comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ ꝯspect̾u inimicoꝵs. d carnibꝰ tuis abscide
illã: ne semꝑ te abutat᷑. Aqͣ. hic sapĩe doctri¬
nam sig̾cat. Docet gͦ. ut extͣ stratum rect̾itu¬
dinis eruditioni tue ꝓdeundi ñ des licen¬
tiam: nec etiã auime ꝑhereticam pͣuitatem
diabol arte delusȩ cõsentias. neq libtatem
tͥbuas docendi: s si tͥ ab errore recedendo sub¬
dinołu̾it. ⁊ ꝯtentiones ⁊ lites contͣte coram
stultis ⁊ insipientibꝰ agitau̾it ab eccłie cõmu¬
nione illã separes: ne ult᷑ ad luxum sue pͣtii¬
tatis te abutat᷑. Hinc qͦ apłs tito iubet ut
hereticũ hoĩem pꝰ unã ⁊ sedam correptionẽ
deuitet: sciens qr subt̾is ẽ qͥ eiꝰmodi ẽ. ⁊ deli¬
quit ꝓpͥo iudicio ꝯdemnatꝰ. Iioħs in epła¬
sua monet ut nec aue huimͦ hõib dica¬
mts: nec eos in domum recipiamꝰ. ñ ẽ gͦ
huic loco contͣriũ uto qͦd ĩ ꝓu̾biis scͥptũ ẽ.¬
Bibe aqͣm de cisterna tua.⁊ fluenta putei

Expanded text:
de illam, ne semper te abutatur. » Aqua hic sapientiae doctrinam significat. Docet ergo ut extra statum rectitudinis eruditioni tuae prodeundi non des licentiam, nec etiam animae per haereticam pravitatem diaboli arte delusae consentias, neque libertatem tribuas docendi; sed si tibi ab errore recedendo subdi noluerit, et contentiones et lites contra te coram stultis et insipientibus agitaverit, ab Ecclesiae communione illam separes, ne ultra ad luxum suae pravitatis te abutatur. Hinc quoque apostolus Tito jubet, ut haereticum hominem post unam et secundam correptionem devitet, sciens quia subversus est qui ejusmodi est, et deliquit proprio judicio condemnatus . Esua monet, ut nec ave hujusmodi hominibus dicamus, nec eos in domum recipiamus. Non est ergo huic loco contrarium illud quod in Prosua monet, ut nec ave hujusmodi hominibus dica fluenta putei
Abbreviated transcription (Latin):
uitam in ȩt̃na qͥete scĩs angłis adequando
ꝑfecta pace ꝯsũmabit: iuxta uluo q̃d ipei
in cungłio discipłis ait. Pacem relinqͦ uob: pacem
mcã do uob. Ac sidic̾et. Hic relinqͦ. illic do. Seqͤn¬
tibus relinqͦ ꝑuementibꝰ do. De hac muliere
forai:⁊ ĩ ꝓu̾biis ita scͥptum ẽ. Mulierẽ fortem
qͥs inueniet: Peul & ⁊ de ultimis finibꝰ p̃ciũ
eiꝰ. Confidit ĩ ea cor uirisui.⁊ spoliis ñ indige¬
bit. Mulier fortis: ȩccłia catholica uocat᷑.
sp̃u sẽo gignere ꝯsueuit. fortis: q cunet̾a scłi
nit. Qa ipse ĩ carne apparens infirmam qͥ¬
dem inuenit: s inuentione sua hoc ẽ pia
uisitatione fortẽ reddidit. Unde pꝰ eiꝰ redemp¬
tionem ad cȩlos rediens. suꝑnis ciuibꝰ gaudens
aiebat. Cong̃culamini mqr inueni ouẽ quȩ
merat. Uidens gͦͥ salomon genꝰ humanũ innii¬
meris implicatũ erroribꝰ: qͥdq ad eiꝰ saluatio¬

Expanded text:
in aeterna quiete sanctis angelis adaequando perfecta pace consummabit, juxta illud quod ipse in Evangelio discipulis ait: « Pacem relinquo vobis, pacem meam do vobis : » ac si diceret: Hic relinquo, illic do; sequentibus relinquo, pervenientibus do. De hac muliere forti et in Proverbiis ita scriptum est: « Mulierem fortem quis inveniet? procul et de ultimis finibus pretium ejus. Confidit in ea cor viri sui, et spoliis non indigebit . » Mulier fortis Ecclesia catholica vocatur.Spiritu sancto gignere consuevit. Fortis, quia cuncta saeculi nit. Quoniam ipse in carne apparens infirmam quidem invenit, sed inventione sua, hoc est pia visitatione sua, fortem reddidit. Unde post ejus redemptionem ad coelos rediens, supernis civibus gaudens aiebat: Congratulamini mihi, quia inveni ovem quae perierat . Videns ergo Salomon genus humanum innumeris implicatum erroribus, quodque ad ejus salvatio
Abbreviated transcription (Latin):
rit: mox causam reddidit dicens. Adã en im
pͥmꝰ formatꝰ ẽ: deide eua. Iadam ñẽ seduct̾us:
inulier aut̃ seducta in p̃tiaricatione fuit. My¬
stice autem hanc mulierem synagogam
possumꝰ hereticoꝵ acciꝑe: q̃ iuxta illud ꝓ¬
uerbioꝵ. reliqͥt ducem pubtatis sue. ⁊ pacti
dei oblita ẽ. Qͥa reliqͥt doctorem a qͦ fidem
eccłie didicerat:⁊ oblita ẽ paeti disu hoc ẽ
fidei sanct̾ionis dñiee. q̃ in symbolo ꝯtinet
quam se die baptismatis seruaturã eẽ ꝑmiserat.
Hec qͦ si pͥmatum habeat cõtraria erit urrostio.
doctori uidł catholico. pu̾sa sentiendo. ⁊ pͣua do¬
cendo. Hui cor cogitatio uidł uilis ẽ atq despec¬

Expanded text:
cens: « Adam enim primus formatus est, deinde Eva; et Adam non est seductus, mulier autem seducta in praevaricatione fuit . » Mystice autem hanc mulierem synagogam possumus haereticorum accipere: quae, juxta illud Proverbiorum, « Reliquit ducem pubertatis suae, et pacti Dei sui oblita est , » quia reliquit doctorem a quo fidem Ecclesiae didicerat; et oblita est pacti Dei sui, hoc est, fidei sanctionis Dominicae, quae in symbolo continetur, quam se die baptismatis servaturam esse promiserat. Haec quoque si primatum habeat contraria erit viro suo, doctori videlicet catholico, perversa sentiendo et prava docendo. Hujus cor, cogitatio videlicet vilis est atque despec
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑatio ẽ debilis. ⁊ gressꝰ instabił: qm̃ ñ beatifi¬
cauit uirũ suũ pͥorem. cũ qͦ pͥmum miit paeꝰ¬
tum. ut illi obȩdiret ⁊ fidem eiꝰ seruaret. S
adultium ꝑpetͣuit cum uiro alieno: ab ipsa
enĩ in itium fact̾um ẽ pecc̃i. Sm̃ suꝑbia elati¬
onis eiꝰ. qͣuiam uitatis deserere ⁊ ĩ erroris
deuia declinare p̃sumpsit:origo ⁊ caus a

Expanded text:
atio est debilis et gressus instabilis, quoniam non beatificavit virum suum priorem; cum quo primum iniit pactum, ut illi obediret et fidem ejus servaret, sed adulterium perpetravit cum viro alieno; ab ipsa enim initium factum est peccati. Quoniam superbia elationis ejus, qua viam veritatis deserere, et in erroris devia declinare praesumpsit, origo et causa
Abbreviated transcription (Latin):
gum qͦd mouet᷑. ita ⁊ mulier nequam.
Iugum hic boũ ponit: ꝓ insipientia stul¬
tors. Sic̃ enm bruta aĩalia nesciunt dis¬
cernere int̃ amicũ ⁊ immicũ: int̾ ueracẽ ⁊
fallacẽ. int̾bonum ⁊ malũ: ita insipienteᷤᷤ
ignorant distantiã catholice doctͥne ⁊ he

