comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
apło parlo. sed malum quando ꝑseque¬
beitur eccłiam. Unde dicit. non sum dig¬
nus uocari apłs quia ꝑsecutus sum eccłiam dei
Cum gͦ haberet hoc meritum inalum: reldi¬
tum ẽ bonum pro malo. in eo quod secutus
aduixit. sed gratia dei sum quod sum. Atq
ut ostenderet liberum arbitrium. mox ad¬
didit. E gratia eius in me uacua non fuit.
sed plus omnib illis laboraui. Hoc enim
liberum arbitrium hominis ex hortatur
et in aliis quib dicit. Precipientes rogamꝰ
ne in uacuum grãm dei recipiatis. Ut qͥd
si grãm sic susceꝑunt. ut propͥam ꝑderent
uoluntatem: Tamen ne ipsa uoluntas
sine gratia dei putetur boni aliquid pos¬
se continuo cum dixisset. et gratia eius
in me uacua non fuit. sed plus omnib
illis laboraui: subumxit atq ait. Non
autẽ ego sed gratia dei mecum. id est nonso¬
lus. sed gratia dei mecum. Ac ꝑ hoc nec gra
dei sola nec ipse solus. sed gratia dei cũ illo.
Ut autẽ de celo uocaretur. ⁊ tam magna¬

Expanded text:
sequebatur Ecclesiam: unde dicit, Non sum idoneus vocari Apostolus, quia persecutus sum Ecclesiam Dei. Cum ergo haberet hoc meritum malum, redditum est ei bonum pro malo: ideoque secutus adjunxit, Sed gratia Dei sum id quod sum. Atque ut ostenderet et liberum arbitrium, mox addidit, et gratia ejus in me vacua non fuit, sed plus omnibus illis laboravi. Hoc enim liberum arbitrium hominis exhortatur et in aliis, quibus dicit, Rogamus ne in vacuum gratiam Dei suscipiatis . Utquid iam sic susceperunt, ut propriam perderent voluntatem? Tamen ne ipsa voluntas sine gratia Dei putetur boni aliquid posse, continuo cum dixisset, Gratia ejus in me vacua non fuit, sed plus omnibus illis laboravi; subjunxit atque ait, Non ego autem, sed gratia Dei mecum : id est, non solus, sed gratia Dei mecum: ac per hoc nec gratia Dei sola, nec ipse solus, sed gratia Dei cum illo. Ut autem de coelo vocaretur, et tam magna
Abbreviated transcription (Latin):
quando stulti et increduli. errantes. ser¬
uientes. desideriis ⁊ uoluptatib propriiᷤ
in malicia. et in ininclia agentes abho¬
minabiles inuicem odio habentes. Quid
istis tam malis meritis nisi perra utiq
debebatur: Sed deo reddente bona ꝓmaliᷤ
ꝑ grãm que non sodm merita nr̃a datur
factum ẽ quod deinde subiungit ⁊ dicit.
Cum autẽ benignitas ⁊ humanitas il¬
luxit saluatoris nr̃i dei. non ex operib
iusticie que nos fecimus. sed sccłm suã
misccłiam saluos nos fecit. ꝑ lauachrũ

Expanded text:
 et increduli, errantes, servientes desideriis et voluptatibus variis, in malitia et invidia agentes, abominabiles, invicem odio habentes. Quid istis tam malis meritis nisi poena utique debebatur? Sed Deo reddente bona pro malis, per gratiam quae non secundum merita nostra datur, factum est quod deinde subjungit et dicit: « Cum autem benignitas et humanitas illuxit Salvatoris nostri Dei, non ex operibus justitiae quae fecimus nos; sed secundum suam misericordiam salvos n
Abbreviated transcription (Latin):
infinem proficienter in bono propo¬
sito permanere. Hoc pro uobis. Hoc pro
nobis hoc pro omnib qui uos dili¬
gunt. et pro eis qui uos oderunt. in
stanter in pace fraterna ⁊ uigilanter
orate: ut deouiuatis. Si quid de uob̃
mereor. ueniat ad me frater florus.

Expanded text:
in finem proficienter in bono propoin finem proficienter in bono proposito permanere. hoc pro uobis hoc pro nobis hoc pro omnibus, qui uos diligunt, et pro eis, qui ustanter in pace fraterna et vigilanter orate. Deo vivatis. Si quid de vobis mereor, veniat ad me frater Florus.
Abbreviated transcription (Latin):
faciamus mala ut ueniant bona. in si¬
nistram declinant. Ideo uob̃ dixi. Noni
declinetis in dexteram neq in sinistrã.
hoc est nec sic defendatis liberum arbitͥ¬
ura: ut ei bona opera sine dei gratia tribu¬
atis. nec sic defendatis grãm ut quasi de
illa securi mala opera diligatis. quod ip̃a
gratia dei auertat auobis: Calium qͥp¬
pe uerba sibi proponens apłs ait. Quid
gͦ dicemus: ꝑ manebimus in peccato
ut gratia habundet. Atq his uerbis ho¬
minum errantium. et dei grãm non in¬
telligentium respondit ut debuit di¬
cens. Absit. Si enim mortus sumꝰ pec¬
cato quomodo uiuemus in eo: Nicbil
dici potuit melius ⁊ brenius. Quide¬
nim nob̾ gratia dei utilius confert.
in hoc presenti seculo maligno. nisi
ut moriamurꝰ peccato: Ac per hoc ip̃i
gratie inuenietur ingratus. qui
propter illam uult uiuere inpeccato
per quam morimur peccato. deus
autem qui diues est in misericor¬
dia det nobis et sanum sapere ⁊ usq

Expanded text:
Faciamus mala, ut ueniant bona, in siFaciamus mala, ut ueniant bona, in sinistram declinant ideo uobis dixi: \'Non declinetis in dextram neque in sinistram\', hoc est nec sic defendatis liberum arbitrium, ut ei bona opera sine dei gratia tribuatis, nec sic defendatis gratiam, ut quasi de illa securi mala opera diligatis, quod ipsa gratia dei auertat a uobis. talium quippe uerba sibi proponens apostolus ait: Quid ergo dicemus? permanebimus in peccato, ut gratia abundet? atque his uerbis hominum errantium et dei gratiam non intellegentium respondit, ut debuit, dicens: Absit; si enim mortui sumus peccato, quo modo "uiuemus in eo? nihil dici potuit breuius et melius. quid enim nobis gratia dei utilius confert in hoc praesenti saeculo maligno, nisi ut moriamur peccato? ac per hoc ipsi gratiae i inuenietur ingratus, qui propter illam uult uiuere in peccato, per quam morimur peccato. deus autem, qui diues est in misericordia, det uobis et sanum sapere. et usque
Abbreviated transcription (Latin):
que a dextris sunt nouit ds. ꝑuerse au¬
tem sunt que asinistris sunt. tanquã
diceretur ei. quomodo gͦ non uis ut decli¬
nemus ad dexteram secutus aduuxit.
Ipse autem rectos faciet cursus tuos. iti¬
nera antem tua. in pace producet. Sic
gͦ intellige quod tibi preceptum ẽ. rectoscur¬
sus fac pedib tus. ⁊ uas tuas dirige. ut
noueris cum hoc facis a domino deo tibi
prestari ut hoc facias. & non declinabis ad
dexteram. quamius ambules inuiis dex¬
tris non confidens in uirtute tua. et ipse
erit uirtus tua. qui rectos faciet cursus
tuos. et itinera tua in pace producet. Qua¬
ꝓꝑter dilectissimi quicunq dicit uoluitas
mea michi sufficit ad facienda opera bona
declinat in dexteram. S rursus illi qui pu¬
tãt bonam uitam ẽẽ deserendam quando
audiunt sic dei grãm predicari ut creda¬
tur ⁊ intelligatur uoluntates hominũ
ipsas ex malis bonas facere.ipsas etiã
quas fecerit custodire. et ꝓpterea dicũt

