comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ dest cͦrib fertiliꝰ huberuiꝰq surrexeris.
Ubi udeant qͥd faciant. ł qͥd respondeant: qui¬
fruges dicunt mundiores eẽ . quã carnes.
Nã stercore qͥd inmundius: ex carnȩ ꝓicit᷑.
Et qd frugib feracius adibetur. : Certe ipsi
dicunt ꝑ attritiones & digestiones ciborũ
fugere inde uitã : & exiguũ qͥddã insteore
remanere. Cur ergo ubi exigua uita rema¬
n&. inde cibiur̃ hocẽ fructus trȩ destẽore
& meliores & maiores & plures existunt : caro
Non purgamentis t̾rȩ sed foetib: pascitur.
Terra uero. purga m̃tis carnis non foetib fecun¬
dat᷑ cligant qͥd sit mundius aut iã correcti desi¬
nant eẽ in mundi & infideles qͥb: nichi sit mundũ.
& nob̵cũ amplectant᷑ ipłm dicentẽ. Om̃ia munda
mundis. Dnĩ ẽ. tra & plenitudo eiꝰ. Om̃is creatura

Expanded text:
quae de stercoribus fertilius uberiusque surrexerint. quae de stercoribus fertilius uberiusque surrexerint. ubi uideant, quid faciant uel quid respondeant, quifruges dicunt mundiores esse quam carnes. nam stercore quid inmundius ex carne proicitur et quid frugibus feracius adhibetur? certe ipsi dicunt per adtritiones et digestiones ciborum fugere inde uitam et exiguum quiddam in stercore remanere. cur ergo ubi exigua uita remanet, inde cibi uestri, hoc est fructus terrae de stercore et meliores et maiores et plures existunt? caro non purgamentis terrae. sed fetibus pascitur; terra uero purgamentis carnis, non fetibus fecundatur. eligant, quid sit mundius, aut iam correcti desinant esse inmundi et infideles, quibus nihil sit mundum, et nobiscum amplectantur apostolum dicentem: omnia munda m
Abbreviated transcription (Latin):
sic s̃ innumerabilia genera ũ muĩ qͥrũ ñ nullos
uulgo edunt quȩdĩ uenetiȩ regiones ex arbo¬
rib: natos. Ranas etiã qua s repento exunapluiia
t̾ra generat in ȩscã isti adsumere debuer̃: ut disui
menbra talib formis cõmixta liberarent sieã carnẽ
detestant᷑ quȩ concubitu ꝓpagat᷑. & genꝰ humanũ
erroris arguertas qđ gallinis colũbisq: uescantur
ex masculoꝵ feminarũq coitu ꝓcreatis. & mundi¬
ores cȩli &t ꝑfilias ranas abiciant. Nam scđm istoꝵ
fabulã nundiores s̃ pͥmi pͥncipes tenebrarũ quoꝵ
parentes arbores fuer̃ : quã ipse manicheuꝰ quẽ
pat̃ & mat̃ concũ bendo genuer̃. Mundiores etiã
pediculi eoꝵ qͥsine concubitu sudore corporis
uł exalatione nascunt᷑ : quã isti ipsi miseri qͥ de
parentib: cõ cobentib: natis : Aut si iã qͥc qͥd ex carne
&iã sine concubitu nascit᷑: ꝓptẽa putant in mundũ
i q ipsi caro exeubitu ẽ. in munda er̃ olera & fruges

Expanded text:
sunt innumerabilia genera uermium, quorum nonnullos uulgo edunt quaedam Veneticae regiones ex arboribus natos. ranas etiam, quas repente ex una pluuia terra generat, in escam isti adsumere debuerunt. ut dei sui membra talibus formis commixta liberarent, si eam carnem detestantur, quae concubitu propagatur. et genus humanum erroris arguerent, quod gallinis columbisque uescantur ex masculorum feminarumque coitu procreatis et mundiores caeli et terrae filias ranas abiciant. nam secundum istorum fabulam mundiores sunt primi principes tenebrarum. quorum parentes arbores fuerunt. quam ipse Manichaeus. quem pater et mater concumbendo genuerunt, mundiores etiam peduculi eorum. qui sine concubitu sudore carnis uel corporis exhalatione nascuntur, quam isti ipsi miseri, qui de parentibus concumbentibus nati sunt. aut si iam quicquid ex carne etiam sine concubitu nascitur, propterea putant inmundum, quia ipsa caro ex concubitu est, inmunda erunt olera et fruges,
Abbreviated transcription (Latin):
recte uiuendi arbitri ũ libenũ ꝑdiderunt:
Siaut̃ ad peccandũ & ipse in uasus atq possessus
cogiposs& nisi ꝑsuȩ partis primo flagitiun
deinde supplitium sibi ꝓudiss&. nullaq fuit
indõ ur̃o. nec in eius partib libera uoluntas .÷
non se fingat iudicẽ. sed agnoscat reum : .¬
Nonquia passus est qđ nolebat : sed quia se simulat
iusta ne tribuere . damnando eos quos nouit malũ¬
eẽ passos potius quã fecisse qđ acl hoc tantũ simu¬
lat nec uictus inueniatur : quasi aliquid prosit
alicui misero saut fortutuatus uocetur: Nẽpe