Expanded text:
gum, quod movetur, ita et mulier nequam. gum, quod movetur, ita et mulier nequam. » Jugum hic boum ponit pro insipientia stultorum. Sicut enim bruta animalia nesciunt discernere inter amicum et inimicum, inter veracem et fallacem, inter bonum et malum, ita insipientes ignorant
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ꝓditorib eccłie. possumꝰ acciꝑe falsos xͥanos:
qͥ confitent᷑ se nõse dm̃. fact̾is aut̃ negant: nec
caritatẽ q̃ munim̃tũ maximũ p̃stat cętui fide¬
lium ipsi hab̾e uolunt: s oĩa fict̾e agc̃. In col¬
lectione uͦ popłi. ñ in ꝯueniert̃ gentiliũ ꝑsecx¬
tio intelligit᷑:⁊ ĩ calũna m̃daci blasphemia
uidors: ĩ muliere qͦ ⁊elotipa heretici. qui
zelo ⁊ inuidia contͣ u̾itatem pugnant:ido
lorem cordi. luct̾umq maximũ ȩccłie matͥ
ingerunt. Homnia suꝑ mortẽ ft̾ graura:
qr tolerabiliꝰ ẽ mortẽ subire tp̃ralem: quam
ȩc̃nam ĩ gehenna ꝓpecc̃is fustinere combu¬
stionem. In intiliere infideli flageliũ lin¬
gue: õibꝰ ꝯmunicans. Hoc est in anima gen¬
tili siue heretica pͣuitate decepta. blasphe¬
mia sonat. ⁊ locutio ꝑu̾sa: qr siue corde co¬
gitet mala: sitie ore ꝓferat u̾ba nefanda.
semꝑ ad nocendũ ẽ parata: indeq omĩbꝰ
sͥ consentientib erit noxia. Sic̃ boum iu¬

Expanded text:
ditoribus Ecclesiae, possumus accipere falsos Christianos, qui confitentur se nosse Deum, factis autem negant; nec charitatem, quae munimentum maximum praestat coetui fidelium, ipsi habere volunt, sed omnia ficte agunt. In collectione vero populi non inconvenienter gentilium persecutio intelligitur, et in calumnia mendaci blasphemia Judaeorum. In muliere quoque zelotypa haeretici, qui zelo et invidia contra veritatem pugnant, et dolorem cordi luctumque maximum Ecclesiae matri ingerunt. Haec omnia super mortem sunt gravia, quia tolerabilius est mortem subire temporalem, quam aeternam in gehenna pro peccatis sustinere combustionem. « In muliere infideli flagellum linguae, omnibus communicans. » Hoc est, in anima gentili sive haeretica pravitate decepta, blasphemia sonat et locutio perversa, quia sive corde cogitet mala, sive ore proferat verba nefanda, semper ad nocendum est parata, indeque omnibus sibi consentientibus erit noxia. « Sicut boum ju
Abbreviated transcription (Latin):
at: si deuotam̃te ĩ ea ꝑseuerauit: uultꝰ illiꝰ lȩ¬
tabunoꝰ contemplatione difruet᷑ ꝑpetua. Qd
autem ex illis fiat qͥ ab hoc mune aliem existt̃:
fubtungendo insinuat. Atͥb timuit cor me¬
um: ⁊ in aiͦi. facies mea metuit. Delaturamq
uitatis ⁊ collectionẽ popłi: ⁊ calumniã m̃da¬
cem. Stiꝑ mortẽ oĩa gͣuia. Dolor cordis ⁊ luctꝰ:

Expanded text:
at, si devota mente in ea perseveraverit, vultus illius laetabundus contemplatione Dei fruetur perpetua. Quid autem ex illis fiat, qui ab hoc munere alieni existunt, subjungendo insinuat: « A tribus timuit cor meum, et in quarto facies mea metuit. Delaturam civitatis, et collectionem populi, et calumniam mendacem, super mortem omnia gravia; dolor cordis et lu
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ crassitudinẽ extendit᷑ despectui ẽ: quod
uͦ gͣciliꝰ ꝓuen̾it eximiũ. Qͦd cum frangitur
uisibile spiram̃tum emitat ad imaginem
cit᷑ spina candida. magnitudine arboris me-¬
dice flore rose radix eiꝰ tinguentis expecit᷑.
Tractunt in qͦcunq frutice curuet᷑ arcꝰ cȩlestis.
eandem q̃ẽq sit aspalti suauitatẽ odoris existe
ꝓbatio in colore rufo uł igneo tact̾uq spisso.
breuitate humiles sp̃u quoꝵ ẽ regnũ cȩloꝵs
sig̃cant: qͥ qͣsi purpureo uestia colore. semꝑ
dñicȩ fc̾ passionis memores. sẽꝑ ipsi ad patien¬
dum ꝓdño parati: qͣlis erat qͥ ait. Qm̃ ꝓpt̾ te¬
morte afficim᷑ tota die: estimati sumꝰ ut oues
occisionis. Nam ⁊ hec ẽ tuirtꝰ q̃ maxime int̃
nos animors motꝰ ac lasciuias. qͣsi uiscerum
dolores castigare ac tollere constieuit: cum
recogitantes qͥd ꝓ nob̃ pass ẽ ds. iinꝰ nos pati

Expanded text:
in crassitudinem extenditur, despectui est; quod in crassitudinem extenditur, despectui est; quod vero gracilius provenerit, eximium; quod cum frangitur, visibile spiramentum emittit ad imaginem athos nascitur, spina candida, magnitudine arboris modicae, flore rosae, radix ejus unguentis expetitur. Tradunt in quocunque frutice curvetur arcus coelestis, eamdem quocunque aspalatho suavitatem odoris existeobatio est in colore rufo vel igneo, tactuque spisso, brevitate humiles spiritu, quorum est regnum coelorum, significant qui quasi purpureo vestiti colore, semper Dominicae sunt passionis memores, semper ipsi ad patiendum pro Domino parati, qualis erat qui ait: « ti sumus ut oves occisionis . Nam et haec est virtus quae maxime inter nos animorum motus ac lascivias, quasi viscerum dolores, castigare ac tollere consuevit, cum recogitantes quid pro nobis passus est Deus, minus nos pati
Abbreviated transcription (Latin):
aqͣ decurrens tuta ẽ lignoꝵs uirentium:
sic a qͣ sp̃alis signũ crucis mnundat: q̃ salus
a te aqm petit: petisses ab eouit daret tͥ aꝗͣ
dix̾it. secꝰ decursꝰ aquaꝵ: scilicet ut nec n¬
mia mundatio lignum deleret: nec it̾am
irrigatio ꝓcul constituta siccaret. Gertix
passionis xͥ exaltata ẽ iuxta aqͣm ĩ plateiꝰ.
qͥa redemptionis nr̃e imirabile sacramen¬
tum ꝑ p̃dicatorẽ eugłii innotuit cunctis
ꝑ orbem natiomibꝰ ut õs agnoscerent suȩ
salutis in eo ꝯsistere effectũ. ⁊ ꝓinde redẽp¬
tori suo m̃ito se ĩpende deb̾e purum dilee¬
tionis affectum. Siẽ eynnamomũ ⁊ aspal¬
tum. aromatizans. odorẽ dedi. Cynnamo¬
mum ⁊ aspaltum: aromadicȩ arbores sunt.
Nam cynnamomũ dictũ. qͦd cortex eiꝰ in mo¬
dum cannȩ sit rotundus. ⁊ gracilis. Bigni¬
tur in indie ⁊ ethiopie regionibꝰ. frutice
breui duoꝵ tm̃ cubitor: colore sub nigro
uł cinereo tenuissimars uirgars. Nam qͦd

