comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mortẽ pati. quam ut mundus non
saluaretur. Iccirco autem illa uer
ꝑmortem suam: non ut ostenderet
mortem se nequaquã ualuisse ui¬
tare. Nam quecũq de illo dicunt᷑
his quȩ dicta sunt similia. sic sunt
exponenda ut nulla necessitate
sed libera uoluntate mortuus cre¬
datur. Erat namq omp̃e. uͭt de illo
legitur quia oblatus ẽ. qͣm̃ ipse uo¬
luit. Et ipse dicit. Ego pono anumã
meam: ut iterum sumã eam. Ne¬
ino tollit eam ame: sed ego pono
eam ame ipso. Potestatẽ habeo ponẽ¬
di eam: et potestatẽ habeo iterum
sumendi eam. Qđ ergo idem ipse
sua potestate et sua uoluntate fac̃:
nullatenus ad hoc cogi recte dici
tur. B. hoc solum quia ꝑmitiit
deus illum sic tractari quamuis
uolentem: non uidet᷑ tali patri de
tali filio conuenire. A. Iinmo ma¬
xune decet talem patrem tali filio
consentire. si siquid uult laudabi¬
liter ad honorem dei et utiliter
ad salutem hominũ: quȩ aliter
fieri non potuit. In hoc adhuc .B.¬

Expanded text:
mortem pati, quam ut mundus non mortem pati, quam ut mundus non salvaretur. Idcirco autem dixit ver per mortem suam; non ut ostenderet se mortem nequaquam valuisse vitare. Nam, quaecunque de illo dicuntur his quae dicta sunt, similia sic sunt exponenda, ut nulla necessitate, sed libera voluntate mortuus credatur. Erat namque omnipotens, et de illo legitur quoniam oblatus est, quia ipse voluit . Et ipse dicit: Ego pono animam meam, ut iterum sumam eam. Nemo tollit eam a me: sed ego pono eam a me ipso, et potestatem habeo ponendi eam: et potestatem habeo iterum ssua potestate et sua voluntate facit, nullatenus ad hoc cogi recte dici potest. BOS. Hoc solum, quia permittit Deus illum sic tractari, quamvis volentem, non videtur tali Patri de tali Filio convenire. ANS. Imo maxime decet talem Patrem tali Filio consentire, si quid vult laudabiliter ad honorem Dei, et utiliter ad salutem hominum, quae aliter fieri non potuit. BOS. In hoc adhuc v
Abbreviated transcription (Latin):
non necessitate. s sponte seruat uolu¬
tatẽ adeo acceptam. X. xi¬
lus quoq modis recte possu¬
mus patrem uoluisse filii ma¬
tem intelligere: quãuis isti pos¬
sint sufficere. Namsic̃uelle dici¬
mus eum qui facit ut alius uelt̃
non facit ut alius uelit: sed appro¬
bat quia uult. Wt cum uidemus
aliquem fortiter pati uelle moles¬
tiam ut ꝑficiat quod bene uult.
quamuis fateaiur nos uelle ut
illam penam sustineat: non tam̃
uolumꝰ aut amamꝰ penam eius:
sedd uoluntatẽ. Illum quoq qui
plubeie potest et non prohibet: sole¬
mus dicere quia uult quod non
tas placuit. nec ꝓbibuit eum uelle.
aut implere quod uolebat: recte
uoluisse ut filius mortẽ. tam pie
tam utiliter sustineret. quamius
penã eius non amaret. affirmat᷑.
Non autem potiusse calicem transire
nisi biberet illum dixit. non quia
non posset mortẽ uitare si uellet:
sed qm̃ sicut dictum ẽ. mundũ
erat aliter inpossibile saluari: et
ipse indeclinabiliter uolebat potiꝰ

Expanded text:
non necessitate, sed sponte servat voluntatem a Deo acceptam. Aliis quoque modis recte possumus Patrem voluisse Filii mortem intelligere, quamvis isti possint sufficere. Nam, sicut velle dicimus eum, qui facit ut alius velit; non facit ut alius velit, sed approbat quia vult: ut, cum videmus aliquem fortiter pati velle molestiam ut perficiat quod bene vult, quamvis fateamur nos velle ut illam poenam sustineat, non tamen volumus aut amamus poenam ejus, sed voluntatem. Illum quoque qui prohibere potest, et non prohibet, solemus dicere quia vult quod non lii placuit, nec prohibuit eum velle aut implere quod volebat recte voluisse ut Filius mortem tam 79 pie et tam utiliter sustineret, quamvis poenam ejus non amaret, affirmatur. Non autem potuisse calicem transire nisi biberet illum, dixit. Non quia non posset mortem vitare, si vellet; sed quoniam, sicut dictum est, mundum erat impossibile aliter salvari; et ipse indeclinabiliter volebat potius
Abbreviated transcription (Latin):
abstulit sed punitur: sic ds ꝑdit
honorem suum ut non recuperet:
quod his quȩ dicta sunt repugnare
uidetur. A. Dm̃ impossibile est ho¬
nortn suum ꝑdere. Aut enun pec¬
cator sponte soluit quod debet: aut
deus ab inuito accipit. Nam aut
homo debitam subiectionem deo
siue non peccado siue quod peccat
soluendo. uoluntate spontanea exi¬
bet. aut deus eum inuitum sibi tor¬
quendo subicit. et sic se dñm eius
eẽ. ostendit: quod ipse homo uolũ¬
tate fateri recusat. In quo conside¬
randum quia sicut homo peccan¬
do rapit qđ di ẽ: ita tẽdeus puniendo
aufert quod hominis est.. Quip¬
pe non solum id suum aliciuus eẽ.
dicitur quod iam possidet: sed qđ
ineuis potestate est ut habeat. Qm̃
ergo homo ita factus est ut beatitu¬
dinem habere posset sinon pecca¬
ret: cum propter peccatum: bea¬
titudine et omni bono priuatur.
de suo quamuis inuitus soluit qđ
rapuit: quia licet deus hoc ad usũ
cõmodi sui non tranfferat quod au¬

Expanded text:
abstulit, sed punitur, sic perdit Deus abstulit, sed punitur, sic perdit Deus honorem suum, ut non recuperet: quod his quae dicta sunt repugnare videtur. ANS. Deum impossibile est honorem suum perdere: aut enim peccator sponte solvit quod debet, aut Deus ab invito accipit. Nam aut homo debitam subjectionem Deo, sive non peccando, sive quod peccat solvendo, voluntate spontanea exhibet; aut Deus eum invitum sibi torquendo subjicit, et sic se Dominum ejus esse ostendit, quod ipse homo voluntate fateri recusat. In quo considerandum quia sicut homo peccando rapit quod Dei est, ita Deus puniendo aufert quod hominis est. Quippe non solum id ipsum alicujus esse dicitur, quod jam possidet; sed quod in ejus potestate est, ut habeat. Quoniam ergo homo ita factus est ut beatitudinem habere posset, si non peccaret: cum, propter peccatum beatitudine et omni bono privatur, de suo, quamvis invitus, solvit quod rapuit; quia licet Deus hoc ad usum sui commodi non transferat, quod au
Abbreviated transcription (Latin):
debitum honorem auferat: et non
soluat quod aufert .B. Hoc nichil
clarius. A Hichil autem iniustius
toleratur. ꝗͣ qͦnichil minus est tole¬
andum. B Nec hoc est obseurum.
uto ergo quia non dices dm̃ debe¬
deo quod aufert .b̃. Immo penitus
negandum eẽ. ii deo. Item. si deus
nichil maius aut melius. niehil
iustius quam honorem illius ser¬
uat inrerum dispositione. sũma¬
est iusticia: quȩ non est aliud ꝗͣ
ipse deus. R hoc quoq nichil aꝑtiꝰ.
Nichil ergo seruat d̃s iustus: quã
sue dignitatis honorem. B Conce
eam integre seruet si sic auferri
sibi ꝑmittit ut nec soluatur. nec
ise auferentem puniat. B Nonau¬
deo dicere. A Necesse est gͦ ut aut
ablatus honor soluatur: aut pęna
sequatur. Alioquin aut s̃ ds ipsi
iustus non erit. aut ad utrũq inpo¬
tens erit: quod nefas ẽ. uł cogitare.
ate audire si pena peccantis sit illi
icis honor: aut cuiusmodi honor sit. Si
enim pena peccantis non ẽ. eus ho¬
nor cum peccator non soluit quod

Expanded text:
erat, non solvat quod aufert. BOS. Hoc nihil clarius. ANS. Nihil autem injustius toleratur quam quo nihil minus est tolerandum. BOS. Neque hoc est obscurum. ANS. Puto ergo quia non dices Deum debeDeo quod aufert. BOS. Imo penitus negandum esse video. ANS. Item si Deo nihil majus aut melius est, nihil justius quam quae honorem illius servat in rerum dispositione, summa justitia, quae non est aliud quam ipse Deus. BOS. Hoc quoque nihil apertius. ANS. Nihil ergo servat Deus justius quam suae dignitatis honorem. BOS. Contibi quod eum integre servet si sic auferri sibi permittit, ut nec solvatur, nec ipse auferentem puniat? BOS. Non audeo dicere. ANS. Necesse est ergo ut aut ablatus honor solvatur, aut poena sequatur; alioquin aut sibiipsi Deus justus non erit, aut ad utrumque impotens erit: quod nefas est vel cogitare . a te audire si peccantis poena sit illi honor, aut cujusmodi honor sit. Si enim poena peccantis non ejus honor est, cum peccator non solvit quod
Abbreviated transcription (Latin):
q uoluntate quisq ad id quod in de¬
clinabiliter uult tralit᷑ uł un. pel¬
litur. non inconuenienter trabere
aut impellere d̃s cum talem dat
tu uel impulsu nulla intelligitur
iuolentie necessitas: sed acceptȩ bonȩ
uoluntatis spontanea et amata te¬
nacitas. Si ergo hoc modo uegari ne¬
quit patrẽ uoluntatẽ illã dando
ad mortẽ filium traxisse uł impu¬
lisse: quis non uideat eadẽ ratione
mandatũ illi. ut mortẽ sponte susti
neret. ⁊ calicem quẽ non inuztus
biberet dedisse. E si filius sibi non
peꝑcisse sed ꝓ nobis spontanea uolũ¬
tate se ipsum tradidisse recte dicit᷑
quis neget recte dici quia pates
a quo talem uoluntatẽ uoluntatem¬
habuit illi non peꝑcit sed ꝓnobis tra¬
didit illum. ⁊ mortẽ eius uoluit:¬

Expanded text:
namque voluntate quisque ad id quod indenamque voluntate quisque ad id quod indeclinabiliter vult, trahitur vel impellitur; non inconvenienter trahere aut impellere dicitur Deus, cum talem dat tu vel impulsu nulla intelligitur violentiae necessitas, sed acceptae bonae voluntatis spontanea et amata tenacitas. Si ergo hoc modo nequit negari Patrem, voluntatem illam dando, Filium ad mortem traxisse vel impulisse, quis non videat eadem ratione mandatum illi, ut mortem sustineret sponte, et calicem, quem non invitus biberet, dedisse? Et si Filius sibi non pepercisse, sed pro nobis spontanea voluntate seipsum tradidisse, recte dicitur, quis neget recte dici quia Pater, a quo talem habuit voluntatem, illi non pepercit, sed pro nobis tradidit illum et mortem e
Abbreviated transcription (Latin):
otest etiam intelligi recte quia ꝑ
illam piam uoluntatẽ qua uolu¬
it filius ꝓsalute inundi mori. dedit
illi pater. non tamen cogendo man¬
datum ⁊ calicem passionis: et non pe¬
ꝑcit illi. sed ꝓnobis õĩbꝰ tͣdidit illũ ⁊ mor¬
tẽ illiꝰ uoluit: et quia ipse filius obe¬
diens fuit usq ad mortẽ: et didicit
ex his quȩ passus est obedientiã. Quẽ¬
admodum enim scdm humanitatem
non habebat ase uoluntatẽ iuste ui¬
uendi. sed apatre: ita et uoluntatẽ¬
illam qua ut tantũ bonũ faceret
mori uoluit. non potuit hab̾e nͥ apa¬
tre luminũ. a quo ẽ. omẽ datũ opti¬
mum. ⁊ omẽ donum ꝑfectũ. Et sicut
pater trahere. daudo uoluntatẽ dici¬
tur: ita non incongruȩ fit si impel¬
lere asserit᷑. Sicut enim filius dicit
de patre. nemo uenit ad me nisi pa¬
ter traxerit eum: ita dicere potuit
nisi impulerit eum. Similit̾ quoq
ꝓferre potuit. nemo currit ad mor¬
tem ꝓpter nomen meum: nisi pater
impulerit aut traxerit eum. Qm̃ nã

Expanded text:
otest etiam recte intelligi quia per illam piam voluntatem, qua voluit Filius pro salute mundi mori, dedit illi Pater non tamen cogendo mandatum et calicem passionis; et non pepercit illi, sed pro nobis tradidit illum, et mortem illius voluit; et quia ipse Filius obediens fuit usque ad mortem, et didicit ex his quae passus est, obedientiam. Quemadmodum enim secundum humanitatem non habebat a se voluntatem juste vivendi, sed a Patre; ita et illam voluntatem qua, ut tantum bonum faceret, mori voluit, non potuit habere nisi a Patre luminum, a quo est omne datum optimum, et omne donum perfectum : et sicut Pater trahere, dando voluntatem, dicitur; ita non incongrue fit, si impellere asseritur. Sicut enim dicit Filius de Patre: Nemo venit ad me, nisi Pater traxerit eum ; ita dicere potuit, nisi impulerit eum. Similiter quoque proferre potuit, nemo currit ad mortem propter nomen meum, nisi Pater impulerit aut traxerit eum. Quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
ritatis eiꝰ dicenda ẽ. Qua ꝓpt̾ ñ nͥ
inipsa oratione querenda mͥ uidet̃
eius ueritas.mM. Uide gͦ. an ipsa ora¬
tio. aut eiꝰ significatio aut aliqͥd eoꝵ
quȩ sunt indiffinitione enuntiatio
sunt inenuntiationis diffinitione
& cũ ẽ qd̵ enuntiat. et cũ ñ ẽ. Eadẽ
enĩ ẽ oratio. et eadẽ significatio. et
ceta similit᷑. M. Quid gͥ iͥ uidet᷑ ibi

Expanded text:
ritatis ejus dicenda est. Quapropter non nisi in ipsa oratione quaerenda mihi videtur ejus veritas. MAG. Vide ergo an ipsa oratio, aut ejus significatio, aut aliquid eorum, quae sunt in diffinitione enuntiationsunt in enuntiationis diffinitione; et cum est, quod enuntiat, et cum non est: eadem est enim oratio, et eadem significatio, et caetera similiter. MAG. Quid igitur tibi
Abbreviated transcription (Latin):
quã finita erit ueritas. qđ inconue¬
nientissimii ẽ. Siue qͥ dicat᷑ ueritas
habere. siue inrtelligat᷑ ñ habere pͥn¬
cipiũ uł finẽ. nullo claudi potest
ueritas principio uł fine. Hec tu in
monologio tuo. Qua ꝓpt̾ ueritatis di¬

Expanded text:
quam finita erit veritas: quod inconvequam finita erit veritas: quod inconvenientissimum est. Sive igitur dicatur veritas habere, sive intelligatur non habere principium vel finem, nullo claudi potest veritas principio vel fine. » Haec tu in Monologio tuo. Quapropter veritatis di
Abbreviated transcription (Latin):
UONIAM din ueritatẽ ẽẽ credi¬
mus. et ueritatẽ in multis ali
is dicimꝰ ẽẽ. uellẽ scire
an ubicumq ueritas dicri. dđm eam
eẽ fateri debeamꝰ. Nlam tu quoq in
monologio tuo. ꝑueritatẽ orationis
ꝓbas sumam ueritatẽ ñ habere prin¬
cipiũ uł finẽ dicens. Cogit& qͥpo
test quando incepit. aut quando ñ
fuit hoc uerũ. scilic& quia futuruĩ
erat aliquid. aut quando desin&e.
et nerit hoc uerũ. uidelic& quia p̃¬
teritũ erit aliquid. Qđ si neutrum
hoꝵ cogitari potest. et utrumq hoc
uerum sine ueritate ẽẽ ñ potest. ⁊m¬
possibile ẽ. uel cogitare. qđ ueritas
principiũ aut finem habeat. Deniq
si ueritas habuit pͥncipiũ aut habe¬
bit finẽ. ante quã ipsa incrꝑce. uerũ
erat tunc quia ñerat ueritas. et pꝰ¬
quam finita erit. uerũ erit tunc qͥa¬
ñ erit ueritas. At qui uerũ ñ potest
ẽẽ sine feritate. Erat gͥ ueritas ante¬
quam ẽẽt uentas. Qerit ueritas post¬

Expanded text:
uoniam Deum, veritatem esse credimus, et veritatem in multis aliis esse dicimus, vellem scire an ubicunque veritas dicitur, Deum eam esse fateri debeamus. Nam tu quoque in Monologio tuo per veritatem orationis probas summam veritatem non habere principium test, quando incoepit, aut quando non fuit hoc verum; scilicet, quia futurum erat aliquid: aut quando desinet, et non erit hoc verum; scilicet, quia praeteritum erit aliquid. Quod si neutrum horum cogitari potest, et utrumque hoc verum sine veritate esse non potest; impossibile est vel cogitare quod veritas principium vel finem habeat. Denique si veritas habuit principiubit finem, antequam ipsa inciperet, verum erat tunc quia non erat veritas; et postquam finita erit, verum erit quia non erit veritas. Atqui verum non potest esse sine veritate: erat igitur veritas, antequam esset veritas; et erit veritas, post
Abbreviated transcription (Latin):
inueneris ego seruabo. M. Quando ẽ
annuntiatio uera : d. Quando ẽ qd̵
enuntiat siue affirmando siue nega¬
ndo. Dico eni qđ enuntiat. etiã quã¬
do negat eẽ qđ ñ ẽ. quia sic enuntiat
qđ res enuntiata. sit ueritas enuntia¬
tionis : d. Non .m. Quare: Quia ni¬
chil ẽ uerui nͥ participando uertitatẽ.¬

Expanded text:
inveneris, ego observabo. MAG. Quando est enuntiatio vera? DISC. Quando est quod enuntiat, sive affirmando, sive negando: dico enim esse quod enuntiat, etiam quando negat esse quod non est; quia sic enuntiat, tibi videtur quod res enuntiata sit veritas enuntiationis? DISC. Non. MAG. Quare? DISC. Quia nihil est verum, nisi participando veritate
Abbreviated transcription (Latin):
di. Terçius cuitẽ ẽ de questione qua
querit quid peccauit diabolꝰ quia
ñ stetit inueritate. cũ d̃s ñ dederit
ei ꝑseuerantiã. quã nͥ eo dante ha¬
bere ũpotuit. qm̃ si ds dedissa. ille
habuiss&. sic̃ boni angłi iłla habri
ert̃ quia ds̃ illis dedit. Quem trac¬
tatũ quã uis ibi deconfirmatione
honoꝵ angłoꝵ dixerim. de casu dia¬
boli titulaui. qm illud contingens
fuit qdđ dixi debonis angł̃is. qd̾ au¬
tẽ scripsi demalis exꝓposito fuit
questionis. Qui uidelic& tractatus
quamuis uulla continuatione dic¬
taminis cohereant. materia tam eoꝵ
et similitudo disputationis exigit.
ut si mul eo quo illos cõmemoraui
ordine conscribant᷑. Lic& itaq aqͥ¬
busdã festinantib alio sint ordine
transcͥpti ante quam ꝑfecti ẽent. sic
tam̃ eos ut hic posui uolo ordinari.

Expanded text:
di. Tertius autem est De quaestione qua di. Tertius autem est De quaestione qua quaeritur quid peccavit diabolus, quia non stetit in veritate: cum Deus non dederit ei perseverantiam quam nisi eo dante habere non potuit: quoniam si Deus dedisset, ille habuisset, sicut boni angeli habuerunt illam, quia illis dedit Deus. Quem tractatum, quamvis ibi de confirmatione bonorum angelorum dixerim, de casu diaboli titulavi: quoniam illud contingens fuit, quod dixi de bonis angelis; quod autem scripsi de malis, ex proposito fuit quaestionis. Qui videlicet tractatus, quamvis nulla continuatione dictaminis cohaereant, materia tamen eorum, et similitudo disputationis exigit, ut simul eo, quo illos commemoravi, ordine conscribantur. Licet itaque a quibusdam festinantibus alio ordine sint conscripti, antequam perfecti essent, sic tamen eos, ut hic posui, volo ordinari.
Abbreviated transcription (Latin):
Res tractatus ꝑtinentes ad stu¬
dium sacre scͥpture quondam
feci diuersis temporib consimiles
inhec quia facti sunt ꝑ int̾rogatio¬
nẽ et responsionẽ. et ꝑsona uitro¬
gantis nomine notat᷑ discipłi.
respondentis uͦ nomĩe magistri.
Quartum enĩ quem simili modo
edidi ñ ĩutilẽ ut puto intro ducen¬
dis ad dialecticam. cuiꝰ ẽ initiũ ẽ
de grãmatico. qm ad diuersum ab
his trib studui ꝑtin&. istis nolo
cõnumerare. Unus hoꝵ triu. ẽ de
ueritate quid seslic& sit ueritas.
et inquib rebꝰ soleat dici. et qͥd sit
iusticia. Alius uͦ de libertate arbi¬
trii. qͥd sit. et utrum eã semꝑ habe¬
at homo. & qͦt st eiꝰ diuersitates
inhabendo uel ñ habendo rectitu¬
druẽ uoluntatis. ad quã seruandã
ẽ data creaturȩ rationali. In quo
naturalẽ tantii fortitudine uolum¬
tatis. adseruandã acceptam recti¬
tudinẽ. ñ quomͦ necessarui ad hoc
ipsi illi sit ut gr̃a subsequat᷑ osten¬

Expanded text:
res tractatus pertinentes ad stures tractatus pertinentes ad studium sacrae Scripturae quondam feci diversis temporibus, consimiles in hoc quia facti sunt per interrogationem et responsionem; et persona interrogantis nomine notatur discipuli, respondentis vero nomine magistri. Quartum enim, quem simili modo edidi, non inutilem, ut puto, introducendis ad dialecticam, cujus initium est: De grammatico, quoniam ad diversum ab his tribus studium pertinet, istis nolo connumerare. Unus horum trium est De veritate: quid, scilicet, sit veritas, et in quibus rebus soleat dici; et quid sit justitia. Alius vero De libertate arbitrii, quid sit, et utrum eam semper habeat homo; et quot sint ejus diversitates in habendo, vel non habendo rectitudinem voluntatis, ad quam servandam est data creaturae rationali; in quo naturalem tantum fortitudinem voluntatis ad servandam acceptam rectitudinem; non quomodo necessarium ad hoc ipsum illi sit, ut gratia subsequatur, osten
Abbreviated transcription (Latin):
ñ dico quasi p̃cium mortis eiꝰ om̃ib
hominum & angłor. peccatis sua
bilis ratio repugnat.
fiteri .a. Si quid diximus qd̾ cor¬
rigendum sit ñ renuo correctio¬
nem: si rationabilit̾ fit. Si autem
quod nos rationabilit̾ muenisse
existimamus. d̾o ñ nobis attribu¬
ere debemus: qui ẽ benedictus
in scła amen:¬
tradici possit que dicis omĩa
michi uidentur. & ꝑ unius questi¬
onis quam ꝓposuimus solutionẽ.
quicquid in nouo ueteriq testa¬
m̃to continetur ꝓbatum intelligo.
Clmenim sic ꝓbes dm̃ fieri homi¬
nem ex necessitate ut etiam si remo¬
ueantur pauca que de nris libris
posiusti ut qđ de trib di ꝑsonis
& deadam tetigisti ñ solum uide¬
is s & paganis sola ratione satis-¬
facias: & ipse idem ds̃ homo nouũ
condat testam̃tum & uetus appro¬
betꝰ. sicut ipsum ueracem necesse
ẽ confiteri. ita nicħ qd̾ in illis con¬
tinetur uerum ẽẽ pot̾ aliquis dis¬

Expanded text:
non dico, quasi pretium mortis ejus omnibus non dico, quasi pretium mortis ejus omnibus hominum et angelorum peccatis sua bilis ratio repugnat.fiteri. ANS. Si quid diximus quod corrigendum sit; non renuo correctionem, si rationabiliter fit. Si autem quod nos rationabiliter invenisse existimamus; Deo, non nobis attribuere debemus, qui est benedictus in saecula. Amentradici possit, quae dicis omnia mihi videntur; et per unius quaestionis, quam proposuimus, solutionem, quidquid in Novo Veterique Testamento continetur, probatum intelligo. Cum enim sic probes Deum fieri hominem ex necessitate; ut etiam si removeantur pauca, quae de nostris libris posuisti ut quod de tribus personis Dei, et de Adam tetigisti non solum Judaeis, sed etiam paganis sola ratione satisfacias: et ipse idem Deus homo Novum condat Testamentum, et Vetus approbet, sicut ipsum veracem esse necesse est confiteri, ita nihil quod in illis continetur verum esse potest aliquis di
Abbreviated transcription (Latin):
laboli uero
reconciliationẽ de qua que¬
ligent᷑ humanam consideris. Sic̃
enim homo ñ potuit reconciliari nͥ
peccata abstulerunt. Et sicut homo
ꝑ alium hominem qͥ ñ ẽet eiusdẽ
generis quamuis eiusdem esset na¬
ture ñ debuit releuaruĩta nul¬
lus angłs ꝑalium angłm saluari
debet qũamuis om̃s sint uniꝰ natu¬
re qm̃ ñ sunt eiusdem generis sic̃
homines. Non enim sic sunt om̃s
angłi de uno angło. quemadmodũ
om̃s homines de uno homine. Hoc
quoq remouet eorum restaurati¬
onem: quia sicut ceciderunt nul¬
lo alio nocente ut caderent. ita
nullo alio adiuuante surgere de¬
bent. Quod ẽ illis impossibile. alit̾
enim indignitatẽ quã habituri¬
erant ñ possunt restitui. qm sine
auxilio alieno ꝑpotestatem suam
quam acceꝑant stetissent in ueri¬
tate si ñ peccassent. Qua ꝓpter si
quis opinatur saluatoris nr̃i redẽp¬
tionẽ usq ad illos aliquando deb̾e
extendi. rationabilit̾ conuincit᷑.
quia irrationabilit̾ decipitur. Qd̃

Expanded text:
aboli vero reconciliationem, de qua quaeligenter humanam consideres. Sicut enim homo non potuit reconciliari, nipeccata abstulerunt. Et sicut homo per alium hominem, qui non esset ejusdem generis, quamvis ejusdem esset naturae, non debuit relevari, ita nullus angelus per alium angelum salvari debet; quamvis omnes sint unius naturae: quoniam non sunt ejusdem generis, sicut homines. Non enim sic sunt omnes angeli de uno angelo; quemadmodum omnes homines de uno homine. Hoc quoque removet eorum restaurationem: quia sicut ceciderunt, nullo alio nocente ut caderent; illa nullo alio adjuvante resurgere debent: quod est illis impossibile. Aliter enim in dignitatem quam habiturierant non possunt restitui, quoniam sine alieno auxilio per potestatem suam quam acceperant stetissent in veritate, si non peccassent. Quapropter si quis opinatur Salvatoris nostri redemptionem usque ad illos aliquando debere extendi, rationabiliter convincitur quia rationabiliter decipitur. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ debet ñ nͥ alii reddere pot̾a. Qͥb
conuenientius fructum & retri-¬
butionem sue mortis attribuet
qua illis ꝓpter quos saluandos
sicut ratio ueritatis nos docuit
hominẽ fecit se. & quib ut diximꝰ
moriendo exemplum moriendi ꝓpt̾
iusticiam dedit: Frustra qͥ ppe
imitatores euus erunt. si meriti eiꝰ
participes ñ erunt. Aut quos iustꝰ
faciet heredes. debiti quo ipse ñ
aspicit tot & tantis debitis obliga.¬
tos egestate tabescere. in ꝓfundo
miseriarum: ut eis dimittat᷑ qd̾
ꝓ peccatis debent. & det᷑ quo ꝓpt̃
peccata carent. ẜB. Hicħ rationa¬
bilius: nicħ dulcius: nicħ desidabi¬
lius mundꝰ audire pot̾. Ego quidẽ
tantam fiduciam ex hoc concipio:
ut iam dicere ñ possim quanto gau¬
dio ex ultet cor meum. Uidet᷑ enĩ
mͥ qͦd nullum hominem reiciat ds
a se. sub hoc nomine accedentem .A.
Ita ẽ. sic accedit sicut oportet. Quẽ¬
admodum autem sit ad tante grȩ

Expanded text:
quod debet non nisi alii reddere potest. ANS. Quibus quod debet non nisi alii reddere potest. ANS. Quibus convenientius fructum et retributionem suae mortis attribueret, quam illis, propter quos salvandos sicut ratio veritatis nos docuit hominem se fecit, et quibus ut diximus moriendo exemplum moriendi propter justitiam dedit: frustra quippe imitatores ejus erunt, si meriti ejus participes non erunt? Aut quos justius faciet haeredes debiti, quo ipse non aspicit tot et tantis debitis obligatos egestate tabescere in profundo miseriarum; ut eis dimittatur quod pro peccatis debent, et detur quo propter peccata carent? BOS. Nihil rationabilius, nihil dulcius, nihil desiderabilius mundus audire potest. Ego quippe tantam fiduciam ex hoc concipio, ut jam dicere non possim quanto gaudio exsultet cor meum. Videtur enim mihi quod nullum hominem rejiciat Deus ad se sub hoc nomine accedentem. ANS. Ita est, si accedit sicut oportet. Quemadmodum autem sit ad tantae gratiae
Abbreviated transcription (Latin):
alicui: aut dat qd̾ ille ñ habet.
aut dimittit qđ ab illo pot̾ exigi
Prius autem quã tantam remfi¬
lius faceret. omĩa q̃ patriserant
sua erant: nec umquam debuit
qđ illi dimitti possit. Quid gͦ re¬
tribuet᷑ nulliꝰ rei egentr᷑ & cui ñ
ẽ quod dari aut dimitti possit .ẜ.
Ex una parte uideo retribuendi
necessitatem: & ex altera impossi¬
bilitatem: quia & necesse ẽ dm
reddere qd debet: & ñ ẽ qd reddat.
.A. Si tanta & tanta debita m̾ces
nec alii nec illi redditur:. inuanũ
filius tantam rem fecisse uidebit᷑.
.B. hoc nefas est estimare . a. Heces¬
se ẽ gͦ ut alicui alii reddat᷑ quia illi
ñ pot̃.B. In euitabilit̃ sequitur. A.
Si uoluerit filius quod sibi debe¬
tur alii dare poterit ne pat̾ iure
illum prohibere: aut illi cui dabit
negare. B. Immo & iustum & ne¬
cessarium intelligo. ut cui uolue¬
rit dare filiꝰ apatre reddat᷑. quia
& filio qd̾ suum ẽ. dare licet: & pat̾

Expanded text:
alicui, aut dat, quod ille non habet: alicui, aut dat, quod ille non habet: aut dimittit, quod ab illo potest exigi. Prius autem quam tantam rem Filius faceret, omnia quae Patris erant, sua erant, nec unquam debuit quod illi dimitti possit. Quid ergo retribuetur nullius rei egenti, et cui non est, quod dari aut dimitti possit? BOS. Ex una parte video retribuendi necessitatem, et ex altera impossibilitatem: quia et necesse est Deum reddere quod debet, et non est cui reddat. ANS. Si tanta et tam debita merces, nec illi, nec alii redditur; in vanum Filius 96 tantam rem fecisse videbitur. BOS. Hoc nefas est aestimare. ANS. Necesse est ergo ut alicui alii reddatur; quia illi non potest. BOS. Inevitabiliter sequitur. ANS. Si voluerit Filius, quod sibi debetur alii dare; poteritne Pater jure illum prohibere; aut alii cui dabit negare? BOS. Imo et justum et necessarium intelligo, ut cui voluerit dare Filius a Patre reddatur: quia et Filio quod suum est dare licet, et Pater
Abbreviated transcription (Latin):
uolumꝰ: dicamꝰ sicut usus habet
quia filius sponte se ipsum patri ob¬
tulit. hoc namq mͦ aꝑtissime dicit᷑.
quia & inuna ꝑsona totꝰ d̾s cuise¬
cundum hominẽ se obtulit intel¬
ligitur: & ꝑ nom̃ patris & filii im¬
m̃sa quedam incordib audientiũ
cum patrem filius hoc mͦ ꝓ nobis
postulare dicitur pietas sentitur.
B. hoc libentissime accipio.
Ntueam nc̃ put possumus. quan-¬
ta inderatione sequatur humana
saluatio .ẜ. ad hoc tendit cormeũ.
Nam quamuis hoc mͥ uidear in¬
telligere. ĩpsam tam̃ rationis con¬
textionem a te uolo fieri .a. Quan¬
tum autem sit qd̾ filius sponte
dedit. ñ ẽ opꝰ exponere. B. Suffi¬
cient̃ patet. a. E um autẽ qui tan¬
tum donum sponte dat dõsine
retributione debere esse. ñ diiu¬
dicabis .ẜ. Immo necesse ẽẽ uideo:
ut pat̾ filio retribuat. Alioquin
aut in iustus uideret᷑ ẽẽ si nollet
aut impotens si ñ posset: que a¬
deo aliena sunt .a. Qui retribuit

Expanded text:
volumus, dicamus, sicut usus habet, volumus, dicamus, sicut usus habet, quia Filius sponte seipsum Patri obtulit: hoc namque modo apertissime dicitur, quia et in una persona totus Deus, cui secundum hominem se obtulit, intelligitur; et per nomen Patris et Filii immensa quaedam in cordibus audientiam, cum Patrem Filius hoc modo postulare pro nobis dicitur, pietas sentitur. BOS. Hoc libentissime accipio.Intueamur nunc, prout possumus, quanta inde ratione sequatur humana salvatio. BOS. Ad hoc tendit cor meum. Nam quamvis hoc mihi videar intelligere, ipsam tamen rationis contextionem a te volo fieri. ANS. Quantum autem sit quod Filius sponte dedit, non est opus exponere. BOS. Sufficienter patet. ANS. Eum autem, qui tantum donum sponte dat Deo sine retributione debere esse non judicabis. BOS. Imo necesse esse video ut Pater Filio retribuat: alioquin aut injustus esse videtur, si nollet, aut impotens, si non posset, quae aliena sunt a Deo. ANS. Qui retribuit
Abbreviated transcription (Latin):
facere: quia qđ ipsa uult debet ẽe.
Dñs itaq iħc cũ mortem sicut dixi¬
mus sustinere uoluit. qm̃ suum e¬
rat & pati & ñ pati. debuit facere
qd̾ fecit: quia qđ uoluit fieride¬
buit. & ñ debuit facere: quia ñ ex de¬
turam ex quo homo fuit sic accepit
a diuina natura que alia ẽ. ab hu¬
mana ẽẽ suum qͥcquid habebat.
habebat qd̾ habebat. & sic ꝑfecte
sibi sufficiens erat. ut nec alii qͥc¬
quam retribuere deberet: nec ut
sibi retribueret᷑ dare indigeret.
D̾. aꝑte nc̃uideo quia nulla ratio¬
ne seipsum morti ex debito sicut
ratio mea uidebatur monstrare
dedit ad honorem di: & tam̃ face¬
re debuit qd̾ fecit.a. honor utiq
ille totus ẽ trinitatis. Quare
qm idem ipse ẽ. d̾s filius d̾i: ad ho¬
norem suum seipsum sibi sicut
patri & sp̃ui sc̃o obtulit: id ẽ hu¬
manitatem suam diuinitati suȩ.
que una eademq trium ꝑsonarũ
ẽ. Ut tam̃ in eadem ipsa uerita¬
te manentes aꝑtius loquam qđ

Expanded text:
facere; quia quod ipsa vult, debet esse. facere; quia quod ipsa vult, debet esse. Dominus itaque Jesus, cum mortem sicut diximus sustinere voluit, quoniam suum erat, et pati et non pati, debuit facere quod fecit, quia quod voluit fieri debuit; et non debuit facere, quia non ex deturam, ex quo fuit homo sic accepit a divina natura, quae alia est ab humana esse suum quidquid habebat; habebat quidquid habebat, et sic perfecte sibi sufficiens erat, ut nec alii quidquem retribuere deberet; nec, ut sibi retribueretur, dare indigeret. BOS. Aperte nunc video quia nulla ratione seipsum morti ex debito, sicut ratio mea videbatur monstrare, dedit ad honorem Dei; et tamen facere debuit quod fecit. ANS. Honor utique ille totius est Trinitatis: quare, quoniam idem ipse est Deus Filius Dei, ad honorem suum seipsum sibi, sicut Patri et Spiritui sancto obtulit, id est humanitatem suam Divinitati suae, quae una eadem trium personarum est. Ut tamen in eadem ipsa veritatem manentes apertius loquamur quod
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ melius scit & pot̾. si ntelligis ex
debito & ñ subaudis si d̾s iubet. ñ
ẽ. semꝑ uerum. Si quidem ut dixi
ñ debet homo uirginitatẽ ex de¬
bito: s si mauult debet uti con¬
iugio. Qđ si te mouet uerbum
qd ẽ deb̾e. nec pottillud intellige¬
re sine aliquo debito: scito quia
sicut contigit posse & ñ posse.
& necessitatem aliquando dici
ñ quia sunt in reb ubi dicunt᷑
s qm̃ sunt in alio: ita & debere.
Quippe cum dicimꝰ deb̾e pau¬
ꝑes a diuitib elemosinam acci¬
ꝑe: ñ ẽ aliud quã diuites debere
pauꝑib elemosinam impendere:
hoc namq debitum ñ est exi¬
gendum a pauꝑe s a diuite. Ds̃
quoq dicitur omĩb deb̃e p̃esse:
ñ quia ille in hoc aliquo mͦ sit
debitor:. s qm̃ omĩa debent illi sub¬
ẽe. & debent facere quod uult. qm
quod uult debet ẽe. Ita quando
uult aliqua creatura facere qđ su¬
um ẽ facere & ñ facere. dicit᷑ deb̾e

Expanded text:
eo debere quod melius scit et potest; si intelligis ex eo debere quod melius scit et potest; si intelligis ex debito, et non subaudis, si Deus jubet; non est semper verum. Si quidem, ut dixi, non debet homo virginitatem ex debito; sed si mavult, debet uti conjugio. Quod si te movet verbum, quod est, debere; nec potes illud intelligere sine aliquo debito: scito quia sicut contingit posse et non posse, et necessitatem aliquando dici, non quia sunt in rebus ubi dicuntur, sed quoniam sunt in alio; ita et debere. Quippe cum dicimus debere pauperes a divitibus eleemosynam accipere, non est aliud quam divites debere pauperibus eleemosynam impendere: hoc namque debitum non est exigendum a paupere, sed a divite. Deus quoque dicitur omnibus debere praeesse, non quia ille in hoc aliquo modo sit debitor; sed quoniam omnia debent illi subesse: et debere facere quod vult; quoniam quod vult, debet esse. Ita quando vult aliqua creatura facere quod suum est facere et non facere, dicitur debere
Abbreviated transcription (Latin):
lit̃ dedit. & magis hoc placere
deo. quã si ñ hoc fecisset. aut dicet
eũ ñ debuisse facere qd meluis es¬
se. & qd̾ magis do placere intelle¬
xit. Quomodo gͦ asseremꝰ eũ ñ
debuisse dõ qd̾ fecit. idẽ qd̾ meliꝰ
e̾e. & magis placere do cognouit:
p̃sertim cum creatura debeat do
aliquid licite facere. & ñ facere:
dat illi ita suum e̾e. utrũq ut
licet alterum sit melius. neutrũ
tam̃ exigat᷑ det̾minate: s siue
faciat qd̾ melius ẽ. siue alterum.
debere facere dicat᷑ qd̾ facit. & si
facit qd̾ melius ẽ. p̃mium habe¬
at quia sponte dat qd̾ suum ẽ.
Nam cũ uirginitas melior. sit
conuigio. neutrũ tam ab homine
det̾minate exigitur: s & qui con¬
iugio uti. & qui uirginitatẽ ser¬
uare mauult. qd̾ facit debere face¬
re dicit᷑. Nemo enĩ uirginitatẽ
siue coniugium dicit eligi ñ de¬
bere. s dicimꝰ quia qd̾ mauult
homo antequã aliquid horꝑ sta¬
nitatẽ seruat. ꝓspontaneo mune¬

Expanded text:
liter dedit; et magis hoc placere liter dedit; et magis hoc placere Deo, quam si non hoc fecisset: aut dicet eum non debuisse facere, quod melius esse, et quod magis placere Deo intellexit. Quomodo ergo asseremus eum non debuisse Deo quod fecit, id est quod melius esse et magis placere Deo intellexit: praesertim cum creatura debeat Deoit aliquid licite facere et non facere; dat illi ita suum esse utrumque, ut licet alterum sit melius, neutrum tamen exigatur determinate: sed sive faciat quod melius est, sive alterum, debere facere dicatur quod facit: et si facit quod melius est, praemium habeat quia sponte dat quod suum est. Nam cum virginitas melior sit conjugio, neutrum tamen ab homine determinate exigitur: sed et qui conjugio uti, et qui virginitatem servare mavult; quod facit, debere facere dicitur. Nemo enim virginitatem, sive conjugium, dicit eligi non debere; sed dicimus quia quod mavult homo, antequam aliquid horum stanitatem servat, pro spontaneo mune
Abbreviated transcription (Latin):
multi ante aduentũ eiꝰ ⁊ ioħs baptiᷤ¬
ta post aduentum ante mortẽ eius
fortit̃ mortẽ ꝓueritate sustinentes:
debebat. Ille uero sponte patͥ obtulit
qd nulla necessitate unꝗͣ amissurus
erat: et soluit ꝓpeccatorib qđ prose
ñ debebat. Quappt̾ ille multo magis
dedit exemplum ut unus quisq
quod aliquando incintãt̃ amissu¬
rus ẽ. ꝓ se ipso reddere deo eũ racio
postulat ñ dubitet: qui cũ nulla¬
tenus aut ꝓse indigeret. aut co¬
geret᷑. ꝓ aliis quib nichil nisi pe¬
nam debe̾at : tam p̃ciosam uitam.
immo seipsum tantam scilicet ꝑso¬
nam tanta uoluntate dedit. B. Mul¬
tum ꝓpinquas desidio meo. S su¬
stine ut queram quiddam qd̾ quã¬
uis fatuum forsitan putes quere¬
re: ñ tam̃ in ꝓmptu mͥ ẽ quid respon¬
deam si a me querat᷑. Dicis quia qͣn¬
domortiis ẽ dedit quod ñ debe¬
bat.S nemo negabit melius illũ
fecisse quando hoc exemplum ta¬

Expanded text:
multi ante adventum ejus, et Joannes Baptismulti ante adventum ejus, et Joannes Baptista post adventum ante mortem ejus, fortiter mortem pro veritate sustinentes, debebat. Ille vero sponte Patri obtulit, quod nulla necessitate unquam amissurus erat; et solvit pro peccatoribus, quod pro se non debebat. Quapropter ille multo magis dedit exemplum, ut unusquisque, quod aliquando incunctanter amissurus est, pro seipso reddere Deo, cum ratio postulat, non dubitet: qui cum nullatenus aut pro se indigeret, aut cogeretur pro aliis quibus nihil nisi poenam debebat; tam pretiosam vitam, imo seipsum, tantam scilicet personam, tanta velunt te dedit. BOS. Multum propinquas desiderio meo; sed sustine ut quiddam quaeram, quod quamvis fatuum forsitan putes quaerere non tamen in promptu mihi est quid respondeam, si a me quaeratur. Dicis quia quando mortuus est, dedit quod non debebat. Sed nemo negabit illum melius fecisse quando hoc exemplum ta
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ciosã aꝑtissime ꝓbasti ut sufficere
possit ad soluendũ qđ ꝓpeccatis totiꝰ
mundi debetͣ ⁊ plus in infinitum.
A estat gͦ nẽ ostencłẽ: quomͦ illa soluat᷑
do ꝓpeccatis hominũ. A Si ꝓpt̾ iusti
cłi uitã suã dedit B. Sipossũ intelli¬
gere qđ ñ dubito: ꝗͣ uis ñ uideã qͦmͦ
racinabilit̾ hoc fȩcerit. cũ ⁊ iꝰticiam
indeclinabilit̾. ⁊ uitã suã ȩt̾naliteꝵ
saluare potuerit: fatebor illũ tale qͥd
sponte dedisse dõ ad honorẽ illius. cui
sari potest .A. Anñ intelligis quia
cũ inuirias et contumelias et mortẽ
crucis cũ latronib sibi sicut supra
diximus ꝓpt̾ uisticiã quã obedient̃
seruabat illatas benigna patientia
sustinuit exẽplũ dedit hominibus.
quatinus ꝓpt̾ nulla in cõmoda quȩ
sentiri possint aiusticia quã deo debẽt
declinent: qđ minime dedisset si sedm
potentiã suã mortẽ ꝓ tali causa illata
exemplũ necessitate ipse dederit: qm̃

Expanded text:
pretiosam, apertissime probasti; ut sufficere pretiosam, apertissime probasti; ut sufficere possit ad solvendum quod pro peccatis totius mundi debetur, et plus in infinitum. Restat ergo nunc ostendere quomodo illa solvatur Deo pro peccatis hominum. 95 CAPUT . Si possum intelligere quod non dubito: quamvis non videam quomodo rationabiliter hoc fecerit; et cum et justitiam indeclinabiliter, et vitam suam aeternaliter servare potuerit; fatebor illum tale quid sponte dedisse Deo ad honorem illius cui qsari potest. ANS. An non intelligis quia cum injurias, et contumelias, et mortem crucis cum latronibus sibi sicut, supra diximus propter justitiam, quam obedienter servabat, illatas benigna patientia sustinuit; exemplum dedit hominibus, quatenus propter nulla incommoda, quae sentire possunt, a justitia quam Deo debent declinent; quod minime dedisset si secundum potentiam suam mortem pro tali causa illatamexemplum necessitate dederit: quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmitere ñ audeo: sed dei disposi¬
tioni commixto. xiii.¬
ed dic nunc. quid tibi de ques¬
tione quam in principio pro¬
posuisti. ꝓpter quam aliȩ multę
se ingesserunt ꝑ soluendũ uidect.
Sũma questionis fuit cur ds homo
factus sit. ut ꝑmortẽ seiam salua¬
ret hominẽ: cum hoc alio modo fa¬
tu multis et necessariis rationib
respondens. ostendisti restaurati¬
onẽ humanȩ nature debuisse re¬
manere: nec potuisse fieri nͥ solue¬
ret hõ qđ cdõ ꝓpeccato debebat. Qd̃
debitum tamen tale erat ut illud
soluere non deberet nisi homo. nec
posset nͥ ds: et ita ut ide eẽt homo
qui ds. Unde necesse erat ut deus
nȩ: quatinus qui in natura solue¬
re debebat nec poterat: in ꝑsona
eẽt qui posset.Demde quia de uir¬
gine et aꝑsona filii dei eẽt assum̃¬
dus homo ille qui ds eẽt: et quomͦ
sine peccato de massa peccatrice as¬
sumi potuerit monstrasti. Uitam
autẽ huiꝰ hominis tã sublim̃ tam

Expanded text:
promittere non audeo; sed Dei disposipromittere non audeo; sed Dei dispositioni committo. Sed dic nunc quid tibi de quaestione, quam in principio proposuisti, propter quam aliae multae se ingesserunt, persolvendum videatur. BOS. Summa quaestionis fuit, cur Deus homo factus sit, ut per mortem suam salvaret hominem; cum hoc alio modo potu multis et necessariis rationibus respondens, ostendisti restaurationem humanae naturae non debuisse remanere; nec potuisse fieri, nisi solveret homo quod pro peccato Deo debebat: quod debitum tantum erat, ut illud eum non deberet solvere, nisi homo; non posset, nisi Deus: ita ut idem esset homo qui et Deus. Unde necesse erat ut Deus nae: quatenus qui in natura solvere debebat, et non poterat; in persona esset, quae posset. Deinque quia de Virgine, et a persona Filii Dei esset assumendus homo ille qui Deus esset: et quomodo sine peccato, de massa peccatrice assumi potuerit, monstrasti. Vitam autem hujus hominis tam sublimem, tam
Abbreviated transcription (Latin):
fecisti michi illum non posse pro¬
bari ulla necessitate mortẽ subis
cionem quomodo deus assũpserit
hominem sine peccato de massa pec¬
catrice. Sed nequaquã negandum
existimo aliam eẽ p̃ter istam quam
diximus. excepto hoc quia ds face¬
re potest quod hominis racio com¬
prehendere non potest.Ueriun
qm̃ et ista michi uidetur posse suf¬
ficere: & si aliam nunc inquirere
uellem. necesse esset in uestigare qdđ
sit originale peccatum et quomo¬
do apͥmis parentib in uniuersum
genus humanũ. p̃ter illum de quo
agunus hominem diffunditur.
et inciderem inquasdam alias
questiones quȩ suum postulant tra¬
ctatum: ea quȩ diximus racione
contenti quȩ de cepto restant oꝑe
prosequamui. Ut uis: sed eo pacto
ut tu aliquando auxiliante deo il¬
lam aliam racionem quam nunc
inquirere uitas. quasi debitum
ex soluas. A. Qm̃ uoluntatẽ hanc
scio me gerere. quod petis non dene¬
go: sed quia de futuris incertus sũ

Expanded text:
fecisti mihi illum non posse profecisti mihi illum non posse probari ulla necessitate mortem subiistionem, quomodo Deus assumpserit hominem sine peccato de massa peccatrice; sed nequaquam negandum aestimo aliam esse praeter istam, quam diximus; excepto hoc, quia Deus facere potest quod hominis ratio comprehendere non potest. Verum quoniam et ista mihi videtur posse sufficere; et, si aliam nunc inquirere vellem, necesse esset investigare quid sit originale peccatum, et quomodo a primis parentibus in universum genus humanum, praeter illum, de quo agimus, hominem diffundatur, et incidere in quasdam alias quaestiones, quae suum postulant tractatum: ea, quam diximus, ratione contenti, quae de incoepto restant opere prosequamur. BOS. Ut vis: sed eo pacto, ut tu aliquando, auxiliante Deo, illam aliam rationem, quam nunc inquirere vitas, quasi debitum exsolvas. ANS. Quoniam voluntatem hanc scio me gerere, quod petis non denego: sed quia de futuris incertus sum,
Abbreviated transcription (Latin):
rum esse. Hȩc est illa necessitas. qua
ubi tractat aristotyles de ꝓpositioni¬
bus singularib et futuris uidetur
utrumlibet destruere: et omnia ex
necessitate ẽẽ astruere. Hac sequen¬
ti et nichil efficienti necessitate qm̃
uera fuit fides uel ꝓphetia de xp̃o
quia ex uoluntate non ex necessita¬
te morituruis erat: necesse fuit ut
sic eẽt. Hac homo factus est. hac pas
necessitate fuerunt quia futura e¬
rant: et futura erant quia fuerunt.
et fuerunt quia fuerunt. Et siuis
omniurm quȩ fecit et quȩ passus ẽ.
ueram scire necessitatẽ: scito umĩa
ex necessitate fuisse quia ipse uolu¬
it.Uoluntatẽ uero eius nulla p̃¬
cessit necessitas. Quare si non fuert̃
nisi quia ipse uoluit: si non uolu¬
isset non fuissent. Sic itaꝙ nemo
tulit aniam eius ab illo. sed ipse
posuit eam. et iterum sumpsit eã:
quia potestatẽ habuit ponendi a¬
nimam suam et iterum sumen¬
di eam sicut ipse dixit.B. Satis¬

Expanded text:
uisse. Haec est illa necessitas, quae uisse. Haec est illa necessitas, quae ubi tractat Aristoteles de propositionibus singularibus et futuris videtur utrumlibet destruere, et omnia esse ex necessitate astruere. Hac sequenti et nihil efficienti necessitate, quoniam vera fuit fides, vel prophetia de Christo, quia ex voluntate, non ex necessitate moriturus erat, necesse fuit, ut sic esset: hac homo factus est: hac fecinecessitate fuerunt, quia futura erant: et futura erant, quia fuerunt: et fuerunt, quia fuerunt: et si vis omnium, quae fecit et quae passus est, veram scire necessitatem; scito omnia ex necessitate fuisse, quia ipse voluit. Voluntatem vero ejus nulla praecessit necessitas. Quare, si non fuerunt nisi quia ipse voluit; si non voluisset, non fuissent. Sic itaque nemo tulit animam ejus ab illo; sed ipse posuit eam, et iterum sumpsit eam: quia potestatem habuit ponendi animam suam, et iterum sumendi eam, sicut ipse dixit . BOS. Satis
Abbreviated transcription (Latin):
rem eẽ. sed eẽ rei facit necessitatem
eẽ. Est namq necessitas precedens
quȩ causa est ut sit res: et est neces¬
sitas sequens. quam res facit. Prece¬
dens et efficiens necessitas est cum
dicitur cęlum uolui quia necesse
ut uoluatur. Sequens uero est quȩ
nichil efficit. sed sic est: ut cũ dico
te ex necessitate loqui quia loqueris.
Cum enu hoc dico. significo nichil
facere posse ut dum loqueris non
loquaris: non quod aliquid te cogat
ad loquendum. Nara iuolentia na¬
turalis conditionis cogit cȩlum uol¬
ui: te uero nulla nec essitas facit lo¬
qui. Sed ubicumq est precedens
necessitas. ẽ et sequens: non autẽ
ubi sequens ibi statim et p̾cedens.
Possumus namq dicere. necesse est
cęlum uolui quia uoluitur: sed ñ
similiter est uerum iccireo te loqui
quia necesse ut loquaris. Ista seqͦns
uecessitas currit ꝑ omnia tempora
hoc modo. Quiequid fuit. uecesse. ẽ.
fuisse. Quicquid est. necesse ẽ. eẽ: et

Expanded text:
rem esse; sed esse rei facit necessitatem rem esse; sed esse rei facit necessitatem esse. Est namque necessitas praecedens, quae causa est ut sit res: et est necessitas sequens, quam res facit. Praecedens et efficiens necessitas est, cum dicitur coelum volvi; quia necesse est, ut volvatur. Sequens vero, et quae nihil efficit, sed fit, est cum dico te ex necessitate loqui, quia loqueris. Cum enim hoc dico, significo nihil facere posse, ut, dum loqueris non loquaris, non quod alius te cogat ad loquendum. Nam violentia naturalis conditionis cogit coelum volvi; te vero nulla necessitas facit loqui. Sed ubicunque est praecedens necessitas, est et sequens; non autem ubi sequens, ibi statim et praecedens. Possumus namque dicere, necesse est coelum volvi, quia volvitur: sed non similiter est verum, idcirco te loqui, quia necesse est ut loquaris. Ista sequens necessitas currit per omnia tempora, hoc modo: Quidquid fuit, necesse est fuisse. Quidquid est necesse est esse.
Abbreviated transcription (Latin):
si humana natura non posset. face¬
ret diuiua: et si diumȩ minime con¬
ueniret. exhiberet humana: et non
alius atq alius. sed idem ipse eẽt
et ꝑdiuinam posset quod expedie¬
bat. Deniq uirgo que ꝑfidem mun¬
da facta est ut de illa posset assumi
nequa quam credidit illum mort¬
turum nisi quia uellet: quẽ admo¬
dum ꝑ propħam qui de illo dixxit.
oblatus est quia ipse uoluit. didice¬
rat. Qua ꝓpter qm̃ uera fuit fides
eius: necesse erat ita futurum esse
sicut credidit. Qđ si te iterũ ꝑtur¬
bat qui dico necesse erat: memento
quia ueritas fidei uirginis non
fuit causa ut ille sponte moreret᷑:
sed quia hoc futurum erat. uera fu¬
it fides. Quamobrem si dicitur neces¬
se erat ut uoluntate sola moreretur
quia uera fuit fides siue ꝓphetia
quȩ de hoc p̃cesserant. non ẽ aliud
quam si dicas necesse fuisse ita fu¬
turum eẽ. qm̃ sic futurum erat.
Hiuus mod autẽ necessitas non cogit

Expanded text:
si humana non posset natura, facesi humana non posset natura, faceret divina; et si divinae minime conveniret, exhiberet humana; et non alius atque alius, sed idem ipse esset, per divinam posset, quod expediebat. Denique Virgo, quae per fidem munda facta est, ut de illa posset assumi, nequaquam credidit illum esse moriturum, nisi quia vellet: quemadmodum per prophetam, qui de illo dixit: Oblatus est, quia ipse voluit , didicerat. Quapropter quoniam vera fuit fides ejus, necesse erat ita futurum esse, sicut credidit. Quod si te iterum perturbat, quia dico, necesse erat: memento quia veritas fidei Virginis non fuit causa, ut ille sponte moreretur: sed quia hoc futurum erat, vera fuit fides. Quamobrem si dicitur, necesse erat ut voluntate sola moreretur; quia vera fuit fides, sive prophetia, quae de hoc praecesserant; non est aliud, quam si dicas necesse fuisse ita futurum esse, quoniam sic futurum erat: hujusmodi autem necessitas non cogit