comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sum sit ipsi abrahae : Hoc enimpro
gentes : Credidit tuncunus quod non¬
dumuidebat : Vident homines et ex¬
cecantur : completum ẽ. ingentibus
quod promissum ẽ uni : et separantur
a communione gentium. qui et quod
impletum ẽ uiderenolunt : sed quid
eis prodest quiauiderenolunt uident :
uelint nolint : Apertaueritas et
clausos oculos ferit: Nes ponsum ẽ.
nichodemo : quia exeiserat qui credi¬
derat in ihm et ipse ih̃s non secrede¬
bat eis : Quibus da menim non secre¬
debat : cum iaminillum credidissent :
sĩ chabes scriptum: multi credider̃
in nomine eius : uidentes signa quae
faciebat : Ipse autem ihs non credebat
semetipsum illis : Nonenimopus ha¬
bebat : ut quis testimonium perhibe¬
ret de homine : Ipse enm sciebat:
quid es set in homine: Ecctiam illi
credebant in iħm et ipseiħs non se
credebat eis : Quare : qui a nondum
erant renati exaqua et spũ: unde hor¬
tatisumus ethortamur frs nostros

Expanded text:
sum sit ipsi Abrahae: hoc enim prosum sit ipsi Abrahae: hoc enim progentes . Credidit tunc unus quod nondum videbat: vident homines, et excaecantur. Completum est in gentibus quod promissum est uni: et separantur a communione gentium, qui et quod impletum est videre nolunt. Sed quid illis prodest quia videre nolunt? Vident, velint nolint; aperta veritas et clausos oculos ferit. 3. Responsum est Nicodemo, qui ex eis erat qui crediderant in Jesum, et ipse Jesus non se credebat eis. Quibusdam enim non se credebat, cum jam in illum credidissent. Sic habes scriptum: « Multi crediderunt in nomine ejus, videntes signa quae faciebat. Ipse autem Jesus non credebat semetipsum illis. Non enim opus habebat ut quisquam testimonium perhiberet de homine; ipse enim sciebat quid esset in homine » . Ecce jam illi credebant in Jesum, et ipse Jesus non se credebat eis. Quare? Quia nondum erant renati ex aqua et Spiritu. Inde hortati sumus, et hortamur fratres nostros
Abbreviated transcription (Latin):
ualent muli ebriauiscera ad semel
pariendum : sic ad natiuitatem spi¬
ritalem ualent uiscera ecclesiae
ut semel quisq baptizetur: Prop¬
terea nequis fortedicat sed iste
inheresinatus ẽ. et iste inschis mate
natus ẽ. Amputata sunt omnia sĩ me¬
ministis quae uobis disputata sunt.
detribus pantrib: nostris : quorũ
ds̃ diciuoluit. non quia solierant:
sed quia in solis expleta ẽ in tegritas
significandi populi futuri: Inueni¬
mus enim natum de ancilla et ex he¬
redatum : natum delibera heredem:
Rursus inuenimus natum delibera
exhere datum : natum deancilla he¬
redem : Natus de ancilla exhere¬
datus ismabeli natus delibera heres
isaac. Natus delibera exheredatus
esau: Natideancillis heredes: filu
ia cob: In illis itaq trib patrib: om¬
nis futura populi figura perfecta
ẽ nec in merito dĩ inquit ẽgosum đs
abraham et ds̃ isaac et ds ia cob: hoc
mihi in quit nomen᷑ in ae ternum
Magis meminerimus quid promis¬

Expanded text:
valent muliebria viscera ad semel valent muliebria viscera ad semel pariendum; sic ad nativitatem spiritualem valent viscera Ecclesiae, ut semel quisque baptizetur. Propterea ne quis forte dicat, Sed iste in haeresi natus est, et iste in schismate natus est; amputata sunt omnia, si meministis, quae vobis disputata sunt de tribus patribus nostris, quorum Deus dici voluit, non quia soli erant, sed quia in solis expleta est integritas significandi populi futuri. Invenimus enim natum de ancilla exhaeredatum, natum de libera haeredem: rursum invenimus natum de libera exhaeredatum, natum de ancilla haeredem. Natus de ancilla exhaeredatus Ismael , natus de libera haeres Isaac ; natus de libera exhaeredatus Esau , nati de ancillis haeredes filii Jacob . In illis itaque tribus patribus, omnis futuri populi figura perspecta est: nec immerito Deus inquit, Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob: hoc mihi, inquit, nomen est in aeternum . Magis meminerimus quid promis
Abbreviated transcription (Latin):
fecimus caritatem uestram:
ne sermonem debitum reddamus :
si placet: Deinde audiet caritas ur̃a
de pace ecclesiae. uel quid egerimus
uel quidadbuc agendum speremus . ⁊¬
Nuncergo tota intentio cordis ad
euangelium feratur : Nemo aliunde
cogitet: Sienim qui totus adẽ iux ca¬
pit : qui sepercogitationes diuersas
diuidit. Nonne et quod coeperat
fundit: Meminitautem caritas ur̃a
domini cop̃terito quantum dñs adiu¬
uare dignatus ẽ dis seruis senos de
non dicta sunt in xp̃i nomine adiuuan¬
tibus orationib ur̃is impleamus :
Negeneratios piritalis una ẽ sicut
generatio carnalis una ẽ : Et quod
nichodemus dñoait: Verum dixit:
quia non potesthomo cum sit senex
redirerursus in utero matris suae
et nasci: Illequidem dixit quia homo
cum sit senex hoc non potest quasi
et si in fans essec posset. Omnino
enimnon potest siue recens ab utero.
siue annosa ia maetate . redirerur¬
sus inmater nauis cera et nasci .⁊
Sed sicut ad natiuitatem carnalem

Expanded text:
fecimus Charitatem vestram, ne sermonem debitum reddamus, si placet; deinde audiet Charitas vestra de pace Ecclesiae vel quid egerimus, vel quid adhuc agendum speremus. Nunc ergo tota intentio cordis ad Evangelium feratur, nemo aliunde cogitet. Si enim qui totus adest, vix capit; qui se per cogitationes diversas dividit, nonne et quod ceperat fundit? Meminit autem Charitas vestra Dominico praeterito, quantum Dominus adjuvare dignatus est, disseruisse nos de non dicta sunt, in Christi nomine adjuvantibus orationibus vestris impleamus. 2. Regeneratio spiritualis una est, sicut generatio carnalis una est. Et quod Nicodemus Domino ait, verum dixit, quia non potest homo cum sit senex, redire rursum in uterum matris suae, et nasci. Ille quidem dixit, quia homo cum sit senex, hoc non potest, quasi, et si infans esset, posset. Omnino enim non potest, sive recens ab utero, sive annosa jam aetate, redire rursum in materna viscera, et nasci. Sed sicut ad nativitatem carnalem
Abbreviated transcription (Latin):
tionemoperatur : on qualis cũq
fides sed fides quae perdilectionẽ
operatur : Haec inte siti & in teb¬
leges dedoctrina: Quid enim intelle¬
ges quia doctrina non ẽ mea
sed eius quimisit me: Id ẽ intelle¬
ges quia xp̃s filius dĩ qui ẽ. doctri¬
na patris non ẽ exseipso: sed filius ẽ
patris: Sab ellianam heresem sen¬
tentia ista dissoluit: Sabelliani
enim dicere ausi sunt. ipsum ẽe filiũ
qui est & pater : Duo esse nomina.
sed unamrem : siduo essent nomina
& resuna: non diceretur. meadoc¬
trina non ẽ mea : Vtiq situa doc¬
trinanon ẽ tua Odñe cuius ẽ
nisi alius sit cuius sitꝰ quod dixisti
sabelliani non intellegunt̃: Non
enim trinitatem uiderunt: sed sui
cordis errorem sȩcuti sunt: Nos
cultores trinitatis & unitatis

