candidissimi & mollissimi:
qd̃ greci papaten uocant. Et erat qͥdam
Smendicus. nomine laiarus: qui iacebat ad
ianuam eiꝰ ulcerib plenꝰ. cupiens satirari
de micis quȩ cadebant de m̃sa diuitis: et
poterat: nec uisitator erat qͥ remoueret.

Expanded text:
erbia vitae, in splendida epulatione concuerbia vitae, in splendida epulatione concupiscentia carnis. Idcirco dives iste quasi parcunt vero praedae, cum sentiunt saturitatem. Inexplebilis est avaritia divitum; semper rapit, et nunquam satiatur, nec Deum timet, nec hominem reveretur. Non patri parcit, non matrem agnoscit, non fratri obtemperat, non amico fidem servat. Viduam opprimit, pupilli rem invadit. BEDA. Quae est haec insania, acquirere aurum et perdere coelum? Hic tamen dives non abstulisse aliena reprehenditur, sed propria non dedisse, quamvis in lege non tenacia, sed rapina damnetur. Conchulae marinae ferro circumcisae lacrymas purpureas emittunt, quibus lana tinguitur, unde purpura texitur. Byssum vero genus est lini candidissimi et mollissimi, quod Graeci papaten vocant. « Et erat quidam mendicus, nomine Lazarus, qui jacebat ad januam ejus, ulceribus plenus, cupiens saturari de mipoterat, nec visitator erat qui removeret.
Abbreviated transcription (Latin):
in scło despecti. in futuro st̃ glificandi:
apud homines alii głosi. in futuro dam
pnandi. Uel gentiles qui diu sine lege uix¬
erant. ad fide sunt uocandi: iudei exce¬
candi:¬
udiebant autẽ hec om̃ia pharisei qͥ
erant auari: et deridebant eũ. Disputan¬
tem de contemptu mundi deridebant.
cũ lex sius obseruatorib bona t̾rȩ ꝓmitte¬
ret: ñ attendentes qͥa in lege carnalib mi¬
nora. in ȩuangłio fp̃ualib maiora iure
precipiunt᷑. Et ait illis. uos estis qͥ iustifi¬
catis uos coram hominib: ds aut̃e nouit
corda ur̃a: qͥa qd̃ hominib altum ẽ. abho¬
minatio ẽ ante dm̃. Coram hominib se
iustificant. qui peccatores contempnunt.
& se iustos cẽ asserunt: elemosinarũ reme¬
dia negligentes. S hec auara alcitudo
qua iuste dampnanda sit. in sequenti ex¬
terum dixit. Homo quida erat diuos. et
induebat᷑ purpura et bysso: & cpulabat᷑.
cotidie splendide. In diuicus notat᷑ concu¬
piscentia oculoꝵ: in pretiosis uestib suꝑ¬

Expanded text:
in saeculo despecti, in futuro sunt glorificandi. Alii apud homines gloriosi, in futuro sunt damnandi. Vel gentiles, qui diu sine fide vixerant, ad fidem sunt vocandi, Judaei exsecrandiAudiebant autem omnia haec Pharisaei, qui erant avari, et deridebant illum. Disputantem de contemptu mundi deridebant, cum lex suis observatoribus bona terrae promitteret, non attendentes quia in lege carnalibus minora, in Evangelio spiritualibus majora jure praecipiuntur. Et ait illis: Vos estis qui judiccorda vestra, quia quod hominibus altum est, abominatio est ante Deum. Coram hominibus se justificant, qui peccatores contemnunt, et se justos esse asserunt, eleemosynarum remedia negligentes. Sed haec avara altitudo quam juste damnanda sit, in sequenti exIterum dixit: Homo quidam erat dives, et induebatur purpura et bysso, et epulabatur quotidie splendide. In divitiis notatur concupiscentia oculorum, in pretiosis vestibus sup
Abbreviated transcription (Latin):
tis curat. E actum ẽ autt̃ ut moreret᷑ men¬
dicus: & portarct᷑ ab angłis in sinu abra¬
he. Mortuus ẽ autẽ et diues: ce sepuitus
ẽ in inferno. Sinus abrahȩ requies ẽ bca¬
toꝵi. pauꝑum: sepultura infcrni suꝑbis
cis penalib tencient᷑: s in suꝑiorib tequi¬
bras. uͥ ait. In tenebris straui lectulũ meu
Idẽ in .uiii. Sic̃ consumit᷑ nubes & ꝑtranst
sic qui descendit ad inferos ñ ascendit. A si
aꝑte loqueret᷑ iob dicens. In altum cutrca
do deficit: qui suꝑbiendo ad interitũ tendit.
Qũẽ si semel culpa ad penã ꝑtranit. mĩa¬

Expanded text:
etur mendicus, et portaretur ab angelis in sinum Abrahae. Mortuus est autem et dives, et sepultus est in inferno. Sinus Abrahae requies est beatorum pauperum, sepultura inferni, superbcis poenalibus tenerentur, sed ut in superioribus requibras, ubi ait: In tenebris stravi lectulum meu Sicut consumitur nubes, et pertransit, sic qui descendit ad inferos non ascendet. Ac si aperte loqueretur, dicens: In altum currendo 257 deficit, qui superbiendo ad interitum tendit; quem si semel culpa ad poenam pertrahit, mi
Abbreviated transcription (Latin):
ciam disputat: ut ꝑ eius egritudinẽ cor¬
ꝑis. in illis expͥmerct᷑ egͥtudo m̃tis: & cor¬
ꝑalis exemplo curationis. discerent sp̃n¬
alit̃ curari. Congruent̃ etiã ydropicũ.
animali qđ cecidit in putcũ comparat:
humore enĩ laborabat. Bos et asinus sa¬
pientes et hebetes significãt: uel bos ppłm
significat uigo legis attritũ: asinꝰ gentiłe
ppłm. nulla ratione domitũ. qͣsi animal
stolidũ et brutũ. Hos a puteo concupis¬
centiȩ saluator extrahit: om̃s enĩ peccaue

Expanded text:
tiam disputat, ut per ejus aegritudinem cortiam disputat, ut per ejus aegritudinem corporis, in illis exprimeretur aegritudo mentis, et corporalis exemplo curationis discerent spiritualiter curari. Congruenter etiam hydropicum animali, quod cecidit in puteum, comparat: humore enim laborabat. Bos et asinus sapientes et hebetes significant, vel bos populum significat jugo legis attritum; asinus gentilem populum, nulla ratione domitum, quasi animal stolidum et brutum. Hos a puteo concupiscentiae Salvator extrahit, omnes enim peccave
Abbreviated transcription (Latin):
cũ inflatione et anelitu fctidõ. ꝓpͥumq ẽ
yd ropici. quantomagis habundat humo¬
re inordinato: tanto ampliꝰ sitire. E ideo
recte comparat᷑ ei qu̾e fluxus carnalium
uoluptatũ exub̃ans aggrauat: comparat᷑¬
et diuiti auaro : qui quanto ẽ copiosior
diuicus quib ñ bñ utit᷑: tanto ardentius
It respondens iħc: dixit ad legis ꝑitos et
phariscos dicens. Si licet sabb̃o curare:¬
At illi tacuerunt. Merito tacent: qͥ contͤ
se dictũ quicqͥd dixerint uident. Si enim
curare licet. cur obseruant si sabb̃m solue¬
rit: si ñ licet. cur peccora curant: Dixit
dicens. talis positio ẽ. qualis expetans̃
erpectaui: significans ꝑscucrantiam loquen¬
tis. donec expleat qđ intendit. Ipse nͦ ap¬
p̃hensum sanauit eũ: ac dimisit. Et res¬
pondens ad illos: dixit. Cuiꝰ urm̃ asimᷤ¬
aut bos in puteũ cadetͤ. & ñ continuo
extrahet illũ dic sabb̃i: & non poterant
ad hec respondere illi. Ideo ante pharise¬
os ydropicum sanat. et mox cont̾ auari¬

