comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ ipsi ĩ predicatione mundũ in
futurũ prius adnõ constitutũ fue¬
rat. Alia uͦ translatio: sic ht̃. Cons¬
cituit t̃minos gentiũ. scđm nume¬
rũ angłorũ dei. Ut cot exelec¬
tis cȩlos ascende in. celliga¬
mus: quot malis aade ruentib¬
angłi boni ibi remanserunt. n
uenit eũ int̾ra deserta: in loco
horroris & uastę solicudinis. Quidẽ
aut̃ inuenit eũ. inisi cognouit. atq
probauit: Tunc enĩ aliquẽ ex toto
inuenimus: quando eũ qualis sit.
manifeste cognoscimus. & quia me¬
lius ĩ aduersis homo cognoscitur:

Expanded text:
ipsi in praedicatione mundum in futurum prius a Domino constitutum fuerat. Alia vero translatio sic habet: « Constituit terminos gentium, secundum numerum angelorum Dei; » ut tot ex electis coelos ascendere intelligamus, quot malis in ruentibus ibi remanserunt. « Invenit eum in terra deserta, in loco horroris, et vastae « invenit eum, » nisi cognovit, atque probavit? Tunc aliquem ex toto invenimus, quando eum, qualis sit, manifeste cognoscimus. Et quia in adversis homo cognoscitur,
Abbreviated transcription (Latin):
Pars aut̃ dñi popłs eiꝰ: iacob funcu¬
lus heredicatis eius. uide gͥ quantũ
cũ diligere. & quã fidelis ei eẽ debe¬
as: qui ex omnib mundi nascioni¬
b te solũ sibi ĩ hereditatẽ suscepit.
Hec aut̃ diuisio gentiũ. et hec sepa¬
ratio filiorũ adam: illa ẽẽ uidetur.
quȩ ĩ curris edificatione facta est:
siue potius quȩ ĩ eius dispositiõe
erat ante secła. Tunc eñi constituit
dñs cerminos popłorũ uxta nu¬
pales mundi partes fore constitu¬
it: quot & filios isrł fore prescunt.
Duodecim sunt mundi partes: to¬
tidẽq uenti inde spirantes. Cum
enĩ quatuor sint uenti principaleᷤ.
unusquisq aut̃ duos collimitane¬

Expanded text:
i populus ejus; Jacob funiculus haereditatis ejus. » Vide igitur, quantum eum diligere, et quam fidelis esse debeas, qui ex omnibus mundi nationibus te solum in haereditatem suscepit. Haec autem divisio gentium, et haec separatio filiorum Adam, illa esse videtur, quae in turris aedificatione facta est, sive potius, quae in ejus dispa. Tunc enim constituit Dominus terminos populorum, juxta nutot mundi partes fore constituit, quot et filios Israel praescivit. Duodecim enim sunt mundi partes, totidem venti inde spirantes. Cum enim quatuor sint venti principales, unusquisque autem duos collimitane
Abbreviated transcription (Latin):
qina infurore suo occidert̃ uirũ: sichẽ
uidelicet &e emor. & inuoluntate sua
suffodert̃ murũ: uel totã cuuntatẽ illo¬
rum destruentes: ueladitũ sibi adintnͣ¬
dũ preparantes. Maledictus furor eoꝵ
quia ꝑtinar. idẽ in placabilis. & indig¬
natio eorũ quia dura: quȩ utiq mitiga
nñ potest. Notandũ aũt qunia ñ ipsis.
sed furori eorũ &e indignationi maledi¬
cit: ut uidelicet post maledictionẽ. iã

Expanded text:
occiderunt virum, » Sichem videlicet et Emor. « Et in voluntate sua suffoderunt murum, » et totam civitatem illorum destruentes, vel aditum sibi ad intrandum praeparantes. « Maledictus furor eorum, quia pertinax, » id est implacabilis, « et indignatio eorum, quia dura, » quae mitigari non potest. Notandum autem, quia non ipsis, sed eorum furori et indignationi maledicit, ut videlicet post maledictionem jam
Abbreviated transcription (Latin):
suã. sichem et emor dolo int̾fecerunt:
ideo uasa iniquitatis bellantia appelli¬
tur. Quorũ conuentꝰ. atq consilia: fu¬
rore. ira. & indignatione plena: nec ab
ipsis satisfacientib & indulgentiã qll¬
rentib placari potuert̃. Ideoq prical
iacob: ne meorũ consiliũ et potessat̃.
eius uita & gła aliquando uemat S¬
ue etiam ut illouĩ ñqtia credat eonslꝰ

Expanded text:
suam, Sichem et Emor dolo interfecerunt, ideo vasa iniquitatis bellantia appellantur, quorum conventus atque consilia, furore, ira, et indignatione plena, nec ab ipsis satisfacientibus et indulgentiam quaerentibus placari potuerunt; ideoque precatur Jacob ne in eorum consilium, et potestatem ejus vita et gloria aliquando veniat; sive et
Abbreviated transcription (Latin):
is ita transactis: nuntiatũ ẽ ioscx
qd̾ egrotasset pat̾ eiꝰ. Quassũptis
duob filiis suis manasse &e effraim: nt
adeum. Quos iacob sibi heredes consti¬
tuit: ut parit̃ cũ filiis suis dunderen
possessionẽ. Cũq eos ioseph applicuss
adpatrẽ. cõmutatis manib benedixit iͥ
Posuitq manũ dexterã suꝑ caput efti¬
im. qui ei asimstris erat: finistrã uͦ si
caput manassem. qui erat ei adextris.
Hoc aut̃ iosepħ grauit ferens: ntteliã
patris dexterã suꝑcaprit manasse cass¬
ferre: qui maior natu erat. Iuc uͦ temi¬
ensait. Scio filimi scio: & iste quiaẽ
erit inpopłos. et multiplicabit᷑: s ftat

Expanded text:
is ita peractis, nuntiatum est Joseph, quod aegrotaret pater ejus, qui, assumptis duobus filiis suis Manasse et Ephraim, ivit ad eum, quos Jacob sibi haeredes esse constituit, ut pariter cum filiis suis dividerent possessionem. Cumque eos Joseph applicuisset ad patrem, commutatis manibus, benedixit eis, posuitque manum dexteram super caput Ephraim, qui ei sinister erat: sinistram vero super caput Manasse, qui erat ei a dextris. Hoc autem Joseph graviter ferens, nitebatur patris dexteram super caput Manasse transferre, qui major natu erat. Ille vero renuens ait: « Scio, fili mi, scio; et iste quidem erit in populos, et multiplicabitur; sed frat
Abbreviated transcription (Latin):
ingentes. Benediritq eis impso cẽpore.
dicens. Inte benedicet᷑ isrł: atq dicci. fi¬
ciat tibi ds ficut efftaim: &e sicuit manis
sem. Ioseph em̃ filios suos sic ad patrẽ ap¬
dm̃ patrũ suorũ. et angłm qui eruit eũ
de cunctis malis. inquo &e patrẽ et filii
intelligebat. ut eis benedicenet. it noñ
suĩ e nom̃patiũ sitorũ abtabã. ysaac.
suꝑcos iuocar faceret: ut uidelicet ta