Expanded text:
quae a dextris sunt, nouit deus: peruersae auquae a dextris sunt, nouit deus: peruersae autem sunt. quae a sinistris sunt, tamquam diceretur ei: Quo modo ergo non uis, ut declinemus ad dextram\', secutus adiunxit: Ipse autem rectos faciet cursus tuos, itinera autem tua in pace producet.. sic ergo intellege, quod tibi praeceptum est: Rectos cursus fac pedibus tuis et uias tuas dirige, ut noueris, cum hoc facis. a domino deo tibi praestari, ut hoc facias. et non declinabis ad dextram, quamuis ambules in uiis dextris, non confidens in uirtute tua; et ipse erit uirtus tua, qui rectos faciet cursus tuos et itinera tua in pace producet. Quapropter, dilectissimi, quicumque dicit: \'Voluntas mea mihi sufficit ad facienda opera bona\', declinat in dextram. sed rursus illi, qui putant bonam uitam esse deserendam, quando audiunt sic dei gratiam praedicari, ut credatur et intellegatur uoluntates hominum ipsa ex malis bonas facere, ipsa etiam. quas fecerit. custodire, et propterea dicunt:
Abbreviated transcription (Latin):
Ac per hoc quod dictum ẽ iuias que a
dextris sunt nonit dominꝰ quomodo
intelligendum ẽ nisi quia ipse fecit
uias dextras. idest uias iustorum: que
sunt utiq opera bona: que p̃parauit
deus sicut dicit apłs. ut in illis am¬
bulemus. Uias autem simstras ꝑuer¬
sas. id est uias impiorum non utiq no¬
uit: quia non eas ipse fecit homini
s homo sibi. ꝓpter quod dicit. Ocdiui
autẽ ego peruersas uias malorum: ip¬
se sunt a sinistris. Sed respondetur
nob̃. Cur gͦ dixit. ne declines in dex¬
teram neq in sinistram: cum pocius
dicere debuisse uideatur. tene dexte¬
ram ⁊ ne dedines in sinistram. si bone
sunt uie que adextris sunt: Cur putamꝰ
nisi quia ita sunt uie bone que a dextris sunt
ut indexteram tamen declinare non sit bo¬
num. Declinare quippe ille ẽ intelligendus
in dexteram. qui bona ipsa opera que ad
uias dextras ꝑtinent sibi uult assigna¬
re non deo. & ideo cum dixisset. uias enĩ

Expanded text:
Ac per hoc quod dictum est, Vias quae a Ac per hoc quod dictum est, Vias quae a dextris sunt, novit Dominus, quomodo intelligendum est, nisi quia ipse fecit uias dextras, id est uias iustorum, quae sunt utique opera bona, quae praeparauit deus, sicut dicit apostolus, ut in illis ambulemus? uias autem sinistras peruersas. id est uias impiorum non utique nouit, quia non eas ipse fecit homini sed homo sibi. propter quod dicit: Odi autem ego peruersas uias malorum; ipsae sunt a sinistris. Sed respnobis, Cur ergo dixit, Ne declines in dexteram, neque in sinistram; cum potius dicere debuisse videatur, Tene dexteram, et ne declines in sinistram; si bonae sunt viae quae a dextris sunt? Cur, putamus, nisi quia ita viae sunt bonae quae a dextris sunt, ut in dexteram tamen declinare non sit bonum? Declinare quippe ille est intelligendus in dexteram, qui bona ipsa opera quae ad vias dexteras pertinent, sibi vult assignare non deo. et ideo, cum dixisset: Vias enim,
Abbreviated transcription (Latin):
tuos. itinera autẽ tua in pace ꝓducet.
Nolite gͦ declinare in dexteram neq in
sinistram.quamuis laudentur uie que
a dextris sunt. ⁊ uituꝑentur que sunt asi¬
nistris. Hoc ẽ enim ꝓꝑter quod addidit:A¬
uerte autem pedem tuum a uia mala:
hoc est a sinistra. Quod manifestat in con¬
sequentib dicens. Uias enim que adex¬
tris sunt nouit ds̃. ꝑuerse uͦ sunt que
a sinistris sunt. Eas utiq uias ambula¬
re debemus: quas nouit deus: de quib
in psalmo legitur. Nouit dominꝰ uias ui¬
storum: ⁊ uia impiorum peribit. Hanc
enim non nouit dominꝰ quia sinistraẽ.
siont dicturus ẽ etiam illis ad sinistram
constitutis non noui uos. Quid ẽ autem
quod ille non nouit qui utq nouit omma.
siue bona hominum siue mala: S qͥd
est non noui uos. nisi tales uos ego non
feci: Quemadmodũ illud quoddictum
ẽ. de ipso domino iħu xp̃o. quia non no
uerat peccatum. quid ẽ non nisi fecerat:

Expanded text:
tuos et itinera tua in pace producet. tuos et itinera tua in pace producet. Nolite ergo declinare in dexteram neque in sinistram, quamuis laudentur uiae, quae a dextris sunt, et uituperentur, quae sunt a sinistris. hoc est enim, propter quod addidit: Auerte autem pedem tuum a uia mala, hoc est a sinistra, quod manifestat in consequentibus dicens: Vias enim, quae a dextris sunt, nouit deus; peruersae autem sunt, quae a sinistris sunt. eas itaque uias ambulare debemus, quas nouit deus, de quibus in psalmo legitur: Nouit dominus uiam iustorum et uia impiorum peribit. hanc enim non nouit dominus, quia sinistra est, sicut dicturus est etiam illis ad sinistram constitutis: Non noui uos. quid est autem. quod ille non nouit, qui utique nouit omnia siue bona hominum siue mala? sed quid est: Non uos noui. nisi \'tales uos ego non feci\'? quem ad modum illud, quod dictum est de ipso domino Iesu Christo, quia non non u era t peccatum, quid est nisi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓficiat. siue ad bonum sempĩtnum ꝓue¬
mat. ubi iam non tuneat ne deficiat. Uos
quoq carissimi etiã in hac epła exhortor
quod nos omnes ex hortatur apłs. non
plus sapere quam oportet sapere sed sape
ad temꝑantiam. sicut uniciuꝙ ds̃ par¬
titus ẽ mensuram fidei. Attendite quid
ꝑ salomonem moneat sp̃o sc̃s. Rectos
cursus inquit fac pedibtius. ⁊ iuas tuaᷤ
dirige ne declines in clexteram atq in
sinistram. Auerte autem pedem tuũ
a uia mala. uias enim que aclextris st̃
nouit dominꝰ ꝑuerse uͦ sunt que a sinis¬
tris sunt. Ipse autẽ rectos faciet cursuᷤ
tuos. Itinera autẽ tua. in pace producet.
In his uerbis sc̃e scripture considerate
fr̃s. quia si non ẽẽt liberum arbitrium
non diceretur. rectos cursus fac pedib
tius. ⁊ uias tuas dirige. ne declines in
dexteram neq in sinistram. & tamen
sine dei gr̃a. si posset hoc fieri. non postea
diceretur. ipse autẽ rectos faciet cursus

