comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
murorum menib habitet: uel in altis tur¬
rib libere agat. Hoc modo ergo ꝓphetia
quȩ nunc in debbora scribitur. inter do¬
mum dei & inter excelsa diciturꝰ habita¬
re.Non enim nos docet quȩ suꝑ terram
sunt quȩrere. s quȩ in cęlis sunt & in ex¬
celsis ubi xp̃c est in dext̃a dei sedens. Il¬
luc ꝓphetia hortatur ascend̾e illuc discipu¬
los suos molitur inponete. Hec ergo est.
Primo omniũ inquit misit ꝙ̾ uocauit ad
se barach. Barach autem int̾preta¬
tur choruscatio. Choruscatio uęro
est. quȩ ht̃quidem lucem. s non
ꝑmanentem : ad modicum enim tem¬
poris resplendet & desinit. Hic ergo ba¬
rach michi uidetur formam getere popu¬
li prioris. qui primo omnium ꝑ prophe¬
tiam uocatus est. & inuitatus ad audien¬
da ȩloquia dei. & diuine legis munera
capienda: qui refulsit quidem & in le¬
gis splendore ad breue tempꝰ chorusca¬
uit: s non diu ꝑmansit. nec continuum

Expanded text:
murorum moenibus habitet, vel in altis turmurorum moenibus habitet, vel in altis turribus libere agat . Hoc ergo modo prophetia, quae nunc in Debbora describitur, inter domum Dei et inter excelsa dicitur habitare. Non enim nos docet quae super terram sunt quaerere, sed quae in coelis sunt et in excelsis, ubi Christus est in dextera Dei sedens . Illuc nos prophetia hortatur ascendere, illuc discipulos suos molitur imponere. Haec ergo est, primo omnium, inquit, misit et vocavit ad se Barach; Barach autem interpretatur coruscatio. Coruscatio vero est quae habet quidem lucem, sed non permanentem, ad modicum enim temporis resplendet et desinit. Hic ergo Barach mihi videtur formam gerere populi prioris, qui primo omnium per prophetiam vocatus est, et invitatus ad audienda eloquia Dei, et divinae legis munera capienda, qui refulsit quidem, et in legis splendore ad breve tempus coruscavit, sed non diu permansit, nec continuum
Abbreviated transcription (Latin):
quia tua: suꝑ mel & fauum ori meo. Q
itm alibi dicit. iudicia dei preciosa eẽ
suꝑ aurum & lapidem pretiosum nimis:
& dulciora suꝑ mel & fauum. S & illd̾
consideremus. ubi residere dicitur pro¬
phetia. & ubi locus euis esse descͥ̾bitur.
Sub palma inquit int̾ mȩdium rama
& inter mȩdium bethel. Sub ꝑalma sedem
habet prophetia: quia iustus inquit dauid
sicut ꝑalma florebit. ꝑ hoc qđ suis institu¬
cionib eruditum prophetia ꝑdiicit. ad pal¬
mam suꝑnȩ uocationis dei in xp̃o iħu do¬
mino nostro. Inter mȩdium autem rama
& inter medium bethel sedere dicitur.
Rama interpretat᷑ excelsa: bȩthel autem
domus di. Uidete in quib locis reside¬
re dicitur prophetia: int̾ excelsa & domꝰ
dei. Nichil enim humile. nichil duiectũ
nichil uile. erga prophetiȩ sedem repperiri
potest. sicut & salomon nichilhominus
sapientiȩ sedem describens dicit de ea. qđ
uel in portis ciuitatum adsistit. uel i

Expanded text:
quia tua, super mel et favum ori meo ? Et quia tua, super mel et favum ori meo ? Et iterum alibi dicit: Judicia Dei pretiosa esse super aurum et lapidem pretiosum nimis, et dulciora super mel et favum . Sed et illud consideremus, ubi residere dicitur prophetissa, et ubi locus ejus esse describitur: Sub palma, inquit, inter medium Rama et inter medium Bethel. Sub palma sedem habet prophetia, quia justus, inquit David, sicut palma florebit ; per hoc quod suis institutionibus eruditum prophetia perducit ad palmam supernae vocationis Dei in Christo Jesu Domino nostro. Inter medium autem Rama et inter medium Bethel sedere dicitur. Rama interpretatur excelsa, Bethel autem domus Dei. Videte in quibus locis residere dicitur prophetia: inter excelsa et domum Dei. Nihil enim humile, nihil dejectum, nihil vile, erga prophetiae sedem reperiri potest: sicut et Salomon nihilominus sapientiae sedem describens dicit de ea, quod vel in portis civitatum assistat, vel in
Abbreviated transcription (Latin):
& ex scripturis cȩtĩs de sacramentis se¬
cretiorib doceamur. Primo hoc ipsum:
qđ cum pluru uidices uiri in israhel
fuisse referantur. De nullo illorum dr᷑.
quia propheta fuerit: nisi de debbora
muliere. Prestat & in hoc consolationẽ
non minimã mulietum sexui : ȩtiam
prima ipsius litere facies : & ꝓuocat eas
uti nequaqͣm ꝓ infirmitate sexus. des¬
perent ȩtiam ꝓpheticȩ gracie. capaces se
fieri posse: s intelligant & credant qđ
meretur hanc graciam puritas mentis.
non diuersitas sexus. S uideamꝰ quid
ȩtiam interioris intelligentiȩ respiret
archanum. Debbora aꝑes interpretatur
siue loquela. S etiam & in suꝑiorib dixi¬
mus. quod debbora in ꝓphetiȩ forma
accipienda sit. quȩ est apes. Certum nãꝙ
est. quia omnis prophetia: suaues cęles¬
tis doctrine fauos. & dulcia diuini ȩloqͥi
mella componat. Unde dauid canebat
dicens. Quam dulcia faucib meis elo¬

Expanded text:
et ex Scripturis caeteris, de sacramentis seet ex Scripturis caeteris, de sacramentis secretioribus doceamur. Primo hoc ipsum quod cum plurimi judices viri in Israel fuisse referantur, de nullo illorum dicitur, quia propheta fuerit, nisi de Debbora muliere. Praestat et in hoc consolationem non minimam mulierum sexui etiam prima ipsius litterae facies, et provocat eas, uti nequaquam pro infirmitate sexus desperent, etiam propheticae gratiae capaces se fieri posse; sed intelligant et credant quod meretur hanc gratiam puritas mentis, non diversitas sexus. Sed videamus quid etiam interioris intelligentiae respiret arcanum. Debbora apis interpretatur, sive loquela. Sed etiam et in superioribus diximus quod Debbora in prophetiae forma accipienda sit, quae est apis; certum namque est quod omnis prophetia suavis coelestis doctrinae favos et dulcia divini eloquii mella componat: unde et David canebat dicens: Quam dulcia faucibus meis elo
Abbreviated transcription (Latin):
detur sẏsara. Qm̃ quidem sentencia est
apłi pauli qua edicit omnis scriptura di¬
uinitus inspirata. utilis est ad docendum
ad increpandũ. ad doctrinam quȩ est
iniusticia: quid habeat in sese ista scͥptu¬
ra. quam sine dubio & ipsam inspiratam
diuinitus confitemur. quȩ nobis ad docꝰ¬
ad increꝑationem. quod ad disciplinã.
qdđ ad iusticiam. Quid enim nobis ex
hoc confertur si legamus hoc qđ recita¬
tum est: idest quiã debbora inquit mu¬
lier prophetissa. uxor lap̾idoth. ipsa iu¬
dicabat israhel in illo tempore. & ipsa
inquit debbora sedebat sub palma int̾
medium rama. & inter mędium bethel
in monte effrem: & ascendebant ad eã
filii isrł ut iudicarentur. Tunc deuide
quid nobis eruditionis. aut doctrinȩ. Aut
iusticiȩ. ea conferunt quȩ secuntur. uel
de barach. uel de iahel. uel ȩtiam de sy¬
sara duce miliciȩ iabin : Uideamus er¬
go ne forte ꝑ hȩc dignum aliquid sicut