Expanded text:
tionem operatur ? Non qualiscumque tionem operatur ? Non qualiscumque fides, sed fides quae per dilectionem operatur: haec in te sit, et intelliges de doctrina. Quid enim intelliges? Quia doctrina ista non est mea, sed ejus qui misit me: id est, intelliges quia Christus Filius Dei, qui est doctrina Patris, non est ex seipso, sed Filius est Patris. 7. Sabellianam haeresim sententia ista dissolvit. Sabelliani enim dicere ausi sunt ipsum esse Filium qui est et Pater; duo esse nomina, sed unam rem. Si duo essent nomina, et res una, non diceretur, Mea doctrina non est mea. Utique si tua doctrina non est tua, o Domine, cujus est, nisi alius sit cujus sit? Quod dixisti, Sabelliani non intelligunt: non enim Trinitatem viderunt, sed sui cordis errorem secuti sunt. Nos cultores Trinitatis et unitatis
Abbreviated transcription (Latin):
reuera ad credere pertineat face¬
re uoluntatem patris eius: Quis
nesciat hocesse facere uoluntatẽ
dĩ Operariopus eius d ẽ quod illi
placet : Ipse autem dñs a perte alio
locodicit : Hoc ẽ opus dĩ ut credatis
in eum quem illemi sit: Sed sicredi
tis in eum creditisei: Non autemp
continuo qui creditei. credit in eũ:
Nam & daemones credebantei
& non credebant in eum: Rursus
etiam de apostolis ipsius possu¬
mus dicere : Credimus paulo: sed
non credimus in paulum: Credimus
petro sed non credimus in petrum:
Credenti enimineum qui iustificat
impium deputatur fides eius ad
iustitiã: Quid ẽ ergo credere in
eum: Credendo amare : Credendo
diligere : Credendo in eumire. Et eus
membris incorporari : Ipsa ẽ ergo
fides quam de nobis exigit ds̃ & non
inuenit quod exigat nisi donauerit
quod inueniat: Quaefides : nisiquã
definit alio loco apł plenissimedicens:
Neq circum cisio aliquid ualet neq
praeputium sed fides quae perdilec¬

Expanded text:
revera ad credere pertineat facerevera ad credere pertineat facere voluntatem Patris ejus. Quis nesciat hoc esse facere voluntatem Dei, operari opus ejus, id est, quod illi placet? Ipse autem Dominus aperte alio loco dicit: Hoc est opus Dei, ut credatis in eum quem ille misit tis in eum, creditis ei: non autem continuo qui credit ei, credit in eum. Nam et daemones credebant ei, et non credebant in eum. Rursus etiam de Apostolis ipsius possumus dicere, Credimus Paulo; sed non, Credimus in Paulum: Credimus Petro; sed non, Credimus in Petrum. Credenti enim in eum qui justificat impium, deputatur fides ejus ad justitiam . Quid est ergo credere in eum? Credendo amare, credendo diligere, credendo in eum ire, et ejus membris incorporari. Ipsa est ergo fides quam de nobis exigit Deus: et non invenit quod exigat, nisi donaverit quod inveniat. Quae fides, nisi quam definivit alio loco Apostolus plenissime dicens: Neque circumcisio aliquid valet, neque praeputium, sed fides quae per dilec
Abbreviated transcription (Latin):
Siquis uoluerit uoluntatem eius
facere : cognoscet ded octrina
utrum exdõ sit a nego ameipso
loquar : Quid ẽ hoc siquis uoluerit
uoluntatem eius facere : sed egodi¬
xeram siquis crediderit & hoc con¬
silium dederam: si non intellexisti
inquam crede : Intellectus enim
merces ẽ. fidei: Ergo noliquae¬
rere intellegere ut credas. sed cre¬
de ut intellegas : qm̃nisi credidem¬
tis non intellegetis: Cum ergolil
ad possibilitatem intellegendi con¬
silium dederim oboedientiam
sententia inuenimus eum dixisse :
Siquis uoluerit uoluntatem eius fa¬
cere: cognoscet ded octrina eius.
Quid ẽ Eognoscet:hoc ẽ intellȩ¬
get: Quod ẽ autem siquis uolue¬
rit uoluntatem eius facere : hoc ẽ
credere: Sed quia cognoscet hoc
.ẽ intelleget: omnes intelleͥgunt:
Quia uero quodait siquis uoluerit
uoluntatemeius facere hoc perti¬
net adcredere : Vt diligentius intel¬
legatur : opus ẽ nobis ipso dño nr̃o
expositore: ut indicet nobis. utrũ

Expanded text:
Si quis voluerit voluntatem ejus Si quis voluerit voluntatem ejus facere, cognoscet de doctrina, utrum ex Deo sit, an ego a meipso loquar. Quid est hoc, Si quis voluerit voluntatem ejus facere? Sed ego dixeram, Si quis crediderit; et hoc consilium dederam. Si non intellexisti, inquam, crede. Intellectus enim merces est fidei. Ergo noli quaerere intelligere ut credas, sed crede ut intelligas; quoniam nisi credideritis, non intelligetis. Cum ergo ad possibilitatem intelligendi consilium dederim obedientiam sententia, invenimus eum dixisse, Si quis voluerit voluntatem ejus facere, cognoscet de doctrina. Quid est, cognoscet? Hoc est intelliget. Quod est autem, Si quis voluerit voluntatem ejus facere, hoc est credere. Sed quia cognoscet, hoc est intelliget, omnes intelligunt: quia vero quod ait, Si quis voluerit voluntatem ejus facere, hoc pertinet ad credere, ut diligentius intelligatur, opus est nobis ipso Domino nostro expositore, ut indicet nobis utrum
Abbreviated transcription (Latin):
autem non . ẽ. si non habeat filium :
Et filius non .ẽ. si non habeat pͥatrẽ:
Sed tamenfilius ds̃ depatre : Pater
autem ds̃ sed non defilio: Pater
filii nonds̃ defilio: Ille autem filius
patris & ds̃ depatre : Dñs enimo
xp̃s. dicitur lumen exlumine: Iaim̃
ergo quod non exlumine & lumene
aequale quod exlumine: simulunũ
lumen : Non duo lumina: si intellexi¬
mus: dõgratias: Siquis autem parũ
intellexit : fecit homo quousq potuit:
cetera uideat unde speret : Forinse¬
cus ut operariipossumus plantare
&rigare : sed dĩ ẽ incrementum
dare: Mea inquit doctrina non ẽ.
mea: sed eius quimi sit me: Audiat
consilium quidicit nondum intellexi:
Magna quipperes & profunda
cum fuis set dicta: Viditutiq
omnes intellecturos: & in conse¬
quentidedit consilium: Intelleͥ¬
gereuis: crede : Dsenimperpro¬
ph&am dixit : Nisicredideritis
non intellegetis: Ad hoc pertin&
quod &iam hĩc dñs secutus adiunxit.