Expanded text:
aqua decurrens vita est lignorum virentium, aqua decurrens vita est lignorum virentium, sic aqua spiritalis signum crucis inundat, quae salus a te aquam petit, petisses ab eo, ut daret tibi dixerit, « secus decursus aquarum, » scilicet ut nec nimia inundatio lignum deleret, nec iterum irrigatio procul constituta siccaret. Igitur crux passionis Christi exaltata est juxta aquam in plateis, quia redemptionis nostrae mirabile sacramentum per praedicationem Evangelii innotuit cunctis per orbem nationibus, ut omnes agnoscerent suae salutis in eo consistere effectum, et proinde Redemptori suo merito se impendere debere purum dilectionis affectum. « Sicut cinnamomum et balsamum aromatizans odorem dedi. » Cinnamomum et balsamum aromaticae arbores sunt. Nam cinnamomum dictum, quod cortex ejus in modum cannae sit rotundus et gracilis. Gignitur in Indiae et Aethiopiae regionibus, frutice brevi duorum tantum cubitorum, colore subnigro vel cinereo, tenuissimarum virgarum. Nam quod
Abbreviated transcription (Latin):
eadem ꝯfitenti dict̾um ẽ: am̃ dico tͥ. hodie
mec̃ eris ĩ paradyso. Demq ⁊ oĩs hodie ĩ es
credens: et̾̃nȩ uite dona ꝯseqͥt᷑. Siue ut hi¬
storia refert. lignum retiera fuit ĩ parady¬
so ꝑhennis uitȩ. si detestabił mobedientia
ñ ftusset. Unde enim mors habuisset nrtͥ¬
tum: s adam monstrasset deuiotionis affec¬
tum: Hinc scĩssum patres suauissima mel¬
la sudauert̃. dicentes. Dedit mandatũ: ut
inueniret arbitriũ. fixit legem: ut faceret
eautiorem. S ille ĩꝓude secutꝰ ẽ hostem:
infelicit̃ uitȩ reliqͥt auct̾orem. Tc̃ lam̃tabili¬
sorte deceptꝰ uitã ꝓpetuã qm possessurꝰ erat
amisit.⁊ in mortẽ qm ñ habebat incurrit.
S ut ad conceptȩ similitudinis instituta
redeamꝰ: qͦd dic̃ plantatũ ẽ. id ẽ institutũ
ẽ lignũ crucis ado. qͦd semꝑ in fide uiresce¬
ret ac cresceret. seqͥt᷑. secꝰ dectrsꝰ aquarum:
ĩ ꝯparationis gr̃a ꝑseuerat. Nãsiẽ t̾restris

Expanded text:
e mecum eris in paradiso . Denique et hodie omnis in ea credens, aeternae vitae dona consequitur. Sive, ut historia refert, lignum revera fuit in paradiso perennis vitae, si detestabilis inobedientia non fuisset. Unde enim mors habuisset introitum, si Adam monstrasset devotionis affectum? Hinc sanctissimi Patres suavissima mella sudaverunt, dicentes: Dedit mandatum, ut inveniret arbitrium; fixit legem, ut faceret cautiorem. Sed ille improvide secutus est hostem, et infeliciter vitae reliquit auctorem. Tunc lamsorte deceptus vitam perpetuam, quam possessurus erat, amisit, et in mortem, quam non habebat, incurrit. Sed ut ad conceptae similitudinis instituta redeamus, quod dicit plantatum est, id est, institutum est lignum crucis a Deo, quod semper in fide viresceret ac cresceret, sequitur, « secus decursus aquarum, » In comparationis gratia perseverat. Nam sicut terrestris
Abbreviated transcription (Latin):
u̾satione erigunt᷑ ad q̃rendã celestis regni
patͥam: ⁊ ad possidendũ uite fut᷑ẽ gaudia
sempit̾na. Post exaltationẽ gͥ arboris palme:
adiungit scͥpt᷑a aliam similitudinẽ dicens.
Et qͣsi plantatio rose in iherico. Nosa specie
floris nunctipata: qͥd rutilanti colore rubeat.
ħmartyrii sig̃cat sanguinẽ. Mhericho urbs ẽ¬
qm iordane tͣnsg̃sso subũtit iħs. rege illiꝰ int̃¬
fect̾o: ꝓ qͣ exstruxit aliam. oram de bethel. ex
tͥbu effraim: qͣm dñs atq saluator sua p̃sentia

Expanded text:
versatione eriguntur ad quaerendam coelestis regni versatione eriguntur ad quaerendam coelestis regni patriam, et ad possidendum vitae futurae gaudia sempiterna. Post exaltationem ergo arboris palmae, adjungit Scriptura aliam similitudinem, dicens: « Et quasi plantatio rosae in Jericho. » Rosa specie floris nuncupata, quod rutilanti colore rubeat. Haec martyrii significat sanguinem. Jericho urbs, quam Jordane transgresso subvertit Jesus, rege illius interfecto: pro qua exstruxit aliam, Ozam de Bethel, ex tribu Ephraim, quam Dominus atque Salvator sua praesentia
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ces eoꝵ copiosa ẽ in cȩlis. Item qͦd palma
diut᷑nis ẽ uestita frondibꝰ. ⁊ folla sua sine
successione ꝯseruat: qͣñ uideat qͦd typum te¬
neat stat᷑ȩ fidi. q̃ tiariante statu scħ labentis.¬
eadem sẽꝑ u̾ba recte ꝯfessionis qͣsi folia nũꝗͣ
lapsura retinet: eandem oꝑm ꝑfectionem
qm ab intuo cȩpit. qͣsi decorem palmitum
usq ad finẽ scł in electis suis intemeratam
custodit: apte autem ꝑalmȩ exaltationi. ca
mansione filios isrł cast᷑ metatos in deserto
legi ⁊ sac̾dotio iudoꝵs finis impositꝰ: qͣd nec ipsa
ad tr̃am reꝓmissionis tͣnscende ualeant: nec
c̾dentẽ popłm de solitudine huiꝰ mundi edu
ipse ẽ finis legis ad iͣticiam. õi c̃denti. Int̃p̃tat᷑
cult᷑a. ⁊ mutata a gentil errore. uniꝰ łi cierax
cepit eẽ cultrix. Quasi palma gͦ exaltat᷑ in
cades: cũ scĩ qͥq uiri ⁊ ꝑfecti ĩ eccłia. fide ⁊ cõ¬

Expanded text:
merces eorum copiosa est in caelis. Item, quod palma merces eorum copiosa est in caelis. Item, quod palma diuturnis est vestita frondibus et folia sua sine successione conservat, quis non videat quia typum teneat staturae fidei, quae, variante statu seadem semper verba rectae confessionis quasi folia nunquam lapsura retinet, eamdem operum perfectionem, quam ab initio cepit, quasi decorem palmitum usque ad finem saeculi in electis suis intemeratam custodit? Apte autem palmae exaltationi Cadeicesima tertia mansione filios Israel castra metatos in deserto legi et sacerdotio Judaeorum finis impositus, quod nec ipsa ad terram repromissionis transcendere valeant, nec credentem populum de solitudine hujus mundi educipse est finis legis ad justitiam omni credenti. Interpretatur cultura, et mutata a gentili errore, unius Dei verax coepit esse cultrix. Quasi palma ergo exaltatur in Cades, cum sancti quique viri et perfecti in Ecclesia fide et con
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯparat᷑ eccłiȩ: qͣ ad t̾renã ꝯcupiscentiã incur¬
uari despiciens. totã se ad cȩlestia ꝓmerenda
sustollit. De qͣ monet apłs dicens. Uigilate.
state ĩ fide: uirilit̃ agite. De qͣ ⁊ ipse dñs. Ego
dñs qͥ eruiuos de seruitute qͣ oppͥmebant uos
egyptisut incedetis recti. Palma aut̃ manus
uictͥcis ẽ ornatꝰ: s ⁊ apd̃ antiqͦs qͥc̃q in certami¬
ne uicissent. palma aurea coronabant᷑. Stat᷑a
gͥ sponse assimilat᷑ palme: et̃ erecta in amore
supnoꝵs oĩs intentio fideliũ. meditat᷑ int̃m
ĩ acie ꝯsistens brauiũ illud. qͦ uictͥx finito a¬
gone donanda ẽ. Item qi palma inferioribꝰ
asꝑa uidet᷑. in sũmo aut̃ pulchritudinem
⁊ fructꝰ suauitatẽ ostenditim̃ito huic stat᷑a
a dño gͣcissimã acciꝑe se sꝑat ĩ cȩlo. Asꝑa est
palma iuxta t̾ram. qr ꝑsecutionẽ patiuntur
ꝓpt̃ iꝰticiam electi: pulchra ⁊ dulcis in summo.
qr gaudent ĩ ỹssuris ⁊ exultant. scientes qͣm

