comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
facies autẽ mea ñ uidebit᷑ tibi. Cũ iã diocis¬
set stabis supra petrã statĩ ut transiet gła
mea. ubi intelligit᷑ statĩ post transitum
suũ. ꝓmisisse suꝑ petrã stabilitatẽ. Quo mͦ
accipiendũ ẽ qđ ait. ponã te incauernia
petrae & tegã nianu mea suꝑte donec
transeã. & auferã manũ meã. & tuNic
uidebis posteriora mea: quasi iã illo inpetra
constituto.tegat manusua suꝑ eũ & de¬
inde transeat. cũ eẽ. in petra ñ possit nisi
post eius transitũ: sed recapitulatio in tel¬
ligenda ẽ . rei p̃t̃ missȩ. quasi solet uti scrip¬
tura in multis locis. Postea quippe dixit.
qđ ordine tẽporis prius ẽ: qui ordo ita se
habet. Tegã manu mea suꝑte donec tran¬
seã. & tunc uidebis posteriora mea. Nã
facies mea ñ uidebitꝰ᷑ tibi. & stabis super
petrã. statĩ ut transi et gła mea. & ponã te
in cauerna petrae. Hoc enĩ factũ ẽ. in cis

Expanded text:
facies autem mea non videbitur tibi. Cum jam dixisfacies autem mea non videbitur tibi. Cum jam dixisset, Stabis super petram, statim ut transiet gloria mea, ubi intelligitur post transitum suum promisisse super petram stabilitatem; quomodo accipiendum est quod ait, Ponam te in cavernapetrae et tegam manu mea super te, donec transeam; et auferam manum, et tunc uidebis posteriora mea? quasi iam illo in petra constituto tegat manu sua super eum et deinde transeat, cum esse in petra non possit nisi post eius transitum. sed recapitulatio intellegenda est rei praetermissae, quali solet uti scriptura in multis locis; postea quippe dixit quod ordine temporis prius est. qui ordo ita se habet: tegam manu mea super te, donec transeam, et tunc uidebis posteriora mea; nam facies mea non uidebitur tibi; et stabis super petram, statim ut transiet gloria mea, et ponam te in
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ. respondit ad illud qđ ei dictũ fuerat.
ostende mihi głam tuã. uel qđ supra peti¬
uerat moỹses dicens. ostende mihi te met
inquit uidere faciem meã. ñ enĩ uidebit
homo faciem meã & uiuet. Ostendens huic
uitae qua agit᷑ insensib. mortalib corrup¬
tibilis carnis. dm̃ sicut ẽ. appartre ñ posse.
dẽsicut ẽ. uideri in illauita potest.
ubi ut uiuat᷑. huic uitae moriendum ẽ.
tẽ int̃posito araculo dicente scriptura.
& ait dñs. sequit᷑ & loquit᷑. Ecce locus penes
me. Quis enĩ locus ñ penes dm̃ ẽ. qui
nusquã ẽ. absens sed ecłam significat
dicendo etce locus penesme . tãquã tẽplũ
supra petrã. qr post transitũ xpĩ. id est
post passionẽ & resurrectionẽ xp̃i. stetit
popłs fidelis supra petrã. Et ponãte in qͥt
in cauerna petrae. munim̃ firmissimum
significat. Alii autẽ in t̃p̃tatis inspelunca
petrae. sed grecus habet õpen. Hoc autem
foram̃ uel cauernã rectius int̃p̃tamur.

Expanded text:
ionem, respondet ad illud quod ei dictum fuerat: Ostende mihi gloriam tuam, vel quod supra petiverat Moyses dicens: Ostende mihi te ipsuinquit, videre faciem meam, non enim videbit homo faciem meam et vivet: ostendens huic vitae quae agitur in sensibus mortalibus corruptibilis carnis, Deum sicut est apparere non posse, id est sicut est videri in illa vita potest, ubi ut vivatur huic vitae moriendum est. Item interposito articulo dicente Scriptura, Et ait Dominus, sequitur et loquitur: Ecce locus penes me. Quis enim locus non penes Deum est, qui nusquam est absens? sed Ecclesiam significat dicendo, Ecce locus penes me, tanquam templum supra petram; quia post transitum Christi, id est post passionem et resurrectionem Christi stetit populus fidelis supra petram. Et ponam te, inquit, in caverna petrae: munimen firmissimum significat. Alii autem interpretati sunt, in specula petrae; sed graecus habet ὀπήν: hoc autem foramen vel cavernam rectius interpretamur.
Abbreviated transcription (Latin):
dnĩ inconspectu tuo. tãquã in conspec tu
popłi isrł. cuius moyses cũ haec audiret. tipũ
gerebat. In conspectu enĩ gentis ipsius ubiq
Uocabo autẽ dixit ñ uocabor actiuũ uerbũ
ꝓpassiuo ponens. genere locutionis in usita¬
to. in quonimirũ magnussensus latet.
Sicenĩ fortasse significare uoluit se ipsũ
hoc facere. idẽ. grãsuafieri. ut uocet᷑ dñs
in om̃ib gentib Qđ uero addidit. & mise¬
rebor cui miserts ero. & miscđiã p̃stabo
cui miscđiã p̃stitero ibi plane ex p̃ssius
ostendit. uocatione quanos uocauit in suũ
sua. Am̃ enĩ segentes intro ducturũ pollice¬
bat᷑ dicens. Uocabo nomine dñi in conspectu
tuo cõm̃dauit hoc misericordit̃ facere sicut
apłs dicit. Dico enĩ xp̃m ministrũ fuisse
circũ cisionis ꝓpt̃ ueritatẽ dĩ. ad c̃firman¬
das ꝓmissiones patrũ. Gentes autẽ super

Expanded text:
domini in conspectu tuo, tamquam in conspectu domini in conspectu tuo, tamquam in conspectu populi Israhel, cuius Moses, cum. haec audiret, typum gerebat. in conspectu enim gentis ipsius ubique uocabo autem dixit, non" uocabor", actiuum uerbum pro passiuo ponens genere locutionis inusitato: in quo nimirum magnus sensus latet. sic enim fortasse significare uoluit se ipsum hoc facere, id est gratia sua fieri, ut uocetur dominus in omnibus gentibus. Quod uero addidit: et miserebor cui misertus ero et misericordiam praestabo cui misericordiam praestitero, ibi plane expressius ostendit uocationem, qua nos uocauit in suum uoniam enim se gentes introducturum pollicebatur dicens: uocabo nomine domini in conspectu tuo, commendauit hoc Se misericorditer facere, sicut apostolus dicit: dico enim Christum ministrum fuisse circumcisionis propter ueritatem dei ad confirmandas promissiones patrum, ge
Abbreviated transcription (Latin):
miserebor cui misertusero. & miscđiã p̾sta¬
bo cui miscđiã prestitero. Quib. uerbis phi¬
buit hominẽ uelut deꝑpriarũ uirtutũ
meritis gloriari. ut quigloriat᷑ in dño glori¬
et᷑. Nonenĩ ait. miscrebor talib ueltalib
sed cui misericors fuero. ut neminẽ p̃ce¬
dentib: bonis operib suis. miscđiã tantae
uocationis meruisse de monstret. Et enĩ¬
ti sunt cui miscricors fuero. Anali quid int̾̃ sit
nescio. Qđ enĩ ingreta lingua duob uerbis
uersis uerbis dicere. & ideo diuersis modis
candẽ miscđiã repetiuit. Si autẽ dicere¬
rebor cui misereor. aut miserebor cui miser¬
tus cro. ñ satis cõmode dici uidet᷑. Et tam̃
fortius ille ipse ibi sensus ẽ qđ aut ipsius
miscđiae sue firmitatẽ ds̃ ista repetitione
monstrauit. sicut am̃ am̃. sicut fiat fiat.
sicut repetitio somni pharaonis pluraq