Expanded text:
in gentes. Benedixitque eis in ipso tempore dicens: In te benedicetur Israel, atque dicetur: Faciat tibi Deus sicut Ephraim, et sicut Manassen. » Joseph enim filios suos sic ad patrem apDeum patrum suorum, et angelum qui eruit eum de cunctis malis, in quo et Patrem, et Filium intelligebat, ut eis benediceret, ut nomen suum, et nomen patrum suorum Abraham et Isaac super eos invocari faceret, ut videlicet ta
Abbreviated transcription (Latin):
quasi filiũ primogenitũ precunctis
gentib quodã tẽpore ds dilexit. Ti¬
principiũ doloris mei: idẽ tum pͥn¬
cipalis es maximusq dolor: tũ ꝓpt̃¬
multa alia: tũ quia filiũ meũ caris¬
simũ occidisti. Priorindonis: quia
tibilegem. tibi manna. tibi spũalia
dona mandaui. Maior inimꝑio.
Quia quandiu fidelis fusti: nulla
gens te supare. ĩmo tibi resistere po¬
tun. Effusus es sicut aqua: cunctos fibne¬
gens &e destruens imimnicos. Siue etiam
supra numerũ multiplicatꝰ. Hon cresces.
S sicut timebas: uenient romani. qͥt
locũ tollant ce gentẽ. Quare hoc: Quna
ascendisti cubile patris tin: & maculast
stratũ eius. Multorũ indelicet animas
dño desponsatas: doctrina exemplis ec
uiolentia cõmaculasti: & corrupisti. Et
qm̃ pat̾ ẽ infilio. & filiꝰ in patre: quio¬
si etiam alt̾ alterius cubile dicat᷑:
ẏmeon &e leui fr̃s: uasa mniquitats
bellantia. Inconfilio eorũ ñuenit

Expanded text:
quasi filium primogenitum prae cunctis quasi filium primogenitum prae cunctis gentibus quodam tempore Deus dilexit; principium doloris mei, id est, tu mihi principalis es, maximusque dolor, tum propter alia, tum quia filium meum charissimum occidisti. « Prior in donis, » quia tibi legem, tibi manna, tibi spiritualia dona mandavi. « Major in imperio, » quia quandiu fidelis fuisti, nulla gens te superare, imo tibi resistere potuit. « Effusus es sicut aqua, » cunctos submergens, et destruens inimicos, sive etiam supra numerum multiplicatus. Non cresces, sed sicut timebas, venient Romani, qui tibi locum tollant, et gentem. Quare hoc? « Quia ascendisti cubile patris tui, et maculasti stratum ejus, » multorum videlicet animas Domino desponsatas doctrina, et exemplis, et violentia maculasti et corrupisti. Et quoniam Pater est in Filio, et Filius in Patre, quasi alter alterius cubile dicitur. « Simeon et Levi fratres, vasa iniquitatis bellantia, in consilio eorum ne veniat
Abbreviated transcription (Latin):
quia prior benedicit᷑: siue quia prius
hereditatẽ suscepit. Maior inimꝑio.
peccatũ supradictũ primogenita ꝑdi¬
disset. Effusus es ficut aqua ñ conside¬
rans ubi te precipitares. libiamis furore
deuictus: ideoq ñ cresces. Si eñi ñ eres¬
cet. quomͦ inimꝑio maior erit: Maior
em̃ eẽ debuerat: sed quia inconsiderate
rinit: suȩq effusionis inpetũ ñ retinuit:
neq crescet neq maiorerit. Unde et
moyses ei benedicens. ait. Uiuat ru¬
ben. & ñ moriat᷑: et sit paruulus innu¬
mero. Potest aut̃ &e sic intelligi ñ cres¬
ces. inpeccatis uidelicet: ut peccatis
peccata adicias. S peccasti quiesce.
isrł. ut annuntiem quȩ futura st̃ uob̃
dieb nouissimis: iuxta litterã quidẽ
ad ruben. allegorice aut̃ adtotũ po¬
płm iudaicũ ꝑtinere uidet᷑. Ut sit uox
loquentis dñi. Ruben primogenitꝰ
ms. Sic eñi scriptũ ẽ. filius m̃s pri¬
mogenitus ifrł. Hunc em̃ popłm.

Expanded text:
quia prior benedicitur, sive quia prius quia prior benedicitur, sive quia prius haereditatem suscepit. « Major in imperio; » peccatum supradictum primogenita perdidisset. « Effusus es sicut aqua, » non considerans ubi te praecipitares, libidinis furore devictus, ideoque non cresces; si enim non crescet, quomodo in imperio major erit? Major enim esse debuerat, sed quia inconsiderate ruit, suaeque effusionis impetum non retinuit, neque crescet, neque major erit. Unde et Moyses ei benedicens ait: « Vivat Ruben, et non moriatur, et sit parvus in numero. » Potest autem et sic intelligi, non cresces in peccatis, videlicet ut peccatis peccata adjicias; sed peccasti: quiesce.Israel, ut annuntiem quae ventura sunt vobis diebus novissimis; » juxta litteram quidem ad Ruben, allegorice vero ad totum populum Judaicum pertinere videtur, ut sit vox loquentis Domini: « Ruben primogenitus meus. » Sic enim scriptum est: « Filius meus primogenitus Israel. » Hunc enim populum
Abbreviated transcription (Latin):
ocauit aut iacob iosephoe filios
suos: & aiteis. Congregamim.
&e audite filii iacob: audite isrł patrẽ
urm̃. Congregamini. ut annuntiem
Ruben primogenitꝰ m̃s. tu fortitudo
mea. & principiũ doloris mei: prior
indonis. maior iniꝑio. Effufuses sicut
aqua: ñ cresces: quia ascendisti cubi¬
le patristui. & cõ maculasti stratumeiꝰ.
Ruben nãq filius liȩ: primogenitꝰ fuit.
Ipse aut̃ &e gad &e dimidia trib manasse:
possedert̃ ommẽ terrã. quã cepert̃ filii
istł priusquã transirent iordanẽ. Relic¬
tis gͥ urorib liberis & gregib cunctaq
suꝑlectile: expediti et armati incedebãt.
ante fĩs suos. Idcoq mͦ iacob dicit. ruben
tu fortitudo mea: quop̃cedente & p̃lian¬
te uincã. & principiũ doloris mei:qͥa
concubiit cũ bala concubina patrissui.
Unde & insequentib dicit: quia ascen¬
disti cubile patris tui. & maculasti stra¬
tũ eiꝰ. Ptmcipiũ gͥ doloris sic ẽ: ac si dicere¬
tur. marimus dolor. Prior indonis: uel

Expanded text:
ob filios suos, et ait eis: Congregamini et audite, filii Jacob, audite Israel patrem vestrum; congregamini, ut annuntiem Ruben primogenitus meus, tu fortitudo mea, et principium doloris mei, prior in donis, major in imperio: effusus es sicut aqua, non cresces, quia ascendisti cubile patris tui, et maculasti stratum ejus. » Ruben namque filius Liae primogenitus fuit; ipse autem, et Gad, et dimidia tribus Manasse possedit omnem terram quam ceperunt filii Israel, priusquam transirent Jordanem. Relictis igitur uxoribus, liberis, et gregibus, cunctaque supellectile expediti, et armati incedebant ante fratres suos. Ideoque modo Jacob dicit Ruben: « Tu fortitudo mea, » quo praecedente et praeliante vincam: « et principium doloris mei, » quia concubuit cum Bala concubina patris sui. Unde in sequentibus dicit: « Quia ascendisti cubile patris tui, et maculasti stratum ejus. » Principium igitur doloris sic est, ac si diceret, maximus dolor. « Prior in donis, » vel
Abbreviated transcription (Latin):
sia: & sanguie uuȩ palliũ suũ. Sto¬
la &e pallium xp̃i caroẽ: quã militis lan¬
cea ꝑforauit: et continuo exunt sanguis
et aqua. Unde &e dicit᷑. Quisẽ iste quiue¬
nit deedom tinctis uestib debosra. Iste
formosus instola sua. Notandũ uͦ quod
uinũ sanguis uocet᷑ : quia insangui¬
nẽ uinũ conuertit᷑. Rulchtiores st̃ oculi
eiꝰ umo: & dentes eiꝰ lacte candidiores.
Ocłi xp̃i propħȩ intelligunt᷑. quiuisu¬
ꝑspicaci. & mentis accumine: usq ad
scłi consũmationẽ eccłiȩ sacramenta
uidere meruert̃. Hiaũt st̃ pulchriores
umno: quia spũ feruentes. om̃ia suꝑ¬
flua & nocua a se mundantes expule¬
runt. Sicem & uinũ feruendo. & bul¬
liendo purgat᷑. Dentes aut̃ apłi st̃: qui
nobis scripturarũ difficilia et duriox
ruminando. et exponendo: quafiinfan¬
tes nos mitniert̃. Ꝙisti quidẽ st̃ lacte
candidiores: quia suꝑmuẽ dealbati:

