comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
celerius ex certis causis uideri solet. contigit ut cũ tarduis apparuit: p̾ce¬
denti mensi plures dies. aut cũ celerius pantiores darentur. Et singłiꝰ
quib ꝙ mensib ꝑpetuam numeri legem pͥmus casus addixit. Sic fa¬
tum est ut alĩ triginta ⁊ unum. alii unde triginta sortirentur
dies. Omnib tam̃ sibi ex die nonarum. id est nono die represen¬
tari placuit. Et inter idus ac sequentes Rł cõstitutũ ẽ. sexdecim
dies numerabiles. Ideo mensis uberior duos illos qͥb augebatur
dies ter balendas suas. ⁊ nonas habebant. hinc alis quint̾ a ualedis
dies. aliis septimus nonas facit. Cesar tamen ut supradiximus stata
sacra custodiens: nec in illis mensib quib binos adiecit dies: ordinem
uoliit mutare. nonarũ. qͥa ꝑactis totius mensis feriis: dies suos rerdi¬
uinȩ cantus inseruit. pͥscis gͦ tẽporib ante quã fasti. a oñ flauio seriba

Expanded text:
celerius ex certis causis videri solet, contigit ut, cum tardius apparuit, praececelerius ex certis causis videri solet, contigit ut, cum tardius apparuit, praecedenti mensi plures dies, aut cum celerius, pauciores darentur: et singulis quibusque mensibus perpetuam numeri legem primus casus addixit. Sic factum est ut alii triginta et unum alii undetriginta sortirentur dies. Omnibus tamen mensibus ex die Nonarum Idus nono die repraesentari placuit: et inter Idus ac sequentes Kalendas constitutum est sedecim dies esse numerandos. Ideo mensis uberior duos illos quibus augebatur dies inter Kalendas suas et Nonas habebat. Hinc aliis quintus a Kalendis dies aliis septimus Nonas facit. Caesar tamen, ut supra diximus, stata sacra custodiens, nec in illis mensibus quibus binos adiecit dies ordinem voluit mutare Nonarum, quia peractis totius mensis feriis dies suos rei divinae cautus inseruit. Priscis ergo temporibus, antequam fasti a Cn. Flavio scriba
Abbreviated transcription (Latin):
dum alios fastos. uariisq alios nominib nuncupatis. Nundinas ꝙ
uras nescire me fateor. de qͥb obseruatio tã diligens. tã cauta narrat᷑.
Hȩc nec michi erubescendũ est ignorare ꝑegͥno a uero p̾textate discere.
nec ciuẽ puderet. Tunc p̾textatꝰ. ñ solũ inqͥt tibi hore cum sis egyp¬
to oriundus. s ne nobis quidem quib origo romana est erubescen¬
dum puto nuerere. qd̃ quesiti dignum om̃s ueteres putauerui.
Nam de Ralendis. nonis. ⁊ idib. deq feriarum uariis obseruationi¬
b inumeros auctores cura questionis exercuit. Tid̾o nos q̃ de
hiis ab omib dicta sunt in unum breuit᷑ colligimus. Romulus enĩ
cũ ingemo. acti quidẽ. s agresti statũ ꝓprii ordinaret imꝑii: initium
cuiꝰq mensis ex illo sumebat die. quo nauã linã contigisset uideri.
Quia ñ cõtinuo euenit ut eodem die semꝑ appareat. s modo tardius. mͦ

Expanded text:
dum alios fastos variisque alios nominibus nuncupatis. Nundinas quoque dum alios fastos variisque alios nominibus nuncupatis. Nundinas quoque vestras nescire me fateor: de quibus observatio tam diligens tam cauta narratur. Haec nec mihi erubescendum est ignorare peregrino: a te vero, Praetextate, discere nec civem puderet. Tunc Praetextatus: Non solum tibi, inquit, Hore, cum sis Aegypto oriundus, sed ne nobis quidem, quibus origo Romana est, erubescendum puto quaerere quod quaesitu dignum omnes veteres putaverunt. Nam de Kalendis Nonis et Idibus deque feriarum variis observationibus innumeros auctores cura quaestionis exercuit: et ideo nos quae de his ab omnibus dicta sunt in unum breviter colligimus. Romulus, cum ingenio acri quidem sed agresti statum proprii ordinaret imperii, initium cuiusque mensis ex illo sumebat die quo novam lunam contigisset videri. Quia non continuo evenit ut eodem die semper appareat, sed modo tardius modo
Abbreviated transcription (Latin):
mandauit. Tunc horus. Dies quidẽ hȩc inquit int̾calaris antequa quin¬
tus annus incipiat: inserendus. cũ egẏpti matris arciũ ratione consen¬
tit. S nichil in illorũ inensib explicandis uidetur operũ. quos trice¬
num dierũ om̃s habent. Eogne explicitis mensib duodecim. id est tre¬
centis sexaginta dieb exactis. Tunc inter augustũ atq septembrẽ re¬
liquos qͦ dies quinq anno suo reddunt. annectentes quarto ꝙͦ anno
exacto int̾calarẽ qui ex quadrantib confit. At hic ñ a pͥmo in ultimũ
mensis diem ad incrementũ continuũ numerꝰ accedit. s pꝰ Ralen¬
das dirigitur in nonas. unde ad quasdam idus deflecti audio. pꝰ rur¬
sus ni fallor. inmo ut nunc qͦ retulisti in sequentes Ralendas. Quȩ
omnia quid sibi uelint. scire equidem uellem. Nam illud ꝰ consequi pos¬
se me spero. ut uocabula conp̃bendã q̃ singulis aput uos dieb addunt᷑

Expanded text:
mandavit. Tunc Horus: Die quidem hic, inquit, intercalaris, antequam quinmandavit. Tunc Horus: Die quidem hic, inquit, intercalaris, antequam quintus annus incipiat, inserendus cum Aegypti matris artium ratione consentit: sed nihil in illorum mensibus explicandis videtur operosum, quos tricenum dierum omnes habent: eoque explicitis duodecim mensibus, id est trecentis sexaginta diebus exactis, tunc inter Augustum atque Septembrem reliquos quinque dies anno suo reddunt, annectentes quarto quoque anno exacto intercalarem, qui ex quadrantibus confit. At hic non a primo in ultimum mensis diem ad incrementum continuum numerus accedit, sed post Kalendas dirigitur in Nonas: inde ad quasdam Idus deflecti audio: post rursus, ni fallor, immo ut nunc quoque retulisti, in sequentes Kalendas. Quae omnia quid sibi velint, scire equidem vellem. Nam illud nec consequi posse me spero, ut vocabula conprehendam quae singulis apud vos diebus adduntur,
Abbreviated transcription (Latin):
stitutum edicto palam posito publicauit. ⁊ error hucusq stare po¬
tnisset. ni saceraotes sibi errorem nouͣm ex ipsa emendatione fecisset.
Dam cum oporteret diem qui ex quadrantib confit: quarto ꝙͦ an¬
no confecto: ante quã quintus inciꝑet: int̾kalare. illi quarto nõ
ꝑacto. s incipiente interkalabant. hic error sex ⁊ triginta anearis
ꝑmansit. quib annis int̾ł alati sunt dies duodecim. cũ debuerit
intercalari nouẽ. S hunc quoq eriorẽ sero deprebensum correxit
atigustus qui annos duodecim sine int̾calari die transsigi iussit.
ut illi tres dies qui ꝑ annos triginta ⁊ sex uicio sa¬
cerdotalis festinationis excreuerant. sequentib annis duo decim
niillo die interkalato denoraretur. Iost hoc unũ diẽ scd̃m odina¬
tionem cesaris. quinto quoq incipiente annuo int̾calari iussit. &
om̃em hune ort̾inem eres tabulȩ ad eternã eustodiam incissione

