comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
er Mundicia cordis respondet.
tor mundiciȩ. in euangłio ait. Qui
uidit mulierẽ ad et concupiscen¬
dũ eam. iam mechatus est eã in cor¬
de suo. Quo contra ꝑbeatũ iobdicit᷑.
Pepigi fedus cũ ocłis meis: ut ne co¬
gitarẽ qͥdẽ de uirgine. Quã enim
partẽ haberet in me d̾s. desuꝑ. et he¬
reditatẽ omĩps de excelsis: Nisi
enĩ auctori nr̃o cogitatio praui
consensus displiceret. nequaquã ꝑ
isaiam diceret. Auferte malum co¬
gitationũ ur̃arũ: ab ocłis meis. Et
inuicẽ accusantium. aut etiã defen¬
dentiũ: indie quo iudicabit ds oc¬
culta hominũ. sca̾m euangłiũ meũ.

Expanded text:
? MUNDITIA CORDIS RESPONDET: tor munditiae in Evangelio dicit: « Qui viderit mulierem ad concupiscendam eam, jam moechatus est eam in corde suo . » Quo contra per beatum Job dicitur: « Pepigi foedus cum oculis meis, ut ne cogitarem quidem de virgine . » Quam enim partem haberet in me Deus desuper, et haereditatem omnipotens de excelsis? Nisi enim auctori nostro cogitatio pravi consensus displiceret, nequaquam per Isaiam diceretur: « Auferte malum cogitationum vestrarum ab oculis meis. » Einvicem accusantium, aut etiam defendentium, in die qua judicabit Dominus occulta homi
Abbreviated transcription (Latin):
Prima dĩ dona eẽ. qđ nos nobis reos ẽẽ.
ostendit: qui dũ iaceremꝰ sub reatu
culpe. iustos nos ẽẽ credebamꝰ. Uenit
medicus : patefecit uulnus: composuit
semet ipsum: et de sua morte nobis me¬
dicinam aptauit: ut non eẽt ostensor
tantum uulneris.: et sed sanator. Pri¬
ait. Non sum muissus: nisi ad oues
quȩ ꝑierunt domꝰ isrł. Ad popłm enĩ
isrł prius uenit. s qđ ñ eẽnt credit᷑i
ꝓpħa non tacuit dicens. Primꝰ adsyon
dicet ecce adsum: et iherłm euangłistam
dabo. E t uidi. et ñ erat. neq ex istis
quisquã qui iniret consiliũ: et inter¬
rogatus responderet uerbũ. S qͥ a
ad gentes transiuit: seqͥtur. Ecce ser¬
uus meus suscipiam eum. electus
meus complacuit sibi in illo anima

Expanded text:
Prima Dei dona esse, quibus nos nobis reos esse ostendit. Qui dum jaceremus sub reatu culpae, justos nos esse credebamus. Venit medicus, patefecit vulnus, composuit semetipsum, et de sua morte 150 nobis medicinam aptavit, ut non esset ostensor tantum vulneris, sed et sanator. 9. Priait: Non sum missus nisi ad oves quae perierunt domus Israel. Ad populum enim Israel prius venit, sed quod non essent credituri, propheta non tacuit dicens: Primus ad Sion dicet: Adsum, et Jerusalem evangelistam dabo. Et vidi, et non erat, neque exstitit quisquam qui iniret consilium, et interrogatus responderet verbum. Sed quia ad gentes transivit sequitur: Ecce servus meus, suscipiam eum, electus meus, complacuit sibi in illo anima
Abbreviated transcription (Latin):
mo hoc fecit: hominẽ ipsum diabolũ
uocans. et ex nomine corꝑis caput desig¬
nans. Item ex nomine capitis significat᷑
corpus: sicut in euangłio dr̃. Duo deci
uos elegi. sed unus ex uobis diabolis ẽ.
iudam utiq indicans. quia diaboli
corpus fuit. Apostata quippe angłs
omnium caput est iniquorum: et huiꝰ
capitis corpus oͥm̃s iniqui. Sic q cum
membris sius unitus est ut sepe quod
corꝑi eius dicitur. ad eum potius refera¬
tur: rursum quod illi ad membra ite¬
rũ ipsius diriuetur. sicut in ysaia. ubi
dũ coutra babiloniam. hoc est contradi¬
aboli corpus. multa dixisset seruio pro¬
pħicus: rursus ad caput idẽ ad diabo¬
lum oraculi sententiam diriuat dicens.
Quomͦ cecidisti de celo lucifer qui mane

Expanded text:
mo hoc fecit ; hominem ipsum diabolum mo hoc fecit ; hominem ipsum diabolum vocans, et ex nomine corporis caput designans; item ex nomine capitis significatur corpus sicut in Evangelio dicitur: Duodecim vos elegi, et unus ex vobis diabolus est . Judam utique indicans, quia diaboli corpus fuit. Apostata quippe angelus omnium caput est iniquorum, et hujus capitis corpus sunt omnes iniqui; sicque cum membris suis unus est, ut saepe quod corpori ejus dicitur, ad eum potius referatur. Rursum quod illi ad membra ipsius iterum deriventur, sicut in Isaia, ubi dum contra Babyloniam, id est dum contra diaboli corpus multa dixisset sermo propheticus, rursus ad caput, id est diabolum oraculi sententiam derivat, dicens: Quomodo cecidisti de coelo, Lucifer, qui mane
Abbreviated transcription (Latin):
apud dei eternitatẽ iam facta sunt.
Qua ꝓpter quando aliquid faciendum
esse ꝓnuntiatur: scđ̾m nos dr̃. Quando
uero que futura sunt. iam facta dicun¬
tur. scđm dei ȩt̃nitatẽ accipienda sunt.
apud quẽ omĩa iam facta suit. quȩ
futura sunt. Sexta regula est de reca¬
pitulatione. Recapitulatio est enim
noe scriptura cõmemorasset: dixit
illos fuisse in linguis. & gentib suis:
et tamen postea quasi hoc etiam in
ordine temporũ sequeretur: et erat
inquit omnis terra labiũ unu et uox
suas gentes et scłm suas linguas erant.
si una lingua erat om̃ib: nͥ qͥa ad illud qd̃
iam transierat recapitulando reu̾sa est nar¬
ratio: Septima regula ẽ de diabolo et
eius corꝑe. qua sepe dicuntur ipsius ca¬
pitis. que suo magis conueniant corꝑi:
sepe uero eius uidentur dicta membro¬
rũ. et ñ nͥ capiti congruunt. Ex nomi¬
ne qͥppe corꝑis intelligitur caput. ut est
co admixtis. dicente dũo. iniicus ho¬