Expanded text:
 pallium suum. » Stola et pallium Christi caro est, quam militis lancea perforavit, et continuo exivit sanguis, et aqua. Uude et dicitur: « Quis est iste, qui venit de Edom tinctis vestibus de Bosra? iste formosus in stola sua . » Notandum vero, quod vinum sanguis vocetur, quia in sanguinem vinum convertitur. Pulchriores sunt oculi ejus vino, et dentes ejus lacte candidiores: oculi Christi prophetae intelliguntur, qui superspicaci mentis acumine, usque ad saeculi consummationem Ecclesiae sacramenta videre meruerunt. Hi autem sunt pulchriores vino, quia Spiritu ferventes omnia superflua et nociva a se mundantes expulerunt; sic enim et vinum fervendo et bulliendo purgatur. Dentes autem apostoli sunt, qui nobis Scripturarum difficilia, et duriora ruminando et exponendo, quasi infantes nos nutrierunt. Et isti quidem sunt lacte candidiores, quia super nivem dealbati
Abbreviated transcription (Latin):
it idẽ totũ mundũ. S quid ẽ qd̾ ait.
ligans aduneã pullũ suũ: Quid ꝑ
umeam: Qutid ꝑpullũ: Uinea enim
am̃ sabaoht: domus isrł ẽ. Pullus a
gentilis popłs: lasciuiens. & indomi¬
tus. Ligauit gͥ pullũ aduineã: iude¬
os & gentiles inunã fidẽ comungens:
ut fiat unũ ouile. et unus pastor. Et ad
uitẽ ofilimi asinã fuam. Ego inquit
comunxit. atq ligauit. Unde paulus
hinus asinȩ filiꝰ. huic uiti indisfolubi¬
lit ligatus: dicebat. Quis nos scpatabit

Expanded text:
it, id est totum mundum. Sed quid est, quod ait: it, id est totum mundum. Sed quid est, quod ait: « Ligans ad vineam pullum suum? » Quid per vineam, quid per pullum? « Vinea enim Domini Sabaoth, domus Israel est ; » pullus agentilis lasciviens et indomitus. Ligavit igitur pullum ad vineam, Judaeos et gentiles in unam fidem conjungens, ut fiat unum ovile et unus pastor. « Et ad vitem, fili mi, asinam suam. » Ego, inquit conjunxit, atque ligavit. Unde Paulus hujus asinae filios, huic viti indissolubiliter ligatos dic
Abbreviated transcription (Latin):
eum &e quietẽ habiturũ ẽẽ significat
uidet᷑: ut secure dorimat suburte sin¬
abundantiã: ut in eo si necesse fuett
etiã pannos lauare sufficiat. Spũal¬
quẽ ñ solũ fr̃s. uerũ etiã om̃is creatu¬
ra &e laudat et benedicit. Cuiꝰ quid̃e
manus inceruicib ẽ immicorũ suo:
qm̃ nemo ẽ. qui ei resistere ualeat.
hunc aut̃ &e filii patris sui adorant
angłi uidelicet atq homines. Ipse
aut ce catulus leonis: qui ommum
fortissimus bestiarũ. nulliꝰ timebit
occursũ. Dr̃ aũt. qd̾ catulus leons
quando nascit᷑: usq ad diem tercum
quasi mortuus dormiens ñ motet.
die uͦ tͥcia: & rugitu quodã. et uoc
parentis a sõno excitat᷑. Ap̃c aũt de
tus. Unde &e subdit̾. Requiescensas¬
cubunfti ut leo & quasi leena. Quis
suscitabit eum: Pat̾ utiq quinde
relinquet anmia eiꝰ iinferno. Sui
ipse se ipsũ. qm̃ potestatẽ habet ponen¬
di animã suam. & itetũ sumendi eam.

Expanded text:
em, et quietem habiturum esse significare em, et quietem habiturum esse significare videtur, ut secure dormiat sub vitabundantiam habere, ut in eo, si necesse fuerit, etiam pannos lavare sufficiat. Spquem non solum fratres, verum etiam omnis creatura laudat, et benedicit, cujus quidem manus in cervicibus est inimicorum suorum, quoniam nemo est qui ei resistere valeat. Hunc autem et filii patris sui adorant, angeli videlicet atque homines. Ipse autem est et catulus leonis, qui omnium fortissimus bestiarum, ad nullius timebit occursum. Dicitur autem quod catulus leonis quando nascitur, usque ad tertium diem, quasi mortuus dormiens, non movetur; die vero tertia rugitu quodam, et voce parentis a somno excitatur. Christus autem de tus. Unde et subditur: « Requiescens accubuisti ut leo, et quasi leaena, quis suscitabit eum? » pater utique, qui non derelinquet animam ejus in inferno, sive ipse seipsum, quoniam potestatem habet ponendi animam suam, et iterum sumendi eam.
Abbreviated transcription (Latin):
uid: denulla alia. nͥ de propria tribu
sceptrũ deiuda: sicẽ accipiendũ: ñqd̃
om̃mo ñ auferat᷑: duct̾us em̃ incapti¬
uitatẽ. ñ semꝑ regẽ habuit: sed quia
hȩc dignitas. abhac tribu ñ auferet᷑:
ut detur alii cribui:quȩ huic debeat
imꝑare. Namae uno quoq rege mo¬
riente. sceptrũ quidẽ auferebat᷑: dig¬
nitas tam̃ &e honor regius. quasi qd̃¬
dam naturale &e hereditariũ in hac
tribu ꝑmanebat. Unde ce post regiᷤᷤ
cuiuslibet obitũ. & post reditũ de
captiuitate : sine om̃i contentione.
de hac sola tribu. rex eligebat᷑. Hoc
aũt sicut iacob p̃dixerat. usq ad xp̃i
aduentũ ꝑseuerauit. Tunc eñi he¬
rodes quãins fraudulent̾. imudea
regnabat: qui tam̃ de tribu iuda¬
urorẽ habebat: cũ qua &e regnum
et sceptrũ parit̾ possidebat. Qd̃ aut̃
sequit. quia ligabit pullũ ce asina
aduitaẽ: & quia lauabit stoła ce par¬
um inumno: quantũ ad litterã. pac̃¬