Expanded text:
miserebor cui misertus ero et misericordiam praestabo cui misericordiam praestitero. quibus uerbis prohibuit hominem uelut de propriarum uirtutum meritis gloriari, ut qui gloriatur, in domino glorietur. non enim ait: miserebor talibus uel talibus, sed "cui misericors fuero, ut neminem" praecedentibus bonis operibus suis misericordiam tantae uocationis meruisse demonstret. eteniti sunt, cui misericors fuero — an aliquid intersit nescio. quod enim in graeca lingua duobus uerbis uersis uerbis dicere et diuersis modis eandem misericordiam repetiuit. si autem dicererebor cui misereor" aut "miserebor cui misertus ero", non satis commode dici uideretur. et tamen fortius ille ipse ibi sensus est, quod aut ipsius misericordiae suae firmitatem deus ista repetitione monstrauit — sicut: "amen, amen", sicut: "fiat, fiat", sicut repetitio somnii Pharaonis pluraque
Abbreviated transcription (Latin):
solũ admonendi sunt studiosi uenerabi¬
liũ litterarũ ut scripturis sc̃is genera locuti¬
onũ sciant & quomodo apud easdici aliqͥd
soleat uigilant̃ aduertant. memorit̃q reti¬
neant: uerũ etiã qđ ẽ. p̃cipuũ & maxime
necessariũ. orent ut intelligant. In eis quippe
litteris quarũ studiosi sunt. legunt qm̃ dñs
preditũ estꝰ acceperunt. CCLaxxx

Expanded text:
solum admonendi sunt studiosi uenerabisolum admonendi sunt studiosi uenerabilium litterarum, ut in scripturis sanctis genera locutionum sciant et quomodo apud eas dici aliquid soleat uigilanter aduertant memoriterque retineant, uerum etiam, quod est praecipuum et maxime necessarium, orent, ut intellegant. in eis quippe litteris, quarum studiosi sunt, legunt, quoniam praeditum est, acceperunt. CCLXXV.
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ ꝓ icit uentus a facie t̃rae. Haȩ autẽ om̃s
regulae excepta una quae uocat᷑ de ꝓmissis
& lege. aliud ex alio faciunt intelligi. qđ
ẽ ꝓpriũ tropicȩ locutionis quae latius patet
quã ut possit ut mih uidet᷑ ab aliquo uni¬
uersa cõp̃hendi. Nã ubicũq uelut aliud
dicit᷑. at aliud intelligat᷑. & si nomen
ipsius tropi inloquendi arte ñ inuenit᷑.
tropica locutio ẽ. Quae cũ fit ubi fieri
solet sine labore sequit᷑ intellectus. Cũ uͦ
ubi ñ solet. laborat᷑ ut intelligat᷑. ab aliis
magis. ab aliis minus. sicut magis minus ue
dona dĩ sunt in ingenus hominũ. uel ad¬
iutoria tribuunt᷑. Pro inde sicut in uerbis
ꝓpriis dequib: superius disputauimus.
ubires ut dicunt᷑ intelligendȩ sunt. sic in
trans latis quae faciunt tropicas locutio¬
nes. ubi aliud ex alio intelligendũ ẽ. deqͥb.
huc usq quantũ uisũ ẽ. satis egimus. Non

Expanded text:
quem proiciat uentus. a facie terrae. Hae autem omnes quem proiciat uentus. a facie terrae. Hae autem omnes regulae excepta una, quae uocatur "de promissis. et lege", aliud ex alio faciunt intellegi, quod est proprium tropicae locutionis, quae latius patet, quam ut pos-j sit, ut mihi uidetur, ab aliquo uniuersa comprehendi. nam ubicumque uelut aliud dicitur, ut aliud intellegatur, etsi nomen ipsius tropi in loquendi arte non inuenitur, tropica locutio est. quae cum fit, ubi fieri solet, sine labore sequitur intellectus; cum uero, ubi non solet, laboratur, ut intellegatur, ab aliis magis, ab aliis minus, sicut magis minusue dona dei sunt in ingeniis hominum uel adiutoria tribuuntur. proinde sicut in uerbis propriis, de quibus superius disputauimus, ubi res ut dicuntur intellegendae sunt, sic in translatis, quae faciunt tropicas locutiones, ubi aliud ex alio intellegendum est, de quibus huc usque, quantum uisum est, satis egimus, non
Abbreviated transcription (Latin):
quid conueniat capia. quid corpori. ita
& in ista nouissima aliquando indiabolũ
dicit᷑ qđ non in ipso sed potius in eius corpore
possit agnosci. qđ habet ñ solũ in cis qui
manifestissime foris sunt. sed in eis eaã. qui
cũ ad ipsũ ꝑtineant. tamen ad tẽpus mis-¬
cent᷑ ȩcłe donec unus quisq dehac uita
ex eat. uel a frum̃to palea uenti labro ulamo
separet᷑. Qđ enĩ scriptũ ẽ. apud esaiã. quo-¬
modo cecidit decaelo lucifer mane oriens.
& cȩtera quae sub figura regis babr̃loniae¬
deeadẽ ꝑsona. uel ad eandẽ ꝑsonã dictas:
in ipsa contextione sermonis dediabolo
utiq intelligunt᷑. & tamen qđ ibi dictũ est
c̃tritus ẽ. in t̾ra qui mittit ad om̃s gentes.
ñ totũ ipsi capiti congruit. Nã & simittit
ad om̃s gentes diabolus. angłlos suos: tamen
in t̃ra corpus eius ñ ipse conterit᷑. nisi quia
ipse ẽ. in corpore suo. qđ contritũ fit puluis

Expanded text:
quid conueniat corpori, quid capiti: ita quid conueniat corpori, quid capiti: ita et in ista nouisdicitur quod non in ipso, sed potius in ejus corpore possit agnosci, quod habet non solum in eis qui manifestissime foris sunt, sed in eis etiam qui cum ad ipsum pertineant, tamen ad tempus miscentur Ecclesiae, donec unusquisque de hac vita exeat, vel a frumento palea ventilabro ultimo separetur . Quod enim scriptum est apud Isaiam, Quomodo cecidit de coelo Lucifer mane oriens , et caetera, quae sub figura regis Babde eadem persona uel ad eandem personam dicta sunt, in ipsa contextione sermonis de diabolo utique intelleguntur, et tamen quod ibi dictum est: contritus est in terra qui mittit ad omnes gentes, non totum ipsi capiti congruit. nam etsi mittit ad omnes gentes diabolus angelos suos, tamen in terra corpus eius, non ipse conteritur, nisi quia ipse est in corpore suo, quod contritum fit puluis,
Abbreviated transcription (Latin):
ut cũ dñs fuerit reuelatus retributionẽ
ꝓ eis quae quisq seruauit uel contẽpsit
inueniat: & tam̃ quia dictũ ẽ. in illa hora
tunc putant᷑ ista seruanda cũ fuerit dñs
reuelatus. nisi ad intelligendã recapitũ¬
lationẽ sensus legentis in uigilet. ad iu¬
uante alia scriptura quae ipsorũ apł̃oriui
adhuo tẽpore clamauit. Filioli. nouissima hora
ẽ. Tempus ergo ipsũ quo euangłiũ p̃dicat᷑.
quo usq dñs reuelet᷑. hora ẽ. in qua oportet
ista feruari. quia & ipsa reuelatio dnĩ ad ean¬
dã horã ꝑtinet. quae die iudici t̃minabit᷑.
Septima tr̃chonii regula ẽ eadẽq. postrema.
dediabolo ⁊ eius corpore. Et enĩ & ips&
caput impiorũ qui sunt eius quodã modo
rũ cũ illo in regno & gła sempit̃nia. Sicut
ergo in prima regula quã uocat dedño
& eius corpore uigilandũ ẽ. ut intelligat᷑
cũ deuna eadẽq ꝑsoria scriptura loquitur.

