comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
conspectu. & corpus & animꝰ maius minusq spe¬
ciosa essent: siautem om̃s specie carere possent.
omnino nulla cent Viderunt eẽ aliquid ubi
prima es set : & in commutabilis. & ideo neccor¬
poralis atque ibi eẽ. rerum principium ratis¬
simecrediderunt quod factum nones s&. & ex
quo cuncta essent: Ita quod notum ẽ. di: mani¬
festauites ipsecum abeis in uisibilia eius ꝑ eaque
facta sunt intellecta conspecta sunt. sempit̃ na
quoq uirtus eius & diuinitas. a quo &iã uisibi¬
lia & temporalia cuncta craita sunt. He deilla
parte quamphisicam id .ẽ. naturalem. nunccu¬
nam ubi uersatur pars altera quȩ abais logica
idest rationalis uocatur : ab sit ut his conpa¬
randi uideantur quiposuer̃ iudiciũ ueritatis
insensib: corporis corumq: infidis & fallacib
regulis omnia quȩdiscuntur. metienda . ec̃.
consuerunt. utepicura & quicũq alii tales ut¬
&iam ipsi stoici. quicum uehem̃ter amauerint

Expanded text:
conspectu et corpus et animus magis minusque speconspectu et corpus et animus magis minusque speciosa essent, si autem omni omnino nulla essent, viderunt esse aliquid ubi prima esset et incommutabilis , et ideo nec comparabilis: atque ibi esse rerum principium rectissime crediderunt, quod factum non esset, et ex quo facta cuncta essent. Ita quod notum est Dei, ipse manifestavit eis, cum ab eis invisibilia ejus, per ea quae facta sunt intellecta conspecta sunt; sempiterna quoque virtus ejus et divinitas : a quo etiam visibilia et temporalia cuncta creata sunt. Haec de illa parte quam physicam, id est naturalem, nuncunam, ubi uersatur pars altera, quae ab eis logica, id est rationalis, uocatur: absit ut his conparandi uideantur qui posuerunt iudicium ueritatis in sensibus corporis eorumque infidis et fallacibus regulis omnia, quae discuntur, metienda esse censuerunt, ut Epicurei et quicumque alii tales, ut etiam ipsi Stoici, qui cum uehementer amauerint
Abbreviated transcription (Latin):
Sensibilia dicimꝰ: quȩ uisu tactuq: corporis. sen¬
tiri quȩunt. Intellagibilia : quȩ c onspectum̃tis
intellegi. Nulla est enim pulchritudo corporalis.
siue in statu corporis sicut est figura. siue in motu
sicutest cantilena : dequa non animus iudicet
quod pro facto non posse. nisi melior in illo. eẽt.
hȩc speies. sine tumoremolis sinestrepitu uocis.
sine spacio. uelloci. ułtemporis. sed ibi quoque
nisi mutabilis. cẽt non alius alio melius despe¬
cie sensibili udicar&. melius ingeniosior quã
tardior. m dius peritior: quam imperitior.
melius ex ercitatior. quamminꝰ exercitatus.
&idem idunus cum proficit melius utiq poster
quamprius. Quod autẽ recipit maius autminus.
sine dubitatione mutabilecft. Vnde in geniosi
& docti & in his exercitati homines: facile col¬
legerunt non eẽ in eis reb primam speciem ubi
mutabilis es seconuincitur Cumigitur in coꝵ

Expanded text:
Sensibilia dicimus, quae uisu tactuque corporis senSensibilia dicimus, quae uisu tactuque corporis sentiri queunt; intellegibilia, quae conspectu mentis intellegi. Nulla est enim pulchritudo corporalis siue in statu corporis, sicut est figura, siue in motu, sicut est cantilena, de qua non animus iudicet. Quod profecto non posset, nisi melior in illo esset haec species, sine tumore molis, sine strepitu uocis, sine spatio uel loci uel temporis. Sed ibi quoque nisi mutabilis esset, non alius alio melius de specie sensibili iudicaret; melius ingeniosior quam tardior, melius peritior quam inperitior, melius exercitatior quam minus exercitatus, et idem ipse unus, cum proficit, melius utique postea quam prius. Quod autem recipit magis et minus, sine dubitatione mutabile est. Unde ingeniosi et docti et in his exercitati homines facile collegerunt non esse in eis rebus primam speciem, ubi mutabilis esse conuincitur. Cum igitur in eorum
Abbreviated transcription (Latin):
siueunuersi mundi corpus figuras. qualitatesor¬
dinatumq motum. & elonenta disposita celousq
aidierram. & quetumq corpora incs sunt siucõ nẽ
uitam. uel quenutrit & continet. qualis ẽ in arbo¬
ribus uel que & hochab& & sentit . qualis . ẽ. in pe¬
coribus uelque& hoc hab& & intellagit. qualis ẽ.
in hominib: uel quenutritorio subsidio non indig&
sed tantum continet. sentit. intellegit. qualis est̃ in
angelis. nisi cibillo esse non posse qui simplicit̃ ẽ.
quia non aliud illiest es se. aliud uiuere. quasipos¬
tellsgere. nec aliud illi ẽ. intellegere. aliudbectũ
& simplicitatẽ : intellexerunt eum omnia ista
fecis se. & ipsum a nullo fieri potuis se Considera¬
uerunt enim quid quid est uel corpus esse łuita:
meliusq aliquid uitam esse quã corpus. speciẽq
corporisesse sensibilem. intellegibilen uitȩ
Proinde intellegibilem speciom. sensibili p̃tuler̃

Expanded text:
siue uniuersi mundi corpus figuras qualitates orsiue uniuersi mundi corpus figuras qualitates ordinatumque motum et elementa disposita a caelo usque ad terram et quaecumque corpora in eis sunt, siue omnem uitam, uel quae nutrit et continet, qualis est in arboribus, uel quae et hoc habet et sentit, qualis est in pecoribus, uel quae et haec habet et intellegit, qualis est in hominibus, uel quae nutritorio subsidio non indiget, sed tantum continet sentit intellegit, qualis est in angelis, nisi ab illo esse non posse, qui simpliciter est; quia non aliud illi est esse, aliud uiuere, quasi postellegens; nec aliud illi est intellegere, aliud beatum et simplicitatem intellexerunt eum et omnia ista fecisse, et ipsum a nullo fieri potuisse. Considerauerunt enim, quidquid est, uel corpus esse uel uitam, meliusque aliquid uitam esse quam corpus, speciemque corporis esse sensibilem, intellegibilem uitae. Proinde intellegibilem speciem sensibili praetulerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
pus est :ced ant ergo ifu. utdictum est platonicis.
Cedant & illi quos quidem puduit dicerodm̃.
corpus esse : Uerum tamen eiusden naturȩ cuius
illeest animos nr̃os. eẽ. putauer̃. Ita non eos mo¬
uit tanta mutabilitas animȩ quamdinaturȩ
tribuere nefas est : sed dicunt. corpore mutat᷑
animȩ natura. namꝑ seipsa in commutabilis. ẽ:
Poterant isti dicere: corpore aliquo uulneratur
caro: namq ꝑ sȩipsa in uulnerabilis est. prorsus
quod mutari non potest nulla re potest. Ac ꝑ hoc
qđ corporemutari potest. aliqua repotest. Etideo
ergo isti philosophi. quosceteris non in merito
fama atque gloria p̃latos uidemꝰ. nullũ corp̃.c̃.
dm̃ & ideo cuncta opera transcender̃ queren¬
tes dm̃: Viderunt quicquid mutabileest ñ ec̃
summum dm̃: Etideo animam omnem: mutabi¬
lesq om̃s sp̃s transcenderunt. querentes sum¬
illo quiuer eẽst quia in commutabiliterest: A ꝑ hoc