Expanded text:
id, de nulla alia, nisi de propria tribu id, de nulla alia, nisi de propria tribu ccipiendum, non quod omnino non auferetur ducta enim in captivitatem non semper regem habuit sed quia haec dignitas ab hac tribu non auferetur, ut detur alteri tribui, quae huic imperare debebat. Namque unoquoque rege moriente, sceptrum quidem auferebatur; dignitas tamen, et honor regius, quasi quiddam naturale et haereditarium in hac tribu permanebat. Unde et post regis cujuslibet obitum, et post reditum de captivitate, sine ulla contentione de hac tribu Juda rex eligebatur. Hoc autem sicut Jacob praedixerat, usque ad Christi adventum perseveravit; tunc enim Herodes, quamvis fraudulenter in Judaea regnabat, qui tamen uxorem de tribu Juda habebat, cum qua et regnum, et sceptrum possidebat quod autem sequitur: « Quia ligabit pullum et asinam ad vitem, et quia lavabit stolam, et pallium in vino, » quantum ad litteram, pac
Abbreviated transcription (Latin):
dentes eiꝰ lacte candidiores. Ttib namq
tuda quia tẽplũ habebat & legẽ. et ꝓpħas:
aceteris semꝑ laudari meruit. Qualit̃
aũt suꝑceruices intinicorũ manus tenue
pulus ad mrauerti. & ueneratus fuit. ibi
quoq reppent̃. Dictus ẽ aũt catulus le¬
onis uida: ꝓpt̃ fortitudinẽ quã ille po¬
płs habuit. Ascendit aut adp̃dã: om̃s
incircuitu ciuitates de uastans. Requie¬
uit uͦ ut leo. & quasi lecna: quia quã¬
dui legem sibi datam custodunt: õs
eius quietẽ & pacẽ ꝑturbare. sibiq bel¬
lũ mouere timebant. Unde ce subdi¬
tur. Quis suscitabit eũ: Ad bellũ ui¬
delicet ꝓuocando: Non auferet̃ sccp¬
trũ de iuda. & dux defemorib eiꝰ: do-¬
nec ueniat qui mittendus ẽ: & ipse
erit expectatio gentiũ. Manifesta de
xp̃o ẽ ꝓpħia. Ipse ẽ eñ quẽ om̃s gen¬
tes expectabant: & aquo amorte ꝑpe¬
tua sunt liberatȩ. Ex quo aũt tribus
nida regnare cepit: idẽ atẽporib da-¬

Expanded text:
tes ejus lacte candidiores. » Tribus namque Juda, quia templum habebat, et legem, et prophetas, a caeteris semper laudari meruit. Qualiter autem super cervices inimicorum manus tenuerpulus adoraverit, et veneratus fuerit, ibi quoque reperitur. Dictus est autem catulus leonis Juda propter fortitudinem, quam ille populus habuit. Ascendit autem ad praedam, omnes in circuitu civitates devastans. Requievit ut leo, et quasi leaena, quia quandiu legem sibi datam custodivit, omnes ejus quietem et pacem perturbare, sibique bellum movere timebant. Unde et subditur: « Quis suscitabit eum? » ad bellum scilicet provocando. « Non auferetur sceptrum de Juda, et dux de femoribus ejus, donec veniat, qui mittendus est, et ipse erit exspectaprophetia. Ipse est enim, quem omnes gentes exspectabant, et a quo de morte perpetua sunt liberatae. Ex quo autem tribus Juda regnare coepit, id est a temporibus Dav
Abbreviated transcription (Latin):
ad predã filum ascendisti: requiescenᷤ
accubuisti ut leo. & quasi leena. Quis
suscitabit eum: Nonauferet sceptrũ de
iuda. & dur defemorib eiꝰ: donec uemat
qui mittendus ẽ: ce ipse erit expectatio

Expanded text:
ad predam fili mi ascendisti. Requiescens accubuisti ut leo et quasi leęna. Quis suscitabit eum? Non auferetur sceptrum de Iuda et dux de femore eius, donec veniat, qui mittendus est, et ipse erit exspectatio
Abbreviated transcription (Latin):
quia constituit effraim ante manassẽ:
tale ẽ acsi diceret: constituit: firmauit:
& precepit. ut ex inde effraim maior eẽt
qua manasses. Sic em̃ &e ioħs baptista
in euugłio dicit. Quipost me uenit.
ante me factus est. Dixitq iacob. ioseph
filio suo. En ego morior: eritq ds uob̃¬
cũ: reducetq uos interrã patrũ ur̃oꝵ.
Dotibi partẽ unã extra fr̃s tuos: quã
tuli demanu amorrei ingladio & ar¬
cu meo. Qd eñi iacob amorreis inolen¬
ter tentã abstulerit: nusquã suꝑiꝰ legit᷑.
Sed quia hic dr̃: factũ quoq fuisse in¬
telligi potest. Aut siita ñ intelligitur.
propħia ẽ defuturo: ut se iam fecisse di¬
cat: qd filios iosepħ postea facturos ẽẽ cog¬
noscit. fortasse aut̃ hoc ẽ illud prediũ:

Expanded text:
Quia constituit Ephraim ante Manassen, » tale est ac si diceret: Constituit, firmavit, et praecepit ut ex inde Ephraim major esset quam Manasses. Sic enim et Joannes Baptista in Evangelio dicit: « Qui post me veniet, ante me factus est . » Dixitque Jacob Joseph filio suo: « En ego morior, eritque Deus vobiscum, reducetque vos in terram patrum vestrorum; do tibi partem unam extra fratres tuos, quam tuli de manu Amorrhaei in gladio, et arcu meo. » Quod enim Jacob Amorrhaeis violenter terram abstulerit, nusquam superius legitur; sed quia hic dicitur, factum quoque fuisse intelligi potest: aut si ita non intelligitur, prophetia est de futuro, ut se jam fecisse dicat, qui filios Joseph facturos esse cognoscit. Fortasse autem hoc est illud praedium,
Abbreviated transcription (Latin):
idẽ scdm litterã & scdm scienti¬
am spũalẽ exponunt. Si enim
ad litterã tantũ decẽ legis uer¬
ba intelligerent: ex una decima
panes suos apłi cõposuissent.
Sunt aũt hi panes positi suꝑ
mensam purissimã: quia suꝑ
utriusq testament doctrinam.
que ꝑ mensam significat᷑ quasi
quȩdã ex positiones suꝑ additi
sunt. Suꝑ quos & thiis lucidis¬
simũ ñ immerito ponit᷑: quia
doctrina apłica. & gustu suauis
& odore delectabilis est. Unde
sumus do. in om̃i loco: inhis d¬
salui fiunt. & inhis qui pere¬
unt. Aliis enĩ sumus odor uitȩ
ad uitã: aliis odor mortis admor
tem. Mutant̃ aut̃ ꝑsingła sab¬
bata: qm̃ om̃i festiuitate & quo¬
tienscũꝙ popłs cõnuenit inu¬
nũ: semꝑ apłorũ doctrina expo¬
ni. & recitari. & quodãmodo in¬
nouari debet. Hos aut̃ cõme¬
dit aaron &e filii eiꝰ inloco scõ:
quia epĩ et sacerdotes. hos sẽꝑ
meditari & inconuentu fideliũ

Expanded text:
id est secundum litteram et secundum scientiid est secundum litteram et secundum scientiam spiritualem, exponunt. Si enim ad litteram tantum decem verba legis intelligerentur, ex una decima panes suos apostoli composuissent. Sunt autem hi panes positi super mensam purissimam, quia super utriusque Testamenti doctrinam, quae per mensam significatur, quasi quaedam expositiones, superadditi sunt, super quos et thus lucidissimum non immerito ponitur, quia doctrina apostolica, et gustu suavis, et odore delectabilis est. Unde sumus Deo in omsalvi fiunt, et in his, qui pereunt. Aliis enim sumus odor vitae ad vitam, aliis odor mortis ad mor singula sabbata, quoniam omni festivitate, et quotiescunque populus convenit in unum, semper apostolorum doctrina exponi et recitari et quodammodo innovari debet. Hos autem comedit Aaron, et filii ejus in loco sancto, quia episcopi et sacerdotes hos semper meditari, et in conventu fidelium
Abbreviated transcription (Latin):
equit᷑ aut̃ de oleo purissi¬
mo. qd̾ inlucernis super
eñĩ satis inexodo diximus. Cande¬
labrũ eñi. xp̃c est: cuiꝰ lucerne
tur: quib totius ȩccłiȩ taberna¬
culũ illuminat᷑. Sequit̃.
ccipies quoq similam.
N&e coques exea duodecĩ
panes. qui singuli habebunt
duas decimas. quorũ senos altͥn¬
secus suꝑ mensam purissimam
statues corã dño: et pones suꝑ
eos thuis lucidissimũ: ut sit pa¬
nis inmonimentũ oblationis
dñi. ꝑsingła sabbata mutabũ¬
tur corã dño: suscepti afiliis
isrł federe sẽpiterno. Eruntq
aaron & filiorũ eius: ut come¬
dant eos in loco sco. Hec eñi si¬
mila. sacrȩ legis scriptura et
scientia ẽ. De qua duodecim
panes: idẽ duodecĩ apłorum
predicationes & sermones: cocti
& cõpositi sunt. Quos illi duode¬
cum cõphini bene significant:
qui dequinq panũ fragmentis
in ȩuangłio implent᷑. Habent
aut̃ singuli duas decimas: quia
totũ legis decalogũ. dupliciter.