Expanded text:
urgente et anhelitu fetido: propriumque est hydropici, quanto magis abundat humore inordinato, tanto amplius sitire. Et ideo recte comparatur ei quem fluxus carnalium voluptatum exuberans aggravat; comparatur diviti avaro, qui quanto est copiosior divitiis, quibus non bene utitur, tanto ardentius t respondens Jesus dixit ad legisperitos et Pharisaeos: Licet SAt illi tacuerunt Merito tacent, qui contra se dictum quidquid dixerint, vident. Si enim curare licet, cur observant si Sabbatum solverit? si non licet, cur pecora curant? Dixit dicens, talis positio est, qualis exspectans spectavi , significans perseverantiam loquentis, donec expleat quod intendit. Ipse vero apprehensum sanavit eum, ac dimisit. Et respondens ad illos, dixit: Cujuaut bos in puteum cadet, et non continuo extrahet illum die Sabbati: Et non poterant ad haec respondere illi. Ideo ante Pharisaeos hydropicum sanat, et mox contra avari
Abbreviated transcription (Latin):
Ue qui sapientes estis tn oculis ur̃is. et
coram uob̾met ipsis prudentes. In hoc
dispensatore ñ debemus ad imitandũ
sumere ut uel dño fraudẽ uel de fraude
elemosinam faciamus: s interdũ simi¬
litudines econtrario ducunt᷑ ut hic: et
de iudice iniquo unde lucas in .cc.xͦ.¬
inͦi. capło. Si gͦ dñs dispendiũ passus
tam̃ laudat prudentiã dispensatoris.
ñ q aduersus eũ fraudulent̃. s ꝓ se pru¬
dent᷑ egerit: mulco magis. xp̃c qͥ nullũ¬
clementiam. laudabit discipulos: si
ad eus p̃ceptum miscdes fuerint. Uñ
sequit᷑. Et ego uob̃ dico. facite uob̃¬
s
amicos de mãmona iniquitatis: ut
cum defeccritis recipiant uos in et̾na

Expanded text:
e qui sapientes estis in oculis vestris, et coram vobismetipsis prudentes . » In hoc dispensatore non debemus ad imitandum sumere, ut vel domino fraudem, vel de fraude eleemosynam faciamos, sed interdum similitudines econtrario ducuntur. Ut hic et de judice iniquo: unde Lucas in XVIII capitulo. Si ergo Dominus dispendium passus tantum laudat prudentiam dispensatoris, non quod adversus eum fraudulenter, sed pro se prudenter egerit, multo magis Christus, qui nulluclementiam, laudabit discipulos si ad ejus praeceptum misericordes fuerint. Unde sequitur: Et ego vobis dico: Facite vobis amicos de mammona iniquitatis, ut cum defeceritis, reci
Abbreviated transcription (Latin):
multa intelligendus ẽ habere in affectu. sic̃
iustꝰ multo plures ht̃ uirtutes affectu qͣ
actu. E lus uͦ uidet᷑ qd̃ ꝑ illis peccĩs dẽ
quib homo deo ꝑ penitentiam satiffecit.
ñ sit amplius pumendus: & si p̾ea uł simmi¬
lia uel grauiora committat. Peccator qͥde
fit sic̃ p̾rius erat: & ꝑ ingratitudine mĩe

Expanded text:
multa intelligendus est habere in affectu, sicut multa intelligendus est habere in affectu, sicut justus multo plures habet virtutes affectu quam actu. Aliis vero videtur quod pro illis peccatis, de quibus homo Deo per poenitentiam satisfecit, non sit amplius puniendus, et si post ea vel similia vel graviora committat, peccator quidem fit sicut prius erat, et per ingratitudinem mise
Abbreviated transcription (Latin):
pnata: contͣ pͥora pecc̃ã uulla remanet
medicina. Dicit enĩ dñs ꝑ ꝓpħam: quia
quacũq die iustus peccauerit. om̃s iusti¬
ciȩ eiꝰ in obliuione erunt. Ubi gͦ ñ fuerit
caritatis ꝑseuerantia: nulla sufficiens ẽ
penitentia. Unde a peccatis soluto dicit᷑
uade &. ampliꝰ noli peccare. Sclares qͦ
leges. ꝓpt̃ in gratitudines quasdã ituocãt
manumissos ad pͥorem scruititẽ. Oppo¬
nit᷑ autẽ illud ꝓpħe. ñ consurget duplex
tͥbulatio: uł uixta aliam translationẽ.
ñ iudicabit ds̃ bis in idip̃m. S ñ ẽ ut
aiunt dupplex ĩmo una tͥbulatio. & una
punitio: cũ qͥ ñ ẽ hic sufficient̃ punitꝰ.
pꝰca punit᷑. Non irrationabilit qͦ putãt
pͥores peccandi affectꝰ redusse: iuita ꝑa¬
bolam in qua sp̃c ĩmundus. sept̃e alioᷤ
sp̃c nequiores se assumens dic̃. Reuertar
in domũ meã: unde exiui. Et enĩ pec¬
cator in actu cͥminalis untꝰ apparens.

Expanded text:
nata, contra priora peccata nulla remanet nata, contra priora peccata nulla remanet medicina. Dicit enim Dominus per prophetam: Quia quacunque die justus peccaverit, omnes justitiae ejus in oblivione erunt . Ubi ergo fuerit charitatis perseverantia, nulla sufficiens est poenitentia. Unde a peccatis soluto dicitur: Vade, et amplius noli peccare . » Saeculares quoque leges propter ingratitudines quasdam revocant manumissos ad priorem servitutem. Opponitur autem propheta: « Non consurget duplex tribulatio . » Vel juxta aliam translationem: « Non judicabit Deus bis in idipsum. » Sed non est, ut aiunt, duplex, imo una tribulatio et una punitio, cum qui non est hic sufficienter punitus, postea punitur. Non irrationabiliter quoque putant priores peccandi affectus redisse, juxta parabolam in qua spiritus immundus septem alios spiritus nequiores se assumens dicit: « Revertar in domum meam unde exivi . » Etenim peccator in actu unius criminalis apparens
Abbreviated transcription (Latin):
elemosinȩ. & similia. cũ sint duectȩ
querentib summũ bonũ remedia pec¬
catoꝵ: fictis uaga fluctuatione mentiᷤ
uertunt᷑ in false spei securitate. & in
peccati fomentũ. Hinc ẽ illud: et oratio
eiꝰ fiat in peccm̃. E Post acceptam quoq
plenã peccatoꝵ donationẽ. & intimȩ
gr̃e adhesionẽ. multi cͥminalit̃ corrũt.
ut petrus & dauid: qͥ fortiores surcexer̃.
Iustus em̃ si ceciderit ñ collidet᷑: qͥa dñs qͥ
rapit iustũ ne malicia immutet sensũ
ciꝰ. cadenti supponit manũ suam: ut qͥ
cadit ꝑ infirmitate carnis. ꝑ penitentiam
resurgat. Quis gͦ dicere audeat de sic as¬
sumptis in gr̃a: ut ds̃ quẽqmͣ labi ꝑmit¬
tat usq ad dampnationẽ: Uerũtam̃
siqͦs dampnari contingat: dicunt qͥda
iuxta ꝑabolam. qͥa peccã pͥus dimissa
& etiã iudicio eccłiȩ temporalit̃ punita
redeunt. ut ȩt̃nalit̾ puniant᷑. Sic̃ enim
iusticia delet ante acta pecc̃a. sic miusti¬
cia succedens iusticiam ꝑimit : qͣ dam¬