Expanded text:
pus est? Cedant ergo et isti, ut dictum est, Platonicis; pus est? Cedant ergo et isti, ut dictum est, Platonicis; cedant et illi, quos quidem puduit dicere Deum corpus esse, uerum tamen eiusdem naturae, cuius ille est, animos nostros esse putauerunt; ita non eos mouit tanta mutabilitas animae, quam Dei naturae tribuere nefas est. Sed dicunt: Corpore mutatur animae natura, nam per se ipsa incommutabilis est. Poterant isti dicere: corpore aliquo uulneratur caro, nam per se ipsa inuulnerabilis est. Prorsus quod mutari non potest, nulla re potest, ac per hoc quod corpore mutari potest, aliqua re potest et ideo ergo isti philosophi, quos ceteris non inmerito fama adque gloria praelatos uidemus, nullum corpus esse Deum, et ideo cuncta corpora transcenderunt quaerentes Deum. Viderunt, quidquid mutabile eat. non esse summum Deum, et ideo animam omnem mutabilesque omnes spiritus transcenderunt quaerentes sumillo, qui uere est, quia incommutabiliter est. Ac per hoc
Abbreviated transcription (Latin):
tumque omnino ignem dm̃ esse putauerunt:
Hic & ceteri similes eorum. id solum cogitare po¬
tuerunt: quod cum eis cordaeoꝵ obstricta car¬
nis sensib fabulata sunt: ipsi quippe habcant qđ
non uidebant. & apud se imaginabantur qđ foris
uiderant. &iam quando non uidebant. sedtan¬
tum modo cogitabant.: Hocautem in conspectu
talis cogitationis: iamnon. ẽ corpus sed simili¬
tudo corporis Etundeuidetur. atqueutrum
pulchra andeformis sit iudicitur. profecto ẽ
melius quamipsa quȩ iudicatur. Haec menis ho¬
minis & rationalis animȩ natura est: quaeutiq
corpus non est. siamilla corporis similitudo cũ
in animo cogitantis aspiatur atq uidicatur.
nec ipsa corpus est: Non est ergo. nec terra nec
aqua necaer. necignis: quibus iiiiͦ. corporib
quedicunt .iiiͦiͦ. dem̃ta. mundum corporeum
uidemꝰ eẽ. conpactum: Porrosi noster animꝰ
corpus non est. quomodods̃ creator animicor¬

Expanded text:
eumque omnino ignem deum esse putauerunt. eumque omnino ignem deum esse putauerunt. Hi et ceteri similes eorum id solum cogitare potuerunt, quod cum eis corda eorum obstricta carnis sensibus fabulata sunt. In se quippe habebant quod non uidebant, et aput se imaginabantur quod foris uiderant, etiam quando non uidebant, sed tantummodo cogitabant. Hoc autem in conspectu talis cogitationis iam non est corpus, sed similitudo copulchra an deformis sit iudicatur, profecto est melius quam ipsa quae iudicatur. Haec mens hominis et rationalis animae natura est, quae utique corpus non est, si iam illa corporis similitudo, cum in animo cogitantis aspicitur adque iudicatur, nec ipsa corpus est. Non est ergo nec terra nec aqua, nec aer nec ignis, quibus quattuor corporibus, quae dicuntur quattuor elementa, mundum corporeum uidemus esse conpactum. Porro si noster animus corpus non est, quo modo Deus creator animi cor
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃. & uerum auctoren. & ueritatis in lustra¬
torem. & beatitudinis largitorem esse dixer:
sed aliiquoque philosophi quicorporalia nature
principia. corpori deditis mentibus opinatis.:
Cedant his tantis & tantidi cognitorib uiris
uttͥales in humore anaximenes inaere.: stoii.
inigne: epicurius in athomis hocẽ. mi¬
nutis simis corpus culis. quine diuidi nec sen¬
tiri queunt: Et quicumq alii: quorum enume¬
ratioe inmorarinon est necesse. siue simplicia
siueconiuncta corpora. siue uita carentia si¬
ue uiuentia sed tamencorpora causam princi¬
piumq: rerum essed ixerunt : Namquida eoꝵ
arebus nonuiuis. res uiuas fieri posse credider:
sicut epicurei: quidam uero auiuente quidem
etuiuentia: & non uiuentia: sed tam a corporecor¬
pora: Namstoiciignem id est corpͥunum. ex his
iIͦIi. elementis. quib: uisibilis mundus hic cons¬
tat : & uiuentem & sapientẽ. & ipsius mundi
fabricatoron. atque omnium quan eo sunt

Expanded text:
Deum et rerum auctorem et ueritatis inlustraDeum et rerum auctorem et ueritatis inlustratorem et beatitudinis largitorem esse dixerunt; sed alii quoque philosophi, qui corporalia naturae principia corpori deditis mentibus opinati sunt, cedant his tantis et tanti Dei cognitoribus uiris, ut Thales in umore, Anaximenes in aere, Stoici in igne, Epicurus in atomis, hoc est minutissimis corpusculis, quae nec diuidi nec sentiri queunt, et quicumque alii, quorum enumeratione inmorari non est necesse, siue simplicia siue coniuncta corpora, siue uita carentia siue uiuentia, sed tamen corpora, causam principiumque rerum esse dixerunt. Nam quidam eorum a rebus non uiuis res uiuas fieri posse crediderunt, sicut Epicurei; quidam uero a uiuente quidem et uiuentia et non uiuentia, sed tamen a corpore corpora. Nam Stoici ignem, id est corpus unum ex his quattuor elementis, quibus uisibilis mundus hic constat, et uiuentem et sapientem et ipsius mundi fabricatorem adque omnium, quae in eo sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
cius modi. ꝑtinentia. & secum sepeliendo curauit
abscondi. & aratro eruta sinatus ius sit incendi
Inco generesunt &iam illa ut aliquid denuma
mitius sus picemur: quȩ alex ander macedo scrip¬
sit ad matrem sibi amagno antiftite sacroꝵ
aegrptiorum quodam lcone pate facta. ubi non
picus & faunus & aeneas & romulus uel &iã
herculss & escolapͥus ediber semelanatus &tin¬
daridefr̃s & siquos alios. ex mortalib produs
habent: sed ipsi &iammaio gentium diic quos
cicero intus culanis tacitis nominib uidetur
ad tingere. Iuppit̃. iuno. saturnus. uulcanus.
uesta. & alii plurimi quos uarro conatur ad
mundi partes. siue dementa trans ferre hominos
fuis se produnt̾ Timens enim & illequasi reuela¬
ta mysteria: petens ammon&. alex andrum
utcum ea matri conscripta insinuauerit. fla¬
mis iubeat concremari : Nonsolum ergo ist
quosduȩ theologię fabulosa continet. & ciui¬
lis platonicis philosophis cedunt. quiuerum