Expanded text:
equitur autem de oleo purissimo, quod in lucernis super enim satis in Exodo diximus. Candelabrum enim Christus est, cujus lucernae tur, quibus totius Ecclesiae tabernaculum illuminatur. Sequitur: Accipies quoque similam, et coques ex ea duodecim panes, qui singuli habebunt duas decimas, quorum senos altrinsecus super mensam purissimam statues coram Domino, et pones super eos thus lucidissimum, ut sit panis in monumentum oblationis Domini. Per singula sabbata mutabuntur coram Domino suscepti a filiis Israel foedere sempiterno, erunt Aaron, et filiorum ejus, ut comedant eos in loco sancto. » Haec enim simila sacrae legis scriptura et scientia est, de qua duodecim panes, id est duodecim apostolorum praedicationes, et sermones cocti, et compositi sunt. Quos illi duodecim cophini bene significant, qui de quinque panum fragmentis in Evangelio implentur. Habent enim singuli duas decimas, quae totum legis decalogum dupliciter,
Abbreviated transcription (Latin):
sa terra ur̃a. Quę aut de septi¬
mo anno. & septimo mense
& septimo die dicta sunt. de an¬
no quoq quinquagesimo qui¬
gebant aũt bucina inseptimo
mense. decima die mensis. qͦ
uidelicet mense. annus qua¬
dragesimus nonus finiebatur.
& collectis om̃ib terre fructib.
annus quinquagesimus qui et
iubelcus incipiebat. Bucinȩ uͦ
sonus. iubeiei denuntio erat.
Hoc aut̃ anno terra quiesce¬
bat. festũ & leticia abom̃ib age¬
bat᷑. seruitus soluebat᷑. libettas
dabat᷑. omnisq homo adpristi¬
nã suam possessionẽ reuerteba¬
tur. Hic aut̃ annus tunc spi¬
ritualit̃ cepit. quando. xp̃c do¬
minus nr̃ dediaboli seruitu¬
de. suo sanguine mundũ re¬
demit. & primã nobis posses¬
sionẽ restituens. paralisi ianu¬
as fidelib suis aperuit. Hoc¬

Expanded text:
sa terra vestra. » Quae autem de septisa terra vestra. » Quae autem de septimo anno, et septimo mense, et septimo die dicta sunt, de anno quinquagesimo gebant autem buccina in septimo mense decima die mensis, quo videlicet mense annus quadragesimus nonus finiebatur, et collectis omnibus terrae fructibus, annus quinquagesimus, qui et jubilaeus, incipiebat. Buccinae vero sonus jubilaei denuntiatio erat. Hoc autem anno terra quiescebat, festum et laetitia ab omnibus agebatur, servitus solvebatur, libertas dabatur, omnisque homo ad pristinam suam possessionem revertebatur. Hic autem annus tunc spiritualiter coepit, quando Christus Dominus noster de diaboli servitute, suo sanguine mundum redemit, et primam nobis possessionem restituit, paradisi januas fidelibus suis aperuit, c
Abbreviated transcription (Latin):
equit᷑ aut̃ de septimo an¬
no: qui similit̃ ut septi¬
mus dies. & septimus mensis. to¬
ius celeberrimus habebat᷑. Agrũ
ñ serebant: uineã ñ putabant:
s omnia quȩ sua sponte terta fe¬
tebat. om̃ib cõmunia erant. Non
quasi proptia colligebant᷑ aqͦquã:
s quasi cõmunis benedictio in
cibũ solũmodo suscipiebantur
abom̃ib. Id ipsũ aũt ꝑseptimũ
annũ intelligimus: qd̃ ꝑsepti¬
mũ diem. & septumũ mensem.
significari diximus. Significat
bus sabbatrat: inqua aseruili
& inquo oꝑe quiescens: mun¬
dana & transitoria despiciens:
de crastino ñ cogitans. uno com
Hoc aut̃ etiam de uita scłi futu¬
labonose uite tẽpore. quasi insex
annis fatigani. Que enĩ semina¬
uerit homo. ut apłs ait: hec
& metet. Scquitur.
umerabis quoq tibi¬
septem ebdomadas an¬
norũ. idẽ septẽ septies quȩ simł
faciumt annos quadragunta
nouẽ. Et clangens bucina men-¬
se septimo. deciia die mensis.
ꝓpitiationis tẽpore. muniuer¬

Expanded text:
equitur autem de septimo anno, qui similiter ut septimus dies, et septimus mensis totus celeberrimus habebatur, agrum non serebant, vineam non putabant, sed omnia quae sua sponte terra ferebat communia erant. Non quasi propria colligebantur a quoquam, sed quasi communis benedictio in cibum solummodo suscipiebant ab omnibus. Id ipsum autem per septimum annum intelligimus, quod per septimum diem et septimum mensem significari diximus. Significat bus sabbatizat, in qua a servili et iniquo opere quiescens, mundana et transitoria despiciens, de crastino non cogitans, uno et Hoc autem etiam de futura vitlaboriosa vita, quasi in sex annis fatigamur. « Quae enim seminaverit homo, ut Apostolus ait, haec et metet . » Sequitur: « Numerabis quoque tibiseptem hebdomadas annorum, id est septem septies, quae simul faciunt annos quadraginta novem. Et clanges buccina mense septimo, die decima mensis, propitiationis tempore in univer
Abbreviated transcription (Latin):
placat: tunc draco seuiens in uirgam
conuertit᷑. Huiꝰ serpentis caudã dauid
tenebat: quando uidens angłm ꝑcuti¬
entẽ. clamabat. Ego sũ dñe qui pecca¬
ui ego mnique egi: isti qui oues sunt
quid fecert̃: Auertat᷑ obsecro furortu¬
uis apopło tuo. Similit̾ aut̃ & phime¬
cs. Dequo scriptũ est. Stecit phinees¬
&e placauit: et cessauit quassatio. Dic
et moyses iste. cui adomino đr. Bi

Expanded text:
placatur, tunc draco saeviens in virgam vertitur. Hujus serpentis caudam David tenebat quando videns angelum percutientem, clamabat: « Ego sum, Domine, qui peccavi, ego inique egi, isti, qui oves sunt, quid fecerunt? Avertatur, obsecro, furor tuus a populo tuo . » Similiter et Phinees, de quo scriptum est: « Stetit Phineas, et cessavit quassatio . » Sic et
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ diuina correctio: aliis ẽ uirga: alis
draco. Alios misericordit̃ castigat. als
insanabilit̃ ꝑcutit. huiꝰ aut̃ caudin
moyses tenet ce inuirgã serpens cor¬
tit᷑: quando aliquis uir iustuss uina¬

Expanded text:
 divina correctio, aliis est virga, aliis est draco: alios misericorditer castigat, alios insanabiliter percutit. Hujus autem caudam Moyses tenet, et in virgam serpens convertitur; quoniam aliquis vir justus
Abbreviated transcription (Latin):
on accipiet homo uxo¬
rẽ patris sui. neq reue¬
qualis nec int̃gentesita ut uro¬
rem patris quis habeat. Precerea
quia unaqueq fidelis anima est
uror dei. qui om̃iũ pat est:qui ali¬
quã animã ĩ peccatũ & ĩ eridiẽ
inducit. patris uxorẽ corrũpere
intelligi pocest.