Expanded text:
ut cum Dominus fuerit revelatus, retributionem ut cum Dominus fuerit revelatus, retributionem pro eis quae quisque servavit vel contempsit, inveniat? Et tamen quia dictum est, In illa hora, tunc putantur ista servanda, cum fuerit Dominus revelatus, nisi ad intelligendam recapitulationem, sensus legentis invigilet, adjuvante alia Scriadhuc tempore clamauit: filii, nouissima hora est. tempus ergo ipsum, quo euangelium praedicatur, quousque dominus reueletur, hora est, in qua oportet ista seruari, quia et ipsa reuelatio domini ad eandem horam pertinet, quae die iudicii terminabitur. Septima Tyconii regula est eademque postrema "de diabolo et eius corpore". est enim et ipse caput impiorum, qui sunt eius quodam modo rum cum illo in regnum et gloriam sempiternam. sicut ergo in prima regula, quam uocat "de domino et eius corpore", uigilandum est, ut intellegatur, cum de una eademque persona scriptura loquitur,
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ dicerent᷑ habuisse iã linguas suas singulae
tribus. que gentes singulas fecerant. quando
erat om̃ib una cõmunis Acꝑ hoc recapitu¬
lando ad iunctũ ẽ. & erat omĩs t̾ra labiũ
unũ & uox una om̃ib latenter narratio¬
ne redeunte. ut diceret᷑ quomodo factũ sit.
ut ex uiria om̃iũ lingua fuerint diuisi per
multas. & continuo de illa turris aedificatio¬
ne narrat᷑. ubi haet eis iudicio diuino ingesta
ẽ. poena suꝑbie. Post qđ factũ. disꝑsisunt ꝑ t̾rã.
scđm linguassuas. Fit ista recapitulatio etiã
obscurius. sicut in euangłio dñs dicit. Die quo
reuelabit᷑. In illa hora quierit in tecto. &
uasa eius indomo ñ descendat tollere illa.
Et qui in agro similit̃ ñ reuertat᷑ retro. Alemi
nerit uocoris loth. Nũquid cũ dñs fuerit
reuelatus tunc sunt ista seruanda. nequisqq
retro respiciat. idẽ. uitã p̃teritã cui renun¬
ciauit in requiem. & ñ potius isto tempore

Expanded text:
enim dicerentur habuisse iam linguas suas singulae enim dicerentur habuisse iam linguas suas singulae tribus, quae gentes singulas fecerant, quando erat omnibus una communis. ac per hoc recapitulando adiunctum est: et erat omnis terra labium unum, et uox una omnibus, latenter narratione redeunte, ut diceretur quomodo factum sit, ut ex una omnium lingua fuerint diuisi per multas, et continuo de illa turris aedificatione narratur, ubi haec eis iudicio diuino ingesta est poena superbiae, post quod factum dispersi sunt per terram secundum linguas suas. fit ista recapitulatio etiam obscurius. sicut in euangelio dominus dicit: die, quoreuelabitur. in illa hora qui erit in tecto et uasa eius in domo, non descendat tollere illa; et qui in agro, similiter non reuertatur retro. memnerit uxoris Loth . Numquid cum Dominus fuerit revelatus, tunc sunt ista servanda, ne quisque retro respiciat, id est, vitam praeteritam cui renuntiavit, inquirat; et non potius isto tempore,
Abbreviated transcription (Latin):
ista. sicut prius dictũ putari potest. nisi reca¬
pitulatio illic uigilant̃ intelligat᷑. quare¬
dictũ ẽ. adea quȩ facta fuerant p̃ternussã.
Itẽq in eodẽ libro. cũ cõmemorarent᷑ generatio¬
nes filiorũ noe dictũ ẽ. Hi filii chã in tribub
suis. scđm linguassuas in regionib suis. & in
gentib suis. Enumeratis quoq filus sem. dr̃.
Hi filii sem intribus suis scđm linguas suas ip¬
tiones eorũ: ab his disꝑse sunt in sulae gentiũ
suꝑ t̃rã post diluuiũ. & erat om̃is t̃ra labiũ
unũ & uox una om̃ibus. Hocitaq quod
adiunctũ ẽ. & erat om̃is t̃ra labiũ unũ. &
uex una om̃ib. idẽ una lingua om̃iũ. ita
dictũ uidet᷑ tã quã eo iã tẽpore quo disꝑsi
fuerant suꝑ t̾rã. etiã scđm in sulas gentiũ
una fuerit om̃ib lingua cõmunis. Qđ ꝓcul
dubio repugnat superiorib uerbis ubi dictũ ẽ.
in tribubus suis scđm linguas suas. Neque

Expanded text:
ista, sicut prius dictum putari potest, nisi recaista, sicut prius dictum putari potest, nisi recapitulatio illic uigilanter intellegatur, qua reditum est ad ea quae fuerant praetermissa. itemque in eodem libro, cum commemorarentur generationes filiorum Noe, dictum est: hi filii Cham in tribubus suis, secundum linguas suas, in regionibus suis, et gentibus suis. enumeratis quoque filiis Sem dicitur: hi filii Sem in tribubus suis, secun-I dum tes eorum. ab his dispersae sunt insulae gentium super terram post diluuium. et erat omnis terra labium unum, et uox una omnibus. hoc itaque quod adiunctum est: et erat omnis terra labium unum, et uox una omnibus, id est una lingua omnium, ita dictum uidetur, tamquam eo iam tempore, quo dispersi fuerant super terram, etiam secundum insulas gentium una fuerit omnibus lingua communis. quod procul dubio repugnat superioribus uerbis, ubi dictum est: in tribubus suis, secundum linguas suas. neque
Abbreviated transcription (Latin):
id factũ sit postea quã factũ posuit hominẽ
in paradyso cũ breuit̃ utroq cõmemorato
id qđ plantauit ds̃ paradisũ. & posuit ibi
hominẽ quẽ formauit. recapitulando
redeat & dicat qđ p̃ter miserat. quomod oscilicȩt
paradr̃ sus fuerit plantatus. quia ꝓduxit ds̃
adhuc det̾ra om̃e lignũ speciosũ. & bonũ ire
xscã. Deniq secutus ad iunoxit. Et lignũ uite
in medio paradr so. & lignũ sciendi boni a&e mali
deinde flum̃ quo para drsus irrigaret᷑ diuisũ
inqua tuor principia fluuiorũ quãtuor expli¬
cat᷑. qđ totũ ꝑ tinet ad institutionẽ paradr̃si
Quod ubi terminauit: repetiuit illud qđ iam
dixerat. & reuera hoc sequebat᷑. atq ait. Et as¬
sup sit dñs ds̃ hominẽ. quẽ finxiti & posuit
eũ in paradr̃so & eęt̃a. Post ista enĩ facta .ibi
ẽ. positus homo sicut nunc ordo ipse demons¬
trat. ñ post hominẽ ibi positũ facta sunt