Expanded text:
eius modi pertinentia secum sepeliendo curauit eius modi pertinentia secum sepeliendo curauit abscondi et aratro eruta senatus iussit incendi. In eo genere sunt etiam illa, ut aliquid de Numa mitius suspicemur, quae Alexander Macedo scribit ad matrem sibi a magno antistite sacrorum Aegyptiorum quodam Leone patefacta, ubi non Picus et Faunus et Aeneas et Romulus uel etiam Hercules et Aesculapius et Liber Semela natus et Tyndaridae fratres et si quos alios ex mortalibus pro dis habent, sed ipsi etiam maiorum gentium di, quos Cicero in Tusculanis tacitis nominibus uidetur adtingere, Iuppiter, Iuno, Saturnus, Vulcanus, Vesta et alii plurimi, quos Varro conatur ad mundi partes siue elementa transferre, homines fuisse produntur. Timens enim et ille quasi reuelata mysteria petens admonet Alexandrum, ut, cum ea matri conscripta insinuauerit, flammis iubeat concremari. Non solum ergo ista, quae duae theologiae, fabulosa continet et ciuilis, Platonicis philosophis cedant, qui uerum
Abbreviated transcription (Latin):
giudiis deditos populos. deoꝵ nomine seducen¬
tes humanos errores tamquam suos diuinos
honores habere uoluerunt. ad spectandos suoꝵ
criminum ludos. Cultor es suos. tamquã ad suum
cultum studis inmundissimis excitantes. & sibi
delec tabiliores ludos depsis spatatorib exiben¬
tes: Vbi siqua uelut honesta geruntur intomplis.
coniuncta sibi theatroꝵ obscenitate turpantur.
et quȩxumq turpia gerunt᷑ intheatris. conparata
sibi tempoꝵ feditate laudantur: & ea quȩ uarro.
ex his sacris quaecelum & terram rerumq morta¬
lium somina: & actus interp̃tatus est. quia nec
ipsa illis ritib significantur qua̧pse insinuare
conatur. Etideo ueritas conantẽ non sequitur :
et supsa essent. tamen anime rationali. eaquȩ
infra illam naturȩ ordine. confatuta sunt. pro
dõ suo colenda non essent. necdebuit preferre
tam quam deos eas res qulb: ipsam pretalit uerus
ds̃ & ea quȩ numa pompilius reuera ad sacra

Expanded text:
gaudiis deditos populos deorum nomine seducengaudiis deditos populos deorum nomine seducentes humanos errores tamquam suos diuinos honores habere uoluerunt, ad spectandos suorum criminum ludos cultores suos tamquam ad suum cultum studiis inmundissimis excitantes et sibi delectabiliores ludos de ipsis spectatoribus exhibentes ubi si qua uelut honesta geruntur in templis, coniuncta sibi theatrorum obscenitate turpantur, et quaecumque turpia geruntur in theatris, comparata sibi templorum foeditate laudantur, et ea, quae Varro ex his sacris quasi ad caelum et terram rerumque mortalium semina et actus interpretatus est quia nec ipsa illis ritibus significantur, quae ipse insinuare conatur, et ideo ueritas conantem non sequitur; et si ipsa essent, tamen animae rationali ea, quae infra illam naturali ordine constituta sunt, pro deo suo colenda non essent, nec sibi debuit praeferre tamquam deos eas res, quibus ipsam praetulit uerus Deus, et ea, quae Numa Pompilius re uera ad sacra
Abbreviated transcription (Latin):
ceteris philosophis gentium longe rectequepte¬
latum. acutius atque ueratius intellexis se epi¬
siquti esse fama celebriore laudantur. aliqͥd
tale dedo sentiunt. utim illo inueniatur. & causa
sub stitendi. & ratio intellogendi. &ordo uiuendi
quorum trium unum ad naturalem: alterum. ad
ratio hationem. tertium admoralem partem
intllagitur ꝑtinere: Sienm homo itacreatꝰ. ẽ
cuncta p̃cellit. id est unam uerum obtimũ dm̃¬
sinequo nulla natura sub sistit. nulla doctri¬
na instruit. nullus usus expedit: Ipsoquerat᷑.
recta sunt omnia Siergo plato dĩ huius imi¬
tatioꝵ em. cognitorẽ amatoron dixit esse
sapientem. cuius participatione sit beatus.
quidopus est ex cutere ceteros: nulli nobis
quam isti propius accesserunt: Cȩdate sigit᷑.
non solum theologia illa fabulosa deorũcrimni¬
nibus oblectans animos impioꝵ: nee solum
&iam illa ciuilis. ubi inpuri dȩmones. terrestrib

Expanded text:
ceteris philosophis gentium longe recteque praeceteris philosophis gentium longe recteque praelatum acutius adque ueracius intellexisse secuti esse fama celebriore laudantur, aliquid tale de Deo sentiunt, ut in illo inueniatur et causa subsistendi et ratio intellegendi et ordo uiuendi; quorum trium unum ad naturalem, alterum ad rationalem, tertium ad moralem partem intellegitur pertinere. Si enim homo ita creatus escuncta psine quo nulla natura subsistit, nulla doctrina instruit, nullus usus expedit -- ipse quaeratur recta sunt omnia. Si ergo Plato Dei huius imitatorem, cognitorem, amatorem dixit esse sapientem cuius participquid opus est excutere ceteros? Nulli nobis quam isti propius accesserunt. Cedat eis igitur non solum theologia illa fabulosa deorum criminibus oblectans animos inpiorum, nec solum etiam illa ciuilis, ubi inpuri daemones terrestribus
Abbreviated transcription (Latin):
ubi causam omnium natararum. ubilumen
omnium rationum. esse cognouerit. uelcre¬
diderit: disserendo explicare & longũ ec̃
arbitror. & temere adfirmandũ eẽ non ar¬
bitror Cum enim magistri sui socratis. quem
facit in suis uoluminib disputantẽ. notis simũ
morem dissimulande scientiȩ. uel opinationis
sue seruare adfutat. qui& illi ipse mosplacuit.
factum est ut &iam ipsius platonis derebus mag¬
nis scnͭ rlȩ. non fucle perspici possint: Exhis
tamen. quȩ a pudcum qua eleguntur. siuequedix̃
siuqquetibaliis dicta narrauit. atque  scripsit.
quȩsibi placitt uiderentur : quedam commemora¬
re &operi huic inseri. oport& anob: udubi suf¬
fragatur. religioniuere. quam fides nr̃a susci¬
pit acdefendit uelubie uideturꝰ ee contrarius
quantum adistã dcunodo & plurib ꝑtin& ques¬
timem. propter uitam quȩ post mortem futura ẽ.
ueraciter beatam: ł oitassis enim quiplatonem