Expanded text:
eleemosynae, et his similia, cum sint directe quaerentibus summum bonum remedia peccatorum, fictis vaga fluctuatione mentis vertuntur in falsae spei securitatem et in peccati fomentum: Hinc est illud: « Et oratio ejus fiat in peccatum . » Prius acceptam quoque plenam peccatorum condonationem, et intimae gratiae adhaesionem multi criminaliter corruunt, ut Petrus et DaviJustus enim si ceciderit, non collidetur, quia Dominus, qui rapit justum, ne malitia immutet ejus sensum, cadenti supponit manum suam , ut qui cadit per infirmitatem carnis, per poenitentiam resurgat. Quis ergo audeat dicere de sic assumptis in gratia, ut Deus quemquam labi permittat usque ad damnationem? Verumtamen si quos damnari contingat, dicunt quidam juxta parabolam, quia peccata prius dimissa, et etiam judicio Ecclesiae temporaliter punita, redeunt ut aeternaliter puniantur. Sicut enim justitia delet anteacta peccata, sic injustitia succedens justitiam perimit: qua dam
Abbreviated transcription (Latin):
et ꝑ eos oꝑante. scd̃m arbitriũ non eoꝵ s
di Sic ẽ illud. Tu es solus qui facis mira¬
bilia: cũ multi homines miracula fecerint.
s ñ ex se. sic̃ ds̃. Item nemo bonꝰ nisi solus
ds. qͥa ex se bonus: & multi homines bo¬
ni st̃. s ñ eo mͦ quo ds. Nullus gͥ nisi d̃s
pot̃ alium saluate: qđ quidẽ facẽt. si ex se
peccã dimicteret. Qđ etiam nemo prẽt noᷤ¬
met ipsos possit nos dampnare: ostendit᷑
ibi. Anima mea in manib meis semꝑ.
Notandum ꝗd si is qui uult confiteri. ar¬
ticulo necessitatis immincitt ñ pot̾: qđ̃
hoc supplcit ñ dedignat᷑ iniusibilis. de

Expanded text:
et per eos operante, secundum arbitrium non eorum, sed et per eos operante, secundum arbitrium non eorum, sed Dei. Sic est illud: Tu es solus qui facis mirabilia , cum multi homines miracula fecerint, sed non ex se sicut Deus. Item: Nemo bonus nisi solus Deus , quia ex se bonus: et multi homines boni sunt, sed non eo modo quo Deus. Nullus igitur nisi Deus potest alium salvare, quod quidem faceret, si ex se peccata dimitteret. Quod etiam nemo praeter nosmetipsos possit nos damnare ostenditur ibi: Anima mea in manibus meis semper . Notandum quod si is qui vult confiteri, articulo necessitatis imminente non potest, quod hoc supplere non dedignatur invisibi
Abbreviated transcription (Latin):
canse transfert᷑ ad effectũ. Ex p̃dictis
itaq manifestũ ẽ qđ alus dimittit
ds ꝑ ministeriũ saccidotũ . &. pecca¬
tũ. et penã peccati. aliis solam tem¬
ꝑalem pena: qͥa iam peccati tene¬
bras. et gehenne unculũ soluerat:
qđ ꝑ lararũ ostendit. Accessit eñĩ
et uocauit eum: & uocatũ uiui¬
ficauit. et uiuificato ait exi foras:
& de eo dixit discipuus soluite eũ. &e sinite ab¬
ire. Similit̃ uenit ad peccatore et uocat eũ
ꝑ internã inspirationẽ : & morte peccati dis¬
cedente uiuificat᷑: et eo inuificato dic̃ ut
exeat foras.i. ꝑ confessionẽ se sacerdotibus
ostendat: de quo et sacerdotib ait. soluite
eũ. idẽ reuocate ad eccł̃iam & sinite abire:
hoc ẽ cũ aliis fidelib conuersari &e ꝑman̾e.
solus: deleo iniquitates et peccã ppłi. Inde
ambrosius. Ile solus peccã dimittit: qͥ solus
ꝑ peccĩs mortuus ẽ. Sacerdotes tam̃ int̃dũ
dicunt᷑ peccã dimitt̾e. ñ ex se. s ex gr̃ã in eis

Expanded text:
dictis itaque manifestum est quod aliis dimittit Deus per ministerium sacerdotum et peccatum et poenam peccati; aliis solam temporalem poenam, quia jam peccati tenebras et gehennae vinculum solverat: quod per Lazarum ostendit. Accessit enim et vocavit eum, et vocatum vivificavit, et vivificato ait: « Exi foras, t de eo dixit discipulis suis: « Solvite eum, et sinite abire . » Similiter venit ad peccatorem, et vocat eum per internam aspirationem, et morte peccati discedente vivificatur, et eo vivificato dicit ut exeat foras, id est per confessionem se sacerdotibus ostendat. De ove et sacerdotibus ait: « Solvite eum, » id est revocate ad Ecclesiam, « et sinite abire, » hoc est cum aliis fidelibus conversari et permanere. solus deleo iniquitates et peccata populi . Inde Ambrosius: « Ille solus peccata dimittit, qui solus pro peccatis mortuus est. » Sacerdotes tamen dicuntur interdum peccata dimittere, non ex se, sed ex gratia in eis,
Abbreviated transcription (Latin):
ta qđ cet̾e ꝑpendende st̃ culpe: cũ sit
facile ꝑ eoscłe modos uindictã & cen¬
surã canonũ estimare. Sciendũ tam̃
qnͣto quis temꝑe morat᷑ in peccatis:
tanto ei agenda ẽ penitentia. Cum
gͥ arbitrio sarceidotũ temꝑał pena
peccati ꝓtelet᷑ uł adbrcuiet᷑: de ea plu

Expanded text:
caeterae perpendendae sunt culpae, cum sit facile per eosdem modos vindictam et censuram canonum aestimare. Sciendum tamen quanto quis tempore moratur in peccatis, tanto ei agenda est poenitentia. Cum igitur arbitrio sacerdotum temporalis poena peccati proteletur vel abbrevietur, de ea plu
Abbreviated transcription (Latin):
tet ficri : ubi ñ ipse. s pilatꝰ dñat᷑. Non
enĩ capit subaudis aliqua scͥptiua. me
hystoriȩ contendenti: ut quȩ capitula pu¬
tauit ñ sua ꝓpͥa loca obtinere: intelligat
more istiꝰ scͥpturȩ. p̃occupando. uł recapi¬
accũ ẽ autẽ in sequenti die. accessit ad
dicens. Dñe miserere filio meo. qͥa unicuᷤ
arescit: et male patit᷑. Nam sepe cadit
in ignẽ. et crebro in aqu̾a: & subito cla¬
mat᷑ & dissipat eũ: et uix disceclit dila¬
ponit incõmoda filii. Loca reb congru¬
unt. In monte dñs orat: transtormat᷑.
in imo miseroꝵ. flecu pulsat᷑. Sursum
discipuł mysteria regni reserat: cleor sũ
turb̾ peccã infidelitatis exꝓbrat. luna¬
ticus iste significat eos de quib scͥptũ ẽ
stultꝰ ut luna mutat᷑: qui ñ qmͣ in codẽ
statu ꝑmanentes. nunc ad hec. nunc ad
illa uicia mutati. crescunt atq decresct̃.
Eeccator spumat stulticia: stridet ira¬