Expanded text:
id factum sit, posteaquam factum posuit hominem id factum sit, posteaquam factum posuit hominem in paradiso, cum breuiter utroque commemorato, id est quod plantauit deus paradisum et posuit ibi hominem, quem formauit, recapitulando redeat et dicat quod praetermiserat, quomodo scilicet paradisus fuerit plantatus, quia produxit deus adhuc de terra omne lignum speciosum et bonum in escam. denique secutus adiunxit: et lignum uitae in medio paradiso, et lignum scientiae boni et mali. deinde flumen, quo paradisus irrigaretur, diuisum in quattuor principia fluuiorum quattuor explicatur; quod totum pertinet ad institutionem paradisi. quod ubi terminauit, repetiuit illud quod iam dixerat et re uera hoc sequebatur, atque ait: et sumsit dominus deus hominem, quem finxit, et posuit eum in paradiso et cetera. post ista enim facta ibi est positus homo, sicut nunc ordo ipse demonstrat, non post hominem ibi positum facta sunt
Abbreviated transcription (Latin):
tẽpore spirita lit̃ accipi. quo ẽ apud alienos
ȩccła: siue ꝑ se ipsos. siue decẽ ꝑ decẽ centũ s̃:
Quo numero significat᷑ uniuersitas scorũ in
a pocalipsi. Unde apparet ñ solas tẽporum
quȩstiones istis numeris eẽ. soluendas. sed
latius patere signisicationes eorũ. & in multa
ꝓserpere. Neq enĩ numerus iste in apoca¬
lr̃psi ad tẽporaꝑtinet . sed ad homines.
UISextã regulã tr̃chonius recapitulationẽ
uocat in obscuritate scripturarũ satis uigi¬
lant̃ inuentã. Sic enĩ dicunt᷑ quȩdã. quasi
sequant᷑ in ordine tẽporis. uel rerũ continu¬
atione narrent᷑. cũ ad priora quȩ p̃t̃ missa
fuerant latent̃ narratio reuocet᷑. Qđ nisi ex-
hac regula intelligat᷑. errat᷑ sicut ingenesi.
Et plantauit inquit dñs ds̃ para dysũ inedeni
ad orientẽ & posuit ibi homi nẽ quẽ formauit.
sũ. & bonũ in aescã. Ita uidet᷑ dictũ tã quã

Expanded text:
tempore spiritaliter accipi, quo est apud alienos tempore spiritaliter accipi, quo est apud alienos ecclesia — siue per se ipsos, sicut decem per decem centum sunt quo numero significatur uniuersitas sanctorum in Apocalypsi. unde apparet non solum temporum quaestiones istis numeris esse soluendas, sed latius patere significationes eorum et in multa proserpere. neque enim numerus iste in Apocalypsi ad tempora pertinet, sed ad homines. .Sextam regulam Tyconius "recapitulationem" uocat, in obscuritate scripturarum satis uigilanter inuentam. sic enim dicuntur quaedam, quasi sequantur in ordine temporis uel rerum continuatione narrentur, cum ad propria, quae praetermissa sunt, latenter narratio reuocetur; quod nisi ex hac regula intellegatur, erratur. sicut in Genesi: et plantauit, inquit, dominus deus paradisum in Aedem ad orientem. et posuit ibi hominem, quem formauit.  dictum, tamquam
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s & totos. sed solos medios cõputasiȩ. hoc
modo locutionis quo significat᷑ a parte totũ.
etiã illa deresurrectione xp̃i soluit᷑ quȩstio.
ars enĩ no uissima diei quo passusẽ . nisi ꝑtoto
die accipiat᷑ idẽ ad iuncta etiã noc te p̃terita.
& nox in cuius parte ultima resurrexit nisi
totus dies accipiat᷑. adiuncto scilicet die in-¬
lucescente dominico: ñ possunt eẽ tresdies
& tres noctes. quib se incorde t̃rae p̃dixit
futurũ. Legiti mos autẽ numeros dicit. quos
eminentius diuina: cõmendat. sicut septena¬
riũ uel denariũ. uel duodenariũ & quicũq¬
alii sunt. quos legendo studiosi libent̃ agnoscuN.
ponunt᷑. sicut septies in die laudabote nihil
ẽ. aliud quã semꝑ laus eius inore meo. Tantudẽ
ualent & cũ multiplicant᷑ siue ꝑdenariũ.
siue septuaginta. & septingenti. Unde poss
& septuaginta anni hreremiae ꝓ uniuerso

Expanded text:
omnes et totos, sed solos medios computasse. Hoc omnes et totos, sed solos medios computasse. Hoc modo locutionis, quo significatur a parte totum, etiam illa de resurrectione Christi solvitur quaestio. Pars enim novissima diei quo passus est, nisi pro toto die accipiatur, id est, adjuncta etiam nocte praeterita; et nox in cujus parte ultima resurrexit, nisi totus dies accipiatur, adjuncto scilicet die illucescente dominico, non possunt esse tres dies et tres noctes, quibus se in corde terrae praedixit futurum . 51. Legitimos autem numeros dicit, quos eminentius divina Scriptura commendat, sicut septenarium, vel denarium, vel duodenarium, et quicumqalii sunt, quos legendo studiosi libenter agnoscunt. ponuntur: sicut, Septies iest aliud quam: semper laus eius in ore meo. tantundem ualent et cum multiplicantur siue per denarium, sicut septuaginta et septingenti — unde possunt et septuaginta anni Hieremiae pro uniuerso
Abbreviated transcription (Latin):
erit impiorũ. quia & ipsa similit̃ data ẽ. quan¬
do clando firmataẽ. Quintt̃ trchonius regulã
ponit. quã de tẽporib. appellat. qua regula
plerũq inueniri uel conici possit latens inscrip¬
turis sc̃is quantitas tẽporũ. Duob. autẽ modis
ugere dicit hanc regulã. Aut troposine¬
doche. aut legitimis numeris. Troposine¬
doche aut a parte totũ. aut a toto partẽ facit
intelligi. sicut unus euangłista post dies octo
factũ dicit. qđ alius post dies sex quando in
monte discipłis tantũ trib p̃sentib facies dnĩ
fulsit ut sol & uestim̃ta eius ut niox. Utrũq.
enĩ uerũ eẽ ñ posset qđ denumero dierũ dictũ
ẽ. nisi ille qui dixit post dies octo intelligat᷑
partẽ nouissimã diei ex quo id xp̃s p̃dioit
futurũ & partẽ primã diei quo id ostendit
impletũ. ꝓtotis dieb. duob. atq. integris posu¬
isse. Cũ uero quidixit post diessex. integros