Expanded text:
detur Sisara. Quoniam quidem sententia est detur Sisara. Quoniam quidem sententia est apostoli Pauli, quae dicit: Omnis Scriptura divinitus inspirata utilis est ad docendum, ad increpandum ad doctrinam, quae est in justitia ; quid habeat in sese ista Scriptura, quam sine dubio et ipsam inspiratam divinitus confitemur, quod nobis ad docad increpationem, quod ad disciplinam, quod ad justitiam. Quid enim nobis ex hoc confertur, si legamus hoc quod recitatum est, id est quod Debbora, inquit, mulier prophetissa, uxor Laphidoth, ipsa judicabat Israel in illo tempore; et ipsa, inquit, Debbora sedebat sub palma inter medium Rama, et inter medium Bethel, in monte Ephraim, et ascendebant ad eam filii Israel, ut judicarentur. Tum deinde quid nobis eruditionis, aut doctrinae, aut justitiae ea conferunt quae sequuntur, vel de Barach, vel de Jael, vel etiam de Sisara duce militiae Jabin? Videamus ergo si forte per haec dignum aliquid, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
uel eccłie populus gubernetur: uel ęciam
sensus unius cuiusq mentis q̾ anime regat᷑.¬
rat autem debbora prophetes uxor la
phidoch. qui uidicabat populum in
illo tempore & sedebat sub palma. que to¬
mine illius uocabatur in terra maet bę¬
thel. in monte effraim. Ascendebantꝙꝵ ad
eam filiĩ isrł in monte iudicum. Quȩ mi¬
sit & uocauit barach filium ab inoem
de cades neptali. & dixit ad eum. Prece¬
pit tib dñs ds̃ isrł. Uade des cende. &
duc exercitum in monte thabor: tollesꝙ
tecum decem milia pugnatorũ de filiis
neptali. & de filiis rabulon. Ego autem e¬
ducam ad te in loco torrentis cison. sysa¬
ram principẽ exercitus iabin & currus eiꝰ.
atꝙ omnem multitudinẽ. & tradam eos
in manu tua. Dixitq ad eam barach. Si
uenis metum uadam : si nolueris uenire
non ꝑgam. Que dixit ad eum. Ibo qͥdẽ
tecum. s in hac uice tibi uictoria non re¬
putabitur. quia in manu mulieris tra¬

Expanded text:
Ecclesiae populus gubernetur, vel jam Ecclesiae populus gubernetur, vel jam sensus uniuscujusque mentis et animae regaturphidoth, quae judicabat populum in illo tempore, et sedebat sub palma, quae nomine illius vocabatur inter Rama et Bethelin monte Ephraim. Ascendebantque ad eam filii Israel in omne judicium. Quae misit et vocavit Barach filium Abinoe de Cades Nepthali, dixitque ad eum: Praecepit tibi Dominus Deus Israel: Vade, descende et duc exercitum in montem Thabor; tollesque tecum decem millia pugnatorum de filiis Nepthali et de filiis Zabulon. Ego autem educam ad te in loco torrentis Cison, Sisaram principem exercitus Jabin, et currus ejus, atque omnem multitudinem, et tradam eos in manu tua. Dixitque ad eam Barach: Si venis mecum, vadam; si nolueris venire, non pergam. Quae dixit ad eum: Ibo quidem tecum, sed in hac vice tibi victoria non reputabitur, quia in manu mulieris tra
Abbreviated transcription (Latin):
sara: & ipse habitabat in aroseth gentium.
& erant ei nongenti currus ferres. Et cla¬
mauerunt filii isrł ad dñm. Etiam in hoc
similiter illa quam superius designauimꝰ
obseruatio custoditur: quia nesciunt cla¬
mare ad dñm filii isrł. insicum traditi fu¬
erint in manus iabin. uel cum afflicti ꝑ
eus miliciȩ principẽ sysarã. cui erant in¬
quit nongenti eurrus ferrei. quib scili¬
cet affligeretur populus durȩ ceruicis.
Sysara autem interpretatur uisio ȩqui.
Ifte est enim animalis & non spiritalis. qͥ
non uidet ea quȩ animalis sunt. Ipsa eiuᷤ
uisio : ipse ei semꝑ intuitus. & ideo semꝑ
animalis homo. & is qui sodm carnem est.
ꝑ sequit᷑ eum qui scołm sp̃m est. donec sꝑi¬
ritalis intelligat. & examinet omnia. &
intelligat unde sibi sit auxilium depos¬
cendum: & clamet ad dominũ. donec a¬
nimȩ illi quȩ clamauerit ad dñm. susci¬
tetur prophetia quȩ est in figura debbore.
& scdm̃ prophetie graciam & intelligentiã.

Expanded text:
sara, et ipse habitabat in Aroseth gentium, et erant ei nongenti currus ferrei. Et clamaverunt filii Israel ad Dominum. Etiam in hoc similiter illa quam superius designavimus observatio custoditur, quia nesciunt clamare ad Dominum filii Israel, nisi cum traditi fuerint in manus Jabin, vel cum afflicti per ejus militiae principem Sisaram, cui erant, inquit, nongenti currus ferrei, quibus scilicet affligeretur populus durae cervicis. Sisara autem interpretatur visio equi. Iste est enim animalis, et non spiritalis, qui non videt, nisi ea quae animalis sunt, ipsa est ejus visio, ipse ei semper intuitus; et ideo semper animalis homo, et is qui secundum carnem est persequitur eum qui secundum spiritum est , donec spiritalis intelligat et examinet omnia, et intelligat unde sibi sit auxilium deposcendum, et clamet ad Dominum, donec animae illi quae clamaverit ad Dominum suscitetur prophetia, quae est in figura Debborae, et secundum prophetiae gratiam et intelligentiam
Abbreviated transcription (Latin):
mus. & ita oremus: ne uinqͣm nos diui¬
na indignatio in uerb fame condemꝑ¬
net ac sit. numqͣm auferatur a nobis.
qui nos uerbo & opere instruat: qui in
morib & honestate. qui pacientiȩ ac man¬
suetudinis. ꝑfectum de se populis prestet
exemplum: Nam si nos fecerimꝰ malig¬
num in conspectu dñi. idest si male ege¬
rimus. si uoluncatem nostram & non di
faciamus: moritur & nobis aoth. aufere¬
tur & semegath. & obscurabitur laus
nostra. & tradimur in manus iabin regis
chanaan. Iabin autem interpretatur sen¬
sus siue prudentia. Si ergo nos non ꝑbaue¬
tius dm̃ habere in noticia. tradit nos
deus in reprobum sensum: repletos inqͥt
iniquitate. nequitia. fornicatione. auari¬
cia. plenos inuidia. homicidiis contenci¬
one. dolo. susurratores. detractores. deo
odibiles. contumeliosos. suꝑbos. elatos.
parentib non obedientes: insipientes.
incompositos. sine affectu. sine miseri¬
cordia. Uides qui sunt & quales. qui