Expanded text:
on accipiet homo uxorem patris sui, nec revequalis nec inter gentes; ita ut uxorem patris sui quis habeat . » Praeterea quia unaquaeque fidelis anima uxor est Dei, qui omnium pater est, qui aliquam animam in peccatum et errorem inducit patris uxorem corrumpere intelligi potest.
Abbreviated transcription (Latin):
sacerdos emerit. & qui uernacu¬
lus eiꝰ domꝰ fuerit: hic comedet
e eis. Quia eñi alienigena ȩc¬
diȩ filiꝰ ñ est: inquilinus uͦ et
mercennarius ñ amore. s pro
luero tẽporal dño seruiunt:
mertto ascĩficatis. repelluntur.
Qui enĩ indigne m̃anducat
ebibit: iudiciũ sibi mandu¬
cat & bibit. Illi aut̃ quos sacer¬
t eñi estis precio magno. & qͥ
aꝰ domũ fidelit̃ custodiunt.
accedant & comedant.

Expanded text:
s emerit, et qui vernaculus domus ejus fuerit, hi comedent ex eis. » Quia alienigena Ecclesiae filius non est: inquilinus vero ac mercenarius non amore, sed pro lucro temporali Domino serviunt, merito a sanctificatis repelluntur. « Qui enim indigne manducat et bibit, judicium sibi manducat et bibit . » Illi autem, quos sacer« Empti estis pretio magno , » et qui ejus domum fideliter custodiunt, accedant et comedant.
Abbreviated transcription (Latin):
satio incelis ẽ. Iacinctus enim
celi eolorẽ imitat᷑. S quare is
a atricesimo usq ad quinqͣge
simũ annũ numerant᷑. nͥ quia
sccłiȩ ministros. etate & sapien¬
ta fortes & prudentes eẽ opor¬
gt etas. ut pote iuuentꝰ que
aliarũ etatũ precipua ẽ. Uigin¬
ꝗ eñi anni sunt atricesimo usq¬
ad qͥnquagesimũ. Quo nume¬
ro qͥd significet᷑ satis iam diximꝰ.
&tricesimo quidẽ anno salua¬
tor nr̃ baptiratus. doctrina et
oꝑe suȩ maiestatis potentiã

Expanded text:
satio in coelis est ; » hyacinthus enim satio in coelis est ; » hyacinthus enim coeli colorem imitatur. Sed quare isti a trigesimsimum annum numerantur, nisi quia Ecclesiae ministros aetate et sapientia fortes et prudentes esse oporget aetas, utpote juventus, quae aliarum aetatum praecipua est; viginti enim anni sunt a trigesimo ad quinquagesimum, quo numero quid significetur, satis jam diximus. Et trigesimo quidem anno Salvator noster baptizatus est, doctrina et ope
Abbreviated transcription (Latin):
bant. ipsi quando castra mouẽ¬
da erant. tab̃naculũ & scã scõrĩ
ingredientes. ipsũq tab̃naculũ
deponentes. archam. mensam.
& candelabrũ. ceteraq onera
filiorũ caath. pallio iacinctino
inuoluentes. eos sic inuoluta
portare iubebant. Qua inre ma¬
nifestũ est. qm̃ sic̃ ad epos cõtem¬
plationi uacare. & maiora ȩccłiȩ
sacram̃ta tractare. et agere ꝑti¬
net. ita leuitȩ cȩderiq ordines
minores in exteriorib officiis
fidelit̃ laborate. & desudare de¬
bent. Ut nemo inutilis. nemo
ociosus inueniat᷑. s maiorũ us¬
sionẽ & dispositionẽ confestĩ mi¬
norsi obedientia consequat᷑. Ad
aut̃ archa testam̃ti. qͥd mensa &e
candelabrũ. qͥd cortinȩ & tabulȩ
qͥd colũne ceteraq significent:
diligentissime in exodo ex posui¬
encthino exterius inuoluta fe¬
unt̾. hoc significare puto qd̃
aebeat. Tali enĩ pallio inuolutꝰ
situs dicebat. Nr̃a aut̃ conuer¬

Expanded text:
bant, ipsi, quando castra movenbant, ipsi, quando castra movenda erant, tabernaculum et sancta sanctorum ingredientes, ipsumque tabernaculum deponentes, arcam, et mensam, et candelabrum, caeteraque onera filiorum Caath pallio hyacinthino involventes, eos sic involuta portare jubebant. Quia in re manifestum est quoniam ad episcopos contemplationi vacare, et majora Ecclesiae sacramenta tractare et agere pertinet; ita Levitae caeterique ordines minores in exterioribus officiis fideliter laborare, desudare debent, ut nemo inutilis, nemo otiosus inveniatur, sed majorum jussionem, et dispositionem confestim minorum obedientia consequatur. autem arca Testamenti, quid mensa et candelabrum, quid cortinae et tabulae, quid columnae caeteraque significent, diligitentissime in Exodo exposuicinthino exterius involuta feruntur, hoc significare puto quod ostendere debeat. Tali enim pallio involutus situs, dicebat: « Nostra autem conver
Abbreviated transcription (Latin):
reddamus hos qͥnq libros. Red¬
damus inquã ñ solũ legendo:
ut numeraret filios leui. eos
scilicet qͥ erant atriginta annis
&e. supͣ. usq ad annũ qͥnquagesi¬
mũ. Constitueretq unicuiq
Precepit gͥ ut filii caath porta¬
rent archam cestimonii. et
mensã propositionis. inqua
semꝑ panes erant. & simul cũ
ea thuribula. mortariola. cia¬
tos. & crateras. ferrent etiã can¬
delabrũ cũ lucernis. forcipib.
emunctoriis. & cunctis uasis
olei. quȩ ad concinnandas luc̃¬
nas necessaria fiunt. Similit̃
aut̃ & altare aureũ. nec ñ &e
aliud altare cũ om̃ib uasis
siuis. & ista quidẽ st̃ onera fili¬
oiũ caath. filii uͦ gerson. porta¬
bant om̃s cortinas tabnacul.
&e atrii tabernaculi. & tectũ et
centoria &e funculos. At uͦ fili
merari. tabulas. & uectes. colũ¬
nas & bases ferebant. Hȩc autẽ
omnia. fiebant iuxta preceptũ
& dispensationẽ aaron & filio¬
rũ eiꝰ. Ipsi enĩ cab̃nacłm erige¬