Expanded text:
autem non est, si non habeat Filium; autem non est, si non habeat Filium; et Filius non est, si non habeat Patrem: sed tamen Filius Deus de Patre; Pater autem Deus, sed non de Filio. Pater Filii, non Deus de Filio: ille autem Filius Patris, et Deus de Patre. Dominus enim Christus dicitur Lumen ex Lumine. Lumen ergo quod non ex lumine, et Lumen aequale quod ex Lumine, simul unum Lumen, non duo lumina. 6. Si intelleximus, Deo gratias: si quis autem parum intellexit, fecit homo quo usque potuit, caetera videat unde speret. Forinsecus ut operarii possumus plantare et rigare, sed Dei est incrementum dare . Mea, inquit, doctrina non est mea, sed ejus qui misit me. Audiat consilium, qui dicit, Nondum intellexi. Magna quippe res et profunda cum fuisset dicta, vidit utiquomnes intellecturos, et in consequenti dedit consilium. Intelligere vis? crede. Deus enim per prophetam dixit: Nisi credideritis, non intelligetis . Ad hoc pertinet quod etiam hic Dominus secutus adjunxit:
Abbreviated transcription (Latin):
gnim duae bneues syllabae ds̃ ẽ
& duas breues syllabas colimus: et
duas breues syllabas adoramus
& adduas breues syllabas peruenire
desideramus: quaepene ante desinuNT
sonare quam coeperint: Nec in eisse¬
cundae locus .ẽ. nisi prima transierit:
Manet ergo aliquid magnum quod
dicitur ds̃ : quamuis non maneat so¬
nus cũdicitur. ds̃ : Sic intendite doc¬
trinã xp̃i : & peruenietis ad uerbũ
dĩ: Cum autem perueneritis aduer¬
bumdĩ: intendite Oserat uerbum⁊
& uidebitisuerũ dictum esse mea
doctrina : Intendite &iam cuiꝰ. ẽ uer¬
bum: & uidebitis recte dictum ẽẽ.
non . ẽ. mea: Breuiterergodico cam¬
tatiurãe: Hoc uide tur mihi dixisse
Quamuis enim filium patridicamus
& credamus aequalem: necullam
in eis eẽ natura substantia eq: dis¬
tantiã : Nec intergenerantem atq
generatum aliquod interfuisse
temporis interuallum : tamen hoc
seruato & custodito ista dicamus
quod ille pater ẽ. illefilius: Pater

Expanded text:
enim duae breves syllabae Deus est, enim duae breves syllabae Deus est, et duas breves syllabas colimus, et duas breves syllabas adoramus, et ad duas breves syllabas pervenire desideramus: quae pene ante desinunt sonare, quam coeperint; nec in eis secundae locus est, nisi prima transierit. Manet ergo aliquid magnum quod dicitur Deus, quamvis non maneat sonus cum dicitur Deus. Sic intendite doctrinam Christi, et pervenietis ad Verbum Dei: cum autem perveneritis ad Verbum Dei, intendite, Deus erat Verbum; et videbitis verum dictum esse, mea doctrina: intendite etiam cujus est Verbum; et videbitis recte dictum esse, non est mea. 5. Breviter ergo dico Charitati vestrae; hoc videtur mihi dixisse Quamvis enim Filium Patri dicamus et credamus aequalem, nec ullam in eis esse naturae substantiaeque distantiam, nec inter generantem atque generatum aliquod interfuisse temporis intervallum; tamen hoc servato et custodito ista dicimus, quod ille Pater est, ille Filius. Pater
Abbreviated transcription (Latin):
quia patris ẽ uerbum : Quid enim tã
tuum quamtu : Et quid tam nontuũ
quamtu.si alicuius es. quod est uer¬
bum: Ergo & ds̃ ẽ: & doctrinae sta¬
bilis uerbum ẽ: Non sonabilis per
syllabas & uolatiłȩ: sed manentis cum
patre : Ad quam conuertamur ma¬
nentem. sonis trenseuntibus admoniq:
Non enim ita nos ad monet quod trañ¬
sit: ut ad transitoria uocet: Ad mo¬
nemur ut diligamus dñm : Totum
hoc quod dixisyllabae fuerunt:
percus sum aerem uerberauerunt :
ut ad sonum uestrarum aurium per¬
uenirent: sonando transierunt :
Nonta men illud quoduos ad monui
transire debet: Quia ille que muos
diligere admonui transit : Et cum
trans euntibus syllabis ad monities¬
I conuersiad eum fuenitss: nec uos
transibitis sed cum manente mane
manet : quouocantomnia quae
temporaliter transeunt quando
bene significant inec mendaciter
proferuntur : Omnia quippesigna
quae proferimus ⁊ sonis aliquid sign¬
nificant qđ toti non ẽ sonus: Non

Expanded text:
quia Patris est Verbum. Quid enim tam quia Patris est Verbum. Quid enim tam tuum quam tu? et quid tam non tuum quam tu, si alicujus est quod es? 4. Verbum ergo et Deus est, et doctrinae stabilis Verbum est, non sonabilis per syllabas et volatilis, sed manentis cum Patre, ad quam convertamur manentem, sonis transeuntibus admoniti. Non enim nos ita admonet quod transit, ut ad transitoria vocet. Admonemur ut diligamus Deum. Totum hoc quod dixi, syllabae fuerunt; percussum aerem verberaverunt, ut ad sensum vestrarum aurium pervenirent, sonando transierunt: non tamen illud quod vos admonui, transire debet; quia ille quem vos diligere admonui, non transit; et cum transeuntibus syllabis admoniti, conversi ad eum fueritis, nec vos transibitis, sed cum manente manebmanet; quo vocant omnia quae temporaliter transeunt, quando bene significant, nec mendaciter proferuntur. Omnia quippe signa quae proferimus sonis, aliquid significant quod non est sonus. Non
Abbreviated transcription (Latin):
prima profunditas : uidetur enim
paucis uerbis quasi contraria loquu¬
tus : Non enimaitista doctrina non
ẽ mea : sed inea dootrina non ẽ mea:
Sinontua : quomodotua : situa quo¬
modo nontua : Tuenim dicis utrũq
Et mea doctrina & non mea: Nã
si dixis set ista doctrinanon ẽ mea :
nulla esset quaestio: Nunc uero
fr̃s primitus intendite quaestionẽ
& sicordine expectate solutionem:
Nam qui non uidet quaestionem
quae proponitur : quomodo intel¬
legit quod exponitur : Hocest
ergo inquaestione: quod ait. mea.
non mea: Hoc uidetur esse contra¬
rium: quomodo mea. quomodo non
quod ipse in exordio dicit sc̃s euange¬
listain principio erat uerbum &
uerbum erat apuddm. & ds̃ erat
uerbum: Independet huius solutio
quaestionis : Quae ẽ ergo doctrina
patris. nisi uerbum patris : Ipse
ergoxp̃s doctrina patris : si uerbũ
patris : Sed quia uerbum non po¬
test eẽ nullius sed alicuius: Et suã
doc trinam dixit seipsum : & non suã.