Expanded text:
proficiat sine ut ad bonum sempiternum perueproficiat sine ut ad bonum sempiternum perueniat. ubi iam non timeat, ne deficiat. uos quoque, carissimi, etiam in hac epistula exhortor, quod nos omnes exhortatur apostolus. non plus sapere, quam oportet sapere, sed sapere ad temperantiam, sicut unicuique deus partitus est mensuram fidei. Adtendite, quid per Salomonem moneat spiritus sanctus: Rectos cursus, inquit. fac pedibus tuis et uias tuas dirige, ne declines in dexteram neque in sinistram. auerte autem pedem tuum a uia mala. uias enim, quae a dextris sunt, nouit deus; peruersae uero sun t, quae a sinistris sunt. ipse autem rectos faciet cursus tuos. itinera autem tua in pace producet. in his uerbis sanctae scripturae considerate, fratres, quia, si non esset liberum arbitrium, non diceretur: Rectos cursus fac pedibus tuis et uias tuas dirige, ne declines in dexteram neque in sinistram. et tamen, sine dei gratia si posset hoc fieri, non postea diceretur: Ipse autem rectos faciet cursus
Abbreviated transcription (Latin):
poscenda. ne de libero presumentes arbit̾o.
a diuina gratia decidamus. ubi etiam de¬
monstrauumꝰ quomodo admonuerit ĩdem
głiasissimus martyr etiam pro inimicis
nr̃is qui nondum inxp̃m crediderunt.
nos ut credant orare debere. Quod utiq
inaniterꝰ fieret. nisi eccłia crederet etiã
malas atq infideles hominum uolun¬
tates ꝑ dei grãm in bonum posse conũti.
Sed hunc librum sc̃i cypriani. quia di¬
xerunt illic etiam apud uos eẽ. non mi¬
simus. Meam quoq epłam ad sixtum ro
ad nos attulerunt legimus cum eis et
ostendimus adu̾sus eos ẽẽ conscriptam qͥ
dicunt gr̃am dei scdm merita nr̃a dari
hoc ẽ aduersus eosdem pelagianos. Quan¬
tum potiumus gͦ egimus cum istis. et
ꝑseuerent. que neq liberum arbitriũ
negat. siue inuitam bonam siue in ma¬
lam. neꝙ ei tantũ tribuit. ut sine dei gr̃a
ualeat aliquid. siue ut ex malo conu̾ta¬
tur in bonum. siue ut in bono ꝑseu̾anter

Expanded text:
poscenda, ne de libero praesumentes arbitrio poscenda, ne de libero praesumentes arbitrio a diuina gratia decidamus. ubi etiam demonstrauimus, quo modo admonuerit idem gloriosissimus martyr etiam pro inimicis nostris. qui nondum in Christum crediderunt, nos, ut credant, orare debere, quod utique inaniter fieret, nisi ecclesia crederet etiam malas atque infideles hominum uoluntates per dei gratiam in bonum posse conuerti. sed hunc librum sancti Cypriani quia dixerunt etiam illic apud uos esse, non misimus. meam quoque epistulam ad Sixtum, Road nos adtulerunt, legimus cum eis et ostendimus aduersus eos esse conscriptam, qui dicunt gratiam dei secundum merita nostra dari, hoc est aduersus eosdem Pelagianos Quantum potuimus ergo, egimus cum istis et uperseuerent, quae neque liberum arbitrium negat siue in uitam malam siue in bonam neque tantum ei tribuit, ut sine dei gratia ualeat aliquid, siue ut ex malo conuertatur in bonum siue ut in bonum perseueranter
Abbreviated transcription (Latin):
secum ⁊ alia que uob̃ dirigenda ẽẽ credidi¬
mus. quib cognoscatis quẽadmodum ca¬
tholica eccłia in dei msccłia pelagiane
heresis uenena repulerit. Quod enĩ scrip¬
tum ẽ ad papam innocentium romane ur¬
bis ep̃m de concilio prouincie cartha¬
ginensis. ⁊ de concilio numidie. ⁊ aliqͣn¬
to diligentius aquinꝙ ep̃is. ⁊ que ipse
ad tria ista rescripsit. item quod pape
tosimo de affricano concilio scriptum est.
eiusq rescriptum ad uniu̾sos totius
orbis ep̃os missum.⁊ quod posteriore con¬
cilio plenario totius affrice contra ip¬
sum errorem breuiter constitiumus. et
supra memoratum librum meum quẽ
modo ad uos scripsi. hec omnia et in p̃sen¬
ti legimus cum ipsis. et ꝑ eos misimus
uob̾. Legimus eis etiam librum beatissimi
martytis cẏpriam. de or̃one dominica.
⁊ostendimus quomodo docuerit om̃ia
que admores nr̃os ꝑtinent quib recte
uuimus a patre nr̃o qui in celis ẽ ẽẽ

Expanded text:
secum et alia. quae nobis dirigenda esse credidisecum et alia. quae nobis dirigenda esse credidimus, quibus cognoscatis, quem ad modum catholica ecclesia in dei misericordia Pelagianae haeresis uenena reppulerit. quod enim scriptum est ad papam Innocentium. Romanae urbis episcopum, de concilio prouinciae Carthaginensis et de concilio Numidiae et aliquanto diligentius a quinque episcopis et quae ipse ad tria ista rescripsit. item quod papae Zosimo de Africano concilio scriptum est eiusque rescriptum ad uniuersos totius orbis episcopos missum et quod posteriore concilio plenario totius Africae contra ipsum errorem breuiter constituimus et supra memoratum librum meum, quem modo ad uos scripsi, haec omnia et in praesentia legimus cum ipsis et per eos misimus uobis. Legimus eis etiam librum beatissimi martyris Cvpriani de oratione dominica et ostendimus, quem ad modum docuerit omnia, quae ad mores nostros pertinent, quibus recte uiuimus, a patre nostro, qui in caelis est, esse
Abbreviated transcription (Latin):
tate tenebrarum ꝑ grãm dei non eruintur
nec tranfferuntur ad regnum xp̃i non solũ
scłm originis. uerum etiã scdm proprie uo¬
luntatis merita iudicium reportabunt. Bom
uͦ etiam ipsi quidem scdm sue bone uolunta¬
tis merita premium conscquentur. sed etiã
ipsam bonam uoluntatem ꝑ dei grãm conse¬
cuti sunt. Ac sic impletur quod scriptum ẽ.
ira ⁊indignatio tribulatio ⁊ angustia in
omnem animam hominis operantis malũ
uidei primum ⁊ greci. Gloria autẽ ⁊ ho¬
nor ⁊ pax omni operanti bonum. uideo pri¬
mum ⁊ greco. De qua difficillima questio¬
ne hoc ẽ de uoluntate ⁊ gratia non opus
habui etiam in hac epła diucius dispu¬
tare. qm̃ ⁊ aliam iam eis dederam. tanquã
citius redituris. & scripsi aduos etiam li¬
brum quem si adiuuante domino diligen¬
ter legeritis ⁊ iuuaciter intellexeritis:
nullas existimo inter uos de hac re dissen¬
siones iam futuras ulterius. Portant autẽ

