comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ego annuntiaui & saluaur: auditũ feci. &
non fuit in uobis alienꝰ. Nos testes mei di¬
cit dñs: & ego ds̃. Et ab initio ego ipse: & ñ
est qui de manu mea eruat. Oꝑabor. & qͥs
auertet illud: Lxx. Et nc̃ sic dicit dñs¬
łs qui feci te iacob. & creaui te isrł. No¬
li timere qm̃ redemi te & uocaui te noĩe
meo. ms̃ es tu. Et si tͣnsietis ꝑ ignẽ non cõ¬
buretis flãma non exuret te.Quia ego
dñs d̾s tuus sc̃s isrł saluator tuus. feci cõ-¬
mutationẽ tuã egyptũ & ethyopiã & se¬
nem ꝓte. Ex quo honorabilis factus es &
in conspectu meo glorificatꝰ. ego dilexi te:
& dabo hoĩes ꝓ te. & pͥncipes ꝓcapite tuo.
Noli timere qm tecũ sum: ab oriente ad¬
ducã semen tuũ. & ab occidente congrega
bo. Dicã aqͥloni adduc: africo noli ꝓhi¬
bere filios meos de terta longinqua. &
filias meas a terminis terrȩ. om̃s qui uo¬
cant᷑ nomine meo. In gła enĩ mea cream
eum & plasmaui eũ & feci illũ. Et edurt

Expanded text:
 salvavi: auditum feci, et non fuit in vobis alienus. Vos testes mei, dicit Dominus, et ego Deus, et ab initio ego ipse, et non est qui de manu mea eruat: operabor, et quis avertet illud? LXX; Et nunc sic dicit Dominus qui fecit te, Jacob, et creavit te, Israel, Noli timere, quoniam redemi te: vocavi tcooperient te. Et si transieris per ignem, non combureris: flamma non exuret te: quia ego Dominus Deus tuus Sanctus Israel, salvator tuus. Feci commutationem tuam 516 Aegyptum, et Aethiopiam, et Syenen pro te. Ex quo honorabilis factus es, et in conspectu meo glorificatus es: et ego dilexi te, et dabo homines pro te, et principes pro sapite tuo. Noli timere, quoniam tecum sum: ab Oriente adducam semen tuum, et ab Occidente congregabo te. Dicam Aquiloni, adduc: et Africo, noli prohibere: adduc filios meos de terra longinqua, et filias meas a terminis terrae, omnes qui vocantur nomine meo: in gloria enim mea creavi illum, et plasmavi eum, et feci illum: et eduxi
Abbreviated transcription (Latin):
psalmo dauid loquit᷑ ad dm̃: ut iustifice¬
ris in sermonib tuis & uincas cũ fueris
iudicatus. Harra gͦ si quid habes. ut i¬
stificeris. Et est sensus. Ẽgo non loquat
prior contra te ne opp̃ssum. cẽ. te dicas
multiplicatione sermonũ: sed tu si quio
habes iusti ipse ꝓ te loquere. ut uidea¬
ris tam quȩ patris immerito sustiner.
& ut scias me misereri tui. non ob mertĩ
tuũ. s ꝓpter meã clem̃tiã. A patribꝰ tus
repetã atq maiorib: ut intelligas tei de
precatorib. tẽ. generatũ. Pater tus pͥmꝰ
peccauit in solitudine: omnis uidelicet
popłs ifrł. Siue auctor generistui abra¬
ham peccasse comuncitur: qͣndo dño trã
reꝓmissiones semim illiꝰ pollicente respos¬
dit. In quo sciã quia possidebo eam :
Et interp̃tes in qͥt tui preuaricati sunt
in me: aaron & moy ses ad aquã cont¬
dictionis. qui inter me & te medii loq̃¬
bant᷑. Et ut intelligamꝰ non. ẽẽ uolert¬
am expositionẽ : sequit᷑. & contamina¬

Expanded text:
: Ut justificeris in sermonibus tuis, et vincas cum fueris judicatus . Narra ergo si quid habes, ut justificeris. Et est sensus: Ego non loquar prior contra te, ne oppressum esse te dicas multiplicatione sermonum; sed ut si quid justi habes, ipse pro te loquere; ut videaris ista quae pateris, immerito sustinere. Et ut scias me misereri tui, non ob meritum tuum, sed propter meam clementiam, a patribus tuis repetam atque majoribus, ut intelligas te a peccatoribus esse generatum: Pater tuus primus peccavit in solitudine: omnis videlicet populus Israel. Sive auctor generis tui Abraham peccasse convincitur, quando Domino terram repromissionis semini illius pollicente, respondit: In quo sciam quia possidebo eam? Et interpretes, inquit, tui praevaricati sunt in me : Aaron et Moyses ad aquam cotradictionis, qui inter me et te medii loquebantur . Et ut intelligamus non esse violentem expositionem, sequitur: Et contamina
Abbreviated transcription (Latin):
cauit. & interp̃tes tui p̃uaricati sunt
in me: & contaminaui pͥncipes scõs.
ad internetionẽ iacob. & isrł inblasphe¬
iniqͥtates tuas primꝰ: ut iustifeceris.
Patres ur̃i peccauert̃. & pͥncipes ur̃i iniq
egert̃ in me: & contaminauert̃ pͥncipes
sc̃a mea. & dedi ut disꝑderẽ iacob & isrł
in opprobriũ. Tu me in qͥt iacob & isrł
laborare fecisti in peccatis tuis: & one¬
ra iniquitatũ tuarũ portare uix po¬
tui. Quos neqͣqͣm seruos meos nec pu¬
eros uoco. sed simplici appello nomi¬
ne iacob & isrł: ut ostendam & argu¬
am peccatores. Ego autẽ ꝓpter me qr
misericors sum & paciens & multarũ
miserationũ. delebo om̃s iniqͥtates tuas
in asꝑsione & sanguine noui testam̃tr.
delens uetꝰ cy rographum qͦd ad u̾sum
te scriptũ erat. Et peccatoꝵ tuoꝵ ultra
non recordabor quȩ tͥ si credere uolue¬
ris in baptismate dimissurus sum. Re¬
duc gͦ me in memoriã siqͥd habes iusti
qͦd respondeas mͥ libenter accipiã ut

Expanded text:
erpretes tui praevaricati sunt in me. Et contaminavi principes sanctos, dedi ad internecionem Jacob, et Israel in blaspheiniquitates tuas primus, ut justificeris. Patres vestri peccaverunt, et principes vestri inique egerunt in me, et contaminaverunt principes sancta mea. Et dedi uin opprobrium. Tu me, inquit, Jacob et Israel, laborare fecisti in peccatis tuis, et onera iniquitatum tuarum portare vix potui, quos nequaquam servos meos nec pueros voco, sed simplici appello nomine Jacob et Israel, ut ostendam et arguam peccatores. Ego autem propter me, quia misericors sum et patiens, et multarum miserationum, delebo omnes iniquitates tuas in aspersione et sanguine novi Testamenti: delebo vetus chirographum, quod adversum te scriptum erat; et peccatorum tuorum ultra non recordabor, quae tibi, si credere volueris, in baptismate dimissurus sum. Reduc ergo me in memoriam: si quid habes justi quod respondeas mihi, libenter accipiam: ut
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd gentiũ p̾płs desertus pͥus noticia di
& ydolatriȩ errorib obligatus: ad lau¬
des dñi conuertat᷑. Siue qͥa cedar inter
ante erant in tenebris & nunc credunt
in dñm saluatorẽ de uertice montiũ