Expanded text:
prima profunditas; videtur enim prima profunditas; videtur enim paucis verbis quasi contraria locutus. Non enim ait: ista doctrina non est mea; sed, Mea doctrina non est mea. Si non tua, quomodo tua? Si tua, quomodo non tua? Tu enim dicis utrumque: et, mea doctrina; et, non mea. Nam si dixisset, Ista doctrina non est mea, nulla esset quaestio. Nunc vero, fratres, primitus intendite quaestionem, et sic ordine exspectate solutionem. Nam qui non videt quaestionem quae proponitur, quomodo intelligit quod exponitur? Hoc est ergo in quaestione, quod ait, mea non mea: hoc videtur esse contrarium, quomodo mea, quomodo non quod ipse in exordio dicit sanctus Evangelista, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat verbum ; inde pendet hujus solutio quaestionis. Quae est ergo doctrina Patris, nisi Verbum Patris? Ipse ergo Christus doctrina Patris, si Verbum Patris. Sed quia Verbum non potest esse nullius, sed alicujus: et suam doctrinam dixit, seipsum; et non suam,
Abbreviated transcription (Latin):
quebatur & non tenebatur : Illud
enim ut lateret. erat causa exempli:
hoc potestatis: Sed cum docen&
mirabantur iudaei : Omnes quidẽ
quantum arbitror mirabantur
sed non omnes conuertebantur:
Et unde admiratio : quia multi no¬
uerant ubinatus. que madmodũ
fuerit edoͣcatus : Numquã eum
uiderant litteras discentẽ : Audi¬
ebant autem delege disputantem̃:
legis testimonia proferentem.
quaenemopossit proferre nisile¬
gisset: Nemolegeret. nisi litteras
didicisset : et ideo mirabantur: Eo
rum admiratio: magistrofacta ẽ
insinuandae altius ueritatis occasio:
Ex eorum quippe admiratione
& uerbis dixit dñs profundũ aliquid:
& diligentius inspici & discuti dignũ:
Propter quod intentã facio carita
temuram: non solum ad audiendũ
prouobis: sed etiam adonendum
pronobis : Quid ergo dñs respondit
eis ad mirantibus quo modo sciret
litteras quas non didiceritt: Meci
inquit doctrina Nonẽ. mea:
sed cius quimisit me: Hacc ẽ en ĩ¬

Expanded text:
quebatur, et non tenebatur. Illud quebatur, et non tenebatur. Illud enim ut lateret, erat causa exempli, hoc potestatis. Sed cum doceret, mirabantur Judaei. Omnes quidem, quantum arbitror, mirabantur; sed non omnes convertebantur. Et unde admiratio? Quia multi noverant ubi natus, quemadmodum fuerit educatus; nunquam eum viderant litteras discentem, audiebant autem de Lege disputantem, Legis testimonia proferentem, quae nemo posset proferre nisi legisset, nemo legere nisi litteras didicisset: et ideo mirabantur. Eorum autem admiratio Magistro facta est insinuandae altius veritatis occasio. Ex eorum quippe admiratione et verbis, dixit Dominus profundum aliquid, et diligentius inspici et discuti dignum. Propter quod intentam facio Charitatem vestram, non solum ad audiendum pro vobis, sed etiam ad orandum pro nobis. 3. Quid ergo Dominus respondit eis admirantibus quomodo sciret litteras quas non didicerat? Mea, inquit, doctrina non est mea, sed ejus qui misit me. Haec est
Abbreviated transcription (Latin):
hodie lectum .e. consequent̃
& nos indeamus: & quod
dñs danauerit hinc dicamus: Hester¬
nodie hutusq: lectum erat: Quia lic&
non uidissent dñmihm in templo per
diem festum. loquebantur tamen
deillo: Et aliidicebant bonus ẽ. alii
autemnon. sed seducit turbas: Dic¬
tum enim hoc .ẽ. ad eorum solacium
qui postea praedicantes uerbum dĩ
futurierant ut seductores & ueraces:
Sienim seducere decipere est: Nec
xp̃s seductor nec apłicius: nec quis quã
seductor debet essexp̃ianus: Siau¬
tem seducere aliunde aliquem adali¬
ud persuadendo ducere ẽ: quac¬
rendum .ẽ. unde. & quo: siamalo ad
bonum: bonus seductor .ẽ. si ab ono
admalum : malus seductor ẽ: In
han cergo parter qua seducuntur
homines demalo adbonum: ut inã
omnes seductores & uocemur &simis
Ascenditer go postea dñs ad
Adiem fest̃i mediante diefesto.
Et docebat: Et mirtibantur iudxi.
dicentes: quomodo hic litteras
scit cum non didicerit : Ille
quilatebat docebat: & palamlo¬

Expanded text:
hodie lectum est, consequenter et nos videamus, et quod Dominus donaverit, hinc dicamus: Etno die huc usque lectum erat, quia licet non vidissent Dominum Jesum in templo per diem festum, loquebantur tamen de illo: Et alii dicebant, Bonus est; alii autem, Non, sed seducit turbas . Dictum enim hoc est ad eorum solatium, qui postea praedicantes verbum Dei, futuri erant ut seductores et veraces . Si enim seducere decipere est; nec Christus seductor, nec Apostoli ejus; nec quisquam seductor debet esse christianus: si autem seducere, aliunde aliquem ad aliud persuadendo ducere est, quaerendum est unde et quo: si a malo ad bonum, bonus seductor est; si a bono ad malum, malus seductor est. In hanc ergo partem qua seducuntur homines de malo ad bonum, utinam omnes seductores et vocemur et simus! 2. Ascendit ergo postea Dominus ad diem festum, mediante die festo, et docebat. Et mirabantur Judaei dicentes: Quomodo hic litteras scit, cum non didicerit? Ille qui latebat, docebat; et palam lo
Abbreviated transcription (Latin):
ego & pater unum sumus: Siergo
ille cumpatre unum aequalis patri.
ds̃ dedõ ds̃ apud dm̃. Coaeternus.
in mortalis. Pariter in commutabi¬
lis. pariter sine tempore. pariter
creator & dispositor temporum.
tamen quia uenit in tempore &
formam serui accepit. & habitu
.ẽ inuentus ut homo quaerit glo.¬
riam patris non suam : Quid tuhomo
faceredebes: quiquando aliquid
bonifacis gloriam tuã quaeris
Quando autem aliquid mali facis.
dõ calumniã meditaris : Intende
tibi : Creatuna es : agnosce creatorẽ:
Seruus es : Ne contemnas dñm Ad¬
optatus es sed non meritis tuis:
Quaere eius gloriam a quohabes
hancgratiam homo ad optatus : cuus
gloriam quae siuit quiest ab illo uni¬
cus natus : Qui autem quaerit gloria
eius quimisit illum : hic uerax ẽ : &
in iustitia in illo non ẽ : In antichris¬
to autem in iustitia ẽ : & uerax non ẽ
quia gloriã suã quaesiturus ẽ ̃ ei ã quomis sus ẽ¬
Non enim ẽ missus sed uenire per¬

Expanded text:
Ego et Pater unum sumus . Si ergo Ego et Pater unum sumus . Si ergo ille cumDeus de Deo, Deus apud Deum, coaeternus, immortalis, pariter incommutabilis, pariter sine tempore, pariter creator, dispensator temporum, tamen quia venit in tempore, et formam servi accepit, et habitu est inventus ut homo, quaerit gloriam Patris, non suam: quid tu homo facere debes, qui quando aliquid boni facis, gloriam tuam quaeris; quando autem aliquid mali facis, Deo calumniam meditaris? Intende tibi, creatura es, agnosce Creatorem; servus es, ne contemnas Dominum; adoptatus es, sed non meritis tuis; quaere gloriam ejus a quo habes hanc gratiam, 536 o homo adoptatus, cujus gloriam quaesivit, qui est ab illo unicus natus. Qui autem quaerit gloriam ejus, qui misit illum, hic verax est, et injustitia in illo non est. In Antichristo autem injustitia est, et verax non est; quia gloriam suam quaesiturus est, non ejus a quo missus eNon enim est missus, sed venire per
Abbreviated transcription (Latin):
& pater xp̃i ẽ. pater : & filius de
dõ patre ds̃ ẽ. Pater autem ds̃
non de filio dõ ds̃ ẽ: qui a semetipso
loquitur : gloriam propriam quae¬
rit: Hoc erit ille quiuocatur anti¬
christus: extollensse sicut a pł dicit
supra omne quod dicitur ds̃ & quod
colitur : Ipsum quippe ad nuntians
dñs gloriam suam quacsiturum. non
gloriam patris: ait adiuda eos:
Ego uenuin nomine patrismei: & non
suscepistisme : Alius ueniet in nomi¬
nesuo: & hunc suscipietis: Signifi¬
cauit eos antichristum suscepturos:
quigloriam nominis sui quaesiturus
est inflatus non solidus: Et ideo non
stabilis sed utiq: ruinosus Dñs
autem noster ihsxp̃s magnum ex¬
emplum nobis praebuit humilita¬
tis: Nempe aequalis .ẽ. patri : Nem¬
pe in principio erat uerbum. & uer¬
bumerat apud dm̃ & ds̃ erat uer¬
bum: Nempe ipsedixit : & uerissi¬
medixit: Tanto tempore uobiscũ
sum & cognouistisme. philippe
qui uidet me : uidet & patrem:
Nempe ipse dixit & uerissi medix̃:

Expanded text:
et Pater Christi est Pater, et Filius de Deo Patre Deus est: Pater autem Deus, non de Filio Deo Deus est. 8. Qui a semetipso loquitur, gloriam propriam quaerit. Hoc erit ille qui vocatur Antichristus, extollens se, sicut Apostolus ait, supra omne quod dicitur Deus, et quod colitur . Ipsum quippe annuntians Dominus gloriam suam quaesiturum, non gloriam Patris, ait ad Judaeos: Ego veni in nomine Patris mei, et non suscepistis me: alius veniet in nomine suo, hunc suscipietis . Significavit eos Antichristum suscepturos, qui gloriam nominis sui quaesiturus est, inflatus, non solidus; et ideo non stabilis, sed utique ruinosus. Dominus autem noster Jesus Christus magnum exemplum nobis praebuit humilitatis: nempe aequalis est Patri, nempe in principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum; nempe ipse dixit, et verissime dixit, Tanto tempore vobiscum sum, et non cognovistis me? Philippe, qui vidit me, vidit et Patrem ; nempe ipse dixit, et verissime dixit,
Abbreviated transcription (Latin):
usae sunt : Non enim non poteraNT
occidere aperte : sed illi qui semortu¬
os coliuoluerunt famosiorem mor¬
tem non in uenerunt : Postremo quic¬
quid illud ẽ non noui: et si passaes
oparsdonati corporalem afflictio¬
nem ab eclesia catholica a sarrapas¬
saes agar rediad dominam tuam:
Iocus quidem necessariur aliquanto
diutus nos tenuit ut totũ textum
euan gelicae lectionis exponere
minime ualeremus : Fratres suf¬
ficiat interim caritati uestrae:
nehaec quaedicta sunt dicendo alia
excludantur decordibus uestris:
Haec tenete talia dicite: flam¬
mantes illuc procedite. accer¬
EXCARNE CARO Ẽ ET quod

Expanded text:
usae sunt. Num enim non poterant usae sunt. Num enim non poterant occidere aperte? Sed illi qui se mortuos coli voluerunt, famosiorem mortem non invenerunt. Postremo quidquid illud est, non novi. Et si passa es, o pars Donati, corporalem afflictionem ab Ecclesia catholica, a Sara passa es Agar; redi ad dominam tuam. Locus quidem necessarius aliquanto diutius nos tenuit, ut textum totum evangelicae lectionis exponere minime valeremus. Fratres, sufficiat interim Charitati vestrae, ne haec quae dicta sunt, dicendo alia, excludantur de cordibus vestris. Haec tenete, talia dicite, flammantes illuc procedite, accende carne, caro
Abbreviated transcription (Latin):
riinxp̃ianis quando audiunt dici
talia facere uolunt: et saltontalia
patinolunt : Nam uidete qualia
faciunt et qualia patiuntur
Occiduntanimas ađfliguntur
incorpore: Sempiternas mortes
faciunt et temporales seperpeti
conqueruntur : et tamen quas pati¬
untur proferunt nobis nescio quos
inpersecutione suos martrres⁊
Eccemarculus depetra p̃cipitatus
ẽ : et etcedonatus bagaiensis inpute¬
ummissus ẽ : Quando potestates ro¬
manac talia supplicia decreuerunt:
ut p̃cipitarentur homines. Quid aut̃
res pondent nr̃i : quid sit gestum
nescio: tamen quid tradunt nostri.
quia ipꝰse p̃cipitauerunt : & potestates
in famauerunt . Recordemur consu¬
etudinem potestatũ romanarum : et
uideamus cui credendum sit: DicuNT
nr̃ullos sep̃cipitasse : si non sunt ip¬
si discipuli ipsorũ qui semodo desa¬
xis nullo persequente praecipitatit.
noncredamus. Quid mirumsi fecer̃
illi quod solent: Nam potes tates ro¬
manae : Num quamtalib: suppliciis

Expanded text:
ri in Christianis, quando audiunt dici ri in Christianis, quando audiunt dici Talia facere volunt, et saltem talia pati nolunt. 15. Nam videte qualia faciunt, et qualia patiuntur. Occidunt animas, affliguntur in corpore: sempiternas mortes faciunt, et temporales se perpeti conqueruntur. Et tamen quas patiuntur? Proferunt nobis nescio quos in persecutione suos martyres. Ecce Marculus de petra praecipitatus est: ecce Donatus Bagaiensis in puteum missus est. Quando potestates Romanae talia supplicia decreverunt, ut praecipitarentur homines? Quid autem respondent nostri? Quid sit gestum nescio: tamen quid tradunt nostri? Quia ipsi se praecipitaverunt, et potestates infamaverunt. Recordemur consuetudinem potestatum Romanarum, et videamus cui credendum sit. Dicunt nostri illos se praecipitasse: si non sunt ipsi discipuli ipsorum qui se modo de saxis nullo persequente praecipitant, non credamus: quid mirum, si fecerunt illi quod solent? Nam potestates Romanae nunquam talibus suppliciis
Abbreviated transcription (Latin):
tur a quo nontres pueri. sedorbis
terrarum cumipsis regib: a geben¬
narumigne liberatur: Namtres
illi pueri fratresmei liberati sunt
abigne temporali : Numquid non
ipse ẽ ds̃ machabaeorum qui et triũ
puerorum ͥllos abigne liberauit
illi intormentis igneis corpore de¬
fecerunt: sed in legitimis mandatis
animo permanserunt Illia perte
liberati sunt illi occulte coronati
sunt : plus ẽ liberarideflamma
gehennarum : quam defornace
potestatis humanae: Siergo
nabuchodonosor laudauit et p̃di¬
cauit et gloriam deditdõ. quiali¬
berauit deigne trespuerosettan¬
tam gloriam dedit ut decretũmit¬
teret perregnum suum: quicũq¬
dixerint blas phemiam in dm̃ sidrach
mis achꝰ ab denago in interitũ er
et domus eorum in perditionem.¬
Quomodoreges non moueantur
qui nontrespueros adtendunt
liberatos deflamma sed scipsos
liberatos degehenna: Quando uiden
xp̃m a quo liberati sunt ex suffla¬

Expanded text:
tur, a quo non tres pueri, sed orbis tur, a quo non tres pueri, sed orbis terrarum cum ipsis regibus a gehennarum igne liberatur? Nam tres illi pueri, fratres mei, liberati sunt ab igne temporali. Numquid non ipse est Deus Machabaeorum, qui et trium puerorum? Illos ab igne liberavit: illi in tormentis igneis corpore defecerunt, sed in legitimis mandatis animo permanserunt. Illi aperte liberati sunt, illi occulte coronati sunt . Plus est liberari de flamma gehennarum, quam de fornace potestatis humanae. Si ergo Nabuchodonosor rex laudavit et praedicavit et gloriam dedit Deo. quia liberavit de igne tres pueros, et tantam gloriam dedit, ut decretum mitteret per regnum suum, Quicumqdixerint blasphemiam in Deum Sidrac, Misac, et Abdenago, in interitum erunt, et domus eorum in perditionemquomodo isti reges non moveantur, qui non tres pueros attendunt liberatos de flamma, sed seipsos liberatos de gehenna, quando vident Christum, a quo liberati sunt, exsuffla
Abbreviated transcription (Latin):
derent rationem deimperio suo
dõ : Intendat caritas uestra quid di¬
cam quia pertinethoc ad regessđi
xp̃ianos ut temporibus suis paca¬
tam uelintmatrem suam ecclesiã.
undespiritaliternati sunt:
Legimus danihelis uisiones: & ges¬
ta prophetica : tres pueri inigne
laudauerunt dm̃: Miratus estna¬
buchodonosorrex laudantes dm̃
pueros. et circaeosignem in no¬
centem : Et cum admiratus esset:
quidait nabucbodonosorrex non
ueliuda eus uel circum cisũs. ille
quistatuam suam erexerat & ad
eam ad orandam omnes coegerat:
Tamen laudib: trium puerorum
commotus: at ubiuidit maiestatẽ
dĩ p̃sentis in igne quidait : Etego
propono decretum omnibus.
tribubus & linguis in omniterra :
quale decretum : Quicumq dixe¬
rit blas phemiam in dm̃ sidrach
misach abdenago : in interituer̃
et domus eorũ inperditionem
Et cequomodo saeuit rex alien¬
gena neblas phemetur ds̃ isrł
quia potuit trespueros deigne
liberare : et nolunt ut sacuiant

Expanded text:
derent rationem de imperio suo derent rationem de imperio suo Deo? Intendat Charitas vestra quid dicam, quia pertinet hoc ad reges saeculi christianos, ut temporibus suis pacatam velint matrem suam Ecclesiam, unde spiritualiter nati sunt. Legimus Danielis visiones et gesta prophetica. Tres pueri in igne laudaverunt Dominum: miratus est Nabuchodonosor rex laudantes Deum pueros, et circa eos ignem innocentem; et cum admiratus esset, quid ait Nabuchodonosor rex, non vel Judaeus vel circumcisus, ille qui statuam suam erexerat, et ad eam adorandam omnes coegerat; tamen laudibus trium puerorum commotus, ubi vidit majestatem Dei praesentis in igne, quid ait? « Et ego proponam decretum omnibus tribubus et linguis in omni terra. » Quale decretum? « Quicumqrit blasphemiam in Deum Sidrac, Misac, et Abdenago in interitum erunt, et domus eorum in perditionem. Ecce quomodo saevit rex alienigena ne blasphemetur Deus Israel, quia potuit tres pueliberare: et nolunt ut saeviant
Abbreviated transcription (Latin):
cum dño : Et persecutionẽ uocat :
Afflictio ista non uocatur persecu¬
tio : et lusio illa uocatur per secutio:
quid uobis uidetur fr̃s: Non ne intelle¬
gitis quid significatũ sit: sic ergo
quando uult ds̃ concitare potesta¬
tes aduersus hereticos : aduersus
scis maticos aduersus dissipatores
ecclesiae aduersus exsufflatores
xp̃i: aduersus blasphematores bap¬
tismatis : non miretur : quia ds̃ conci¬
tat ut asara uerbereturagar : Cog¬
noscatseagar : ponatceruicẽ : q̃uia cũ
humiliata discederet a domina sua :
occurriteiangelus et dixit: Quid. ẽ.
agar ancilla saprae: Cum qu esta
esseđ domina sua: quid audiuit ab
angelo: reuertere ad dominã tuã
Adhoca ffligitur ut reuertatur:
Atq utinam reuertatur : quia
proles eius sicut filii ia cob
cum fratribus
hereditatem tenebit:
Mirantur aut̃ quia commouentꝰ᷑
potestate sxp̃ianae aduersus detes¬
tandos dissipator esecclesiae : Non
ergo mouerentur: et quomodo red¬

Expanded text:
cum domino, et persecutionem vocat: cum domino, et persecutionem vocat: afflictio ista non vocatur persecutio, et lusio illa vocatur persecutio. Quid vobis videtur, fratres? Nonne intelligitis quid significatum sit? Sic ergo quando vult Deus concitare potestates adversus haereticos, adversus schismaticos, adversus dissipatores Ecclesiae, adversus exsufflatores Christi, adversus blasphematores Baptismi, non mirentur; quia Deus concitat, ut a Sara verberetur Agar. Cognoscat se Agar, ponat cervicem: quia cum humiliata discederet a domina sua, occurrit ei angelus, et dixit, Quid est, Agar ancilla Sarae? cum conquesta esset de domina, quid audivit ab Angelo? Revertere ad dominam tuam . Ad hoc ergo affligitur, ut revertatur. Atque utinam revertatur; quia proles ejus, sicut filii Jacob, cum fratribus haereditatem tenebit. 14. Mirantur autem quia commoventur potestates christianae adversus detestandos dissipatores Ecclesiae. Non ergo moverentur? Et quomodo red
Abbreviated transcription (Latin):
responde: lam habeo baptismum:
Si enim uerus ẽ is tebaptismus : quis¬
quis tibi uult dare alterũ inludere
te uult: Caue animae persecut orẽ :
Namsia principibus catholicis ali¬
quid passa ẽ parsdonati aliquando
secundũ corpuspassa ẽ non secundũ
in lusionẽ sp̃s Mudite. et uidete in
ipsis ueteribus factis. omnia futura¬
rũ rerum signa et indicia: Inueni¬
tur sarra adflixisse ancillã: Sarra
libera ẽ : Postea quã superbi recoe¬
pitancilla : quaesta ẽ abrahae sa rac
et dixit : Ecceancilla erexit aduer¬
sũ me ceruicẽ suam : Et quasi ab abra¬
hamfieret de abraham quaesta ẽ
mulier : Abra hã uero qui non in an¬
cilla libidine abutendi tenebatur
sed officio generandi qm̃ sapra ei
dederat unde prolem susciperet.
ait ei : Ecce ancilla tua: utere eam
sicut uis: Et ađflixit eam grauiter
sara Et fugiita facie eius : Ecce
libera adflixit ancillã : et nonuo cał
persecutionẽ apłs ⁊ Ludit seruus

Expanded text:
responde, Habeo jam Baptismum. responde, Habeo jam Baptismum. Si enim verus est iste baptismus, qui tibi vult dare alterum, illudere te vult. Cave animae persecutorem. Nam si a principibus catholicis aliquid passa est pars Donati aliquando, secundum corpus passa est, non secundum illusionem spiritus. Audite et videte in ipsis veteribus factis, omnia futurarum rerum signa et indicia. Invenitur Sara afflixisse Agar ancillam: Sara libera est: posteaquam superbire coepit ancilla, questa est Abrahae Sara, et dixit, Ejice ancillam; erexit adversum me cervicem suam. Et quasi ab Abraham fieret, de Abraham questa est mulier. Abraham vero qui non in ancilla libidine abutendi tenebatur, sed officio generandi, quoniam Sara ei dederat unde prolem susciperet, ait ei: Ecce ancilla tua, utere ea sicut vis. Et afflixit eam graviter Sara, et fugit a facie ejus. Ecce libera afflixit ancillam, et non illam vocat persecutionem Apostolus; ludit servus
Abbreviated transcription (Latin):
Quam lusionem dicit scriptura
ui dissesa ram : hancpersecutionẽ
dicit apostolus. Plusergo uosper¬
secuntur : quiuos inludendo sedu¬
cunt: Veni uenibaptitare hic:
hichabes uerum baptismũ: Noli
ludere : unus ẽ uerus: Ille lusus ẽ :
seduceris : Et ista persecutio grauis
tibierit: Meliuserat ut is mahelẽ tu
lucrareris adregnũ : Sed non
uult is mahel: quia ludereuult:
Tenetuhereditatempatris : et audi:
Cice ancillam et filiũ eius: Non enim
hereserit filius ancillae : cum filio
meo isaac: Istietiam audent dicereꝰ
quia persecutionem solent patia ca¬
tholicis regibus aut catholicis prin¬
cipibus : quam persecutionẽ tolerant:
afflictionem corporis :sitamen ali¬
quando passisunt. aut quomodo
passi sunt ipsisciant : et conueniant
conscientias suas : tamenafflicti¬
onem corporis passisunt : persecu¬
tionem quam faciunt : grauior est :
Caue quando uult ludere is mahel
cum isaac: quando tibiblanditur:
quando offert aliuditerũbaptismũ :

Expanded text:
Quam lusionem dicit Scriptura Quam lusionem dicit Scriptura vidisse Saram, hanc persecutionem dicit Apostolus. Plus ergo vos persequuntur qui vos illudendo seducunt: Veni, veni; baptizare hic, hic habes verum baptismum. Noli ludere, unus est verus; ille lusus est: seduceris, et ista persecutio gravis tibi erit. Melius tibi erat ut Ismaelem tu lucrareris ad regnum; sed non vult Ismael, quia ludere vult. Tene tu haereditatem patris, et audi: Ejice ancillam et filium ejus; non enim haeres erit filius ancillae cum filio meo Isaac. 13. Isti etiam audent dicere quia persecutionem solent pati a catholicis regibus, aut a catholicis principibus. Quam persecutionem tolerant? Afflictionem corporis: si tamen aliquando passi sunt, aut quomodo passi sunt, ipsi sciant, et conveniant conscientias suas; tamen afflictionem corporis passi sunt: persecutio quam faciunt gravior est. Cave quando vult ludere Ismael cum Isaac, quando tibi blanditur, quando offert alterum baptismum:
Abbreviated transcription (Latin):
tionem uocat: Ait enim: sed sicut
tuncille qui secundum carnem
natus erat persequebatur eum
qui secundũ sp̃m: ita et nunc : Id ẽ
qui secundũ carnẽ natisunt per¬
secuntur eos qui secundũ sp̃m
natisunt: Qui sunt secundum carnẽ
natie dilectores mundi: amatores
saeculi Qui sunt secundum sp̃m
natie amatores regnicaelorum
dilectores xp̃i: desiderantes uitam
aeternam : gratis colentes dm̃.:
Ludunt : et dicit apłs persecutionẽ :
Nampostea quam dixit haec uer¬
ba a postolus et sicut tunc ille qui
secundum carnem natus erat per¬
sequebatur eum qui secundũ sp̃m
ita et nunc: secutus ẽ. et ostendit
dequa persecutione diceret: Sed
quid dicit scriptura : Cice ancillã:
et filium eius: non enim hereserit
filius ancillae : cum filio meo isaac:
Quaeramus ubi hoc dicat scriptu¬
ra. et uideamus utrum alia per¬
secutio praecesserit ismahelis in isaac :
et inuenimus hocdictum esse a sara.
quando uidit pueros ludentessimul:

Expanded text:
tionem vocat: ait enim, Sed sicut tionem vocat: ait enim, Sed sicut tunc ille qui secundum carnem natus erat, persequebatur eum qui secundum spiritum, ita et nunc; id est, qui secundum carnem nati sunt, persequuntur eos qui secundum spiritum nati sunt. Qui sunt secundum carnem nati? Dilectores mundi, amatores saeculi. Qui sunt secundum spiritum nati? Amatores regni coelorum, dilectores Christi, desiderantes vitam aeternam, gratis colentes Deum. Ludunt, et dicit Apostolus persecutionem. Nam posteaquam dixit haec verba Apostolus, Et sicut tunc ille qui secundum carnem natus erat, persequebatur eum qui secundum spiritum, ita et nunc; secutus est, et ostendit de qua persecutione diceret: Sed quid dicit Scriptura? Ejice ancillam et filium ejus; non enim haeres erit filius ancillae cum filio meo Isaac . Quaerimus ubi hoc dicat Scriptura, ut videamus utrum aliqua persecutio praecesserit Ismaelis in Isaac: et invenimus hoc dictum esse a Sara, quando vidit pueros ludentes simul.
Abbreviated transcription (Latin):
Sideancilla nascitur : ancillam
malam su perbientem non imiteris :
Vnde enim filii ia cobde ancillis
nati possederunt terrã promissionis
cum fratribus  ismahel autem
de ancilla natus. expulsus . ẽ ab he¬
reditate : Vnde: nisi quia ille
superbus erat. illihumiles : Ere¬
xit ille ceruicem: et uoluit seduce¬
refratrem suum ludens cum illo:
Magnum sacramentum : Iude¬
bant simulis mahel et isaac: uidit
illos sarra ludentes : et ait abrahae :
Eice ancillam et filium eius: non
enimheres erit filius ancillae: cum
filio meo isaac: Et cum contrista¬
tus esset abraham. confirmauit
ei a dño angelus dictum uxoris
eius: Iam hic manifestum ẽ sacra¬
mentum : quia nescio quid futu¬
rum parturiebat illa resgesta:
Tudentes uidit: et dicit ei: Eice
ancillam et filium eius.: Quid. ẽ
hoc fratres: quid enim malifecerat
ismahel puero isaac. quia ludebat
cum illo sed illa lusio: in lusio
erat : Ila lusio deceptionem sig¬
lusionem : Ipsum lusum. persecu¬