Expanded text:
ubi causam omnium naturarum, ubi lumen ubi causam omnium naturarum, ubi lumen omnium rationum esse cognouerit uel crediderit, disserendo explicare et longum esse arbitror et temere adfirmandum esse non arbitror. Cum enim magistri sui Socratis, quem facit in suis uoluminibus disputantem, notissimum morem dissimulandae scientiae uel opinionis suae seruare adfectat, quia et illi iste mos placuit, factum est ut etiam ipsius Platonis de rebus magnis sententiae non facile perspici possint. Ex his tamen, quae aput eum leguntur, siue quae dixit, siue quae ab aliis dicta esse narrauit adque conscripsit, quae sibi placita uiderentur, quaedam commemorari et operi huic inseri oportet a nobis, uel ubi suffragatur religioni uerae, quam fides nostra suscipit ac defendit, uel ubi ei uidetur esse contrarius, quantum ad istam de uno Deo et pluribus pertinet quaestionem, propter uitam, quae post mortem futura est, ueraciter beatam. Fortassis enim qui Platonem
Abbreviated transcription (Latin):
potest. Quarum actiua adagendã uitam.
idest ad mores instruendos ꝑtin&. contempla¬
tiua autem. ad conspiendas naturecausas. &
sincerimã ueritatẽ : Socrates in actiua. excel¬
luis se memoratur : phytagoras uero. magis
contemplatiuȩ. quib potuit intellegentiȩ ui¬
ribus institisse: Proinde plato utrũq iungen¬
dophilosophiam ꝑfecisse laudat̾ : qm̃ intres
partes diftribuit. unam moralem quȩ maxime
in actione uersatur: Alteram naturalem
quȩ contem plationi deputa est. tertiam ritio¬
nalem qua uerum disterminatur a falso:
quelicet utriq id .ẽ. actioni & contemplatio¬
ni sit necessaria: maxime tamen contẽplatio
profectionem sibi uindicat ueritatis: Ideo hȩc
triꝑtio. non est contraria illi diftinctioni:
qua in tellegitur omne studium sapientiȩ.
in actione. & contẽplatione consistere:
Quid autẽ in his. uel dehis singulis partibus
plato senserit. Idest ubi finem omniũ actioũ

Expanded text:
potest quarum actiua ad agendam uitam, potest quarum actiua ad agendam uitam, id est ad mores instituendos pertinet, contemplatiua autem ad conspiciendas naturae causas et sincerissimam ueritatem: Socrates in actiua excelluisse memoratur; Pythagoras uero magis contemplatiuae, quibus potuit intellegentiae uiribus, institisse. Proinde Plato utrumque iungendo philosophiam perfecisse laudatur, quam in tres partes distribuit: unam moralem, quae maxime in actione uersatur; alteram naturalem, quae contemplationi deputata est; tertiam rationalem, qua uerum disterminatur a falso. Quae licet utrique, id est actioni et contemplationi, sit necessaria, maxime tamen contemplatio perspectionem sibi uindicat ueritatis. Ideo haec tripertitio non est contraria illi distinctioni, qua intellegitur omne studium sapientiae in actione et contemplatione consistere. Quid autem in his uel de his singulis partibus Plato senserit, id est, ubi finem omnium actionum,
Abbreviated transcription (Latin):
quicum ess& atheniensis honesto apud suos loco
natus. & ingenio mirabili longesuos condiscipu
philosophiȩ sufficere seipsum acsocraticã disci¬
plinam. quamn longelateque potuit peregrina
tus est: Quaqua uersum eum alicuius nobilita¬
tescientię ꝑcipienda fama rapiebat: Itaque&
in aegrpto didicit quȩcumq magna illic ha¬
bebantur : atqued o cebantur & indeineas ita¬
liȩ partes ueniens: ubi phytagoracoꝵ fama
celebrabatur Quicquid italicȩ philosophiae
tunc florebat: auditis eminentiorib in eadoc¬
toribus. facillime conprehendit: Et quia magis¬
trum socretem. singulariter diligebat: cum
loquentem faciens fere in omnib: sermonib
suis. &iam illa quȩ libaliis didicerat. uelipse
quanta potuerat. intellegentia uiderat. cũ
illius lepore. & moralibus disputationibus
tempertiuit: Ittiq cũstudium sapientiȩ in ac¬
tione & contẽplatione uersetur. Vn deuna
parscius actiuai altera contẽplatiua dici

Expanded text:
Qui cum esset Atheniensis honesto aput suos loco Qui cum esset Atheniensis honesto aput suos loco natus et ingenio mirabili longephilosophie sufficere seipsum, ac socraticam disciplinam, quam longe lateque potuit peregrinatus est, quaquauersum eum alicuius nobilitatae scientiae percipiendae fama rapiebat. Itaque et in Aegypto didicit quaecumque magna illic habebantur adque docebantur, et inde in eas Italiae partes ueniens, ubi Pythagoreorum fama celebrabatur, quidquid Italicae philosophiae tunc florebat, auditis eminentioribus in ea doctoribus facillime conprehendit. Et quia magistrum Socratem singulariter diligebat, eum loquentem faciens fere in omnibus sermonibus suis etiam illa, quae uel ab aliis didicerat, uel ipse quanta potuerat intellegentia uiderat, cum illius lepore et moralibus disputationibus temperauit. Itaque cum studium sapientiae in actione et contemplatione uersetur, unde una pars eius actiua, altera contemplatiua dici
Abbreviated transcription (Latin):
fama socratis reliquid plurimos suȩphilo sophiȩ
sectatores: quorum certatim studium fuit inquos¬
tionum moralium dis ceptatione uersari. ubia¬
gitur desummobono. sinequo fieri homobettus¬
non potest: quod in socritis disputationib dum
omnia mou&. asserit. destruit : Qm̃non euiden¬
ter apparuit. quod cuiq placuit. inde supser.
& ubi cuique uisumest confttuerant finem
boni ł inis autem boni appellatur: quoquisq
cum ꝑuenerit beatus est : Si cautem diuersas int
sesocratia deisto fin& sententias habuerunt:
ut quod ux credibileest unius magis tripotu¬
is se fucere sectatores. quidam sumũ bonũ eẽ.
dicerent uoluptatẽ sicut aris typpus: quidã
uirtutem. sicut antistines: Sicalii. atquec ilii.
aliud atq aliud opiniti sunt: quos cõmeora¬
re longum est: Sed inter discipulos socratis:
non quidem in merito excellotissima gloria
claruit : qua omnino ceteros obscurar& plato