Expanded text:
mus et ita oremus, ne unquam nos divimus et ita oremus, ne unquam nos divina indignatione in verbi fame condemnet ac siti, ne unquam auferatur a nobis qui nos verbo et opere instruat, qui in moribus et honestate, qui patientiae ac mansuetudinis perfectum de se populis praestet exemplum. Nam si nos fecerimus malignum in conspectu Domini, id est, si male egerimus, si voluntatem nostram et non Dei faciamus, moritur et Aoth, auferetur et Samegach, et obscurabitur laus nostra et trademur in manus Jabin regis Chanaan. Jabin autem interpretatur sensus sive prudentia. Si ergo nos non probaverimus Deum habere in notitia, tradit nos Dominus in reprobum sensum, repletos, inquit, iniquitate, nequitia, fornicatione, avaritia, plenos invidia, homicidiis, contentione, dolo, susurratores, detractores, Deo odibiles, contumeliosos, superbos, elatos, parentibus non obedientes, insipientes, incompositos, sine affectu, sine misericordia . Vides qui sunt et quales qui
Abbreviated transcription (Latin):
ter fortassis aliquid dicemꝰ: tamen qđ
scriptum est dicimus. Non semꝑ prin¬
ceps populi &e eccł̃iȩ iudex dei ꝑ arbitriũ
datur: s prout merita nostra deposcunt.
Si mali sunt actus nostri. & oꝑamur ma¬
lignum in conspectu dei: dantur nobis
principes scdm cor nostrum. Q hoc tibi
cde scripturis probabo. Audi namꝙ qͥd
dñs dicat. Fecerunt sibi regem & non per
me ce̾ principem. & non ꝑ consilium incũ.
Q hoc dictum uideturꝰ de saule illo quẽ
utiq ipse dñs elegerat. & regem fieriius
electus. negat eum cum sua uoluntate.
uel consilio constitutum. Tale ergo aliqͥd
intelligamus etiam in ecclesiis fieri: qr
ꝑ meritis populi aut in uerbo & opere
potest a deo tribuitur rector eccłiȩ: aut
si malignum faciat populus in conspet
t̾udñi: talis eccłiȩ udex datur. sub quo
famem & sitim populus paciatur̾: non
famem panis neq sitim aquȩ. s famem
audiendi uerbum dñi. Ita ergo nos aga¬

Expanded text:
ter fortassis aliquid dicemus; tamen quod ter fortassis aliquid dicemus; tamen quod scriptum est dicimus. Non semper princeps populi et Ecclesiae judex per Dei arbitrium datur, sed prout merita nostra deposcunt, si mali sunt actus nostri et operamur malignum in conspectu Dei, dantur nobis principes secundum cor nostrum, et hoc tibi de Scripturis probabo. Audi namque, quid Dominus dicat: Fecerunt sibi regem, et non per me; et principem, et non per consilium meum. Et hoc dictum videtur de Saule illo, quem utique ipse Dominus elegerat, et regem fieri juselectus, negat eum cum sua voluntate vel consilio constitutum. Tale ergo aliquid intelligamus etiam in Ecclesiis fieri, quia pro meritis populi aut in verbo et opere potens a Deo tribuitur rector Ecclesiae, aut si malignum faciat populus in conspectu Domini, talis Ecclesiae judex datur, sub quo famem et sitim populus patiatur, non famem panis neque sitim aquae, sed famem audiendi verbum Domini . Ita ergo nos aga
Abbreviated transcription (Latin):
Sexcentos ergo in aratro dicitur ꝑcussis¬
se. ille cui ꝑ crucem xp̃i crucifixus est
mundus. Addiderunq filii isrł face̾
malum in conspectu dñi post mortem a¬
oth: & tradidit illos dñs in manu iabin
regis chanaan. qui regnauit in asor.Ha¬
biitq ducem exercitus sui nomine sisarã.
ipse autem habitabat in arosech gentiũ.
Clamaueruntq filii isrł ad dñm: nongen¬
tos enim habebat falcatos currus. ꝙ per
uiginti annos uehementerꝰ oppresserat eos.
Et adiecerunt inquit filu israbel facere
malignum in conspectu dñi. & aoth mor¬
tuus est. Seruatur nimirum in his etiã
illa obseruatio. quam in suꝑiorib desig¬
nauimꝰ : qr ꝑ peccatis popul moritur̃
bonus populi dux. Cum enim indigni
fuerint effecti. & fecerint malignum
in conspectu dñi: auferetur ab eis homo
dei. S dicit fortasse populus noster.
Quando eccłia dei sine iudice est: Etiã¬
si ꝑrior decesserit alt̾a adhibetur. Audac¬

Expanded text:
Sexcentos ergo in aratro dicitur percussisSexcentos ergo in aratro dicitur percussisse ille, cui per crucem Christi crucifixus est mundus. Addideruntque filii Israel facere malum in conspectu Domini post mortem Aoth, et tradidit illos Dominus in manu Jabin regis Chanaan, qui regnavit in Asor. Habuitque ducem exercitus sui, nomine Sisaram. Ipse autem habitabat in Aroseth gentium. Clamaveruntque filii Israel ad Dominum; nongentos enim habebat falcatos currus, et per viginti annos vehementer oppresserat eos. Et adjecerunt, inquit, filii Israel facere malignum in conspectu Domini, et Aoth mortuus est. Servatur nimirum in his etiam illa observatio quam in superioribus designavimus, quia pro peccatis populi moritur bonus populi dux. Cum enim indigni fuerint effecti, et fecerint malignum in conspectu Domini, auferetur ab eis homo Dei. Sed dicit fortassis populus noster: Quando Ecclesia Dei sine judice est, etiamsi prior decesserit, alter adhibetur. Audac
Abbreviated transcription (Latin):
auditor esto agricola animȩ tuȩ. ut̾e hoc
aratro. quo utitur semegath. S cũ mise¬
ris manum tuam in aratrum noli retro
respicere: idest postea qͣm tuleris crucem
tuam. & secutus fueris xp̃m. postea qͣm
seculo renunciasti. & his quȩ in scłõ sunt:
xp̃m duxeras ut stercora. quia si in isto
aratro manum semꝑ habueris. ita ut cõ¬
fidenter dicas. michi autem absit gloria¬
ri tusi in cruce dñi nostri iħu xp̃i: ꝑ quẽ
michi mundus crucifixus est. &̾ ego mũ¬
do: hec tibi dicenti. cadent a dextris tuis
decem milia. & a sinistris tuis mille: ad
te autem non appropinquabunt. S & ħ
ipsum qđ dixit insescentis allophylis ꝑ¬
cussisse semegath: non michi iudeturͭ
otiosum dictum. Quid enim oꝑus erat
designare etiam numerum.nisi forte eui¬
dentius in ipso numero ea de quib suꝑe¬
rius diximus. indicauit namq senarius
numerus. qui ꝑuenit multiplicatus in
sexcentos: mundi huius figuram tenet.
qui in sex dieb diciturꝰ consuminatus.