Expanded text:
tet fieri, ubi non ipse, sed Pilatus dominatur. Non tet fieri, ubi non ipse, sed Pilatus dominatur. Non enim capit, subaudis aliqua scriptura, mehistoriae contendentium, ut quae capitula putaverit non sua propria loca obtinere, intelligar more istius scripturae, praeoccupando vel recapiFactum est autem, in sequenti die accessit ad dicens: Domine, miserere filio meo, quia unicus t dentibus, et arescit, et male patitur. Nam saepe cadit in ignem, et crebro in aquam, et subito clamat, et dissipat eum, et vix discedit dilaponit incommoda filii. Loca rebus congrunt. In monte Dominus orat; transformatur in imo; miserorum fletu pulsatur. Sursum discipulis mysteria regni reserat, deorsum turbis peccata infidelitatis exprobrat. Lunaticus iste significat eos de quibus scriptum est: Stultus ut luna mutatur . qui nunquam in eodem statu permanentes, nunc ad haec, nunc ad illa vitia mutati, crescunt atque decrescunt. Peccator spumat stultitia, stridet ira
Abbreviated transcription (Latin):
& ñ rectis itinerib s tortuosis anfracti¬
b currens. Quȩ cuncta hereticis quoꝵ
herodes tipum tenet congruunt: qui
xp̃m occidere. idẽ humilitatẽ fid̃i xpia¬
nȩ credeutib eriꝑe moliunt᷑. Ecce ei¬
cio demonia. & sanitates ꝑficio. hodie
et cras: & tercia die consummor. Aysti¬
cȩ hec intelligenda sunt: quasi dicat.
Nec herodes nec heretici quoꝵ ipse figura ẽ:
poterunt ꝑturbare. qđ intendo facere. In¬
tendo autẽ eicere demonia de cordib ho¬
minũ. ut relictis uanitatib in me credãt.
& ꝑficere sanitates. ut scdm p̃cepta mea
uiuant: pꝰea consũmabor in corꝑe meo
qđ ẽ eccłia: qñ in die resurrectionis głifica¬
tam ad consortiũ angłoꝵ. ꝑducam. Ori¬
ma gͦ dies ẽ ꝑ grãm dĩ abrenuntiare uani¬
tatib scd̃a concordare ueritati morib et
uita: tercia ẽ ultima głificatio. Uerũtñ
agam. &. ita consumar s nec mort̾e cor¬

Expanded text:
et non rectis itineribus, sed tortuosis anfractiet non rectis itineribus, sed tortuosis anfractibus currens, Quae cuncta haereticis, quorum Herodes typum tenet, congruunt: qui Christum occidere, id est, humilitatem fidei Christianae credentibus eripere moliuntur. Ecce ejicio daemonia, et sanitates perficio hodie et cras; et tertia die consummor. Mystice haec intelligenda sunt. Quasi dicat: Nec Herodes, nec haeretici, quorum ipse figura est, poterunt perturbare quod intendo facere. Intendo autem ejicere daemonia de cordibus hominum; ut relictis vanitatibus in me credant; et perficere sanitates, ut secundum praecepta mea vivant. Postea consummabor in corpore meo, quod est Ecclesia, quando in die resurrectionis glorificatam ad consortium angelorum perducam. Prima ergo dies est, per gratiam Dei abrenuntiare vanitatibus; secunda, concordare veritati moribus et vita; tertia est ultima glorificatio. Verumtamen agam et ita consummer, sed nec mortem cor
Abbreviated transcription (Latin):
in scđo saluatoris aduentu corꝑalit̃. iã
ꝑ ioh̾em uenit in uirtute & sp̃ũ. Et
sic̃ in ioħis nece phariseoꝵ. factio consen¬
sit: ita ꝙ in occisione dñi hero des uo¬
luntatẽ uinxit. qui eũ despectũ remi¬
sit pilato ad crucifigendũ: Exe.
t cũ uenisset ad turbã: uidit scͥbas
conquirentes cũ illis. Ꝙ confestim oĩs¬
& accurrentes salutabant cũ. Et in¬
terrogauit eos. Quid int̃ uos conqui¬
ntis: Scit & introgat: ut confessio
pariat salutem. & murmͣ cordis nr̃i
sermonib soluat᷑: ut ẽ. Dic iniqͥtates
pͥus: ut uistificeris. Quid autẽ que¬
rerent: euangłista ñ dicit:¬
quida phariseoꝵp: dicentes illĩ. Exi
ee uade hine: qͥa herodes uult te oc¬
cidere. Exi de galilea uͥ dominat᷑ he¬
rodes: et transi in locũ tͥ ñ habeat po¬
testatem. Et ait illis. Ite. dicite titilpi
illi. ꝓpt̾ dolos et insidias: herodem
appellat uulpem. Qđ animal plenũ¬
ẽ fraudis. et in fouea latens & putens:

Expanded text:
in secundo Salvatoris adventu corporaliter, jam per Joannem venit in virtute et spiritu. Et sicut in Joannis nece Pharisaeorum factio consensit, ita et in occisione Domini Herodes voluntatem junxit, qui eum despectum remisit Pilato ad crucifigendum. R. 90X Et cum venisset ad turbam, vidit Scribas conquirentes cum illis. Et confestim oaccurrentes salutabant eum. Et interrogavit eos: Quid inter vos conquiritis Scit et interrogat, ut confessio pariat salutem, et murmur cordis nostri sermonibus solvatur; ut est: Dic iniquitates prius, ut justificeris . Quid autem quaererent, evangelista non dicitquidam Pharisaeorum, dicentes illi: Exi et vade hinc, quia Herodes vult te occidere. BEDA. Exi de Galilaea ubi dominatur Herodes, et transi in locum ubi non habeat potestatem. Et ait illis: Ite, dicite vulpi illi. Propter dolos et insidias Herodem appellat vulpem. Quod animal fraudis plenum est, et in fovea latens et putens,
Abbreviated transcription (Latin):
git᷑. qđ nob̃ iam ꝑ penitentiam dimis¬
sũ fuisse gaudebamꝰ. Uniuersũ siquidẽ
debitũ merito ꝑsoluent dupplices animo
& inconstantes in omnib inis suis: qͦs
ꝑabole concliisio specialit̃ ꝑcitit. Ipsi
namq fictȩ conuersantes in ȩccł̃ia. nec
ꝑximũ sincero affectu diligunt: nec pu¬
re. soliꝰ dĩ intuttu aliquid faciunt. Qd̃
gͦ iogantib dimiserat ds̃ in hoc uide¬
lic&e. qͥa sacram̃toꝵ. communionẽ con¬