Expanded text:
Domino hos quinque libros; reddamus, inquam, non solum legendo, ut numeraret filios Levi, eos scilicet qui erant a triginta annis et supra, usque ad annum quinquagesimum, et constitueret unicuique Praecepit ergo ut filii Caath portarent arcam testimonii, et mensam propositionis in qua semper panes erant, et simul cum ea thuribula, mortariola, cyathos, et crateres ferrent et candelabrum cum lucernis, forcipibus, emunctoriis, et cunctis vasis olei, quae ad concianandas 174 lucernas necessaria sunt, similiter autem et altare aureum, nec non et aliud altare cum omnibus vasis suis; et ista quidem sunt onera filiorum Caath. Filii vero Gerson portabant omnes cortinas tabernaculi et atrii tabernaculi, et tectum, et tentorium et funiculos. At vero filii Merari tabulas, et vectes, et columnas et bases ferebant. Haec autem omnia fiebant juxta praeceptum, et dispositionem Aaron et filiorum ejus; ipsi enim tabernaculum erige
Abbreviated transcription (Latin):
ocutusq ẽ dñs ad moy¬
sen. dicens. Precipe filiis isrł.
ut eiciant de castris omnem
leprosũ. & qui semine fluit.
pollutusq ẽ suꝑ mortuo tam
masculo quã femina. eicite de
castris: ne contaminent ea. cũ
habitauerint uobiscũ. Lepro¬
sa eñi est omnis anma infide¬
lis. & criminosa. Precipue aut̃.
simoniaca & heretica prauita¬
te infecta. Semine aut̃ fluere
est. errorẽ inpopło seminare.
Pollutus uͦ mortuo dicit᷑. qui
mortui hominis cadauer te¬
tigit. ꝑ quẽ nemo meliꝰ quã cor¬
poris uel animȩ homicida
intelligi potest.Tales autem
de eccłia eiciant᷑. ne sua coha¬
bitatione cã polluant. Quienĩ
tetigerit picẽ inquinabit᷑ ab¬

Expanded text:
ocutusque est Dominus ad Moysen, dicens: Praecipe filiis Israel, ut ejiciant de castris omnem leprosum, et qui semine fluit, pollutusque est super mortuo, tam masculos quam feminas ejicite de castris, ne contaminent ea, cum habitaverint vobiscum. » Leprosa est enim omnis anima infidelis, et criminosa, praecipue autem Simoniaca et haeretica pravitate infecta. Semine autem fluere, est errorem in populo seminare. Pollutus vero super mortuo dicitur qui mortui hominis cadaver tetigit, per quem nemo melius quam corporis et animae homicida intelligi potest. Tales enim de Ecclesia ejiciantur, ne sua cohabitatione eam polluant: « Qui tetigerit picem, inquinabit
Abbreviated transcription (Latin):
Siaut ñ fuerit qui recipiat.
dabt̃ dño. & erit sacerdotis.
excepto ariete qui offert᷑ pro
ex piatione. ut sit placabilis
hostia. Hoc aut̃ capitulo ma¬
nifeste ostendit᷑ qm̃ illi qui ali¬
ena rapiunt. nͥ inintegrũ ea¬
restituant. & de iniuria satis¬
faciant. qd̾ eorũ confessio sit
inutilis. & penitentia in fruc¬
enĩ insensib tactus ẽ: ꝑ quem
furta & rapine fiunt. Hanc
gͥ quintã partẽ raptores reddt̃.
quando se ñ ulteriꝰ. fraudulen¬
ter aliena tangere promittũt.
Bene aut̃ si fuerit qui recipiat.
Ipse enĩ pęnitentis effectũ reci¬
pit. ipse nulli penitenti. & sa¬
tisfacere uolenti. indulgentiȩ
ianuam claudit. Sunt aut̃
hec sacerdotis. quia ad ipsum
ꝑtinet. & penitentes suscipere.
& suis intecessionib peccata de¬
iere.S qͥd ꝑarietẽ qui offert᷑

Expanded text:
recipiat, dabitur Domino, et erit sacerdotis, excepto ariete qui offertur pro expiatione, ut sit placabilis hostia. » Hoc autem capitulo manifeste ostenditur, quoniam illi qui aliena rapiunt, nisi ea in integrum restituant, et de injuria satisfaciant, quod eorum confessio sit inutilis et poenitentia infrucenim in sensibus tactus est, per quem furta et rapinae fiunt. Hanc ergo quintam partem raptores reddunt, quando se non ulterius fraudulenter aliena tangere promittunt. Bene autem, si non fuerit qui recipiat hipse enim poenitentis affectum recipit, ipse nulli poenitenti, et satisfacere volenti indulgentiae januam claudit. Sunt autem haec sacerdotis, quia ad ipsum pertinet, et poenitentes suscipere et suis intercessionibus peccata delere. Quid per arietem qui off
Abbreviated transcription (Latin):
retorta. Exterior eñi habitus inte¬
riorẽ głam monstrat. Ipsũq suꝑ¬
humerale: ostendit quales sint
humeri quos premit. Inauronãq
sapientiã. iniacintho cȩlestẽ &e an¬
głicã uitã. in pur pura regiã potes¬
tatẽ. incocco bis tincto dei &e ꝓxi¬
mi dilectionẽ: inbysso uͦ retorta.
corpons castitatẽ & macerationẽ
significat. Hec gͥ ferat ep̃s: hisor¬
net᷑. hisclarescat : sine horũ uari¬
ctate ad dei altare ñaccedat.

Expanded text:
retorta. » Exterior enim habitus interetorta. » Exterior enim habitus interiorem gloriam demonstrat, ipsumque superhumerale ostendit, quales sint humeri, quos premit. In auro namque sapientiam, in hyacintho coelestem et angelicam vitam, in purpura regiam potestatem, in cocco bis tincto Dei et proximi dilectionem in bysso vero retorta corporis castitatem et macerationem significat. Haec ergo ferat episcopus, his ornetur, his clarescat, sine horum varietate ad altare Dei non accedat.
Abbreviated transcription (Latin):
uas horas iunctas habebit.
inutroq latere sũmitatum:
it munũ redeat. Erat eñi suꝑ hu
merale cã longũ: ut inutrũq pon¬
usieis humerũ extenderet̃. Latitu¬
dinẽ uͦ breuẽ oe modicã habebat.
Et suꝑior quidẽ &e inferior hora
ita sibi inutroq latere sũmitatũ
iungebant᷑: ut una hora scđm sui
continuationẽ exduab conficere¬
tur. dũ eñi ut̾q limbus inutroq
latere sũmitatũ sibi occurreret.
tã artificiose sibi iungebat᷑: ut unꝰ
ex duob fieri uideret᷑. Inquare
quid aliud significari putamus.
nisi ut tota uita nr̃a sic inbonis
oꝑib continuet᷑. ut & principio
finis concordet: et bonũ qd cepimꝰ
usq infinẽ ñ relinquamus: Due
nãq hore inunũ redeunt: dũ pri¬
ma &e ultima uita nr̃a inbom ꝑse¬
ueratione conueniunt. Seqͥt᷑.¬
psaq textura &e cuncta oꝑis uarie¬
tas erit ex auro et iacintho. ac pur¬
pura: coccoq bis tincto. & bysso

Expanded text:
uas oras junctas habebit uas oras junctas habebit in utroque latere summitatum, ut in unum remerale tam longum, ut super utrumque pontificis humerum extenderetur; latitudinem vero brevem et modicam habebat, et superior quidem et inferior ora ita sibi in utroque latere summitatum jungebantur, ut una ora secundum sui continuationem ex duabus conficeretur. Dum enim uterque limbus in utroque latere summitatum sibi occurrerent, tam artificiose sibi jungebantur, ut unus ex duobus fieri videretur. In qua re quid aliud significari putamus? nisi ut tota vita nostra sic in bonis operibus continuetur, ut et principio finis concordet, et bonum, quod coepimus, usque in finem non relinquamus: duae namque orae in unum redeunt, dum prima et ultima vita nostra in boni perseverantia conveniunt. Seq textura, et cuncta operis varietas erit ex auro, et hyacintho, et purpura, coccoque bis tincto, et bysso
Abbreviated transcription (Latin):
ficatur: onus officii sibi imposit
ep̃s ferre ñ ualet. Si aut̃ his colo¬
rib atq uirtutib ep̃s clarescit.
cũ dei adiutono tale onus poña¬
rualebit. Tanto em̃ maiꝰ onuspor¬
qt eps. quanto plures sunt illi de
quib itaditurus ẽ rationẽ. Unde
apłs. Obedite inquit p̃positis ur̃is.
& subiacete eis. Ipsi em̃ prouobis
ingilant: quasi pro ammab ur̃is
rationẽ reddituri. Respice gͥ ep̃e ad
onus qd̾ portas: respice ad suꝑ hume¬
rale. Uides ibi aurũ: da oꝑam &e stu¬
diũ sapientiȩ. Uides ibi iacinthum:
intuere cȩlĩ. & contẽplare dm̃.
Nides ibi purpurã: serua iustitiã.
Uides ibi coccũ bis tinctũ: tingat
ibi bẏssũ retortã: camẽ doma: ma¬
cera & afflige: ut &e spũi seruiat:
semꝑq candidior et mundior fiat.
fiat aut̃ suꝑ humerale oꝑe polum¬
to multisq colorib uariato. qua¬
cnus inpulchritudine exteriori.
qualis interius ẽẽ debeat facilius
ep̃s intelligere ualeat. Omnis enĩ