Expanded text:
tate tenebrarum per gratiam dei non eruuntur tate tenebrarum per gratiam dei non eruuntur nec transferuntur ad regnum Christi, non solum secundum originis uerum etiam secundum propriae uoluntatis merita iudicium reportabunt. boni uero etiam ipsi quidem secundum bonae uoluntatis suae merita praemium consequentur, sed etiam ipsam bonam uoluntatem per dei gratiam consecuti sunt. ac sic impletur, quod scriptum est: Ira et indignatio, tribulatio et angustia in omnem animam hominis operantis malum, Iudaei primum et Graeci; gloria autem et honor et pax omni operanti bonum, Iudaeo primum et Graeco De qua difficillima quaestione, hoc est de uoluntate et jrratia non opus habui etiam in hac epistula diutius disputare, quoniam et aliam iam eis dederam tamquam citius redituris. et scripsi ad uos etiam librum, quem si adiuuante domino diligenter legeritis et uiuaciter intellexeritis, nullas existimo inter uos de hac re dissensiones ulterius iam futuras. portant autem
Abbreviated transcription (Latin):
et in xp̃i membris honorando
frĩ ualentino. et ft̃ĩb qui tecũ
sunt. augustinus in domino sa¬
lutem. Cresconium felicem et alium fe¬
licem dei seruos qui ex ur̃a congregatiõe
ad nos uenerunt. nob̾cum egisse pascha
nouerit caritas ur̃a. Quos ideo tenuimꝰ
aliquanto diutius. ut instructiores ad
uos redirent. aduersus nouos hereticus
pelagianos. In quorum errorem cadit. qui
putat scđm aliqua merita humana da¬
ri gram dei. que sola hominem liberat
putat quanlo ad iudicium dñs uencrit
non iudicari hominem. scdm opera sua qui
iam ꝑetatem uti potuit libero uoluntatis
arbitrio. inchilominus in errore ẽ. Soli e¬
nim pariuili qui nondum habent opera
propria uel bona uel mala sccłm solum ori-¬
ginale peccatum damnabuntur. quib
ꝑ lauachrum regenerationis. ñ subuenit gr̃a
saluatoris. Ceteri autem omnes qui lam uten¬
tes libero arbitrio sua propria pecrata origi¬
nali peccato insuꝑ addiderunt. sed de potes¬

Expanded text:
ET IN CHRISTI MEMBRIS HONORANDO ET IN CHRISTI MEMBRIS HONORANDO FRATRI VALENTINO ET FRATRIBUS, QVI TECUM SUNT, AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Cresconium, Felicem et alium Felicem dei seruos, qui ei uestra congregatione ad nos uenerunt. nobiscum egisse pascha nouerit caritas uestra. quos ideo tenuimus aliquanto diutius, ut instructiores ad uos redirent aduersus nouos haereticos Pelagianos, in quorum errorem cadit, qui putat secundum aliqua merita humana dari gratiam dei, quae sola hominem liberat putat, quando ad iudicium dominus uenerit, non iudicari hominem secundum opera sua, qui iam per aetatem uti potuit libero uoluntatis arbitrio, nihilo minus in errore est. soli enim paruuli, qui nondum habent opera propria uel bona uel mala, secundum solum originale peccatum damnabuntur, quibus per lauacrum regenerationis non subuenit gratia saluatoris. ceteri autem omnes, qui iam utentes libero arbitrio sua propria peccata originali peccato insuper addiderunt. si de potes
Abbreviated transcription (Latin):
arbitrium. Ni si enim liberd arbitrio intelli
dicente scriptura. Intelligite gͦ qui insipien¬
tes estis in popło.⁊ stulti aliquando sapite.
tiam nr̃am requirit. que nulla potest ẽẽ
sine libero arbitrio. Sed si posset hoc ip̃m
sine adiutorio gratie dei. ꝑ liberum arbi¬
trium. ut intelligeremus atq saperemꝰ.
non cliceretur deo. Da michi intellectũ
ut discam mandata tua. Neq in euan¬
głio scriptum ẽet. tunc aperuit illis sen¬
sum ut intelligerent scripturas. Nec iaco¬
bus apłs diceret. Si quis autem ur̃m ĩ¬
diget sapientia. postulet a deo qui dat om¬
nib affluenter. et non improꝑat. et da¬
bitur ei. Potens est autem dominꝰ qui
et uobis donet ⁊ nob̾. ut de ur̃a pace. et
pia consensione nunciis celerrimis gau¬
deamus. Saluto uos non solum meo no¬
mine sed etiam fr̃m qui mecum sunt. et
rogo ut pro nob concorditer atq instã¬
ter oretis. Sit uobiscum dominus.¬
omino dilectissimo

Expanded text:
arbitrium. nisi enim libero arbitrio intellegarbitrium. nisi enim libero arbitrio intellegdicente scriptura: Intellegite ergo, qui insipientes estis populo, et stulti aliquando sapite. tiam nostram requirit, quae nulla potest esse sine libero arbitrio. sed si posset hoc ipsum sine adiutorio gratiae fieri per liberum arbitrium, ut intellegeremus atque saperemus. non diceretur deo: Da mihi intellectum, ut discam mandata tua, neque in euangelio scriptum esset: Tunc aperuit illis sensum, ut intellegerent scripturas, nec Iacobus apostolus diceret: Si quis autem uestrum indiget sapientia. postulet a deo. qui dat omnibus affluenter et non inproperat, et dabitur ei. potens est autem dominus, qui et nobis donet et nobis, ut de uestra pace et pia consensione nuntiis celerrimis gaudeamus. saluto uos non solum meo nomine sed etiam fratrum. qui mecum sunt, et rogo, ut pro nobis concorditer atque instanter oretis. sit uobiscum dominus.OMINO DILECTISSIMO
Abbreviated transcription (Latin):
petrus in sccła epła sua quappter inquit ca¬
rissumi hec expectantes. satis agite iniuola¬
ti ⁊ immaculati apud eum reperiri in pace.
⁊ domini nr̃i patientiam salutem existima¬
te. sicut ⁊ diledissimus frater nr̃ paulus se¬
cundũ eam que data ẽ ei sapientiam scrip¬
sit uobis. ut et in omnib epłis loquens in
eis dehis. in quib sunt quedam difficilbima
intellectu. que indocti ⁊ instabiles homineᷤᷤ
ꝑuertunt. sicut ⁊ ceteras scripturas ad pro¬
prium suum intellectum. Cauete gͦ quod
tantus apłs tam terribiliter dicit. ⁊ ubi
sentitis non uos intelligere. interim cre¬
dite diuinis eloquiis. quia ⁊ liberum ho¬
muus ẽ arbitrium. et grania dei. sine en¬
ius adiutorio liberum arbitrium. nec cõ¬
uerti potest ad deum. nec prosicere in deo
⁊ quod pie creditis. ut etiam sapienter in¬
telligatis orate. E ad hoc ipsum enim. iel est
ut sapienter intelligamus. est utiq liberũ