Expanded text:
recte uiuendi arbitrium liberum perdiderunt. si autem ad peccandum et ipse inuasus atque possessus cogi posset, nisi per suae partis primo flagitium, deinde subplicium sibi prouidisset nullaque fuit in deo uestro nec in eius partibus libera uoluntas, non se fingat iudicem, sed agnoscat reum, nec quia passus est, quod nolebat, sed quia se simulat iusta retribuere damnando eos, quos nouit malum passos esse potius quam fecisse: quod ad hoc tantum simulat, ne uictus inueniatur, quasi aliquid prosit alicui misero, si felix aut fortunatus uocetur. nempe
Abbreviated transcription (Latin):
inmorta litatẽ : iã scđm id qđ carnẽ non ipã corpo¬
ris substantiã sed ipsã corruptionẽ mortalitatis
apellat non erit utiq: caro qr corruptionẽ mor¬
talitatis mutata non habit. Scđm aut̃ ipuis subs¬
tantiȩ corporisq: originẽ. eadẽ caro erit: quia
ipsa resurgo. & ipͦa mutabit᷑. Quia & illud uerũ ẽ
qđ ait dñs postea quã resurrex. palpate & indete

Expanded text:
itatem : jam secundum id quod carnem, non ipsam corporis substantiam, sed ipsam corruptionem mortalitatis appellat, non erit utique caro, quia corruptionem mortalitatis mutata non habebit; secundum autem ipsius substantiae corporisque originem eadem caro erit, quia ipsa resurget et ipsa mutabitur, quia et illud verum est quod ait Dominus, posteaquam resurrexit, Palpate et videte,
Abbreviated transcription (Latin):
sententiã absit ut dicamꝰ. Qđ etiã iste faustus
senfit quã ĩꝓbe atq ĩ pie dicetur. maluitq di¬
cere paulieplam alioꝵ falsitate corruptam:
aliqͥd eos habe non consonũ fortasse occultiori &e
ad noscendũ difficiliori ueritate. qđ aut sic remin¬
serit. autinposteriorib: correptũ sit qͥ non p̃ci¬
piendi auctoritate sed ꝓficiendi exercitatione
scribunt᷑ a nob̵. Int̃ hos enĩ sumꝰ qͥb: idẽ dic apłs.¬

Expanded text:
sententiam, absit ut dicamus. Quod etiam ipse Faustus sententiam, absit ut dicamus. Quod etiam ipse Faustus sensit quam improbe atque impie diceretur; maluitque dicere, Pauli Epistolam aliorum falsitate corruptam, aliquid eos habere non consonum fortasse occultiori, et dignoscendum difficiliori veritati, quod aut sic remserit, aut in posterioribus correctum sit, qui non praecipiendi auctoritate, sed proficiendi exercitatione scribuntur a nobis. Inter hos enim sumus, quibus idem apos
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ fabula somat. qͥdẽ qđ etiã in hoc conat᷑ fallero
ĩ peritos & indiuinis scripturis minꝰ cruditos. ut
int̃rogatꝰ utrũ accipiat apłm paulã respondeat
em̃ dasse qđ seripserat ad romanos aut omĩno non
scripsisse. qđ tanquã eiꝰ ꝓfert᷑. filiũ di ex semine
dđ scđm carnẽ. Quatandẽratione id ostendit
a modo neminẽ nouimꝰ scđm carnẽ. & si norieramꝰ¬
scđm carnẽ xpm̃ sed nunc iã nomiumꝰ. Restat
ergo ut nos demonstẽmꝰ quã possit utrũq
uerũ eẽ & quã sibi hȩc duo non sint contraria.
Vnũ qͥppe eoꝵ non eẽ paulinullodo possumꝰ
dicere qi nulla in eo uariat codicũ auctoritas.
Etsi enĩ in qͥbdã latinis exẽplarib: non legit᷑
factꝰ sednatꝰ ex semine dđ cũ grȩca factꝰ habeant :
Unde non ad uerbũ sed ad sententiã transferre
uoluit dicendo natũ latinꝰ int̃p̃s tam̃ xpm̃¬
paulũ aliquando errasse & ꝓficiendo mitassẽ