Expanded text:
auditor, esto agricola animae tuae, utere hoc aratro quo utitur Semegach. Sed cum miseris manum tuam in aratrum, noli retro respicere, id est, posteaquam tuleris crucem tuam, et secutus fueris Christum; posteaquam saeculo renuntiasti, et his quae in saeculo sunt, pter Christum duxeras ut stercora; quia si in isto aratro manum semper habueris, ita ut confidenter dicas: Mihi autem absit gloria, nisi in cruce Domini nostri Jesu Christi, per quem mihi mundus crucifixus est, et ego mundo . Haec tibi dicenti: Cadent a dextris tuis decem millia, et a sinistris tuis mille, ad te autem non approximabunt . Sed et hoc ipsum quod dixit, in sexcentis Allophylis percussisse Samegach, non mihi videtur otiosum dictum. Quid enim opus erat designare etiam numerum, nisi forte evidentius in ipso numero ea de quibus superius diximus, indicavit? Namque senarius numerus, qui multiplicatus pervenit in sexcentos, mundi hujus figuram tenet, qui in sex diebus dicitur consummatus.
Abbreviated transcription (Latin):
autem dixit uerbum dei: intelligendũ
est. hoc illi dm̃ ut faceret precepisse : qͥ
eum populo suo excitauerat saluatorem.
sicut illis temporib talia fieri diuinitus o¬
portebat. Item. Merito quęritur: quomͦ
scdm .Lxͣ. exilis ualde rex eglon fuerit &
concluserit adeps uulnus quando ꝑcussuᷤᷤ
est. S intelligendũ est ea locutione dictũ.
quȩ solet e contrario intelligi: sicut dicit᷑
lucus quia minime luceat & habundare
respondetur quia non est. & benedixit re¬
gi. ꝓ maledixit : sicut scriptum est in reg¬
norum denabuite. Nam in ea interpreta
ita inuenimꝰ. Erat autem eglon crassus m¬
mis. aoth autem clausis diligentissume hoᷤᷤ¬
tiis cenaculi. & obfirmatis sera. ꝑ posticam
egressus est: seruiq regis ingressi uidert̃ clay¬
sas fores cenaculi. & cȩt᷑a. Quomodo pueri re¬
gis eglon claui aperuerint. qđ aoth claui ñ
clauserat: potest mouere. At si ille claui
clauserat. quomͦ secum eam non auferret.

Expanded text:
autem dixit, Verbum Dei, intelligendum autem dixit, Verbum Dei, intelligendum est hoc illi Deum ut faceret praecepisse, qui eum populo suo excitaverat salvatorem, sicut illis temporibus talia fieri divinitus oportebat. Item merito quaeritur quomodo secundum LXX exilis valde rex Eglon fuerit, et concluserit adeps vulnus, quando percussus est. Sed intelligendum est ea locutione dictum, qua solet e contrario intelligi: sicut dicitur lucus, quod minime luceat, et abundare respondetur, quod non est, et benedixit regi pro maledixit, sicut scriptum est in libro Regnorum de Nabutte. Nam in ea interpretatita invenimus: Erat autem Eglon crassus nimis. Aoth autem, clausis diligentissime ostiis coenaculi, et obfirmatis sera, per posticam egressus est, servique regis ingressi viderunt clausas fores coenaculi, et caetera. Quomodo pueri regis Eglon clavi aperuerint, quod Aoth clavi non clauserat, potest movere: aut si ille clavi clauserat, quomodo secum eam non auferret,
Abbreviated transcription (Latin):
dabo ꝑ singulas noctes lectum meũ: la¬
crimis meis stratum meum rigabo. Si ita
conũtimur a malis. ut ultra non continga¬
mus mala. si ita desinimꝰ a suꝑbia. ut ult᷑
nichil suꝑbum : nichil arrogans sapiamꝰ :
mitat etiam nobis dñs iuitutem suam cȩ¬
lestem: ꝑ quam liberemur a iuigo seruitutis
diabolice: quȩ uirtus omnia ꝓ nobis agat
sinistͥram : quȩ ducit ad ꝑditionem. & reuo¬
cet nos ad ueram uiam illum qui dicit.
Ego sum uia. & ueritas. & uita. xp̃m ihm
dñm nostrum.po Quęri potest utrum
mentitus fuerit aoth iudex quando occi¬
dit eglon regem moab. Eum enim solus
soli insidiaretur. ut eum ꝑcuteret: Hoc illi
ait. Uerbum occultum michiest ad te rex
ut ille a se omnes qui cum illo fuerant re¬
moueret. Qd cum factum esset: it̃m dix̃
aoth. Uerbum dei michi ad te rex. S po¬
test non esse mendatium: quandoquidẽ
uerbi nomine solet etiam factum appel¬
lare scriptura. & reuera ita erat. Quod

Expanded text:
vabo per singulas noctes lectum, lavabo per singulas noctes lectum, lacrymis stratum meum rigabo . Si ita convertimur a malis, ut ultra non contingamus mala; si ita desinimus a superbia, ut ultra nihil superbum, nihil arrogans sapiamus: mittit etiam nobis Dominus virtutem suam coelestem, per quam liberemur a jugo servitutis diabolicae, quae virtus omnia pro nobis agasinistram quae ducit in perditionem, et revocet nos ad veram viam, illum qui dicit: Egonum nostrum. Quaeri potest utrum mentitus fuerit Aoth judex, quando occidit Eglon regem Moab. Cum enim solus soli insidiaretur ut eum percuteret, hoc illi ait: Verbum occultum mihi est ad te, rex; ut ille a se omnes qui cum illo fuerant, removeret. Quod cum factum esset, iterum dixit Aoth: Verbum Dei mihi ad te, rex. Sed potest non esse mendacium, quandoquidem verbi nomine solet etiam factum appellare Scriptura, et revera ita erat. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
pore egyptiis & pharaoni regi durissimo
in luti &e lateris confectione seruissent:
clamauerunt inquit ad dñm. ita ut ip¬
se dñs diceret. Clamor filiorum isrł ascen¬
dit ad me. & misso quidem moyse uisi¬
biliter eluxit eos. Refert autem scͥptura:
qr angelus ext̃minator missus sit qui uas¬
taret quidem omnia pͥmogenita egypti:
israhelitarũ uero neminem tangeret. Q
sic declaratur uirtutem fuisse celestem:
quȩ uastatis egẏptiis & ꝓstratis: filios
ifrahel de uigo seruitutis eduxit. Simi¬
lit̃ quoq etiam illud refertur in historiis:
quia sub rege assiriorum senuacherib: an¬
gelus dñi mittitur. qui cesis sub una noc
nenti liberaret int̾itu. Ita ergo etiam
nunc eadem consequentia debemus adũ¬
t̾e. quia siquando ꝑ peccatis nostris in
captiuitatẽ tradimurꝰ. clamemus ad do¬
minum. clamemꝰ autem non ore s m̃te:
ita ut dolor cordis fontem lacͥmarũ pro¬
ducat ex oculis sicut ille qui dicebat. Lau¬