Expanded text:
erit impiorum; quia et ipsa similiter data est, quanerit impiorum; quia et ipsa similiter data est, quando danda firmata est. Quintam Tyconius regulam ponit, quam "de temporibus" appellat, qua regula plerumque inueniri uel conici possit latens in scripturis sanctis quantitas temporum. duobus autem modis uigere dicit hanc regulam, aut tropo synecdoche ant legitimis numeris. tropo synecdoche aut a parte totum aut a toto partem facit intellegi, sicut unus euangelista post dies octo factum dicit quod alius post dies sex, quando in monte discipulis tantum tribus praesentibus facies domini fulsit ut sol et uestimenta eius ut nix. utrumque enim uerum esse non posset, quod de numero dierum dictum est, nisi ille qui dixit: post partem novissimam diei ex quo id Christus praedixit futurum, et partem primam diei quo id ostendit impletum, pro totis diebus duobus atque integris posuisse; is vero qui dixit, post dies sex, integros
Abbreviated transcription (Latin):
regna tura cũ xp̃o ipsa ẽ. t̃rabeatorũ terra
uiuentiũ. Ipsa intelligenda ẽ. patribidata.
quando eis certa & immnutabili dĩ uoluntate
ꝓmisuã ẽ. qm̃ ipsa ꝓmissionis uel p̃destinatio¬
nis firmitate iã data ẽ. quae danda suo tt̃pore
Apatrib credita ẽ. Sicut deipsa grã quae
sc̃is datur. scribens ad timotheũ apłs. ait.
Non scđm opera nr̃a. sed scđm suũ ꝓpositũ & grãm
quae dataẽ nobis in exp̃o iħu ante scła a t̃ria.
manifestata autẽ nunc ꝑ aduentũ saluatoride
nri. Datã dixit grãm. quando nec erant ad¬
huc quib daret᷑. qm̃ indispensatione ac p̃des¬
tinatione dĩ iã factũ erat qđ suo tẽpore futuri
fuerat. quo et̃. dicit manifestata. Quã uis haec¬
possit intelligi & det̾ra futuri scłi. quando
erit caelũ nouũ & t̃ra nouã. inqua in iusti
habitare ñ poterunt. & ideoreete dicitur
piis qđ ipsa sit t̃ra eorũ. que nulla ex parte raa

Expanded text:
regnatura cum Christo, ipsa est terra beatorum, terra regnatura cum Christo, ipsa est terra beatorum, terra viventium, ipsa intelligenda est patribus data, quando eis certa et immutabili Dei voluntate iam ipsa promissionis vel praedestinationis firmitate jam data est, quae danda suo tempore a patribus credita est; sicut de ipsa gratia quae sanctis datur, scribens ad Timotheum Apostolus ait, Non secundum opera nostra, sed secundum suum propositum et gratiam, quae data est nobis in Christo Iesu ante saecula aeterna, manifestata autem nunc per aduentum saluatoris nostri. datam dixit gratiam, quando nec erant adhuc quibus daretur, quoniam in dispensatione ac praedestinatione dei iam factum erat quod suo tempore futurum fuerat: quod esse dicit manifestatam. quapossint intelligi et de terra futuri saeculi, quando erit coelum novum et terra nova , in qua injusti habitare non poterunt. Et ideo recte dicitur piis quod ipsa sit terra eorum, quae ulla ex parte non
Abbreviated transcription (Latin):
nouũ & sp̃m nouũ dabo inuos. & auferã cor
lapideũ decarne urã. & dabo uobis cor carne¬
ũ. Cor quippe carneũ unde ait apłs. tabulas
cordis carnalib acorde lapideo uoluit uita
sentiente discerni. & ꝑ uitã sentientẽ signifi¬
cauit in telligentẽ. Sic fit isrł spiritalis. ñ
talis ab illo isrł carnali quiẽ. unius gentis. noui¬
tate grã ñ nobilitate patriae. & m̃te ñgente
distinguit᷑. Sed altitudo ꝓphetica. dũ de illo
uel ad illũ loquit᷑. latent̃ transit adhunc &
cũ iã de isto uel ad istũ loquat᷑. adhuc deillo
uel adillũ uidet᷑ loqui. ñ intellectũ scriptu¬
rarũ nobis quasi hostilit̃ iuidens. sed exercers
medicina lit̃ nr̃m. Unde & illud qđ ait. &
inducã uos int̾rã ur̃am. & paulo post tã quã
quã dedi patrib ur̃is: ñ carnalit̃ sicut carnalis
isrł. sed spiritalit̃ sicut spiritalis isrł debemꝰ
accipere. Eccła quippe sine macula eruga
ex om̃ib gentib congregata. atq in ae ternũ

Expanded text:
um novum dabo in vos; et auferam cor lapideum de carne vestra, et dabo vobis cor carneum. Cor quippe carneum, unde ait Apostolus, tabulis cordis carnalibus, a corde lapideo voluit vita sentiente discerni, et per vitam sentientem significavit intelligentem. Sic fit Israel spiritualis, non talis ab illo Israhel ca.rnali, qui est unius gentis, nouitate gratiae, non nobilitate patriae, et mente, non gente distinguitur. sed altitudo prophetioa, dum de illo uel ad illum loquitur, latenter transit ad hunc et, cum iam de isto uel ad istum loquatur, adhuc de illo uel ad illum uidetur loqui, non intellectum scripturarum nobis quasi hostiliter inuidens, sed exercens medicinaliter nostrum. unde et illud quod ait: et inducam uos in terram uestram, et paulo post, tamquam quam dedi patribus vestris, non carnaliter, sicut carnalis Israel, sed spiritaliter, sicut spiritalis Israel, debemus accipere. Ecclesia quippe sine macula et ruga, ex omnibus gentibus congregata, atque in aeternum
Abbreviated transcription (Latin):
hrezechiel. Domus usrł habitauit in terra.
& polluerunt illã inuia sua. & in idolissuis
& peccatis suis. scđm immunditiã menstru¬
atȩ. Facta ẽ. uia eorũ ante faciem meã. &
effudi irã meã suꝑ eos. & disꝑsi illos int̃nationes.
& uentilaui eos in regiones: Scđm uias eorũ
& scđm peccata eorũ iudicaui eos facile est
in quã hoc intelligere. de illa domo isrł. de qua
dicit a płs. Uidete isrł scđm carnẽ. quia hac
omĩa carnalis popłs isrł & fecit & passus est.
Alia etiã qua seqͥunt᷑. eidẽ intelligunt᷑ popło
conuenire. Sed cũ ceperit dicere. & scĩ fica¬
bo nom̃ meũ sc̃m. illuꝰ magnũ: qđ pollutũ ẽ.
int̃nationes. qđ polluistis in medio earum.¬
debet eẽ . quilegit. quẽ ad modũ species exce¬
dat᷑. & ad iungat᷑ genus. Sequit᷑ enĩ &dicit.
Dũ scĩ ficor in uobis ante oculos eorũ. Et accipiã
uos de gentib. & congregabouos ex om̃ibus

Expanded text:
Ezechiel: Domus Israel habitavit in terra, Ezechiel: Domus Israel habitavit in terra, et polluerunt illam in via sua, et in idolis suis, et peccatis suis; secundum immunditiam menstruatae facta est uia eorum ante faciem meam. et effudi iram meam super eos et dispersi illos inter nationes et uentilaui eos in regiones, secundum uias eorum et secundum peccata eorum iudicaui eos - facile est, inquam, hoc intellegere de illa domo Israhel, de qua dicit apostolus: uidete Israhel secundum carnem, quia haec omnia carnalis populus Israhel et fecit et passus est. alia etiam quae secuntur eidem intelleguntur populo conuenire; sed cum coeperit dicere eis: et sanctificabo nomen meum sanctum illud magnum, quod pollutum est inter nationes, q debet esse qui legit, quemadmodum species excedatur et adiungatur genus. sequitur enim et dicit: dum sanctificabor in uobis ante oculos eorum. et accipiam uos de gentibus et congregabo uos ex omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
de iud ra. de aegr̃pto. de assiria. & quacũq alia
gente inqua sunt plurimȩ ciuitates. ñ tameni
totus orbis. sed pars eius ẽ. dicit᷑ qđ transeat eius
modũ & congruat potius uni uerso cuius hȩc
pars ẽ. uel sicuti iste appellat. generi cuius
haec species ẽ. Unde & in notitiã uulgi uerba
ista uenerunt. ut etiã idiotȩ intelligant qͥd
spetialit̃. quid generalit̃ in quocũq p̃cepto
imperiali sit constitutũ. Fit hoc etiã de hominib
sicut ea quȩ de salomone dicunt᷑. excedunt eiꝰ
ẽ. ille. relata clarescunt. nec species semper
excedit᷑. Sȩpe enĩ talia dicunt᷑. quae uel ei
quoq uel ei fortasse tantũ modo aptissi me
congruant. Sedcũ abspecie transit᷑ ad genus
quasi adhuc despecie loquente scriptura.
ibi uigilare debet lectoris intentio. nequerat
inspecie qđ ingenere potest melius & certius
inuenire. facile ẽ. quippe illud. qđ ait ꝓpħa