Expanded text:
Petrus in secunda epistula sua: Quapropter, inquit, caPetrus in secunda epistula sua: Quapropter, inquit, carissimi, haec expectantes satis agite inuiolati et inmaculati apud eum reperiri in pace et domini nostri patientiam salutem existimate, sicut et dilectissimus frater noster Paulus secundum eam, quae data est ei, sapientiam scripsit uobis ut et in omnibus epistulis loquens in eis de his. in quibus sunt quae dam difficilia intellectu, quae indocti et instabiles homines peruertunt sicut et ceteras scripturas ad proprium suum inter itum. Cauete ergo, quod tantus apostolus tam terribiliter dicit, et, ubi sentitis non uos intellegere, interim credite diuinis eloquiis. quia et liberum hominis est arbitrium et gratia dei, sine cuius adiutorio liberum arbitrium nec conuerti potest ad deum nec proficere in deum, et, quod pie creditis, ut etiam sapienter intellegatis, orate. et ad hoc ipsum enim, id est ut sapienter intellegamus, est utique liberum
Abbreviated transcription (Latin):
ta erant que uob̃ mittere cupiebam quib
lectis. totam ipsam causam que conciliis e
tuauerunt fr̃s qui exnumero ur̃o ad noꝰ
uenerunt. ꝑ quos uobis non rescripsimus
ista sed scripsimus. Hullas enim ad nosure
caritatis litteras aitulerunt. Tamen sus¬
cepimus eos. qm̃ simplicitas eorum satis
indicabat. nichil illos nob̾ potuisse confin¬
gere. Idco autem festinauerunt. ut apud
uos agerent pascha. quo possit adiuuã¬
te domino tam sc̃s dies ur̃am pacem quã
dissentionem pocius inuenire. Melius
autẽ faceretis quod multum rogo. sup¬
sum a quo uos dicunt fuisse turbatos ad
me mutere non grauemini. Aut enĩ non
in telligit librum meum. aut forte ipse
non intelligitur quando difficillimã queᷤ¬
tionem. ⁊ paucis intelligibilem soluere
atq enodare conatur. Ipsa ẽ enim questio
de gratia dei: que fecit ut homines non in¬
telligentes putarent apłm paulum dicere.
faciamus mala. ut ueniant bona. Unde apłs

Expanded text:
ta erant, quae uobis mittere cupiebam, quibus ta erant, quae uobis mittere cupiebam, quibus lectis totam ipsam causam, quae conciliis eptinauerunt fratres, qui ex numero uestro ad nos nenerant, per quos uobis non rescripsimus ista, sed scripsimus, nullas enim ad nos uestrae caritatis litteras adtulerant; tamen suscepimus eos, quoniam simplicitas eorum satis indicabat nihil illos nobis potuisse confingere. ideo autem festinauerunt, ut apud uos agerent pascha, quo possit adiuuante domino tam sanctus dies uestram pacem quam dissensionem potius inuenire. Melius autem facietis, quod multum rogo, si ipsum, a quo dicunt se fuisse turbatos, ad me mittere non grauemini. aut enim non intellegit librum meum aut forte ipse non intellegitur. quando difficillimam quaestionem et paucis intellegibilem soluere atque enodare conatur. ipsa est enim quaestio de gratia dei, quae fecit, ut homines non intellegentes putarent apostolum Paulum dicere: Faciamus mala, ut ueniant bona. unde apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
que ad uos ꝑuenit probaui ꝑtestimo¬
nia scͥpturarum scãtum. que ibi potes¬
tis inspicere ⁊ bona opera nr̃a. et pras o¬
rationes et rectam fidem nullo modo in
nob esse potuisse. nisi hec acciperemꝰ ab illo
de quo dicit apłs iacobus. omne datum
optimum. et omne donũ ꝑfectum desur¬
sum ẽ descendens a patre luminum. ne
quisquam dicat meritis operum suoꝵ
nel meritis oĩonum suarum uel meritis
fidei sue sibi traditam dei gr̃am. ⁊ pute¬
uir uerum ẽe quod illi heretici dicunt
grãm dei scłm merita nr̃a dari quod om¬
nino falsissimũ ẽ. non quia nullum est
meritum uel bonum piorum uel malum
impiorum. Alioquin quomodo iudicabit¬
deus mundum: Sed misccłia ⁊ gratia dei conuer¬
tit hominem de qua psalmus dicit. ds̃ meus mi¬
sericordia eius preueniet me. ut iustificetur
impius. hoc ẽ eximpio fiat iustus. ⁊ inciprat
habere bonum meritum. quod dñs corona¬
bit. quando iudicabitur mundus. Mul¬

Expanded text:
quae ad vos pervenit, probavi per testimoquae ad vos pervenit, probavi per testimonia sanctarum Scripturarum, quae ibi potestis inspicere, et bona opera nostra, et pias orationes, et rectam fidem nullo modo in nobis esse potuisse, nisi haec acciperemus ab illo, de quo dicit apostolus Iacobus: Omne datum optimum et omne donum perfectum desursum est descendens a patre luminum, ne quisquam dicat meritis operum suorum uel meritis orationum suarum uel meritis fidei suae sibi traditam dei gratiam et putetur uerum esse, quod illi haeretici dicunt, gratiam dei secundum merita nostra dari, quod omnino falsissimum est, non quia nullum est meritum uel bonum piorum uel malum impiorum - alioquin quo modo iudicabitdeus mundum? —, sed misericordia et gratia dei conuertit hominem, de qua psalmus dicit: Deus meus, misericordia eius praeueniet me, ut iustificetur impius, hoc est ex impio fiat iustus et incipiat habere meritum bonum, quod dominus coronabit, quando iudicabitur mundus. Mul
Abbreviated transcription (Latin):
glorietur. Iili uͦ heretici se ipsos a se ipsis
iustos fieri putantes. quasi hoc eis non ds̃¬
dederit sed ipsi sibi. non utiq in domino. s
in semet ipsis gloriantur. Talib enĩ dicit
apłs. Quis enim te disceruit: Quod ideo
dicit. qua de massa illius ꝑclirionis
que facta ẽ ex adam non discernit hominẽ
ut eum faciat uas in honorem non in
contumeliam. nisi deus. S qm̃ homo car¬
nalis ⁊ mnaniter inflatus cum audisset
quuis enim te disernit posset responde¬
re uel uoce. uł cogitatione ⁊ dicere. dis¬
cernit me fides mea. disceenit me oratio
mea discernit me iusticia mea. mox apłs
occurrit cogitantib enus ⁊ ditit. Quid
enim habes quod non accepisti: Si aut̃
accepisti: quid głiaris quasi non acceꝑis.
Sic eium gloriantur quasi non acceꝑiit.
qui sease ipsis iustificari putant. ac per
hoc in semet ipsis non in domino glori¬
antur. Propter quod ego in hac epistola

Expanded text:
glorietur . Illi vero haeretici se ipsos a se ipsis glorietur . Illi vero haeretici se ipsos a se ipsis justos fieri putantes, quasi hoc eis non dederit Deus, sed ipsi sibi, non utique in Domino, sed in semetipsis gloriantur. Talibus enim dicit Apostolus, Quis enim te discernit? Quod ideo dicit, quia de massa illius perditionis quae facta est ex Adam, non discernit hominem, ut eum faciat vas in honorem, non in contumeliam, nisi Deus. Sed quoniam homo carnalis et inaniter inflatus cum audisset, Quis enim te discernit? posset respondere vel voce vel cogitatione, et dicere, Discernit me fides mea, discernit me oratio mea, discernit me justitia mea; mox Apostolus occurrit cogitationibus ejus, et dixit, Quid enim habes quod non accepisti? Si autem accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis ? Sic autem gloriantur quasi non acceperint, qui se a se ipsis justificari putant; ac per hoc in semetipsis, non in Domino gloriantur. 4. Propter quod ego in hac epistola,
Abbreviated transcription (Latin):
quando uenturus ẽ sicut tota eccłia in
sẏmbolo confitetur uidicare uiuos ⁊ mortu¬
os. Si gͦ non ẽ dei gratia quomͦ saluat
mundum: & si non ẽ liberum arbitrium
quomodo uidicat mundum: Proinde li¬
brum uel epłam meam quam secum ad
uos supraclic̃t attulerunt sccłm hanc
fidem intelligite: ut neꝙ negetis dei
grãm neꝙ liberum arbitrium sic defenda¬
tis. ut a dei gratia separens. tanquam
sine illa uel cogitare aliquid uel agere se¬
cundum deum ulla ratione possimus qͦo
omnino non possumꝰ. Propt̃ hoc enim dñs
cum de fructu iusticie loqueretur ait disci¬
płis sius. Sine me nichil potestis facere.
granos noueritis cẽ conscriptam. qui dicũt
grãm dei sccłm merita nr̃a dari. ut qui gła¬
tur. non in domino sed in serpso glorietur.
hoc ẽ in homine non u dño. Quod ꝓhibet
apłs dicens. Nemo głietur in homine.
&e alio loco. Qui gloriatur inquit in domino