Expanded text:
fama Socrates reliquit plurimos suae philosophiae fama Socrates reliquit plurimos suae philosophiae sectatores, quorum certatim studium fuit in quaestionum moralium disceptatione uersari, ubi agitur de summo bono, quo fieri homo beatus potest. Quod in Socratis disputationibus, dum omnia mouet adserit destruit, quoniam non euidenter apparuit, quod cuique placuit inde sumserunt et ubi cuique uisum est constituerunt finem boni. Finis autem boni appellatur, quo quisque cum peruenerit beatus est. Sic autem diuersas inter se Socratici de isto fine sententias habuerunt, ut quod uix credibile est unius magistri potuisse facere sectatores quidam summum bonum esse dicerent uoluptatem, sicut Aristippus; quidam uirtutem, sicut Antisthenes. Sic alii adque alii aliud adque aliud opinati sunt, quos commemorare longum est. non quidem inmerito, excellentissima gloria claruit, qua omnino ceteros obscuraret, Plato.
Abbreviated transcription (Latin):
tandum: ut deprimentib libidinib exonera¬
tus animus naturali uigore in&ernase ad tolle¬
ret: naturamq: incorporei & in comiutabilis
luminis. ubi causeomnium. factarum. natura¬
rum. stabiliteruiuunt. intellogentiȩ puritate
conspicer&: Constat tamen imperitorum stulti¬
tiam scire se aliquid opinantium. &iamin ipsis
moralibus questionib. quototum anunum in ten¬
dis seuidebatur. uel confessa ignorantia sua.
ueldis simulata scientia. lepore. mirabili disse¬
rendi. & acutissima urbanitate agitasse atq
uersas se: Vnde & concitatis in imicitus. calum¬
niosa criminatione dampnatus: mortemulta¬
tus est: Sed cum postei illa ipsa quȩpublice dãp¬
nauerat. atheniensium ciuitas: publice luxit :
Induos accusatores eius usque adeo populi
indignatione conuersa. autunus eoꝵ oppres¬
sus. ui multitudinis interir& : Ex ilio autẽ
uoluntario atq ꝑpetuo: poeam similem. alter
cuader&: Tam precdara igitur uite mortis q

Expanded text:
tandum, ut deprimentibus libidinibus exoneratandum, ut deprimentibus libidinibus exoneratus animus naturali uigore in aeterna se attolleret naturamque incorporei atque incommutabilis luminis, ubi causae omnium factarum naturarum stabiliconspiceret. Constat eum tamen inperitorum stultitiam scire se aliquid opinantium etiam in ipsis moralibus quaestionibus, quo totum animum intendisse uidebatur, uel confessa ignorantia sua uel dissimulata scientia lepore mirabili disserendi et acutissima urbanitate agitasse adque uersasse. Unde et concitatis inimicitiis calumniosa criminatione damnatus morte multatus est. Sed eum postea illa ipsa, quae publice damnauerat, Atheniensium ciuitas publice luxit, in duos accusatores eius usque adeo populi indignatione conuersa, ut unus eorum obpressus ni multitudinis interiret, exilio autem uoluntario adque perpetuo poenam similem alter euaderet. Tam praeclara igitur uitae mortisque
Abbreviated transcription (Latin):
illas particulas. coniungendo & dissipando
ager& omnia: Socrates huius discipulus
fuis se perhibetur. magis terplatonis : ꝓpt̃
quem breuiter cuncta ista recoluimus:
phiam ad corrigendos. componendos que
mores flexisse memoratur : cum ante illũ
omnes magis phisicis. id est naturalib rebus
ꝑscrutundis operamma ximam in penderent :
cer& tedio rerum obscurarum. & incertꝗ rum ada¬
liquid apertum. & certum repperiendum animũ
intendit: quodess& beatȩ uitȩ neces sarium.
propterquamunam omnium philoso phoꝵ inui¬
gilas se aclaboras se uidetur industria: anuero
sicut deillo quidem beniuolentius. suspicantur.
nolebat inmundos terrenis cupiditatib animos
seextendere indiuina conari. quando quidem
abeis causas rerum uidebat inquiri : quasprimas
atque summas. nonnisi inunius. ac summidĩ uo¬
luntatees se credebit: Vndenoꝰ eas putabat
nisi mundata mente posse conprehendi. &i¬
deo purgande bonis morib uitecensebat ins¬

Expanded text:
illas particulas, coniungendo et dissipando illas particulas, coniungendo et dissipando ageret omnia. Socrates huius discipulus fuisse perhibetur, magister Platonis, propter quem breuiter cuncta ista recolui. CAPphiam ad corrigendos componendosque mores flexisse memoratur, cum ante illum omnes magis physicis, id est naturalibus, rebus perscrutandis operam maximam inpenderent. Noceret, taedio rerum obscurarum et incertarum ad aliquid apertum et certum reperiendum animum intenderit, quod esset beatae uitae necessarium, propter quam unam omnium philosophorum inuigilasse ac laborasse uidetur industria, an uero, sicut de illo quidam beneuolentius suspicantur, nolebat inmundos terrenis cupiditatibus animos se extendere in diuina conari. Quandab eis causas rerum uidebat inquiri quas primas atque summas nonnisi in unius ueri ac summi dei uoluntate esse credebat; unde non eas putabat nisi mundata mente posse comprehendi; et ideo purgandae bonis moribus uitae censebat ins
Abbreviated transcription (Latin):
Cosquemundos mudo dissolui. modo iterũ
gigni existimauit: Quanta quis que &atesua
manere potuerit: necipse aliquid diuinem̃ti
in hisrerum operibus tribuens Isteana xime¬
nen discipulum & successoren reliquit: qui
omnes rerum causas aeri in finito dedit: nade¬
os negauit auttacuit. non tamen ab ipsis
xeronfactum sed ipsos ex aercortos credidit:
Ana xagoras uero eius auditor: harum rerũ
omnium quas uidemus effectorem diuinum
animum sensit: & dixit ex infinita materia
que constar& similib interse particulis. rerũ
nimofaciente diuino: Diogenis quoq: anaxi¬
menis. alter auditor: aerem quidem dixit
rerum es se materiam. dequa omnia fierent : sed
cum esse compotem diuine rationis. sinequa
nihilexeo fieriposset: Anaxagore. succes¬
sit auditor cius archelaus: &iamipse de
particulis interse similib quib: singulaq̃q
fierent. ita putauit constareomnia. ut in se
&iam mentẽ diceret quȩ corpora ȩterna idẽ.