Expanded text:
de Iudaea, de Aegypto, de Assyria et quacumque alia de Iudaea, de Aegypto, de Assyria et quacumque alia gente, in qua sunt plurimae ciuitates, non tamen totus. orbis, sed pars eius est, dicitur quod transeat eius modum et congruat potius uniuerso, cuius haec pars est, uel, sicuti iste appellat, generi, cuius haec species. unde et in notitiam uulgi uerba ista uespecialiter, quid generaliter in quocunque praecepto imperiali sit constitutum. Fit hoc etiam de hominibus, sicut ea quae de Salomone dicuntur, excedunt eju, cujus ille pars est, relata clarescunt. Nec species semper exceditur. Saepe enim talia dicuntur, quae vel ei quoque, vel ei fortasse tantummodo apertissime congruant. Sed cum quasi adhuc de specie loquente Scriptura, ibi vigilare debet lectoris intentio, ne quaerat in specie quod in genere potest melius et certius invenire. Facile est quippe illud quod ait propheta
Abbreviated transcription (Latin):
audit utrũq donatũ : Plura sunt & alia testi¬
monia. quib: id ostendit᷑ sed hoc nunc ñ agimꝰ.
A libi autẽ atq alibi. sȩpissime ista agimus.
Quarta tr̃choni regula ẽ. despecie & genere.
Sicenĩ eã uocat. uolens intelligispeciemex parte.
genus autẽ totũ. cuius ea pars ẽ. quã nũcupat
speciẽ. sicut una quaeq ciuitas. pars ẽ. utique
uni uersitatis gentiũ. hanc ille uocat speciem.
genus autẽ om̃s gentes. Neque hic ea discer¬
nendi subtilitas adhibenda ẽ quae adialecticis
tradit᷑. qui int̃ partẽ & speciem quid intersit
acutissime disputant. Eadẽ ratio ẽ si ñ deuna¬
quaq ciuitate. sed deuna quaq ꝓuincia. uel
gente. uel regione. tale aliquid indiuinis
re perit᷑ eloquiis. Nonsolũ enĩ uerbi grã de
hỹerłm uel de aliqua gentiũ ciuitate. siue
tr̃ro siue babr̃ lonia. siue alia qualibet dicit᷑
aliquid inscripturis scis qđ modũ eius excedat
& conueniat potius om̃ib. gentib. Uerũ etiam

Expanded text:
audit utrumque donatum? plura sunt et alia testimonia, quibus id ostenditur, sed hoc nunc non agimus, alibi autem atque alibi saepissime ista egimus. Quarta Tyconii ista regula est "do specie et genere". sic enim eam uocat, uolens intellegi speciem partem, genus autem totum, cuius ea pars est, quam nuncupat speciem, sicut unaquaeque ciuitas pars est utique uniuersitatis gentium. hanc ille uocat speciem, genus autem omnes gentes. neque hic es discernendi subtilitas adhibenda est, quae a dialecticis traditur, qui inter partem et speciem quid intersit acutissime disputant eadem ratio est, si non de unaquaque ciuitate, sed de unaquaque prouincia uel gente uel regione tale aliquid in diuinis reperitur eloquiis. non solum enim uerbi gratia de Hierusalem uel de aliqua gentium ciuitate, sine Tyro sine Babylonia siue alia qualibet dicitur aliquid in scripturis sanctis, quod modum eius excedat et conueniat potius omnibus gentibus, uerum etiam
Abbreviated transcription (Latin):
diatis & faciatis. & habitabitis int̾ra quã dedi
patrib uris. & eritis nĩmi in popłm. & ego ero uob
indm̃. & mundabo uos ex om̃ib. immundicus
ur̃is. Hoc de nouo testam̃to et̃ ꝓphetatũ. ad
qđ ꝑ tinet ñ solũ una gens inrebiquiis siuis de
quib alibi scriptũ ẽ. si fuerit numerus filioꝵ
urł quasi arena maris. reliquiae saluȩ fient:
uerũ etiã ceterae gentes quae ꝓ missȩ surit
patrib. eorũ qui etiã nr̃i sunt. ñ ambigit quis qͥs
intuetꝰ & lauacrũ regenerationis hic et̃ ꝓmis¬
sũ. qđ nunc uidemus om̃ib. gentib redditũ.
& illud qđ ait apłs cũ testam̃ti noui grãm
cõm̃daret ut in cõparatione ueteris emine¬

Expanded text:
tis; et habitabitis in terram, quam dedi patribus uestris, et eritis mihi in populum, et ego ero uobis in deum. et mundabo uos ex omnibus immunditiis uestris. hoc de nouo testamento esse prophetatum, ad quod pertinet non solum una gens illa in reliquiis suis, de quibus alibi. scriptum eut harena maris, reliquiae saluae fient, uerum etiam ceterae gentes, quae promissae sunt patribus eorum, qui etiam nostri sunt, non ambigit quisquis intuetur et lauacram regenerationis hic esse promissum, quod nunc uidemus omnibus gentibus redditum. et illud quod ait apostolus, cum testamenti noui gratiam commendaret, ut in comparatione ueteris emine
Abbreviated transcription (Latin):
de uirga quẽ scđm matħm dicit dñs ñ ferendã.
scđm marcũ autẽ solã ferendã ex libsst. Xxxxx.¬
CLX UIII Quomodo qđ matħs & marcus
dicunt post diessex factũ lucas dicit post dies¬
CLXUIIII De alabaustro ungenti quomodo
ñ repugnet mattheo & mar codicentib. antebiduũ
paschae. ioħs quidicit ante sex dies ex eodem
CLXX De hora dnice passionis que ad modũ noti
int̃se dissentiant marcus quidicit hora t̃cia
& ioħs quidicit hora quasi seata exlibro de¬
modo ñ repugnent matħs & marcus lucae
quidiacit unũ eorũ insultasse. alterũ credidis¬
&d apud iͦiͦͬi. euangłistas in¬
ueniat᷑ decies cõmemoratũ dñm uisũ fuisse
ab hominib post resurrectionẽ. ex eođẽ li.t.xxi
clxxiii
Qđ intrib. actiue. in ioħis aut̃
euangłio dona contẽplatiue uistutis eluceat.
idoneis dinoscere & quia ñ ꝑ fecte sedex paste
sit ideo sic manebit donec ueniat ex libro de