Expanded text:
tiam dimissum fuisse gaudebamus. Universum siquidem debitum merito persolvent duplices animo et inconstantes in omnibus viis suis, quos parabolae et conclusio specialiter percutit. Ipsi namque ficte conversantes in Ecclesia, nec proximum sincero affectu diligunt, nec pure solius Dei intuitu aliquid faciunt. Quod ergo rogantibus dimiserat Deus, in hoc videlicet, quia sacramento
Abbreviated transcription (Latin):
cͥminalib. rationẽ redditurus erat. Cũ
autẽ ñ haberet uires neq grãm uñ satis¬
facere posiet: sensit in scͥpturs. qͥa tales
iubet ds̃ uenundari .i. ȩc̃no incencdio
mancipari. cũ uxore et filus: hoc ẽ cum
insipientia & cogitationib malis Iusts̾
uͦ cũ urore ac filus: idẽ cum sapicutia &

Expanded text:
criminalibus rationem redditurus erat. Cum autem non haberet vires, neque gratiam unde satisfacere posset, sensit in Scripturis, quia tales jubet Deus venundari, id est, aeterno incendio mancipari cum uxore et filiis, hoc est, cum insipientia et cogitationibus malis. Justos vero cum uxore ac filiis, id
Abbreviated transcription (Latin):
Qđ uͦ angłi untpote rationales gau¬
dent de reconciliato sibi
homine. incendit nos ad ꝓbitat̾e. ut aga¬
mꝰ qđ illis gratũ sit: quoꝵ. et affectare patͦ¬
cinũ. et offensam tim̾e debemꝰ. In tercia
quidẽ ꝑabola de pecc̃oꝵ. susceptione. ñ su¬

Expanded text:
vero angeli, utpote rationales, gaudent de reconciliato sibi homine, incendit nos ad probitatem, ut agamus quod illis gratum sit, quorum et affectare patrocinium, et offensam timere debemus. In tertia quidem parabola de peccatorum susceptione non su
Abbreviated transcription (Latin):
anglicas: que tanto st̃ iuxta suꝑnã sapi¬
entiam. qñto eam uiciniꝰ contemplant᷑.
Has autẽ conuocat: dũ ꝑ exhibitionem
gĩe hominib impense. ad amorem sui
uehementius accendit. L chercix
nullis se opp̃ssos peccoꝵ. molib scunt
pigri remanent ad exercenda bona ut
securi: qđ ñ cominisert̃ mala g̃uiora at
contͣ ñnũqu̾a hi qui se illicitã egisse me¬
minerunt: ipso dolore compuncti in ar¬
descunt ad amore dĩ. Maius gͦ gaudiũ
fit in celo de peccatore conuerso: qua de
stante iusto. Nam ꝙ dux in p̃lio plus
illũ militẽ diligit. qͥ pꝰ fugã reuersus for

Expanded text:
e tanto sunt juxta supernam sapientiam, quanto eam vicinius contemplantur. Has autem convocat, dum per exhibitionem gratiae hominibus impensae, ad amorem sui vehementius accendit. L. 189V nullis se oppressos peccatorum molibus sciunt, pigri remanent ad exercenda bona, ut securi quod non commiserunt mala graviora. At contra nonnunquam hi qui se illicita egisse meminerunt, ipso dolore compuncti, inardescunt ad amorem Dei. Majus ergo gaudium fit in coelo de peccatore converso, quam de stante justo. Nam et dux in praelio plus illum militem diligit, qui post fugam reve
Abbreviated transcription (Latin):
contritũ et humiliatũ confirmari in
onfessione᷑: et plerũq peccator solo ti¬
more uel eccłiȩ consuetudine sacerdo
Dp̃sentatus. ꝑ sacerdotale officium u̾e
compungit᷑: ac plenus caritate iecedit.
Nonnusli etiã nec tunc ex corde redeũt:
s tam̃ forma penitentiȩ quã suscipiunt
paulatim nutrit in eis humilitatem
cũ caritate. Pierisq similit̃ cũ resipis¬
cant ꝑdẽ baptismus: ad quẽ tam̃ ficcȩ
accesserunt. M ensurã autẽ temꝑis in
agenda penitentia iccirco canones in
arbitrio sacerdotis intelligentis statu¬
unt: qͥa apud dm̃ ñ tam ualet m̃su¬
ra temꝑis quã doloris: nec abstinentia
tm̃ ciboꝵ: qũãtũ mortificatio uitioꝵ.

Expanded text:
contritum et humiliatum confirmari in contritum et humiliatum confirmari in confessione; et plerumque peccator solo timore vel Ecclesiae consuetudine sacerdoti praesentatus per sacerdotale officium vere compungitur, ac plenus charitate recedit. Nonnulli etiam nec tunc ex corde redeunt, sed tamen forma poenitentiae quam suscipiunt paulatim nutrit in eis charitatem cum humilitate. Plerisque similiter, cum resipiscant, prodest baptismus ad quem tantum ficte accesserunt. Mensuram autem temporis in agenda poenitentia idcirco canones in arbitrio sacerdotis intelligentis statuunt, quia apud Deum non tantum valet mensura temporis quam doloris; nec abstinentia tantum ciborum quantum mortif
Abbreviated transcription (Latin):
scͥpserunt originale peccm̃ in baptismo
transire teatu. s remauere actu: qͥa supẽ
corꝑis dissolutio: & numerosa tempalii
ret: et sic nec istam digne baberet. na
ad et̃nam ꝑueniret. Sic qͣ actuał per¬
cati ꝑ iiuficationẽ m̃tis ec̃na penare¬
laxata. relinquit᷑ temꝑalis ut qđ illi¬
cita animȩ delectatione. siue etiã car¬
nali uoluptate commissũ ẽ. satisfacti¬
onis amaritudiue digne purget᷑ ab
homine dum licet: ne districtiꝰ a do
puniat᷑ in futuro. Nullũ enĩ malu̾
p̃terit impuuitũ. Confessio gͥ conuem¬
ent̃ instituta ẽ: ut qui in sua potesta¬
te positus a deo discesserat. sub alio po
situs cũ humilitate et deuotione rali
uicariũ. et quasi medicũ. cui peccõꝵ
uulnera ad sanandũ decegerent᷑: ut
peccator ñ a se. s ab alio maioris humi¬
litatis causa satisfactionis medicinam
suscipiat. St̃ enĩ sacram̃ta. quasi q̃d̾ã
emplaristia. Euenit itaq cor prius

Expanded text:
scripserunt, originale peccatum in baptismo scripserunt, originale peccatum in baptismo transire reatu, sed remanere actu; quia superest corporis dissolutio, et numerosa temporaliret: et sic nec istam digne haberet, nec ad aeternam perveniret. Sic quoque actualis peccati per vivificationem mentis aeterna poena relaxata, relinquitur temporalis, ut quod illicita animae delectatione, sive etiam carnali voluptate commissum est, satisfactionis amaritudine digne purgetur ab homine, dum licet, ne districtius a Deo puniatur in futuro. Nullum enim malum praeterit impunitum. Confessio igitur convenienter constituta est, ut qui in sua potestate positus, a Deo discesserat, sub alio positus, cum humilitate et devotione redir vicarium et quasi medicum, cui peccatorum vulnera ad sanandum detegerentur, ut peccator non a se, sed ab alio majoris humilitatis causa satisfactionis medicinam suscipiat. Sunt enim sacramenta quasi quaedam emplastra. Evenit itaque cor prius
Abbreviated transcription (Latin):
homines ignoraturos: ñ peccarẽ. fr̃uctu¬
osa autẽ cordis contricio ẽ. cũ qͥs de pecc̃õ
qͦ dm̃ offendit dolet. et inde tuibat᷑. qa
iniqͥtas amore iusticiȩ sͥ displicet. Hinc
ẽ illud. Peccator quacũq hora ingemu¬
ent: saluus erit. Ꝙ enĩ cũ deo nicħ tar¬
uere penitet. tantociꝰ qui ẽ p̃sens dimit¬
tit. Unde & dauid. Dixi confuthor ad¬
uersũ me inusticiã meã. & tu remis¬
sti impictat̾e pecci mei. Delib̾aui scili&
in corde. firmit̃q disposui illud qd̾ com¬
misi contempñdo dm̃. exectare ꝓpt̃ am
accusando meip̃m Unde ulud. Iustuo
inpͥncipio sermonis. accusator ẽ sui. Is
autẽ dm̃ peccatũ dimittere: eternã pe¬
nam ꝓ illo debitam relaxare ꝑ collatio¬
ñe p̃scntis gĩe. Hoc equidẽ fit in par¬
uulis cũ baptismi lauachrũ suscipitꝰ:.
hoc et in adultis. cũ m̃tis cecitas compun¬
ctione soluit᷑. Hinc doctores sac̃ loqi

