comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
De etiam debitadicuntur: quȩ inoratione
dominica humanitus dimittere mone¬
mur: ut nob̾ & nrã diunitus dimitãt᷑.
Quod autem debetur: &e si bemgne remit¬
tit᷑ ñ tam̃ iniq̃ repetit᷑. s sicut in uirando &
qui uerum uirat propinquat peiurio. Unde
longe abest qui om̃ino ñ uirat. & quãuus
non peccet qui uerum urat: remotiortam̃
apeccato est qui non uirat nde ammo¬
nitio ñ uirandi conseruiatio ẽ apeccato ꝑ¬
apeccato inuistȩ undicte qui non uult
om̃ino uindicari. Peccat enĩ qui exigit ul¬
tra debitũ. N peccat aut̃ qui exigit debitum.
S to̾tius longe ẽ apeccato in iusti exacto¬
ris qui om̃ino ñ exigit debitũ: p̃sertĩ ne
cogamur. & ipse reddere debitum abeo qͥ
nullum habet debitum. Lxix. Quo modo
incelligendum sit illud apłi. in quib ds̃
scłi hiuiiis excecauit mentes infidelium.
Exlibro contra faustum .xxi.¬
pls ait ds scłi huius excȩcauit m̃¬
tes infidelium: quam quidem sen¬

Expanded text:
de etiam debita dicuntur, quae in oratione de etiam debita dicuntur, quae in oratione dominica humanitus dimittere monemur, ut nobis et nostra diuinitus dimittantur. quod autem debetur, etsi benigne remittitur, non tamen inique repetitur. sed sicut in iurando etiam qui uerum iurat propinquat peiurio, unde longe abest qui omnino non iurat; et quamuis non peccet qui uerum iurat, remotior tamen a peccato est qui non iurat — unde admonitio non iurandi conseruatio est a peccato pea peccato iniustae uindictae qui non uult omnino uindicari. peccat enim qui exigit ultra debitum; non peccat autem qui exigit debitum: sed tutius longe est a peccato iniusti exactoris qui omnino non exigit debitum, praesertim ne cogatur et ipse reddere denullum debet debitum. CAPUT LXIX. Quomodo intelligendum sit illud Apostoli: In quibus Deus saeculi hujus excaecavit mentes infidelium, ex libro XXI contra Faustum. Apostolus ait: Deus saeculi hujus excaecavit mentes infidelium. Quam quidem sen
Abbreviated transcription (Latin):
mos refrenandos. ita p̃ceptumẽ: Quis¬
S enim tandem facile contentus ẽ tantũ repo¬
nere iundicte: quantum accepit in uiriȩ:
Nonne uidemus homines leiit lesos mo¬
liricedem. sitire sanguinẽ: uꝑeq inuenire
mmalis inmici unde satientur: Quis
pugno ꝑcussus ñ aut iudicia concitat in
dãpnationem eius qui ꝑcusserit: aut si
ipse ꝑcutere uelit. totum hominẽ si ñ etiã
telo aliquo arrepto pugnis calcibusq con¬
tundit: Hiuic igit᷑ immoderate. acper hoc
inuiste ultioni lex iustum modum figens
penam talionis instituit: hoc ẽ ut qualẽ
quisq intulit in uiriã. tale supplicium
pendat. Pinde oculum pro oculo dentẽ
pro dente. ñ fomes .s limes furoris ẽ: ñ ut
id quod sopitum erat. hinc accenderetur:
s. ne id qd̾ ardebat. ultra extenderetur im¬
positus. Est enim quedam iusta uindi
cta iustaq debetur ei. qui fuerit passus
inuiriam. Vnde utiq cum ignoscimus:
de nr̃o quodammodo iure largimur. Un¬

Expanded text:
mos refrenandos ita praeceptum est? quimos refrenandos ita praeceptum est? quis enim tandem facile contentus est tantum reponere uindictae, quantum accepit iniuriae? nonne uidemus homines leuiter laesos moliri caedem, sitire sanguinem uixque inuenire in malis inimici unde satientur? quis pugno percussus non aut iudicia concitat in damnationem eius qui percusserit? aut, si ipse percutere uelit, totum hominem etiam, si non telo aliquo arrepto, pugnis calcibusqtundit? Huic igitur immoderatae, ac per hoc injustae ultioni, lex justum modum figens, poenam talionis instituit, hoc est, ut qualem quisque intulit injuriam, tale supplicium pendat. Ppro dente non fomes, sed limes furoris est, non ut id. quod sopitum erat, hinc accenderetur, sed ne id. quod ardebat, ultra extenderetur, inpositus. est enim quaedam iusta uiniusta iusteque debetur ei qui fuerit passus iniuriam. unde utique cum ignoscimus, de nostro quodam modo iure largimur. un
Abbreviated transcription (Latin):
desideranti oblata : S tam̃ etiam inhis
figure nr̃e fuerunt. quia nrã mandatio
&e dĩ propitiatio. nob sine sanguine nulla
ẽs illarum figurarum ueritas xꝑc̃ ẽ
cuiꝰ sanguine redempti & mundati su¬
mus. Nam infiguris eloquiorũ diuino¬
crucis. cuius cornib impios uentilautt.
Et aries ꝓpt̾ innocentię principatũ. Et
hẏrcus ꝓpt̃ similitudinẽ carnis peccat.
ut de peccato dampnatet peccatũ. Et
siquid aliud sacrificiigenus expressiꝰ
commemoraueris: ineo quoq tibi rp̃m
ꝓph̃atum eẽ monstrabo. Quo circa siue circũ¬
cisio. siue sabbatum. siue differenuia ciborũ
amuero illud quod antiquis dictũ ẽ.
oculum pro oculo. dentem prodente. quomͦ
contrarium habet quod aitdominis. E go
aũt dicouob̾ ñ resistere malo: s siquis te
ꝑcusserit inmaxillam tuam dextram p̃be
ili& alteram. & cętera.. Quandoquidẽ &
illum anticium adreprim̃das flammas o¬
diorum seuientiumq immoderatos ani¬

Expanded text:
desideranti oblata? sed tamen etiam in his desideranti oblata? sed tamen etiam in his figurae nostrae fuerunt, quia nostra mundatio et dei propitiatio nobis sine sanguine nulla est; sed illarum figurarum ueritas Christus est, cuius sanguine redempti et mundati sumus. nam in figuris eloquiorum diuinocrucis, cuius cornibus impios uentilabit, et aries propter innocentiae principatum et hircus propter similitudinem carnis peccati, ut de peccato damnaret peccatum; et si quod aliud sacrificii genus expressius commemoraueris, in eo quoque tibi Christum prophetatum esse monstrabo. quocirca siue circumcisio siue sabbatum siue differentia ciborum Iam uero illud quod antiquis dictum est: oculum pro oculo, dentem pro dente, quomodo contrarium habet quod ait dominus: ego autem dico uobis non resistere malo; sed si quis te percusserit in maxillam tuam dextram, praebe illi et alteram et cetera, quando quidem et illud antiquum ad reprimendas flammas odiorum saeuientumque immoderatos ani
Abbreviated transcription (Latin):
colunt. Inde quartum iunium. auinone:
inde cȩteros usq ad decembrẽ anumeris
nominarunt. S ex eis quintilis atq sex¬
tilis nominib hominum quib diuinoᷤ
borore decreuert̃ appellati st̃ uilius & augustͦ
Nam septimus september. & ceteri ut dixi
usq ad decembrem: numerorum exordine
nominibus ennunciant᷑. Porro ianuariꝰ:
a iano appellatus ẽ. februarius: afebruiᷤ sa¬
cris luꝑcorum. Uultis ergo ut & uos di¬
micamini in m̃se marcio. martẽ colere.
illoenim m̃se bema ur̃m: cũ magna festi¬
uitate celebratis. Si aut̃ uob̃ in m̃se mar¬
tio licere arbitramini alud consi derare
non maitem: cur ex die septimo quod sa¬
bbatum a requit nominatum ẽ diuinis
scripturis saturnũ importare conami¬
ni. quiaeum diem saturm gentes ap¬
pellauerunt. Nempe iam uidetis cum
quanta impietate deliretis. De sacrificiis
autem animaliũ. quis nrm̃ uesciat. mag̃ ea
pũzo popło congruent̃ imposita quãdõ

Expanded text:
colunt. inde quartum iunium a Iunone, colunt. inde quartum iunium a Iunone, inde ceteros usque ad decembrem a numeris nominarunt. sed ei eis quintilis atque sextilis nominibus hominum, quibus diuinos honores decreuerunt, appellati sunt iulius et augustus. nam septimus september et ceteri, ut dixi, usque ad decembrem numerorum ex ordine nominibus enuntiantur. porro ianuarius a Iano appellatus est, februarius a februis, sacris lupercorum. uultis ergo ut et uos dicamini in mense martio Martem colere? illo enim mense bema uestrum cum magna festiuitate celebratis. si autem nobis in mense martio licere arbitramini aliud considerare, non Martem, cur ex die septimo, quod sabbatum a requie nominatum est, diuinis scripturis Saturnum importare conamini, quia eum diem Saturni gentes appellauerunt? nempe iam uidetis cum quanta impieautem animalium quis nostrum nesciat magis ea peruerso populo congruenter inposita quam deo
Abbreviated transcription (Latin):
G&e istam circũcisionem int̾ aliaᷤ fig̾as ꝓphicas d̾
xp̃oscͥpsit moyseᷤ: de qͦ ipse dic̃. De me t ille scͥpsit.
Lxuii. Non solum diebis s & mendibus
nomina dõrum suoꝵ imposuere pagani.
ex libro contra faustũ xuiii.
ieb quippe istis quorum septena¬
rius numerus inorbem redit. dõꝵ
suorum nomina gentes imposuert̃:
de quibus ait apłs. quod coluerunt &
seruerunt creature potius quam creatori
Quos in hac parte etiam uos imitamini:
nisi quod cum eis lucidiora duo lumina¬
ria. C etera uero sidera ñ cũ cis õdoratis:
s & m̃ sibus im posuerunt nomina dõꝵ
suorum: ꝓpt̃ honorem quippe romuli quia
cum martis filium crediderunt: Prinum
m̃ sem marti dicantes marciũ uocauerunt.¬
& inde aprilẽ. nullo dĩ sui nomine sedare
ipsa quasi aꝑilem: qd tunc plurimũ germi¬
nis aperiatur inflorem. In de terciũ m̃sẽ
matum: qd maiam mercurii matrẽ dȩã

Expanded text:
ergo et istam circumcisionem inter alias figuras propheticas de ergo et istam circumcisionem inter alias figuras propheticas de Christo scripsit Moses, de quo ipse dicit: de me enim ille scripsit. LIIII. NON SOLVM DIEBVS SED ET MENSIBVS NOMINA DEORVM SVORVM IMPOSVERE PAGANI. EX LIBRO CONTRA FAVSTVM XVIII. Diebus quippe istis, quorum septenarius numerus in orbem redit, deorum suorum nomina gentes imposuerunt; de quibus ait apostolus, quod coluerunt et seruierunt creaturae potius quam creatori. quos in hac parte etiam uos imitamini, nisi quod cum eis lucidiora duo lumina, cetera uero sidera non cum eis adoratis. sed et mensibus imposuerunt nomina deorum suorum. propter honorem quippe Romuli, quia eum Martis filium crediderunt, primum mensem Marti dicantes martium uocauerunt; et inde aprilem nullo dei sui nomine, sed a re ipsa quasi aperilem, quod tunc plurimum germinis aperiatur in florem. inde tertium mensem maium, quod Maiam, Mercuri matrem, deam
Abbreviated transcription (Latin):
mino impleta. Ende dicitur. Exuensse car¬
nem: principatus & potestates exemplauit.
ꝑhanc enim mortalitatem: nob̾ in uide di¬
abolicȩ potestates dominabant᷑. Quas exẽ¬
plasse dictus ẽ: qui a inse ipso capite nr̃o p̃¬
buit exemplum: quod in toto eius corpore
idẽ. eccłia. ex diaboli potestate liberanda.
inultima resurrectione complebit᷑. Hec ẽ¬
iuuit.⁊ hec ẽ ustificatio nr̃a. Mortuum
quippe xp̃m: & pagani credunt. Resurre
enim confiteris ait apłs inore tuo quia dñs¬
iħeẽ. & credideris incorde tuo quia ds illũ
suscitaiut amortius. saluus eris. Quia ergo
ex ista resurrectionis fide iustificam᷑. ⁊dõ &
ꝓpt̃ delicta nr̃a: & resurrexit ꝓpt̃ iusti fi¬
cationem nr̃am. & quia istaresurrectio
quȩ credita nos iustificat. illa octai diei
cirtumcisione figurata ẽ: ꝓpt̃ea de ipso
abraham cui primum tradita ẽ dic̃ apłs.
Et signum accep̃ circ̃cisiomꝰ signacłm iusticiȩ fidͥi

Expanded text:
mino inpleta. unde dicitur: exuens se carmino inpleta. unde dicitur: exuens se carnem principatus et potestates exemplauit. per hanc enim mortalitatem nobis inuidae diabolicae potestates dominabantur; quas exemplasse dictus est, quia in se ipso capite nostro praebuit exemplum, quod in toto eius corpore, id est ecclesia ex diaboli potestate liberanda, in ultima resurrectione conplebitur. haec euiuit, haec est iustificatio nostra. mortuum quippe Christum et pagani credunt; resurrexenim confitearis, ait apostolus, in ore tuo, quia det credideris in corde tuo, quia deus illum suscitauit a mortuis, saluus eris. quia'ergo ex ista resurrectionis fide iustificamur, ideo et propter delicta nostra et resurrexit propter iustificationem nostram. et quia ista resurrectio, quae credita nos iustificat, illa octaui diei circumcisione figurata est, propterea de ipso Abraham, cui primum tradita est, dicit apostolus : et signum accepit circumcisionis signaculum iustitiae fidei.
Abbreviated transcription (Latin):
simiilantes ea quȩ secuntur inquib aꝑte
apłs quid dicat exponit. Uolens enĩ ostñ¬
deit quid eo loco dixerit carnem: continu¬
o subiecit. Neq corruptio incorruptionẽ
possidebit. Hoc eum corpus quod ꝓpter
mortalitatem proprie earo nominatur.
mutari dicit in resurrectione: ut iam ñ sit
corruptibile atq mortale: Quod ne putet᷑
nr̃a suspitione dici. ipsa ciuis que sequunt᷑
uerba consulite. Eece inquit misterium
dico. Om̃s quidem resurgemus: ñ tamen
om̃s immutabim᷑. In atta̾mõ. inic̾tu ocu¬
li: innouissima tuba. Canet enun tuba
& mortui resurgent incorrupti: & nos
immutabimur. O portet enim corrup¬
tibile hoc induere incorruptionẽ: &
mortale hoc induere immortalitatem.
Ut ergo induat᷑ immortalitatem: exuit᷑ mor¬
talitate. Hoc ẽ circumcisionis misterium quȩ
oct᷑auo die fieri uissa ẽ: & ocꝰtauo die idẽ. do¬
minica post sabbatum. iam inuerttate a do¬

Expanded text:
simulantes ea quae secuntur; in quibus aperte simulantes ea quae secuntur; in quibus aperte apostolus quid dicat exponit. nolens enim ostendere quid eo loco dixerit carnem, continuo subiecit: neque corruptio incorruptionem possidebit. hoc enim corpus, quod propter mortalitatem proprie caro nominatur, mutari dicit in resurrectione, ut iam non sit corruptibile atque mortale. quod ne putetur nostra suspicione dici, ipsa eius quae secuntur uerba consulite: ecce, inquit, mysterium dico: omnes quidem resurgimus, non tamen omnes immutabimur, in atomo, in ictu oculi, in nouissima tuba; canet enim tuba, et mortui resurgent incorrupti, et nos inmutabimur; oportet enim corruptibile hoc induere incorruptionem et mortale hoc induere inmortalitatem. ut ergo induatur inmortalitate, exuitur mortalitate. hoc est circumcisionis mysterium, quae octauo die fieri iussa est, et octauo die, id est dominica post sabbatum, iam in ueritate a do
Abbreviated transcription (Latin):
suȩ habens in potestate. id egit ut caro eiꝰ
insepultura sabbato requiesceret abom̃ib
oꝑibus suis. ut tercio die resurgens quem
dominicum dicimus. qui post sabbatum
numeratur octauus ẽtiam cirtum eisionẽ
octaui diei ad se ꝓpħandum ꝑtinere decla¬
raret. Quid enim significat circumcisio
carnis: quid nisi expoliationẽ mortalitatiᷤᷤ.
quam de carnali generatione portamus:
ꝓpt̃ hoc dicit apłs. Exuensse carne prin¬
cipatus & potestates exemplauit. fiducialit̃
triumphans eos insemetipso. Quod enĩ dic̃
exiusse se carnẽ: eo loco carnẽ mortalitatem
nominat᷑. Quȩ mortalitas ꝓp̾e caro appellat᷑: q̃
ĩ illa resurrectioniᷤ ĩmortalitate ñ erit ꝓpterea scͥ¬
tum ẽ caro ⁊ sangͥs regnũ di ñ possidebt̃. De qͥb
uerbis soletis calumpniari fidĩ nr̃e qua cre¬
dimus. huius corporis futurã resurrectio¬
nem. quȩ in ipso domino iam precessit. dis

Expanded text:
suae haberet in potestate, id egit, ut caro ejus suae haberet in potestate, id egit, ut caro ejus in sepultura sabbato requiesceret ab omnibus operibus suis, ut, tertio die resurgens, quem dominicum dicimus, qui post sabbatum numeratur, octavus etiam circumcisionem octavi diei ad se prophetandum pertinere declararet. Quid enim significat circumcisio carnis? quid nisi exspoliationem mortalitatis quam de carnali generatipropter hoc dicit apostolus: exuens se carnem principatus et potestates exemplauit fiducialiter, triumphans eos in semet ipso. quod enim dicit exuisse se carnem, eo loco carnem mortalitatem nominatur. quae mortalitas proprie caro appellata, quia in illa resurrectionis immortalitate non erit. propterea scriptum est: caro et sanguis regnum dei non possidebunt. de quibus uerbis soletis calumniari fidei nostrae, qua credimus huius corporis futuram resurrectionem, qu
Abbreviated transcription (Latin):
inter cȩtera maledicta que in illa lectione
adaliquid dexp̃o intelligendum ñ ꝑtinẽt:
hoc solum ibi ẽẽ dexꝑ̃o. quod scriptumẽ.
Uidebis uitam tuam pendentẽ: & ñ credes
uitȩ tue: neq enim fieri non posset: ut in¬
terdiuersa maledicta que impio populo
propħtice ꝓnunciabantur. h oc quoq po¬
neretur: s ego & qui me cũ aliquanto at¬
tentius cogitant eugłicã illam dñicamq
psisse crederetur. s ait. De me ille scrip¬
sit. ut omnem scripturȩ illius intentio¬
scrutando consuleremus: etiam cȩtera
dicta cognoscimus. Lxuiͦ. Quod requies
sabbat etiam in sepultura dominiea pos¬
sit intelligi & octaui diei cireumeisio ex¬
poliationem significet mortalitatis ex
lodem libro contra faustum.xui.¬
ludsabbatum quod imꝑite atq impie de¬
sic attestaretur: qui cum ꝓpria uoluntate
sicut ipse in euis laude posusti pateretur:
Idõq tempora passionis & resurrectionis

Expanded text:
inter caetera maledicta quae in illa lectione inter caetera maledicta quae in illa lectione ad aliquid de Christo intelligendum non pertinent, hoc solum ibi esse de Christo, quod scriptum est, Videbis vitam tuam pendentem, et non credes vitae tuae. Neque enim fieri non posset ut inter diversa maledicta quae impio populo prophetice praenuntiabantur, hoc quoque poneretur. Sed ego, et qui mecum aliquanto attentius cogitant evangelicam illam dominicamque psisse crederetur: ssit, ut omnem Scripturae illius intentiom perscrutando consuleremus; etiam caetera dicta cognoscimus. CAPUT LXVI. Quare quies sabbati etiam in sepultura dominica possit intelligi, et octavi diei circumcisio exspoliationem significet mortalitatis, ex eodem libro XVI contra Faustum. Illud sabbatum quod imperite atque impie desic attestaretur: qui cum propria voluntate, sicut ipse in ejus laude posuisti, pateretur, ideoque tempora passionis et resurrectionis
Abbreviated transcription (Latin):
sełm oꝑa sua. Nam & ulud tãquã stoma¬
chatus & in dignatus: etiam male optasse ui¬
detur apłs. Utinam abscgndant᷑: qui uos
conturbant. Qđ utiq si consideres ꝑsonã
scribentis: magis cum elegantis simo ambi¬
guo benc optasse intelliges: sunt enim spado¬
nes: qui se ipsos absciderunt ꝓpt̃ regnũ celo¬
rum: quod in his quoq uerbis faustus sa¬
puisset: si pium palatum adescas dñicas
attulisset. Sic enim sonuit fortasse niđis
quod dictumẽ. Uidebis uitam tuam pen¬
dentem & non credes uitȩ tuȩ: ut int̾ minas
uel dolos hostium suorum uitam suam ui¬
dentes ex incerto pendẽ uictores se eẽ non
crederent: s: filius ȩugłii cum audit ille enĩ
deme scripsit. in bac ipsa ambiguitate sen¬
tentie uidet. quq̃d ꝓpħe porcis ꝑiciant: qͥd
hominibus in nuant: statimq illi occurtit
uita hominum xꝑ̃c pendens. eiq ñ creden¬
tes uidei obhoc ipsum. quia pendentem
uident. & alius quidẽ aliquis cito diceret

Expanded text:
era sua. nam illud tamquam stomachatus et indignatus etiam male optasse uidetur apostolus: utinam et abscidantur, qui uos conturbant! quod utique, si consideres personam scribentis, magis eum elegantissimo ambiguo bene optasse intelleges. sunt enim spadones, qui se ipsos absciderunt propter regnum caelorum. quod in his quoque uerbis Faustus sapuisset, si pium palatum ad escas dominicas adtulisset. sic enim sonuit fortasse Iudaeis, quod dictum est: uidebis uitam tuam pendentem et non credes uitae tuae, ut inter minas uel dolos hostium suorum uitam suam uidcrederent. Sed filius Evangelii cum audit, Ille enim de me scripsit, in hac ipsa ambiguitate sententiae videt quid Prophetae porcis projiciant, quid hominibus innuant: statimque illi occurrit vita hominum Christus pendens, eique non credentes Judaei, ob hoc ipsum quia pendentem vident. Et alius quidem aliquis cito diceret,
Abbreviated transcription (Latin):
mͦ accipiatur qd̃ abra ham ueniens in egyp¬
tum. Celare uoluit uxorem suam eẽ sarrã.
scđm omĩa que de hacre scripta sunt. Utrũ
hoc conuenerit tam scõ uiro: Ansub de¬
fectio fidi eius intelligatur. sic̃ ñ nulli
arbitrati sunt. Iam quidẽ & contra fau¬
stum de hac redisputaui & diligentius a
pbro ieronimo expositũ ẽ: Que̾re ñ sit con¬
sequens ut cum aliquot dies apud regẽ
egipti sarra fecerit: ctiam eius concubitu
credatur eẽ polluta. Qm̃ mos erat regib
uicib ad se ammittere mulieres sitas: &
nisi lom̃tis & unguentis diuprius accu¬
rato corpore. nuua intrabat ad regem. Que
dum fierent. afflictusẽ pharao manudĩ
ut uiro redhiberet intactam quam ipsi dõ
maritus commiserat: tacens quod uxor
esset. s ñ m̃tiens qd̾ soror eẽt: ut caueret
qd̃ poterat. quantum homo poterat. & dõ
cõm̃daret quod cauere ñ poterat. ne si & il¬
la quȩ cauere poterat dõ tantũ dimitte

Expanded text:
modo accipiatur quod Abraham ueniens in Aegypmodo accipiatur quod Abraham ueniens in Aegyptum celare uoluit uxorem suam esse Sarram secundum omnia, quae de hac re scripta sunt? utrum hoc conuenerit tam sancto uiro, an subdefectio fidei eius intellegatur, sicut nonnulli arbitrati sunt? iam quidem et contra Faustum de hac re disputaui et diligentius a presbytero Hieronymo expositum est, quare non sit consequens ut, cum aliquot dies apud regem Aegypti Sarra fecerit, etiam eius concubitu credatur esse polluta. quoniam mos erat regius uicibus ad se admittere mulieres suas et nisi lomentis et ungentis diu prius accurato corpore nulla intrabat ad regem. quae dum fierent, afflictus est Pharao manu dei, ut uiro redhiberet intactam, quam ipsi deo maritus commiserat tacens quod uxor esset, sed non mentiens quod soror esset, ut caueret quod poterat, quantum homo poterat, et deo commendaret quod cauere non poterat; ne, si et illa quae cauere poterat deo tantum dimitte
Abbreviated transcription (Latin):
ductam: Locxi. Cur cham peccans ñ in se¬
ipso.s infilio maledieit᷑. ex eodem libro
uettua quare peccans ebam in pa¬
tris offensam. Non inscipso s infilio suo chana¬
an maledicitur. niquia ꝓpħatum ẽ quodam¬
modo terram chanaan. eiectis inde chanane¬
is. & de bellatis accepturos fuisse filios isrł
qui uenirent de semine sem. Lxxxii. Erat
omĩs terra labium unum ꝑre capitulati¬
onem dictum ex eodem libro.
t erat omĩs terra labium unum. Q¬
Imͦ potest intelligi quando suꝑius
Idictum ẽ qd filii noe uel filiorum
qͥa ꝑ recapitulationẽ postea commemorat
qd prius erat : S obscuritatem facit qd̾
eo genere locutionis ista contexit: quasi
narratio de his quȩ postea facta sunt con¬
sequatur. lxxxiii. Quomͦ sarra cũ aliqͦt
dies apud regem egypti fecerit eius con
egyptii dicent quia uxor illuis ẽ.
factumẽ autem statim ut intra¬
uit abrahã inegyptũ: uidentes egyptii
mulierem. quia speciosa erat ualde. Quo¬

Expanded text:
UT LXXXI. Cham peccans, non in seipso sed in filio maledicitur; ex eodem libro. tur, quare peccans Cham in patris offensa, non in seipso, sed in filio suo Chanaan maledicitur, nisi quia prophetatum est quodammodo terram Chanaan, ejectis inde Chananaeis et debellatis, accepturos fuisse filios Israel qui venirent de semine Sem. CAPUT LXXXII. Erat omnis terra labium unum per recapitulationem dictum, ex eodem libro. Et erat omnis terra labium unum quomodo potest intelligi quando superius dictum est quod filii Noe uel filiorum quia per recapitulationem postea commemorat quod prius erat ? sed obscuritatem facit, quod eo genere locutionis ista contexit, quasi narratio de his quae postea facta sunt consequatur. LXX. QVOMODO SARRA, CVM ALIQVOT DIES APVD REGEM AEGVPТI FECERIT, EIVS CONegyptii, dicent quia uxor illius haec. factum est autem, statim ut intrauit Abraham in Aegyptum, uidentes Aegyptii mulierem quia speciosa erat ualde. quo
Abbreviated transcription (Latin):
posset inueniri.Lxxxuiii. De loch filias
Aiimo turbato ciuibus offerente. exeo
mitis loth. St̃ mͥ due filie que ñ¬
dim nouerunt uiros. ꝑducam illas ad
uos. utimim illis quomodo placuerit uo¬
bis. Tantum in iuros istos nefaciatis ini¬
cuũ: qm̃ ꝓstituere uolebat filias suas hac
compensatione. ut uiri hospites eius ni¬
chil a sodomitis tale paterentur. Utrum
am̾mutenda sit cõpẽsatio flagitiorũ uel
quoꝵ c̃q peccatorũ. ut nos faciamuis ma¬
Hi aliquid. ne alius grauius malum faciat:
An potius ꝑturbationi loth. ñ consilio tri¬
buendum sit. quia hoc dixcrit. Merito
queritur: & nimitum ꝑiculosissime ad¬
mittit᷑ hec compensatio. Si aut̃ ꝑt̾batio¬
ni humanȩ tribuit᷑ & m̃ti tanto malo ꝑ¬
mote: nullomͦ imitanda clxxxix. Quod¬

Expanded text:
posset inveniri. CAPUT LXXXVIII. De Loth filias posset inveniri. CAPUT LXXXVIII. De Loth filias animo turbato civibus offerente; ex eomitis Lot: Sunt mihi duae filiae, quae nondum noverunt viros; producam illas ad vos, utimini illis, quomodo placuerit vobis: tantum in viros istos ne faciatis iniquum: quoniam prostituere volebat filias suas hac compensatione, ut viri hospites ejus nihil a Sodomitis tale paterentur, utrum admittenda sit compensatio flagitiorum vel quorumcunque peccatorum, ut nos faciamus mali aliquid, ne alius gravius malum faciat; an potius perturbationi Lot, non consilio tribuendum sit, quia hoc dixerit, merito quaeritur. Et nimirum periculosissime admittitur haec compensatio. Si autem perturbationi humanae tribuitur et menti tanto malo permotae, nullo modo imitanda est.
Abbreviated transcription (Latin):
abrahȩ. ut significaret᷑. nec tot ibi pos¬
se inueniri: ad exaggerationẽ iniquitatis
illorũ. Non enim necesse erat dõ tamsce¬
leratis hominibus parcere necum illis
ꝑderet iustos. cum posset ustis indelibe¬
ratis reddere impiis digna supplicia. s
ut dixi ad ostendendam malignitatem
multitudinis illiuis dixit. Sidecem ibi u¬
uenero: parcam uniuerse ciuitani. Tãquam
diceret. Certe possũ nec impios cũ impiis
ꝑdere : nec tam̃ ꝓpt̃ea impiis parcere. quia
lib̾atis & separatis in de piis. possum im¬
piis digna rependere. E tam̃ si ibi inueni¬
ant᷑ parco:. hoc ẽ quia nec tot ibi possẽt in¬
ueniri. Tale aliquidẽ. apud ieremiã ubiait.
Circuite uias ierłm. & uidete & querite m
plateis euis. & cognoscite si inuemetis ho¬
minẽ facientem uistitiam. & querentẽ fidẽ:
& ꝓpitius ero peccatis eorum. Idẽ. inuentte
uel unum. & parco ceteris: ad exaggerãdũ
& demonstrandum quod nec unus ibi

Expanded text:
Abrahae, ut significaretur nec tot ibi posAbrahae, ut significaretur nec tot ibi posse inueniri, ad exaggerationem iniquitatis illorum. non enim necesse erat deo tam sceleratis hominibus parcere, ne cum illis perderet iustos, cum posset iustis inde liberatis reddere impiis digna supplicia. sed, ut dixi, ad ostendendam malignitatem multitudinis illius dixit: si decem ibi inuenero, parcam uniuersae ciuitati, tamquam diceret: "certe possum nec pios cum impiis perdere, nec tamen propterea impiis parcere, quia liberatis et separatis inde piis possum impiis digna rependere; et tamen, si ibi inueniantur, parco", hoc est, quia nec tot ibi possent inueniri. tale aliquid est apud Hieremian, ubi ait: circuite uias Hierusalem et uidete et quaerite in plateis eius et cognoscite, si inuenietis hominem facientem iustitiam et quaerentem fidem, et propitius ero peccavel unum, et parco caeteris, ad exaggerandum et demonstrandum quod nec unus ibi
Abbreviated transcription (Latin):
& eius iram noucrunt sine ꝑturbatione
eius intelligere q nouerunt: solemus aũt
etiam sic minanter loqui. uideamꝰ siñ tͥ
facio. Auc iudeamus siñ illi facio: & si
non potuero tͥ facere uel sciam: idẽ. hoc
ipsum exꝑibor. utrum ñ possẽ qd cõmi¬
nando. ñ ignorando dicitur. Irati apparet
affectus: s ꝑturbatio ñ cadit in dm̃. Mos
aut̃ humane locutionis & usitatus est.
it humane infirmitati congruat: cuids̃
coaptat locutionem suam. Lxxxuii.¬
Nenperdam sunuenero decem iustos. ex¬
quod desodomis dixit ds. non se
ꝑdere locũ su n uenirent᷑ illic uel
decem uisti. Speciali quadam sententia
de illa ciuitate. Ande om̃ib intelligendũ
sit generalit. parcere dm̃ loco inquocũq
uel decem iusti fuerint. In qua questione
ñ ẽ quidem necesse. ut hoc de omni lo¬
co acciꝑe compellam̃. Ueriumtam̃ de sodo¬
mis potuit & sic dici: quia sciebat deus
ibi ñ eẽ ueldecẽ. Et idõ si respondebat᷑

Expanded text:
 eius iram nouerunt sine perturbatione  eius iram nouerunt sine perturbatione eius intellegere qui nouerunt. solemus autem etiam sic minanter loqui: "uideamus, si non tibi facio" aut: "uideamus, si non illi fecero", et: "si non potuero tibi facere, uel sciam", id est: hoc ipsum experibor, utrum non possim . quod cum minando, non ignorando dicitur, irati adparet adfectus; sed perturbatio non cadit in deum. mos autem humanae locutionis et usitatus est et humanae infirmitati congruit, cui deus coaptat locutionem suam. QuNON PERDAM, SI INVENERO DECEM IVSTOS. Ququod de Sodomis dixit deus non se perdere locum, si inuenirentur illic uel decem iusti, speciali quadam sententia de illa ciuitate an de omnibus intellegendum sit generaliter, parcere deum loco, in quocumque uel decem iusti fuerint. in qua quaestione non est quidem necesse ut hoc de omni loco accipere compellamur, uerum tamen de Sodomis potuit et sic dici, quia sciebat deus ibi non esse uel decem. et ideo sic respondebatur
Abbreviated transcription (Latin):
quippe iui sunt nob̾auctores:. sĩ rerum uł
sententiarum. Siaũt defenduntur scrip¬
ture scđm locutiones ꝓprias. que ydio¬
mata uocantur. Quantomagis scđmeas
quas cũ aliis linguis commnunes habent¬
LXXXU. Sciebam inquit quod eonstitust
filiis suis post se custodire uias domins.
ciebam enim quia constitust filuis
suis. & domui sue pꝰ se custodire
uias diũ facere uistitiam & uidiciũ.
ut adducat dñs in abraham omĩa que locu
tus ẽ ad illũ. Eece uͥ ꝓmittit dñs abrahe ñ
solũ premia. s etiam obedientiam iustine
filiorum eius ut circa eos etiam premia ꝓ¬
me consũmantur. si aũt ñ ut sciam. ex¬
odẽ ubro.
escendens gͦ uidebo: si scd̾m clamo¬
rem ipsorum uenientem ad me cõ¬
sũmantur. Si aũt ñ ut sciam: uerba
hec siñ dubitantis. quid duorum potius
cuenturum sit. s irascentis & minantis ac¬
cipiamus. nulla questio ẽ: more quippe
humano ds̃ inscripturis ad homines loqͥt᷑:¬

Expanded text:
quippe illi sunt nobis auctores, non rerum uel quippe illi sunt nobis auctores, non rerum uel sententiarum. si autem defenduntur scripturae secundum locutiones proprias, quae idiomata uocantur, quanto magis secundum eas, quas cum aliis linguis commCAPUT LXXXV. Sciebam, inquit, quod constituit filiis suis post se custodire vias Domini;  Genesi. Sciebam enim quia constituet filiis suis et domui suae post se, ut custodiant vias Domini facere justitiam et judicium, ut adducat tus est ad illum. ecce ubi promittit dominus Abrahae non solum praemia, sed etiam oboedientiam iustitiae filiorum eius, ut circa eos etiam praemia pme consummantur; si auteodem libro. Descendens ergo videbo si secundum clamorem ipsorum venientem ad me, consumantur; si autem non, ut sciam. Verba haec si non dubitantis quid duorum potius euenturum sit, sed irascentis et minantis accipiamus, nulla quaestio est. more quippe humano deus in scripturis ad homines loquitur et
Abbreviated transcription (Latin):
intelligatur eternum qd̃ ait. dabotͥ terrã
Ipposses sionem eternam. ex eodẽ libro.
inqua habitas: omnẽ terrã cultã
inpossessionẽ ct̃nam. Questio ẽ
quomͦ dixerit eternam cum isrłis cempo¬
raliter data sit: Utrum scđm hoc scłm
dicta sit eterna ut abeo qd̾ ẽ. Ae oñ grece
quod & scłm significat dictum sit. ae õ¬
Mor̃. tamquam si latinę diciposset scła¬
re: anex hoc aliquid scd̾m sꝑĩtalẽ ꝓmissi¬
onem. hic intelligere cogamur: ut et̃nũ
idõ dictum sit. quia hinc eternum aliqͥd
significatur. An potius locutionis ẽ scri¬
pturarum: ut et̃num appellent cui rei fi¬
nis ñ constituit᷑. Aut ñ ita fit. ut deincep̾
non sit faciendum. quantum ꝑtinet ad
curam uel potestatem facientis: Sicut ait
oracius. seruiet ineternum qui pauones¬
sciat uti : Non enim potest meternum
seruire. ciuus ipsa uita qua scruit ȩt̃ra
esse non potest.Quod testimoniũ non
Adhiberem: nisi locutionis eẽt. Uerboꝵ

Expanded text:
INTELLEGATVR AETERNVM QVOD AIT: DABO TIBI TERRAM IN POSSESSIONEM AETERNAM. EX EODEM LIBRO Qin qua habitas, omnem terram cultam in possessionem aeternam. quaestio est quomodo dixerit aeternam, cum Israhelitis temporaliter data sit: utrum secundum hoc saeculum dicta sit aeterna, ut ab eo quod est atwv graece, quod et saeculum significat, dictum sit alwJfwJf, tamquam si latine dici posset saeculare; an ex hoc aliquid secundum spiritalem promissionem hic intellegere cogamur, ut aeternum ideo dictum sit, quia hinc aeternum aliquid significatur. an potius locutionis est scripturarum, ut aeternum appellent cuius rei finis non constituitur aut non ita fit, ut deinceps non sit faciendum, quantum pertinet ad curam uel potestatem facientis; sicut ait Horatius: seruiet aeternum qui paruo nesciet uti. non enim potest in aeternum seruire, cuesse non potest. quod testimonium non adhiberem, nisi locutionis esset; uerborum
Abbreviated transcription (Latin):
nes.: principatus. potestates. incelestib
apparatibus firmissime credo: & differ¬
re int se aliquid in dubitata fide deneo.
S quo me contempnas. quem magnũ
putas ẽẽ doctorem: que nam ista sint.
& quid inter se differant: nescio. Necea
sane ignorantia periclitari me puto:. sic̃
in obedientia. si dnĩ precepta neglexero.
Et i dõ puto sꝑ̃m dĩ. ꝑ auctores nr̃os
scriptores scõrum eloquiorum ñtam
exposita. s. raptim tacta atq ꝑstricta:
Ut sicui forte taliquales nos non sumꝰ.
ꝑaltiorem reuelationẽ aliquid huius
modi fuerit demonstratũ: ñse inferiore
fuisse credat eos ꝑ quos nob canonicaꝵ
scͥpturarum scã preconia ministrata st̃.
Quantum enim quisq sciendo ꝓfecerit.¬
tm̃ se infra illas litteras inueniet quas ds
tanquam firmamentũ supra omĩa hu¬
mana corda constituit.XXXIIII. Item
exlibris de heresib. deerrore origenis.

Expanded text:
nes, principatus, potestates in caelestibus nes, principatus, potestates in caelestibus apparatibus firmissime credo et differre inter se aliquid indubitata fide teneo. sed quo me contemnas, quem magnum putas esse doctorem, quaenam ista sint et quid inter se differant nescio; nec ea sane ignorantia periclitari me puto sicut inoboedientia, si domini praecepta neglexero; et ideo puto spiritu dei per auctores nostros, scriptores sanctorum eloquiorum, non tam exposita, sed raptim tacta atque perstricta, ut si cui forte tali quales nos non sumus, per altiorem reuelationem aliquid huius modi fuerit demonstratum, non se inferiores fuisse credat eos per quos nobis canonicarum scripturarum sancta praeconia ministrata sunt. quantum enim quisque sciendo profecerit, infra illas se litteras inueniet, quas deus tamquam firmamentum supra omnia humana corda constituit. XVIIII EX LIBRO DE HAEKESIBVS. DE ERRORE ORIGENIS.
Abbreviated transcription (Latin):
capiant angłi. quantumq ñ capiant.
Cuius enim participatione iuisti sunt: eius
comparatione nec uisti sunt . S alia est ut
dixi ista questio. alia de siderib & sole
& luna. utrũ uel rationaleᷤ habeant sp̃s
inhis conspicus corporibus lucidis: que
corpora qui dubitant. quid sit omnino
corpus ignorant. Neq ista multum ad nos
ꝑtinent. ut ea summo studio indagareᷤ
curemus. quȩ remota sunt a sensib nris
& ab intellectu infirmitatis humane:
nec in ipsis scripturis ita posita. ut nob̃
eorũ sit mandata cognitio. Immo uero
ne precipiti suspitione infabulas sacri-¬
legas irruamus: clamat scriptura diui¬
na. Altiora te nequesieris. & fortiora
te ne scrutatus fueris: s que tͥ precipit
dñs illa cogita semꝑ: ut magis istis te¬
meraria p̃sũptio. quam cauta ignorãtia.
culpanda uideatur. Certe ait apls: suie
sedes. siue dñationes. siue principatus.
siue potestates E. itaq sedes dominatio¬

Expanded text:
capiant angeli quantumque non capiant; capiant angeli quantumque non capiant; cuius enim participatione iusti sunt, eius comparatione nec iusti sunt. sed alia est, ut dixi, ista quaestio, alia de sideribus et sole et luna, utrum uel rationales habeant spiritus in his conspicuis corporibus lucidis; quae corpora qui dubitant, quid sit omnino corpus ignorant. neque ista multum ad nos pertinent, ut ea summo studio indagare curemus quae remota sunt a sensibus nostris et ab intellectu infirmitatis humanae nec in ipsis scripturis ita posita, ut nobis eorum sit mandata cognitio. immo uero ne praecipiti suspicione in fabulas sacrilegas irruamus, clamat scriptura diuina: altiora te ne quaesieris et fortiora te ne scrutatus fueris; sed quae tibi praecepit dominus, illa cogita semper: ut magis in istis temeraria praesumtio quam cauta ignoratio culpanda uideatur. certe ait apostolus: siue sedes siue dominationes siue principatus siue potestates; esse itaque sedes, dominatio
Abbreviated transcription (Latin):
carne: quod eum diximus insue ficłi tirsͦ¬
cqnio. quando adhuc quis eẽt qui eum sa¬
nauerat nesciebat. minuis circumspectã pro¬
tulisse sententiã. quia peccatores ds̃ non
exaudit: cum ipsi apłi preceteris electi. et
diuĩ lateribus coherentes euiusq ore pendẽ¬
tes. multa re ꝑiantur improbanda dixisse
que commemorare ꝓlixumẽ: ita ut beatꝰ
petrus de quibdam uerbis suis non solũ¬
reprchendi: s etiam sathanas appellan
meruerit. Quamquam in comparatione ui¬
stitie dĩ. sinec scĩ incelis angłi uisti eẽ di¬
cantur. non in uidetur importuna sentẽtia:
non quia ut hoc essent. a iustitia lapsi sunt.
s. quia facti sunt. & ds ñ sunt: tantumq sp̃i¬
talis lu minis habere ñ possunt. quantum
habet ipse a quo factisunt. Ubi enĩ sũma
uistitia. ibi summa sapientia. Et hoc dĩ
est: de quo dictum ẽ soli sapienti dũs
alia questio est. quantum iustitie ipsius

Expanded text:
carne, quod eum diximus in suae fidei tyrocarne, quod eum diximus in suae fidei tyrocinio, quando adhuc quis esset qui eum sanaverat nesciebat, minus circumspectam protulisse sententiam, quia peccatores Deus non exaudit: cum ipsi Apostoli, prae caeteris electi et Domini lateribus cohaerentes ejusque ore pendentes, multa reperiantur improbanda dixisse, quae commemorare prolixum est, ita ut beatus Petrus de quibreprehendi, sed etiam satanas appellari meruerit. quamquam in comparatione iustitiae dei, si nec sancti in caelis angeli iusti esse dicantur, non mihi uidetur importuna sententia; non quia ut hoc essent a iustitia lapsi sunt, sed quia facti sunt et deus non sunt tantumque spiritalis luminis habere non possunt, quantum habet ille a quo facti sunt. ibi enim summa iustitia, ibi summa sapientia: et hoc deus est, de quo dictum est: soli sapienti deo. sed alia quaestio est, quantum iustitiae ipsius
Abbreviated transcription (Latin):
plius detestam̃: quanto nobis ẽ xꝑ̃c carior
Emissam tam̃ eẽ auideis dubitare ñ pos¬
sumus: qui euglicã narrationẽ uerissimã
eredimus. Ita nec eugliste derogamus fidẽ
scribentis: & uidei uocẽ blasphemantis hor¬
remus. Nec solum impiis & nefandis hõib.
s nec ipsis infide pariuilis atq adhuc rudi¬
bus & indoctis qui forte ibilo quentes cõme¬
morant᷑. tãquam canonicȩ auctoritati acõ¬
modamus fidem. Neq enim quia ille. cuiꝰ
ceci nati oculos dñs aꝑuerat ait. scimus
quia peccatores ds ñ exaudit: idõ istam sen¬
tentiam pro eugłica auctoritate sicdebemꝰ
acciꝑe. ut ipsiꝰ in eugłio uerbis dñi resistamꝰ:
qui eum qui dixit dñe ꝓpitus estomͥ pecca¬
tori. magis iustificatum descendisse de tẽplo.
quã. pharisȩũ uistitias suas commemorãtẽ
atq iactantem diuina uoce firmauit. Nec
cecus succenseat iste recens illuminatus in

Expanded text:
plius detestamur, quanto nobis Christus est carior; plius detestamur, quanto nobis Christus est carior; emissam tamen esse a Iudaeis dubitare non possumus qui euangelicam narrationem uerissimam credimus: ita nec euangelistae derogamus fidem scribentis et Iudaei uocem blasphemantis horremus. nec solum impiis et nefandis hominibus, sed nec ipsis in fide paruulis atque adhuc rudibus et indoctis, qui forte ibi loquentes commemorantur, tamquam canonicae auctoritati accommodamus fidem. neque enim quia ille cuius caeci nati oculos dominus aperuerat ait: scimus quia peccatores deus non exaudit, ideo istam sentaccipere, ut ipsis in Evangelio verbis Domini resistamus, qui eum qui dixit, Domine, propitius esto mihi peccatori, magis justificatum descendisse de templo, quam Pharisaeum justitias suas commemorantem atque jactantem, divina voce firmavit . Nec succenseat iste recens illuminatus in
Abbreviated transcription (Latin):
passim. que in scõ libro quolibet scͥpta st̃
recipientes: cogam̃ fateri qđ absit uera
& uista fuisse. que meritoscõ. mulier in¬
sipiens suggerebat: ut aliquid aduersũ
dm̃ loquens. ab illa intolerabili pena mo¬
riendo liberaretur. Quod ñ idõ dixetim. qͥa
illi amici ad nõ reꝓbati. & ab ipso scõdei
seruo merito culpati. nichil ueri loqui po¬
tuerunt. S qͥa ñ omĩa que locuti sunt uera
putanda sunt. Quamuis ergo aduersum iob
nichil uerum dixerint. potest tam̃ etiam ex
corum uerbis aliquam sanam sententiam
intestimonium ueritatis ad sumere: qͥ nouit
sapient̃ dicta discernere. S quando inqui¬
rentes ꝓbari nob̾ aliquid uolumus: testi¬
monio scõrum eloquiorum ñ nob̾ dicat᷑
credendum esse. etiam quod in eugłio scri¬
ptumẽ. si forte eugłista eũ hoc dixisse cõ¬
memorat. cui fides habenda ñ est. Nam
rum dicimus. quia samaritanus es. & de¬
monium habes: quam uocem tanto am¬

Expanded text:
passim quae in sancto libro quolibet scripta sunt passim quae in sancto libro quolibet scripta sunt recipientes cogamur fateri, quod absit, uera et iusta fuisse quae marito sancto mulier insipiens suggerebat, ut aliquid aduersum deum loquens ab illa intolerabili poena moriendo liberaretur. quod non ideo dixerim, quia illi amici a domino reprobati et ab ipso sancto dei seruo merito culpati nihil ueri loqui potuerunt, sed quia non omnia quae locuti sunt uera putanda sunt. quamuis ergo aduersum Iob nihil uerum dixerint, potest tamen etiam ex eorum uerbis aliquam sanam sententiam in testimonium ueritatis assumere qui nouit sapienter dicta discernere. sed quando inquirentes probari nobis aliquid uolumus testimonio sanctorum eloquiorum, non nobis dicatur credendum esse etiam quod in euangelio scriptum est, si forte euangelista eum hoc dixisse commemorat cui fides habenda non est. nam rum dicimus, quia Samaritanus es et daemonium habes? quam uocem tanto am
Abbreviated transcription (Latin):
silune p̃cipit & non lucet. nec stelle sunt
munde ante eum. quantomagis homo
putredo & filius hominis uermis: hinc
enim uolunt intelligi & rationalẽ sꝑm̃
habere stellas. & mundas ñ esse apeccato
sed idõ in celis eẽ. quia maiorem uel meliorẽ
locum minor culpa promeruerit: non pro
auetoritate diuina istam sententiam recipi¬
endam esse existimo. Nonenim eam ipse iob
enunciauit. cui singlare quodam mͦ testimo¬
niũ duunitꝰ ꝑhibetur. quod ñ peccauerit
labiis sius ante dñm: s unus ex eis amicis
qui consolatores malorũ dictisunt om̃s:
& diuina sententia repbati. Sicut autẽ
ineugłio quamuis uerum sit omnino
qͣddictũ sit ñ tam̃ omĩa quȩ dictasunt
uera eẽ credunt᷑. Qm̃ multa a uideis fal¬
sa & impia dicta eẽ. uerax eugłui scriptu¬
ra testat᷑. sic in hoc libro. uͥ multe ꝑsone lo¬
cute eẽ narrant᷑. ñ solũ quid dicatur. S
a quo etiam dicat᷑ consi derandum ẽ: ne

Expanded text:
si lunae praecipit, et non lucet, nec stellae sunt si lunae praecipit, et non lucet, nec stellae sunt mundae ante eum; quanto magis homo putredo, et filius hominis vermis ? Hinc enim volunt intelligi, et rationalem spiritum habere stellas, et mundas non esse a pesed ideo in caelis esse, quia maiorem uel meliorem locum minor culpa promeruerit. non pro auctoritate diuina istam sententiam recipiendam esse existimo; non enim ea ipse Iob enuntiauit, cui singulare quodam modo testimonium diuinitus perhibetur, quod non peccauerit labiis suis ante dominum, sed unus ex eis amicis, qui consolatores malorum dicti sunt omnes et diuina sententia reprobati. sicut autem in euangelio quamuis uerum sit omnino quod dicta sint, non tamen omnia quae dicta sunt uera esse creduntur, quoniam multa a Iudaeis falsa et impia dicta esse uerax euangelii scriptura testatur: sic in hoc libro, ubi multae personae locutae esse narrantur, non solum quid dicatur, sed a quo etiam dicatur considerandum est, ne
Abbreviated transcription (Latin):
cant. atq spiram̃ta pulmonis implent᷑:¬
& humor nisieẽt nulla sputamenta con¬
fluerẽt: uitamq absiimeret siccitas. Nã
& ipse sanguis humido lapsu alias ue¬
nas replens: quasi ruus & fluminibus
ꝑcuncta diffunditur. Ita nullũ est̾ crea¬
ture genus: quod ñ in homine possit a¬
gnosci. Ac sic omĩs creatura in eo conge¬
miscit & dolet. reuelationẽ filiorum di
ex pectans. que percorporis etiam resurre¬
ctionẽ. & siñ inom̃ibus hominibus: omĩs
tam̃ corruptionis seruitute liberabitut.
quia & singłis omĩs ẽ. Et si quo alio modo
meluis pot̃ idẽ locus apłicarum litteraꝵ
intelligi: ñ tam̃ ex usdem uerbis conseqũs
est. ut solẽ & lunam & sidera congemi¬
scere credamus: donec inscłi fine acorru¬
forsitan fallat. quod de libro scĩ iob pro¬
ferre assolent qui hec asserunt. ubi scrip¬
tum ẽ. quomͦ erit homo iustus coram dõ.
uł quomͦ se mundatut natus demuliere.

Expanded text:
cant, atque spiramenta pulmonis implentur; etcant, atque spiramenta pulmonis implentur; et humor nisi esset, nulla sputamenta confluerent, vitamque absumeret siccitas. Nam et ipse sanguis humido lapsu alias venas replens, quasi rivis et fluminibus per cuncta diffunditur. Ita nullum est creaturae genus, quod non in homine possit agnosci: ac sic omnis creatura in eo congemiscit et dolet, revelationem filiorum Dei exspectans ; quae per corporis etiam resurrectionem, etsi non in omnibus hominibus, omnis tamen a corruptionis servitute liberabitur, quia et in singulis omnis est. Et si quo alio modo melius potest idem locus apostolicarum Litterarum intelligi: non tamen ex eisdem verbis consequens est ut solem et lunam et sidera congemiscere credamus, donec in saeculi fine a corruforsitan fallat quod de libro sancti Job proferre assolent qui haec asserunt, ubi scriptum est: Quomodo erit homo justus coram Domino, vel quomodo se mundabit natus ex muliere?
Abbreviated transcription (Latin):
bus intelligi potest: Qm̃ in unoquoq ho¬
mine omĩs creatura est̾. non uniuersaliter
sicut est celũ & terra & omia que ineisst̃.
s generatim quodam mͦ. quia rationalis
in illo ẽ. quam uel ꝓbantur hab̾e angłi
uel credunt᷑: & ut ita dicam sensualis.
quia & bestie noncarent: utunt enĩ sen¬
sib ce sensualidus motib ad appetenda uti¬
lia & uitanda contraria: & uitalis. priuata
sensu: qualis aduerti in arboribus pot̃.
Nam &e in nob̾ sine sensuntõ. funt corpo¬
ris increm̃ta. Et capilli nec cũ precidunt᷑
sentiunt. & tam̃ crescunt. Iam uero ipsa
corporalis creatura. euidentius apparet
innobis: Que licet exterra facta atq for¬
mata sit. tam̃ illic ex om̃ib huius corpo¬
rei mundi elem̃tis sunt quedam par¬
ticule adtemꝑiem ualitudinis. Nam et
calore menbra uegetantur. qui est ab ig¬
ne. Cuius etiam lux ꝑ oculos emicat: &
aere uenarum discursus quas arterias uo¬

Expanded text:
bus intelligi potest; quoniam in unoquoque hobus intelligi potest; quoniam in unoquoque homine est omnis creatura, non universaliter sicut est coelum et terra et omnia quae in eis sunt, sed generatim quodam modo: quia et rationalis in illo est, quam vel probantur habere Angeli, vel creduntur; et, ut ita dicam, sensualis, qua et bestiae non carent: utuntur enim et sensibus et sensualibus motibus ad appetenda utilia et vitanda contraria: et vitalis privata sensu, qualis adverti in arboribus potest; nam et in nobis sine sensu nostro fiunt corporis incrementa, et capilli nec cum praeciduntur sentiunt, et tamen crescunt. Jam vero ipsa corporalis creatura evidentius apparet in nobis, quae licet ex terra facta atque formata sit, insunt tamen illi ex omnibus hujus corporei mundi elementis quaedam particulae ad temperiem valetudinis. Nam et calore membra vegetantur, qui est ab igne, cujus etiam lux per oculos emicat; et aere venarum discursus, quas arterias vo
Abbreviated transcription (Latin):
rum in mundiciam. atq in mortem rela¬
psuros ẽẽ dicemus: Absit hoc axp̃iane
fidĩ sanitate. U trumq igitur sine fine
dictum t̃ eternum. hoo est ax̃oniori: Ne
cum diaboli pęnas dolemus: & de regno
xp̃i dubitemus. Postremo si eternũ et
intellectu inscripturis pomi solet. aliqͣn¬
do sine fine. aliquando cum fine: quid
de illis ꝓpħe uerbis respõsuri sumus ubi
scriptum est. uermis eorum ñ morietur.
& ignis eorum ñ extinguetur: Qualisc̃q
pena significata sit nomine uermis. atq
ignis: certe si non morietur. nec extingue
piendum sit. om̃is creatura in gemiscit.
& parturit usq ad huc ex eodem libro res¬
ponsionis. ad orosium pb̃rm.
orro de sole & luna cȩterisq sideri¬
b quod celestia sint corpora uide¬
mus: quod animata sint ñ iudemus.
De duuinis hoc libris legatur: & credimus.
Nam testimonium exapłi epła quod ab eis
dici solere posiusti. etiam de solis homini¬

Expanded text:
rum immunditiam atque in mortem relarum immunditiam atque in mortem relapsuros esse dicemus? Absit hoc a christianae fidei sanitate. Utrumque igitur sine fine dictum est aeternum, hoc est, αἰώνιον: ne cum diaboli poenas dolemus, de regno Christi dubitemus. Postremo si aeternum et roque intellectu in Scripturis poni solet, aliquando sine fine, alide illis prophetae verbis responsuri sumus, ubi scriptum est: Vermis eorum non morietur, et ignis eorum non exstinguetur? qualiscunque poena significata sit nomine vermis atque ignis, certe si non morietur nec exstinguetQuomodo accipiendum sit: Omnis creatura ingemiscit et parturit usque adhuc. Ex eodem libro Responsionis ad Orosium presbyterum. Porro de sole et luna caeterisque sideribus quod coelestia sint corpora videmus, quod animata sint non videmus: de divinis hoc libris legatur et credimus: nam testdici solere posuisti, etiam de solis homini