Expanded text:
ficatur, onus officii sibi impositi episcopus ferre non valet. Si autem his coloribus atque virtutibus episcopus clarescit, cum Dei adjutorio onus portare valebit; tanto enim majus onus portat episcopus, quanto plures sunt illi, de quibus redditurus est rationem. Unde Apostolus: « Obedite, inquit, praepositis vestris, et subjacete eis; ipsi enim pro vobis vigilant, quasi pro animabus vestris rationem reddituri . » Respice ergo, episcope, ad onus quod portas; respice ad superhumerale, vides ibi aurum, da operam et studium sapientiae; vides ibi hyacinthum, intuere coelum, et contemplare coelum; vides ibi purpuram, serva justitiam: vides ibi coccum bis tinctum, pingat ibi byssum retortam, carnem doma, macera et afflige, ut et spiritui serviat, semperque candidior et mundior fiat. Fit autem superhumerale opere polymito, multisque coloribus variato, quatenus in pulchritudine exteriori, qualis interius esse debeat, facilius episcopus intelligere valeat; omnis enim
Abbreviated transcription (Latin):
& discite quia mitis sũ & humilis
corde. Iugũ eñi meũ suaue ẽ: et onꝰ
meũ leue. Ubi eñi nisi suꝑ hume¬
ros iugũ et onus portat᷑: Suꝑ¬
humerale g̃ nobis imponamus:
quo ad onera de ferencda fortes hu¬
meros habeamus. Ille eñi ep̃s ñba¬
bet suꝑ humerale: qui suscepta
onera libent̃ ñ portat. E contrau
ille habet suꝑ humerale de quoar.
Sicut pasto grege̾ suũ pascer: n
brachio suo congregabit agnos:
&e insinu suo leuabit: fetas ipse po¬
cat᷑: languidas oues et fatigatas
eleuet: suꝑ humeros ĩ ponat: etad
pascua reducat: ut confidenter
dicere possit. Ut ium̃tũ factussũ
apudte : & ego semꝑ cecũ. fit aut
hoc suꝑ humerale de auro. iacm

Expanded text:
s sum et humilis corde. Jugum enim meum suave est, et onus meum leve . » Ubi enim, nisi super humeros, jugum et onus portatur? Superhumerale ergo nobis imponamus, quo ad onera deferenda fortes humeros habeamus. Ille enim episcopus non habet superhumerale, qui suscepta onera libenter non portat, econtra vero ille habet superhumerale, de quo dicitur: « Sicut pastor gregem suum pascet, et in brachio suo congregabit agnos, et in sinu suo levabit, et fetas ipse porcatur; languidas oves, et fatigatas levet, super humeros imponat, et ad pascua reducat, ut confidenter dicere possit: « Ut jumentum factus sum apud te, et ego semper tecum . » Fit autem hoc superhumerale de
Abbreviated transcription (Latin):
mus. De auro uero sepe dictũ est:
qd ꝓsapientia ponat. Quare aũt
ista significent: ꝑ unũqd̃q red¬
didimus rationẽ. Aurũ nãq in
at. ferat et iacinthũ: ut sẽꝑceles¬
dia meditet᷑ &e contẽplet᷑. ferat
& purpurã: ut sit iustitiȩ obser¬
uator. ferat &e coccũ: ut nũquã
caritatis obliuiscat᷑. Ferat ce byssũ:
ut et castitate sit candidus: & in
om̃ib tẽꝑam̃tum habeat et discre¬
tionẽ. Portat eñi oe alit̃ ep̃s iacin¬
thũ: pro aeris cęliq intẽperie d̃m̃
rogans: portat &e purpurã. proaqͣ¬
rũ inundatione supplicans: portat
& coccũ. ꝓnimia ficcitate. solisq
ardorib exorans: portat & byssũ.
quando terre sterilitatẽ. suis orati¬
onib ad fecunditatẽ conuertit.
Sequitur.
acient aut̃ suꝑ humerale

Expanded text:
mus. De auro vero saepe dictum est quod pro sapientia ponatur. Quare autem ista significent per unumquodque reddidimus rationem. Aurum namque inat. Ferat et hyacinthum, et semper coelestia meditetur et contempletur; ferat et purpuram, ut justitiae observator; ferat et coccum, ut nunquam charitatis obliviscatur; ferat et byssum, ut castitate sit candidus, et in omnibus temperamentum habeat et discretionem. Portat enim et aliter episcopus hyacinthum, pro aeris coelique temperie Deum rogans; portat et purpuram pro aquarum inundatione supplicans; portat et coccum pro nimia siccitate, solisque ardoribus exorans; portat et byssum, quando terrae sterilitatem suis orationibus ad fecunditatem convertit. Sequitur: « Facien
Abbreviated transcription (Latin):
decima die. nisi quia ad xp̃i canẽ
& sanguinẽ nemo accedẽ debet.
qui lumine decẽ dierũ ueteris
testamenti. &. quatuor noui ñaũ
est illustratus: Decẽ enĩ sunt
uerba legis. eũgłia uͦ quatuor qͥtĩ
lumine. quorũq fide. mundus
illuminat᷑. Phase gͥ faciendi in
dignus ẽ. qui hoc lumine. & inhis
dieb illuminatus ñ ẽ. Id ipsum
aut̃ ẽ. pollui suꝑ anima hominiᷤ.
qd̃ ẽ pollui suꝑ mortuo. Qd̃ qͥdẽ
suꝑius iam dictũ & expo ie.u¬
sitũ est. Proculaut̃ inuia sum
qui propt̃ peccata inquib ꝑse¬
uerant. longe abȩccłiȩ religione
& ado factist̃. De quib psalmista
ait. Longe ẽ apeccatorib salus.
Hi aut̃ phase cũ ceteris facere
gͥ prius. & ad dm̃ et ad ȩccłiam
reuertant᷑: et sic comedant. li
hȩc quidẽ transcurrimꝰ. qm̃s
ģodo plenissime dicta sunt. De ħ

Expanded text:
decima die? Nisi quia ad Christi carnem, et sanguinem nemo accedere debet, qui lumine decem dierum Veteris Testamenti, et quatuor Novi nondum est illustratus. Decem enim sunt verba legis: Evangelia vero quatuor, quorum lumine quorumque fide mundus illuminatur. Ad Phase ergo faciendum dignus non est qui hoc lumine et his diebus illuminatus non est. Id ipsum autem est pollui super anima hominis, quod est pollui super mortuo, quod quidem superius jam dictum et expositum est. Procul autem in via sunt, qui propter peccata, in quibus perseverant, longe ab Ecclesiae religione et a Deo facti sunt, de quibus Psalmista ait: « Longe a peccatoribus salus . » Hi autem Phase cum caeteris facere ergo prius, et ad Deum, et ad Ecclesiam revertantur, et sic comedant. Et haec quidem transcurrimus, quoniam Exodo plenissime dicta sunt. De hoc