Expanded text:
quando \'uenturus est\', sicut tota ecclesia in quando \'uenturus est\', sicut tota ecclesia in symbolo confitetur, \'iudicare uiuos et mortuos\'. si ergo non est dei gratia, quo modo saluat mundum? et si non est liberum arbitrium, quo modo iudicat mundum? proinde librum uel epistulam meam, quam secum ad nos supra dicti adtulerunt, secundum hanc fidem intellegite, ut neque negetis dei gratiam neque liberum arbitrium sic defendatis, ut a dei gratia separetis, tamquam sine illa uel cogitare aliquid uel agere secundum deum ulla ratione possimus, quod omnino non possumus. propter hoc enim dominus, cum de fructu iustitiae loqueretur, ait discipulis suis: Sine me nihil potestis facere. gianos noueritis esse conscriptam, qui dicunt gratiam dei secundum merita nostra dari, ut, qui gtur, non in Domino, sed in se ipso glorietur, hoc est, in homine, non in Domino. Quod prohibet Apostolus, dicens, Nemo glorietur in homine . Et alio loco, Qui gloriatur, inquit, in Domino
Abbreviated transcription (Latin):
bris honorando fr̃i ualentino et
fr̃ib qui tecum sunt. augusti¬
nus in dño salutem. Uenert̃¬
⁊ ad nos duos uiuenes cresconiꝰ
⁊ felix de ur̃a congregatione se ẽẽ dicenteᷤ
qui nob̃ retulerunt monasterium ur̃m
non nulla dissensione turbatum eo quod
quidam in uob̃ sic gr̃am predicent. ut ue¬
gent hominis liberum arbitrium ⁊ quod
ẽ grauius dicant quod in die iudicii non sit
redditurus d̾s unicuiq scdm opera eius. Et̃i¬
am hoc tamen indicauerunt quod plures
ur̃m non ita sentiant. sed liberum arbitriũ
adiuuari fateantur ꝑ dei grãm ut recta sa-¬
piamus atꝙ faciamus. ut cum uenerit
dñs reddere unicuiq scdm opera eius. iuue¬
iiat opera nr̃a bona. que preparauit deus
ut in illis ambulemus. Hoc qui sentiunt be¬
ne sentiunt Obsecro itaq uos fr̃s sicut corm¬
sciptum ẽ in euangłio iohannis apłi non
uenit ut iudicaret mundum. s ut saluare¬
tur mundus ꝑipsum. Postea uͦ sicut scri¬
bit apłs paulus uidicabit d̾s mundum:

Expanded text:
RANDO FRATRI VALENTINO ET FRATRIBUS, QVI TECUM SUNT, AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Venerunt ad nos duo iuuenes, Cresconius et Felix, de uestra congregatione se esse dicentes, qui nobis rettulerunt monasterium uestrum nonnulla dissensione turbatum eo, quod quidam in uobis sic gratiam praedicent, ut negent hominis esse liberum arbitrium et, quod est grauius, dicant, quod in die iudicii non sit redditurus deus unicuique secundum opera eius.. etiam hoc tamen indicauerunt, quod plures uestrum non ita sentiant, sed liberum arbitrium adiuuari fateantur per dei gratiam, ut recta sapiamus atque faciamus et, cum uenerit dominus reddere unicuique secundum opera eius, inueniat opera nostra bona, quae praeparauit deus, ut in illis ambulemus. hoc qui sentiunt, bene sentiunt. Obsecro itaque uos, fratres, sicut Corinscriptum est in euangelio Iohannis apostoli, non uenit, ut iudicaret mundum. sed ut saluaretur mundus per ipsum; postea uero. sicut scribit apostolus Paulus, iudicabit deus mundum.
Abbreviated transcription (Latin):
tuus dñs unus ẽ. noli duos dominõ deos
facere patrem ⁊ filium. & cum audis nes¬
citis quia corpora ur̃a templum in uob̃
est spiritus scĩ quem habetis Adeo. et
alio loco nescitis quia corpora ur̃a mem¬
bra sunt xp̃i. cum gͦ hec audis. noli ne
ture facias membra ereatoris. Prius
crede istos tres et in suis singłis ꝑsonis
tres ẽẽ ⁊ tamen simul. non tres dominos
deos. sed unum dñm deum eẽ. et clabit cre¬
denti. ⁊ oranti ipse dominꝰ intellectum ut
id quod credis etiam uidere idest intelli¬
gere merearis. Nam considera diligen¬
ter omnia que prolixa disputatione
lixisti. ⁊ iidebis ex hoc errore descen¬
dere quo faciatis duos dominos deos con¬
tra clarissimam uocem dicentis. dominꝰ ds̃¬

Expanded text:
tuus, Dominus unus est; noli duos dominos deos tuus, Dominus unus est; noli duos dominos deos facere, Patrem et Filium. Et cum audis, Nescitis quia corpora vestra templum in vobis est Spiritus sancti quem habetis a Deo; et eodem loco: Nescitis quia corpora vestra membra sunt Christi : cum ergo haec audis, noli negturae facias membra Creatoris. Prius crede istos tres, et in suis singulis personis tres esse, et tamen simul non tres dominos deos, sed unum Dominum Deum esse: et dabit credenti et oranti ipse Dominus intellectum, ut id quod credis, etiam videre, id est, intelligere merearis. Nam considera diligenter omnia, quae prolixa disputatione dixisti, et videbis ex hoc errore descendere, quo facitis duos dominos deos, contra clarissimam vocem Domini Dei d
Abbreviated transcription (Latin):
dũs deus tuus. dominus unus ẽ ⁊ contra
me clamatis. domini deinri. dni duo sunt:
Nunquid hoc faceretis si isrł eẽ uelletis:
Cum hoc ergo nomen interpretetur homo
uidens deum. rogo te da ueniam si tunon
ius ego uolo eẽ isrł uolo quippe in eorum
consortio compritari. quib donaturꝰ ui¬
dere dm. & grãs illi agimus. quia fecit
nos iudere. nunc ꝑ speculum et in enig¬
mate. tunc autem facie ad faciem. sicut
apls dicit. Uidemus itaq donante ip̃o
et si ad huc ꝑ speculum in enigmate
tamen uidemus quomodo interse ñ sint
duo ista contraria. ut ⁊ alius pater sit. ali
mul. unus sit dñs deus. Ego sicut po¬
tu. ut hoc etiam tu uideres. secl resiste¬
be maluisti quia isrł ẽẽ noluisti. Sed si
hoc uiclere ad huc forsitan non potes.
crede ⁊ uidebis. Intelligendo enim uiden¬
tu ista non oculis carnis intuendo. & scis
utiq dxise ꝓphetam. mli credideritis
non intelligitis. Cum gͦ audis dominus ds̃