Expanded text:
apud Dei aeternitatem jam facta sunt. apud Dei aeternitatem jam facta sunt. Quapropter quando aliquid faciendum esse pronuntiatur, secundum nos dicitur; quando vero quae futura sunt, jam facta dicuntur, secundum Dei aeternitatem accipienda sunt, apud quem jam omnia facta sunt, quae futura sunt. Sexta regula est de recapitulatione. Recapitulatio est enim,Noe Scriptura commemorasset , dicit illos fuisse in linguis et gentibus suis, et tamen postea quasi hoc etiam in hoc ordine temporum requiritur: Erat, inquit, omnis terra labium unum labiisuas gentes, et secundum suas linguas erant, si una lingua erat omnibus, nisi quia ad illud quod jam transierat recapitulando est reversa narratio? Septima regula est de diabolo et ejus corpore, quod saepe dicuntur ipsius capitis, quae suo magis conveniunt corpori. Saepe vero videntur esse dicta membrorum, et non nisi capiti congruunt. Ex nomine quippe corporis intelligitur caput, ut est co admistis, dicente Domino: Inimicus ho
Abbreviated transcription (Latin):
regnum: cum egiptus non multareg¬
na. sed unum habuisse scribitur reg¬
nut. Quinta regła ẽ. de temporib
ꝑ quã aut pars maxima temꝑis ꝑ
partem minoreni inducitur. aut̃ pars
minima temꝑis ꝑ partem maiorem
intelligitur. sicut est de triduo dm̃cȩ
sepulturȩ. dum nec trib dieb plenis
ac noctib iacuerit in sepulchro: sed
tamen aparte totum triduum acci¬
pitur. Uel sicut illud quod quadrin
suros. qui tamen dominante ioseph
egipto dominati sunt: uec statim
post quadringentos annos egressi sunt.
ut fuerat repromissũ: sed quadringen¬
tis et triguita ꝑactis annis: ab egipto re¬
cesserunt. Est et illa de temꝑib figura
ꝑ quam quedam que futura sunt. quasi
iam gesta narrantur: ut est illud. Fo¬
derunt mauꝰ meas et pedes ineos. ⁊ dinu
quib futura tamqu̾ã si iam facta sint
ita dicuntur. Sed cur que adhuc faci¬
enda erant. iam facta narrantur.
Quia ea quȩ nobis adhuc facta ñ sunt.

Expanded text:
regnum . Cum Aegyptus non multa regregnum . Cum Aegyptus non multa regna, sed unum habuisse describatur regnum. Quinta regula est de temporibus, per quam aut pars maxima temporis per partem minorem inducitur, aut pars minima temporis per partem majorem intelligitur. Sic est de triduo Dominicae sepulturae, dum nec tribus plenis diebus ac noctibus jacuerit in sepulcro, sed tamen a parte totum triduum accipitur. Vel sicut illud quod quadringsuros. Qui tamen dominante Joseph Aegypto, damnati sunt; nec statim post quadringentos annos egressi sunt, ut fuerat repromissum, sed annis quadringentis triginta peractis, ab Aegypto recesserunt. Est et alia de temporibus figura, per quam quaedam quae futura sunt, quasi jam gesta narrantur, ut est illud: Foderunt manus meas et pedes meos; et: quibus futura, ac si jam facta sint, ita dicuntur. Sed cur quae adhuc facienda erant, jam facta narrantur? Quia ea quae nobis futura sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
dñs. et tamen intellegatur omnem
contingere mundũ. Ham licet adu̾sus
uuã ciuitatẽ babiloniam ꝑ ysaiam pro¬
phet̾a dũs cõminetur: tamen dũ con¬
tram eam loqͥtur. transit ad genꝰ
de specie⁊ et conuertit contra totum
mundũ sermonem. Certe si non
diceret aduersus uniu̾sum orbem:
non adderet infra generalit᷑. et disꝑ¬
dam omnem terram. et uisitabo suꝑ
orbis mala: et cetera que secuntur ad
int̾nitionẽ mundi ꝑtinentia. Unde et
adiecit. Hoc ẽ. consiliũ qđ cogitaui suꝑ
omnẽ terrã: et hec ẽ manus eus exten¬
ta suꝑ om̃s gentes. Item postquã sub
ꝑsona babilonȩ. arguit uniuersum
mundũ: rursum: ad eandem quasi de
genere ad speciem reu̾titur dicens: quȩ
eidem cruitati specialit᷑ contigerunt.
suꝑ eos medos. Nã regnante baltha¬
sar. a medis obtenta est babilonia.
totũ uult intelligere mundũ: dicen¬
do. Et concurrere faciam egiptios ad¬
uersus egiptios: regnum aduersus

Expanded text:
Deus, et tamen intelligatur omnem Deus, et tamen intelligatur omnem contingere mundum. Nam licet adversus unam civitatem Babyloniam per Isaiam prophetam Dominus comminetur; tamen dum contra eam loquitur, transit ad genus de specie, et convertit contra totum mundum sermonem. Certe si non diceret adversus universum orbem, non adderet infra generaliter, ut disperdat omnem, terram et visitabo super orbis mala , et caetera quae sequuntur ad intentionem mundi pertinentia, unde et adjecit: Hoc est consilium quod cogitavi super omnem terram, et haec manus extensa super omnes gentes . Item postquam sub persona Babyloniae arguit universum mundum, rursus ad eamdem quasi de genere ad speciem revertitur, dicens quae eidem civitati specialiter contigerunt. super eos Medos . Nam regnante Balthassar, a Medis obtenta est Babylonia. vult intelligere mundum dicendo: Et concurrere faciam Aegyptios adversus Aegyptios, regnum adversus
Abbreviated transcription (Latin):
lector intelligat. Scd̾a regła ẽ. de dñi
corꝑe uero & ꝑmixto. Ham uiden¬
tur quedam unius conuenire ꝑsone:
Quer meus es tu israel. Ecce deleui
ad unũ non congruit. Nam altera pars
est cui peccata donauit: & cui dicit meus
es tu. & altera cui dicit conu̾tere ad me
eorꝑ delentur. Per hanc eni regulam
sic ad om̃s loquit᷑ scriptura. ut et boni
redarguantur cũ malis: et mali lauden¬
tur ꝓbouis. Sed qͥd ad quẽ ꝑtineat:
qͥ prudent᷑ legerit discet. Tercia regła
est de litera. et spu. idẽ delege et grã.
Lege. ꝑ quã p̾cepta facienda admone¬
mur: grã ꝑ quã ut oꝑemur iuuam:
uel quod lex non tantum historice: sed
etiam sꝑitalit̾ sentienda sit. In ea uãq
et historiȩ oportet fidem tenere. et spi¬
ritalit̾ intellegere legem. Quarta re¬
gula est de specie et genere. per quam
pars ꝓ toto. et totũ ꝓ parte accipitur:
ueluti si uni popło uel ciuitati loquat᷑

Expanded text:
lector intelligat. 4. Secunda regula est de Domini lector intelligat. 4. Secunda regula est de Domini corpore vero et permisto. Nam videndum quaedam unius convenire personae, Puer meus es tu, Israel, ecce delevi,ad unum non congruit. 5. Nam altera pars est cui peccata delevit, et cui dicit: Puer meus es tu. Et altera cui dixit: Convertere ad me, peccata delentur. Per hanc enim regulam sic ad omnes loquitur Scriptura, ut et boni redarguantur cum malis, et mali laudentur pro bonis. Sed quid ad quem pertineat, qui prudenter legerit discet. 6. Tertia regula est de littera, et spiritu, id est, de lege et gratia: lege, per quam praecepta facienda admonemur; gratia, per quam ut operemur juvamur. Vel quod lex non tantum historice, sed etiam spiritaliter sentienda sit. Namque et historice oportet fidem tenere, et spiritaliter legem intelligere. 7. Quarta regula est de specie et genere, per quam pars veluti si uni populo vel civitati loquatur
Abbreviated transcription (Latin):
primum ẽ. Scd̾m uͦ: simile ẽ. huic. Diliges
ꝓximũ tuũ sicut te ipsum. Uuũ namq p̃¬
ceptum de prima tabula dixit. qđ ad
di ꝑtiuet amorẽ: alterũ uͦ de alia tabula
qđ ad hominis ꝑtinet dilectionem muniõe.
esse int̾ ceteras regulas locutionũ
scãrũ scripturarum: quidã sapi¬
entes dixerunt. Prima regula est de
dno & eius corꝑe. que de uno ad unũ
loquit᷑. atq in una ꝑsona. mͦ caput. mͦ
corpus ostenditur: sicuti ysaias ait. In¬
diuit me uestimento salutari quasi spon¬
sũ decoratũ corona. & quasi sponsam or¬
natam monilib suis. In una enĩ ꝑsona
duplici uocabulo nominata: & caput
idẽ. sponsũ ostendit: & eccłiam idẽspon¬
sam manifestauit. Promde notandum
in scripturis. quando specialit̃ caput
describitur. quando & caput & corpus.
aut quando ex utroq transeat adutrũq
aut ab altero adalterũ: sic q quid ca¬
piti quid corꝑi conueniat: prudens

Expanded text:
primum est. Secundum vero simile est huic: Diliges primum est. Secundum vero simile est huic: Diliges proximum tuum, sicut te ipsum. Unum namque praeceptum de prima tabula dixit, quod ad Dei pertinet amorem; alterum vero de alia tabula, quod ad hominis pertinet dilectionem. CAPUT esse, inter caeteras, regulas locutionum sanctarum Scripturarum quidam sapientes dixeDomino et ejus corpore, quae de uno ad unum loquitur, atque in una persona, modo caput, modo corpus ostendit, sicut Isaias ait: Induit me vestimento salutari, quasi sponsum decoratum corona, et quasi sponsam ornatam monilibus suis. In una enim persona duplici vocabulo nominata caput, id est, sponsum, et Ecclesiam, id est, sponsam, manifestavit. 3. Proinde notandum in Scripturis quando specialiter caput describitur, quando et caput, et corpus; aut quando ex utroque transeat ad utrumque, aut ab altero ad alterum, sicque quid capiti, quid corpori conveniat, prudens
Abbreviated transcription (Latin):
et melius. Lex diuina in trib destiguit᷑
partib: idẽ in historia. in preceptis: et
in ꝓpħis. Historia ẽ in his quȩ gesta sunt.
precepta in his que uissa sunt: ꝓpħia
in his quȩ futura p̾nuntiata sunt. Lex
diuina in trib modis sentienda est.
Primo ut historice. sccło ut tropologice:
tercio ut mistice intelligatur. Hystorice
namq uixta litteram: tropologice uix¬
ta moralem scientiam: mistice uixta
spiritalem intelligentiam. Ergo sic hi¬
storiȩ oportet fidem tenere. ut eam et
moralit̾ debeamus int̾pretari. & sꝑita¬
lit̃ intelligere. Tria et septẽ precep¬
ta st̃⁊ sed tria ad amorem dĩ ꝑtinent. ⁊¬
septẽ ad homines. Illa tria que ad dm̃
ꝑtinent. in una tabula fuerunt scripta:
reliqua septe in sccda. In prima tabula
trium mandators hõc ẽ primũ. diliges
dnm dm̃ tuũ : in scd̾a: honora patrem
tuum et matrem tuan. Hinc est quod¬
et saluator scribȩ interroganti ait.¬
Quod preceptũ est primum in lege.

Expanded text:
tinguitur partibus: In historia, 164 in praeceptis, et in prophetia. Historia est in his quae gesta sunt, praecepta in his quae jussa sunt, prophetia in his quae futura praenuntiata sunt. 12. Lex divina triplici sentienda est modo. Primo, ut historice: 165 secundo ut tropologice, tertio ut mystice intelligatur. Historice namque juxta litteram, tropologice juxta moralem scientiam, mystice juxta spiritalem intelligentiam. Ergo sic historice oportet fidem tenere, ut eam et moraliter debeamus interpretari et spiritaliter intelligere. 13. Tria et septem decem praecepta sunt; sed tria ad amorem Dei 166 pertinent, septem ad homines. Illa tria quae ad Deum pertinent in una tabula scripta fuerunt, reliqua septem in secunda. In prima tabula trium mandatorum hoc primum est: Diliges Dominum Deum tuum. In secunda: Honora patrem tuum et matrem. 14. Hinc est, quod Salvator scribae interroganti quod praeceptum est primum in lege?
Abbreviated transcription (Latin):
in oꝑe. iam facta sunt in duuna pre¬
destinatione: Nobis uero temꝑaliter
accidunt: que conditoris omniu ꝓui¬
dentia sine temꝑe ꝓuidentur. Propt᷑¬
ea ꝓpħia rerũ futurarũ gesta presen¬
tib miscet reb ut ita credant᷑ illa fu¬
tura: quẽadiodũ ista cernuntur esse
completa. More enĩ suo ꝑ presentia de
futitris loquitur. sicut in ꝑsona ierłm
de eccłia: sic̃ & in ꝑsona effram de he¬
reticis. Pro factis diuinis plerũq et dic¬
ta ponuntur: idcireo quia nͨ oꝑatione
manuũ ds̃. sed dicendi imꝑio oꝑatur.
sicut scriptũ ẽ. Dixit et facta sunt: man¬
dauit et creata sunt. Quod inscripturiᷤ
sacris una bis repetitur sententia: aut

Expanded text:
in opere jam facta sunt in divina praein opere jam facta sunt in divina praedestinatione? Nobis igitur temporaliter accidunt, quae conditori omnium sine tempore providentur. 8. Propterea prophetia rerum futurarum gesta praesentibus miscet 163 rebus, ut ita credantur illa futura, quemadmodum ista cernuntur esse completa. More enim suo per praesentia de futuris loquitur, sicut in persona Jerusalem de Ecclesia, et sicut in persona Ephraim de haereticis. 9. Pro factis divinis plerumque et dicta ponuntur; idcirco, quia non operatione manuum Deus, sed dicendi imperio operatur, sicut scriptum est: Dixit, et facta sunt; mandavit, et creata sunt. 10. Quod in Scripturis sa
Abbreviated transcription (Latin):
tionis dei et ꝓximi pendere: aut ꝓpt̃
ipsam orationem dnicam. uel simboli
breuitatem: in quib ut predictũ est
omnem scripturarũ cohartari latitu¬
toris intellegentia uariatur. sicut man¬
na qđ popło ueteri ꝓ singłorũ cdelec¬
tatione uariũ dabat saporem. Iuxta
sensuũ enĩ capacitatem: singłis sermo
aꝑta repperiunt᷑: ut intellectus lectoris
et studium augeatur. Nam si cuncta
paterent: statim intellecta ulescerent.
Rursus si cuncta clausa exssterent: con¬
festim cdiffidentiam gignerent. Ne
manifesta sunt satiant: et ne de intellec¬
tis fastidiũ existat: ea quȩ clausa sunt
desideriũ excitant. Nam pleraq quan¬
tomagis latent: tantoinagis exerciciũ
prebent. Inscripturis sc̃is sepe ea quȩ
futura sunt. quasi facta narrantur.
sicut est illud. dederunt in escã meam
fel: et insiti mea potauerunt me aceto.
Sed cur futura quasi p̃terita scribunt᷑.
nisi quia ea quȩ adhuc facienda sunt

Expanded text:
tionis Dei et proximi pendere: aut propter tionis Dei et proximi pendere: aut propter ipsam Orationem dominicam, vel symboli brevitatem, in quibus ut praedictum est omnem Scripturarum coarctari toris intelligentia variatur, 162 sicut manna, quod populo veteri pro singulorum delectatione varium dabat saporem. Juxta sensuum capacitatem singulis sermo aperta reperiuntur, ut intellectus lectoris et studium augeatur. Nam si cuncta paterent, statim intellecta vilescerent. Rursus si cuncta clausa existerent, confestim diffidentiam gignerent. Ne t, ea quae manifesta sunt satiant; et ne de intellectis fastidium existat, ea quae clausa sunt desiderium excitant. Nam pleraque quanto magis latent, tanto magis exercitium praebent. 7. In Scripturis sanctis saepe ea quae futura sunt quasi facta narrantur, sicut est illud: Dederunt in escam meam fel, et in siti mea potaverunt me aceto. Sed cur futura quasi praeterita scribuntur, nisi quia ea, quae adhuc facienda sunt
Abbreviated transcription (Latin):
cipium ꝑuenitur. Sc̃arũ scripturarũ
altitudo quasi montis pascuasunt:
ad quos dũ quisq iustorũ conscen¬
dit. pascuȩ indeficientis refectionẽ
inuenisse congaudet. In scripturis scis
quasi in montib excelsis et iuri ꝑfecti
habent subluna intelligentiȩ quibus
gressus contemplationis quasi cerui eri¬
gant: et simplices quasi parua anunalia
inueniunt modicos intellectus. ad quos
humiles ipsi refugiant. Scripture scã
iufirinis et sensu paruulis. scđm historiã
humilis uidet᷑ in u̾bis: cũ excellentiorib
aut̃ uiris. altius incedit. dũ eis sua miste¬
ria pandit: ac ꝑ hoc utrisq manet com¬
munis. et paruulis et ꝑfectis. Omĩs enĩ¬
ne diũca. et simboli breuitate concludit᷑.
Unde & ꝓpb̃a ysaias. dicit. Adbreuiati¬
onem audiui a dño dõ exercituũ suꝑ
uniuersam terrã: attendite et audite
eloqͥum meum. Sed hȩc adbreuiatio. aut
illud intelligitur qđ dñs dicit. omne̾
legem et ꝓpħas. in duob p̃ceptis dilec¬

Expanded text:
igunt eam. 2. Sanctarum Scripturarum altitudo quasi montes pascuae sunt , ad quos dum quisque justorum conscendit, pascuae indeficientis refectionem invenisse se congaudet. 3. In scripturis sanctis, quasi in montibus excelsis, et viri perfecti habent sublimia intelligentiae, quibus gressus contemplationis quasi cervi erigant, et simplices quasi parva animalia inveniunt modicos intellectus, ad quos humiles ipsi refugiant. 4. Scriptura sacra infirmis et sensu parvulis, secundum historiam humilis videtur in verbis, cum excellentioribus autem viris altius incedit, dum eis sua mysteria pandit, ac per hoc utrisque, manet communis, et parvulis, et perfectis. ne dominica et symboli brevitate concluditur. Unde et propheta Isaias dicit: Abbreviationem audivi a Domino Deo exercituum, super universam terram. Attendite, et audite eloquium meum . 2. Sed haec abbreviatio, aut illud intelligitur, quod Dominus dicit: Omnem legem et prophetas in duobus praeceptis dilec
Abbreviated transcription (Latin):
rem fit. Ad exercitationẽ fidi. Uis uͦ
ꝑ quã fit. obscuritas ẽ diuinarum
scripturarũ: in qua caligantes here¬
eniͣ sentiendo. essentiam ñ adquirunt.
latria ad uidaismũ uł heresim tran¬
seunt. iuxta ꝓpħam de malo ad ina¬
lũ egressi sunt: et dnm̃ non cogno¬
uerunt: quia de infidelitatis errore
in errorem alium transeunt. Heretici¬
ingenti studio mendatia sua dis¬
cunt. et labore uehem̃ti ne ad uni¬
tatem eccłiȩ ueniant clecertant. De
erunt linguã suam loqͥ mendati¬
um. et ut inique agerent laboraue¬
runt. Tunc uicissim heretici mutuo
se lacerant. quando alterutrũ sese
in ꝓprias sectas inducunt: sic tam᷑
sese collidunt: ut contra eccłiam
pari erroris spũ decertent. Et qͥa
ab inuicẽ sunt diuisi: in adu̾sitate
eccłiȩ simul existunt uniti. Eis qͥ¬
ꝓ eo qđ tantũ ualeant hereses uident᷑
habere ueritatẽ: hoc respondendũ est.
Non idõ saluti p̃ponendi sunt morbi.

Expanded text:
rem fit, ad exercitationem fidei. Vis ergo rem fit, ad exercitationem fidei. Vis ergo per quam fit, obscuritas est divinarum Scripturarum, in qua caligantes haereenim sentiendo essentiam non acquirunt; lolatria ad Judaismum vel haeresim transeunt, juxta prophetam, de malo ad malum egressi sunt, et Dominum non cognoverunt, quia de infidelitatis errore in errorem alium transierunt. ingenti studio mendacia sua discunt, et labore vehementi, ne ad unitatem Ecclesiae veniant, decertant: de erunt linguam suam loqui mendacium, et ut inique agerent, laboraverunt. 10. Dum vicissim haeretici mutuo se lacerant, quando alterutrum sese in proprias sectas inducunt, sic tamen invicem sese collidunt, ut contra Ecclesiam pari erroris spui invicem sunt divisi in adversitatem Ecclesiae, simul existant uniti. Eis eo quod tantum valeant haereses videntur habere veritatem, hoc respondendum est: Non ideo saluti praeponendi sunt morbi,
Abbreviated transcription (Latin):
gebat. Hereticorũ igitur occasione pro¬
pagati sunt doctores in fide: et ꝑ acum̃
heresium eccłiȩ magistri creuerunt.
Nam tunc clarius manifestat᷑ ueritatis
assertio: quando patuerit quelibet dis¬
eo qd uniu̾salit̾ ꝑ omnẽ mundũ sit¬
diffusa. Nã hereticorũ ȩcclesiȩ in par¬
tib mundicoartantur: Hec uero in
toto orbe diffusa expanditur: paulo
attestante apło. Gratias inquit ago
dõ ꝓ om̃ib uobis: quia fides ur̃a ad¬
nuntiatur in uniu̾so mundo. Here.
ses aut in aliquẽ angulũ mundi. aut
in unã gendem inueniuntur uersa¬
ri: ecclesia uero catholica sicut ꝑ totũ
mundũ extenditur: ita et omiũ gen¬
tiũ societate construitur. Qui sunt
dĩ ȩcclesia priuatas elegerunt socie¬
tates: De quib dñs dicit. Duomala
fecit ꝓopłs meus: Me dereliquerunt
font̾ẽ aquȩ uiuȩ: et effoderunt sibi
cistͣnas dissipatas. que continere non
ualent aquas. Causa heresis ob quã

Expanded text:
gebat. Haereticorum igitur occasione progebat. Haereticorum igitur occasione propagati sunt doctores in fide, et per acumina haeresum Ecclesiae magistri creverunt. Nam tunc clarius manifestatur veritatis assertio, quando patuerit quaelibet diseo, quod universaliter per omnem sit mundum diffusa. Nam hereticorum ecclesia in partibus mundi coartatur. Hec vero in toto orbe diffusa expanditur Paulo attestante apostolo: Gracias, inquit, ago deo pro omnibus vobis, quia fides vestra annuncciatur universo mundo. Hses aut in aliquo angulo mundi aut in una gente inveniuntur versari, Ecclesia vero Catholica, sicut per totum mundum extenditur, ita et omnium gentium societate construitur. Qui sunt Dei Ecclesia, privatas elegerunt societates. De quibus Dominus dicit: « Duo mala fecit populus meus: Me dereliquerunt fontem aquae vivae, et foderunt sibi cisternas quae continere non valent aquas . » Causa haeresis ob quam
Abbreviated transcription (Latin):
um ueteri popło latebat: sed tamen
in consilio clei erat. ut fieret: et tunc
aduentus xꝑi. sicut dicit ꝓpħa. Cum
appropinquerint anni cognosceris: dũ
aduenerit tempus ostenderis. Nunc
ergo reuelatũ patet. qđ tc̃ carnalib
latebat: sp̃italib uͦ notũ erat: ñ dũ
tamen manifeste dicebatur. eo quod
uiuendo consequitur. altera post
quã illic ex retributione głificabitur.
tulit in martẏrib: siue quas ab here¬
ticis ꝑfert in diuersis concertationib
Utrasq aut̃ ꝑ gr̃am dĩ exuꝑat: partun
ferendo. partim resistendo. Sc̃a eccłia
catholica. sic̃ male uiuentes inse pati¬
enter tolerat: ita male credentes a se
repellit. Scã eccła contra gentilium atq
tia cũ temptatur uerbis: exercetur pa¬
tientia. cũ temptat᷑ gladiis. Nuncenĩ
ꝑsecutionib appetitur. nunc falsis asser¬
tionib lacessitur. Causa prauitatis
hereticȩ. doctrina ẽ. ꝓpagata eccłiȩ:
nã antea simplici tantum mͦ fide ui¬

Expanded text:
um veteri populo latebat, sed tamen in consilio Dei erat ut fieret; et tunc adventus Christi, sicut dicit propheta: Cum appropinquaverunt anni, cognosceris; dum advenerit tempus, ostenderis. Nunc vero revelatum patet, quod tunc carnalibus latebat, spiritualibus vero notum erat, nondum tamen manifeste dicebatur, eo quod vivendo consequitur; altera, per quam illic ex retributione glorificabiturtulit in martyribus, sive quas ab haereticis perfert in diversis concertationibus. Utrasque autem per gratiam Dei exsuperat, partim ferendo, partim resistendo. 3. Sancta Ecclesia catholica, sicut male viventes in se patienter tolerat, ita male credentes a se repellit. 4. Sancta Ecclesia contra gentilium atquetia, cum tentatur verbis; exercetur patientia, 156 cum tentatur gladiis. Nunc enim persecutionibus appetitur, nunc falsis assertionibus lacessitur. 5. Causa pravitatis haereticae doctrinis est propagata Ecclesia; nam antea simplici tantum fide vi
Abbreviated transcription (Latin):
illiꝰ. Omne lignũ paradisi ñ ẽ assimilatũ
illi: qm̃ his speciosiorem fecit eũ deus.
Distat conditio angłorũ a conditione ho¬
minũ. Homo enĩ ad dĩ similitudinem
conditꝰ ẽ: archangłs uͦ qͥ lapsus ẽ. signa
culũ dĩ similitudinis appellatus est: testan¬
te dño ꝑ iezechielem. Tu signacłm simi¬
litudinis plenꝰ sapientia et ꝑfectꝰ decore:
in delitiis paradisi dĩ fuisti. Quanto
eñ subtilior ẽ. eiꝰ natura: tanto pleniꝰ
lũ: quã homo condẽtur. Nã mox ut
factus ẽ. in suꝑbiã erupit: et p̃cipitatꝰ
de celo ẽ. Nã iuxta ueritatis testimo¬
niũ. ab initio mendax fuit: et in ue¬
ritate ñ stetit: quia stat̾i ut factus ẽ
cecidit. Fuit quidẽ in ueritate condi¬
tus: sed ñ stando. confestĩ a ueritate
ẽ elapsus. Uno suꝑbiȩ lapsu dũ deo
ꝑ tumorẽ se conferunt: et homo cecidit
et diabolus. Sed homo reuersus ad pe¬

Expanded text:
illius: Omne lignum paradisi non est assimilatum illius: Omne lignum paradisi non est assimilatum illi » ; quoniam speciosiorem fecit eum Deus. 6. Distat conditio angeli a conditione hominis; homo enim ad Dei similitudinem conditus est, archangelus vero qui lapsus est culum Dei similitudinis appellatus est, testante Domino per Ezechielem: Tu signaculum similitudinis, plenus sapientia, perfectus decore, in deliciis paradisi Dei fuisti . Quanto enim subtilior est ejus natura, tanto plenius tat, quam homo conderetur. Nam mox ut factus est, in superbiam erupit, et praecipitatus de coelo est. Nam juxta Veritatis testimonium, ab initio mendax fuit, et in veritate non stetit, quia statim ut factus est, cecidit. Fuit quidem in veritate conditus, sed non stando confestim a veritate est lapsus. Uno superbiae lapsu, dum Deo per tumorem se conferunt, et homo cecidit, et diabolus. Sed homo reversus est ad poe
Abbreviated transcription (Latin):
patur. sicut et ꝑ ꝓpħam amorreum
patrẽ. et cȩtheam matrẽ. esse israheli
dicit. dominus. ñ utiq nascendo sed
unitando. Sic et inmeliorem partem
filii dĩ nuncupantur: qͥ precepta dĩ
custodiunt. Unde et nos ñ natura sed
adoptione clamamꝰ dõ dicentes: pater
li nuncupantur. Ac ꝑ hoc illi sunt se¬
men abrahȩ qͥ eius imitantur fidem.
non qui ex eius generati sunt carne.
censeatur. cuius errorem et sequitur.
sicut eccłiȩ ꝑgami. et thiatire in apo¬
calipsi dicitur. Habes illic tenentes doc¬
trinam balaam: et iezabel. Doctrmã
igit᷑ balaam et iezabel dicunt᷑ habere¬

Expanded text:
am, Amorrhaeum patrem, Cethaeam matrem esse Israel Dominus dicit , non utique nascendo sed imitando. Sic et in meliorem partem filii Dei nuncupantur qui praecepta Dei custodiunt. Unde et nos non natura, sed adoptione clamamus Deo dicentes: « Pater li nuncupantur: ac per hoc illi sunt semen Abrahae qui ejus imitantur fidem, non qui ex ejus generati sunt carne. censeatur cujus errorem et sequitur, sicut Ecclesiae Pergami et Thyatirae dicitur: « Habentes et tenentes doctrinam Balaam et Jezabel . » Doctrinam igitur Balaam et Jezabel in A
Abbreviated transcription (Latin):
largitur: aliis dans sermonẽ sapientiȩ.
aliis scientiȩ: aliis fidem: atq ita unicu¬
iq uirtute scĩ sp̃c diuisio grãrũ tribu¬
itur.⁊ et in om̃ib idem unus habetur.
Ipse enĩ etiam ineffabilia docet: quȩ
ꝓferre humanꝰ sermo non potest. Alicͦͣ
do non dignis. sed reꝓbis. dona scĩ.
sp̃c conferuntur. sicut sauli dona pro¬
phetiȩ. et balaam. Unde et multi in
fine dicturi sunt. Dñe uirtutes intuo
nomine fecimus. Quib dicturus est
dñs: nescio uos unde sitis. Xꝑi aduen¬
tum non tantum plebis iudee scĩ ꝓpħȩ
batur. et a quib eius expectabatur ad¬

Expanded text:
largitur, aliis dans sermonem sapientiae, largitur, aliis dans sermonem sapientiae, aliis scientiae, aliis fidem, atque ita unicuique virtute Spiritus sancti divisio gratiarum tribuitur, et in omnibus idem unus habetur. Ipse enim etiam ineffabilia docet, quae proferre humanus sermo non potest. 7. do non dignis et reprobis dona Spiritus sancti conferuntur, sicut Sauli data est prophetia, et Balaam. Unde et multi in fine dicturi sunt: Domine, virtutes in tuo nomine fecimus; quibus dicturus est Dominus: Nescio vos unde sitis. 9. Christi adventum non tantum plebis Judeae sancti batur, et a quibus ejus exspectabatur ad
Abbreviated transcription (Latin):
in popło isrł: sed in omĩ credentium
sc̃s patris et filii ẽ: & inde unũ sunt
pater et filius: quia nil habet pat
quod non habet filius. Non enĩ res
una & duorũ consubstantialis poterit
ꝓ eo qđ consolator sit: paraclitus nun¬
cupatur. Nlam grece paraclisis: con¬
solatio dicitur. Et reuera dũ dona
sacram̃torũ distribuit: consolationẽ
animi prebet. Credo eqͥdẽ qđ magn̾a
lȩticiam sentit. qui aliquid reuelante
eccłia: ut ꝑ eũ in uno corꝑe unũ ficrent
credentes : ꝑ quẽ pat̾ et filius unum
essentialit᷑ sunt. ipso saluatore ad patr̃e
dicente: ut sint unũ sicut et nos unũ¬
singilla¬
tim duuditur. et insin¬
gulis sin¬
gula dona tribuunt᷑.
nem plenitudinem
gratiarũ
habuit: de quo ita
legitur. Plenus gr̃a et ueritate. In xꝑo
ergo om̃is plenitudo gratiarũ est: nam
singłis electis singła tribuuntur dona¬
a dõ. In spũ scõ om̃is gr̃a donorũ con¬
sistit. Ipse enĩ ꝓut uult gr̃am donor

Expanded text:
ntis tus Patris et Filii est, et inde unum sunt Pater et Filius, quia nihil habet Pater, quod non habeat Filius. Non enim res una, et duorum consubstantialis poterit  eo quod consolator sit, Paracletus nuncupatur. Nam latine paraclesis consolatio dicitur. Et re vera, dum dona sacramentorum distribuit, consolationem animae praebet. Credo equidem quod magnam laetitiam sentit, qui aliquid, revelante Ecclesia, ut per eum in uno corpore unum fierent credentes, per quem Pater et Filius unum essentialiter sunt, ipso Salvatore ad Patrem dicente: Ut sint unum, sicut et nos unusingillatim dividitur, et in singulis singula dona tribuuntur. nem plenitudinem gratiarum habuit, de quo ita legitur: Plenus gratia et veritate. In Christo ergo omnis plenitudo gratiarum est. Nam singulis electis singula dona tribuuntur. 6. In Spiritu sancto omnis gratia donorum consistit. Ipse enim, prout vult, gratiam donorum
Abbreviated transcription (Latin):
tp̃r. ub̾tatis regionem uideat: et uiam
ꝑ quã ad illam ꝑgat ignorat: Ecce patͥ
do gradit᷑. non ꝓficiendo: quantoq plꝰ
ambulat: tantomagis ab eo qđ querit
ꝓpinquet. Quod si gradiens ꝑ desertũ.
leonem incurrerit. semet ipsũ redargu¬
et: dũ in diaboli faucib heserit. De¬

Expanded text:
tempore ubertatis regionem videat, et viam tempore ubertatis regionem videat, et viam per quam ad illam pergat ignorat? Ecce patrido graditur, non proficiendo; quantoque plus ambulat, tanto magis ab eo quod quaerit ad eam 161 appropinquet. Quod si gradiens per desertum leonem incurrerit, semetipsum redarguat, dum in diaboli faucibus haeserit.
Abbreviated transcription (Latin):
rentes: in angłos incidunt p̾ua¬
ricatores. Factꝰq ẽ. illis mediator di¬
abolus ad mortem: sic᷑ nobis xꝑc ad
uitam. Multũ mundi philosophi p̃¬
dicantur dim̃sione temꝑrm. cursuq¬
siderum. ac discussione elem̃torum:
et tam̃ hoc ñ nisi a dõ habuerunt.
Uolando enim suꝑ nubes ut aues aerẽ.
et mergeites in ꝓfundũ ut pisces ma¬
re.et ut pecora gradientes terrã des¬
cripserunt. uerũtam̾ tota mente auc¬
torem eorũ intelligere noluerunt.
Quare ñ possunt animalia bruta
nari. Ido̾ ñ sunt dissimiles gentiles.
homines animalib qui talia non
onsiderantes. et ipsa amplius dili
graditur: non est quonͦ ueniat ad
dm̃ cognouerunt. Sed quia displi¬
cuit illis humilitas et humanitas
datium inutauerunt. et rectitudiñẽ
errorem. Primũ unicuiq est scire qͥd ap¬
petdit. scđm uͦ ẽ. ut id qđ appetit appre¬
hendat. Imꝑfecta qͥppe sapientia ẽ. quo
tendas scire: et nescire iter ꝑ qđ expedi¬
at ire. Quid enim ꝓdest. si quis famis

Expanded text:
rentes, in angelos inciderunt praevaricatores; factusque est illis mediator diabolus ad mortem, sicut nobis Christus ad vitam. 2. Multum mundi philosophi praedicantur in dimensione temporum, cursuqsiderum, ac discursione elementorum; et tamen hoc nonnisi a Deo habuerunt. Volando enim superbe, ut aves aerem, et demergentes in profundum, ut pisces mare, et ut pecora gradientes terram descripserunt; verumtamen tota mente auctorem eorum intelligere noluerunt. Quare autem non possunt animalia bruta nari. Ideo igitur non dissimiles sunt gentiles homines animalibus, qui talia non considerant, et ipsa amplius diliggraditur, non est quomodo ad Deum Deum cognoverunt; sed quia displicuit illis humilitas Incarnationisdacium commutaverunt, et rectitudinem errorum. 5. Primum unicuique est scire quid appetat; secundum vero est ut id quod appetit apprehendat. Imperfecta quippe sapientia est, quo tendas scire, et nescire iter per quod expediat ire. Quid enim prodest si quis famis
Abbreviated transcription (Latin):
tis eius captꝰ ẽ. quȩ latebat. Est aut̃
inxꝑo hamus diuinitas: esca aut̃ ca¬
ro. linea genealogia. quȩ ex euangłio
recitatur. Tenens uͦ hanc lineam d̃s
ds̃. Et lucas lineam generationis xꝑi
ab imis ad summa contexens: incho¬
at a ioseph et consummat in dm̃. dũ
dicit. qui fuit heli: & ꝑficiens lineam
gruerationis dicit. qͥ fuit dei. Idcirco
dñs in infernũ descendit: ut his qui
ab eo ñ penalit᷑ detinebantur. uiam
aꝑiret reuertendi ad cȩlos: scđm testi
maris posuit: quando in infernũ des¬
cendens. scĩs iter ad cȩlos reuertendi mon¬
strauit. Scĩ ex temꝑe resurrectionis xꝑi.
statim ut de corꝑe exeunt. mox ad cȩ¬
lestem habitationẽ ascendunt: qđ anti¬
quis patrib non dabatur. Nam ante
aduentum saluatoris. quã quã sine pe¬
na supplicii. tamen non in cęlo. sed in
sit quidem carne: s presens ẽ maiestate.
scłm illud quodait. Ecce ego uobiscũ

Expanded text:
te ejus captus est, quae latebat. Est enim te ejus captus est, quae latebat. Est enim in Christo hamus divinitas, esca autem caro, linea genealogia, quae ex Evangelio recitatur. Tenens vero hanc lineam Deus Deus. Et Lucas lineam generationis Christi ab imis ad summa contexens inchoat a Joseph, et consummat in Deum, dicens: Qui fuit Heli; et perficiens lineam generis, ait: Qui fuit Dei. 15. Idcirco Dominus in inferno descendit, ut his qui ab eo non poenaliter detinebantur viam aperiret revertendi ad coelos, secundum testimum maris posuit, quando, in infernum descendens, sanctis iter ad coelos revertendi monstravit. 16. Sancti ex tempore resurrectionis Christi, statim ut de corpore exeunt, mox ad coelestem habitationem ascendunt, quod antiquis Patribus non dabatur. Nam ante adventum Salvatoris, quanquam sine poena supplicii, tamen non in coelo, sed in isit quidem carne, 152 sed praesens est majestate, secundum illud quod ait: Ecce ego vobiscum
Abbreviated transcription (Latin):
uenit: s qđ sua idẽ nos morte redi¬
meret. ignorauit. unde et eum occi¬
dit. Nam si ille xꝑm ꝑ mortẽ suam
redimere humanum genus scisset: nͣ
utiq eũ ꝑemisset. Quod nouerit dia¬
bolus ꝓ salute humani generis xꝑi
uenisse: euangłis testimonio docet᷑.
Quẽ ut uidit: cognoscendo ꝑtimuit di¬
ita pęnam peccati nr̃i suscepit. ut ꝑ
indebitam penam suã debitã ablueret
teret quos reos tenebat. dum unum
int̾fecit. qͥ nichil peccati adiiserat.
Idõq quos quasi iuste tenuit amisit:
quia iniuste indebitȩ redemptorem
nr̃m occidit. Illusus est diabolus mor¬
te dni: quasi auis. Nam ostensa xꝑc
dam ille appetebat: abscondit diuini¬
tatem ut laqueum.
quo enĩ
uelut auem imꝓui¬
dam pru¬
denti irretiret deci¬
pula. Nã
si innoxius xꝑc ñ occideretur:
homo diabolo addictus ꝑ preuaricati¬
onem. ñ absolueretur. Diabolus dum
inxꝑo carnẽ humanitatis appetiit.
que parebat: quasi hamo cliuinita¬

Expanded text:
enit; sed, quia sua idem nos morte redimeret, ignoravit, unde et eum occidit. Nam si ille per mortem Christum redimere humanum genus scisset, non utique eum peremisset. Quod noverit diabolus pro salute humani generis Christum venisse, Evangelii testimonio docetur, quem ut vidit cognoscendo pertimuit, diita poenam peccati nostri suscepit, ut per indebitam poenam suam debitam aboleret bolus quos reos tenebat, dum unum interfecit, qui nihil peccati admiserat. Ideoque quos quasi juste tenuit amisit, quia injuste Redemptorem nostrum occidit. 13. Illusus est diabolus morte Domini, quasi avis. Nam ostensa Chridam ille appetebat, abscondit divinitatem, ut laqueum quo eum, velut avem improvidam, prudenti irretiret decipula. Nam si innox Christus non occideretur, homo diabolo addictus per praevaricationem non absolveretur. 151 14. Diabolus dum in Christo carnem humanitatis impetit, quae patebat, quasi homo divinita
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. anima ñ localit̃: s temꝑalit̾ suis affec¬
ad animam mutabilitas cogitationum.
Quȩ uarietas malȩ mutationis tunc m̃ti
inhesit: quando ab int̾norũ contempla¬
tione pͥmꝰ homo recedens. in illo stare
noluit. a quo male recessit: et iusta dãp¬
nationẽ inconstans ꝑ rerũ raptus uari¬
etatẽ defluxit. Multũ ex sua natura
splendorẽ possidet anima: sed fuscatur
cõmixtione carnis qua retinetur indusa.
Ex eus enĩ parte uertit᷑ ad peccandi in¬
firmitatẽ: salomone dicente. Corpus
corruptibile aggrauat animã: et depͥmit
terrena inhabitatio sensum multa cogi¬

Expanded text:
est anima, non localiter, sed temporaliter, suis affecest anima, non localiter, sed temporaliter, suis affecad animam mutabilitas cogitationum. Quae varietas malae motionis tunc menti inhaesit, quando ab aeternorum contemplatione primus homo recedens in illo stare noluit, a quo male recessit, et justa damnatione inconstans, per rerum raptus varietatem defluxit. 7. Multum ex sua natura splendorem possidet anima, sed fuscatur commistione carnis, qua retinetur inclusa. Ex ejus enim 146 parte vertitur ad peccandi infirmitatem, Salomone docente: Corpus corruptibile aggravat animam, et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogi
Abbreviated transcription (Latin):
cõmutabilis ut ds esset: tamen incorꝑea
ut ds existeret. Sicut angłi: ita et anuȩ.
habent enĩ initium: et finem nullũ. Nã
quedam in reb temꝑalia sunt: quedã¬
ꝑpetua: quedã uͦ sempit̾na. Temꝑalia
sunt: quib ortus inest et obitus: ꝑpe¬
tua: quib ortus ñ t̃minus: sempit̾na:
qͥb nec ortus nec t̃minus. Animã non
eam creari quando & corpꝰ creat᷑: cui ad¬
misceri uidetur. Philosophorũ sententiȩ
dicunt esse aninĩa: priusquã nascat᷑ in
corꝑe. Quod uerũ esse: nullis approbat᷑
indiciis. Nã utrũ antea fuissemꝰ. nec
ipsi nouimus: nec quis hominũ dicat
habemus. Non est ergo querendũ
qd querendo magis ẽ. irridendũ. Gen¬
tiles et heretici: de anima disputare co¬
nantur. Sed quomͦ de illa aliqͥd recte
sentire possut⁊ qͥ auctorẽ ad cuiꝰ ima¬
gnĩe fac̾ta ẽ. ñ nouerunt: Et ido mul¬
ta errore digna: dixerunt. Mutabilis

Expanded text:
commutabilis ut Deus esset, tamen incorporea, commutabilis ut Deus esset, tamen incorporea, ut Deus, existeret. Sicut angeli, ita et animae: habent enim initium, finem nullum. Nam quaedam in rebus temporalia sunt; qupetua, quaedam vero sempiterna. Temporalia sunt quibus inest ortus et obitus; perpetua quibus ortus, non terminus; sempiterna, quibus nec ortus, nec terminus. 4. Animam non stat; sed tunc eam creari, quando et corpus creatur, cui admisceri videtur. Philosophorum sententiae dicunt esse animam, priusquam nascatur in corpore. Quod verum esse nullis approbatur indiciis. Nam utrum antea fuissemus, nec ipsi novimus, nec quis hominum dicat habemus. Non est ergo quaerendum od quaerendo magis est irridendum. 5. Gentiles et haeretici de anima disputare conantur, sed quomodo de illa aliquid recte sentire possunt, qui auctorem ad cujus imaginem facta est non noverunt? Et ideo multa errore digna dixerunt. 6. Mutabilis
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ dõ noluit uolens. Quã uarie per
diuersa humanũ defluxerit genus:
dũ se ab una stabili semꝑq manen¬
te diumitatis soliditate subtraxit.
Nam dum opus qđlibet qͥs appetit.
quasi ut ibi iam requiem mentis in¬
figat.⁊ sed dũ eĩ non sufficit: mutata
intentione. ad alias actiones transit.
Et dũ ꝑ diuersa requiem solidam
querit. nec inuenit: in labore mise¬
riȩ et uarietate uiuit: et uacnus a
requie manet. Quãuis eadem mu¬
tabilitas non sit homini concreata
s ꝓ merito primȩ preuaricationis a¬
li accesserit: iam tam̃ naturalis facta
ẽ. quia origialit᷑ a pͥmo homine sic̃
tua ẽ sine deo. Anuna hominis nonẽ.
homo: s corpus qđ ex humo factum
ẽ: id tantũ ẽ. homo. In habitando aũt
in corꝑe anima. ex ipsa participatione
carnis. hominis nomen accepit: sic̃ et
apłs interiorem hominẽ dicit. Anim̃a
non carnẽ condit̾a esse ad dei imagi¬
nem. Male ergo a quibdã creditur a¬

Expanded text:
qui Deo noluit volens. 10. Quam varie per qui Deo noluit volens. 10. Quam varie per diversa humanum defluxit genus, dum se ab una stabili semperque manente divinitatis soliditate subtraxit! Nam dum opus quodlibet appetit, quasi ibi jam requiem mentis infigit. Sed dum ei non sufficit, mutata intentione, ad alias atque alias actiones transit; dumque per diversa requiem solidam quaerit, nec invenit, in labore miser et varietate vivit, et vacuus a requie manet. Quamvis eadem mutabilitas non sit homini concreata, sed pro merito primae praevaricationis illi accesserit, jam tamen naturalis facta est, quia originaliter, a primo homine, sicut tua est sine Deo. 2. Anima hominis non est homo, sed corpus, quod ex humo factum est, id tantum homo est. Inhabitando autem in corpore anima, ex ipso participio carnis hominis nomen accepit, sicut Apostolus interiorem hominem dicit animanimam conditam esse ad Dei imaginem. Male ergo a quibusdam creditur, a
Abbreviated transcription (Latin):
ginẽ dĩ factꝰ ẽ: mulier ad imaginẽ
uiri formata ẽ. Unde et illi lege na¬
turȩ subiecta est. Item uir ꝓpt̃ se¬
met ipsum factus ẽ. mulier ob adiu¬
torium uiri creata ẽ. Homo ꝓpt᷑ pec¬
catũ tc̃ traditꝰ ẽ diabolo: quando
audiuit: terra es. et in terr̃ã ibis. Tc̃
enĩ dictũ ẽ. et diabolo: terrã mandu¬
cabis. Unde et ꝓpħa ait de serpente.
Puluis panis eus. Serpens enĩ dia¬
bolus ⁊. puluis impii: et ipsi sunt
bus diãboli. Quia praua
uoluntate ad ima col¬
labim᷑: recte ad bene
agendũ cũ labore con¬
surgimus. Quod ñ ita
dũ tantum uelle sufficeret: & sine dif¬
ficultate stat̾i actio obtemꝑaret. Di
uisio et pugna ut sit in hominis ani
uisus: et qͥ imꝑanti dño noluit esse
subiectus: fieret sibimet ipsi rebellis:
atq contrarus. Unde nec sibi ipsi¬
poterit subiuĩgari: si prius dõ ñ fuẽ¬
rit subuigatuis: sibiq seruiet nolens:

Expanded text:
ginem Dei factus est, mulier ad imaginem ginem Dei factus est, mulier ad imaginem viri formata est; unde et illi lege naturae subjecta est. 6. Item vir propter semetipsum factus est, mulier ob adjutorium viri creata est. 7. Homo propter peccatum tunc traditus est diabolo, quando 143 audivit: Terra es, et in terram ibis. Tunc enim dictum est et diabolo: Terram manducabis. Unde et propheta ait: Serpenti pulvis panis ejus. Serpens enim diabolus est; pulvis, impii; et ipsi sunt bus diaboli. 8. Quia prava voluntate ad ima collabimur, recte ad bene agendum cum labore consurgimus: quod non ita dum tantum velle sufficeret, et sine difficultate statim actio obtemperaret. 9. Divisio et pugna, ut sit in hominis animvisus, et qui imperanti Domino noluit esse subjectus, fieret sibimetipsi rebellis atque contrarius. Unde nec sibi poterit subjugari, si prius Deo non fuerit subjugatus, sibique serviet nolens,
Abbreviated transcription (Latin):
stant. & in homine om̃ĩa contineri: atq
in eo omĩum rerum naturã consistere.
Uniuersitatis creaturȩ homo magna
quedam portio est: tantoq gradui est
cȩteris excellentior: quanto imagini
diuinȩ uicinior. Quantum cȩteris
creaturis premineat
homo dignitate uirtutis.
ex ipsa reuerentia discitur
creationis: dum omĩa dixit
ds̃. fiat et facta sunt: creare
uͦ hominẽ quadã ȩt̾ni consilii delibe¬
ratione uoluerit dicens: faciamꝰ ho¬
muiẽ ad imaginẽ & similitudinem
nrãm. Quia enĩ boni sumꝰ naturalit̾
conditi: culpȩ quodam mͦ merito con¬
tra natura sumꝰ effecti. Sic̃ p̃sciuit
ds̃ hominẽ peccaturũ: ita et p̾sciuit
suo arbitrio deꝑire potuisset. Origi¬
nalit᷑ adam et eua simul creati sunt:
specialit̾ uͦ postea mulier de latere
iuri formata ẽ. Parit᷑ ergo conditi
sunt utriq rationis ordine: ñ tam̃
parit᷑ temꝑis unitate. Uir ad im̃a¬

Expanded text:
stant, et in homine omnia contineri, atque stant, et in homine omnia contineri, atque in eo omnium rerum naturam consistere patet. Universitatis creaturae homo magna quaedam portio est; tantoque gradu est caeteris excellentior, quanto imagini divinae vicinior. Quantum caeteris creaturis praestat homo dignitate virtutis, ex ipsa reverentia discitur creationis, dum per omnia dixit Deus: Fiat et factvero hominem, cum quadam aeterni consilii deliberatione voluerit esse, dicens: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram. Quia enim boni sumus naturaliter conditi, culpae quodammodo merito contra naturam mali sumus effecti. Sicut praescivit Deus hominem peccaturum, ita et praescivit suo arbitrio deperire potuisset. 4. Originaliter Adam et Eva simul creati sunt, specialiter vero postea mulier de latere viri formata est. Pariter ergo conditi sunt uterque, rationis ordine, non pariter temporis unitate. 5. Vir ad ima