Expanded text:
perationis eius, qua ad terrenam concupiscentiam incurvari despiciens, totam se ad caelestia promerenda sustollit. De qua monet apostolus dicens: Vigilate et state in fide, viriliter agite, de qua et ipse dominus: Ego dominus qui eruiAegyptii, ut incederetis recti . » Palma autem manus victricis est ornatus; sed et apud antiquos quicunque in certamine vicissent, palma aurea coronabantur. Statura ergo sponsae assimilatur palmae, cum erecta in amore supernorum omnis intentio fidelium meditatur; interim in acie consistens bravium illud, quo victrix finito agone donanda est. Item quia palma inferioribus aspera videtur, in summo autem pulchritudinem et fructus suavitatem ostendit, merito huic staturaa domino gratissimam accipere se sperat in caelo. Aspera est palma iuxta terram, quia persecutionem patiuntur propter iustitiam electi; pulchra et dulcis in summo, quia gaudent in pressuris et exultant scientes, quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
pit. Q qͥd ꝑ terebintum nͥ eccł̃ie statꝰ figatur:
q̃ ꝑ totum orbem t̾raꝵs extendit ramos suoᷤ:
Qͥa ꝑ p̃dicationẽ euangłii ꝑsingłas gs̃ ramos
ficħ expandit ⁊ dilatat locum habitationis
sue. Cui sub alia similitudine ꝑ ysaiam dr. Di¬
lata locum tentorii tui.⁊pelles tab̃naculoꝵ
tuoꝵs extende. ne parcas. Longos fac fumcłos
tuos: ⁊ clatios tuos ꝯsolida. Ad dext̃am enĩ ⁊ ad

Expanded text:
pit. » Et quid per terebinthum nisi Ecclesiae status figuratur, pit. » Et quid per terebinthum nisi Ecclesiae status figuratur, quae per totum orbem terrarum extendit ramos suos? quia per praedicationem Evangelii per singulas gentes ramos fidei expandit, et dilatat locum habitationis suae; cui sub alia similitudine per Isaiam dicitur: « Dilata locum tentorii tui, et pelles tabernaculorum tuorum extendere ne parcas; longos fac funiculos tuos, et clavos
Abbreviated transcription (Latin):
ex tempore baptismi fidelibꝰ conferuntur.
Hact̾enꝰ eccł̃ia a redemptore suo accepit
dona: q̃ dilectionis pignora testãt᷑. Bene
gͦ dic̃ sapĩa diuina. qͣsi balsamum ñ mixtũ
odor m̃s: qr nullam in se ht̃ erroris con¬
tagionem: nulla recipii ꝯsortia ꝑfidorum.
s pura ⁊ sincera eiꝰ ẽ doctͥna.⁊ ab oĩ hereti¬
coꝵ macła aliena: q̃ sacrarum uirtutum
nom̃: gn̾ans resinã. õiũ resinaꝵ p̃stantiorẽ.
De terebinto aut̃ plimꝰ scõs ita refert. Sẏria
magnitudine. alt̾i pallidꝰ cum uite matu¬
rescit: ñ gͣndior faba: odore iocundior tͣc¬
tusinuos: circa idan troadis. S in macedonia
breuis arbor hec atq frtictuosa: in damascosy¬
rie magna mat̾ies. ⁊ ad modũ lenta ac splen¬
doris. flos racemos oliue mͦ. s rubens folia den¬
safert. ⁊ follicłos emittentes: q̃dam ammalia
eeu culices. Leniorq resina. q̃ ex cortice erum¬

Expanded text:
ex tempore baptismi fidelibus conferuntur. ex tempore baptismi fidelibus conferuntur. Hactenus Ecclesia a Redemptore suo accepit dona, quae dilectionis pignora testatur. Bene ergo dicit Sapientia divina, « Quasi balsamum non mistum odor meus, » quia nullam in se habet erroris contagionem, nulla recipit consortia perfidorum, sed pura et sincera ejus est doctrina, et ab omni haereticorum macula aliena, quae sacrarum virtutum nomen, generans resinam omnium resinarum praestantiorem. De terebintho autem Plinius secundus ita refert: « Syria magnitudine; alteri pallidus, cum vite maturescit, non gradior faba, odore jucundior, tractu sinuosus. Circa Idam Troadis, sed in Macedonia brevis arbor haec atque fructuosa. In Damasco Syriae magna materies et admodum lenta ac splendens, flos racemosus olivae modo, sed rubens, folia densa: fert et folliculos emittentes quaedam animalia ceu culices, leviorque resina quae ex cortice erum
Abbreviated transcription (Latin):
cumbente rege nardũ suã odorẽ dedisse:
deinde ipsum fascicło myrrȩ comparet.
ĩtio eundem botrum eypͥ cognominet: ad
ultinum in ineis engaddi eũ ẽẽ comme¬
moret. Qͥa ⁊ pꝰ discumbentẽ in cęna dñm
mulier deuota nardo ꝑfudit: deinde dis¬
cipuli crucifixum ac sepeliendũ. myrra
unct̾um linteis inuoluert̃:⁊ pꝰhec ipse gau¬
dio resurrect̾ionis mox adueniente sp̃ita¬
ua fidelibꝰ dona distͥbuit. Nec p̾teundũ:
qͦd engaddi fons hedi int̾p̾tat᷑. Qͦ noĩe pa¬
tenter lauacrũ sacͥ baptismatis ostenditur.
ĩ qͦ peccõres adhuc ⁊ sinistra parte digni.
descendimꝰ: s iã mundat a pecc̃oꝵ fȩdita¬
te. atq magnoꝵs nũo cõputandi ascendi¬
mus. Ib̃n cũ leticiã dñicȩ resurrect̾ionis
sig̃caret. dicendo botrꝰ eypͥ dilectꝰ m̃s mͥ. ad¬
didit ꝯtinuo ĩ uineis engaddi. id ẽ fontibꝰ
hedi: qͦd ẽ aꝑte dicere. ĩ donis sỹitalibꝰ: q̃

Expanded text:
cumbente rege nardum suam odorem dedisse; cumbente rege nardum suam odorem dedisse; deinde ipsum fasciculo myrrhae comparet; tertio eumdem botrum Cypri cognominet; ad ultimum in vineis Engaddi eum esse commemoret, quia et prius discumbentem in coena Dominum mulier devota nardo perfudit. Deinde discipuli crucifixum ac sepeliendum myrrha unctum linteis involverunt, et post haec ipse gaudio resurrectionis mox adveniente, spiritalia fidelibus dona distribuit. Nec praetereundum quod Engaddi fons haedi interpretatur, quo nomine patenter lavacrum sacri baptismatis ostenditur, in quo peccatores adhuc et sinistra parte digni descendimus, sed jam mundati a peccatorum foeditate atque in agnorum numero computandi ascendimus. Et bene cum laetitiam Dominicae resurrectionis significaret dicendo: « Botrus Cypri dilectus meus mihi, » addidit continuo, « in vineis Engaddi, » id est, fontibus haedi, quod est aperte dicere in donis spiritalibus, quae
Abbreviated transcription (Latin):
tibi ipse largit᷑. Ido autem arbores balsami
uineas appellat. qr ĩ uinears morem extolluĩt
q̃ sine ãminiclis se ipse sustinent. Qͥppe tuti
similiores qm myrto: ꝑpetua coma insignes.
ꝓceritas intbina cubita subsistit. Sem̃ tino
ꝓximum gustus: colore rufum: ramꝰ crassior
qm myrto. Quȩ c̃to anni tp̃r balsamum su¬
dant. S ⁊ agͥcole uͥgulta eoꝵ acutis lapi¬
dib siue osseis solent incidere cultellis lla
ferri tactꝰ ledit. ꝑ qͣs incisiones emanat sucꝰ
odoris eximii.⁊ lacͥmis pulchre rorantib
nuncupat᷑. Singłarumq arbors largior
uena: ter oibꝰ ꝑcutit᷑ estibꝰ. Precipue autem
lacͥme gr̃a. scd̃a semini. t̾cia cortici. mimma
carne. s plenꝰ gr̃e ⁊ ũtutis apparens: uulnã
est ꝓpt̃ iniqͥtates nĩas: ac de suis uulm̾bꝰ uitȩ
nob ⁊ salutis sacram̃ta ꝓfudit. Unde ⁊ ipse
stico.Iqͣsi balsamum ñ mretum. odor m̃s. Mi¬
randꝰ sane ordo u̾boꝵ: ut pꝰ sponsa dicat ac-¬