Expanded text:
eosque mundos modo dissolui, modo iterum eosque mundos modo dissolui, modo iterum gigni existimauit, quanta quisque aetate sua manere potuerit; nec ipse aliquid diuinae menti in his rerum operibus tribuens. Iste Anaximenen discipulum et successorem reliquit, qui omnes rerum causas aeri infinito dedit, nec deos negauit aut tacuit; non tamen ab ipsis aerem factum, sed ipsos ex aere ortos credidit. Anaxagoras uero êius auditor harum rerum omnium, quas uidemus, effectorem diuinum animum sensit et dixit ex infinita materia, quae constaret dissimilibus inter se particulis rerum onimo faciente diuino. Diogenes quoque Anaximenis alter auditor, aerem quidem dixit rerum esse materiam, de qua omnia fierent; sed eum esse compotem diuinae rationis, sine qua nihil ex eo fieri posset. Anaxagorae successit auditor eius Archelaus. Etiam ipse de particulis inter se similibus, \' quibus singula quaeque fierent, ita putauit constare omnia, ut inesse etiam mentem diceret, quae corpora aeterna, id est
Abbreviated transcription (Latin):
unus illorum septem. qui sunt. appellati sapientes:
Sedilli ex uitegenere distinguebantur: & quib¬
dam preceptis ad beneuiuendum accommoditi s:
lste autem talẽs ut successores. &am propagar&
rerumnaturam scrutatus. suasque disputationes
litteris mandans eminuit : maximeque admi¬
rabilis extitit. quod astrologie numeri scon¬
prehensis. defactus solis & lunȩ &iam p̃dicere
potuit : Aquam tamen putauit. rerum esse
principium: & hincomnia dementa mundi.
ipsumque mundum. & quȩ neo gignuntur
existere: Nihilautem huicoperi. quod mundo
considerato tammirabile aspicimꝰ: & diuinã
ment̾ẽ preposuit Huic succes sit anaximan¬
der eius auditor: mutauitq dererum natura
opinionem : Nonenim ex unare. sicut thales
ex humore : sed ex suis proprus principus. quas que
res nasci putauit: Quȩrerum principia sin¬
gula rum esse credidit infinita: & innumera¬
biles mundo gignere. & quicumq ineis orunt

Expanded text:
unus illorum septem, qui sunt appellati sapientes. unus illorum septem, qui sunt appellati sapientes. Sed illi sex uitae genere distinguebantur et quibusdam praeceptis ad bene uiuendum adcommodatis; iste autem Thales, ut successores etiam propagaret, rerum naturam scrutatus suasque disputationes litteris mandans eminuit maximeque admirabilis extitit, quod astrologiae numeris conprehensis defectus solis et lunae etiam praedicere potuit. Aquam tamen putauit rerum esse principium et hinc omnia elementa mundi ipsumque mundum et quae in eo gignuntur existere. Nihil autem huic operi, quod mundo considerato tam mirabile aspicimus, ex diuina mente praeposuit. Huic successit Anaximander, eius auditor, mutauitque de rerum natura opinionem. Non enim ex una re, sicut Thales ex umore, sed ex suis propriis principiis quasque res nasci putauit. Quae rerum principia singularum esse credidit infinita, et innumerabiles mundos gignere et quaecumque in eis oriuntur;
Abbreviated transcription (Latin):
cabulo diriuato: pullus quihȩc uel tenuiter
audiuit ignorat: Dehocigitur platone quȩ
necessaria presenti questioni. ex istimo. bre¬
uiter adungam. Prius illos commemorans: qui
eum in eodem genere litterarum tempore pro¬
ces serant: Quantum enim adtnet adlitte¬
ras grecas. que l ingua inter ceteras gentium cla¬
rior habetur : duo philosophorum genera tra¬
duntur. Unum italicum. ex parte italiȩ. que
quondam magna grecia nunccupata est̃. alte¬
ram ionicum in eis terris. ubienunc grociã
nominatur Italicum gen̾ auctorem haburt
phrtagoram samium : a quo&iam ferunt
ipsum philosophiȩ nomen ex ortum : Namcum
antea sapientes appellarentur. quimodo quodã
laudabilis uitȩ. aliis prestare uidebantur: iste
interrogatus quid profiteretur. philo sophumse. eẽ
respondit. idest studiosum uelamatorem sapientiȩ
qm̃ sapientem profiteri arrogatis simum uidebat᷑:
loniciuero generis princeps: fuittales milesius

Expanded text:
cabulo deriuato nullus, qui haec uel tenuiter cabulo deriuato nullus, qui haec uel tenuiter audiuit, ignorat. De hoc igitur Platone, quae necessaria praesenti quaestioni existimo, breuiter adtingam, prius illos commemorans, qui eum in eodem genere litterarum tempore praecesserunt. CAras Graecas, quae lingua inter ceteras gentium clarior habetur, duo philosophorum genera traduntur: unum Italicum ex ea parte Italiae, quae quondam magna Graecia nuncupata est; alterum Ionicum in eis terris, ubi et nunc Graecia nominatur. Italicum genus auctorem habuit Pythagoram Samium, a quo\' etiam ferunt ipsum philosophiae nomen exortum. Nam cum antea sapientes appellarentur, qui modo quodam laudabilis uitae aliis praestare uidebantur, iste interrogatus, quid profiteretur, philosophum se esse respondit, id est studiosum uel amatorem sapientiae; quoniam sapientem profiteri adrogantissimum uidebatur. Ionici uero generis princeps fuit Thales Milesius,
Abbreviated transcription (Latin):
ca stantum ad theologiam ꝑtinent : Quouer¬
bogreco significari intellegimꝰ dediuinitate
rationem siue sermonem: nec ea somnium sed
eorum tantum. quicum esse diuinitatẽ & hu¬
mana curare consentiant: Non tam̃ sufficere
unius in commutabilis dĩcultum aduitã adi¬
pis cendam: &iam postmortem beatam. sed mul¬
tos ab illo saneuno conditos atq infatutos. ob
eam causam colendos putant : Hi iam&iam
uarronis opinionẽ. ueritatis propinquitate
transcendunt: siquidenille totamtheo logiã
naturalem usqueadmundum istum. uelanimã
cius oxtendere potuit: Istiuero supraomnẽ
anuc naturam confitenturdm̃: qui non solũ
mundum istum uisibilem. qui sepe celi & terrȩ
nomine nuncupatur : sed etiam omnem omnino
animam fecerit. & quirationalem & intellec¬
tualem. cuius generis anima humana est. par¬
ticipatione suiluminis in commutabilis. & in¬
corporet beatamfacit: Hos philosophos.
platonicos appellatos. aplatone doctore uo¬