Expanded text:
stitutum edicto palam posito publicavit, et error hucusque stare postitutum edicto palam posito publicavit, et error hucusque stare potuisset, ni sacerdotes sibi errorem novum ex ipsa emendatione fecissent. Nam cum oporteret diem qui ex quadrantibus confit quarto quoque anno confecto antequam quintus inciperet intercalare, illi quarto non peracto sed incipiente intercalabant. Hic error sex et triginta annis permansit, quibus annis intercalati sunt dies duodecim cum debuerint intercalari novem. Sed hunc quoque errorem sero deprehensum correxit Augustus, qui annos duodecim sine intercalari die transigi iussit, ut illi tres dies qui per annos triginta et sex vitio sacerdotalis festinationis excreverant sequentibus annis duodecim nullo die intercalato devorarentur. Post hoc unum diem secundum ordinationem Caesaris quinto quoque incipiente anno intercalari iussit, et omnem hunc ordinem aereae tabulae ad aeternam custodiam incisione
Abbreviated transcription (Latin):
tauum decimum haberent reditum kalendarũ. feriarum tamen
cuiꝰq uensis ordo seruatus est. Nam si cui fere tertius ab idib
dies festus aut feriatꝰ fuit: & tunc ad sextũ decimũ dicebatur. F¬
tiam pꝰ augmentũ dierum eadem religio seruata est. ut t̾cio ab
idus die celebraretur. licet ab incremento ñ iam ad sertũ deci¬
mũ Ralendas. s ad septimũ decimũ si unus: aut ad octauũ deci¬
nĩi: si duo additi sunt diceretur. Nã ideo nouos dies cirra finẽ
cuiꝰq mensis uiseruit. ubi finem õĩum quȩ in mense erant. reppe¬
rit feriarum. adiectosq a se dies fastos notauit. ut maiorẽ darẽt
actionib libertatẽ. ⁊ ñ solum nullũ nefastũ. s nec comitialẽ que¬
quã de adiectis dieb instituit. ne ambitionẽ magistratuũ augeret
adiectio. Sic annũ ciuilẽ cȩsar habitis ad limã dimensionib con¬

Expanded text:
tavum decimum haberent reditum Kalendarum. Feriarum tamen tavum decimum haberent reditum Kalendarum. Feriarum tamen cuiusque mensis ordo servatus est. Nam si cui fere tertius ab Idibus dies festus aut feriatus fuit et tunc a. d. sextum decimum dicebatur, etiam post augmentum dierum eadem religio servata est, ut tertio ab Idibus die celebraretur, licet ab incremento non iam a. d. sextum decimum Kalendas sed a. d. septimum decimum, si unus, aut a. d. octavum decimum, si duo sunt additi, diceretur. Nam ideo novos dies circa finem cuiusque mensis inseruit, ubi finem omnium quae in mense erant repperit feriarum, adiectosque omnes a se dies fastos notavit, ut maiorem daret actionibus libertatem, et non solum nullum nefastum sed nec comitialem quemquam de adiectis diebus instituit, ne ambitionem magistratuum augeret adiectio. Sic annum civilem Caesar habitis ad limam dimensionibus con
Abbreviated transcription (Latin):
uertuntur quia cesar quos addidit dies. neq ãte nonas. neq
ante idus inserere uoluit. ne nonarũ aut iduũ religionẽ quȩ
stato erant die nouella cõꝑendinatione ccerutoꝑet Sed nec
post idus mor uoluit inserere ne feriarũ quarumq uiolaretur
indictio. S ꝑactis cuiꝰq mensis feriis. locum dieb aduenis fecit
Sianuario quidem quos dicinius quartum ⁊ tercium kalendas
februarias aedit. Aprili sertum ualendas maias. Iuno terciũ.
kalendas iulias. ougusto quartum & t̾cium kalendas septembres.
Septembri tertium. Balendas octobres. Nouembri t̾cium. Ralendaᷤᷤ
decembres. Decembri uero quartũ ⁊ terciũ kalendas iamiarias.
Ita factum est. ut cũ omĩs hii menses quib dies addidit: ante
hauc ordinationẽ habuissent mensis sequentis lalendas ad sep¬
tunim decimũ reuertentes. postea ex augm̃to additorũ dierum
hii qui duos acceꝑunt: ad nonum decimũ. qui uero unũ ad oc¬

Expanded text:
vertuntur, quia Caesar quos addidit dies neque ante Nonas neque vertuntur, quia Caesar quos addidit dies neque ante Nonas neque ante Idus inserere voluit, ne Nonarum aut Iduum religionem, quae stato erat die, novella comperendinatione corrumperet. Sed nec post Idus mox voluit inserere, ne feriarum quarumque violaretur indictio, sed peractis cuiusque mensis feriis locum diebus advenis fecit. Et Ianuario quidem dies quos dicimus quartum et tertium Kalendas Februarias dedit, Aprili sextum Kalendas Maias, Iunio tertium Kalendas Iulias, Augusto quartum et tertium Kalendas Septembres, Septembri tertium Kalendas Octobres, Novembri tertium Kalendas Decembres, Decembri vero quartum et tertium Kalendas Ianuarias. Ita factum est ut cum omnes hi menses quibus dies addidit ante hanc ordinationem habuissent mensis sequentis Kalendas ad septimum decimum revertentes, postea ex augmento additorum dierum hi qui duos acceperunt ad nonum decimum, qui vero unum, ad oc
Abbreviated transcription (Latin):
dieb inum interralarent diem. eo scilicet mense ac loco quo etiã
apud ueteres intercalabatur. id ẽ ante quinq ultimos februarii men¬
sis dies. id est q bissextum censuit nominandũ. Dies aũt decẽ quos
ab eo additos dirimus: hac ordiuatione distribuit in inuariũ ⁊ sex¬
tilem ⁊ decembrem biuos dies inseruit. in aprilem ant̃ iuniũ sep¬
tembrem uouembrẽ singulos. S neq mensi februario addidit diẽ
ne deũ inferum religio immutaretur. Et martio maio quintili
octobri seruauit pͥstinũ statum. qd̾ satis plen o erant numero
idest dierum singulorũ tricenorũ. quȩ ideo ⁊ septimanas habent
nonas sicut numa constituit. quia nichil in his iulius muta¬
uit. S ianuaruis sextilis ⁊ december quib dies binos cesar addi¬
dit. licet tricenos singulos habere post cesarẽ cȩꝑint: qͥntanas
tam̃ habent. ⁊ ab idib illis sequentes kalendȩ unde uicesimũ re¬