Expanded text:
quod gentium populus desertus prius notitia Dei, quod gentium populus desertus prius notitia Dei, et idololatriae erroribus obligatus, ad laudes Domini convertatur. Sive quia Cedar interpante erant in tenebris, et nunc credunt in Dominum Salvatorem, de vertice montium
Abbreviated transcription (Latin):
nsicate dom̃ cius in terminis terrȩ ut
in umũso maunda xp̃i nom̃ anmintietur
ingentib. Quisnt autẽ isti qui canerer
debeant canticũ noui: seqͥntia unbre
testant᷑. Qui descenditis inquit nmare
naiuigatis illud siue plemtudo maris.
re genesareth reficientes retia: uocauit
& misit in magnũ mare: ut depiscato¬
rib pisciũ. faceret hominũ piscatores.
Qui de ietłm usq ad illiricum & hispa¬
nas eũngeliũ p̃dicart̃: capientes in bre¬
ui tempore ipsã quoq romant urbis
potentiã. Uel certe descendert̃ in mare
& ingilauert᷑ illud: tempestates & ꝑse¬
cutiones istiꝰ scłi sustinentes. Insulas qͦq
& habitatores earũ: uel diu̾sitatẽ gen¬
tiũ intellige uel eccłiarũ multitudinem.
suã de qua & supͣdiximꝰ. siue lecetur de¬
sertũ & cun eiꝰ. Et cedar quȩ qͣndã in habi¬
tabilis fint regio trans arabiã sarraceno¬
rum: & habitatores petrȩ que & ipsa
urbs palestinȩ est. Hoc autẽ significat

Expanded text:
cate nomen ejus in terminis terrae: ut in universo mundo Christi nomen annuntietur gentibus. Qui sint autem isti qui canere debeant canticum novum, sequentia verba testantur: Qui descendiis, inquit, in mare, et navigatis illud, sive plenitudo maris. re Genezaret reficientes retia sua, vocavit et misit in magnum mare ; ut de piscatoribus piscium faceret hominum piscatores, qui de Jerusalem usque ad Illyricum et Hispanias Evangelium praedicarunt: capientes in brevi tempore ipsam quoque Romanae urbis potentiam. Vel certe descenderunt in mare et navigaverunt illud; tempestates et persecutiones istius saeculi sustinentes. Insulas quoque et habitatores earum, vel diversitatem gentium intellige, vel Ecclesiarum multitudinem. suam, de qua et supra diximus. Sive laetetur desertum et vici ejus, et Cedar, quae quondam inhabitabilis fuit regio trans Arabiam Saracenorum. Et habitatores Petrae, quae et ipsa urbs Palaestinae est. Hoc autem significat,
Abbreviated transcription (Latin):
siue abysso id: baby lomi desolare. &
flumina tua arefaciã: omnẽ regũ po¬
tentiã. Siue qͥa ꝓfundũ & abyssũ dixe¬
rat: recte ꝑtͣnslationẽ & flumina posu¬
it. De qͥb & in psalmista decantat. suꝑ
flumina babylonis ibi sedimꝰ & fleui¬
mus. Et qui iherłm instaurat & baby¬
lonẽ destruit. dicit quoꝙ cyro regi ꝑ¬
sarũ qui pͥmus destruxit babylonem
sa manifesta. ẽ. Uerbũ hebraicũ roi. si ꝑ
res. litterã dicamꝰ intelligit᷑ pastor meus.
Si ꝑ daleci: sciens uel intelligens. Qua¬
rum similitudo paruo apice distinguit᷑:
ac ꝑ hoc sepe confundit᷑. Scͥptũ est in

Expanded text:
 Babyloni, desolare et flumina tua arefaciam, omnem regum potentiam. Sive quia profundum et abyssum dixerat, recte per translationem, et flumina posuit, de quibus et Psalmista decantat: Super flumina Babylonis ibi sedimus et flevimus . Et qui Jerusalem instaurat, et Babylonem destruit. Dicit quoque Cyro regi Persarum, qui primus destruxit Babylonem sa manifesta est. Verbum enim Hebraicum ROI si per RES litteram legamus  , intelligitur pastor meus; si per DALETH  , sciens vel intelligens meus, quarum similitudo parvo apice distinguitur, ac per hoc saepe confunditur. Scriptum est in
Abbreviated transcription (Latin):
sentiendum est qͦd nillus sit ds̃ nisirp¬
se qui loquit᷑ & puet eiꝰ quẽ elegit. Pulcreq
preter dm̃ patrẽ alter nullus est ds̃: qͥa
xp̃c dei uirtus est & dei sapientia. qui lo¬
quitur in eungelio. Ego in patre & pater
uerbũ. Hoc erat in pͥncipio apud dm.
Qd̾̃q seqͥtur. & non est absq me saluator:
ostendit in patre filiũ cuncta saluare.
De quo idem ꝓpħa testat᷑. Et mittet eis
dñs saluatorem. qui saluos eos faciat.
Neq enĩ ds̃ sapiens & fortis sine sia po¬
test esse sapientia atq uirtute. Cum g
ab initio ego hȩc fut᷑a p̃dixerim: nullus
erit qui meȩ renuerit uoluntati. immo
que ego fecero possit irrita facere. Hec

Expanded text:
sentiendum est, quod nullus sit Deus, nisi ipsentiendum est, quod nullus sit Deus, nisi ipse qui loquitur, et puer ejus quem elegit. Pulchreque praeter Deum Patrem alter nullus est Deus: quia Christus Dei virtus est, et Dei sapientia , qui loquitur in Evangelio: Ego in Patre, et Pater Verbum: hoc erat in principio apud Deum . Quodque sequitur: Et non est absque me Salvator, ostendit in Patre Filium cuncta salvare. De quo idem propheta testatur: Et dimittet eis Dominus Salvatorem, qui salvos eos faciet . Neque enim Deus sapiens et fortis, sine sua potest esse sapientia atque virtute. Cum ergo ab initio ego haec futura praedixerim, nullus erit qui meae renuat voluntati: immo quae ego fecero, posset irrita facere. Haec
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑditas domꝰ ifrł. Deniq seqͥtur. Om̃s gentes
congregate sunt simul & collecte sẽ tribus
id cum populo qui credidit et nideis. ut
duplex uocatio sit entũcisionis &e p̃pittii.
i istł magnũ nom̃ eiꝰ. se ipsedis cestes
suors sermonũ sit & patrator. & puer
enis aut seriuis quem elegit haud dubiũ
quin xp̃m significet. cui & supͣ dicit. Ma¬
gnũ tibi .ẽ. uocarite puerũ meũ. Et hec
omĩa fient: ut ueritas mundo p̃dicetur.
& sciant & credant & intelligant quorum.
mens pͥus bruta erat & insensibilis quod
preter unũ dm nullus aliꝰ ds sit nec ante
nec postea. Ieq em̃ tempoꝵ conditor
habet aliquando pͥncipium: cum hoc ip¬
sum aliqͣndo sit temporis. Et qͣm nunc
locutus est. Ego testis dicit dñs ds̃ & pu¬
er quẽ elegi. dicente hoc ipsũ dño incum¬
gelio. duoꝵ hominũ testimoniũ uetũ ẽ
Ego qui testimoniũ phibeo de me: &qͥ
misit me pater. Sic & de diuntate illius