Expanded text:
eas tantum, quae ad theologian pertinent, quo uereas tantum, quae ad theologian pertinent, quo uerbo Graeco significari intellegimus de diuinitate rationem siue sermonem; nec eas omnium, sed eorum tantum, qui cum et esse diuinitatem et humana curare consentiant, non tamen sufficere unius incommutabilis Dei cultum ad uitam adipiscendam etiam post mortem beatam, sed multos ab illo sane uno conditos adque institutos ob eam causam colendos putant. Hi iam etiam Varronis opinionem ueritatis propinquitate transcendunt; si quidem ille totam theologian naturalem usque ad mundum istum uel animam eius extendere potuit, isti uero supra omnem animae naturam confitentur Deum, qui non solum mundum istum uisibilem. qui saepe caeli et terrae nomine nuncupatur, sed etiam omnem omnino animam fecerit, et qui rationalem et intellectualem. cuius generis anima humana est, participatione sui luminis incommutabilis et incorporei beatam facit. Hos philosophos Platonicos appellatos a Platone doctore uo
Abbreviated transcription (Latin):
unc interiore nobis opus est animo:
multo quamerat in superiorum solutio¬
ne questionum & ex plicatione librorum
Dethologia quippe quamnaturalen uocant.
non cum quib: lib& hominib: nonenim fabulo¬
saest uelciuilis hocest udtheatrica. uelurbana
quarum altera iactitat deoꝵ crimina. al¬
tera indicat deorum desideria criminosiora.
Aꝑ hoc malignoꝵ potius demonum quãdeoꝵ:
sedcum philoso phis est habenda conlatio. quoꝵ
ipsum nomen silatine interp̃temur. a morem
ueritasque monstrauit: uerus. quephilo so¬
phus est amatordĩ: sed quia resipsas cuius
hoc nomenest non est in omnib qui hoc no¬
mine gloriantur nequecontinuo ueresa¬
pientiȩ sunt amatores. quicumquea ppellan¬
tur philo sophi: profecto ex omnibus quorum
sententias literis nosse potuimus degendis
cum quibus nonindigne questio istatractet᷑:
Nequeenim hocopere om̃s omnium philosopho¬
rum uanas opiniones refutare suscepi. sed

Expanded text:
unc intentiore nobis opus est animo unc intentiore nobis opus est animo multo quam erat in superiorum solutione quaestionum et explicatione librorum. De theologia quippe, quam naturalem uocant, non cum quibuslibet hominibus non enim fabulosa est uel ciuilis, hoc est uel theatrica uel urbana; quarum altera iactitat deorum crimina, altera indicat deorum desideria criminosiora ac per hoc malignorum potius daemonum quam deorum, sed cum philosophis est habenda conlatio; quorum ipsum nomen si Latine interpretemur, amorem ueritasque monstrauit, uerus philosophus est amator Dei. Sed quia res ipsa, cuius hoc nomen est, non est in omnibus, qui hoc nomine gloriantur neque enim continuo uerae sapientiae sunt amatores quicumque appellantur philosophi: profecto ex omnibus, quorum sententias ex litteris nosse potuimus, eligendi sunt cum quibus non indigne quaestio ista tractetur. Neque enim hoc opere omnes omnium philosophorum uanas opiniones refutare suscepi, sed
Abbreviated transcription (Latin):
mitterentur. & tamenut moriturus incende¬
r& ea potius quamobru& ammonere per¬
muterentur. Quinein notescerent᷑: neca ratro
quo sunt eruta obsistere potuer̃. nec stilouar¬
conis quo ec quedchacre. gesta sunt an nrãm
memoriam ꝑuenerunt. Non enim pos sunt
quod non sinuntur efficere : sinuntur autem
altodĩ summi. iustoquedĩ iudicio. promeritis
corum quos abeis uel affligitantũ uel&iã
subici acdecipiiustum est. Quam uero ꝑnitiose
uel a cultu uere diuinitatis aliene ille littere
iudicatesint: hinc intelligi potest. quodeas
maluit senatus incendere. quas pompilius oc¬
cultauit. quamtimere quod timuit. qui hoc
audere non potuit: Quiergo uitam nec modo
habere uult piam: talibus sacris quȩrat &nã
Quiautẽ cummalignis dȩmonib non uult
habere societatem: non suꝑstitionem quacolunt᷑
noxia ꝑtimescat. sedueram religionem. qua
produntur &uincuntur agnoscat¬

Expanded text:
permitterentur, et tamen, ut moriturus incendepermitterentur, et tamen, ut moriturus incenderet ea potius quam obrueret, admonere non permitterentur; qui ne innotescerent nec aratro, quo sunt eruta, obsistere potuerunt, nec stilo Varronis, quo ea, quae de hac re gesta sunt, in nostram memoriam peruenerunt. Non enim possunt quod non sinuntur efficere; sinuntur autem alto Dei summi iustoque iudicio pro meritis eorum, quos ab eis uel adfligi tantum, uel etiam subici ac decipi iustum est. Quam uero perniciosae uel a cultu uerae diuinitatis alienae illae litterae iudicatae sint, hinc intellegi potest, quod eas maluit senatus incendere, quas Pompilius occultauit, quam timere quod timuit, qui hoc audere non potuit. Qui ergo uitam nec modo habere uult piam, talibus sacris quaerat aeternam; qui autem cum malignis daemonibus non uult habere societatem, non superstitionem, qua coluntur, noxiam pertimescat, sed ueram religionem, qua produntur et uincuntur, agnoscat
Abbreviated transcription (Latin):
sione mendaciorum infabulas uerti Inillaigi¬
tur idromantia curiosissimus rexilleromanꝰ
& sacra didicit quein libris suis pontifices ha¬
berent : & eorum causas quas preterse neminẽ
scire uoluit. Itaque eas seorsum scriptas. secũ
quod ammodo mori fecit. quandoita subtra¬
hendas hominum notitiȩ sepeliendas quecura¬
uit Autergo de monum illic tam sordidȩ &
noxiecupiditates erant conscriptȩ. utexillis
tota illa theologia ciuilis &iam apudtales
homines ex secrabiles apparer&. quitã multa
in ipsis sacris crubescenda susceperant: autilli
om̃s nihi laliud qua i homines mortui prode¬
bantur. Quostam prolixa temporib uetus tate
feram̃s populi gentium deos inmortales. et̃.
quos deos putari fecerant. quib dam fallaciũ
mira culoꝵ attestationib supponebant: sedoc¬
cultadi ueri prouidentia factumẽ : ut et pompi¬
lio amico suo illis conciliati artib quib: Edro¬
mantia fieri potuit. cuneta illa confiteriꝑ