Expanded text:
tibus ipse largitur. Ideo autem arbores balsami vineas appellat, quia in vinearum morem extolluntur, quae sine adminiculis seipsas non sustinent; quippe viti similiores quam myrto, et perpetua coma insignes, proceritas intra bina cubita subsistit; semen earum vino proximum gustu, colore rufum, ramis crassiores quam myrtus, quae certo anni tempore balsamum sudant. Sed et agricolae virgulta earum acutis lapidibus, sive osseis solent incidere cultellis; nam ferri tactus laedit. Per quas incisiones emanat succus odoris eximii, et lacrymis pulchre rorantibusnuncupatur, singularumque arborum largior vena, ter omnibus percutilacrymae gratia, secunda semini, tertia cortici, minima carne, sed plenus gratiae et virtutis apparens « vulneratus est propter iniquitates nostras, » ac de suis vulneribus vitae nobis et salutis sacramenta profudit. Unde et ipse, t quasi balsamum non mistum odor meus. » Mirandus sane ordo verborum, ut prius sponsa dicat ac
Abbreviated transcription (Latin):
mutuam uicẽ redde parentib: qͥa hoc ac¬
ceptum ẽ coram dño. Hinc & ipse dñs in
euangłio reyhendit scͥbas ⁊phariseos. qͦd tͣdi¬
tionib suis legis di sinceritatem corrumꝑeñ.
dicens adeos. Quare ce tios tͣnsgͥdimini man¬
datum dĩ ꝓpt̾ trabitionemurãm: Nam d̾̃s
dixit. Honora patrem ⁊ matrem: &e qͥ maledix¬

Expanded text:
mutua invicem reddere parentibus, quia hoc acmutua invicem reddere parentibus, quia hoc acceptum est coram Domino. Hinc et ipse Dominus in Evangelio reprehendit Scribas et Pharisaeos, quod traditionibus suis legis Dei sinceritatem corrumperent, dicens ad eos: « Quare et vos transgredimini mandatum Dei propter traditionem vestram? Nam Deus dixit: Honora patrem et matrem
Abbreviated transcription (Latin):
ceat: multis ꝓbat᷑ exemplis. Nam nudatum
patrem suũ cham irrisit: ⁊ seruitutem ꝑpe¬
tuam sem̃ eiꝰ inde sustinuit. Absalon dd̃ de se¬
de regni stui expulit coneubinasq eiꝰ stupuit.
s morte condignas penas luit. Sie & helysei
ꝓpħe caluicium pueri bethel irriserunt:
eis lacerauer̃t. Cuiꝰ mist̾u ratio in xp̃i passio¬
ne completa ẽ: quem puerił stulticia iudeo¬
rum. in caluarie loco crucifixum irrisit.
S qͣdragesimo .iiͦ. anno pꝰ ascensionẽ eiꝰ ad
cȩlos. duoursi hoc ẽ uespasianꝰ &e titꝰ de sal¬
tu gentium egͥssi: illusores seuissime lama-
uerunt. Senect̾a patris gubernanda a fi
tui. ⁊ ne contͥstes eum in uita illiꝰ.:⁊ si de¬
fecerit sens: ueniam da: ⁊ ne sꝑnas eum
in tua uirtute. Beneconuenit ut filii atq dis¬
cipuli honorib atq solacus foueant paren¬
tes & nutͥtores suos: qr caritatis affectꝰ magiᷤ
in hoc auget᷑. Unde paulꝰ p̃cepit uiouis

Expanded text:
ceat, multis probatur exemplis. Nam nudatum ceat, multis probatur exemplis. Nam nudatum patrem suum Cham irrisit, et servitutem perpetuam semen ejus inde sustinuit. Absalon David de sede regni sui expulit, concubinasque ejus stupravit; sed morte condignas poenas luit. Sic et Elisaei prophetae calvitium pueri Bethel irriserunt, et eis laceraverunt: cujus mysterii ratio in Christi passione completa est, quem puerilis stultitia Judaeorum in Calvariae loco crucifixum irrisit. Sed quadragesimo secundo anno post ascensionem ejus ad coelos, duo ursi, hoc est Vespasianus et Titus, de saltu gentium egressi, illusores saevissime laniaverunt. CAPUT XI. Senecta patris gubernanda a filtui et ne contristes eum in uita illius. et si defecerit sensus, ueniam da et ne spernas eum in tua uirtute. Et pocipuli honoribus atque solatiis foveant parentes et nutritores suos, quia charitatis affectus magis in hoc augetur. Unde Paulus praecepit viduis
Abbreviated transcription (Latin):
qr dignꝰ ẽ oꝑariꝰ mercede sua. Honora patrem
taum. ut superueniat tͥ b̃ndictio ado: ⁊ b̃n¬
dictio illiꝰ in nouissimo manet. Honor patris
siue sp̃alis siue carnalis. b̃ndictionem a dño ꝓ
Bñdictio patͥs firmat domos filioꝵ: maledic¬
tio autem matͥs eradicat fundam̃ta. Inueniun¬
tur patͥarche quib tlam filiis suis b̃ndixisse.
ut noe. sem ⁊ iapheth: postitatem autem chã
maledixisse. Bñdix̃ aut̃ abraham ysaac filio
suo: & ysaac iacob. ⁊ iacob. xii. patͥarchis singłaᷤ
carnem desc̃ndit: xp̃s utiq saluator nr̃ qui ẽ
suꝑ omnia ds b̃ndictꝰ in scła. Quomͦ autẽ ma¬
ledictio parentum noceat soboli. ostenditur
insemine cham: cuiꝰ ꝓgemes a filiis sem hoc
ẽfiliis isrł. a t̾ra reꝓmissionis exstirpata atq de¬
leta est. Ne głeris in contumelia patͥs turñ ẽ¬
.N. tͥ gła. s confusio. Bta enĩ hominis ex honore
patͥs sui. ⁊ dedecꝰ fiui pat̾ sine honore. Quod
autem contumelia patͥs uł magistͥ dõ displi¬

Expanded text:
 dignus est operarius mercede sua . » « Honora patrem tuum, ut superveniat tibi benedictio a Deo, et benedictio illius in novissimo maneat. » Honor patris sive spiritalis, sive carnalis benedictionem a Domino Benedictio patris firmat domos filiorum; maledictio autem matris eradicat fundamenta. » Inveniuntur patriarchae quibusdam filiis suis benedixisse, ut Noe, Sem, et Japhet ; posteritatem autem Cham maledixisse . Benedixit autem Abraham Isaac filio suo, et Isaac Jacob , et Jacob duodecim patriarchis singulas carnem descendit, Christus utique Salvator noster, qui est super omnia Deus benedictus in saecula. Quomodo autem maledictio parentum noceat soboli, ostenditur in semine Cham. Cujus progenies a filiis Sem, hoc est filiis Istrael, a terra repromissionis exstirpata atque deleta est. « Ne glorieris in contumelia patris tui,  ejus confusio. Gloria enim hominis ex honore patris sui, et dedecus filii pater sine honore. » Quod autem contumelia patris vel magistri Deo displi
Abbreviated transcription (Latin):
li subuect̾ionẽ. ceco deduct̾ionẽ. tͥsti cons olatio¬
nem. ñ sano medelam. erranti uiã. deliranti cõ¬
silium. ⁊ qͦdcuiq necessariũ ẽ indigenti. uerũ
cẽ qͥdat ueniã peccanti elemosinam dat: & qui
em̃dat u̾b̾e inqm potestas dat᷑ uł coereae aliqͣ