Expanded text:
ditas domus Israel . Denique sequitur: Omnes gentes congregatae sunt simul, et collectae sunt tribus, id est, cum populo qui credidit ex Judaeis, ut duplex vocatio sit, circumcisionis et praeputii. Israel magnum nomen ejus . Sive ipse Deus testis suorum sermonum sit, et patrator, et puer ejus ac servus quem elegit. Haud dubium quin Christum significet, cui et supra dicit: Magnum tibi est vocari te puerum meum. Et haec omnia fient, ut veritas mundo praedicetur, et sciant, et credant, et intelligant, quorum mens prius bruta erat et insensibilis, quod praeter unum Deum, nullus alius Deus sit, nec ante, nec postea. Neque enim temporum conditor habet aliquando principium, cum hoc ipsum, aliquando, sit temporis. Et quomodo nunc locutus est: Ego testis, dicit Dominus Deus; et puer quem elegi, dicente hoc ipsum Domino in Evangelio: Duorum hominum testimonium verum est. Ego sum qui testimonium perhibeo de me, et qui misit me Pater . Sic et de divinitate illius
Abbreviated transcription (Latin):
rex uester.lxx. Sic dicit dñs ds̃ qui rede¬
mit uos sc̃o isrł. Propt̾ uosmittã in ba¬
bẏlonẽ. & suscitabo fugientes uniu̾sos:
& chaldei in nauib uincient᷑. Ego dñs¬
d̾s isrł qui ostendi isrł regẽ ur̃m. luxta
um eungeliũ p̃dicatis quib supͣdixi. no¬
li timere quia ego tecũ sum qui estis te¬
stes uoluntatis mex & puerũ meu̾ al¬
terũ testẽ mundo incredulo nuntiatis.
misi filiũ in babylonẽ & confusionẽ huiꝰ¬

Expanded text:
rex vester. LXX: Sic dicit Dominus Deus, qui redemit vos sanctus Israel: Propter vos mittam in Babylonem, et suscitabo fugientes universos, et Chaldaei in navibus vincientur. Ego Ds Israel, qui ostendi Israel regem vestrum. Juxta cum Evangelium praedicatis, quibus supra dixi: Noli timere, quoniam ego tecum sum, qui estis testes voluntatis meae, et puerum meum alterum testem mundo incredulo nuntiatis, misi Filium meum in Babylonem et confusionem hu
Abbreviated transcription (Latin):
sicut parturiens loqͣt. Dissipabo & abser¬
bebo simul desertos faciã montes & colles.
& omne gram̃ eoꝵ exsiccabo. Et ponanl
flumina in insulas. & stagna arefaciamn.¬
& deducã cecos inuia quam nesciunt il
semitis quas ignorauert̃ ambulare eos faciã.
Ponã tenebras coiã eis in lucẽ & pͣua in rec

Expanded text:
ut pariens loquar dissipabo et absorbebo simul desertos faciam montes et colles et omne gramen eorum exsiccabo et ponam flumina in insulas et stagna arefaciam et ducam caecos in via quam nesciunt in semitis quas ignoraverunt ambulare eos faciam ponam tenebras coram eis in lucem et prava in rec
Abbreviated transcription (Latin):
simũ & rectũ interp̃tati sunt. soli lex dile¬
ctissimũ iungentes de suo isrł. Proprie enĩ
iuxta hebreos & litterarũ fidem isrł rectus
dei dicit᷑. Hir aut̃ uidens dm̃. ñ inelem̃tis
sed in sonitu uocis ẽ. Unde & liber geneseos

Expanded text:
simum, et rectum interpretati sunt: soli LXX dilectissimum, jungentes de suo, Israel. Proprie enim juxta Hebraeos et litterarum fidem, ISRAEL  , rectus Dei dicitur. Vir autem videns Deum non in elementis, sed in sono vocis est. Unde et liber Geneseos
Abbreviated transcription (Latin):
sꝑnit. Illa uolui. illa quesiur: tu autẽ
me seruire & laborare fecisti in pecca¬
tis tuis. ut cogerer dicere laboraui susti¬
nens: & nequaquã ultra ferre te possẽ.
Unde & ꝑ osee idem loqͥtur ds̃. Quid t
faciã ephraim: Ptegã te isrł: Quid tͥ
faciã quasi ad amã ponã te & quasi
seboim: Qđ aut̃ bex posuert̃ sed in pec
uls defendi te & in iniquitatib tuiᷤ.
sic potest suꝑiorib coaptari ut labor
sit dñi & lassitudo defendere peccato¬
quitates tuas ꝓꝑter me: & peccatorum
tuoꝵ non recordabor. Reduc me in me

Expanded text:
 illa volui, illa quaesivi. Tu autem me servire et laborare fecisti in peccatis tuis, ut cogerer dicere: Laboravi sustinens; et nequaquam ultra ferre te possum. Unde et per Osee idem loquitur Deus: Quid tibi faciam, Ephraim: protegam te, Israel ? Quid tibi faciam? quasi Adamam ponam te, et quasi Seboim? Quod autem LXX posuerunt, sed in peccatis tuis defendi te, et iniquitatibus tuis, sic potest superioribus copulari, ut labor sit Dei, et lassitudo defendere peccatoquitates tuas propter me, & peccatorum tuorum non recordabor. Item Isaiae
Abbreviated transcription (Latin):
eius sit conditor. Hec timeat ꝑsecutors
qͥa redẽptus sit xp̃i sanguine qui uocan̾t
eũ nomine suo & ob familiaritatẽ speca¬
fert aqͣs & flumma & ignẽ & flammas.
ꝑsecutoꝵ impetũ furorẽq describit: qui
saluti gentiũ mudeant. & nolunt sermo¬
nem eungelicũ p̃dicare. Quãquã iudei in
aquis egyptios. in fluminib babylonos
in igne macedonias: in flama romanos in¬
telligi uelint. Iccirco aut̃ precepit eisne ti¬
sit cum eis: qui fecerit eos egypto & ethio¬
piȩ & sene extremis mundi terminis p̃dica¬
re. Pro sene reliqui interp̃tes posuert̃ fasa
unde fuit regina austri que uenit audire¬
sapientiã salomonis. Quã obrem honora¬
bilis factus est apłoꝵ chorꝰ in conspectu

Expanded text:
secutores quia redemptus sit Christi sanguine, qui vocaverit eum nomine suo: et ob familiaritatem speciafert: aquas et flumina, et ignem et flammas, persecutorum impetum furoremque describit, qui saluti gentium invideant, et nolint sermonem evangelicum praedicari. Quamquam Judaei, in aquis Aegyptios, in fluminibus Babylonios, in igne Macedonas, in flamma Romanos intelligi velint. Idcirco autem praecipit eis ne tisit cum eis, qui fecerit eos Aegypto, Aethiopiae, et Syenae, et extremis mundi terminis praedicare. Pro Syene, reliqui Interpretes posuerunt SABA  , unde fuit regina Austri, quae venit sapientiam audire Salomonis . Quamobrem honorabilis factus est Apostolorum chorus in con
Abbreviated transcription (Latin):
calamũ neq incensum & diuersi figñta
generis quoꝵ fumo in ebtiares me atq sa¬
ciares: s obȩdientiã quȩ est supͣ sacͥfici¬
um. & sacrificiũ de quo & in psalmis
dauid canit. Sacrificiũ deo spiritꝰ contͥ¬