Expanded text:
Dominus Deus tuus, Dominus unus est; sed contra Dominus Deus tuus, Dominus unus est; sed contra me clamatis, Domini dii nostri domini duo sunt? Numquid hoc faceretis, si Israel esse velletis? Cum hoc ergo nomen interpretetur, Homo videns Deum; rogo te, da veniam, si tu non vis, ego volo esse Israel. Volo quippe in eorum consortio computari, quibus donatur videre Deum. Et gratias illi agimus, quia facit nos videre nunc per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem, sicut Apostolus dicit . Videmus itaque donante ipso, etsi adhuc per speculum in aenigmate, tamen videmus, quomodo inter se non sint duo ista contraria, ut et alius Pater sit, aliumul unus sit Dominus Deus. Egi, sicut potui, ut hoc etiam tu videres: sed resistere maluisti, quia Israel esse noluisti. Sed si hoc videre adhuc forsitan non potes, crede et videbis. Intelligendo enim videntur ista non oculis carnis intuendo. Et scis utique dixisse prophetam, Nisi credideritis, non intelligetis . Cum ergo audis, Dominus Deus
Abbreviated transcription (Latin):
res. quasi nob̃ abste probandum ẽẽt. quod ⁊
nos ẽẽ uerum fatemur. Non enim dicimus
ipsum ẽẽ patrem qui ẽ filius aut ipsum ẽẽ
patrem uel filium. qui est in ipsa trinitate
sp̃s sc̃s. Prorsus alius ẽ ille. alius ille. alius il¬
le. sedsimul omnes. unus ẽ dñs d̾s. Si enĩ
dixerimus duos ẽẽ dominos deos. unũ mag¬
num. alterum maiorem. unum bonum. al¬
terum meliorem. unum saprentem. alterũ
sapientiorem. unum clementem alterum
clementiorem. unum potentem. alterum
potentiorem. unum inuisibilem. abterum
inuisibiliorem. unum uerum alterum ue¬
riorem.⁊si quid aliuid isto modo tesentire
monstrasti. ut duos dños deos nos habere
suaderes. si hoc gͦ dixerimus. arguet nos
quam dicat nob̾. fili hominum usq¬
quo graues corde: ut quid cliligitis uani¬
tatem ⁊ queritis mendacium: Ut quid
uob facitis duos dños deos: Quare me
clamantem audi iscł. non unltis audire

Expanded text:
res: quasi nobis abs te probandum esset, quod et res: quasi nobis abs te probandum esset, quod et nos esse verum fatemur. Non enim dicimus ipsum esse Patrem qui est Filius, aut ipsum esse Patrem vel Filium qui est in ipsa Trinitate Spiritus sanctus. Prorsus alius est ille, alius ille, et alius ille: sed simul omnes unus est Dominus Deus. Si enim dixerimus duos esse dominos deos; unum magnum, alterum majorem; unum bonum, alterum meliorem; unum sapientem, alterum sapientiorem; unum clementem, alterum clementiorem; unum potentem, alterum potentiorem; unum invisibilem, alterum invisibiliorem; unum verum, alterum veriorem; et si quid aliud isto modo te sentire monstrasti, ut duos dominos deos nos habere suaderes: si hoc ergo dixerimus, arguet nos quam dicat nobis: Filii hominum, usquequo graves corde? utquid diligitis vanitatem, et quaeritis mendacium ? Utquid vobis facitis duos dominos deos? quare me clamantem, Audi, Israel, non vultis audire,
Abbreviated transcription (Latin):
me loqui dixisti. non sccłm timorem dĩ.
S hõminib quib donat d̾s intellectum
satis apparet quis loquatur sccłm timorẽ
dei. utrum qui obedienter audit dm̃ dicen¬
tem. audi isrł dñs deus tnus dñs unus ẽ
quod nos robtemꝑantet audimus. et fide¬
liter predicamus. an ille qui hoc sic ille au¬
dire non uult. ut duos dominos deos esse
contendat. atꝙ ita introducendo duos deos
⁊ duos dños ostendat se non cunere. unũ
dnim deum dicentem. audi iscł dñs deus
tuus. dñs unus ẽ. Scis autẽ sermonem tu¬
um prolixissimum occupasse nob̾ tempora
quib respondere possimus. ⁊ tantum diei
remansisse quantum omnino nonsuffe¬
cerit. ut ea que dixisti saltim nob̃ relege¬
rentur. Noueris tamen omnia que pro¬
tulisti. ut probares oleum ẽe filium dei
⁊inagnum deum. ⁊ natum eẽ ex patre
et alium ẽẽ ipsum. et alium ẽẽ patrem. qm̃ nõ
est pater ipse qui filius. adingentes moras ꝑ¬
tuuisse. quib necessarium tempus absume¬

Expanded text:
me loqui dixisti, non secundum timorem Dei: sed hominibus, quibus donat Deus intellectum, satis apparet quis loquatur secundum timorem Dei; utrum qui obedienter audit Dominum dicentem, Audi, Israel; Dominus Deus tuus, Dominus unus est ; quod nos et obtemperanter audimus, et fideliter praedicamus: an ille qui hoc sic audire non vult, ut duos dominos duos deos esse contendat; atque ita introducendo duos deos et duos dominos, ostendat se non timere unum Dominum Deum dicentem, Audi, Israel; Dominus Deus tuus, Dominus unus est. Scis autem sermonem tuum prolixissimum occupasse nobis tempora quibus respondere possemus, et tantum diei remansisse, quantum omnino non sufficeret, ut ea quae dixisti, saltem nobis relegerentur. Noveris tamen omnia quae protulisti, ut probares Deum esse Filium Dei, et magnum Deum, et natum esse ex Patre, et alium esse ipsum et alium esse Patrem, quoniam non est Pater ipse qui Filius, ad ingentes moras pertinuisse, quibus necessarium tempus absume
Abbreviated transcription (Latin):
cuius scm̃ negare non potes templũ.
Hec interim post collationem nr̃am
qua presentes alternatim locuti sumus
tẽ admonuisse suffecerit. Si autẽ dñs
uoluerit. qm̃ longum ẽ et tu remeare
festinas ꝓsecutiones nr̃as ante ocu¬
los eorum qui legere uoluerint quan¬
ta potero ꝑspicuitate constituam:
et te ueris quidem testimoniis fal¬
satamen dogmata ur̃a probare uolu¬
isse. uelis nolis ostendam. Et alia ma
agriminꝰ Cum explicaueris hunc libel¬
lum. et ad me transmiseris. si non ad om¬
nia responsum dedero. tunc ero cul¬
ꝑabilis. expł gesta collationis.