Expanded text:
homines ignoraturos, non peccarem. » Fructuhomines ignoraturos, non peccarem. » Fructuosa autem cordis contritio est, cum quis de peccato quo Deum offendit dolet, et inde turbatur, quia iniquitas amore justitiae sibi displicet. Hinc est illud: « Peccator, qua hora ingemuerit, salvus erit . » Etenim cum Deo nihil taruis poenitet, tanto citius qui est praesens dimittit. Unde et David: « Dixi: Confitebor adversum me injustitiam meam Domiisti impietatem peccati mei . Deliberavi scilicet in corde meo, firmiterque disposui illud quod commisi contemnendo Deum, exsecrari propter Deum accusando meipsum. Unde illud: Justus in principio sermonis accusator est sui . Est autem Deum peccatum dimittere, aeternam poenam pro illo debitam, relaxare per collationem praesentis gratiae. Hoc equidem fit in parvulis, cum baptismi lavacrum suscipitur; hoc et in adultis, cum mentis caecitas compunctione solvitur. Hinc doctores sacri eloquii
Abbreviated transcription (Latin):
impendere debuit. ꝓ eo qd̾ miscdiam acce¬
ꝑat. Unde & alibi. Qua m̃sura m̃si fue¬
ritis. remetiet᷑ uob̃. Talis ẽ gͦ ꝑabola: ac si
dicat᷑. Si aliis ñ uultis misereri. sic̃ as mi¬
sertus ẽ uob̃ peccã condonando: pat̾ cele¬
stis hoc debitũ exiget a nob̃. Emmant
gͥ ad teitorẽ diccum ẽẽ. qũ expositores com¬
munit̃ asscrunt tursus exigi. qđ ꝑ peni¬
tentiam dimissũ erat. ¶Nunc autẽ de
remissione peccatoꝵ: diligentiꝰ uideamus.
In reconciliatione peccatoris ad dm̃ tͥa con¬
sideranda st̃: uidelic&e cordis contutio oris
confessio: oꝑum satiffactio. Precipit enim
alterutrũ peccata: et facere dignos fructꝰ
penitentiȩ. Et notandũ. qͥa multi ꝓ per¬
catis gemunt: ñ qđ peccã eis displiceant
gemitus. ñ ẽ cordis contricio ad salutem
ħ m̃tis consternatio ad dampnationẽ
Nonnullos etiã penitet peccasse ꝓ sola
peccati turpitudine: iuxta illud philoso¬
phi. Si scirem deos condonaturoᷤ et

Expanded text:
 eo quod misericordiam acceperat. Unde et alibi: Qua mensura mensi fueritis, remetietur vobis . Talis ergo est parabola, ac si dicatur: Si aliis non vultis misereri, sicut Deus misertus est vobis peccata condonando, pater coelestis hoc debitum exiget a vobis. Aestimant igitur ad terrorem dictum esse, quod expositores communiter asserunt rursus exigi, quod per poenitentiam dimissum erat. Nunc autem de remissione peccatorum diligentius videamus. In reconciliatione peccatoris ad Deum tria consideranda sunt, videlicet cordis contritio, oris confessio, operum satisfactio. Praecipit enim alterutrum peccata ; et, facere dignos fructus poenitentiae . Et notandum quod multi pro peccatis gemunt, non quod peccata displiceantgemitus non est cordis contritio ad salutem, sed mentis consternatio ad damnationem. Nonnullos etiam poenitet peccasse pro sola peccati turpitudine, juxta illud philosophi: « Si scirem deos condonaturos, et
Abbreviated transcription (Latin):
guificauit. Hec mulier ñ nisi pꝰ decẽ ⁊ occo
annos crigi potuit: qͥa humana natura
hanc corruptionẽ deponere. & ad incorrp
nͥ pͥus impleuerit legẽ quȩ in dece p̃ceptis
continet᷑. et grãm in qua xp̃i resurrectio

Expanded text:
c. Haec mulier non nisi post decem et octo annos erigi potuit, quia humana natura hanc corruptionem deponere et ad induendanisi prius impleverit legem quae in decem praeceptis continetur, et gratiam in qua Christi resurrect
Abbreviated transcription (Latin):
& ego credens ac penitens. caritate oꝑi¬
am multitudiñe pecc̃õꝵ. Miseitꝰ autẽ
dñs serui illiꝰ. dimisit eũ: et debitũ di¬
milit ci. Peccator rogans accipit cdonũ
hoc instituit. Hoc aut̃ẽ fit: si lauachrũ
baptismi ñ ficte. uł si pꝰea baptismũ pe¬
uitentiȩ deuote suscipiat. Dimissus itaq
a uinculis p̾cedentis timoris: egredit᷑ in
spem salitis E gressus autẽ serũ ille
inuenit unũ de conseruis sius qui de¬
bebat ei centũ denarios: et tenens suf

Expanded text:
ate operiam multitudinem peccatorum. Misertus autem dominus servi illius, dimisit eum et debitum dimisit ei. Peccator rogans, accipit donum hoc instituit. Hoc autem fit, si lavacrum baptismi non ficte, vel si postea baptismum poenitentiae devote suscipiat. Dimissus itaque a vinculis praecedentis timoris, egreditur in spem salutis. Egressus autem servus ille, invenit unum de conservis suis, qui debebat ei cent
Abbreviated transcription (Latin):
ab his quȩ temꝑalit̾ delectant. c̃cia
firmitas contͣ molesta seculi: qͣrta
quȩ ꝑ om̃s diffundit᷑. dilectio đĩ
& ꝓximi. E ibi et hic mulicies
atq paruuli excepti sunt: qͥa tam
in ueti qua in nouo testam̃to ñ admit¬
tunt᷑ ad numerũ. qui ñ ꝑdutant oc¬