Expanded text:
eorum fabula somniat; quid est quod etiam in hoc conatur fallere eorum fabula somniat; quid est quod etiam in hoc conatur fallere imperitos, et in divinis Scripturis minus eruditos, ut interrogatus utrum accipiat apostolum Paulum, respondeat,emendasse quod scripserat ad Romanos; aut omnino non scripsisse, quod tanquam ejus profertur, Filium Dei ex semine David secundum carnem. Qua tandem ratione id ostendit?amodo neminem novimus secundum carnem: et si noveramm Christum, sed nunc iam non nouimus. restat ergo, ut nos demonstremus, quam possit utrumque uerum esse et quam sibi haec duo non sint contraria. unum quippe eorum non esse Pauli nullo modo possumus dicere, quia nulla in eo uariat codicum auctoritas. etsi enim in quibusdam latinis exemplaribus non legitur: factus, sed natus ex semine Dauid, cum graeca factus habeant, unde non ad uerbum, sed ad sententiam transferre uoluit dicendo "n at u m" latinus interpres, tamPaulum aliquando errasse, et proficiendo mutasse
Abbreviated transcription (Latin):
mutabunt᷑ ĩnathomo in ietuoculi. in nouissima
tuba. Can&̾ enĩ tuba: & mortui resirgent incor¬
rupti. & nos inmutabim᷑. Ad huc forte dicant.
non scđm hoc mortale & corruptibile corpꝰ nos
in resurrectionẽ cõmutari sed scđm animã.
cũ apłs hoc non ꝓposuerit unde dicer&. sed de
corpore ab ipsius quȩstionis initio locutꝰ fuerit.
sic̃ ipsa eiꝰ indicat ꝓpositio. Sed dic aliqͥs inqđ¬
a uomodo resurugunt mortui : quo n¬
aut̃ corpore ueniunt : Hic tam̃ conse¬
quent̃ tanquã digito ostendit unde loqueret᷑
& subietit dicensoport& enĩ corrnptibile hoc
induero in corruptelã & mortale hoc induere
in mortalitatẽ. Nȩc ergo cũiste neg& cũqi psũ cdñ
de quo paulꝰ dic̃ in mortali. incorriiptibili solidõ
honor & głi iste corruptibilẽ p̃dic& qͥndo qͥdẽ
substantiã eꝰ atq naturã. &totã timuisse neate¬
nebrarũ gente corrũꝑet᷑ & ut cȩterȩ consule¬
ret᷑ ex parte corruptã detestanda & abominanda