Expanded text:
Si de ancilla nascitur, ancillam Si de ancilla nascitur, ancillam malam superbientem non imitetur. Unde enim filii Jacob de ancillis nati possederunt terram promissionis cum fratribus, Ismael autem de ancilla natus expulsus est de hereditate? Unde, nisi quia ille superbus erat; illi humiles? Erexit ille cervicem, et voluit seducere fratrem suum, ludens cum illo. Magnum ibi sacramentum. Ludebant simul Ismael et Isaac; viillos Sara ludentes, et ait Abrahae: Ejice ancillam et filium ejus; non enim haeres erit filius ancillae cum filio meo Isaac. Et cum contristatus esset Abraham, confirmavit ei Dominus dictum uxoris ejus. Jam hic manifestum est sacramentum, quia nescio quid futurum parturiebat illa res gesta. Ludentes vidit, et dicit: Ejice ancillam et filium ejus. Quid est hoc, fratres? Quid enim mali fecerat Ismael puero Isaac, quia ludebat cum illo? Sed illa lusio, illusio erat; illa lusio deceptionem siglusionem, ipsum lusum persecu
Abbreviated transcription (Latin):
ris : non omnes de ancillis: sed tamen
omnes ex uno semine: Quidergo
fratres meiꝰ Num quid quinati
sunt de ancillis. non simul possede¬
runt terram promissionis cum
fratribus suis Inuenis ibibonos
filios ia cobnatos de ancillis : et
bonos filios ia cobnatos deliberis:
Nihil illis obfuit natiuitas de
uteris ancillarum. quando in pa¬
tre cognouerunt semen suum : et
consequenter regnum cum fra
tribus tenuerunt: Quomodo ergo
infiliis ia cobnon obfuit illis qui
natisunt deancillis quominus
tenerent regnum . et terram pro¬
missionis cum fratribus. S ex
aequo acciperent: Non illis obfu¬
erunt natales ancillarũ sed prae¬
ualuit semen paternum : Sic
quicumq permalos baptizantur.
tamquam de ancillis uidentur nat
sed tamen quia exsemine uerbi dĩ
quod figuratur in ia cob. non contris¬
tentur: simul hereditatẽ cum fra¬
tribus possidebunt.: Securus ergo
sit quidesemine bono nascitur :
tantum non imitetur ancillam :

Expanded text:
ris, non omnes de ancillis: sed tamen ris, non omnes de ancillis: sed tamen omnes ex uno semine. Quid ergo, fratres mei? numquid qui nati sunt de ancillis, non simul possederunt terram promissionis cum fratribus suis? Invenimus ibi bonos filios Jacob natos de ancillis, et bonos filios Jacob natos de liberis. Nihil illis obfuit nativitas de uteris ancillarum, quando in patre cognoverunt semen suum, et consequenter regnum cum fratribus tenuerunt. Quomodo ergo in filiis Jacob non obfuit illis, qui nati sunt de ancillis, quo minus tenerent regnum, et terram repromissionis cum fratribus ex aequo acciperent, non illis obfuerunt natales ancillarum, sed praevaluit semen paternum: sic quicunque per malos baptizantur tanquam de ancillis videntur nati, sed tamen, quia ex semine verbi Dei, quod figuratur in Jacob, non contristentur, simul hereditatem cum fratribus possidebunt. Securus ergo sit qui de semine bono nascitur: tantum non imitetur ancillam.
Abbreviated transcription (Latin):
quae libera peperit esau: luctaban¬
tur in utero matris suae : et dic¬
tum est rebeccae cum luctaren¬
tur: Duo populi sunt in utero
Bonus populus malus populus:
sed tamen in uno uentre luctabant᷑
Quantimalisunt inecclesia: Et
unus pontat donec infine discer¬
nantur: Et boni aduersus ma¬
los clamant: et mali aduersus
bonos reclamant: et inunius
uis ceribus utrique luctantur
Num quid semper simulerunt
infine exitur adlucem : declara¬
tur natiuitas quac hic in sacra¬
mento figuratur : et tunc appa¬
rebit. ia cobdilexi. esauautem
odiohabui: Ia mergo inuenimus
fratres et debonis bonos Delibe¬
ra isa ac: et demalis malos. De
ancilla is mahel Debonis malos
es auderebecca: Demalis bonos
ubi inuenimus : restat ia cobut in
tribus patriarchis. quattuor gene¬
rum istorum perfectio concluda¬
tur : Habuit uxores iacob: habuit
et ancillas: pariunt liberae : pari¬
unt et ancillae : et fiunt duo decim
filii israhel: Sinumeres omnes de
quibus natisunt : non omnes delibe¬

Expanded text:
quae libera peperit Esau? Luctabantur in ventre matris suae, et dictum est Rebeccae, cum ibi luctarentur, Duo populi sunt in utero bonus populus, malus populus: sed tamen in uno ventre luctantur. Quanti mali sunt in Ecclesia, et unus uterus portat, donec in fine discernantur: et boni adversus malos clamant, et mali adversus bonos reclamant, et in unius visceribus utrique luctantur. Numquid semper simul erunt? In fine exitur ad lucem, declaratur nativitas quae hic in sacramento figuratur: et tunc apparebit, Jacob dilexi, Esau autem odio habui. 11. Jam ergo invenimus, fratres, et de bonis bonos, de libera Isaac: et de malis malos, de ancilla Ismael: et de bonis malos, Esau de Rebecca. De malis bonos ubi inveniemus? Restat Jacob, ut in tribus patriarchis quatuor generum istorum perfectio concludatur. Habuit uxores Jacob liberas, habuit et ancillas: pariunt liberae, pariunt et ancillae, et fiunt duodecim filii Israel . Si numeres omnes de quibus nati sunt, non omnes de libe
Abbreviated transcription (Latin):
legite peperit geminos : Vnuserat
bonus : altermalus : Habes aperte
scripturam dicentem dĩ uoce :
Iacob dilexi : esauautem odio habui:
Istos duos genuit rebecca : Iacob
et esau : Vnus inde elegitur : alius
reprobatur : Vnus succedit in
hereditatem : alter exheredatur:
Non facit populum suum ds̃ de
esau: sed facit deia cob:
Semenunum : diuersi qui con¬
cepti sunt: Vterus unus:
diuersi quinati sunt : Numquid
non libera peperit i a cob¬

Expanded text:
legite, peperit geminos, unus erat legite, peperit geminos, unus erat bonus, alter malus. Habes aperte Scripturam dicentem Dei voce, Jacob dilexi. Esau autem odio habui Istos duos genuit Rebecca, Jacob et Esau: unus inde eligitur, alius reprobatur; unus succedit in haereditatem, alter exhaeredatur. Non facit populum suum Deus de Esau; sed facit de Jacob. Semen unum, diversi qui concepti sunt: uterus unus, diversi qui nati sunt. Numquid non libera peperit Jacob