Expanded text:
sione mendaciorum in fabulas uerti. In illa igisione mendaciorum in fabulas uerti. In illa igitur hydromantia curiosissimus rex ille Romanus et sacra didicit, quae in libris suis pontifices haberent, et eorum causas, quas praeter se neminem scire uoluit. Itaque eas seorsum scriptas secum quodam modo mori fecit, quando ita subtrahendas hominum notitiae sepeliendasque curauit. Aut ergo daemonum illic tam sordidae et noxiae cupiditates erant conscriptae, ut ex his tota illa theologia ciuilis etiam aput tales homines execrabilis appareret, qui tam multa in ipsis sacris erubescenda susceperant; aut illi omnes nihil aliud quam homines mortui prodebantur, quos tam prolixa temporis uetustate fere omnes populi gentium deos inmortales esse cquos deos putari fecerant, quibusdam fallacium miraculorum adtestationibus subponebant. Sed occulta Dei ueri prouidentia factum est, ut et Pompilio amico suo illis conciliati artibus, quibus hydromantia fieri potuit, cuncta illa confiteri
Abbreviated transcription (Latin):
quibus hȩc artibus fiant. ipsi uiderint Nolo
enm dicere hasartes. &iam antenm̃ siluatoris
aduentum: in ipsis ciuitatib gentium legb
solere prohibere: & poena seue rissima uindi¬
cari : Nolo inquam hocdicere: fortassi senim
cilia tunc licebant. His tamen artib didicit
sacrailla pompilius : quorum sacrorum facta
prodidit. causas obruit Itatimuit & ipse
quod didicit : quorum causarum proditos libros
senatus incendit. Quid mihi eͥgo uarro illoꝵ
sacroꝵ alias nescio quas causas uelut physi¬
cis interpretatur quales sulli libri habuissent
nonutiquearsis sent : auteti stos uarronis. ad
cesarem pontificem scriptos atque ȩditos pa¬
tres conscripti similiter incendissent. Quod
ergo aquamegesserit. id est ex portauerit
numma pompilius. und q sd romantiã facer&:
ideo nimpham egeriam coniugendicitur abu¬
isse quem ad modum in supradicto libro uarro¬
nis ex ponitur Ita enim solent res geste asper¬

Expanded text:
Quibus haec artibus fiant, ipsi viderint. Nolo Quibus haec artibus fiant, ipsi viderint. Nolo enim dicere has artes etiam ante nostri Saluatoris aduentum in ipsis ciuitatibus gentium legibus solere prohiberi et poena seuerissima uindicari. Nolo, inquam, hoc dicere; fortassis enim talia tunc licebant. His tamen artibus didicit sacra illa Pompilius, quorum sacrorum facta prodidit, causas obruit ita timuit et ipse quod didicit, quarum causarum proditos libros senatus incendit. Quid mihi ergo Varro illorum sacrorum alias nescio quas causas uelut physicas interpretatur? quales si libri illi habuissent, non utique arsissent, aut et istos Varronis ad Caesarem pontificem scriptos adque editos patres conscripti similiter incendissent. Quod ergo aquam egesserit, id est exportauerit, Numa Pompilius, unde hydromantian faceret, ideo nympham Egeriam coniugem dicitur habuisse, quem ad modum in supradicto libro Varronis exponitur. Ita enim solent res gestae asper
Abbreviated transcription (Latin):
putauit. sepulchrosuo ꝓpinquare aratru
posse non credons Senatus autem cum reli¬
giones formidar& dampnare maiorum
Etideo nume assenti cogeritur: illos iam̃
lbros tam ꝑnitiosas esse iudicauit. utncc¬
obrui rursus uiber&. nehumana curiositas
multo uchementius. remum proditam querer&
sed flaminis aboleri nefunda moni menta ut
quilam necesscesse ex istimabant sacra illa fa¬
cere. toloabilius erraretur causis eoꝵ ignora¬
tis. quam cognitis ciuitas turbaretur Nam
ctipse numa adque nullus dĩ propheta
nullus sc̃s angelus mittebatur.: Ydromanti¬
anfacere compulsus est ut inaqua uider&
imagines deorum uel potius ludificationes
denonum a quibus audir&. quid insacris
constituere. atqueobseruare deber&: quod
genus diuinationis iden uarro apersis dicit
allatum : quo & ipsum nummam. & postea
prthagoram phrloso phumusum fuisse com¬
momnorat. ubi adhibito sanguine &iaminfe
Idipsum est ubi uidentur mortui diuinare:

Expanded text:
putauit, sepulcro suo propinquare aratrum putauit, sepulcro suo propinquare aratrum posse non credens. Senatus autem cum religiones formidaret damnare maiorum et ideo Numae adsentiri cogeretur, illos tamen libros tam perniciosos esse iudicauit, ut necobrui rursus iuberet, ne humana curiositas multo uehementius rem iam proditam quaereret, sed flammis aboleri nefanda monumenta, ut, quia iam necesse esse existimabant sacra illa facere, tolerabilius erraretur causis eorum ignoratis, quam cognitis ciuitas turbaretur. Cnullus sanctus angelus mittebatur, hydromantiam facere compulsus est, ut in aqua videret imagines deorum, vel potius ludificationes daemonum, a quibus audiret quid in sacris constituere atque observare deberet. Quod genus divinationis idem Varro a Persis dicit allatum, quo et ipsum Numam, et postea Pythagoram philosophum usum fuisse commemorat: ubi adhibito sanguine etiam inferidipsum est, ubi videntur mortui divinare.
Abbreviated transcription (Latin):
tantam detulit ad senatum ubicum prima¬
res quas dam causas legis son. curquique in
sacris fuerit inftitutum. numa mortuo senatus
adsensus est. eos que libros tamquam religiosi
patres conscripti pretor ut camburer& censũ¬
erunt. Credat quisque quod putat: immo
uero dicat quoddicendum sugges serit
Uȩsana contentio: quilibet tantȩ impicta¬
tis defensor ogregius meammonere suffici¬
at : sacrorum ciusas d rege pompilio romino¬
rum sacrorum institutor conscriptas. nec po¬
pulo ne senatui. nec saltem ipsis sacerdotibus
innotescere debuis se Ipsumque numampõ¬
pilium curiositate inlicita. adec dȩnonum
peruenisse secreta: quȩpse quidem scriber&
ut haber& unde legendo commemor atur
sed ea tamen cum rex ess& quiminimaquẽquã
metuer& nec docer& aliquem nedelendo
uel quomodo consumendo perder& auder&
ita quod scire neminem uoluit nehomines
nefaria docer&. uiolare autem timuit ne
dȩmones iratos haber&. obruit ubitutum

Expanded text:
tantam detulit ad senatum. Ubi cum primotantam detulit ad senatum. Ubi cum primores quasdam causas legissent, quur quidque in sacris fuerit institutum, Numae mortuo senatus adsensus est, eosque libros tamquam religiosi patres conscripti, praetor ut combureret, censuerunt\'. Credat quisque quod putat; immo uero dicat, quod dicendum suggesserit uesana contentio, quilibet tantae inpietatis defensor egregius. Me admonere sufficiat sacrorum causas a rege Pompilio Romanorum sacrorum institutore conscriptas nec populo nec senatui nec saltem ipsis sacerdotibus innotescere debuisse ipsumque Numam Pompilium curiositate inlicita ad ea daemonum peruenisse secreta, quae ipse quidem scriberet, ut haberet unde legendo commoneretur; sed ea tamen, cum rex esset, qui minime quemquam metueret, nec docere aliquem nec delendo uel quoquo modo consumendo perdere auderet. Ita quod scire neminem uoluit, ne homines nefaria doceret, uiolare autem timuit, ne daemones iratos haberet, obruit, ubi tutum