Expanded text:
inus non ferendam, secundum Marcum autem solam ferendam. CLXI. 177. Quomodo quod Matthaeus et Marcus dicunt post sex dies factum Lucas dicit post  De alabastro ungenti quomodo non repugnet Matthaeo et Marco dicentibus: Ante biduum Paschae; Joannes qui dicit: Ante sex dies; ex eodem 179. De hora dominicae passionis quemadmodum non inter se dissentiant Marcus qui dicit: hora tertia et Iohannes qui dicit: hora quasi sexta. CLXIIII. 18modo non repugnent Matthaeus et Marcus Lucae, qui dixit unum eorum insultasse, alterum credidisod apud quattuor euangelistas inueniatur decies commemoratum dominum uisum esse ab hominibus post resurrectionem. CLXVICLXXV. Quod in tribus activae, in Joannis autem Evangelio dona contemplativae virtutis eluceant idoneis dignosceret, quia non perfecte, sed ex parte sit, ideo sic manebit donec veniat, ex libro de
Abbreviated transcription (Latin):
EX TOILI. IT DEYDROPICOUELDE
ũ diceret discipłis. ñ debere haberi sollici¬
cudinẽ dotr̃bis. ait. Et nolite in sublime¬
ex tolli. Primo enĩ haet ad necessitatẽ implen¬
dã homo querit. Cũ autẽ haec habundaue¬
rint. incipit suꝑbire detalib Tale ẽ. hoc.
Acsise uulneratus quis iactet quia hab et
multa emplastra indomo. cũ hoc illibonũ
ẽ. ut uulnera ñ haberet & neuno quidẽ
indigeret emplastro. Congruent̃ hyd ropi¬
cũ animali qđ cecidit inputeũ cõpara¬
uit. humore enĩ laborauit. Sicut illam
mulierẽ quã decẽ & octo annis alligatã
dixerat. & ab eadẽ alligatione soluebat.
cõparauit ium̃to qđ soluit᷑. ut ad a quã
ducat᷑. Hydropem autẽ recte cõparamꝰ
diuiti auaro. Sicut enĩ ille quanto magis
habundat humore in ordinato. tanto
amplius sitit. sic iste quanto ẽ. copiosior
diuitus quib ñ bene utit᷑. tanto ardentius
talia concupiscit. Illã uero ita morbo in¬
curuatã. ut se erigere ñ posset. animae

Expanded text:
 TOLLI; ET DE HVDRO- PICO VEL DE ceret discipulis non debere haberi sollicitudinem de cibis, ait: et nolite in sublime tolli. primo enim haec ad necessitatem implendam homo quaerit; cum autem haec abundauerint, incipit et superbire de talibus. tale est hoc, ac si se uulneratus quis iactet, qui habet multa emplastra in domo, cum hoc illi bonum esset, ut uulnera non haberet et ne uno quidem indigeret emplastro. congruenter hydropicum animali, quod cecidit in puteum, comparauit; humore enim laborabat. sicut illam mulierem, quam XVIII annis alligatam dixerat et ab eadem alligatione soluebat, comparauit iumento, quod soluitur, ut ad aquam ducatur. hydropem autem recte comparamus diuiti auaro; sicut enim ille, quanto magis abundat humore inordinato, tanto amplius sitit, sic iste, quanto est copiosior diuitiis, quibus non bene utitur, tanto ardentius talia concupiscit; illam uero ita morbo incuruam, ut se erigere non posset, animae
Abbreviated transcription (Latin):
soles haberet hic mundus. Qđ ut ñ fieret
ñ opificis ꝓuisione mirabili. ad rerũ corpo¬
raliũ salutẽ de corẽq consultũ ẽ sed c̃tigit
potius tanta unius animae ꝓ gressione
peccantis. ut sola corpus tale mereretur:
Non plane animarũ dequib nesciunt quid
loquant᷑. sed eorũ ipsorũ qui talia sapiunt.
multũ longe aueritate & merito ẽ. co

Expanded text:
soles haberet hic mundus, quod ut non fieret, soles haberet hic mundus, quod ut non fieret, non opificis provisione mirabili ad rerum corporalium salutem decoremque consultum est, sed contigit potius tanta unius animae progressione peccantis, ut sola corpus tale mereretur. Non plane animarum de quibus nesciunt quid loquantur, sed eorum ipsorum qui talia sapiunt multum longe a veritate et merito est co
Abbreviated transcription (Latin):
quib penalit̃ induderent᷑ corpora accipered.
superiora & leuiora quae minus. inferiora
uero & grauiora quae amplius peccauerunł.
demones quib deterius nihilest. t̃rȩna
corpora quib inferius & grauius nihil est.
potius quã homines etiã bonos habere
debuisse. Nunc uero ut intelligeremus
animarũ merita. ñ qualitatibus corporũ eẽ.
pensanda. aeriũ pessimus demon. homo
autẽ & nunc licet malus. longe minoris
mitiorisq maliciȩ. & certe ante peccatũ
tam̃ luteũ corpus accepit. Quid autẽ stul¬
tius dici potest quã istũ solẽ ut in uno
mundo unus eã. ñ decore pulchritudinis.
uel etiã saluti rerũ corporaliũ. consuluisse
artificẽ dm̃. sed hoc potius euenisse. qui a
una anima si peccauerat ut tali corpore
mereret᷑ includi. Ac ꝑ hoc si contigisset ut
non una sed duȩ. immo ñdue sed decẽ uel
centũ similit̃ aequalit̾q peccassent. centum

Expanded text:
quibus poenaliter includerentur, corpora acciperent, quibus poenaliter includerentur, corpora acciperent, superiora et leuiora quae minus, inferiora uero et grauiora quae amplius peccauerunt, daemones, quibus deterius nihil est, terrena corpora, quibus inferius et grauius nihil est, potius quam homines etiam bonos habere debuisse. Nunc uero, ut intellanimarum merita non qualitatibus corporum esse pensanda, aerium pessimus daemon, homo autem et nunc licet malus, longe minoris mitiorisque malitiae, et certe ante peccatum, tamen luteum corpus accepit. Quid autem stultius dici potest quam per istum solem ut in uno mundo unus esset, non decore pulchritudinis, vel etiam saluti rerum corporalium consuluisse artificem Deum, sed hoc potius evenisse, quia una anima sic peccaverat, ut tali corpore mereretur includi? Ac per hoc si contigisset ut non una sed duae, imo non duae sed decem vel centum similiter aequaliterque peccassent, centum
Abbreviated transcription (Latin):
Et uidit dĩ qr bonũ est. cõpletisq om̃ib. inferers.
Et uidit ds̃ omĩa que fecit. & ecce bona ualde.
Null̃ aliã causã faciendi mundi intelligi
uolunt. nisi ut bona fierent abonodõ. Ubi
si nemo peccasset. tantũ modo naturis bonis
etẽ. mundus ornatus & plenus. Et quia
peccatũ est: non ideo cuncta sunt in pleta
peccatis. cũ bonorũ longe maior numerus
incaelestib suae naturae ordinẽ seruet.
Nec mala uoluntas. quia nature ordinem
seruare noluit. Ideo iustidĩ leges omĩa
bene ordinantis effugit. qm̃ sicut pictura
cũ colore nigro loco suo posito. ita uni uer¬
sitas rerũ siquis possit intueri etiã cũ pecca¬
torib pulchra ẽ. quã uis ꝑse ipsos consideratos
sua deformitas turpet. Deinde uideri debuit
origenes. & quicũq. ita sapiunt. siha et opinio
uera etẽ. mundũ ideo factũ ut animae pro
meritis peccatorũ suorũ tã quã ergastula