Expanded text:
calamum, neque incensum, et diversa pigmenta calamum, neque incensum, et diversa pigmenta generis, quorum 522 fumo inebriares me atque satiares. Sed obedientiam, quae est supra sacrificium: et sacrificium, de quo in Psalmis David
Abbreviated transcription (Latin):
iacob: neq laborate te feci isrł. Non
attulisti michi oues holo causti tui. neq
inuictimis tuis magnificasti me. nec ser¬
uire te feci in hostiis: nec laborẽ t p̃bui
inthure. Hec emisti mͥ argento thimi¬
ama. nec ad ipem hostiarũ tuarũ con¬
cupiui: sed in peccatis tuis defendi te.
& inqͥtatib tͥuis. bestiis agri drachoni¬
bus & strucionib laudantib me: tũ ia¬
cob nequa quã me inuocare uoluisti. nec
postea laborare ut peccatũ em̃dares pe¬
nitentia. qͦd aut̃ arbitͣris obtulisse te mͥ
uictimas & arietes immolasse: scias eos
a me ñ .ẽẽ. susceptos. qͥa mͥ & ydolis com¬
munes erant. Illũq sensũ repetit: de qͦ
supͣdixerat. Ut qͥd mͥ multitudinẽ uictima¬
riun ur̃arũ dic̃ dñs: Plenꝰ sum. Holocau¬
sta arietũ & ad ipem agnoꝵ. & sangui¬
nem tauroꝵ & hyrcoꝵ: nolo. Neq enĩ
ait p̃ciosum ate quippiã requisiui. ut in
parandis eis laborare te facerẽ. non egi
a te oblationes nec thuta quesiui. non

Expanded text:
Jacob, neque laborare te feci, Israel. Non attulisti mihi oves holocausti tui: neque in victimis tuis magnificasti me: nec servire te feci in hostiis, nec laborem tibi praebui in thure, nec emisti mihi argento thymiama, nec adipem hostiarum tuarum concupivi, sed in peccatis tuis defendi te, et in iniquitatibus tuis. Bestiis agri, draconibus et struthionibus laudantibus me, tu Jacob, nequaquam me invocare voluisti, nec postea laborare, ut peccatum emendares poenitentia. Quod autem arbitraris obtulisse te mihi victimas, et arietes immolasse, scias eos a me non esse susceptos, quia mihi et idolis communes erant. Illumque sensum repetit, de quo supra dixerat: Ut quid mihi multitudinem victimarum vestrarum, dicit Dominus? Plenus sum holocausto arietum, et adipe agnorum, et sanguinem taurorum et hircorum nolo. Neque enim, ait, pretiosum a te quippiam requisivi: ut in parandis eis, laborare te facerem. Non exegi a te oblationes, nec thura quaesivi: non
Abbreviated transcription (Latin):
bentẽ: surdũ. & aures ei st̃. Om̃s gentes
congregate sunt simul: & collecte st̃ tͥb.
Quis in uob̃ annuntiauit istud: Et quȩ
pͥma st̃ audire nos faciet : Et dent teste ᷤᷤ
eoꝵ & iustificent᷑: & audie̾nt & dicant.
Uere uos testes mei dicit dñs: & seruus
m̃s quẽ elegi. ut sciatis & credatis mͥ: &

Expanded text:
rdum, et aures ei sunt. Omnes gentes congregatae sunt simul, et collectae sunt tribus. Quis in vobis annuntiabit istud, et quae prima sunt, audire nos faciet? dent testes eorum, et justificentur: et audiant, et dicant: Vere vos testes mei, dicit Dominus, et servus meus quem el
Abbreviated transcription (Latin):
Quis inquit cecus nͥ seruus ins: Et surdꝰ
nsi ad quẽ nuncios meos misi: Haud du¬
bium quin: ꝓpħas significet. Quis cecusñ
qui uenundatꝰ est peccatis suis: Quis cecꝰ
nisi qui pͥus seruus fuit dm̃ Cu dicitur
Oisrł qui uides multa & habens ꝓphas
plurimos ꝑ quos dei mandata cognoscas
nonne custodes quȩ tͥ p̃cepta st̃ : Qui ap¬
tas habes aures. nonne audies quȩ dicunt᷑:
De quo & supͣ legimꝰ. Auditi a udietis ix

Expanded text:
Quis, inquit, caecus, nisi servus meus: et surdus, Quis, inquit, caecus, nisi servus meus: et surdus, nisi ad quem nuntios meos misi? haud dubium quin Prophetas significet. Quis caecus, nisi qui venundatus est peccatis suis? Quis caecus, nisi qui prius servus fuit Domini? Cui dicitur: O Israel qui vides multa, et habes Prophetas plurimos, per quos Dei mandata cognoscas, nonne custodies quae tibi praecepta sunt? Qui apertas habes aures, nonne audies quae dicuntur, de quo et supra legim
Abbreviated transcription (Latin):
Uidistis sepe & ñ custodistis. aꝑte st̃ aures:
& non audistis. Dñs ds̃ uoluit ut iustifica¬
retur & magnificaret laudẽ: & uidi. ꝙ
erat pͦpłs uastatꝰ atꝙ direptus. Laqueus
enim incubiculis ubiqꝙ & in domib simł
in quib abscondert̃ eos. Facti st̃ in direp¬
tionẽ. & non erat qui erueret inp̃dam:
& non erat qui diceret redde. Quis ẽ. in
uob̃ qui hȩc audiat. & fut᷑a cognoscat:
Quis dedit in p̃dationẽ iacob. & isr ł ua
stantib: Nonne ds̃ cui peccauerunt :
Et noluistis in uiss illiꝰ ambulare: neq
audire legẽ eiꝰ. Et induxit suꝑ eos iram
furoris sur: & p̃ualuit ad u̾sus eos bellũ
Et qui cõburebant eos ꝑ circũtũ & non
cognouit unusqͥsq: nec posuert̃ suꝑ am¬
mam. Neqͥs putaret hoc qͥd dicit᷑ surdi
audite. & ceti intuemini ad uidendũ ad
gentiũ pͦpłm ꝑtinere qui pͥus surdus
& cecus fuerat ut iudei stulta interp̃ta
strat. qui surdi & ceci intelligi debeant.

Expanded text:
is saepe, et non custodistis: apertae sunt aures, et non audistis. Dominus Deus voluit ut justificaretur, et magnificaret laudem. Et vidi, et erat populus vastatus atque direptus. Laqueus enim in cubilibus ubique, et in domibus simul, in quibus absconderunt eos. Facti sunt in direptionem: et non erat qui erueret praedam: et non erat qui diceret: Redde. Quis est in vobis qui haec audiat, et futura cognoscat? Quis dedit in direptionem Jacob, et Israel 514 vastantibus? Nonne Deus, cui peccaverunt? et noluistis in viis illius ambulare, neque audire legem ejus. Et induxit super eos iram furoris sui: et praevaluit adversus eos bellum, et qui comburebant eos per circuitum: et non cognovit unusquisque, nec posuerunt super animam. Ne quis putaret hoc quod dicitur: Surdi, audite, et caeci, intuemini ad videndum, ad gentium populum pertinere, qui prius surdus et caecus fuerat ut Judaei stulta interpretaermo demonstrat, qui surdi et caeci intelligi debeant.
Abbreviated transcription (Latin):
nefacite & male & ammirabim᷑ : & uidebi¬
mus simul unde sitis uos. & unde sit opus
urm̃. De terra abominationẽ elegert̃ uos.
Quomͦ supͣdiximꝰ duplicẽ. eẽ. iacob & isrł
non credentiũ atq credentiũ in dñm sal

Expanded text:
ne facite et male, et admirabimur: et videbimus simul unde sitis vos, et unde sit opus vestrum: de terra abominationum elegerunt vos. Quomodo supra diximus, duplicem esse Jacob et Israel, non credentium atque credentium in
Abbreviated transcription (Latin):
ydolis confundendas. Trdi audite:
& ceci intuemini ad uidendũ. Quiscetꝰ
nisi seruus m̃s. & surdꝰ nisi ad quẽ nunti¬
os meos misi: Quis cecus. nͥ qui uenun¬
datus ẽ  Quis cecus. nͥ seruus dnͣ Qui
uides multa. nonne custodies: Qui aꝑ¬
tas habes aures. nonne audiese Et dñs
uoluit ut scĩficaret eũ & magnificaret
legẽ & extolleret: ipse aut̃ p̾płs directus