Expanded text:
cujus sanctum negare non potestis templum. Haec interim post Collationem nostram, qua praesentes alternatim locuti sumus, te admonuisse suffecerit: si autem Dominus voluerit, quoniam longum est, et tu remeare festinas, prosecutiones nostras ante oculos eorum qui legere voluerint, quanta potero perspicuitate constituam, et te veris quidem testimoniis divinis, falsa tamen vestra dogmata probare voluisse, velis nolis, ostendam. Et alia manMaximinus: Cum explicueris hunc libellum, et ad me transmiseris, si non ad omnia responsum dedero, tunc ero culpabilis. Explicuere Gesta. Contuli.
Abbreviated transcription (Latin):
Sic ⁊ eius matrem angłs salutauit: quando
ei futurum nunciauit hunc partum. Aue
inquit gratia plena. & paulo post. Inuenis¬
ti ait grãm apud dm̃. Et hec quidem gr̃a
plena. et inuenisse apud dm̃ grãm dicitur
De ip̃o autem xp̃o iohannes euangłista cũ

Expanded text:
Sic et ejus matrem angelus salutavit, quando Sic et ejus matrem angelus salutavit, quando ei futurum nuntiavit hunc partum: Ave, inquit, gratia plena. Et paulo post: Invenisti, ait, gratiam apud Deum . Et haec quidem gratia plena, et invenisse apud Deum gratiam dicitur, De ipso autem Christo Joannes evangelista
Abbreviated transcription (Latin):
ic omnino granditer xxxyi¬
⁊ euidenter dei gratia cominendat᷑.
Quid enim natura humana in homine
xp̃o meruit. ut inuintatem ꝑsone unici
filii dei singłariter eẽt assumpta: Que bo¬
na uoluntas cuius boni ꝓposin studiũ
que bona opera precesserunt. quib mere¬
retur iste homo una fieri ꝑsona cum deo:
Nunquid antea fuit homo ⁊ hoc ei sin¬
głare beneficium prestitum ẽ ut singła¬
riter promereret᷑ deum Nempe ex quo
homo eẽ cepit. non aliud cepit eẽ quam
cus. & ꝓpter dci uerbum quod illo suscepto
caro factum ẽ utiꝙ ds̃: ut quem admodum
ẽ una ꝑsona quilibet homo anima scilic
rationalis et caro. ita sit xp̃c una persona
uerbũ ⁊ homo. Unde nature humane
tanta gloria nullis precedentib meritis
sine dubitatione gratuita. nisi quia mag¬
na hic ⁊ sola dei gratia fideliter ⁊ sobrie cõ¬
siderantib euidenter̾ ostenditur. ut in¬
telligant homines ꝑeandem grãm iusti¬
ficari se apeccatis. ꝑ quam factum est ut

Expanded text:
ic omnino granditer et evidenter Dei gratia commendatur. Quid enim natura humana in homine Christo meruit, ut in unitatem personae unici Filii Dei singulariter esset assumpta? Quae bona voluntas, cujus boni propositi studium, quae bona opera praecesserunt, quibus mereretur iste homo una fieri persona cum Deo? Numquid antea fuit homo, et hoc ei singulare beneficium praestitum est, cum singulariter promereretur Deum? Nempe ex quo esse homo coepit, non aliud coepit esse homo quam et propter Deum Verbum, quod illo suscepto caro factum est, utique Deus: ut quemadmodum est una persona quilibet homo, anima scilicet rationalis et caro, ita sit Christus una persona, Verbum et homo. Unde naturae humanae tanta gloria, nullis praecedentibus meritis sine dubitatione gratuita, nisi quia magna hic et sola Dei gratia fideliter et sobrie considerantibus evidenter ostenditur, ut intelligant homines per eamdem gratiam se justificari a peccatis, per quam factum est ut
Abbreviated transcription (Latin):
creaturam quam uirgo concepit ⁊ peꝑit
quamins ad solam ꝑsonam filis ꝑtinentẽ
tota trinitas fecerit. neq enm separabilia
sunt opera trinitatis: curꝰ in ea facien¬
da solus spiritus scõ nominatus ẽ : An et
quando unus trium in aliquo opere nomi¬
natur. uniuersa oꝑari trinitas intelligit᷑.
Ita uͦ est. ⁊ exemplis doceri potest. sed non est
in hoc cluicius unmorandum. Illud enĩ mo¬
uet quomodo dictum sit natus de sp̃ũ sc̃o:
cum filius nullo modo sit sp̃c sci. Neq enĩ
quia mundum istum fecit ds̃. dici eum
fas ẽ dei filium. aut eum natum de deo
fed factum uel creatum uł conlitum.
uel institutum ab illo. uel si quid huiꝰ modi
recte possumus dicere. Hic gͦ cum eum cõ¬
fiteamur natum de sp̃u scõ ⁊ uirgine ma¬
ria. quomodo non sit filius sp̃c scĩ. ut sit
filius uirginus marie. cum ⁊ de illo. et
de illa sit natus. explicare difficile ẽ. ꝓ

Expanded text:
creaturam, quam Virgo concepit et peperit, creaturam, quam Virgo concepit et peperit, quamvis ad solam personam Filii pertinentem, tota Trinitas fecerit, neque enim separabilia sunt opera Trinitatis, cur in ea facienda solus Spiritus sanctus nominandus est? An et quando unus trium in aliquo opere nominatur, universa operari Trinitas intelligitur? Ita vero est, et exemplis doceri potest. Sed non est in hoc diutius immorandum. Illud enim movet quomodo dictum sit, Natus de Spiritu sancto, cum filius nullo modo sit Spiritus sancti. Neque enim quia mundum istum fecit Deus, dici eum fas est Dei filium, aut eum natum de Deo; sed factum, vel creatum, vel conditum, vel institutum ab illo, vel si quid hujusmodi recte possumus dicere. Hic ergo, cum confiteamur natum de Spiritu sancto et virgine Maria, quomodo non sit filius Spiritus sancti, et sit filius virginis Mariae, cum et de illo et de illa sit natus, explicare difficile est.
Abbreviated transcription (Latin):
tuam. Quod enim in ea natum ẽ de spiri¬
tu scõ est. id est quod tu ẽẽ de iuro alio sus¬
picaris de spũ scõ est. xxxuiii¬
unquid tamen ideo dicturi sumus pa
minem ex qua utraq substancia. xp̃c
unus ẽẽt.⁊ dei patris filius scłm uerbum
⁊ spiritus scĩ filius scđm hominem. quod
quasi eũ sp̃s sc̃s. tanquam pater eius de
matre uirgine genuisset: Quis hoc di¬
cere audebit s Nec opus ẽ ostendere dispu¬
tando quanta alia sequantur absurda. cum
hoc ipsum iam ita sit absurdum. ut nulle fide¬
les aures id ualeant sustinere. Proinde sicut cõ
autem natus ẽ de spũ sco. ⁊ uirgine maria
utraꝙ substantia diuina scilicet atq huma¬
na filius ẽ unicus dei patris ominipotentiᷤᷤ
xpm natum de spũ scõ. si non eum genuit
iħc xp̃c in quantum ds̃ est omnia ꝑ ip̃m
facta sunt. In quantum autẽ homo ẽ. et
ipse factus ẽ sicut apłs dicit. factus ex se¬
mine clauid sccłm carnem. S cum illam

Expanded text:
tuam; quod enim in ea natum est, de Spirituam; quod enim in ea natum est, de Spiritu sancto est : id est, quod tu esse de alio viro suspicaris, de Spiritu sancto est. CAPUumquid tamen ideo dicturi sumus patminem, ex qua utraque substantia Christus unus esset, et Dei Patris filius secundum Verbum, et Spiritus sancti filius secundum hominem; quod eum Spiritus sanctus tanquam pater ejus de matre virgine genuisset? Quis hoc dicere audebit? Nec opus est ostendere disputando quanta alia sequantur absurda, cum hoc ipsum jam ita sit absurdum, ut nullae fideles aures id valeant sustinere. Proinde, sicut conautem natus est de Spiriutraque substantia, divina scilicet atque humana, filius est unicus Dei Patris omnipotentis, dcimus Christum natum de Spiritu sancto, si non eum genuit quantum Deus est, omnia per ipsum facta sunt ; in quantum autem homo est, et ipse factus est, sicut Apostolus dicit: Factus ex semine David secundum carnem . Sed cum illam