Expanded text:
Et uidit Deus, quia bonum est, conpletisque omnibus inferens: Et uidit Deus, quia bonum est, conpletisque omnibus inferens: Et uidit Deus omnia, quae fecit, et ecce bona ualde, nullam aliam causam faciendi mundi intellegi uoluit, nisi ut bona fierent a bono Deo. Ubi si nemo peccasset, tantummodo naturis bonis esset mundus ornatus et plenus; et quia peccatum est, non ideo cuncta sunt inpleta peccatis, cum bonorum longe maior numerus in caelestibus suae naturae ordinem seruet; nec mala uoluntas, quia naturae ordinem seruare noluit, ideo iusti Dei leges omnia bene ordinantis effugit; quoniam sicut pictura cum colore nigro loco suo posito, ita uniuersitas rerum, si quis possit intueri, etiam cum peccatoribus pulchra est, quamuis per se ipsos consideratos sua deformitas turpet. Deinde uidere debuit Origenes et quicumque ita sapiunt, si haec opinio uera esset, mundum- ideo factum, ut animae pro meritis peccatorum suorum tamquam ergastula,
Abbreviated transcription (Latin):
quae ñ est qđ ds̃ ẽ. nisi ab illo conditore eẽ
non posse. noluer̃ tam̃ istã causam fabri¬
candi mundi tã bonã ac simplicẽ. bene
ac simplicit̃ credere. ut bonus ds̃ conđet
bona. & essent post dm̃ quae ñ essent
qđ ẽ. ds̃. bona tam̃ quae ñ faceret nisi
bonus ds̃. Sed animas dicunt ñ quidẽ
partes dĩ. sed factas adõ. peccasse a con¬
ditore recedendo. Et diuersis ꝑ gressib
ꝓdiuersitate petcatorũ a caeli usq ad t̃ras
di uersa corpora quasi uincula meruisse.
& hunc esse mundũ eãq causã mundi
fuisse faciendi Non ut conderetbona.
sed ut mala cohiberent᷑. Hinc origenes
iure culpatꝰ. In libris enĩ quos appellat
periarchon. id est de principiis. hoc sensit.
hoc scripsit. ubi plus quã dici potest. miror
hominẽ in ecclesi asticis litteris tã doctũ &
exercitatũ. ñ attendisse primũ quã hoc eõẽ.
contrariũ scripturae huius. tantae auetorita¬
tis intentioni. quae ꝑ omĩa oꝑa dĩ subiungens.

Expanded text:
quae non est quod Deus est nisi ab illo conditore esse non posse, noluerunt tamen istam causam fabricandi mundi tam bonam ac simplicem bene ac simpliciter credere, ut bonus Deus conderet bona, et essent post Deum quae non essent quod est Deus, bona tamen quae non 27 faceret nisi bonus Dpartes Dei, sed factas a Deo, peccasse a Conditore recedendo et diuersis progressibus pro diuersitate peccatorum a caelis usque ad terras diuersa corpora quasi uincula meruisse, et hunc esse mundum eamque causam mundi fuisse faciendi, non ut conderentur bona, sed ut mala cohiberentur. Hinc Origenes iure culpatur. In libris enim, quos appellat nep2 ἀρχω̄ν, id est de principiis, hoc sensit, hoc scripsit. Ubi plus quam dici potest miror hominem in ecclesiasticis litteris tam doctum et exercitatum non adtendisse, primum quam hoc esset contrarium scripturae huius tantae auctoritatis intentioni, quae per omnia opera Dei subiungens:
Abbreviated transcription (Latin):
dicens. Et sp̃s dĩ suꝑ ferebat᷑ suꝑ a quã
Quia siue aquae nomine appellare uoluit
totã corporalẽ materiã. ut eo modo insinu¬
aret unde factaest. & formata sint omĩa
quae in suis generib iã dinoscere possumꝰ.
appellans aquã. quia ex humida natura
uidemus omĩa int̾ra ꝑspeties uarias
formari atq concrescere. siue spiritalẽ
uitã quandã ante formã conuersioriis
quasi fluitantẽ. SSuꝑferebat᷑ utiq sp̃s dĩ.
qr sub iacebat. scilicet bonȩ uoluntati
creatoris quicquid illud erat qđ forman¬
dũ ꝑficiendũq inchoauerat. Ut dicente
dõ in uerbo suo. fiat luox: in bona uoluntate.
hoc ẽ in bono placito eius ꝓ modo sui generis
maneret qđ factũ est. Et ideo dictũ est
qđ placuerit dõ. seriptura dicente & facta ẽ.
lux. & uidit ds̃ lucẽ qr bona ẽ ut quẽ¬

Expanded text:
dicens, Et spiritus Dei superferebatur super aquam. dicens, Et spiritus Dei superferebatur super aquam. Quia sive aquae nomine appellare voluit totam corporalem materiam, ut eo modo insinuaret unde facta et formata sint omnia, quae in suis generibus jam dignoscere possumus, appellans aquam, quia ex humida natura videmus omnia in terra per species varias formari atque concrescere; sive spiritualem vitam quamdam ante formam conversionis quasi fluitantem: superferebatur utique Spiritus Dei; quia subjacebat scilicet bonae voluntati Creatoris, quidquid illud erat, quod formandum perficiendumque inchoaverat: ut dicente Deo in Verbo suo, Fiat lux; in bona voluntate, hoc est, in beneplacito ejus, pro modo sui generis maneret quod factum est; et ideo rectum est quod placuerit Deo, Scriptura dicente, Et facta est lux; et vidit D
Abbreviated transcription (Latin):
informitas est. For mat᷑ autẽ conuersa ad
in cõ mutabile lumen sapientiã uerbũ dĩ
A quo enĩ ex titit ut sit ut cũq ac uiuat: ad illũ
conuerait᷑ ut sapient̃ acbeate uiuat. Principiũ
quippe creaturae intellectualis ẽ. &t̃na
sapientia. qđ principiũ manens nose in com¬
mutabilit̃. nullo modo cessaret occulta in¬
spiratione. uocationis loqui ei creature cui
principiũ est. ut conuerteret᷑ ad id ex quo
esset. qđ alit̃ formata ac ꝑ fecta eẽ . ñ possit.
Ideoq int̃rogatus quis eãe respondit. Princi¬
piũ qui & loquor iobis. Qđ autẽ filius loquit᷑.
pat̃ loquit᷑. quia patre loquente dicit᷑ uerbũ.
qđ filius ẽ aet̃ no more. Simore dicendũ ẽ.
loquente dõ uerbũ coaet̃ nũ. In est enĩ dõ.
benignitas sũma & scã. & iusta. Et quidã
ñ ex indigentia sed ex beneficientia ueniens
amor in opera sua. Propterea prius quã
scriberet᷑ dixit ds̃ fiat lux. p̃cessit scriptura

Expanded text:
informitas est. formatur autem conuersa ad informitas est. formatur autem conuersa ad incommutabile lumen sapientiae, uerbum dei; a quo enim extitit ut sit utcumque ac uiuat, ad illum conuertitur ut sapienter ac beate uiuat. principium quippe creaturae intellectualis est aeterna sapientia; quod principium manens in se incommutabiliter nullo modo cessaret occulta inspiratione uocationis loqui ei creaturae, cui principium est, ut conuerteretur ad id ex quo esset, quod aliter formata ac perfecta esse non possit. ideoque interrogatus quis esset respondit principium, quia et loquor uobis. quod autem filius loquitur, pater loquitur, quia patre loquente dicitur uerbum, quod filius est, aeterno more, si more dicendum est, loquente deo uerbum coaeternum. inest enim deo benignitas summa et sancta et iusta et quidam non ex indigentia, sed ex beneficientia ueniens amor in opera sua. prscriberetur, Dixit Deus, Fiat lux, praecessit Scriptura,