Expanded text:
nostri. Surdi, audite, et caeci, intuemini ad videndum. Quis caecus, nisi servus meus? et surdus, nisi ad quem nuntios meos misi? Quis caecus, nisi venumdatus est? et quis caecus, nisi servus Domini? Qui vides multa, nonne custodies? Qui apertas habes aures, nonne audies? Et Dominus voluit, ut sanctificaret eum, et magnificaret leg
Abbreviated transcription (Latin):
dicente conu̾sus est retrorsũ p̃płs udeo.
ut non cred̾et ꝓmittenti: & in suis confin¬
deret᷑ errorib & negligeret. sponsionem
dei qui ydolis ante credid̾at. Siue cum
intͣuerit plenitudo gentiũ. tunc etiam
isrł pͦpłs conuertet᷑ & penitebit eũ erro¬
ris sui: ꝑ quẽ ydolis ante seruietat. Aut
certe post uocationẽ gentiũ reuertet᷑

Expanded text:
te, conversus est retrorsum populus Judaeorum, ut non crederet promittenti, et in suis confunderetur erroribus, et negligeret sponsionem Dei, qui idolis ante crediderat. Sive cum intraverit plenitudo gentium, tunc etiam Israel populus convertetur , et poenitebit eum erroris sui, per quem idolis ante servierat. Aut certe post voca
Abbreviated transcription (Latin):
liũ ur̃oꝵ & fenũ de quo supͣdictũ est ue¬
re fenũ est pͦpłs: id: tam pͥncipes quam
uulgus ignobile indesertũ redigã qͦd
in hex & theodotionis editone additũ
est qui hȩc uerba tacuerant. Cũq uos
a capite usq ad pedes exiccauero atq
deleuero: tunc flumina doctrinȩ meȩ
in insulis gentiũ currerere faciã. Et sta¬
gna uĩa siue paludes redigã in aridita¬
tem: ut ingentib sit scientia script᷑arũ.
& in uob̾ ddoctͥnȩ ariditas. Ducãq cecos
ꝑ uiã quã antea nesciebant: de qͥb & supͣ
legimꝰ dedite in fedus p̾płi. in lucẽ gentiũ.
ut aꝑires ocłos cecoꝵ. Hi ducent᷑ ꝑuiam:¬

Expanded text:
 Et fenum, de quo supra dictum est: Vere fenum est populus, id est, tam principes quam vulgus ignobile, in desertum redigam. Quod in LXX de Theodotionis editione additum est, qui haec verba tacuerat . Cumque vos a capite usque ad pedes exsiccavero atque delevero, tunc flumina doctrinae meae in insulis gentium currere faciam, et stagna vestra sive paludes redigam in ariditatem, ut in gentibus sit scientia Scripturarum, et in vobis doctrinae ariditas. Ducamque caecos per viam, quam ante nesciebant, de quibus et supra legimus: Dedi te in foedus populi, in lucem gentium, ut aperires oculos caecorum. Hi ducentu
Abbreviated transcription (Latin):
Barimõ. & quos theodotio fortes interp̃
uidelicet qui instar nauiũ inter ydola flu¬
ctuabant. De chaldeis nullus ambigit qͥn
demones sonent. Ego dñs hȩc fut᷑a p̃dixi.
qui sum creator ur̃ & rex isrł. Porro uxta
lxx. multo alter ẽ sensus. Ego dñs qui te
dei qui uiuos ceꝑant uincti ꝑ mare cas¬
piũ ad gentes alias tͣnsferentur. Ego dnͣs
hȩc futura decreui: qui ostendi isrł regẽ
credentiũ fore. Pec dicit dñs qui dedit
in mari uiã. & iaqͥs torrentib semitam:
qui eduxit quadrigã & equũ. agmen et
robustum simul. Obdormiert̃ nec resur¬
gent: contriti sunt. quasi linũ extinctist̾.
Ne memineritis prioꝵ: & antiqua ne
intueamini. Ecce ego faciã noua & nc̃ ori¬
ent᷑: utiq cognoscetis ea. Ponã in deser¬
to uiã: et mniuio flumina. Glorificabi
me bestia agri.drachones et strutione
quia dedi in deserto aqͣs flumina inmo
ut darẽ potũ popło meo. electo meo. ło¬
pulũ istum formaui mͥ: laudẽ meã nat

Expanded text:
im  , et quos Theodotio fortes interprevidelicet, qui instar navium inter idola fluctuabant. De Chaldaeis nullus ambigit, quin daemones sonent. Ego Dominus haec futura praedixi, qui sum Creator vester et rex Israel. Porro juxta LXX multo alter est sensus: Ego Dominus qui daei qui vos ceperant, vincti per mare Caspium ad gentes alias transferentur. Ego Dominus haec futura decrevi, qui ostendi Israel regem credentium fore. Haec dicit Dominus, qui dedit in mari viam, et in aquis torQui eduxit quadrigam et equum, agmen et robustum: simul obdormierunt, nec resurgent: contriti sunt quasi linum, et exstincti sunt. Ne memineritis priorum, et antiqua ne intueamini. Ecce ego facio nova, et nunc orientur utique cognoscetis ea ponam in deserto viam et in invio flumina glorificabit me bestia agri dracones et strutiones quia dedi in deserto aquas flumina in invio ut darem potum populo meo electo meo populum istum forma
Abbreviated transcription (Latin):
& struciones qui in solitudine gentium
morabant᷑ et ydolatriȩ sanguine mor¬
ꝙ feritate bestiarũ similes erant: glori¬
ficent me atq collaudent. Pro dracho¬
dulci carmine atq mortifero nauigantes
scilleis canib lacerandos p̃cipitabant.
hocq significat: qđ uoluntarii priꝰ et
luxuriȩ dediti ad seruitutẽ dñi conũtunt᷑.
Licet meliꝰ sit drachones intelligi. qͥa iugun¬
tur & struciones: ut quia semel de bestuis
solitudinis loquebatur. hec animantia
poneret quȩ deserto familiaria sunt. Lau¬
dabunt autẽ in qͥt me. & glorificabunt
bestiȩ agri. & drachones & struciones: qͥa
dedi indeserto gentiũ aquas. & in aridi¬
tate nationũ flumina ut biberet pͦpłs
mĩs quẽ elegi mͥ siue genꝰ meũ electum
et p̃płs quẽ ad qͥsiui sanguine meo. ut
laudes meas iurtutesꝙ narraret. Ponne
inuo casti iacob: nec laborasti in ihe istł.
Non obtulisti mͥ arietẽ holo causti tiu¬