Expanded text:
ab his quae temporaliter delectantur, tertia ab his quae temporaliter delectantur, tertia firmitas contra molesta saeculi, quarta quae per omnes diffunditur dilectio Domini et proximi. Et ibi et hic mulieres atque parvuli excepti sunt, qui tam in Veteri quam in Novo Testamento non admittuntur ad numerum, quia non perdurant oc
Abbreviated transcription (Latin):
pabuti receꝑunt. Srant autẽ qͥ man¬
aucancrunt quatuor milia hominũ.
eit᷑ paruulos & mulieres: & dimisit
eos. In suꝑiori signo qͥnq milia fuert̃.
uitta numerũ panũ. qͥa uicini erant
qͣnq sensuũ. Isti qͥ de sept̃e panib. hoc
ẽ sacrato alunt᷑ numero: quatuor mi¬
lia st̃. Qui numerus semꝑ in laude
ponit᷑. Et quad rangulus lapis nonẽ
instabilis: & in eo numero euangiste
st̃. Numcrus itaq refectoꝵ. docet eos
pastos euangłicis cibarus: simulq in¬
sinuat innumerabiliũ multitudinẽ
de quatuor orb partib ad celestis cibi
donũ concursuram. Hoc igit᷑ tipice
uit̃ hanc & illã refectionẽ distat: qđ
ibi litcera uetus. plena ẽẽ signata ẽ gr̃a
sp̃uali: hic gr̃a noui testam̃ti mon̾¬
stiata ẽ ministranda fidelib qͣtuor
ornatis uirtutib. Quarũ pͥma est¬
cognitio terum appetendarũ. & iu¬
tandarũ: sccła refrenatio cupiditatiᷤ.

Expanded text:
pabuli receperunt. « Erant autem qui manpabuli receperunt. « Erant autem qui manducaverunt quatuor millia hominum extra parvulos et meos. In superiori signo quinque millia fuerunt juxta numerum panum, quia vicini erant quinque sensuum. Isti qui de septem panibus, hoc est, sacrato aluntur numero, quatuor millia sunt. Qui numerus semper in laude ponitur. Et quadrangulus lapis non est instabilis, et in eo numero evangelistae sunt. Numerus itaque refectorum docet eos pastos evangelicis cibariis, simulque insinuat innumerabilium multitudinem de quatuor orbis partibus ad coelestis cibi donum concursuram. Hoc igitur typice inter hanc et illam refectionem distat, quod ibi littera vetus plena esse signata est gratia spirituali, hic gratia novi testamenti monstrata est ministranda fidelibus, quatuor ornatis virtutibus. Quarum pcognitio rerum appetendarum et vitandarum, secunda refrenatio cupiditatis
Abbreviated transcription (Latin):
bunt᷑: et laudabunt dnm qui tequi¬
tunt eũ. Qđ enĩ mandiicans ppłs sa¬
ciat᷑. significat fam̃ inꝑpetuũ ab ele¬
ctis repellendam. qnͣdo ñ esuriet. qui
acceꝑit cibum xꝑi. Et qđ suꝑfut
de fragm̃tis. tulerunt septem sportas
plenas. Septem sporte quȩ suꝑaut.
sunt altiora p̾cepta uel consilia. Quȩ
mratitudo ñ pot̾ attingere seruan¬
Quib dicit᷑. Siuis ꝑfectus eẽ: uende
omnia quȩ habes. et da pauꝑibus.
quia sportȩ uinco ꝙ palmarum
foliis solent contexi: merito in scõꝵ
significatione ponunt᷑. Iuncus qͥppe
suꝑ aquã nascit᷑. & electi tadicẽ cordis
ne ab amore ȩt̃nitatis arescat. in ip̃so
fonte uitȩ collocant. Palma uictrice
ornat manũ: & electi mundi uicto¬
res. memoriã et̃ne recͥbutionis ĩ corde
retinent. Cur autẽ quinq milib
hominũ plus redundat. quatuoꝵ
milib minus: qͥa quatuor milia tͥduo
cum xp̃o fuerunt: et ideo ampliꝰ celestiᷤ

Expanded text:
buntur, et laudabunt Dominum qui requibuntur, et laudabunt Dominum qui requirunt eum . Quod enim manducans populus satiatur, significat famem in perpetuum ab electis repellendam, quando non esuriet qui acceperit cibum Christi. Et quod superfuit de fragmentis, tulerunt septem sportas plenas: septem sportae quae supererant, sunt altiora praecepta vel consilia. Quae multitudo non potest attingere servanQuibus dicitur: « Si vis perfectus esse, vende omnia quae habes et da pauperibus . » Et quia sportae junco et palmarum foliis solent contexi, merito in sanctorum significationem ponuntur. Juncus quippe super aquam nascitur, et electi radicem cordis ne ab amore aeternitatis arescant, in ipso vitae fonte collocant. Palma victricem ornat manum, et electi mundi victores memoriam aeternae retributionis in corde retinent. Cur autem quinque millibus hominum plus redundant, et quatuor llibus minus? Quia quatuor millia triduo cum Christo fuerunt, et ideo amplius coelestis
Abbreviated transcription (Latin):
re precipim᷑. Et accipiens sept̾e panes
& pisces. grãs agens fregit et decdit dis¬
cipulis suis: et discipuli dederunt
ppło. Dñs dedit panes discipulis ad
alem. fregit panes. idẽ aꝑuit sacra¬
Oras egit. ut ostenderet qnͣtũ gaudsat
de salute nominũ: ut & nos informa¬
ret ad agendas semꝑ dco grãs. cum uel
in carne reficim. uel in anima. Si in .uii.
panib qui ñ legunt᷑ fuisse ordeacei. sep¬
tiformis gr̃a noui testam̃ti signatur
quid in pisciculis nisi scõs conditores
illius scͥpture accipimus. uel illo quoꝵ
fidem & uitam. et passiones. ipsa scrip¬
tura continet. qui de turbulentiᷤ hus
scli fluctib. crepti. & consecrati. tefectio¬
nem nob̾ internam exemplo suȩ uite
uł mortis p̃bucre. ne in huius mundi
excursu deficiamus. Et comederunt
om̃s: & saturati sunt. Comedimꝰ atten¬
de audicndo & exempla intuendo:
saturamꝰ memoriȩ recondendo ꝙ oꝑ¬
ando. Huic tefectioni congruit illud
psalmiste. Edent pauꝑes & satura¬

Expanded text:
eptem panes et pisces, et gratias agens fregit et dedit discipulis suis, et discipuli dederunt populo. Dominus dedit panes discipulis ad alem. Fregit panes, id est, aperuit sacraGratias egit, ut ostenderet quantum gaudeat de salute hominum, et ut nos informaret ad agendas semper Deo gratias, cum vel in carne reficimur vel in anima. Si in septem panibus qui non leguntur fuisse hordeaci, septiformis gratia novi testamenti signatur: quid in pisciculis, nisi sanctos conditores illius Scripturae accipimus? vel illos quorum fidem et vitam et passiones ipsa Scriptura continet, qui de turbulentis hujus saeculi fluctibus erepti et consecrati, refectionem nobis internam exemplo suae vitae vel mortis praebuere, ne in hujus mundi excursu deficiamus. Et comederunt omnes et saturati sunt. Comedimus, attente audiendo et exempla intuendo; saturamur, memoriae recondendo et operando. Huic refectioni congruit illud Psalmistae: Edent pauperes et satura
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa debet subatid̃ tencre iuramentũ.
ꝙ ꝓ ꝑiurio statim id in quo uraue¬
rat cogebat᷑ exsoluere. Rursũ si ꝑuiras¬
set in altari: ñ tenebat᷑ reus ꝑiurii.¬
Sinaut̾e ꝑiurasset in dono uel in obla¬
tionib. hoc ẽ in hostia & cet̾is quȩ oiffe¬
runt᷑ deo suꝑ altare. hec studiosissimȩ
repetebant. Aurum namq et dona quibꝰ
pascebant᷑. sanctiora dicebant ẽẽ quam
tempłu et altare ut homines offerrent
ꝓmptiores ad dona.qmͣ ad p̃ces. Hoc
faciunt adhuc insipientes xp̃iam. Si
aliqua enim fuerit causa modicũ iude¬