Expanded text:
li subvectionem, caeco deductionem, tristi consolatioli subvectionem, caeco deductionem, tristi consolationem, non sano medelam, erranti viam, deliranti consilium, et quod cuique necessarium est indigenti; verum etiam qui dat veniam peccanti, eleemosynam dat; et « qui emendat verbere, in quem potestas datur, vel coercet aliqua
Abbreviated transcription (Latin):
ili elemos inam pauꝑis ne fraudes.:⁊ ocłos tuos ne
autas a patiꝑe. Animam esurientẽ ne des pexis:
& ñ exasꝑes pauꝑem in inopia sua:Quantum ele¬
rum ꝓnunciat dñs deetͥs.: ⁊ eaꝵ tantũmꝰ stilitatem
sinistͥ. qñ his dict̾urꝰ est. uenite bndicti patͥs mei ꝑ¬
cipite regnum: ilł aut̃. ite in ignẽ ȩt̾num. Sane ca¬
uendum ẽ: ne qͥsqͣm existimet infanda illa cͥmina
qͣlia qͥ ag̃ regnũ dĩ ñ possidebt̃. cotidie ꝑpetran¬
da & elemosinis cotidie redim̃da. In meliꝰ qͥppe
ẽ uita mutanda.⁊ ꝑ elemosinas de peccatis p̃t̾i
liceat impune cõmittere. Nemini enĩ dedit laxa¬
mentum peccandi qͣmuis miserando deleat iam¬
fc̃a peccã: siñ satis factio congrta negligat᷑. Sed¬
multe st̃ species elemosinarũ. Ñ solum gͦ qͥdat
esurienti cibum. staenti potum. nuido uestim̃tũ.
ꝑegͥnanti hospitiũ. fugienti latibulum. egro uel
incluso uisitationẽ. captiuo redemptionẽ. debi¬

Expanded text:
ili, eleemosynam pauperis ne fraudes, et oculos tuos ne transvertas a paupere. Animam esurientem ne despexeris, et non exasperes pauperem in inopia sua. rum pronuntiet Dominus dextris, et earum tantummodo sterilitatem sinistris. Quando his dicturus est: « Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum. » Illis autem, « Ite in ignem aeternum . » Sane cavendum est, ne quisquam existimet infanda illa crimina, qualia qui agunt regnum Dei non possidebunt, quotidie perpetranda, et eleemosynis quotidie redimenda. Innim vita mutanda et per eleemosynas de peccatis praeteo, ut ea semper liceat impune committere. Nemini enim dedit laxamentum peccandi, etsi miserando deleat commissa peccata, si non satisfactio congrua negligatur. multae sunt species eleemosynarum, non solum ergo qui dat esurienti cibum, sitienti potum, nudo vestimentum, peregrinanti hospitium, fugienti latibulum, aegro vel incluso visitationem, captivo redemptionem, debi
Abbreviated transcription (Latin):
suum aut matrem: &e irritum fecistis man¬
datum di ꝓpt̾ tͣditionem ur̃am. Honor
qͥ ppe in scͥpturis ñ tm̃ insaluitationib ⁊
officiis deferendis: qͣnͣtum in elemosina
ac munerum collatione sentit᷑. Honora
de munificentia q̃ exhibet᷑ parentib. Hic
subiungit᷑. Ciemosina enim patͥs nonerit

Expanded text:
fecistis mandatum Dei propter traditionem vestram . » Honor quippe in Scripturis non tantum in salutationibus et officiis deferendis, quantum in eleemosyna ac munerum collatione sentitur. « Honode munificentia quae exhibetur parentibus, hic subjungitur. « Eleemosyna enim p
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd gͣtiores st̃ sp̃itales tenebre qͣs mens patitur.
corporalib tenebͥs qͣs ocłisustinent. Existis enĩ
tenebs hoc est infidelitatis ⁊ erroris atq scelerũ
ꝑducit᷑ homo ad tenebs ext̾iores. ubi erit fletꝰ
&e stridor dentium: qͣs ille tenebre egyptiace ꝑ
figuram exp̃sserant. Qm̃ sic̃ ibi corpora ad õe
opꝰ bonum inutilia tenebant᷑: ita &e hie corꝑa
simul ⁊ anime ad omne opꝰ bonum in habili
carcere ȩt̾no includunt᷑: qm nec rationec locꝰ
nec tp̃s ẽ oꝑandi apud inferos. De scĩs qͦd in te

Expanded text:
quod graviores sunt spiritales tenebrae, quas mens patitur quod graviores sunt spiritales tenebrae, quas mens patitur corporalibus tenebris quas oculus sustinet; ex istis enim tenebris, hoc est, infidelitatis et erroris atque scelerum, perducitur homo ad tenebras exteriores, ubi erit fletus et stridor dentium; quas illae tenebrae Aegyptiorum per figuram expresserant, quoniam sicut ibi corpora ad omne opus bonum inutilia tenebantur, ita et hic corpora simul et animae ad omne opus bonum inhabilia carcere aeterno includuntur, quoniam nec ratio, nec locus, nec tempus est operandi apud inferos. CAPUT XIV. De
Abbreviated transcription (Latin):
ludentium aĩalium cursꝰ inuisꝰ. aut mugientiũ
ualida bestiaꝵ uox. aut resonans de altissimis
montib heccͥo. deficientes faciebant illos p̃timo¬
re. Undiq enim miseri pena constͥngebant᷑. Qua
qͥcqͥd de sono aurib ꝑcipiebant. uł sensu aliqͦ
sentiebant: totũ ad ꝑniciem suam intendere
formidabant. Omnis enim orb̃ trarum limpi
do illuminabat᷑ lumine. ⁊ ñ impeditis oꝑibus
continebat᷑. solis aut̃ illis suꝑposita erat grauis
nox imago tenebrarum qͥ suꝑuentura iluis erat.
Ipsi gͦ sͥ erant gͣuiores tenebre. Soli enim impiũ
teneb̾s erant: cultores aut̃ dĩ largissimo exube¬
rabant lumine. Unde ita legit᷑ ubic̃q aut̃ habi¬
tabant filiu isrł lux erat. s ⁊ hoc consicandum
ẽ qͦd diẽ solis illis suꝑposita erat gͣuis nox: imaso
tenebrarum que suꝑuentura ut erat. m̃ ipsi
sͥerant gͣuiores tenebre.In qͦ oĩno demonstrat̃.