Expanded text:
pore in Aegyptiis et Pharaoni regi dirissimo pore in Aegyptiis et Pharaoni regi dirissimo in luti et lateris confectione servissent, clamaverunt, inquit, ad Dominum, ita ut ipse Dominus diceret: Clamor filiorum Israel ascendit ad me ; et misso quidem Moyse visibiliter eduxit eos. Refert autem Scriptura quod angelus exterminator missus sit, qui vastaret quidem omnia primogenita Aegypti, Israelitarum vero neminem tangeret. Et sic declaratur virtutem fuisse coelestem, quae vastatis Aegyptiis et prostratis, filios Israel de jugo servitutis eduxit. Similiter quoque etiam illud refertur in historiis, quod sub rege Assyriorum Sennacherib angelus Domini mittitur, qui caesis sub una noctnenti liberaret interitu . Ita ergo etiam nunc eadem consequentia debemus advertere, quia si quando pro peccatis nostris in captivitatem tradimur, clamemus ad Dominum, clamemus autem non ore sed mente, ita ut dolor cordis fontem lacrymarum producat ex oculis sicut ille qui dicebat: La
Abbreviated transcription (Latin):
illum mun̾a eglon regi moab. qui fecit
sib gladium ancipitẽ habentẽ in medio
capulum longitudinis palmȩ manus.
& accinctus est eo subter sagum in dextͦ
femore & cȩt̾a. Uides q dextrum est õ¬
ne qd gerit aoth hic ambidext̃: & ma¬
nibus dext̃ est. & pedib dexter est. In fe¬
more enim dext̾ro gladium portat : ut
ueniat ad regem moab. & interficiat eũ.
Dixeramus in suꝑiorib quia isti quos ad
salutem populi & ad liberandos filios is¬
rahel suscitare dicitur ds̃. saluatores uł
iudices: imaginem ferant aliquorum pͥn¬
cipum ex cȩlesti milicia & suꝑnarũ uircu¬
tum: quas ad subsidium deus ęmittat
eorum qui ad se toto corde clamauerint.
&& ꝑ conuersionẽ penitenciȩ. diuinam er¬
ga se clementiã flexerint. S hoc ne p̃¬
sumptũ apud auditores uideatur a no¬
bis: debemus ex scripturarũ id aucto¬
ritate firmare. Scriptũ est in exodo. qͥa
patres nostri filii israhel cum multo tem¬

Expanded text:
eum munera Eglon regi Moab, qui fecit eum munera Eglon regi Moab, qui fecit sibi gladium ancipitem habentem in medio capulum longitudinis palmae manus, et accinctus est eo subter sagum in dextro femore, et caetera. Vides quia dextrum est omne quod gerit Aoth hic ambidexter, et manibus dexter est, et pedibus dexter est. In femore enim dextro gladium portat, ut veniat ad regem Moab, et interficiat eum. Dixeramus in superioribus quod isti quos ad salutem populi et ad liberandum filios Israel suscitare dicitur Deus salvatores vel judices, imaginem ferant aliquorum principum ex coelesti militia et supernarum virtutum, quas ad subsidium Deus emittat eorum qui ad se toto corde clamaverint, et per conversionem poenitentiae divinam erga se clementiam flexerint. Sed hoc ne praesumptum apud auditores videatur a nobis, debemus ex Scripturarum id auctoritate firmare. Scriptum est in Exodo quia patres nostri filii Israel cum multo tem
Abbreviated transcription (Latin):
dicitur quia clamauerunt filii isrł ad
dñm. & suscitauit eis dñs ds̃ saluatorẽ
aoth. filium iera filii iemini. uirum am¬
bi dextrum. Ecce qualis est iste qui susci¬
tatur ad saluandũ isrł. Nichil habet ĩ
se sinstrum: s utramq inanum dexterã
habet. hoc est enim qđ dicitur ambidex¬
ter. Dignus uere populi princeps & ȩccłie
iudex: qui nichil agat sinistrum. cuius
qdꝰ agit dext̾a: nesciat sinistra. In utraq
parte est: in fide dexter in actib dexter
est: nichil habet de illis qui collocantur
a sinistris quib dicitur. Discedite a me o¬
ꝑarii iniquitatis: nescio uos: ite in ignem
et̃num. quem ꝑreparauit ds̃ diabolo &
angelis eius. Quia silicet in talib ex si¬
miłi presumere. puto quia sccłm̃ spiritalẽ
intelligentiã. & sancti om̃s ambidextri
dicantur : & econtrario diabolus & pͥnci¬
pes eius si dici potest ambi sinistri dicu¬
tatum. S uideamꝰ quid agit hic ambi¬
dexterꝰ udex. Miseruntq filii isrł per

Expanded text:
dicitur, quia clamaverunt filii Israel ad Dominum, et suscitavit eis Dominus Deus salvatorem Aoth, filium Gera, filii Jemini, virum ambidextrum. Ecce qualis est iste qui suscitatur ad salvandum Israel! Nihil habet in se sinistrum, sed utramque manum dextram habet; hoc est enim quod dicitur ambidexter. Dignus vere populi princeps, et Ecclesiae Judex, qui nihil agat sinistrum, cujus quod agit dextra, nesciat sinistra, in utraque parte est, in fide dexter est, in actibus dexter est, nihil habet de illis qui collocantur a sinistris, quibus dicitur: Discedite a me, operarii iniquitatis, nescio vos . Ite in ignem aeternum, quem praeparavit Deus diabolo et angelis ejus . Quod scilicet in talibus et simili praesumere puto, quod secundum spiritalem intelligentiam, et sancti omnes ambidextri dicantur, et e contrario diabolus et principes ejus, si dici potest, ambisinistri dicuntatum. Sed videamus quid agit hic ambidexter judex. Miseruntque filiis Israel per
Abbreviated transcription (Latin):
hoc mundo. & incolȩ in terra. sicut & il¬
le qui dicebat. Qm̃ incola ego sum apd̾
enim sancto spiritui qui in celis est ibi
est: nobis hic est. Qd ergo dicitur de
Iste ui aratro pugnat: aoth pͥugnabat in
gladio. Iste in aratro uincit: tamen & hͥ
superat ac prosternit allophilos. Potest
ergo fieri. ut eccłiȩ iudex non semꝑ gla¬
aptam eam suscipiendis seminib paret.
Interficientur ergo etiam sic allõphili:¬