Expanded text:
diebus unum intercalarent diem, eo scilicet mense ac loco quo etiam diebus unum intercalarent diem, eo scilicet mense ac loco quo etiam apud veteres mensis intercalabatur, id est ante quinque ultimos Februarii mensis dies, idque bissextum censuit nominandum. Dies autem decem quos ab eo additos diximus hac ordinatione distribuit. In Ianuarium et Sextilem et Decembrem binos dies inseruit, in Aprilem autem Iunium Septembrem Novembrem singulos; sed neque mensi Februario addidit diem, ne deum inferum religio immutaretur, et Martio Maio Quintili Octobri servavit pristinum statum, quod satis pleno erant numero, id est dierum singulorum tricenorumque. Ideo et septimanas habent Nonas, sicut Numa constituit, quia nihil in his Iulius mutavit: sed Ianuarius Sextilis December, quibus Caesar binos dies addidit, licet tricenos singulos habere post Caesarem coeperint, quintanas tamen habent Nonas, et ab Idibus illis sequentes Kalendae ad undevicesimum re
Abbreviated transcription (Latin):
drante cursum conficit annũ dirigere contendit. Nã lunaris anuꝰ
mensis est: quia luna paulominus quã mensem in zodiaci circum¬
itione consumit. ita solis annꝰ hoc dierũ numero colligendus est
quem ꝑagit dum ad id signũ se demo uertit. ex quo digressus:
Unde annꝰ uertens uocatur ⁊ habetur magnus. cũ lunȩ annus
breuis putetur. horũ uirgilius utrũq conplexis ẽ. Interea mag¬
num sol circũuoluitur orbem. hinc ⁊ ab eius capite annũ ac circu¬
itatẽ corporis putat dictũ. quia ueteres an ꝓ circum ponere cõsu¬
euerunt. ut cato in originib oratorũ ante terminũ. id est circum
terminũ. ⁊ ambire dicitur ꝓ circumire. Iulus igitur cesar decem
dies obseruationi ueteri suꝑadiecit. ut annũ trecenti sexaginta qͥn¬
q dies. quili sol zodiacũ lustrat efficerent. Et ne quadrans dcesset:
statuit ut quarto quoq anno sacerdotes qui curabant mensib ac

Expanded text:
drante cursum conficit, annum dirigere contendit. Nam sicut lunaris annus drante cursum conficit, annum dirigere contendit. Nam sicut lunaris annus mensis est, quia luna paulo minus quam mensem in zodiaci circumitione consumit, ita solis annus hoc dierum numero colligendus est quem peragit dum ad id signum se denuo vertit ex quo digressus est, unde annus vertens vocatur et habetur magnus, cum lunae annus brevis putetur. Horum Vergilius utrumque complexus est: Interea magnum sol circumvolvitur annum. Hinc et Ateius Capito annum a circuitu temporis putat dictum, quia veteres "an" pro "circum" ponere solebant, ut Cato in Originibus: "arator an terminum", id est circum terminum, et "ambire" dicitur pro "circumire". Iulius igitur Caesar decem dies observationi veteri superadiecit, ut annum trecenti sexaginta quinque dies quibus sol zodiacum lustrat efficerent, et ne quadrans deesset, statuit ut quarto quoque anno sacerdotes qui curabant mensibus ac
Abbreviated transcription (Latin):
Nerũ fuit tempus cum ꝓpter suꝑstitionẽ int̃kalatio om̃is omissa est.
sulto aun dies uolebant modo auctio. modo retractio dierũ ꝓueni¬
ebat. ⁊ sub specie obseruationis emergebat maior confusionis oc¬
casio. S postea gauis oesar omnẽ hanc inconstantiã tẽporũ uagã
adhuc ⁊ incertam in ordinem state definitionis. coegit. ad intente si¬
bi marco flauio scriba. qui scͥpõs dies singłos ita ad dictatorẽ retulit.
ut ⁊ ordo eorũ inueniri facillime posset. ⁊ inuento certus status ꝑ¬
seneraret. Ergo gaius cesar exordium nouȩ ordinationis initurꝰ
dies õs qͥ adhuc ꝯfusionẽ pot̾ant facere consumpsit. eaq re factum
est. ut annus cõfusionis ultimꝰ. ii quadringentos tres dies. proten¬
deretur. Post hȩc imitatus egyptios solos diuinarũ rerũ õtũ con¬
scios. ad nimerũ solis qui dieb singłis trecenis sexaginta qͥnq ⁊ qͣ¬

Expanded text:
Verum fuit tempus cum propter superstitionem intercalatio omnis omissa est, Verum fuit tempus cum propter superstitionem intercalatio omnis omissa est, sulto anni dies volebant, modo auctio, modo retractio dierum proveniebat et sub specie observationis emergebat maior confusionis occasio. Sed postea C. Caesar omnem hanc inconstantiam temporum vagam adhuc et incertam in ordinem statae definitionis coegit, adnitente sibi M. Flavio scriba, qui scriptos dies singulos ita ad dictatorem retulit ut et ordo eorum inveniri facillime posset et invento certus status perseveraret. Ergo C. Caesar exordium novae ordinationis initurus dies omnes qui adhuc confusionem poterant facere consumpsit, eaque re factum est ut annus confusionis ultimus in quadringentos quadraginta tres dies protenderetur. Post hoc imitatus Aegyptios, solos divinarum rerum omnium conscios, ad numerum solis, qui diebus trecentis sexaginta quinque et qua
Abbreviated transcription (Latin):
int̃kalarẽ suisse. Quando aũt pͥmo it̾ualatũ est sit: uarie refertira.
Et macer quidẽ licinuis: eius rei ordinem romulo assignat. Antias.¬
ubro scd̾o. numãpõpiliũ sacroꝵ causa id inuenisse contendit. Iuniu
seruiũs tulliũ regẽ pͥmũ int̾kalasse ꝯmemorat. aqͦ ⁊ nundiuas institu¬
tas uarroni placet. Tutidianus iefert libro t̾cio magistratuũ decẽ in¬
ros qͥ decem tabulis duas addiderunt: de iit̾calando populũ rogasse.
Cassius: eosdem scbit auctores. Fuluius aut id egisse marcũ cosulem
dicit. ab urbe condita qͥngenteumo s̃ȩiagesino sid̃o. intto muox bello
aetonco. S hunc arguit. uarro. scribendo antiqͥssimã lege̾ fuisse inci¬
sam in colunna erea. a lucio pinario. ⁊ funtio consulib. eui m̃tio in¬
t̃kalaris adscribitur. Hȩc de int̾lialandi pͥncipiis. satis relata sint.

Expanded text:
intercalarem fuisse. Quando autem primum intercalatum sit, varie refertur, intercalarem fuisse. Quando autem primum intercalatum sit, varie refertur, et Macer quidem Licinius eius rei orlibro secundo Numam Pompilium sacrorum causa id invenisse contendit; Iunius Servium Tullium regem primum intercalasse commemorat, a quo et nundinas institutas Varroni placet. Tuditanus refert libro tertio magistratuum decemviros qui decem tabulis duas addiderunt de intercalando populum rogasse. Cassius eosdem scribit auctores, Fulvius autem id egisse M'. Acilium consulem dicit ab urbe condita anno quingentesimo sexagesimo secundo, inito mox bello Aetolico. Sed hoc arguit Varro scribendo antiquissimam legem fuisse incisam in columna aerea a L. Pinario et P. Furio consulibus, cui mensis intercalaris ascribitur. Haec de intercalandi principio satis relata sint.
Abbreviated transcription (Latin):
firmata est. Nonis aut̃ conuent᷑ uniuersȩ multitudinis uitandus
estimabatur. qm̃ populus romanus. exactis etiã regib diem hunc
nonarum maxime celebrabant. quẽ natalem seruii tullii existima¬
bant. quia cum incertum ẽẽt : quo m̾̃se seruius tullius natus
fuisset: nouis tam̃ natum esse constaret: om̃s nonas celebri notitia
celebrabant. Ueritos gͦ qui dieb p̃erant: nequid nundinis collecta
uniuersitas. ob desiderium regis nouaret: cauisse. ut nonȩ a nundi¬
nis segregarentur. Unde ille quo habundare annũ diximꝰ: eoꝵ ẽ ꝑmnis¬
sus arbitrio. qͥ fastis p̾erant. uti cũ uellent int̾kalaretur. dũ mͦ eum
in medio t̃minalioꝵ uel mensis interkalaris ita locarent: ut a fuspec¬
to die celebritatẽ auerterent nundinarum. Atq hoc est. qd̾ qͥda ue¬
terum retulerunt. ñ solũ mensem apd̃ romanos. uerũ etiã diem