Expanded text:
ludentium animalium cursus invisus, aut mugientium ludentium animalium cursus invisus, aut mugientium valida bestiarum vox, aut resonans de altissimis montibus echo: deficientes faciebant illos prae timore. Undique enim miseri poena constringebantur, quia quidquid de sono auribus percipiebant, vel sensu aliquo sentiebant, totum ad perniciem suam intendere formidabant. do luminabatur lumine et non inpeditis operibus continebatur solis autem illis superposita erat gravis nox imago tenebrarum quae superventura illis erat ipsi ergo sibi erant graviores tenebris tenebris erant; cultores autem Dei largissimo exuberabant lumine. Unde ita legitur: Ubicunque autem habitabant filii Israel luxerat . Sed et hoc considerandum quod dicit: Solis illis superposita erat gravis nox, imago tenebrarum quae superventura erat illierant graviores tenebrae. In quo omnino demonstratur
Abbreviated transcription (Latin):
monstroꝵ exagitabant᷑ timore: aliqñ anime
deficiebant t̃ductione. Dubitaneus enim ilt
& insꝑatꝰ timor suiꝑuenerat. Deinde si quiẽꝙͣ
ex illis decidisset: custodiebat᷑ in careere sine
ferroreclusꝰ. Hoc dic̃ qͦdin egypto cũ hostes
poplidi horrore tenebrarum circumdatie¬
rant. qͦd nec uigilantes nec dormientes aliqͣ
quietem hab̃ent:aut enĩ dormientes horren¬
dis uisionib exagitabant᷑: aut uigilantes t̾¬
rore minio cruciabant᷑: nec enim liba eis
alicubi secedendi dabat᷑ facultas. s sine com¬
pede aut cathena ferrea carc̾e tenebrarum
fuerunt conclusi. Unde scͥptum est. Tribus
dieb nemo ui dit frẽm suum: nec motut se
de eo loco in qͦ erat.Si enim rusticꝰ qͥs erat aut pa¬
stor. Uii. aut agͥ laboꝵ oꝑariꝰ p̃occupatꝰ
ẽẽt ineffugibilẽSustinebat necessitatem.
Una enim cathena tenebraꝵ õs erant colligati.
mitim. acit sonꝰ ualidꝰ p̾cipitatarum pet̾rum. ait

Expanded text:
monstrorum exagitabantur timore, aliquando animae monstrorum exagitabantur timore, aliquando animae deficiebant traductione: subitaneus enim illis et insperatus timor supervenerat. Deinde si quisquam ex illis decidisset, custodiebatur in carcere, sine ferro reclusus. Hoc dicit cum in Aegypto hostes populi Dei horrore tenebrarum circumdati erant, quod nec vigilantes nec dormientes aliquam quietem haberent. Aut enim dormientes horrendis visionibus exagitabantur, aut vigilantes terrore nimio cruciabantur; nec enim libera eis alicubi secedendi dabatur facultas, sed sine compede, aut catena ferrea carcere tenebrarum fuerunt conclusi. Unde scriptum est: Tribus diebus nemo vidit fratrem suum, nec movit se de eo loco in quo erat . Si enim rusticus quis erat, aut pastor, aut agri laborum operarius praeoccupatus esset, ineffugibilem sustinebat necessitatem. Una enim catena tenebrarum omnes erant colligati. mium, aut sonus validus praecipitatarum petrarum, aut
Abbreviated transcription (Latin):
infirmitatem m̃tis suꝑbientis: qͦ uana spe as¬
xiliorum semetipsum cogitando dem̃tabat:
q̃nse idposse sꝑabat. qͦd nulla ratione ꝑficere
pot̾at. de ꝓinde dum eiꝰ uit̾iꝰ minor erat ua
litudo eaꝵs rerum qͦ ex tͥnsecꝰ patiebat᷑. maiorẽ
putabat ẽẽ potentiam: qͦd & in ꝑsecutoribꝰ
fidelium freqͣnt̾ euenit qi cum ꝓpt̾ cȩcitatẽ
cordis sui se potentes ẽẽ estimant. qͣn scors
corpora uariis torm̃tis excruciant: patien¬
tia eoꝵ uict̾i. ẽ id efficere se non posse uidẽt
qͥd uolebant ꝓpͥe m̃tis angustia contͥci tan¬
dem agnoscunt se id ñ ẽẽ qͦd ante se fier⁊
estimabant: & eiꝰ maiorem fortitudinem ẽẽ
ppendunt. qͥ militib suis. & patientiam pe¬
nas tolerandi.⁊ uͥtutem hostes suos suꝑandi
tͥbuebat. Iui autem qͥ ĩ potentem uenere noctẽ.
& ab infimis & ab altissimis inferis suꝑuenien¬
tem eundem somnum dormientes aliqndo

Expanded text:
infirmitatem mentis superbientis, quae vana spe auinfirmitatem mentis superbientis, quae vana spe auxiliorum semetipsam cogitando dementabat, quando id se posse sperabat, quod nulla ratione perficere poterat, ac proinde dum ejus interius minor erat letudo earum rerum quae extrinsecus patiebatur, majorem putabat esse potentiam, quod et in persecutoribus fidelium frequenter evenit; quia cum propter caecitatem cordis sui se potentes esse aestimant, quando sanctorum corpora variis tormentis excruciant, patientia eorum victi cum id se efficere non posse vident quod volebant, propriae mentis angustia contriti, tandem agnoscunt se id non esse quod ante se fieri aestimabant, et ejus majorem fortitudinem esse perpendunt, qui militibus suis patientiam, poenas tolerandi et virtutem hostes suos superandi tribuebat. Illi autem qui impotentem vere noctem, et ab infimis, et ab altissimis inferis supervenientem, eumdem somnum dormientes, aliquando
Abbreviated transcription (Latin):
occupant pessima redarguente conscientia.
Cum sit enim timida neqͥtia dat testimonium
condemnata. In eoenim qͦd dic̃ illos iniquos
negasse se aerem uidẽ. cuiꝰ p̃sentiã oẽ anrinal
uiuens ⁊ spirans aliqͣmͦ ñ pot̃ deuitare: nimie¬
tatem timoris expͥmit. quem ꝓpt̾ opp̃ssionem
imminentium penarũ malosuo redarguen¬
te conscĩa patit᷑. Cum sit aut̃ timida sẽ ꝑ neqͥ¬
conscĩam impiorum. ⁊ qͦd ipsi ꝑuaria somnia
& imaginationes exterriti torqueant᷑. xii.
Semꝑenim p̃sumit seua t᷑bata conscientia
Nicħenim ẽ timor. nͥ p̃sumptionis adiutori¬
um ꝓdicio cogitationis auxilioꝵ. & dum
ab intꝰ minor est expectatio. eiꝰ. maiorem putat
scĩam eiꝰ cause de qua tormentum p̃stat. Sẽꝑ¬
t̾bida ⁊ q̃ serenitatem tͣnqͥulitatis inse ñ ht̃
conscĩa. p̃sumptuose se eleuat. s timore ip¬
sa p̃sumptio compͥmit᷑. Unde dr timor eiꝰ eẽ
adiutorium. hoc ẽ medicam̃tum. Qͥ cẽ ꝓdit

Expanded text:
aeoccupant vessima redarguente conscientia, aeoccupant vessima redarguente conscientia, cum sit enim timida nequitia, dat testimonium condemnata. In eo enim quod dicit illos iniquos negasse se videre aerem, cujus praesentiam omne animal vivens et spirans aliquando non potest devitare, nimietatem timoris exprimit, quem propter oppressionem imminentium poenarum malo suo redarguente conscientiam patitur. Cum sit autem timida semper nequconscientiam implorum, et quod ipsi per varia somnia et imaginationes exterriti torqueantur.scientia. Nihil enim est timor nisi praesumptionis adjutorium, proditio cogitationis auxiliorum; et dum ab intro minor est exspectatio, majorem putat conscientiam ejus causae, de qua tormentum praestat bida, et quae serenitatem tranquillitatis in se non habet conscientia, praesumptuose se elevat, sed timore ipsa praesumptio comprimitur. Unde dicitur timor ejus esse adjutorium, hoc est, medicamentum. Qui etiam prodit
Abbreviated transcription (Latin):
sinicħ illos ex monst̾s ꝑturbabat. tnsitu aĩaliũ
& serpentium sͥ latione cõmoti. tremebundi ꝑi¬
bant. Qualit̾ magi in egypto resisterent moysi
facientes falsa ꝓdigia ꝑ incantationes magicas
seducentes popłm: liber exodimeminit. S tãdẽ
cum se uident suꝑatos uͥtute signoꝵ. qͤ ꝑ moysẽ
⁊ aaron diuinitꝰ fiebant coacti fatebant᷑ digitũ
medicos omnium egͥcudinum se ẽẽ plaudebãt:
in aduentu serpentium ⁊ cet̾oꝵ anmalium qͥ eoᷤ
affligebant simili cum cȩt̾is pauore ꝑeussi labo
nam derident: qͥ in suis se artib iact̾itant. hoc ẽ
gentilitm diuini & arus pisces. necñ & hiqͥ ab
ecclie tinitate ꝑ apostasiam recessert̃. ut beretiqi
atq scismatici. lic&e uict̾ores ẽẽ se simtlent. Poten¬
tia tam̃ xͥ ueracit᷑ uincunt᷑: & serpentẽ antiquum
cum satellitib suis seuissimũ in extremopatient᷑
inimicum. E aeremqͣm nulla ratione qͥs effu¬
gere posset negantes se tude frequent̾ enim p̃¬