Expanded text:
hoc mundo et incolae in terra, sicut et ilhoc mundo et incolae in terra, sicut et ille qui dicebat: Quoniam incola ego sum apud tenim sancto Spiritu qui in coelis est, id est, nobis hic est. Quid ergo dicitur de Iste in aratro pugnat, Aoth pugnabat in gladio. Iste in aratro vincit, tamen et hic superat et prosternit Allophylos. Potest ergo fieri ut Ecclesiae judex non semper glaaptam eam suscipiendis seminibus paret. Interficientur ergo etiam sic Allophyli
Abbreviated transcription (Latin):
uerbi & acumine correptionis utatur: s a
iutia & peccata propellimꝰ. S & ipse o
aliquid hostis. s ne ꝑmicceret᷑ nocere:
qm̃ credendum est bello cepisse tempta¬
re. & huius uictoria fuisse depulsum.
S quid sib uelit qđ addidit preter ui¬
tulos boum: obscurum est. An forte
boum stragem pugnando fecit. & ita
dictum est eum occidisse sexcentos uiroᷤ p̾t̃
illud qd fecit de bubus occisis: quare ui¬
tulos: angrecȩ locucionis consuetudo est
etiam uitulos eos appellare. qui grandes
sunt: Nam ita loqui uulgo in egypto
ꝑhibentur. sicut apud uos pulli appellã¬
tur gallinȩ cuiuslibet ętatis. Non autẽ
habet interpretacio ex hebreo ꝓreter ui¬
tulos boum: sicut ista quȩ scdm seꝑtua¬
guita est. sicut habet illa ex hebreo: uo¬
mere occisos sexcentos uiros qđ ista non
habet. Uideamus nunc quale fiat ȩtiã
principium samegath. qui interpretat᷑
ib aduena. Uerum est enim quia om̃s
qui sunt homines dei: aduenȩ sunt in

Expanded text:
erbi et acumine correptionis utatur, sed avitia et peccata propellimus. Sed et ipse, o aliquid hostis, sed ne permitteretur nocere: quem credendum est bello coepisse tentare et huius uictoria fuisse depulsum. sed quid sibi uelit quod addidit: praeter uitulos boum, obscurum est. an forte et boum stragem pugnando fecit et ita dictum est eum occidisse sexcentos uiros praeter illud quod fecit de bubus occisis? sed quare uitulos? an graecae locutionis consuetudo est etiam uitulos eos appsunt? Nam ita loqui vulgo in Aegypto perhibentur, sicut apud nos pulli appellantur gallinae cujuslibet aetatis. Non autem habet interpretatio ex Hebraeo, praeter vitulos boum, sicut ista quae secundum Septuaginta est: sicut habet illa ex Hebraeo, vomere occisos sexcentos viros, quod ista non habet. Videamus nunc quale sit etiam principium Samegach, qui interpretatur, ibi advena. Verum est enim quia omnes qui sunt homines Dei, advenae sunt in
Abbreviated transcription (Latin):
eos adsertione concludens ext̾inguat om
faciens & in uerbo dei dimicans. unus qͥsq
eccłie iudex: fiat etiam ipse laudabilis
aoth. de quo dicat dñs. Euge serue bone
& fidelis. suꝑ pauca fuisti fidelis. supra
multa te constituam. Humiliatusq est mo¬
ab die illo sub manu ifrł. & quieuit t̾ra
octoginta annis. Sub iudice aoth octogiꝰ¬
ta annos pacem habuit isrł in terra ꝑmis¬
sionis: dupplicato scilicet tempore quod
fuit memorabile romanorũ sub rege ꝑom¬
pilio. Post hunc fuit saingarꝰ filius anath.
Et post eum surrexit saigarꝰ filius anath.
&& ꝑcussit alienigenas in sexcentos uiros
preter uitulos boum. & saluauit isrł. Qͦ¬
modo post aothiste ꝑ israhel pugnauerit
& dictus sit saluasse israhel: potest esse
quȩstio. Non enim rursus fuerant caꝑtiua¬
ti uel iugo seruitutis innexi: s intelligẽd
ita dictum seruauit. non quia nocuerit

Expanded text:
eos assertione concludens exstinguat omneos assertione concludens exstinguat omnfaciens, et in verbo Dei dimicans, unusquisque Ecclesiae judex fiat, etiam ipse laudabilis Aoth, de quo dicat Dominus: Euge, serve bone et fidelis, quia super pauca fuisti fidelis, supra multa te constituam . CAPUin die illo, sub manu Israel, et quievit terra octoginta annis. Sub judice Aoth octoginta annos pacem habuit Israel in terra repromissionis, duplicato silicet tempore quod fuit memorabile Romanorum sub rege Pompilio. Post hunc fuit Samgar filius Anath, . Septuaginta: Et post eum surrexit Samgar, filius Anath, et percussit alienigenas in sexcentos viros praeter vitulos boum, et salvavit Israel. Quomodo post Aoth iste  dictus sit saluasse Israhel potest esse quaestio; non enim rursus fuerant captiuati uel iugo seruitutis innexi. sed intellegendum ita dictum" saluauit," non quia nocuerit
Abbreviated transcription (Latin):
ea quȩ uerruclata dicuntur: S uideamus qͣ¬
literꝰ aoth qui interpretatur laus concluse¬
rit pͥncipatũ suum. Hẏstoria nos edocuit
ea quȩ de eglon rege scripta sunt: quomͦ
sapientissimus hic aoth arte quadã. & ut
ita dicam callida. s laudabili usus decep¬
tione interemerit ȩglon tyrannũ. qui in¬
terpretatur rotatus uel orbitas. Oportet
ergo tales esse & nostri populi iudices qͣ¬
lis fuit aochiste qui interpretatur laus:
ut omnes uolubiles motus & orbitas ma¬
l itiñis excidant: &ͫ perimant ma¬
dianitarum regem. Madianitȩ autẽ qui¬
interpretanturꝰ fluxus uel effusio. huiꝰ
igitur Fluxe & dissolute gentis princeꝑs
uel dux quis potest uideri alus uel in¬
telligi. nisi sermo illius phylosophie. que
summum bonum iudicat uoluptatem
Quem interficiat & perunat ȩxxangelicꝰ
sermo quigladio comparatur: & sermo
propheticus ipse in uentre eorum. atq¬
in imis precordus ambidextri doctoris diᷤ¬
putacionib concludatur: ut ueritatis

Expanded text:
ea quae veruclata dicuntur. Sed videamus qualiter Aoth, qui interpretatur laus, concluserit principatum suum. Historia nos edocuit ea quae de Eglon rege scripta sunt, quomodo sapientissimus hic Aoth, arte quadam et, ut ita dicam, callida, sed laudabili usus deceptione, interemerit Eglon tyrannum, qui interpretatur rotatus vel orbitas. Oportet ergo tales esse et nostri populi judices, qualis fuit Aoth iste, qui interpretatur laus, ut omnes volubiles motus et orbitas mali itineris excidant et perimant Madianitarum regem; Madianitae autem interpretantur fluxus, vel effusio. Hujus igitur fluxae et dissolutae gentis princeps vel dux, qui potest videri alius vel intelligi, nisi sermo illius philosophiae, quae summum bonum judicat voluptatem, quem interficiat et perimat evangelicus sermo, qui gladio comparatur, et sermo propheticus, ipse in ventre eorum atque imis praecordiis ambidextri doctoris disputationibus concludatur, ut veritatis
Abbreviated transcription (Latin):
bestiȩ fere: mirum si non bestiales quodã¬
modo cupiditates & libidines intelligi uolu¬
it. quȩ solent de repentino statu terrene
felicitatis existere. Neq enim ds̃ homines
exterminare poterat. q bestias non pote¬
rat: uel ꝑdere. uel pasci potius non per¬
miccere:¬