Expanded text:
firmata est. Nonis autem conventus universae multitudinis vitandus firmata est. Nonis autem conventus universae multitudinis vitandus existimabatur, quoniam populus Romanus exactis etiam regibus diem hunc Nonarum maxime celebrabat, quem natalem Servii Tullii existimabat: quia, cum incertum esset quo mense Servius Tullius natus fuisset, Nonis tamen natum esse constaret, omnes Nonas celebri notitia frequentabant: veritos . . .o qui diebus praeerant, ne quid nundinis collecta universitas ob desiderium regis novaret, cavisse ut Nonae a nundinis segregarentur. Unde dies ille, quo abundare annum diximus, eorum est permissus arbitrio qui fastis praeerant, uti, cum vellent, intercalaretur, dummodo eum in medio Terminaliorum vel mensis intercalaris ita locarent, ut a suspecto die celebritatem averteret nundinarum. Atque hoc est quod quidam veterum retulerunt non solum mensem apud Romanos verum etiam diem
Abbreviated transcription (Latin):
fatiebant. Nam ⁊ illi ultimo anni sui. menii. supert̾iuos interiere¬
bant. dies. ut refert glacippus. qͥ de sacris atheniensium scribit. Ue¬
rum una re: agrecis differebant. Nam illi: confecto mense romani
non confecto februario: s post uicesimum ⁊ tertium diẽ eius: int̾
int̾calationẽ subungebant. Credo uetere religionis suȩ more. ut febru¬
arium oumimodo martius consequeretur. S cũ sepe eueniret. ut
nundinȩ modo in ann pͥncipem diem. modo in nonas caderent. utrũ¬
ꝙ. aũt ꝑiitiosũ rei publicȩ putabatur: reiediũ quo hoc auerteretur: ex¬
cogitatum est. qd̃ aperienius. si pus ostenderiiis. cur nundinȩ uł pͥ¬
imis kalendis uł nonis ka omnib cauebantur. Nam quotiens incipi¬
ente anno dies cepit. qui addictus ẽ nundinis. om̃is ale annus infau¬
stis casib luctuosus fuit. maximeq lepidiano tumultu. opinio ista

Expanded text:
faciebant. Nam et illi ultimo anni sui mensi superfluos interserefaciebant. Nam et illi ultimo anni sui mensi superfluos interserebant dies, ut refert Glaucippus qui de sacris Atheniensium scripsit. Verum una re a Graecis differebant. Nam illi confecto ultimo mense, Romani non confecto Februario sed post vicesimum et tertium diem eius interintercalationem subiungebant: credo vetere religionis suae more, ut Februarium omni modo Martius consequeretur. Sed cum saepe eveniret ut nundinae modo in anni principem diem modo in Nonas caderent utrumque autem perniciosum rei publicae putabatur, remedium quo hoc averteretur excogitatum est: quod aperiemus, si prius ostenderimus cur nundinae vel primis Kalendis vel Nonis omnibus cavebantur. Nam quotiens incipiente anno dies coepit qui addictus est nundinis, omnis ille annus infaustus casibus luctuosus fuit: maximeque Lepidiano tumultu opinio ista
Abbreviated transcription (Latin):
rem imparis uumeri. Ea re: ꝑ octoennium conuenire numerus at
q ordo ñ poterat. s nundum hoc errore comꝑto ꝑ octo annos uo¬
naguita quasi suꝑfundendos grecorum exemplo cõputabant dies.
alternisq aunis. biuos ⁊ uicenos. altnis: ternos ⁊ uicenos interka¬
lantes: exspensabant. ĩterualationib qͣtuor. S octauo ꝙͦ anno: in¬
terbalares octo affluebant dies. ex singulis. quib uertentis anin
numerum. apud romanos. supra grecum habuisse iã diximus. Hoc
quoq errore iam cognito. hȩc species emendationis inducta est. Ter¬
cio quoq octoennio ita interkalandos dispensabant dies. ut ñ no¬
naguita dies. s sexaginta sex intercalarent cõpensatis uigniti ⁊ qͣ¬
tuor dieb. ꝓ illis. qͥ ꝑ totidem annos. supra grecorum numerum
creuerant. Omni aut interkalationi: mensis februarius deputatꝰ:
qm̃ is ultimus ann erat. qd̾ etiam ipsũ de grecorum imitatione

Expanded text:
rem inparis numeri. Ea re per octennium convenire numeri . . rem inparis numeri. Ea re per octennium convenire numeri . . .oque ordo non poterat. Sed nondum hoc errore conperto . . .o octo annos nonaginta quasi superfundendos Graecorum exemplo, conputabant dies, alternisque annis binos et vicenos, alternis ternos vicenosque intercalantes expensabant intercalationibus quattuor. Sed octavo quoque anno intercalares octo affluebant dies ex singulis quibus vertentis anni numerum apud Romanos super Graecum abundasse iam diximus. Hoc quoque errore iam cognito haec species emendationis inducta est. Tertio quoque octennio ita intercalandos dispensabant dies, ut non nonaginta sed sexaginta sex intercalarent, conpensatis viginti et quattuor diebus pro illis qui per totidem annos supra Graecorum numerum creverant. Omni autem intercalationi mensis Februarius deputatus est, quoniam is ultimus anni erat: quod etiam ipsum de Graecorum imitatione
Abbreviated transcription (Latin):
se trecentis quinquaginta quatuor diebis ordinasse annum qm̃
appareret de solis cursu qui trecentis sexaginta quinq dieb ⁊
quadrante zodiacum conficit deesse anno suo undecĩ dies⁊
quadrantem. int̾ kalares stata ratione cõmenti sunt. ita ut oc¬
tauo quoq anno. nonaginta dies. ex quib tres menses tricenũ
dierum composuerunt : intercalarent. Id greci fecerunt. qm̃ o
perosum erat. atq difficile omĩb aninis: undecim dies ⁊ qua¬
drantem int̾calare. Itaq maluerunt: hunc numerũ octie̾
multiplicare. ⁊ nonaginta dies quinascuntur si quadrans cũ
diebiis undecim octies cõponatur. inserere irtres menses ut
diximus distribuendos. Hos dies y nep ẜario gtac. menseˢ
uero eaaboaicnoc. appellitabant. hunc ergo orainem romanis qͦ
imitari placuit. sed frustra. Quippe fugit eos: unum diem sicut
supra ammoniumꝰ: additum esse. ad grecum numerum in hono¬

Expanded text:
se trecentis quinquaginta quattuor diebus ordinasse annum quoniam se trecentis quinquaginta quattuor diebus ordinasse annum quoniam appareret de solis cursu, qui trecentis sexaginta quinque diebus et quadrante zodiacum conficit, deesse anno suo undecim dies et quadrantem, intercalares stata ratione commenti sunt, ita ut octavo quoque anno nonaginta dies, ex quibus tres menses tricenum dierum conposuerunt, intercalarent. Id Graeci fecerunt, quoniam erat operosum atque difficile omnibus annis undecim dies et quadrantem intercalare. Itaque maluerunt hunc numerum octies multiplicare, et nonaginta dies, qui nascuntur si quadrans cum diebus undecim octies conponatur, inserere in tres menses, ut diximus, distribuendos: hos dies ὑπερβαίνοντας, menses vero ἐμβολίμους appellitabant. Hunc ergo ordinem Romanis quoque imitari placuit: sed frustra, quippe fugit eos diem unum, sicut supra ammonuimus, additum a se ad Graecum numerum in hono
Abbreviated transcription (Latin):
pari numero putarentur. cõsummationẽ parem facerent. unus pari
numero institutus: uniuersam putationem imparem fecit. Ianuariꝰ
gͥ. apͥlis iunius. sextilis september. nouember. december. unde trice¬
nis censebantur dieb. ⁊ quintanas nonas habebant. Ac post idus
in omnib ad septimtm decimũ kalendas computabatur. Mar¬
cuis uero. mauus. quintilis. ⁊ october. dies tricenos singulos pos¬
sidebant. Nonȩ: in his septimanȩ eraut. similiterq. post idus de¬
cem septemq dies in singuilis usq ad sequentes kaiendas putaban¬
tur. S solus februarius uigiti ⁊ octo retinuit dies. quasi infe¬
ris ⁊ deminutio ⁊ par numerus conueniret. Cum gͦ romani
ex hac distributione pompilii ad lunȩ cursum. sicut greci annũ
proprium cõputarent : necessario ⁊ int̾ kalarem mensem institu¬
erunt. more grecorũ. Nam ⁊ greci cum animaduerterẽt temere

Expanded text:
pari numero putarentur, consummationem parem facerent, unus pari pari numero putarentur, consummationem parem facerent, unus pari numero institutus universam putationem imparem fecit. Ianuarius igitur Aprilis Iunius Sextilis September November December undetricenis censebantur diebus et quintanas Nonas hin omnibus a. d. septimum decimum Kalendas conputabatur. Martius vero Maius Quintilis et October dies tricenos singulos possidebant. Nonae in his septimanae erant: similiterque post Idus decem et septem dies in singulis usque ad sequentes Kalendas putabantur: sed solus Februarius viginti et octo retinuit dies, quasi inferis et deminutio et par numerus conveniret. Cum ergo Romani ex hac distributione Pompilii ad lunae cursum sicut Graeci annum proprium conputarent, necessario et intercalarem mensem instituerunt more Graecorum. Nam et Graeci, cum animadverterent temere
Abbreviated transcription (Latin):
uos menses pari ratione dunsit. Ac de duob. priorem ianuarium
nincupauit. primũꝙ eẽ anm uoluit. tanquã biciptas. deitur mne¬
sem respitientem ac prospitientem transacti anni finẽ. futuri pͥn¬
cipia. Sed̃m: dicanit februo deo. qͥ lunstrationum potens ereditua
lustrari aut̃ eo mense cuntatem necesse erat. quo statuit ut usta
diis manib soluerentur. Numȩ ordinationẽ finitimi mox secuti: to¬
tidem dieb. totidemq mensib. ut pompilio placuit. annum suũ
cõputare ceperunt. S hoc solo discrepabant. qd̾ menses unde trice¬
num triceiuiq nimero alternauerunt paulo post numa in ho¬
norem imparis nimeri secretum hoc ⁊ ante pytagorã parturien¬
te natura. unum adiecit diem. quem ianuario dedit. ut tam
in anuo quã in mensib singulis. p̃t̾ unũ februarium. imꝑar nume¬
rus seruaretur. Nam qr duo decĩ menses. si singuli. aut pari aut im¬

Expanded text:
vos menses pari ratione divisit. Ac de duobus priorem Ianuarium vos menses pari ratione divisit. Ac de duobus priorem Ianuarium nuncupavit primumque anni esse voluit, tamquam bicipitis dei mensem, respicientem ac prospicientem transacti anni finem futurique principia; secundum dicavit Februo deo, qui lustrationum potens creditur. Lustrari autem eo mense civitatem necesse erat, quo statuit ut iusta dis Manibus solverentur. Numae ordinationem finitimi mox secuti totidem diebus totidemque mensibus ut Pompilio placuit annum suum computare coeperunt; sed hoc solo discrepabant, quod menses undetricenum tricenumque numero alternaverunt. Paulo post Numa in honorem imparis numeri, secretum hoc et ante Pythagoram parturiente natura, unum adiecit diem quem Ianuario dedit, ut tam in anno quam in mensibus singulis praeter unum Februarium impar numerus servaretur. Nam quia duodecim menses, si singuli aut pari aut im
Abbreviated transcription (Latin):
titeutonuimꝰ habendum eẽ institutt. Menses ita disposuit. ut quatu¬
ar er his trecentos lingnios. sex uero tricenos haberent aieo d cũ
mo numeriis. neq solis cursui. neꝙ sinȩ rationib conueniter ter¬
munꝗtam usu ueniebat ut frigus anni estiuis mensib: ricoutia
calo. memi alib pronemret qd̃ ubi contigisset. tantũ dierum sine
ullo mensis nomine. patiebantur absumi: quantũ ad id aumi tẽ¬
pns adtuceret quo celi habitus instanti m̃si aptus inuemiretur. s se¬
cutus numa: quantum sub celo rudi ⁊ seculo. adhuc impolita folo
ingenio magistrs conprehendere potuit. uel quia grecorũ obserua¬
tione forsan instructiis est: quinquaginta dies addidit. ut .in. cͦee.
tenderetur. atꝙ his quinquaginta dieb ase additis: adiecit alioe
sep rtractos ilis sex mensib. qui triginta habebant dies. ia eit
ae singulis singulos. factosq quinquaginta ⁊ sex dies in duos no¬

Expanded text:
trecentorum habendum esse constituit mensesque ita disposuit ut quattutrecentorum habendum esse constituit mensesque ita disposuit ut quattuor ex his tricenos singulos, sex vero tricenos haberent dies. Sed cum is numerus neque solis cursui neque lunae rationibus conveniret, nonnumquam usu veniebat ut frigus anni aestivis mensibus et contra calor hiemalibus proveniret, quod ubi contigisset, tantum dierum sine ullo mensis nomine patiebantur absumi quantum ad id anni tempus adduceret quo caeli habitus instanti mensi aptus inveniretur. Sed secutus Numa, quantum saeculo rudi et adhuc impolito solo ingenio magistro comprehendere potuit, vel quia Graecorum observatione forsan instructus est, quinquaginta dies addidit, ut in trecentotenderetur. Atque his quinquaginta diebus a se additis adiecit alios sex retractos illis sex mensibus qui triginta habebant dies, id est de singulis singulos, factosque quinquaginta et sex dies in duos no
Abbreviated transcription (Latin):
sextin ⁊ primum consulatum ierit. & triumphos tres inurbem
⁊. n eamotus hoc mense in potestatem popili romam redacta sit anis¬
q hoc mense bellis ciunlib impositus sit. atꝙ ob has causas. hic mensis
huio imꝑio felicissimus sit. ac fuerit: placere senatui: ut bic mensis
auigusts apelletur. Item plebiscitum factum ob eandem tem. ser topa¬
cudio tribuno plebem rogante. Mensis september: ꝓͥncipalem siui reti¬
net apellationem. quem germanici appellatione: tolrem gen suo
nomine doutianus mnuaserat. s ubi infaustũ uocabulum ex omni
eemns eaͥo placuit eradi: menses qͦ nsurpatione tirannce appella¬
tionis exuti sunt. cautio postea principum ceterorum. diri uulneris
naausta uit intium. mensib aseptembri usꝙ addecenbrẽ pͥsca nomi¬
na mreseriuaut. hec fuit a romulo annua ordiata dimensis. qui sicut
supraiam aiximus annum decem m̃sium. dierum uero quatiior ace

Expanded text:
et primum consulatum inierit et triumphos tres in urbemet primum consulatum inierit et triumphos tres in urbemsed et Aegyptus hoc mense in potestatem populi Romani redacta sit finisque hoc mense bellis civilibus impositus sit atque ob has causas hic mensis huic imperius felicissimus sit ac fuerit, placere senatui ut hic mensis Augustus appelletur. Item plebiscitum factum ob eandem rem Sexto Pacuvio tribuno plebem rogante. Mensis September principalem sui retinet appellationem: quem Germanici appellatione Octobrem vero suo nomine Domitianus invaserat. Sed ubi infaustum vocabulum ex omni aere vel saxo placuit eradi, menses quoque usurpatione tyrannicae appellationis exuti sunt: cautio postea principum ceterorum diri ominis infausta vitantium mensibus a Septembri usque ad Decembrem prisca nomina reservavit. Haec fuit a Romulo annua ordinata dimensio, qui, sicut supra iam diximus, annum decem mensium, dierum vero quattuor et
Abbreviated transcription (Latin):
titit. hauc deam q̃ uitalib p̃est: templo sacrauit. cui: pulte fabacia
⁊ larido sacrificatur. qd̾ his maxime reb. uires corporis roborentur. Nã
⁊ kalendȩ uimiȩ. fabariȩ uulgo uocantur. qͥa hoc mense adultę fabę di¬
mnis reb adhibentur. Sequitur iulins. qͥ cum scõm romuli ordinati¬
onem marcio anni tenente teuente pͥncipium: qͥntilis anumero.
uocaretur. nichilominus tam̃ etiã post p̾positos a numa ianuariũ
ac februarium retinuit nomͦ. cũ non uideretur iam quintus ẽẽ. s sep¬
timus. S postea in honorem uilu cesaris dictatoris. legem ferente mar¬
co antonio marci fili o consule. uilus appellatus est. qd̾ hoc mense ad
quartum idus quintiles uilius procreatꝰ sit. Augustis deinde est
qui sextilis aute uocatus est. donec honori augusti daretur. ex sena¬
tus consulto. euiꝰ uerba subieei. Cũ imꝑat& cesar angustus. mense¬

Expanded text:
titit, hanc deam quae vitalibus praeest templo sacravit. Cui pulte fabaria titit, hanc deam quae vitalibus praeest templo sacravit. Cui pulte fabaria et larido sacrificatur, quod his maxime rebus vires corporis roborentur. Nam et Kalendae Iuniae fabariae vulgo vocantur, quia hoc mense adultae fabae divinis rebus adhibentur. Sequitur Iulius qui, cum secundum Romuli ordinationem Martio anni tenente principium Quintilis a numero vocaretur, nihilo minus tamen etiam post praepositos a Numa Ianuarium ac Februarium retinuit nomen, cum non videretur iam quintus esse sed septimus. Sed postea in honorem Iulii Caesaris dictatoris legem ferente M. Antonio M. filio consule Iulius appellatus est, quod hoc mense a. d. quartum Idus Quintiles Iulius procreatus sit. Augustus deinde est, qui Sextilis antea vocabatur donec honori Augusti daretur ex senatus consulto cuius verba subieci: cum Imperator Caesar Augustus mense
Abbreviated transcription (Latin):
li ut sitpra diximus nominatus. aut ut cingius arbitratur: qd̾ innomiꝰ
apud latinos ante uocitatus. duq apd̃ aricinos. prenestinosq hac appel¬
latione in fastos relatus sit. adeo: ut sicut nisus in conmentariis fa¬
stoꝵ dicit. apd̾ maiores qͦ nrõs. hȩc appellatio m̃sis du manserit. S post
decretis quibdã litteris. ex inouio uinius dictus sit. Nam ⁊ edes iu¬
nom monetȩ kalendis umiis dedicata est. Nonnulli putatierunt iu¬
utum mensem a uimo bruto. qͥ pͥmus roiis consul factus est. nomina¬
tum. qd̾ hoc mense id est kalendis niniis pulso tarquinio: sacrum car¬
ne deȩ in celio monte uoti reus fecerit. hanc deam: uitalib huma¬
is preesse credunt. ab eadeniq petitur: ut iecinora ⁊ corda quęq sunt
intrinsecuis uiscera. salua conseruet. Et quia ardis beneficio cinꝰ dissi¬
mulatione brutus habebatur. idoneus emendationi publici status ex¬

Expanded text:
li, ut supra diximus, nominatus aut, ut Cingius arbitratur quod Iunonius li, ut supra diximus, nominatus aut, ut Cingius arbitratur quod Iunonius apud Latinos ante vocitatus diuque apud Aricinos Praenestinosque hac appellatione in fastos relatus sit, adeo ut sicut Nisus in commentariis fastorum dicit apud maiores quoque nostros haec appellatio mensis diu manserit, sed post detritis quibusdam litteris ex Iunonio Iunius dictus sit. Nam et aedes Iunoni Monetae Kalendis Iuniis dedicata est. Nonnulli putaverunt Iunium mensem a Iunio Bruto qui primus Romae consul factus est nominatum, quod hoc mense, id est Kalendis Iuniis, pulso Tarquinio sacrum Carnae deae in Caelio monte voti reus fecerit. Hanc deam vitalibus humanis praeesse credunt. Ab ea denique petitur ut iecinora et corda quaeque sunt intrinsecus viscera salva conservet, et quia cordis beneficio, cuius dissimulatione brutus habebatur, idoneus emendationi publici status ex
Abbreviated transcription (Latin):
liceat. ꝓpter iniuriã quã ab ingrato uiro iasone ꝑpessa est. hȩc a¬
dit. adeo pudicam. ut extra. Tnai leco nirit. nunqua sit egres¬
sa. nec nom̃ euis in pubblico fuerit auditũ. nec uirũ unquam
uiderit. nec a uiro uisa sit. propter qd̃ nec uir templũ eius ingreditur.
unde ⁊ mulieres initalia: sacro herculis ñ licet int̾esse. qd̃ herculi cũ
boues gerionis ꝑ agros italȩ duceret: fitienti respondit mulier. aqͣm
se ñ posse p̃stare. qd̾ feminarũ deȩ celebraretur dies. nec ex eo appara¬
tu: niris gustare fas esset. ꝓpt̃ qd̾ hercules facturus sacrum: detestatꝰ
est p̃sentiam feminarum. ⁊ pocio ac pinario sacroꝵ custodib uissit.
ne mulierem int̾esse ꝑmitterent. Ecce occasio nominis. quo maiã
eamdem ẽẽ ⁊ terram ⁊ bonam deam diximus. coegit nos debona dea
quȩcumq comꝑimꝰ ꝓtulisse. Iumus maium sequitur. aut ex parte popu¬

Expanded text:
liceat propter iniuriam quam ab ingrato viro Iasone perpessa est. Haec aliceat propter iniuriam quam ab ingrato viro Iasone perpessa est. Haec adit adeo pudicam ut extra γυναικωνῖτιν numquam sit egressa, nec nomen eius in publico fuerit auditum, nec virum umquam viderit vel a viro visa sit, propter quod nec vir templum eius ingreditur. Vnde et mulieres in Italia sacro Herculis non licet interesse, quod Herculi, cum boves Geryonis per agros Italiae duceret, sitienti respondit mulier aquam se non posse praestare, quod feminarum deae celebraretur dies, nec ex eo apparatu viris gustare fas esset. Propter quod Hercules facturus sacrum detestatus est praesentiam feminarum et Potitio ac Pinario sacrorum custodibus iussit ne mulierem interesse permitterent. Ecce occasio nominis, quo Maiam eandem esse et terram et Bonam Deam diximus, coegit nos de Bona Dea quaecumque comperimus protulisse! Iunius Maium sequitur aut ex parte popu
Abbreviated transcription (Latin):
ca depasta est. Alii ꝓ soniaNelet iin. boetii semelam credutit. necñ
eandem faum filiam dicint. obstitisseq uoluntati patris. in ano¬
rem suum iapsi. ut ⁊ uirga myrtea ab eo uerberaretur. cum desi¬
derio patris. nec uino ab eodem pressa cessisset. transfigurasse se ta¬
m̃ inserp̃ertẽ pater creditur. ⁊ coisse cũ filia. horum om̃ium hȩc
ꝓferuntur indicia. qd̃ uirgam mirteam in tẽplo haberi nefas sit.
qd̾ suꝑ caput eiꝰ extendatur nitis. qua maxime eã pater deciꝑe tem¬
ptauit. qd̃ uinum in tẽplo eius in suo nomine soleat inferri. s uas
in qͦ uinum inditũ ÷ mellariũ nomiuetur.⁊ uinũ lac nuncupetuꝵ
serpentesq ĩ tẽplo eiꝰ: nec terrentes. nec timentes. appareant. Quidam:
medeam putant. qd̾ in edem eiꝰ. om̃e genus herbarũ sit. ex qͥb anti¬
str s dant plerumq medicinas. ⁊ qd templũ eiꝰ uirũ introire non

Expanded text:
ca depasta est: alii Χθονίαν Ἑκάτην, Boeoti Semelam credunt. Nec non ca depasta est: alii Χθονίαν Ἑκάτην, Boeoti Semelam credunt. Nec non eandem Fauni filiam dicunt, obsititisseque voluntati patris in amorem suum lapsi, ut et virga myrtea ab eo verberaretur, cum desiderio patris nec vino ab eodem pressa cessisset: transfigurasse se tamen in serpentem pater creditur et coisse cum filia. Horum omnium haec proferuntur indicia, quod virgam myrteam in templo haberi nefas sit, quod super caput eius extendatur vitis qua maxime eam pater decipere temptavit, quod vinum in templum eius non suo nomine soleat inferri, sed vas in quo vinum inditum est mellarium nominetur et vinum lac nuncupetur, serpentesque in templo eius nec terrentes nec timentes indifferenter appareant. Quidam Medeam putant, quod in aedem eius omne genus herbarum sit ex quibus antistites dant plerumque medicinas, et quod templum eius virum introire non
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpria est terrȩ.⁊ mercurium ideo illi in sacͥs adiungi dicunt. qͥa uox¬
nascenti homini terrȩ cõtactu datur. Scimus aut: merturiũ uocis
uocis ⁊ sermonis potentẽ. Auctor ẽ cornelius labeo huic maiȩ. edem
deam ⁊ terram ex ipso ritu occultiore sacrorũ doceri posse confiriat.
hanc eamdem bonam deam faunamq & openi. & fatuam poniti¬
ficum libris indicari. Bonã: qd̾ om̃nim nobis ad uictum bonorũ cau¬
sa est. faiã: qd̾ onñ usui animantiũ fauet. Openi: qd̾ ipsius auxi¬
uo uita constat. fatuam: a fando. qd ut supͣdiximꝰ infantes partu
editi. ñ pͥus uocem edunt. equa attigerint terrã. Sunt qui di¬
cunt. hanc deam potentiã habere in nonis. ideoq sceptrũ regale in
simstra manu ei additum. Pandẽ alii ꝓserpinã. credunt. port̾aq ei
rem diuinam fieri. quia segetẽ quam ceres mortalib tribuit: por¬

Expanded text:
propria est Terrae. Et Mercurium ideo illi in sacpropria est Terrae. Et Mercurium ideo illi in sacnascenti homini terrae contactu datur, scimus autem Mercurium vocis et sermonis potentem. Auctor est Cornelius Labeo huic Maiae, id esDeam et terram ex ipso ritu occultiore sacrorum doceri posse confirmat: hanc eandem Bonam Faunamque et Opem et Fatuam pontificum libris indigitari: Bonam, quod omnium nobis ad victum bonorum causa est; Faunam, quod omni usui animantium favet; Opem, quod ipsius auxilio vita constat; Fatuam a fando, quod, ut supra diximus, infantes partu editi non prius vocem edunt quam attigerint terram. Sunt qui dicant hanc deam potentiam habere Iunonis, ideoque regale sceptrum in sinistra manu ei additum. Eandem alii Proserpinam credunt, porcaque ei rem divinam fieri, qui segetem quam Ceres mortalibus tribuit por
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. postꝗͣ popłm ĩ maiores iunioresq diuisit. ut altã pars consilio
altã pars arims rem publicam tueretur. in honorem utriusq partis:
hunc maium. sequentem iuniũ uocasse. Sunt qͥ hẽ mensẽ ad nr̃os
fastos a tusculanis transisse cõmemorent. Apd̃ qͦs nũc qͦ uocatur d̾s
maius. qͥ ẽ iuꝑit̾. a magnitudine scilicet ac maiestate dictꝰ. Cinguis
m̃sẽ nominatũ putat : amaia. quã uulcam dicit uxorẽ. argumento¬
q utitur. qd̾ flamen uulcanaris kalendis mais huic deȩ rem diuinã
facit. s piso: uxorem uulcani maiestã ñ maiã dicit uocari. Conten¬
dunt alii maiã merturii matrẽ. matri nomen dedisse. hinc maxi¬
me pbantes: qd̾ hoc inse meratores om̃s. maiȩ pariter mereurioꝙ
sacrificant. Affirmant quidam quib cornelius labeo cõsentit. cui
mense maiores diuina celebratur. terram esse. hoc adeptã nomen.

Expanded text:
dicit, postquam populum in maiores iunioresque divisit, ut altera pars consilio dicit, postquam populum in maiores iunioresque divisit, ut altera pars consilio altera armis rempublicam tueretur, in honorem utriusque partis hunc Maium sequentem Iunium mensem vocasse. Sunt qui hunc mensem ad nostros fastos a Tusculanis transisse commemorent, apud quos nunc quoque vocatur deus Maius qui est Iuppiter, a magnitudine scilicet ac maiestate dictus. Cingius mensem nominatum putat a Maia, quam Vulcani dicit uxorem, argumentoque utitur, quod flamen Vulcanalis Kalendis Maiis huic deae rem divinam facit: sed Piso uxorem Vulcani Maiestam, non Maiam, dicit vocari. Contendunt alii Maiam Mercurii matrem mensi nomen dedisse, hinc maxime probantes, quod hoc mense mercatores omnes Maiae pariter Mercurioque sacrificant. Adfirmant quidem, quibus Cornelius Labeo consentit, hanc Maiam cui mense Maio res divina cel
Abbreviated transcription (Latin):
minari. S cũ fere ante equinoctium uernũ triste sit celũ. ⁊ nubib
obductum s ⁊ mare nauigantib clausũ. terrȩ etiã ipsȩ aut aqua. aut
pruina. aut nubib contegantur: eaq om̃ĩa uerno idest hoc m̾se aꝑian¬
tur: arbores qͦ nec minꝰ ceta q̃ cõtinet terra. aꝑire se in germ̃ incipi¬
ant. ab his omĩb mensem aprilem dici: merito cilendũ est. quasi
aperilem. sicut aput athenienses antec tepico Ni. idem mensis uocat᷑.
ab eo qd̾ hoc tempore cuncta florescant. Non tamen negat uerrius flac¬
cus hodie postea constitutũ: ut matronę ueneri sacrum facerent. cuiꝰ
rei causa. quia hinc loco ñ cõuenit: p̃tereunda est. Maiũ romulus t̃¬
cium posint. de cinꝰ nomine: int̾ auctores iata dissensio ẽ. Nã fului¬
us nobilior in fastis qͦs in ede herculis inusarum posuit : romulũ

Expanded text:
minari. Sed cum fere ante aequinoctium vernum triste sit caelum et nubibus minari. Sed cum fere ante aequinoctium vernum triste sit caelum et nubibus obductum, sed et mare navigantibus clausum, terrae etiam ipsae aut aqua aut pruina aut nivibus contegantur, eaque omnia verno id est hoc mense aperiantur, arbores quoque nec minus cetera quae continet terra aperire se in germen incipiant: ab his omnibus mensem Aprilem dici merito credendum est, quasi Aperilem, sicut apud Athenienses ἀνθεστηριών idem mensis vocatur ab eo quod hoc tempore cuncta florescant. Non tamen negat Verrius Flaccus hoc die postea constitutum ut matronae Veneri sacrum facerent: cuius rei causam, qui huic loco non convenit, praetereundum est. Maium Romulus tertium posuit, de cuius nomine inter auctores lata dissensio est. Nam Fulvius Nobilior in fastis quos in aede Herculis Musarum posuit Romulum
Abbreviated transcription (Latin):
diuisus est. ut d̾o c̾ẽt utriq cõmimis. nec estimatur ratione celesti
carere ipsa diuisio. Siquidẽ aculeo uelut potentissimo telo. pars
armata posterior domciliũ martis est. Priorem uero partẽ cui ⁊¬
poc apd̾ grecos nom̃ est: nos libram uocanus. uenꝰ accepit. quȩ uelut
iugo concoerdi: iungit matrimonia amiciciasq cõponit. S cĩgius
in eo libro quẽ de festis reliquit: ait. imperite quosdam opinari: aprilẽ
mensem. antiqͦs a uenere dixisse. cũ nullus dies festiis. nullũq sacͥfi¬
cnuim insigne ueneri ꝑ hunc mensẽ a maiorib institutũ sit. S nec in car¬
minib quidem saliorum ueneris ulla ut ceteoꝵ celestiũ laus celebretur.
Cuigio etiã uarro cõsentit. affirmans nom̃ uen̾is ne sub regulis quidẽ io
manorum uel latinũ uł grecũ fuisse. ⁊ ĩo ñ potuisse m̃sem auenere no¬

Expanded text:
divisus est ut deo esset utrique communis. Nec aestimatur ratione caelesti divisus est ut deo esset utrique communis. Nec aestimatur ratione caelesti carere ipsa divisio, siquidem aculeo velut potentissimo telo pars armata posterior domicilium Martis est, priorem vero partem, cui Ζυγὸς apud Graecos nomen est, nos Libram vocamus, Venus accepit, quae velut iugo concordi iungit matrimonia amicitiasque componit. Sed Cingius in eo libro quem de fastis reliquit ait imperite quosdam opinari Aprilem mensem antiquos a Venere dixisse, cum nullus dies festus nullumque sacrificium insigne Veneri per hunc mensem a maioribus institutum sit, sed ne in carminibus quidem Saliorum Veneris ulla ut ceterorum caelestium laus celebretur. Cingio etiam Varro consentit, adfirmans nomen Veneris ne sub regibus quidem apud Romanos vel Latinum vel Graecum fuisse, et ideo non potuisse mensem a
Abbreviated transcription (Latin):
semn: nominauit aprilem. ut qͥdam putant cũ aspiratione quasi
aphrilem. a spuma quã greci afron uocant. unde orta uenus credi¬
tur. Et̃ hanc romuli fuisse asserunt rationẽ. ut pͥmũ quidem
mensem. a patre suo marte. scđm ab enee matre uenere nomina¬
ret. Et̃ hii potissimũ ann pͥncipia seruarent. a qͥb eẽt romani
nominis origo. cũ hodieq in sacris martem patrẽ. uenerẽ genit̾oẽ
uocemꝰ. Alii putant romissũ uł altiore prudentia. ł certi numini
ꝓuidentia. ita pͥmos ordinasse menses. ut cũ p̃cedens marti ẽet
dicatus d̃o plerumq hominũ. necatori: ut homerꝰ naturę consei
ueneri dicaretur. quȩ uim eiꝰ quasi benefica lenuet. Nam in duo¬
lecim todiaci sigins quoꝵ. certa certoꝵ numinũ domicilia credun¬
tur. cam primum signum aries. marti assignatus sit: sequers.
mox uenerem id est taurus accepit. ⁊ rursus e regione scorpius ita

Expanded text:
sem nominavit Aprilem, ut quidam putant, cum adspiratione quasi sem nominavit Aprilem, ut quidam putant, cum adspiratione quasi Aphrilem, a spuma quam Graeci ἀφρὸν vocant, unde orta Venus creditur. Et hanc Romuli asserunt fuisse rationem, ut primum quidem mensem a patre suo Marte, secundum ab Aeneae matre Venere nominaret, et hi potissimum anni principia servarent a quibus esset Romani nominis origo, cum hodieque in sacris Martem patrem, Venerem genetricem vocemus. Alii putant Romulum vel altiore prudentia vel certi numinis providentia ita primos ordinasse menses ut cum praecedens Marti esset dicatus, deo plerumque hominum necatori —ut Homerus naturae conscieneri dicaretur, quae vim eius quasi benefica leniret. Nam et in duodecim zodiaci signis, quorum certa certorum numinum domicilia creduntur, cum primum signum Aries Marti adsignatus sit, sequens mox Venerem, id est Taurus, accepit; et rursus e regione Scorpius ita