Expanded text:
ihil illos ex monstris perturbabat, transitu animalium et serpentium sibilatione commoti, tremebundi peribant. Qualiter magi in Aegypto resisterent Moysi facientes, falsa prodigia per incantationes magicas seducentes populum liber Exodi meminit, sed tandem cum se viderent superatos virtute signorum, quae per Moysen et Aaron divinitus fiebant, coacti fatebantur digitummedicos omnium aegritudinum se esse plaudebant, in adventu serpentium et caeterorum animalium qui eos affligebant, simili cum caeteris pavore percussi labornam derident, qui in suis se artibus jactitant, hoc est, gentilium divini et aruspices, nec non et hi qui ab Ecclesiae unitate per apostasiam recesserunt, ut haeretici atque schismatici, licet victores esse se simulent, potentia tamen Christi veraciter vincuntur, et serpentem antiquum cum satellitibus suis saevissimum in extremo patientur inimicum Et aerem quem nulla ratione quis effugere posset, negantes se videre. Frequenter enim pr
Abbreviated transcription (Latin):
te. & luxuera quȩ illuminat omnem ho¬
minem uenientẽ in hc̃ mundum a deo
patre natus est: & oĩa ꝑ ipsum fc̃a sunt &e sine ip¬
so factum ẽ nicħ. Quisqͥs aut̃ huiꝰ sapientiȩ lu¬
mine caret. in tenebͥs ambulat. ⁊ nescit quo
uadit: qm̃ tenebrȩ excecauerunt ocłos eiꝰ.
Et qͥcqͥd huic sapĩe adu̾sat᷑. stulticia magis
dicenda ẽ qm prudentia. Unde paulus ait.
Sapĩa enim huiꝰ mundi: stulticia ẽ apd̾ dm̃
Et item. Prudentia enĩ carnis: mors ẽ. Prudenti
inimica ẽ dõ: legi enim di non ẽ subiect̾a: nec

Expanded text:
tae et « lux vera quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum, » a Deo Patre natus est, et « omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil. » Quisquis autem hujus sapientiae lumine caret, in tenebris ambulat, et nescit quo vadat, quoniam tenebrae excaecaverunt oculos ejus. Et quidquid huic sapientiae adversatur, stultitia magis dicenda est quam prudentia. Unde Paulus ait: « Sapientia enim hujus mundi stultitia est apud Deum . » Et item: « Prudentia enim carnis mors est. Prudentia inimica est D
Abbreviated transcription (Latin):
telligat atq seruare discat: ut hõ di semper
ꝑomnia in oĩb. De cet̾o qͦ moneo lectorem.
si eiꝰ prudentiȩ alicubi in hoc oꝑe nr̃o uel sensꝰ
displiceat. uł oratiosordes cat: non tios deme¬
rario iudicio cito rep̃hendat: s mag̃ infirmi¬
tati ⁊ ignorantiȩ ueniam tͥbuat. Sciatq loca
ibi ẽẽ difficilia: & diu̾sis enigmatib ualde
obscura: unde debet ignoscere labori nr̃o.
aut si qͥd meliꝰ potu̾it inuenire: nos meius
sententiam paratos sciat tnsire: dummͦ no¬
uerit ueniam qm nob illum optamꝰ tͥbuere.
se ab alus uͥ indiget aliq̃n accepturtim. Scͥp¬
tum ẽ enim. In qͦ iudicio iudicau̾itis: iudi¬
cabitur de uobis. Dc̃a ds̃ tͥnitas beatitudi
nemurãm uͥq &e in omnib conseruare
dignet᷑ sc̃e pat̾ memorem nostri.
De eterna di sapientia quod semꝑ eum
ꝑatre sit ante secula.
mnis sapientia a dño deo est: &
cum illo fuit semꝑ: ce ẽ ante euũ.

Expanded text:
telligat, atque servare discat. Ut homo Dei semper telligat, atque servare discat. Ut homo Dei semper per omnia in omnibus. De caetero quoque moneo lectorem, si ejus prudentiae alicubi in hoc opere nostro sensus displiceat, vel oratio sordescat, non nos temerario judicio cito reprehendat, sed magis infirmitati et ignorantiae veniam tribuat; sciatque loca ibi esse difficilia, et diversis aenigmatibus valde obscura: unde debet ignoscere labori nostro; aut si quid melius potuerit invenire, nos in ejus sententiam paratos sciat transire. Dummodo noverit veniam, quam nobis illum optamus tribuere, se ab aliis, ubi indiget, aliquando accepturum. Scriptum est enim: « In quo judicio judicaveritis, judicabitur de vobis. » Sancta Deus Trinitas beatitudinem vestram ubique et in omnibus conservare dignetur, sancte Pater, memorem nostri De aeterna Dei Sapientia, quod semper cum Patre sit ante saecula. « Omnis sapientia a Domino Deo est, et cum illo fuit semper, et est ante aevum.
Abbreviated transcription (Latin):
quoꝵ pͥorem contionatorem possumꝰ dicere:
alt̾m uͦ cong̾gatorem seu collectorem. S inter
eccłiasten ⁊ int̾ eccłiasticum istam patres po¬
suere distantiam : qͦd eccłiastes ad xp̃m dñm
maxime debet referri: eccłiasticꝰ uͦ euicũq
iusto p̃dicatori potest absolute congruere:
qͥ eccłiam dñi scĩssimis solet monitis congre¬
gare: qͦdutiq p̃sentem librum fecisse mani¬
festum ẽ qͥ ꝓpt̾ excellentiam uirtutum suaꝵ
panarethos: id est uͥtcitum õiũ capax appellat᷑.
Cuiꝰ tanta claritas tantaq latinitas est: ut qͥ
tertꝰ ipse cõm̃ta sint. Atq utinam qm̃ citom̃te
capit᷑: tam facili actuum qualitate redderet᷑.
Huiꝰ gͦ lib̾ lectio frequens apudte sit sc̃e pater:
⁊ testimonioꝵ eiꝰ assidua meditatio: quatinꝰ
cog̾gatio q̃ tecum ꝓ honore gͣdus. ⁊ uͥtutum
m̾itoincessabilit̾ conu̾sat᷑. assidue u̾bum
di audiat : & disciplinarum utilitatẽ in¬

Expanded text:
quorum priorem concionatorem possumus dicere, quorum priorem concionatorem possumus dicere, alterum vero congregatorem seu collectorem. Sed inter Ecclesiastem et inter Ecclesiasticum istam Patres posuere distantiam, quod Ecclesiastes ad Christum Dominum maxime debet referri, Ecclesiasticus vero cuicunque justo praedicatori potest absolute congruere, qui Ecclesiam Domini sanctissimis solet monitis congregare: quod utique praesentem librum fecisse manifestum est. Qui propter excellentiam virtutum suarum panaretos, id est virtutum omnium capax, appellatur. Cujus tanta claritas, tantaque latinitas est, ut sibi textus ipse commentarius sit; atque utinam quam cito mente capitur, tam facili actuum qualitate redderetur. Hujus ergo libri lectio frequens apud te sit, sancte Pater, et testimoniorum ejus assidua meditatio, quatenus cogitatio, quae tecum pro honore gradus et virtutum merito incessabiliter conversatur, assidue verbum Dei audiat, et disciplinarum utilitatem in