Expanded text:
bestiae ferae; mirum si non bestiales quodambestiae ferae; mirum si non bestiales quodammodo cupiditates et libidines intelligi voluit, quae solent de repentino successu terrenae felicitatis existere. Neque enim Deus homines exterminare poterat, et bestias non poterat, et perdere, vel pasci potius non permittere
Abbreviated transcription (Latin):
non se obedisse deo. in his gentib quȩ ad eoꝵ
temptacionẽ idest exercitacionem atq pro¬
bationẽ fuerant derelicte. ꝓpt̾ea dixit ds̃
uel illa in quib aꝑte missus angelus & lo¬
cutus expressus est. uel paulo ante uͥ ait.
ꝓpter quia quanta dereliquit gens hec tes¬
tamentum meum qđ maudaui patribus
eorum. & non obedierunt uoq meȩ: & ego
non apponam afferre uirũ a facie ipsorum.
Dictum est autem in cdeut̃onomio ex ꝑsona
dei loquentis de istis gentib aduersariis.
Non ȩtiam illos in anno uno: ne fiat ter¬
ra deserta. & multiplicent᷑ in te bestiȩ ferȩ.
Paulatim ȩtiam illos auferam donec multi¬
plicemini. & creseatis. & hereditetis terrã.
Pot̾at hanc ꝓmissionẽ suam seruare dñs er¬
ga obedient᷑es. ut ext̾̃minatio gentium il¬
larum crescentib israhelitis partib fieret
cum eꝗrum multitudo terras unde adũsa¬
rii exc̃minarentur desertas esse non sineret.
Quod autem ait. Ne multiꝑlicent᷑ in te

Expanded text:
non se obedisse Deo, in iis gentibus quae ad eorum tentationem, id est exercitationem atque probationem, fuerant derelictae; propterea dixit Deus vel illa in quibus aperte missus angelus et expresse locutus est, vel paulo ante, ubi ait, Propter quod tanta dereliquit gens haec testamentum meum, quod mandavi patribus eorum, et non non apponam auferre virum a facie ipsorum. Dictum est autem in Deuteronomio ex persona Dei loquens de istis gentibus adversariis: Non ejiciam illos in anno uno, ne fiat terra deserta, et multiplicentur in te bestiae ferae; paulatim etiam illos auferam, donec multiplicemini, et crescatis et haereditetis terram . Poterat hanc promissionem suam servare Dominus erga obedientes, ut exterminatio gentium illarum, crescentibus Israeliticis partibus, fieret, cum eorum multitudo terras, unde adversarii exterminarentur, desertas esse non desineret. Quod autem ait: Ne multiplicentur inde
Abbreviated transcription (Latin):
data dñi. non ut sciret deus omnium cog¬
nitor etiam futurorum : s ut scirent ip¬
si ex sua conscientia. uel gloriarentur uel
conuincerentur utrum audirent manda¬
ta dñi: quȩ mandauit patrib eorum in
manu moỹsi. qm̃ ergo manifestati ibi st̃¬

Expanded text:
data Domini, non ut sciret Deus omnium cogdata Domini, non ut sciret Deus omnium cognitor, etiam futurorum, sed ut scirent ipsi, et sua conscientia vel gloriarentur, vel convincerentur, utrum audirent mandata Domini, quae mandavit patribus eorum in manu Moysi. Quoniam ergo manifestati sibi s
Abbreviated transcription (Latin):
quanta patres coꝵ qui dño deo ȩtiam bel¬
lando placuerunt. Non quia optabile ali¬
quid est bellum: s quia ꝑietas laudabilis
est in bello. Qd autem sequitur. uerum qͥ
ante illos fuerunt nescierunt illas. quid
nsi gentes uult intelligi quas nescierunt
bellando qui fuerunt ante illos: Quorum
temptacioni hoc est ꝓbationi relicte sunt.
deinde commemorans quȩ sint. quinq in¬
quit satrapas alienarum. quas in libriᷤ
regnorum manifestius exprimit. Satrapȩ
autem dicuntur quasi parua regna. qͥb
satrapes preerant: qđ nomen in illis par¬
tib cuiusdam honoris est. siue fuit. ꝙ  om¬
nem inquit chananeum & sidoniũ. & eue¬
um inhabitantem libanum ante montem
hermon usq ad labo ȩmath. ꝓ quo aqͥla
interpretatus est initroitus ȩmath. Et fac¬
t̃um est ut temptaretur in ipsis isrł: tãꝗͣ
diceret. hoc autem factum est ut temꝑ¬
taretur in ipsis isrł. scire si audient man¬

Expanded text:
quanta patres eorum qui Domino Deo etiam belquanta patres eorum qui Domino Deo etiam bellando placuerunt: non quia optabile aliquid est bellum, sed quia pietas laudabilis et in bello. Quod autem sequitur, Verum qui ante illos erant, non scierunt illas; quid nisi gentes vult intelligi, quas nescierunt bellando qui fuerunt ante istos, quorum tentationi, hoc est probationi relictae sunt? Deinde commemorans quae sint, quinque, inquit, satrapias alienigenarum: quas in libris Regnorum manifestius exprimit. Satrapiae autem dicuntur quasi parva regna, quibus satrapes praeerant: quod nomen in illis partibus cujusdam honoris est, sive fuit. Et omnem, inquit, Chananaeum, et Sidonium, et Evaeum inhabitantem Libanum ante montem Hermon usque ad Caboemath pro quo Aquila interpretatus est, introitus Emath, et factum est, ut tentaretur in ipsis Israel: tanquam diceret: Hoc autem factum est, ut tentaretur in ipsis Israel: scire, si audient man
Abbreviated transcription (Latin):
adinodũ custodierunt patres eorum annͣ:
Cos uolens intelligi patres custodisse uiã
dñi. qui fuerunt cum ihu: idest eo temꝑe
quo ille uiuebat. Gȩnationẽ quippe alte¬
ram suꝑius reculit surrexisse post illos.
qui uixerunt cum iħũ: & ab ipsis cȩpisse
transgressiones. quȩ offenderent dñm:
ꝑ quib temptandis idest ꝓbandis. relicte
fuerant gentes. nec ext̃minatȩ ꝑ iesum.
Deinde: ne putaretur hoc iħs consilio suo
tamqͣm humano egisse ut gentes illȩ re¬
linquerentur: subiungit scriptura. Et di¬
misit dñs gentes has: ut non auferret
illas cęlerit᷑. & non tradidit eas in ma¬
nus iesu. Deiñ sequitur. & he gentes quas
reliqͥt iesus ut temptaret in eis isrł. om̃s qͥ
nescierunt omnia bella chanaan. uerũ ꝓꝑt̾̃
genãtiones filiorum istahel docere illos bel¬
lum. Er̃at ergo ista causa in eorum tempta¬
cionem ut bellare discerent: idest ut tanta
pietate & obedientia legis dei bellarent:

Expanded text:
admodum custodierunt patres eorum, an non; admodum custodierunt patres eorum, an non; eos volens intelligi patres custodisse viam Domini, qui fuerant cum Jesu, id est eo tempore quo ille vivebat. Generationem quippe alteram superius retulit surrexisse post illos qui vixerant cum Jesu, et ab ipsis coepisse transgressiones quae offenderent Dominum, pro quibus tentandis, id est probandis, relictae fuerant gentes, nec exterminatae per Jesum. Deinde ne putaretur hoc Jesus consilio suo, tanquam humano, egisse, ut gentes illae relinquerentur, subjungit Scriptura: Et dimisit Dominus gentes has, ut non auferret illas celeriter; et non tradidit eas in manus Jesu. Deinde sequitur: Et hae gentes quas reliquit Jesus, ut tentaret in eis Israel omnes qui nescierunt omnia bella Chanaan: verum propter generationes filiorum Israel, docere illos bellum. Erat ergo ista causa in eorum tentationem, ut bellare discerent, id est, ut tanta pietate et obedientia legis Dei bellarent,
Abbreviated transcription (Latin):
& non tradidit illas in manu iħũ. Satis
ostenditur causa quare non ihc omnes il¬
las gentes bellando deleũit. quia hoc si
fieret : non esset in quib isti ꝓbarentur.
Pot̾ant autem esse ad utilitatem ipsorum.
si temptati in eis non reꝓbi inuenirent᷑.
eisꝙ talib inuentis quales eos esse debe
ꝑreceꝑat dñs. iam gentes ille auferentur
a facie eorum si ita uiuerent. nec bellis eos
exercexi oporteret. Uerba enim dñi huc¬
usq accipienda sunt. ꝓpter qđ quia de¬
reliquit gens hec testamentũ meum qđ
mandaui patrib eoium. & non obediert̃
uoci mee. & ego apponam auferre uirum
a facie iꝑsorum idest adũsariũ. Cec̃a uero
uerba scriptoris sunt: exponentis unde
dixerit dñs. non se ablaturum uirum de
gentib. quas reliquit ih̾s filius naue.
Dȩinde subiungens: qua causa dereliq̃rit:
oe̾ dimisit inquit ad temptandum isrł.
si obseruant iuam dñi abire in ea. quem¬

Expanded text:
 non tradidit illas in manu Iesu, satis  non tradidit illas in manu Iesu, satis ostenditur causa. quare non Iesus omnes illas gentes bellando deleuerit; quia hoc si fieret, non essent in quibus isti probarentur. poterant autem esse ad utilitatem ipsorum, si tentati in eis non reprobi inuenirentur eisque talibus inuentis, quales eos esse debere praeceperat dominus, iam gentes illae auferrentur a facie eorum, si ita uiuerent, nec bellis eos exerceri oporteret. uerba enim domini hucusque accipienda sunt: propter quod tanta dereliquit gens haec testamentum meum, quod mandaui patribus eorum, et non oboedierunt uoci meae, et ego non adponam auferre uirum a facie ipsorum — id est aduersarium — cetera uero uerba scriptoris sunt exponentis, unde dixerit dominus non se ablaturum uirum de gentibus quas reliquit Iesus filius Naue. deinde subiEt dimisit, inquit, ad tentandum Israel, si observant viam Domini, abire in ea, quem
Abbreviated transcription (Latin):
uendidisti poꝑulum tuũ sine pretio. Qa
hi quib tradidisti populum impii fuert̃.:
non dm̃ colendo tradi sibi illum populũ
meruerunt. ut iꝑse cultus tamquã pretiũ
uideretur. Qđ uero dictum est. nęq cũ
argento redimemini. Non ait: nȩq cum
pretio. s neq cum argento: ut pretium
redemptionis intelligamus quale dicit
apłs petrus. Nonenim argento & auro
redempti estis. s precioso sanguine agni
immaculati. In argento enim: propheca
omnem pecuniã significauit. ubi ait. non
cum argento redimemini. Qm̃ pretioso
quidem sanguine xp̃i: non tamei: precio
pecuniario fuerant redimendi. in eo qđ
dñs dicit. Et ego non apponam auferre
utrum a facie eorum degentib quas re¬
liquit filius naue: & dimisit ad temptan¬
dum in eis israhel. Si obseruabunt uiã
dñi abire in eam: quemadmodũ custodi¬
erunt patres eorum annon. Et dimisit
dñs gentes has ut non auferret illas tc̃:

Expanded text:
Vendidisti populum tuum sine pretio: quia Vendidisti populum tuum sine pretio: quia illi quibus tradidisti populum, impii fuerunt, non Deum colendo tradi sibi illum populum meruerunt, ut ipse cultus tanquam pretium videretur. Quod vero dictum est, Neque cum argento redimemini; non ait, neque cum pretio, sed neque cum argento, ut pretium redemptionis intelligatur: quale dicit apostolus Petrus: Non enim argento et auro redempti estis, sed pretioso sanguine agni immaculati . In argento enim propheta omnem pecuniam significavit, ubi ait: Non cum argento redimemini; quoniam pretio quidem, sanguine Christi, non tamen pretio pecuniario fuerant redimendi. In eo quod Dominus dicit: Et ego non apponam auferre virum a facie ipsorum de gentibus quas reliquit filius Nave, et dimisit ad tentandum in eis Israel, si observabunt viam Domini, abire in eam, quemadmodum custodierunt patres eorum, an non. Et dimisit Dominus gentes has, ut non auferret illas tunc,
Abbreviated transcription (Latin):
cumq ꝑgere uoluissent. manus dñi erat
suꝑ eos. sicut locutus est. & iurauit eis.
& uehementer afflicti sunt. Suscitauitꝙ¬
dñs iudices qui liberarent eos de uastan¬
tium manib: s nec illos audire uolue¬
runt: fornicantes cum diis alienis & ad¬
orantes eos. Cito deseruerunt uiam ꝑ
quam ingressi fuerant patres eorum: q̃
audientes mandata dñi. omnia fecere
contraria & cȩt̾a. Alia autem ȩditio sic ha¬
bet. Et uendidit eos in manum inimi¬
corum suorum in circuitu. Quȩri solet
quare dixit uendidit: tamqͣm aliquod
pretium intelligat᷑ datum. S ꝙ in ꝑsal¬
mo legitur. Uendidisti populũ tuum si¬
ne prẽcio. Et apud ꝓpħam. Gratis uen¬
diti estis. & non cum argento redimenun.¬
Quare ergo uenditi gratis & sine precio.
rũ locutio est. ut uenditus ȩtiã qui dona¬
tus dici possit: hic autẽ sensus est optimꝰ.
in eo qđ dictũ est gratis uenditi estis. &

Expanded text:
cumque pergere voluissent manus Domini erat cumque pergere voluissent manus Domini erat super eos sicut locutus est et iuravit eis et vehementer adflicti sunt suscitavitDominus judices, qui liberarent eos de vastantium manibus; sed nec illos audire voluerunt, fornicantes cum diis alienis, et adorantes eos. Cito deseruerunt viam, per quam ingressi fuerant patres eorum, et audientes macontraria, et caetera. Alia autem editio sic habet: Et vendidit eos in manum inimicorum suorum in circuitu. quaeri solet quare dixerit "uendidit" tamquam aliquod pretium intellegatur datum. sed et in psalmo legitur: uendidisti populum tuum sine pretio, et apud prophetam: gratis uenditi estis et non cum argento redimequare ergo "uenditi", si "gratis" et "sine pretio" rum locutio est, ut venditus etiam qui donatur dici possit? Hic autem sensus est optimus in eo quod dictum est: Gratis venditi estis; et: