comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
a constitutione mũidi. Eciã talibꝰ para¬
bolis loquebat᷑ turbis. qd ꝑsimilitudi¬
nẽ terrenã facęle pot̾ant ꝑciꝑe celesti¬
a. Sine parabolis nõ loquebatur eis.
qr nullus facile eiꝰ sermo uiuenitur.
in quo ñ aliquid parabolarũ sit int̃¬
mixtũ. Exꝑsona dm̃i dicitur in psal
no. lxxxii: aꝑiam in parabolis os me¬
ũ. Quare attñciꝰ considerandũ ẽ: pa¬
rabolice eũ ẽẽ locutũ. Eructuabo abscon¬
dita. de thesauro secreti inci p̃dicando
t accedentes disciLLXXUI.¬
puli dixerunt ei. Quare inpara

Expanded text:
di. Etiam talibus parabolis loquebatur turbis, quod per similitudinem terrenam facile poterant percipere coelestia. Sine parabolis non loquebatur eis; quia nullus facile ejus sermo invenitur, in quo non aliquid parabolarum sit intermistum. Ex persona Domini dicitur in psalo septimo: Aperiam in parabolis os meum. Quare attentius considerandum est, parabolice eum locutum esse, eructabo abscondita, de thesauro secreti mei praedicando Et accedentes discipuli, dixerunt
Abbreviated transcription (Latin):
erit fletus ⁊ stridor denciũ. fletus de ar¬
dore. stridor denciũ solet excitari de
frigore. Sbi duplex ostendit᷑ eẽ geheti
lorẽ numiũ transibũt ab aquis uiuiũ.
Uł stridor denciũ ꝓdit indignantis af¬
fectũ. eo qd̾ sero unũ quẽq peniteat
sero ingemiscat. sero irascatur sibi qͥ
tã ꝑuicaci inꝓbitate deliquerit. In
ait illis. Iõ om̃is scriba doctus in regno
apłis futuris magistris ñ tantũ audi¬
entibꝰ s et intelligentibꝰ. dignũ testi¬
moniũ reddit: sub noĩe pat̾tis fami¬
lias se cõparans.⁊ illos ꝓpt̃ scienciam
scribas ñ cupans. ac sidicat. Quia intel¬
lexistis. iõ dico uobis qd̾ om̃is scͥba doctꝰ
.i. õĩs scribens incorde suo q̃ ame aucdit
sicut uos et alii in regno celoꝵ qd̾ est
eccła. similis est iͥ qͥ s̾um pat̾ famili¬
as qr dñs exercituũ uidelicet hominũ¬
testam̃ti scienciã: apłĩ quoq instruc¬
ti cũ p̾dicarent eugłiũ cõꝓbabant illud

Expanded text:
erit fletus et stridor dentium. Fletus de ardore, stridor dentium solet excitari de frigore: ubi duplex ostenditur gehenna, lorem nimium transibunt ab aquis nivium. Vel certe stridor dentium prodit indignantis affectum, eo quod serosero ingemiscat, sero irascatur sibi, qui tam pervicaci improbitate deliquerit. Intit illis: Ideo omnis Scriba doctus in regno etera. Apostolus futuris magistris, non tantum audientibus, sed intelligentibus dignum testimonium reddit, sub nomine patrisfamilias se comparans, et illos propter scientiam Scribas noncupans. Ac si dicat: Quia intellexistis, ideo dico vobis, quod omnis Scriba doctus, id est, omnis scribens in corde suo quae a me audit, sicut vos et alii in regno coelorum, quod est Ecclesia, similis est mihi, qui sum paterfamilias, quia Dominus exercituum, videlicet hominuTestamenti scientiam. Apostoli quoque instructi, cum praedicarent Evangelium, comprobabant illud,
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ciũ reliqu laboris iactura ẽ cõparan
dũ: Alit̾. Q uas bonas margaritas que¬
ris scõs uiros quibꝰ reformeris. uł bona
p̃cepta seu spnales intellectus in quibꝰ
sit salus. Inuenis itaq p̃om̃ibꝰ hõibꝰ p̃ci¬
osam margaritam xp̃m. et int p̃cep¬
ta mandatũ dilectionis. atq supͣ omẽm
intellectũ reꝑis penetrata carnis testu¬
dine intellectũ u̾bi qd̾ erat ap̃ dm̃. Ite

Expanded text:
pretium, reliqui laboris jactura est comparanpretium, reliqui laboris jactura est comparan Aliter: Quasi bonas margaritas quaeris sanctos viros, quibus conformeris, vel bona praecepta seu spirituales intellectus, in quibus sit salus. Invenis itaque prae omnibus pretiosam margaritam Christum, et inter praecepta mandatum dilectionis atque supra omnem intellectum reperis penetrata carnis testudine intellectum verbi, quod erit apud De
Abbreviated transcription (Latin):
Alit̾ .T̾ hesaurꝰ in agro duo testam̃ta le¬
gis sũt in eccła. ꝓ quoꝵ intelligencia ut
in ocio discatur. tp̃ralia cõtẽpnu̾ntur.
Qed & philosophi inueniuntur fecisse. ꝓ
humana. sciencia.I terũ simile est regnũ
celoꝵ homin negociatori. q̃renti bonas
margaritas. Inuenta aut̃ una p̾ciosa
margarita. abiit et uendidit omĩa que
habuit et emit eam: De margarita et
thesauro par ratio est. s suꝑiꝰ regnũ ce¬
huc p̾sens. in qua ĩa oẽ uirtutes ciuiũ
celestiũ regnant:. Bone margarite lex ẽ
qͥ obseruationes cõtẽpsit pͥstinas ꝓ xp̃o.¬
ñ q̃ inuentio noue margarite cõdẽp¬
net uet̃es margaritas s qͦ ᷤparatione
eiꝰ om̃is gẽma uilis sit. abiit negociator
de domo sua ad forũ. abit ec lesiasticͦ
de possessionibꝰ suis ad scolã sapienciũ.
łle uendidit omĩa. iste renũciat om̃ibꝰ
⁊ sibi ipsi. qr uniꝰ huiꝰ desiderati lapidis

Expanded text:
Aliter: Thesaurus in agro, duo Testamenta lAliter: Thesaurus in agro, duo Testamenta lgis sunt in Ecclesia, pro quorum intelligentia ut in otio discatur, temporalia contemnuntur. Quod et philosophi intelliguntur fecisse pro humana scientia. Iterum simile est regnum coelorum homini negotiatori, quaerenti bonas margaritas. Inventa autem una pretiosa margarita, abiit et vendidit omnia quae habuit, et emit eam. De margaritis et thesauro par ratio est, sed superius regnum coehuc praesens, in qua jam etiam virtutes civium coelestium regnant. Bonae margaritae, lex equi observationes contempsit pristinas pron quod inventio novae margaritae condemnet veteres margaritas, sed quia comparatione ejus omnis gemma vilis sit. Abiit negotiator de domo sua ad forum, abiit ecclesiasticus de possessionibus suis ad scholam sapientium. Ille vendidit omnia, iste renuntiavit omnibus et sibi ipsi; quia unius hujus desiderati lapidis
Abbreviated transcription (Latin):
tudinẽ thesauri inagro. sꝑei nr̃e opes intͣ
se positas ostendit. Thesaurꝰ enĩ in agͦ
intellig filiꝰ dĩ. absconditus in carne aut
itũ ẽ: s qr celestes diuicie ñ nͥ dãpno
scł pꝰsident᷑. qui inuenit cõtep̃nere scła¬
ria debet: ut sit ei potestas utendi the¬
sauro cũ agro. Uł ita. Thesaurꝰ ẽ celeste
desideriũ. ager in quo abscondĩt dis¬
ciplina studũ celestis. Qũe agrũ uendi¬
tis om̃ibꝰ cõparat: qu uoluptatibꝰ carnis
renũciat. et t̾rena desideria ꝑ celestis des¬
cipline custodiam calcat ut liberiꝰ se
applicet studio intelligencie: T̃ hesaurũ
abscondere debemꝰ ñ inuidia s incor¬
de nr̃o. qr in hac uita quasi niuia patrie
sumꝰ : ne maligni sp̃s quasi latruncu¬
li nr̃m it̃ obsidentes nos expolient. si
publice inuia thesaurũ portauerimus
Nõ dicont occultemꝰ ꝓximis bona oꝑa
nr̃a. cũ scriptũ sit. uideant oꝑa ur̃a bo¬
na et glorificent patrẽ nr̃m : s ut in

Expanded text:
tudinem thesauri in agro, spei nostrae opes intra se positas ostendit. Thesaurus enim in agro intelligitur filius Dei absconditus in carne aut itum est; sed quia coelestes divitiae nonnisi damno saeculi possidentur, qui invenit, contemnere saecularia debet, ut sit ei potestas utendi thesauro cum agro. Vel ita: Thesaurus est coeleste desiderium; ager in quo absconditur, disciplina studii coelestis. Quem agrum venditis omnibus comparat, qui voluptatibus carnis renuntiat, et terrena desideria per coelestis disciplinae custodiam calcat, ut liberius se applicet studio intelligentiae. Thesaurum abscondere debemus, non in via, sed in corde nostro; quia in hac vita quasi in via patriae sumus, ne maligni spiritus quasi latrunculi nostrum iter obsidentes, nos exspolient, si publice thesaurum in via portaverimus. Non dico ut occultemus proximis bona opera nostra, cum scriptum sit: Videant opera vestra et glorificent Patrem vestrum , sed, ut in
Abbreviated transcription (Latin):
Plenitudo enĩ legis ẽ caritas: T̃ p̃t mes¬
sis resecat eã ꝑ falcẽ : qr tpr̃ase iitã
incidit ꝑemissam mortis sentñciam.
granũ ad celestia. horrea ꝑducenss ł ita
messis .i. cõsũmatio scłi. inqita iusti
gaudebunt qui in lacͥmis seminauert̃.
O uͦ quislib sem̃ iactat int̾rã. cũ cor¬
di suo bonam uitñcionẽ inserit. dor¬
mit qr iam inspe bonz oꝑis quiescit. Nloc¬
te surgit ac die sem̃: qr int̃ aduersa et
ducitut. Ultro t̾ra flu fructificat. qr.
p̾ueniente gr̃a mens hominis sponte
mũ ꝓducit herbam. habeus ad huc
tenerttdinẽ inchoationis bone: deĩ
spicã. cũ uirtus animo cõcepta se adftuo¬
tum boni oꝑis ꝑtrahit. dem̃ plemĩfru¬
m̃tũ. qñ iam urtus ad robustum ⁊ ꝑ¬
fectũ opꝰ ꝓmouẽt᷑. Falcẽ mittit: qui iã
paratꝰ ad martiriũ optat dissolui ⁊ẽȩ
mortẽ oꝑari cessat. metens fructũ boni
oꝑis uitam scilicet et̾̃nam. Tũc ad est
ei corã angłis dĩ..M.

Expanded text:
Plenitudo enim legis charitas est . Tempore messis resecat eam per falcem, quia temporalem vitam incidit per emissam mortis sententiam, granum ad coelestia horrea perducens. BEDAmessis, id est consummatio saeculi, in qua justi gaudebunt qui in lacrymis seminaverunt. Homo vero quilibet semen jactat in terram, cum cordi suo bonam intentionem inserit; dormit, quia jam in spe boni operis quiescit. Nocte surgit ac die semen, quia intra adversa et ducitur. Ultro terra fructificat, quia praeveniente gratia, mens hominis sponte imum producit herbam, habens adhuc teneritudinem inchoationis bonae; deinde spicam cum virtus animo concepta, se ad fructum boni operis pertrahit; deinde plenum frumentum, quando jam virtus ad robustum et perfectum opus promovetur. Falcem mittit, qui jam paratus ad martyrium optat dissolvi et essmortem operari cessat, metens fructum boni operis, vitam scilicet aeternam. Tunc adest ei coram angelis Dei. M.
Abbreviated transcription (Latin):
in plenũ frum̃tũ infpica. Et cũ se ꝓduxe¬
rit fructus statĩ mutit falcẽ: qm̃ ad est.¬
inessis. Regnũ dĩ est eccłia q̃ regitur dõ.
ipsa regit hoĩes.⁊ incia calcat:. homo iac¬
tans sem̃ filiꝰ hominis est: sem̃ uerbũ
ioꝑs: dũ ille nescit .i. nescire nos facit.
qͥs quẽ fructũ afferat in finẽ. dũ dicit.
Qͥ ꝑseuetauerit usq infinẽ: ipse salua¬
bitur. S lito t̾ra fructificat. dũ uolun

Expanded text:
 plenum frumentum in spica. Et cum produxerit fructus, statim mittit falcem, quoniam adestessis. Regnum Dei est Ecclesia, quae regitur a Deo, et ipsa regit homines et vitia calcat. Homo jactans semen, Filius hominis est; semen, verbum; in opere, dum ille nescit, id est nescire nos facit, quis quem fructum afferat in finem, dum dicit: Qui perseveraverit usque in finem, ipse salvabitur . Ultro terra fructificat, dum volun
Abbreviated transcription (Latin):
I regno patris eoꝵ. Q ht̃ aures audien¬
di audiat. Bõnũ sem̃ ft̃ hi. sub aud̾
qui st filuĩ regn. Omĩa scandala .i.
eos qui facuuit sine fine affectu m̃¬
tis iruque dñr angłi pͥmo collig̃e.
qr in ipsa resurrectione reꝓbi diffi¬
cultate onerũ peccatoꝵ tlepͥment᷑.
elect uero rapientur obiuiam xp̃o
inaȩra. Int̾ris itaq separabunt᷑ iniusti
a iustis: De iñ uͦ in aere boni iungen¬
tur xp̃o. sc̃itate suo mͦ sulgentes sine
defectu: sicut sol ingn̾e suo lucidissimũ
corpꝰ est. Caminũ igͦtuis dicit infernũ
officia quidem undicte boni angłi
intelligunt᷑ implere bono animo quomͦ

Expanded text:
iendi, audiat. Bonum semen sunt hi, subaudis, qui sunt filii regni. Omnia scandala, id est eos qui faciunt sine fine affectu mentis iniquae: dicuntur angeli primo colligere, quia in ipsa resurrectione reprobi difficultate onerum peccatorum deprimentur, electi vero rapientur obviam Christo in aera . In terris itaque separabuntur injusti a justis; deindo vero in aere boni jungentur Christo, sanctitate suo modo fulgentes sine defectu, sicut sol in suo genere lucidissimum corpus est. Caminum ignis dicit infernum. Officia quidem vindictae, boni angeli intelliguntur implere bono animo, quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
mlum ueri solis eclucit. Contex uer̃ sͥ aplĩ
ex utroq testam̃to sagenã eugłu: ⁊ usq
hodie in fluctibꝰ huiuus scłi tenditur capi¬
ꝑ resurrectione sagenã impletã. qr tũc
eccłia p̃destinatos omĩs cõtinebit. Et secꝰ¬

Expanded text:
men veri solis educens. Contexuerunt sibi apostoli ex utroque Testamento sagenam Evangelii, et usque hodie in fluctibus hujus saeculi tenditur, capiper resurrectionem sagenam impletam, quia tunc Ecclesia praedestinatos omnes continebit. Et sec
Abbreviated transcription (Latin):
nent. tanto maiꝰ p̾miũ recipiunt. Cen¬
cesimꝰ nũs qͥ asinitra tratisfertur ad dex¬
terã. expͥmit uͥ guutatis coronã: Alit̃.
Centesimꝰ fructus est martirũ : ꝓpt̃ scĩta¬
te uite uł cõtẽptũ mortis. Sexagesimꝰ ẽ
sexagenariis pꝰ miliciã. Trigesimꝰ cõiuga¬
ior cõflictus ne libidine suꝑent᷑.Lx xui

Expanded text:
nent, tanto majus praemium recipiunt. Cennent, tanto majus praemium recipiunt. Centesimus numerus, qui a sinistra transfertur ad dexteram, exprimit virginitatis coronam.Centesimus fructus est martyrum, propter sanctitatem vitae vel contemptum mortis. Sexagesimus essexagenariis post militiam. Trigesimus conjugajor conflictus, ne libidin
Abbreviated transcription (Latin):
beatos: s uͥ sp̃es cõcupiscibiles eoꝵ obtuti¬
bꝰ p̃sentant᷑. mox recedit abeis quicqͥd rec¬
te cogitauerãt. Seminati gͦ suꝑ petrosam
terrã ⁊ inspinis sunt illi qͥ uerbũ ⁊ ꝓbant
et desiderio gustant: s ne adutilitatem
uerbi ꝑueniant. uite huiꝰ aduersa tͣren¬
do uł ꝓsꝑa blandiendo eos retarcdant. Cõ¬
tra. q̃ dãpna intaqr sem̃ qd̃ acceꝑat tuta¬
ri curabat paulus qui ait. Parma iusticio.
adextris et asmistris.  Si uͦ intͣrama
bonã seminatꝰ est. hicest qͣui uerbũ au¬
dit ⁊ uitelligit.⁊ stuetũ asfert. et facit
aliud quidẽ centũ. aliud aut̃ sexaginta.
studeat humilit̃ purgationis sue flagel¬
la tolerare. Centesimũ fructũ deputamꝰ
uirginibꝰ: sexagesimũ uidus et cõtinen¬
tibꝰ. trigesimũ sc̃o mat̾monio. Ed autẽ
.xxx. refertur ad nupcias cligitoꝵ cõuĩo¬
tio insinuat : que quas molli osculo se

Expanded text:
beatos; sed ubi species concupiscibiles eorum obtutibeatos; sed ubi species concupiscibiles eorum obtutibus praesentantur, mox recedit ab eis quidquid recte cogitaverant. Seminati ergo supra petrosam terram et in spinis, sunt illi, qui verbum et probant et desiderio gustant, sed ne ad utilitatem verbi perveniant, vitae hujus adversa terrendo vel prospera blandiendo eos retardant. Contra quae damna utraque semen quod acceperat, tutari curabat Paulus qui ait: Per arma justitiae a dextris et a sinistris . Qui vero in terram bonam seminatus est, hic est qui verbum audit et intelligit et fructum affert, et facit aliud quidem centum, aliud autem sexaginta, studeat humiliter purgationis suae flagella tolerare. Centesimum fructum deputamus virginibus, sexagesimum viduis et continentibus, trigesimum sancto matrimonio.  refertur ad nuptias, digitorum conjunctio insinuat, quae quasi molli osculo se
Abbreviated transcription (Latin):
int̾dũ delectent tñ spine sunt: qr cogita¬
tionũ suarũ pũctionibꝰ m̃tẽ lacerant. et
cũ usq ad peccatũ ꝑtrahunt. quasi influ¬
ttͦ uisluere cruentant. Quas bene dñs
fallaces appellat. qua dui nobiscũ ꝑma¬
nere ñ possũt: nec m̃tis inopiam expel¬
lunt. Sole duncie uere susunt. que nos
inuirtutibꝰ diuites facuuit. Sollicitudi¬
inportunis cogitationibꝰ suis guitur m̃¬
us trausgulant: ⁊ dũ bonũ desicderiũ ad
cor itrare ñ sinunt. quasi aditũ uitał
flatus claudendo necant. duo sunt indi¬
uicus contraria. sollicitu dines udelicet
⁊ uoluptates. que pꝰsefsores suos et affuc¬
tos ⁊ lubricos faciunt. S quia uoluptas
afflictioni ñ cõuenit. alio tẽpore sollicitudo
spe ad quirendi seu tuniore ꝑdendi affli¬
git: alio uoluptas ꝑaffluenciã emollit et
esfluere facit. Multi quidẽ audientesdis¬
putationẽ cõtra auaticiã. uł luxuriara.
dicũt cõteptores scłi ⁊ castos homines eẽ

Expanded text:
interdum delectent, tamen spinae sunt, quia cogitationum suarum punctionibus mentem lacerant; et cum usque ad peccatum pertrahunt, quasi inflicto vulnere cruentant. Quas bene Dominus fallaces appellat, quia diu nobiscum permanere non possunt, nec mentis inopiam expellunt. Solae divitiae verae sunt, quae nos in virtutibus divites faciunt. Sollicitudiimportunis cogitationibus suis guttur mentis strangulant, et dum bonum desiderium ad cor intrare non sinunt, quasi aditum vitalis flatus claudendo necant. Duo sunt in divitiis contraria, sollicitudines videlicet et voluptates, quae possessores suos et afflictos et lubricos faciunt. Sed quia voluntas afflictioni non convenit, alio tempore sollicitudo spe acquirendi seu timore perdendi affligit, alio voluptas per affluentiam emollit, et effluere facit. Multi quidem, audientes disputationem contra avaritiam vel luxuriam, dicunt contemptores saeculi et castos homines esse
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ dr̃ ds̃ se ipsũ negare ñ posse. laus
est uoluntatis diuine. Holentes gͥ ocu¬
los ⁊ aures aꝑire ueritati. meruerunt:
ut nũquã uideant oculis. ⁊ ñ audiãt
auribꝰ.⁊ ñ intelligant corde. qd ẽ neq
uid̾e neq audire: ⁊ ñ cõu̾tantur ad pe¬
nitũciam. ⁊ ñ sanent᷑ apeccatis: ut in
bolas multi audierunt : qr excecati e¬
rant. ⁊ iñ excecati: qm̃ suꝑbia incras¬
satũ cor habebant. Excecatio uͦ ⁊ para¬
bolarũ. obscuritas. fuit eis occasio: ne¬
quando ħ est ut aliqñ salubͥus conu̾¬
terentur ꝑ illũ qui t̾ribił incõsilus suꝑ
filios hominũ quibꝰ uult miseretur:
⁊ qͦs uult uix̾te deserit. Nã q obscure
dicta ũ intellexert̃. idõ ñ c̾lidert̃ ineũ. et
sic crucifixer̾:: sic pꝰ resurrectionẽ miraculis
t̾riti de reatu maioris criminis cõpuncti st̃.
uñ accepta indulgencia ampliori flagrant:
dilectione: De aluis dñs dicit. loquar eis in
dicere potest.⁊ uł sic exaudient me

Expanded text:
 Deus se ipsum negare non posse, laus est voluntatis divinae. Nolentes igitur oculos et aures aperire veritati, meruerunt ut nunquam videant oculis, non audiant auribus et non intelligant corde, quod est neque videre, neque audire, et non convertantur ad poenitentiam, et non sanentur a peccatis, ut innIdeo parabolas multi audierunt, quia excaecati erant, et inde excaecati, quia superbia incrassatum cor habebant. Excaecatio vero et parabolarum obscuritas, fuit eis occasio; nequando, hoc est, ne aliquando salubrius converterentur per illum, qui terribilis in consiliis super filios hominum, quibus vult miseretur, et quos vult juste deserit. Nam quia obscure dicta non intellexerunt, ideo non crediderunt in eum, et sic crucifixerunt, et sic post resurrectionem miraculis territi de reatu majoris criminis compuncti sunt; unde accepta indulgentia, majori flagrant dilectione. De aliis dicit Dominus: Loquar eis in dicere potest, et vel sic exaudient me
Abbreviated transcription (Latin):
tionibꝰ tritã: suscipit illud. Sł ita. Sxtͣ
uiã que est ueritas xͥ seminatur uerbũ
⁊ñ iiuia. cũ auditores ñ curant retm̃e
illud nec intellig̾e. In qũa uiã qui ñ itͣt
s incͥcuitu uadit᷑. errorẽ incurrit. Cauẽ¬
dũ ẽ ubicũq dñs exponit sermones suos:
ne aliud quã ipse exponit uł plus intelli¬
gere uelimꝰ. Ex posuit aut̃. ut doceret
significationes querendas in his ẽ qͣ ñ expla¬
nauut. Qui uͦ suꝑ petrosa seminatus est.
hic est qłii uerbũ audit. et continuo cum
gandio accipit illud. ñ ht̃ aut̃ uise radi¬
oem: s est temporał. facta aut̃ tͥbulatiõe
⁊ ꝑsecutiõẽ ꝓpt̾ uerbũ. continuo scandali

Expanded text:
tam, suscipit illud. Vel ita: Extra viam quae est veritas Christi, seminatur verbum, et non in via, cum auditores non curant retinere illud nec intelligere. In quam viam qui non intrat, sed in circuitu vadit, errorem incurrit. Cavendum est, ubicunque Dominus exponit sermones suos, ne aliud quam ipse exponit vel plus intellgere velimus. Exposuit autem, ut doceret, significationes quaerendas in his etiam quae non explanavit. Qui autem supra petrosa seminatus est, hic est qui verbum audit, et continuo cum gaudio accipit illud; non habet autem in se radicem, sed est temporalis. Facta autem tribulatione et persecutio
Abbreviated transcription (Latin):
ria regui celoꝵ. illis autẽ ñ est clatũ. Mis¬
teria regn celoꝵ .i. secreca scripturarũ
reuelabuntur uobis qui mecũ estis: et
sequacibꝰ ur̃is sp̃uali intelligencia intro¬
euntibꝰ ad me. Illis aut̃ qui foris sunt
ut marcus scribit. inparabolis om̃ĩa fi¬
unt. Foris quidem dicit ẽẽ ñ solũ illos
qui neq curabant uittare nauẽ. neq
cognoscere ueritatẽ : som̃s illis simi¬
les᷑ corporis sensus tantũ seqñtes. ut
nichil sp̃ualit̾ intelligant. Hota uͥ
dicit inparabolis om̃ia fieri his qui fo.¬
ris sunt insinirat ñ solã inu̾bis dm̃
s et infactis parabolas ẽẽ .i. signa nusti¬
carũ rerũ. ad quas ꝑu̾si ñ penetrant.
Ceorsũ autem discipulis sius Rxlsi¬

Expanded text:
egni coelorum, illis autem non est datum. » Mysteria regni coelorum in secreta Scripturarum revelabuntur vobis, qui mecum estis et sequacibus vestris spirituali intelligentia introeuntibus ad me, « illis autem qui foris sunt, » ut Marcus scribit , « in parabolis omnia funt. » Foris quippe dicens non solum esse illos qui neque curabant intrare navem, neque cognoscere veritatem, sed et omnes illis similes corporis sensus tantum sequentes, ut nihil spiritualiter intelligant. Nota, ubi dicitur in parabolis omnia fieri his qui foris sunt, insinuat non solum in verbis Domini, sed et in factis parabolas esse, id est signa mysticarum rerum, quas perversi non penetrant. Seorsum autem discipulis suis
Abbreviated transcription (Latin):
ñ intelligit: uenit malus ⁊ rapit qd se¬
minatũ ẽ incorde eiꝰ hic est qui secus iuã
seminatus est. Om̃is qui audit uerbũ regui
et̾n. ⁊ intelligete negligit: talis est subaud̾
qd uenit limicꝰ .i. diabolus ad eũ. ħ est qui
seminatꝰ est .i. suꝑ quẽ sem̃ cecidit secus nui¬

Expanded text:
n intelligit, venit malus et rapit quod seminatum est in corde ejus. Hic est qui secus viam seminatus est. RABAN. Omnis qui audit verbum regni, aeterni, et intelligere negligit, talis est, subaudis: quod venit malus, id est diabolus ad eum. Hic est qui seminatus est, id est super quem semen cecidit secus vi
Abbreviated transcription (Latin):
ñ iuderũt: ⁊ audire que auditis ⁊ ñ audi¬
erunt. Illos oculos dicit beatos. qui sacra¬
m̃ta xͥ cognoscunt. ꝓphete et iusti sicut
esayas ⁊ abraam uidert̃ meniginate. ⁊ñ
inspecie. Abraham ex ultanitꝰ ut uideret

Expanded text:
non viderunt, et audire quae auditis, et non audierunt . » Illos oculos dicit beatos qui sacramenta Christi cognoscunt. Prophetae et justi sicut Isaias et Abraham viderunt in aenigmate et non in specie. Abraham exsultavit ut videret
Abbreviated transcription (Latin):
Et ait ilłis. Stiq dicetis mͥ hanc s¬
militudinẽ. Medice cura te ipsũ.
Quanta audiuimꝰ. fac ta incaphar¬
.naũ. fac ⁊ hic inpatria tua. Quia in
capharnaũ plures te curasse audiuimꝰ.
cura et te ipsum .i. fac similit intua
ciuitate uͥ conceptus et nuttitus. Qua¬
si dicant. Non c̃dimꝰ qd̾ incerta fama.
uulgauit. cũ ap̃ nos nichil tale feceris.
quibꝰ cõuenienciꝰ talia inpendencla erãt
beneficia. Setus meclicꝰ est xp̃c. qui restau¬
rat lapsos ut pꝰ uulnera sanz sums.

Expanded text:
s mihi hanc similitudinem: Medice, cura teipsum. Quanta audivimus facta in Capharnaum, fac hic et in patria tua. Quia in Capharnaum plures te curasse audivimus, cura et te ipsum, id est, fac simile in tua civitate, ubi conceptus es et nutritus. Quasi dicant: Non credimus quod incerta fama vulgavit, cum apud nos nihil tale feceris, quibus convenientius talia impendenda erant beneficia. Verus medicus est Christus, quia restaurat lapsos, ut post vulnera sani simus.
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i ⁊ xp̃c inmagna domo huiꝰ mũdi
diuersi gñis uasa fabricant. et uasa
ture fratres seu sorores ñcupari. et
sepe. uilitas originẽ comitatur: ut de
dauid despectiu̾e dictũ est. Qs ẽ filtꝰ¬

Expanded text:
istus in magna domo hujus mundi, diversi generis vasa fabricant; et vasa turae, fratres seu sorores nuncupari: et saepe vilitas originem comitatur, ut de David despective dictum est: Quis est ist
Abbreviated transcription (Latin):
Ses ueritatẽ¬
Multi ñ tã numerositate ꝗͣ heresũ diu̾sitate
ut basilidis et appelles temeraria p̃sit̃pti¬
one conati sunt scͥbere de rebꝰ nr̃e salui¬
tis. que in uobis adõ cõplete sunt. et re¬
dundant. Ed reduidat nulli deficit. et
de ꝯpleco nemo dubitat. cũ fidem effectꝰ
astruat. Itaq ꝯpletũ engłiũ redundat.
ꝑ uiiu̾sũ nrũdũ m̃tes si deliũ rigans et
confirmans. Conatur autem qͥ incipit nec
ꝑficit. qui suis uitibꝰ ñ gr̃e dĩ que irrigat.
confidit. Non conatur qui duuino sp̃u tes
et dicta ministrante cepta ꝯplet. Qui ab
initio tam corporeo quã m̃tis intiritu iri¬
derũt res factas adño. et ministri fueriunt
sermonis u̾bo et exemplo docendo tradide¬
runt nob̃. Non solũ marctis et lucas au¬
ditu didicer̃ qui sc̾berent. set eciam ioħs
et intħs multa de infancia. puericia. ge

Expanded text:
es, veritateMulti non tam numerositate quam haeresum diversitate, ut Basilides et Apelles, temeraria praesumptione conati sunt scribere de rebus nostrae salutis, quae in nobis a Deo completae sunt et redundant. Quod redundat, nulli deficit; et de completo nemo dubitat, cum fidem effectus astruat. Itaque completum Evangelium redundat per universum mundum, mentes fidelium rigans et confirmans. Conatur autem, qui incipit nec perficit, qui suis viribus, non gratiae Dei, quae irrigat, confidit. Non conatur, qui divino Spiritu res et dicta ministrante coepta complet. Qui ab initio tam corporeo quam mentis intuitu viderunt res factas à Domino, et ministri fuerunt sermonis verbo et exemplo, docendo tradiderunt nobis. Non solum Marcus et Lucas auditu didicerunt quae scriberent, sed etiam Joannes et Matthaeus multa de infantia, pueritia, ge
Abbreviated transcription (Latin):
ȩta: uisũ ÷ inqͥt eciã mͥ scribe sp̃u scõ instigã¬
te. cuiꝰ gr̃a gerit᷑. ut id qd̾ bonũ est nobis
&ẽ bonũ uideatur. Assecitũ quidem se
udonea scͥpsit. Theophilus int̃p̃tat̃ a¬
mans dm̃ uł amatus adõ. Esqͥs g amat
dm̃i. siue adõ se desiderat amari. obediat
engłio. tanꝗͣ sibi scͥꝑto. Heretici noua ꝓ¬
mit̾unt. s theophilo u̾boꝵ de quibꝰ cru¬
ditis est. ueritas expͥmenda ꝓmittit un.

Expanded text:
t mihi scribere, Spiritu sancto instigante, cujus gratia geritur, ut id quod bonum est, nobis etiam bonum videatur. Assecutum quidem se idonea scripsit. Theophilus interpretatur amans Deum, vel amatus a Deo. Quisquis ergo amat Deum, sive à Deo se desiderat amari, obediat Evangelio tanquam sibi scripto. Haeretici nova promittunt, sed Theophilo verborum, de quibus eruditus est, ver
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ lib̾o arbitrio cooꝑetur. uoluntatis mo¬
tũ dirigendo et ordinando inhis que iꝰ¬
ticie st̃: uoluntas bona est. et remune¬
ratione digna est. Si uero motus uolun¬
tatis appetat retinere ił ꝯsequi qd̾ iꝰ¬
ticia uetat. utiq absencia gr̃e cuiꝰ ẽ motũ
uoluntatis ditigere et orclinare: in ordi¬

Expanded text:
quae libero arbitrio cooperetur, voluntatis moquae libero arbitrio cooperetur, voluntatis motum dirigendo et ordinando in his quae justitiae sunt, voluntas bona est, et remuneratione digna est. Si vero motus voluntatis appetat retinere vel consequi quod justitia vetat, utique absentia gratiae, cujus est motum voluntatis dirigere et ordinare
Abbreviated transcription (Latin):
pĩa inipso cuiꝰ est. At ne sapiencia ista dĩ
aluid quã ds̃ putaretur. sicut hominis uł
angłi iaꝑĩa aliud est ꝗͣ homo ipse uł an¬
gs cui ꝑ accidensiest: addit. Et iꝑsum
u̾bum erat ds. Tria disiuuctim dixerat.
illa ꝯuinctĩ recapitulat. ut transeat. h¬
scilicet u̾bũ exiftens ds̃ erat inpͥncipio.
pͥncipiũ ostendit. scilie om̃ũ natutaꝵ pꝰ¬
ea factaꝵ. Et hoc est.. Omĩa ꝑ ip¬
sũ facta sunt. Omis c̾atuta et corporea
et incorporea. oẽ qd̾ nat᷑alit in est subiis
ueluti quantitas. qualitas. motus. et ceta
ꝑ ipsũ. qr nissla sp̃e contin etur. nulla
natura sua subsistit. s solũ pͥuatio boni
est. dicut enĩ naturalis luminis absen¬
cia. cecitas ocłi dr̃. et sic̃ tenebre lucis ab¬
sencia sunt. et in edia comestionis exclu¬
sio. ita malũ dicimꝰ ab senciã boni. qd̾ si
teret. Et enĩ cũ uoluntas in m̃te nascu᷑.
motꝰ quidẽ nat᷑alis est.: si gr̃a p̃sens fuent

Expanded text:
anquam sapientia in ipso cujus est. At ne sapientia ista Dei aliud, quam Deus putaretur, sicut hominis vel angeli sapientia aliud est quam homo ipse vel angelus, cui per accidens inest, addit: Et ipsum Verbum erat Deus. Tria disjunctim dixerat, illa conjunctim recapitulat, ut ad scilicet Verbum, existens Deus, erat in principio principium, ostendit, scilicet omnium naturarum postea factarum. Et hoc est: Omnia per ipsum facta sunt Omnis creatura et corporea et incorporea, omne quod naturaliter inest substantiis, veluti quantitas, qualitas, motus, etc., per ipsum, quia nulla specie continetur, nulla natura sua subsistit, sed solum privatio boni est. Sicut enim naturalis luminis absentia caecitas dicitur oculi, et sicut tenebrae lucis absentia sunt, et inedia, comestionis exclusio, ita malum dicimus absentiam boni, quod si teret. Etenim cum voluntas in mente nascitur, motus quidem naturalis est; et si gratia praesens fuerit,
Abbreviated transcription (Latin):
omĩa. erat inpͥncipio rerũ sci¬
licet cͣandarum. añ ꝗͣ aliquid
fieret. In hoc tudelicet et̃nalit̃
go ⁊ causa fitturorum. quod.qͥ¬
dẽ iꝑsũ de semetipso ait. Egopͥn.¬
ciptũ qui et loquer tiobis. Ac si
dicat. Ego sum illa sapĩa suꝑna. in
cuiꝰ dispositione omĩa priꝰ ꝯduntur
m̃te. ꝗͣ ꝯpleant᷑ oꝑe. Uñ et scriptũ ẽ.
Qui fecit que fututa sunt. Et alibi.

Expanded text:
omnia, erat in principio, rerum scilicet creandarum, antequam aliquid fieret. In hoc videlicet aeternaliter go et causa futurorum; quod quidem ipsum de semetipso ait: Ego principium, qui et loquor vobis . Ac si dicat: Ego sum illa superna sapientia, in cujus dispositione omnia prius conduntur mente, quam compleantur opere. Unde et scriptum est: Q
Abbreviated transcription (Latin):
omĩa. erat inpͥncipro rerũ sci¬
licet cͣandarum. añ ꝗͣ aliquid
fieret. In hoc tudelicet et̾nalit̃
go ⁊ causa fitturorum. quod: qͥ¬
dẽ ipsũ de semetipso ait. Egopͥn.¬
ciprũ qui et loquor uobis. Ac sĩ
dicat. Ego sum illa sapĩa suꝑna. in
cuiꝰ dispositione omĩa priꝰ ꝯduntur
m̃te. ꝗͣ ꝯpleant᷑ oꝑe. Uñ et scriptũ ẽ.
Qui fecit que futura sunt. Et alibi.
Omĩa insapiencia fecisti. hoc autem u̾bũ

Expanded text:
omnia, erat in principio, rerum scilicet creandarum, antequam aliquid fieret. In hoc videlicet aeternaliter go et causa futurorum; quod quidem ipsum de semetipso ait: Ego principium, qui et loquor vobis . Ac si dicat: Ego sum illa superna sapientia, in cujus dispositione omnia prius conduntur mente, quam compleantur opere. Unde et scriptum est: Qui fecit quae futura sunt. Et alibi: Omnia in sapientia fecisti . Hoc autem Verbum
Abbreviated transcription (Latin):
apes sacerdonum et magistratibꝰ: et ait illis.
Quid uultis mnͥ date. et ego uobis eũ tradam:
& aucdientes gauisi sunt. et constituerunt
ri xxͫx. argenteos. Et exiñ qͣrebat oportuuita.¬
tem: ut eũ tradẽt sine turbis. Iudas unꝰ de
duodecim nũo ñ merito. corꝑore ñ animo.
apͥncipibꝰ ñ inuitatur. nulla necessitate cõs¬
tringitur. s ꝓpͥa sponte scelate m̃tis uuit cõ¬
silium. Nec innenditione magistri c̾tam po¬
stulat sũmã ut decarare. s quasi uile tra.¬
ders mancipiũ inpotestate posuit em̃ciũ.
cauent. Nam cũ ꝓmuneribus falsum testi¬
moniũ cdicunt. ꝓfecto u̾itatẽ negando anm
pecunia uendunt. Cum societatem frat̃mi.¬
tatis discordie peste cõmacularat: dñm

Expanded text:
dotum et magistratibus et ait illis: Quid vultis mihi dare, et ego vobis eum tradam? Qui audientes gavisi sunt, et constituerunt ei triginta argenteos: et exinde quaerebat opportunitatem, ut eum traderet sine turbis. REMIG. Judas unus de duodecim, numero, non merito; corpore, non animo, a principibus non invitatur, nulla necessitate constringitur, sed propria sponte sceleratae mentis iniit consilium. Nec in venditione magistri certam postulat summam de chara re, sed quasi vile tradens mancipium, in potestate posuit ementium.cavent. Nam cum pro muneribus falsum testimonium dicunt, profecto veritatem negando, Dominum pecunia vendunt; cum societatem fraternitatis discordiae peste commaculant, Dominum
Abbreviated transcription (Latin):
cha uictimai parare. parietes templi leui¬
gare pauim̃ta u̾rere. uasa mũ dare. ineunt
consiliũ quomͦ occidant dñm. Idõ añ no¬
lebant indie festo consentire neci eiꝰ qd̾ tm̃
fecerunt: ne ppłs̃ qui diligebat eũ insurge¬
ret illũ. et defenderet in nocentem:¬

Expanded text:
cha victimas parare, parietes templi levigare, pavimenta verrere, vasa mundare, ineunt consilium quomodo occidant Dominum. Ideo autem nolebant in die festo consentire neci ejus, quod tamen fecerunt, ne populus qui diligebat eum, insurgeret illis, et defenderet innocentem
Abbreviated transcription (Latin):
ts uͥbo et oꝑe sermonibꝰ cunctas ab mitio en¬
glũi. ut his conpletis de scdõ aduentu dñi.
ubi se uenturũ in claritate ꝑ̃dixit. passu¬
cũ se ostendit: ut sacram̃tũ ccucis ad myx¬
tũ eẽ glẽ ec̃nitatus̃ admonent. E tubescant
qui putant saluatorẽ. saluatorem passionis
pauore dixise: pat̃ si fieri pot̾ tiuiseat ame
calix iste. Nara pͣsciuit se trac̾ndũ. nec t̃ricꝰ
filgit. ⁊ ost biduũ .i. pꝰ duos cies celebraturi
egressus est ppłs iłle de egipto succedẽbat
aduigesimã pͥmam eiꝰciem m̃sis diem adues¬
ꝑam. est scatuta sollennitas. Uerũ euglũ
scriptura indifferent̃ et diem arimoꝵ ꝓ pas¬
cha. et ꝓ diebꝰ arimoꝵ ꝑ oñe pascha solet.
uñ lucas dic dies festꝰ arimoꝵ qui dicitur
in p̃toriũ ut non cõtaminarentur. s mã¬
ducarent pascha: qr et pasche dies in axinũ
panibꝰ ẽ celebrari p̃ceptus. Unã qͥppe cdid̃
agno in molato ad uesꝑam .uii. ex ordmne¬

Expanded text:
 cunctis ab initio Evangelii, vel his completis, de secundo adventu Domini, ubi se venturum in claritate praedixit, passurum se ostendit, ut sacramentum crucis admistum esse gloriae aeternitatis admoneat. Erubescant, qui putant Salvatorem passionis pavore dixisse; Pater, si fieri potest, transeat a me calix iste . Nam praescivit se tradendum, nec territus fugit. Post biduum, id est, post duos dies celebraturi egressus est populus ille de Aegypto, succedebat ad vigesimam primam ejusdem mensis diem, ad vesperam est statuta solemnitas. Verum Evangelii scriptura indifferenter et diem azymorum pro pascha, et pro diebus azymorum ponere pascha solet, unde Lucas dicit, dies festus azymorum qui dicitur in praetorium, ut non contaminarentur, sed manducarent pascha , quia et pascha dies in azymis panibus est celebrari praeceptus. Unum quippe diem, agno immolato ad ves
Abbreviated transcription (Latin):
transut ꝑcuciens pͥmogenita eius et filios
isrł libanĩ. et q filii isrł transierunt illa
nocte de egiptia seruitute. Ed significat
cũm transiturum cde ħ mũdo ad patrem. et
fideles euis d̃e teralibꝰ ad celestia. Infinẽ
ailexit suos .i. inseipsum. Finis enim legis

Expanded text:
transiit, percutiens primogenita ejus, et Filios Israel liberans, et quia filii Israel transierunt illa nocte de Aegyptia servitute. Quod significat Dominum transiturum de hoc mundo ad Patrem, et fideles ejus de temporalibus ad coelestia. « In finem dilexit suos, » id est in seipsum. « Finis enim legis,
Abbreviated transcription (Latin):
cũ accepiset lniteum p̃cuixit se. de inde
misit aquam inpeluens. et cep̃ lauare
pecles duscipłoꝵ. et extͣgere linteo quo erat
p̃cuictus. Ex magna humilitate ñ declig¬
natus ẽ lauare pedes illi cẽ: cuiꝰ manus
ĩa p̃uidebat inscelere Qd mitũ si posuit
uestim̃ta: qu cũ informa cli eẽt demet¬
ipsum exmanut: Ed mairũ si p̃cuxeit sei

Expanded text:
e. Deinde misit aquam in pelvim, et coepit lavare pedes discipulorum, et extergere linteo quo erat praecinctus. Ex magna humilitate non dedignatus est lavare pedes illi etiam, cujus manus jam praevidebat in scelere. Quid mirum si posuit vestimenta: Qui cum in forma Dei esset, semetipsum exinanivit? Quid mirum si praecinxit se
Abbreviated transcription (Latin):
unt. Aliter. In om̃i ꝓfessione. ⁊ naniũ mistũ tri¬
tico. Gͣ et pseudo ꝓpħas et uidam ꝓditorẽ de¬
bemꝰ reciꝑe. et iłlis alimoniam ministrare: Qd̃
hic ꝓcurans dñs dicit ñ ꝑsonas suscipiendas
sed nomina.⁊ mercedem ñ ꝑdere suscipientes
licet indignꝰ sit qui suscipitur. Iustũ dicit
quẽ libet p̃dicatorẽ dignũ. Merito mercedẽ
ꝓpħe et iusti recipiet. qui quasi oꝑapios in
ꝓphecia et in oꝑibꝰ tusticie sibi cõstituit. dũ
sustentat aliquos ne in illis ꝓpt̾ inopiam de¬
ficiant.
t qui cũq potũ dederit uni ex minimis
istis calicem aque frigide tantũ in nõie
lt qui ñ habet ũn aqu̾a calefaciat. faltẽ fri¬
gidam det ꝓdõ petenti. Sicut gͦ periculũ
nͨ suscipienciũ testimonio excussi pulueris de¬
nũciauit. ita meritũ bono affectu recipienci¬
um ultra speratũ conmendat. E POST¬

Expanded text:
fessione zizanium est mistum tritico. Ergo et pseudoprophetas et Judam proditorem debemus recipere, et illis alimoniam ministrare. Quod hic procurans Dominus, dicit non personas suscipiendas, sed nomina: et mercedem non perdere suscipientes, licet indignus sit qui suscipitur. Justum dicit quemlibet praedicatorem dignum. Merito mercedem prophetae et justi recipiet, qui quasi operarios in prophetia et in operibus justitiae sibi constituit, dum sustentat aliquos, ne in illis propter inopiam deficiant. t quicunque potum dederit uni ex minimis istis calut qui non habet unde aquam calefaciat, saltem frigidam det pro Deo petenti. Sicut ergo periculum non suscipientium testimonio excussi pulveris denuntiavit, ita meritum bono affectu recipientium ultra speratum commendat. Finis
Abbreviated transcription (Latin):
lier magna est fides tua. Et de fide centu¬
sam inc̃pat. dicens. Qd cogitatis int̃ uosmo¬
dice ficdĩ. qr panes ñ habetis: Utiq si int̃
cetera firmnit̃ c̃derent. qr ñ qd̾ intrat inos
coinquinat hominẽ. ñ cogitarent dñm ꝓ¬
hibere phariseoꝵ paNe¬

Expanded text:
lier, magna est fides tua . Et de fide centulier, magna est fides tua . Et de fide centusam increpat, dicens: Quid cogitatis inter vos modicae fidei, quia panes non habetis? Utique si inter caetera firmiter crederent, quia non quod intrat in os coinquinat hominem, non cogitarent Dominum prohibere Pharisaeorum pane
Abbreviated transcription (Latin):
suisse it ñ. uł inhac seu illa ciuitate p̃dli¬
casłe it ñ: millũ incurrimꝰ ꝑiculũ. Ea mͦ
du taxit que adfidem catholicã. spectant.
siñ ecdant᷑ ct̃pnationẽ pariunt. Est autẽ
ficies catholica .i. uniu̾salis que ita om̃ibꝰ ne¬
cessaria est. ut nemo discretus absq ea sal¬
uari possit. Sñ athanasius cũ p̃misisset
hec est fides catholica. statĩ illud aꝑiens
uñ sit dicta catholica adidit. qũa nͥ quisq
crecdiderit saluus ẽẽ ñ poterit. Uł dicitur
catholica .i. cõmunis. ad differenciã fidĩ he¬
inangulo latitantis. fides aut̃ catholica
partĩ crica diuinitatis naturã. part̃ circa
diuina beneficia et quascũq fidĩ rectissimas
dispñsationes uł ortlinationes cõsistit. q̃
Et sciendũ qr fides ñ dr̃ magna uł parua.
eo qd̾ ad multas uł paucas res ꝑtineat: s qm̃
firmit̃ uł ceꝑide c̃ditur ea. Intñsam uͦ fide̾
atq constantẽ laudat dñs : u̇ dicit. õ mu¬

Expanded text:
illa civitate praedicasse, vel non, nullum incurrimus periculum. Ea vero duntaxat quae ad fidem catholicam spectant, si non credantur, damnationem pariunt. Est autem fides catholica, id universalis, quae ita omnibus necessaria est, ut nemo discretus absque ea salvari possit. Unde Athanasius cum praemisisset, « Haec est fides catholica, » statim illud aperiens, unde sit dicta catholica, addidit: « Quam nisi quisque crediderit, salvus esse non poterit. » Vel dicitur catholica, id est, communis, ad differentiam fidei haein angulo latitantis. Fides autem catholica partim circa ipsam Divinitatis naturam, partim circa divina beneficia et quascunque Dei rectissimas dispensationes vel ordinationes consistit, quae fides non dicitur magna vel parva, eo quod ad multas vel paucas res pertineat, sed quoniam firmiter vel tepide creditur ea. Intensam quippe fidem atque constantem laudat Dominus ubi dicit: O mu
Abbreviated transcription (Latin):
siit inde ut doce¬
ret et p̾dicaret
Guutates discipuloꝵ dicit. in quibꝰ etant uł
nati uł etudm. ꝓͣdicans itaq ui deis ñ sama¬
ritanis. ñ gentibꝰ. fecit quod docuerat: ut se¬
cundũ ꝓmissa priꝰ offeratur uicũis salutis oc¬
casio.

Expanded text:
oceret et praedicaret Civitates discipulorum dicit, in quibus erant vel nati vel eruditi. Praedicans itaque Judaeis, non Samaritanis, non gentibus, fecit quod docuerat, ut secundum promissa prius offeratur Judaeis salutis occasio.
Abbreviated transcription (Latin):
ta fuerunt expleut̃. Itẽ iilege mandata
cuir. que legem inplere uł conẜuare iubẽt:
ꝓmissa enĩ in engłi plenitudine ꝯsumaist̃.
Itẽ lex peccatũ monstrauit ñ abstulit. et s̃ uo
t̾rore redactos hoĩes ẜuos effecit. et m̃ sp̃m ẽ¬
pecc̃a que lex pumebat ꝑ sp̃m seruitutis. la¬
xauit: ꝑ sp̃m ad optionis filios ex seruis reddi¬
dit: amorem inplende legis om̃ibꝰ donauit.
Et si de inceps punienda comiserint: ꝑ enn¬
dem ad optionis sp̃m indulget. Formã be.¬
ne agendi p̃but. et ut possint agi que do¬
cuit. ad intorem sp̃m infundit. Nam p̃cep.¬
ta legalia cõꝑatione eugłii ⁊ ñ bona dñi¬

Expanded text:
ta fuerunt, explentur. Item: In lege mandata ta fuerunt, explentur. Item: In lege mandata tur, quae legem implere vel conservare jubent, promissa vero in Evangelii plenitudine consummantur. Item: Lex peccatum monstravit, non abstulit; sed sub suo terrore redactos homines servos effecit, et inde spiritum serpeccata quae lex puniebat per spiritum servitutis laxavit, per spiritum adoptionis filios ex servis reddidit, amorem implendae legis omnibus donavit: et si deinceps punienda commiserint, per eumdem adoptionis spiritum indulget. Formam bene agendi praebuit, et ut possint agi quae docuit, adjutorem Spiritum infundit. Nam praecepta legalia comparatione Evangelii etiam non
Abbreviated transcription (Latin):
hoc int̃ est. qd̾ uilege litera. in eugłio grã. Illa
habuit ũbrã ista uma guiẽ. Illa data ẽ ꝓpt̃
tͣtis g̃ssionẽ. ista ꝓpt̃ iustificationẽ. Illa igno¬
ranti demõstiat peccatũ. ista iuiriat ut
agnitũ uitẽt. Illa flagiciis deditos incre¬
pat. ista peccantes bouitate ꝓpͥa lib̾at. Illa
c̃scere. et generare p̃cepit. ista cõtinenciam
suasit. Illic p̃dicatur ccũcisio carnis. hicla¬
llacrũ in ablutiõe cordis et corꝑis. Illic ca¬
tinẽt᷑. hic uita aet̾na regnũ q celoꝵ ꝓmiti¬
t̃. Illic sabati ociũ et reqͥes celebrat᷑. hic sa
bati reqͥes in xp̃o habetur. qͥ dix̃. Wenite
ad me õs qͥ laboratis et onerti estis. et ego
nos reficiam ⁊ ĩuenietis req̾em animabꝰ urĩ.
Illic ascĩs aĩalia in mũda ꝓhibent̃. hic incor
illa ĩmunda aĩalia inmores hõiũ significa¬
excarne agni pascha celebrat᷑. hic pascha
pia celebrant᷑. hic noua c̃atura in xp̃o acci¬
pit᷑. ut paulus ait. Si qua noua ereatura

Expanded text:
hoc interest, quod in lege littera, in euangelio gratia. Illa habuit umbram, ista imaginem. Illa data est propter transgressionem, ista propter iustificationem. Illa ignoranti demonstrat peccatum, ista agnitum adiuuat, ut uitetur. Illa flagitiis deditos increpat, ista peccantes bonitate propria liberat. Illa is habenis, crescere et generare praecepit, ista continentiam suasit. Illic praedicatur circumcisio sola carnis, hic lauacrum in ablutione cordis et corporis. Illic Catinentur, hic uita aeterna regnumque caelorum promittitur. Illic sabbati otium et requies celebratur, hic ipsa sabbati requies in Chstis, et ego vos reficiam, et invenietis requiem animabus vestris . Illic a sanctis animalia immunda prohibentur, hic in corilla immunda animalia in mores hominum significaex carne agni pascha celebratur, hic pascha pia celebrantur, hic nova creatura in Christo accipitur, ut Paulus ait: Si qua nova in Christ
Abbreviated transcription (Latin):
u̾itate ẽsonũ ediderunt. Sic̃ enĩ duo u̾stis
eandẽ ꝓrsus hñtes matiam. ꝓdu̾sitate me
sentñ ciã. sic en głistaꝵ libri cũ sint .iiͦiͬ. unũ
continent engłiũ. qr unã doctͥnã faciunt
de fide catholica. de cõmunione sacram̃to¬
rũ: ac dep̃mio uͥtitũ. Iuxta hec diẽ t̃iẽꝵ¬

Expanded text:
veritate consonum ediderunt. Sicut enim duo versus eamdem prorsus habentes materiam, pro diversitate metsententiam, sic evangelistarum libri cum sint quatuor, unum continent Evangelium; quia unam doctrinam faciunt de fide catholica, de communione sacramentorum ac de praemio virtutum. » Juxta hoc dicit e
Abbreviated transcription (Latin):
CEXCEALENCLA EUBLII et
differencia ipsiꝰ adlegem. de sigu¬
tis englistaꝵ et eoꝵ mͦ seribendi. de mat̾ia
eugłi. intentione. fine. ⁊ ad quas partes filo¬
sophie spectet. dictat tatio prescribere.

Expanded text:
excellentia Evangelii et differentia ipsius ad legem, de figuris evangelistarum et eorum modo scribendi, de materia Evangelii, intentione, fine et ad quas partes philosophiae spectet, dictat ratio praescribere.
Abbreviated transcription (Latin):
ut creclatis qr iħs ẽ xp̃c filiꝰ clĩ. et ut credẽ¬
tes uitã habeatis in noĩe eiꝰ. Einis enĩ idẽfi¬
nał causa etigłii ẽ. sane credere. ꝑfecte dili¬
gere. sacm̃tis insigniri. et hoꝵ triũ finalis
causa ẽ. uita et̃na. Ad hec qͥppe ad ipiscenda.
fuit intentio eugłica. p̃dicare et scͥbere.
unc de excellencia et differencia eugłii di¬
diuinas auctoritates. eugłiũ meriro excellit.¬

Expanded text:
 Filius Dei, et ut credentes vitam habeatis in nomine ejus . Finis enim id est finalis causa Evangelii est sane credere, perfecte diligere, sacramentis insigniri; et horum trium finalis causa est vita aeterna. Ad haec quippe adipiscenda fuit intentio evangelica praedicare et scribere. Nunc de excellentia et differentia Evangelii didivinas auctoritates E
Abbreviated transcription (Latin):
nde lector ꝓut oportunitas qa
bentur exp̃suĩ Ees cũ legeris : si.¬
militudines engłistaꝵ. et singłaritates
scire ualebis. Incanone pͥmo : concordant
ab uno incipiens usq ad finem libroꝵ
dispar nĩis increscit. hic nigto eobore scrip
sit canone requirendus. Cũ gͥ aꝑto codi¬
ce capitulũ scire uolueris cuiꝰ canonis
sit.ex subiecto nũo doceb̾is: et recurrens
ad uolumina singłoꝵ reꝑies in quibꝰ uł
eadem uł uiciaͣ dixerunt. huc usq iero¬

Expanded text:
nde lector, prout opportunitas dabit, bentur expressimus. Quos cum legeris, similitudines evangelistarum et singularitates scire valebis. In canone primo concordant ab uno incipiens usque ad finem librorum, it  Al. accrescit. Hic nigro colore praescriptsit Canone requirendus. Cum ce capitulum scire volueris, cujus canonis sit, ex subjecto numero doceberis; et recurrens ad volumina singulorum, reperies in quibus vel eadem, vel vicina dixerunt. Hucusque Hiero
Abbreviated transcription (Latin):
it ad acdoranctũ. dixit se dñs filiũ honui¬
nis. qd̃ contemplatio corporis p̃ferebat: s
ad d̃do quẽ me ẽẽ dicitis. significauit
pt̃ id qd̃ inse uidebatur ẽẽ alud occultũ
senciendũ de quo uidebatut. querebatur.
in qd̾ se credñciũ fides debebat ostendere
fĩdes itaq petri dĩ filtũ in homine ui¬
est. ut sicut aĩ filiũ. ita et filiũ hominis
meminerimꝰ : qd altũ sine alt̃o nichil spei
xit añm int̾rogasse discipulos suos quẽ
illũ clicerent homines. cũ eẽt solus orans.

Expanded text:
ILARIUS. Dixit se Dominus Filium hominis, quod contemplatio corporis praeferebat, sed addendo, quem me esse dicitis, significavit praeter id quod in se videbatur, esse aliud occultum sentiendum, de quo quaerebatur, in quod se credentium fides debebat extendere. Fides itaque Petri, Dei Filium in homine viest, ut sicut Dei Filium, ita et Filium hominis meminerimus, quia alterum sine altero nihil spei xit Dominum interrogasse discipulos suos, quem illum dicerent homines, cum esset solus orans,
Abbreviated transcription (Latin):
Exploraturus fidem aiscipuloꝵ pͥus uul-
mata indeatur uulgari opinione. s ue
ritatis agnitione. Sñ et petro dicitur ca¬
ro et sanguis ñ reuelauit tibi. hoc est hu¬
mana doctrina. Pulchre dicit homines. qr
homines sunt qui de filio hominis locunt᷑.
dii uͦ qui de diuinitate intelligunt. It illi
dixerunt. alii ioħm baptistã. alii autem
eliam. alii uͦ ieremiam. aut unũ ex ꝓphetis.
Querenti. quare hec opinio fuerit de ioħe.
uł helia. uł ieremia. respondemꝰ : qr alienz
erroris ñ est nr̃m reddere rationẽ. Hicit
illis. Uos aut̃ quẽ me eẽ dicitis: Supra

Expanded text:
Exploraturus fidem discipulorum, Dominusmata videatur vulgari opinione, sed veritatis agnitione. HIERON. Unde et Petro dicitur: Caro et sanguis non revelavit tibi. Hoc est, humana doctrina. Pulchre dixit, homines, quia homines sunt qui de Filio hominis loquuntur; dii vero, qui de divinitate intelligunt. At illi dixerunt: Alii Joannem Baptistam, alii autem Eliam, alii vero Jeremiam, aut unum ex prophetis. Quaerenti quare haec opinio fuerit de Joanne, vel Elia, vel Jeremia, respondeamus quia alieni erroris nostrum non est reddere rationem. Dicit illis: Vos autem quem me esse dicitis?