Expanded text:
et struthiones qui in solitudiet struthiones qui in solitudimorabantur, idololatriae sanguine morumque feritate bestialesficent me 521 atque collaudent. Pro dracodulci carmine atque mortifero navigantes Scyllaeis canibus lacerandos praecipitabant. Hocque significat, quod voluptati prius et luxuriae dediti, ad servitutem Domini convertantur: licet melius sit dracones intelligi, quia junguntur et struthiones, ut quia semel de bestiis solitudinis loquebatur, haec animantia poneret, quae deserto familiaria sunt. Laudabunt autem, inquit, me, et glorificabunt bestiae agri, et dracones, et struthiones, quia dedi in deserto gentium aquas, et in ariditate nationum flumina, ut biberet populus meus, quem elegi mihi, sive genus meum electum, et populus quem acquisivi sanguine meo, ut laudes meas virtutesque narraret. Non me invocasti, Jacob: nec laborasti in me, Israel. Non obtulisti m
Abbreviated transcription (Latin):
exercitũ pharaonis demersit in ꝓfuidl.
Qui dormiert̃ somno ꝑpetuo conteal
sunt et extincti qͣsi linum in breui tẽps¬
ris spacio: et in puncto atq momento.
Linũ enĩ necdũ igne correptũ ꝓ leunal
sub stantiȩ: statim extinctũ infauilla
dissoluitur. Igitur hoc p̃cipio uobsil
inter signa mea atq mirada qul ls
babylon urbs potentissima diruta est
et quib in mari rubro atq iordane ppło
meo aꝑta est uia. nequaquã memineri¬
tis ueterũ: qm̃ in eungłio multo sũ maio¬
ta facturus. quoꝵ cõparatione p̾terita si¬
leri debeant. Nequaquã enĩ ultͣ in ma¬
ri rubro sed indeserto totiꝰ mundi reppiã
uiã: nec unus fluuiꝰ. siue fons erũpet de
petra. s multa flumina quȩ ñ corpora ut
priꝰ sed animas sitientes reficiant. et imple¬
atur illud qͦd supͣ legimꝰ. bibetis aquas
de fontib saluatoris. Tunc qͦd nunquã
factũ est fiet: et om̃s bestiȩ & drachones

Expanded text:
exercitum Pharaonis demersit in profundum, exercitum Pharaonis demersit in profundum, qui dormierunt somno perpetuo. Contriti sunt et exstincti, quasi linum in brevi temporis spatio, et in puncto atque momento. Linum enim necdum igne correptum, pro levitate substantiae statim exstinctum, in favillam dissolvitur. Igitur hoc praecipio vobis, ut inter signa mea atque miracula, quibus Babylon urbs potentissima diruta est, et quibus in mari Rubro atque Jordane populo meo aperta est via, nequaquam memineritis veterum, quoniam in Evangelio multo sum majora facturus; quorum comparatione, praeterita sileri debeant. Nequaquam enim ultra in mari Rubro, sed in deserto totius mundi reperiam viam. Nec unus fluvius, sive fons erumpet de petra, sed multa flumina, quae non corpora ut prius, sed animas sitientes reficiant, et impleatur illud quod supra legimus: Bibetis aquas de fontibus Salvatoris . Tunc quod numquam factum est, fiet, ut omnes bestiae et dracones,
Abbreviated transcription (Latin):
ducit cuirus & cqͥtes: & multitudinẽ to¬
bustissimã. S dormiert̃ & non resurges
extincti sunt. qͣsi linũ extinctũ. Nolite
meminisse pͥoꝵ. et ueteta ne recogitetis.
Ecce ego faciã noua quȩ nc̃ orientur: co
cognoscitis ea. Et faciã in deserto uam:
& in in aqͦso flumina. Benedicent mͥbestic
agri. sirenes et filiȩ strucionũ: quia dedi
in deserto aquã & flumina in inaquosi
ut bib̾e faciã genꝰ meũ electũ pͦpłmmũ
quẽ ad qͥsiui ut uirtutes meas narret.
Dñs qui destruxit et abiecit babylonẽ
& fortissimos illiꝰ detͣxit de potentia õs¬
q chaldeos qui influctib huiꝰ scł̃i felit̃
nauigabant fecit. ẽẽ. captiuos: ipse in
aquis torrentib maris rubri repꝑt iu
ut tͣnsiret popłs eiꝰ de egypto lib̾atus.
Siue qui dedit in mari rubro uiã. ipse
et in aquis torrentib iordanis fluuii
repꝑit semitã. ut & egressio ex egypt
et introitꝰ in terrã repmissionis hab̾c
miracłm: ipse currus & equos & omĩ

Expanded text:
et multitudinem robustissimam. Sed dormierunt, et non resurgent: exstincti sunt quasi linum exstinctum. Nolite meminisse priorum, et vetera ne recogitetis. Ecce ego faciam nova, quae nunc orientur, et cognoscetis ea, et faciam in deserto viam, et in inaquoso flumina. Benedicent me bestiae agri, sirenes et filiae struthionum, quia dedi in deserto aquam, et flumina in inaquoso, ut bibere faciam genus meum electum, populum meum, quem acquisivi, ut virtutes meas narret. Dominus qui destruxit et abjecit Babylonem, et fortissimos illius detraxit de potentia omnesque Chaldaeos qui in fluctibus hujus saeculi feliciter navigabant, fecit esse captivos: ipse in aquis torrentibus maris Rubri reperit viam, ut transiret populus ejus de Aegypto liberatus. Sive qui dedit in mari Rubro viam, ipse et in aquis torrentibus Jordanis fluvii reperit semitam, ut et egressio ex Aegypto, et introitus in terram repromissionis haberet miraculum. Ipse currus et equos et omnem
Abbreviated transcription (Latin):
sione qui confiditis suꝑ sculptilib: qui
dicitis conflatis uos estis dñ nr̃i. Qui pͥus
dierat quȩ pͥma fuert̃ ecce uenert̃. no¬
ua quoꝙ: ego annuntio antequã orrant᷑.
auditã faciã uob̾ & se ꝓmiserat qͦd ig¬
norabant. cẽ dictũ: quȩ sint illa noua. se
nequaꝗͣm in uetustate littere s innoui¬
tade sp̃c: nec solũ inuet̾i instrumentos¬
& i nouo. & laus eiꝰ penetret usq ad ex

Expanded text:
sione, qui confiditis super sculptilibus, qui sione, qui confiditis super sculptilibus, qui dicitis conflatis, vos estis dii nostri. Qui prius dixerat: quae prima fuerant, ecce venerunt; nova quoque ego annuntiaudita faciam vobis; et se promiserat, quod ignorabant esse dicturum: quae sint illa nova, seqnequaquam in vetustate litterae; sed in novitate spiritus. Nec solum in veteri Instrumento, sed in no
Abbreviated transcription (Latin):
li uos dii nr̃i.Lxx. Cantate dño canticum
nouũ pͥncipatus eius glorificat᷑. & nomen
illiꝰ a sũmitate terrȩ. Qui descendunt in
mare. & nauigant in eo: insule & habita¬
tores earũ. Letare desertũ & ciui eiꝰ. uillȩ
& habitatores cedar. Letabunt᷑ qui habi¬
tant in petra: de sũmitate montiũ cla¬
mabunt. Dabunt deo głam: uirtutes eiꝰ
minsulis nuntiabunt. Dñs ds̃ uirtutum
egrediet᷑. & conteret bellũ: suscitabit xelũ
&̃ damabit suꝑ inimicos suos cum fortitu¬
dine. Tacui a principio. nunqͥd semꝑ ta¬
cebo & sustinebo: Sicut parturiens pa¬
cienter egi: erũpã & arefaciã simul uasta¬
bo montes & colles. & omne fenũ eoꝵ
arefaciã: & ponã flumina minsulas
& paludes siccabo. Et adducã cecosꝑuiã
quã nesciunt & semitas quas ignoraue
runt calcare eos faciã. faciã eis tenebras
in lucẽ: & pͣua indirecta. Hec uerba fa¬
ciã illis & non derelinqͣm eos: ipsiu̾ con¬
uersi sunt retrorsũ. Confundimini confu¬

Expanded text:
Cantate Domino canticum novum: principatus ejus glorificatur, et nomen illius a summitate terrae: qui descendunt in mare et navigant illud, insulae et habitatores earum: laetare desertum et vici ejus: villae et habitatores Cedar. Laetabuntur qui habitant in Petra: de summitate montium clamabunt. Dabunt Deo gloriam, virtutes ejus in insulis nuntiabunt. Dominus Deus virtutum egredietur et conteret bellum, suscitabit zelum, et clamabit super inimicos suos cum fortitudine. Tacui a principio, num semper tacebo et sustinebo? sicut pariens patienter egi, erumpam et arefaciam simul, vastabo montes et colles, et omne fenum eorum arefaciam. Et ponam flumina in insulas, et paludes siccabo. Et adducam caecos per viam quam nesciunt, et semitas quas ignorarunt, calcabunt, et faciam illis tenebras in lucem et praua in directum. haec uerba faciam illis, et non derelinquam eos, ipsi vero conversi sunt retrorsum; confundamini confu
Abbreviated transcription (Latin):
E diti. ecce seruus ms̃ suscipiã eũ
ectus m̃s complacuit sibi in illo anima
mea dedi spm̃ meũ suꝑ eũ iudiciũ gen¬
tib ꝓferet: post condẽpnationẽ enim
ydoloꝵ subitus sermo ꝓruꝑat. Ccce ser¬
uus m̃s & reliqͣ: quȩ nos ex ꝑsona patris
suꝑ xp̃ointerp̃tati sumꝰ. Itaq ne derelin¬
queret ambiguũ quis suꝑiora dixisset:
iungit & dicit. Hec dic̃ dñs ds̃ creans cȩloᷤᷤ
& extendens eos. siue ut lxx tͣnstulerunt
qui fecit cȩlos. & defixit illud. Unu̾sita¬
tis gͥ creator & dñs ipse xp̃i sui ꝓmittit
aduentũ. qui ñ solũ extendit celos atq

Expanded text:
suscipiam eum: electus meus, complacuit sibi in illo anima mea. Dedi spiritum meum super eum: judicium gentibus proferet. Post condemnationem enim idolorum subitus sermo proruperat. Ecce servus meus, et reliqua, quae nos ex persona Patris super Christo interpretati sumus. Itaque ne relinqueret ambiguum, quis superiora dixisset, adjungit et dicit: Haec dicit Dominus Deus, creans coelos, et extendens eos. Sive ut LXX transtulerunt: Qui fecit coelum, et defixit illud. Universitatis igitur Creator et Dominus, ipse Christi sui promisit adventum, qui non s
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ appellant᷑ sẽino. Qd̃ lignũ imputri¬
bile & leuissimũ omniũ lignoꝵ tam in
fortitudine qͣm in nitore soliditatẽ su¬
perat & pulchritudinẽ. Cedrus autẽ &
cy pressus & myrtus odoris optimi sunt:
& imputribiles. Ulmus qͦꝙ & pͦpłs siue
buxus uel maritandis uitib iungit᷑. uel
ad diu̾sa oꝑa aptissime st̃. Hȩc autem
pariter ponunt᷑ in solitudine: ne saltem
una corda de cythara dñi & aliqͣ uirtus
grãrum ȩccliȩ decẽ uideat᷑. Ut om̃s intel¬
ligant & parit̾ mente cognoscant. quia
manꝰ dñi hȩc uniu̾sa ꝑfecerit: ut in aridi¬
tade gentiũ inuemrentur fluenta untutũ¬
Et interra qͦndã deserta plenaq salsugi¬
nis: cedrus cypressus & aliȩ arbores nasce¬
rent᷑: quarũ sublimitatẽ & uerticẽ ad ce¬
lestia festinantẽ illuminaret lignũ oli¬
ue. qͦd nutrimentũ lucis .ẽ. & laborantiũ
requies. Prope facite iudiciũ ur̃m dicit

Expanded text:
quae appellantur Settim : quod lignum imputriquae appellantur Settim : quod lignum imputribile et levissimum, omnium lignorum, tam in fortitudine quam in nitore, soliditatem superat et pulchritudinem. Cedrus autem et cyparissus, et myrtus, odoris optimi sunt, et imputribiles. Ulmus quoque et populus, sive buxus, vel maritandis vitibus junguntur, vel ad diversa opera aptissimae sunt. Haec autem omnia pariter ponuntur in solitudine, ne saltem una chorda de cithara Domini, et aliqua virtus gratiarum Ecclesiae deesse videatur. Ut omnes intelligant, et pariter mente cognoscant, quia manus Domini haec universa perfecerit, ut in ariditate gentium invenirentur fluenta virtutuet in terra quondam deserta plenaque salsuginis, cedrus et cyparissus, et aliae arbores nascerentur, quarum sublimitatem et verticem ad coelestia festinantem, illuminaret lignum olivae, quod nutrimentum lucis est, et laborantium requies. Prope facite judicium vestrum, dicit
Abbreviated transcription (Latin):
non sitiet mȩternũ. s aqua quam ego
dedero.fiet in eo fons aquȩ salientis in
uitã eternã. Et iterũ. Si qͥs sitit: uenrat
ad me & bibat. Quibiberit deaqua quã
ego dabo ei: flumina de uentre eiꝰ flueñ
aquȩ uniȩ. Hoc aut̃ inqͥt eungelista di¬
cebat de sp̃u scõ: quẽ credentes in eo ac
cept᷑i erant. Quia gͥ deserta qͦndã eccłiȩ
multitudo. aquis uitalib fuerat irriga¬
ta: ꝓpt̾ea iuxta lxx nascunt᷑ in ea cedrus.
& buxus. & mẏrtus. & cypressus. & pꝰpłs.
iuxta hebraicũ & cet̾os interp̃tes cedros
sc̃iiã. & myrtus. & lignũ oliuȩ. & abies.
& ulmus. & buxus. Simulq uarietates
arboꝵ: diuersitatẽ significant gr̃ȩ spi¬
ritalis. Et qͥa om̃ĩb nat᷑a eoꝵ nota est:
de setta tantũ hebraico disseramus:
qͣm spinã theodotio tͣnstulit. Est autem
genus arboris nascentis in heremo spinȩ
albȩ similitudinẽ: unde omĩa ligna in¬
arce & tab̾naculi facta st̃ instrumento

Expanded text:
go dedero ei, fiet in eo fons aquae salientis in vitam aeternam . » Et iterum: « Si quis sitit, veniat ad me et bibat. » Qui biberit de a qua quam ego dabo ei, flumina de ventre ejus fluent aquae vivae. « Hoc autem, inquit evangelista, dicebat de Spiritu sancto quem credcepturi erant. Quia igitur deserta quondam Ecclesiae multitudo, aquis vitalibus fuerat irrigata, propterea juxta LXX nascuntur in ea cedrus, et buxus, et myrtus, et cyparissus, et populus: juxta Hebraicum, et caeteros Interpretes, cedrus, setta, et myrtus, et lignum olivae, et abies, et ulmus et buxus simul. Quae varietates arborum, diversitatem significant gratiae spiritualis. Et quia omnibus natura earum nota est, de SETTA   tantum Hebraico edisseramus, quam spinam Theodotio transtulit. Est autem genus arboris nascentis in eremo, spinae albae habens similitudinem; unde omnia ligna arcae, et tabernaculi facta sunt instrumenta,
Abbreviated transcription (Latin):
est in animã uiuentẽ. Sp̃c autẽ his ꝓpͥe
qui caltant terrã: & sapientiã carnis suȩ
subiciunt potestati. Ille gͥ cuiꝰ tanta p̃co¬
nia sunt hec ad eũ locutus ẽ : cuiꝰ legẽ
insule p̃stolant᷑ & gentes. Ego dñs uoca¬
ui te in iusticia. De quo ipse dñs lo quit᷑
in eungelio. Pater iuste & mundus igno¬
rat te: ut eẽs non solũ iudeoꝵ. s & gentiũ
ds. Et app̃hendi manũ tuã: quia qͥcqͥd oꝑa¬
tur filiꝰ. oꝑat᷑ pater. Et seruauite: qui oĩa
ipse conseruas. Et dedi te infedus ppłi isrł:
cui te uent᷑um ante ꝓmiserã. Et in lucem
gentiũ: quȩ sedebant in tenebris & umbra
mortis. Ut aꝑiens oculos cecoꝵ: qui dñm
antea non uidebant. Et educeres de conclu