Expanded text:
quia debet, subaudis tenere juramentum, quia debet, subaudis tenere juramentum, et pro perjurio statim id in quo juraverat, cogebatur exsolvere. Rursum, si perjurasset in altari, non tenebatur reus perjuriiSin autem perjurasset in dono vel in oblationibus, hoc est, in hostia et caeteris quae offeruntur Deo super altare, haec studiosissime repetebant. CHRYS. Aurum namque et dona quibus pascebantur, sanctiora dicebant esse quam templum et altare, ut homines offerrent essent promptiores ad dona quam ad preces. Hoc faciunt adhuc insipientes Christiani. Si aliqua enim fuerit causa, modicum vide
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ suꝑ illud: debet. Ceci. quid eñ mauᷤᷤ
ẽ. donum. an altare qd scĩficat donũ:
Qui gͦ iurat in altari. uirat in eo. et
eo qui habitat in ipso. Et qui uirat
in celo. uirat in throno dĩ. &. in eo qui
ex ipso deruiat᷑ oblatoꝵ scĩficatio. ita
etiam uiramentũ spectat ad dona quȩ
suꝑ illud offerunt᷑. Qui uͦ uirat in tẽ¬
plo astringit᷑ sactamento & continentis
et continenti. et sanctificantis & scĩfica¬
ti. Iurans autẽ in celo ꝑ subicctam crea¬
turam uirat: & ꝑ diuinitate p̃sidentẽ
aurũ & donum. laudes et sacrificia.
quȩ deo offerunt᷑. Non enim ille ꝑhec:¬
s nec ꝑ illum scificant᷑. Sacerdotes ui¬
deoꝵ: omnia auariciȩ catisa facientes.
impiȩ arguunt᷑ iniquitatis. Siquis
enĩ in aliqua causa ambigua ꝑtem¬
płu uirasset. et pꝰea coniuctus cẽt men¬
dacii. ñ tencbat᷑ cͥmine teus. Sin autẽ
ꝑuiasset in auro ꝙ pecunia quȩ sa¬
cerdotib in templo offcrebat᷑. dicebãt

Expanded text:
d, debet. Gaeci! Quid enim majus est, donum, an altare, quod sanctificat donum? Qui ergo jurat in altari, jurat in eo, et eo, qui habitat in ipso: et qui jurat in coelo, jurat in throno Dei, et in eo, qui ex ipso derivatur oblatorum sanctificatio, ita etiam juramentum spectat ad dona quae super illud offeruntur. Qui vero jurat in templo, astringitur sacramento et continentis et contenti, et sanctificantis et sanctificati. Jurans autem in coelo, per subjectam creaturam jurat, et per divinitatem praesidentem s est, aurum et donum, laudes et sacrificia quae Deo offeruntur. Non enim ille peacerdotes Judaeorum omnia avaritiae causa facientes, impii arguuntur iniquitatis. Si quis enim in aliqua causa ambigua per templum jurasset, et postea convictus esset mendacii, non tenebatur crimine reus. Si autem perjurasset in auro et pecunia quae sacerdotibus in templo offerebatur, dicebant
Abbreviated transcription (Latin):
scͥpture: ianua earũ intellectus. Claui¬
geri sunt sacerdotes: clauis ẽ uerbum
scientiȩ: ad aꝑtio ẽ interp̃tatio uera.
Ton dixit qui ñ aꝑitis: s qui claudi¬
tis. Ergo scͥpturȩ ñ sunt cdausȩ: s obs¬
curȩ Unde petrus in epła sua. Nonsic̃
obscuritatis: multiplex ẽ. Unde duas
dicimꝰ causas. unã quia d̃s uoluit ẽẽ
alios doctores alios discipulos: alterã
ne contempneret᷑ scͥptura si ab illis
intelligeret᷑. a quib nec amat᷑. nec
custodit᷑. Claudebant iudei ianuã
u̾itatis: qñ decieuerunt ut siqͥs con
gogam. Clanus eni scientiȩ himilitaᷤᷤ¬
xp̃i ẽ: quam legis ꝑiti nec intelligere
uolebant in lege et ꝓph̃is: nec ab̾ aliis
intelligi. Intrate in scripturas ẽ. ñ esse
conten tũ suꝑficiȩ litterȩ: s usq ad

Expanded text:
cuntur; janua earum, intellectus. Clavigeri sunt sacerdotes, clavis est verbum scientiae, adapertio est interpretatio vera. Non dixit, qui non aperitis, sed qui clauditis. Ergo Scripturae non sunt clausae, sed obscurae. Unde Petrus in Epistola sua: Non sicut obscuritatis multiplex est. Unde duas dicimus causas unam, quia Deus voluit esse alios doctores, alios discipulos; alteram, ne contemneretur Scriptura, si ab illis intelligeretur, a quibus nec amatur nec custoditur. Claudebant Judaei januam veritatis, quando decreveruntgogam. BEDA. Clavis enim scientiae, humilitasti est, quam legisperiti nec intelligere volebant in lege et prophetis, nec ab aliis intelligi. Intrare in Scripturas, est non esse contentum superficie litterae, sed usque ad
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑatus ẽ in eis. & luciatus ẽ alia quinq
Similit̃ & qui duo accepat: luciatus ẽ alia
duo. Abut ꝑ extrcitiũ studii qui sensus
Qui huiꝰmodi sunt qm̃uis penet̾ie iy¬
stica nesciunt. recta tam̃ docent ĩtentionẽ
bona. Ile aut̾ẽ qui accepit scientiã & oꝑ¬
am p̾sentem: typos future beatitudiniᷤ
intellexit. Uel in hoc alia quinq aut alia
duo ueniunt in luctũ. quia dum utriq
telligentia et oꝑatione. alii sensuũ mode¬
ramine. & uisibiliũ contemplatione.
utͥq sũmũ bonũ querentes. Qui autem
unũ acceperat. abiens fodit fodit in t̾ra

Expanded text:
n eis, et lucratus est alia quinque. Similiter et qui duo acceperat, lucratus est alia duo. Abiit per exercitium studii, qui sensus Qui hujusmodi sunt, quamvis penetrare mystica nesciunt, recte tamen docent intentione bona. Ille autem qui accepit scientiam et operam praesentem, typos futurae beatitudinis intellexit. Vel in hoc alia quinque aut alia um venisse referuntur, quia dum utriquetelligentia et operatione, alii sensuum moderamine et visibilium contemplatione, utrique summum bonum quaerentes. Qui autem unum acceperat,
Abbreviated transcription (Latin):
agnas gregis scorsum. Cui dixit abimelech.
Quid sͥ uolunt septem agnȩ iste q̃s stare fe¬
cisti scorsum: At ille. Septem in quit agnaᷤᷤ
accipies de manu mea. ut sint in testimoniũ
m: qm̃ ego fodi puttum istum. Iccirco uocat᷑¬

Expanded text:
agnas gregis seorsum cui dixit Abimelech quid sibi volunt septem agnae istae quas stare fecisti seorsum at ille septem inquit agnas accipies de manu mea ut sint in testimonium mihi quoniam ego fodi puteum istum idcirco vocat