Expanded text:
t in animam viventem . Spiritum autem his proprie qui calcant terram; et sapientiam carnis, suae subjiciunt potestati. Ille igitur cujus tanta praeconia sunt, haec ad eum locutus est, cujus legem insulae praestolantur et gentes: Ego Dominus vocavi te in justitia: de quo ipse loquitur in Evangelio, Pater juste, mundus te ignorat ; ut esset non solum Judaeorum, sed et gentium Deus. Et apprehendi manum tuam, quia quidquid operatur Filius, operatur Pater. Et servavi te, qui omnia ipse conservas. Et dedi te in foedus populi Israel, cui te venturum ante promiseram. Et in lucem gentium, quae sedebant in tenebris et in umbra mortis, ut aperires oculos caecorum qui Deum antea non videb
Abbreviated transcription (Latin):
in terra iudiciũ. Et est sensus. Nullum
uultus insticia de terrebit. nec festina¬
bit ad penã: qui iudicii ueritatẽ ulti¬
mo tempore reseruabit. Qd̾q seqͥtur &
legẽ illius in sule expectabunt manife¬
stius pofuere .lxx: i nomine eiꝰ gentes
sꝑabunt. Quȩ inscript᷑is appellantur
insule: quia ex om̃i parte ꝑsecutorũ
incursionib patent. Legẽ autẽ eius no
quȩ ꝑ moysen data est: sed eungeliũ

Expanded text:
in terra judicium. Et est sensus: nullum in terra judicium. Et est sensus: nullum vultus tristitia deterrebit, nec festinabit ad poenam, qui judicii veritatem ultimo tempori reservavit. Quodque sequitur: et legem illius insulae exspectabunt, manifestius posuere LXX in nomine ejus gentes sperabunt: quae in Scripturis appellantur insulae, quia ex omni parte persecutorum incursionibus patent. Legem autem ejus, non quae per Moysen data est,
Abbreviated transcription (Latin):
nebrosũ non extinguet. Qui uicini erant
extinctioni: dm̃ clementia seruabunt᷑.
Que suꝑ ideis & nationib in supͣdictis
opusculi disseruimꝰ. S cũ ueritate oĩa
iudicabit. nequaquã metuens seribas
& phariseos: quos confidenter hy po¬
critas appellabat. Qd̾ aut̃ seqͥtur splen¬
debit & ñ conteret᷑. donec ponat suꝑ
terrã iudiciũ. matħs eungelista ñ po¬
suit: siue inter iudiciũ & uidiciũ medra
scriptoris errore sublata sunt. Signifi¬
cat aut̃ qͦd resurgens ex mortuis cunctoᷤᷤ
lluminau̾it. nec morte contritus sit.
ni in mundũ istum. ut ñ iudentes aide¬
ant: & uidentes ceci fiant. Pro quo m̃
terp̾tati sunꝰ non erit tristis neq turba¬
lentus. seu ȩqͣlitatẽ uultus omni temp̃e
conseruabit. Qd̾ falso de sociate phylo¬
sophi głant᷑: nunqͣm eum plus solito
nec tristem fuisse nec letũ. Pro quo a¬
quila & theodotio interp̃tati st̃ non
obscurabit & non curret donec ponait

Expanded text:
nebrosum, non exstinguet: qui vicini erant nebrosum, non exstinguet: qui vicini erant exstinctioni, Domini clementia servabantur quae super Judaeis et nationibus in supradictis opusculis disseruimus; sed cum veritate omnia judicabit; nequaquam metuens Scribas et Pharisaeos, quos confidenter hypocritas appellabat : Quod autem sequitur: Splendebit, et non conteretur, donec ponat super terram judicium, Matthaeus Evangelista non posuit : sive inter judicium et judicium media, scriptoris errore, sublata sunt. Significat autem quod resurgens ex mortuis, cunctos 508 illuminaverit, nec morte contritus sit, ni in mundum istum: ut non videntes videant, et videntes caeci fiant . Pro quo nos interpretati sumus: Non erit tristis, neque turbulentus; sed aequalitatem vultus omni tempore conservabit: quod falso de Socrate Philosophi gloriantur, nunquam eum, plus solito, nec tristem fuisse, nec laetum. Pro quo Aquila et Theodotio interpretati sunt: Non obscurabit, et non curret, donec ponat
Abbreviated transcription (Latin):
um suꝑ eũ: qui descendit in speciẽ colũ¬
be. ludiciũ gentib ꝓfert: qͦd antea nes¬
ciebant. Non clamabit: erit mitis
atq mansuetus. Et non accipiet ꝑsonã
iniudicio. siue non leuabit: sub audit᷑
in altũ uocẽ suã. uel iuxta syminachũ
non decipiet᷑. om̃s insidias diaboli intel¬
ligens. Aut scd̾m lxx. ñ relinquet ppłm
scilicet iudeoꝵ: uocans eũ ad penitenti¬
am. Nec audiet᷑ foris uox eiꝰ. Heq em̃
extra galileã atq iudeã in aliis gentib
euͣngeliũ p̃dicauit. Qd̾̃ si legimꝰ fuisse eũ
interminis tyri & sydonis siue confino
cesariȩ phylippi quȩ nc̃ uocat᷑ paneas:
tam̃ sciendũ non eẽ. scriptũ qͦd ipsas in¬
gressus sit ciuitates. Calamũ qͣssatũ siue
confractũ non conteret. cunctis eiũ pla¬
cabilis erit. & dabit ueniã peccatorib.
dicens ad mulierẽ. Confide filia. dunit¬
tunt᷑ tibi peccata. Et linũ fuigans
siue ut ueteri tͣnstulert̃ obscurũ atq te¬

Expanded text:
um super eum: qui descendit in specie columbae. Judicium gentibus proferet, quod antea nesciebant. Non clamabit: erit enim mitis atque mansuetus; et non accipiet personam in judicio, sive non levabit, subauditur, in altum vocem suam. Vel juxta Symmachum, non decipietur; omnes insidias diaboli intelligens: aut, secundum LXX, non relinquet, populum scilicet Judaeorum: vocans eum ad poenitentiam. Nec audietur foris vox ejus, neque enim extra Galilaeam atque Judaeam in aliis gentibus Evangelium praedicavit. Quod si legimus fuisse eum in terminis Tyri et Sidonis , sive in confinio Caesareae Philippi, quae nunc vocatur Paneas: tamen sciendum non esse scriptum, quod ipsas ingressus sit civitates. Calamum quassatum, sive confractum non conteret. Cunctis enim placabilis erit, et veniam dabit peccatoribus, dicens ad mulierem: Confide, filia, dimittuntur tibi peccata . Et linum fumigans, sive ut caeteri transtulerunt, obscurum atque te