Expanded text:
n ictu oculi, in nouissima tuba; canet enim tuba et mortui resurgent incorrupti et nos conmutabimur. adhuc forte dicant non secundum hoc mortale et corruptibile corpus nos in resurrectione conmutari, sed secundum animam, cum apostolus hoc non proposuerit, unde diceret, sed de corpore ab ipsius quaestionis initio locutus fuerit, sicut ipsa eius indicat propositio: sed dicet' aliquis, inquit, quomodo resurgunt mortui? quo autem corpore ueniunt? hic tamen consequenter tamquam digito ostendit, unde loqueretur, et subiecit dicens: oportet enim corruptibile hoc induere incorruptelam et mortale hoc induere inmbili, soli Deo honor et gloria , iste corruptibilem praedicet; quandoquidem substantiam ejus atque naturam et totam timuisse ne a tenebrarum gente corrumperetur, et ut caeterae consuleretur, ex parte corruptam, detestanda et abominanda
Abbreviated transcription (Latin):
oderitis auctores. Hȩc nr̃a fides ẽ. Dequa siqueren¬
dũ alias putaueris. audies. quã ius nec illud adp̃sens
gatꝰ ubi nã dm̃ suũ credithabitare. respondere
non dubitabit inlumine. Exquo cultꝰ hicm̃s
adillud qr nos non sectã s scismagentiũ non¬
sea cupasti: scisma nisi falsor ẽ. eadẽ opinantẽ
atq: codẽ ritu colentẽ quo eeteri solo congre¬
gationis delectari discidio secta uͦ ẽ. longł
alia opinantẽ quã ceter. alio et⁊ ã sibiꝰ
ac longe dissimili ritu diuinitatis instituisse
cultura. Quesi itas mea interĩ & opinio &
cultꝰ longe alia s̃ quã paganoꝵ. Detius pꝰea ui¬
debimꝰ. Paganibona ⁊ malatetra ⁊ splendida
ꝑpetua ⁊caduca. mutabilia ⁊ centa. corpo¬
ralia ⁊ diumna. unũ habe pͥncipiũ dogmatizant.
His gͦ ualde c̃traria sentio. qͥbonis om̃ib pͥn¬
ciprũ fateor dñi c̃traruis uͦ hylẽ. Sic enĩ mali
pͥncipiũ ac nat᷑am teolog nr̃ appellat. Itẽ

Expanded text:
oderitis auctores. haec nostra fides est: de qua si quaerendum alias putaueris, audies quamuis nec illud ad praesens gatus, ubinam Deum suum credat habitare, respondere non dubitabit, In lumine: ex quo cultus hic meus ad illud, quia nos non sectam, sed schisma Gentium nuncupasti. Schisma, nisi fallor, est eadem opinantem atque eodem ritu colentem quo caeteri, solo congregationis delectari discidio. Secta vero est longe alia opinantem quam caeteri, alio etiam sibi ac longe dissimili ritu divinitatis instituisse culturam. Quae si ita sunt, mea interim et opinio et cultus longe alia sunt quam paganorum; de tuis postea uidebimus. pagani bona et mala, taetra et splendida. perpetua et caduca, mutabilia et certa, corporalia et diuina unum habere principium dogmatizant. his ego ualde contraria sentio, qui bonis omnibus principium fateor deum, contrariis uero hylen; sic enim mali principium ac naturam theolog
Abbreviated transcription (Latin):
uiuando ꝑgram. & ꝓmissa ĩplenda curando
& gentũ scisma non sẽcta: Igit nabre fuerit
si tͥ fidẽ meã nunc siplicit̃ ut inamicis refera.
uidear fortassȩ excusationis causa id fingere : Ndma¬
aut diumoꝵ qđ ab sit luminũ erubescere
culturã. Sedtu qͥdẽ ut cũq uolueris accipe.
metam̃ dixisse ñ penitebit: uł ꝓpt̃ aliqͦs.
qͥ actenꝰ seire habebt̃ religionẽ nr̃am nił
cũ gentib: habe cõmune. Igit᷑ nospatris
idẽq sub tripli ci appellatione colimꝰ num̃.
s patrẽ qͥdẽ isũ lncẽ in colere credimꝰ sũmã
ac pͥncipalẽ. quã paulꝰ in accł sibilẽ alias uocat:
filiũ uͦ inhac scđa tac insibili luce confistere.

Expanded text:
iam et promissa inplenda curando et gentium schisma, non secta? igitur non ab re fuerit et si tibi fidem meam nunc simpliciter, ut in amicis. referam, uidear fortasse excusationis causa id fingere aut diuinorum, quod absit, luminum erubescere culturam. sed tu quidem, utcumque uolueris, accipe: me tamen dixisse non paenitebit uel propter aliquos, qui hactenus scire habebunt religionem nostram nihil cum gentibidemque sub triplici appellatione colimus numen; sed patrem quidem ipsum lucem incolere credimus summam ac principalem, quam Paulus alias inaccessibilem uocat, filium uero in hac secunda ac uisibili luce consistere.
Abbreviated transcription (Latin):
acꝑ hoc cȩlestia in qͥb: possideamꝰ regnũ celoꝵ.
Qđ oriciꝰ etiã nominandũ seruabat᷑ ꝗ regẽ adre¬
gendos ⁊ sacerdotẽ ad sc̃ĩficandos fideles suos
uniũ sille apparatꝰ ueteris instrum̃ti in gene¬
rationib: factis dictis sacrifieiis obseruationib:

Expanded text:
ossideamus regnum coelorum. Quod ori ejus etiam nominandum servabatur, quem regem ad regendos, et sacerdotem ad sanctificandos fideles suos universus ille apparatus veteris Instrumenti in generationibus, factis, dictis, sacrificiis, observationibus,
Abbreviated transcription (Latin):
cũ ipꝰs celebratis. ut calendas⁊ solsticia. Deuita certe
mutastis niħ. Esti sine scisimna. ꝗmatrice sua diũ sĩ
niħ habens. nisi conuentũ. Pec on ⁊ p̃ores ur̃ uidei
se gregati etiam ipsi agentib: sculturas solũ di¬
miser̃: templa uero & in molationes & aras.
& sacerdocia. at que omno sacroꝵ minis¬
teri ũ eodẽ ntu exereuer̃. ac multo suꝑ¬
stiticiosius quã gͥentes: Dcopinione uͦ
monarchiȩ in nullo etiã ipsi dissenti¬
unt apaganis Qua re constat uos atq
Iudeos sõis mata eẽ. gentilitatis : cuius fidẽ
tenentes. & ritus modice quã uis in muta¬
tos de sola conuentuũ dunsione putatis
uos essesec tas: Porro aut̃ sectas siquenis.
non plus. er̃ quãduȩ idẽ gentiũ & nr̃ai :
qui eis longe diuersa sentimꝰ. Iti quidẽ
oppositi in uicẽ nobis. ut est uenitas
& iñdatiũ: ue dies & nox ut ȩgestas
& copia : ut morbus & sanotas Nos

Expanded text:
cum ipsis celebratis, ut Kalendas et solstitia . de uita certe cum ipsis celebratis, ut Kalendas et solstitia . de uita certe mutastis nihil: estis sane schisma a matrice sua diuersum nihil habens nisi conuentum. necnon et priores uestri Iudaei segregati etiam ipsi a gentibus sculpturas solum dimiserunt: templa uero et inmolationes et aras et sacerdotia atque omne sacrorum ministerium eodem ritu exercuerunt ac multo superstitiosius quam gentes. de opinione uero monarchiae in nullo etiam ipsi dissentiunt a paganis . quare constat uos atque Iudaeos schismata esse gentilitatis, cuius fidem tenentes et ritus modice quamuis inmutatos de sola conuentuum diuisione putatis uos esse sectas. porro autem sectas si quaeras, non plus erunt quam duae, id est gentium et nostra, qui eis longe diuersa sentimus, ita quidem obpositi inuicem nobis, ut est ueritas et mendacium, ut dies et nox, ut egestas et copia, ut morbus et sanitas. uos
Abbreviated transcription (Latin):
dignꝰ rationabile dĩ tẽplũ puto. uiuũ uiuȩ
maiestatis simulacrũ xp̃m filiũ eiꝰ accipio.
Arã m̃tẽ bonis artib: & discilinis inbutã hono res
qͦq diuinos ac sacrificia. in soł orationib:
& ppis puris ac sĩplicib: pono. qͦmꝰͦ gͦ scismasũ
teras scisma: qu̾ ⁊ onĩpotentẽ dm̃ colã qđ sibi
⁊ udeis om̃is audacit̃ ad sumit cũ ñ consi¬
interĩ deopinione tractamꝰ : quȩ sic ⁊ puganos
desoł cultura fefellit ut deom̃ueotentis uideos
ed nec urm̃ qͥdẽ scisma sime doxerisuerũ s. qͣn ius xpm
uenerer & colĩ : quia alio eũ ritu colo ⁊ liafidy quã uos.
Scisma uꝰ aut niħ in mutare deb& abei unde fictũ
ẽ aut ñ multũ. Et puta uos qͥdẽ scis peites agortib
monar chiȩ opmionẽ pͥmo uob̵cũ diuul sistis. idẽ. ut
omia credatis ex dõ sacrificia uꝰ coꝵ ũtistis magapes
idolaimartyres qͦsuotis similib colitis. De functoꝵ
ubras in nopla catis ⁊ dapib Slle pnos gentiũ des

Expanded text:
dignus, rationabile dei templum puto, uiuum uiuae maiestatis simulacrum Christum filium eius accipio, aram mentem bonis artibus et disciplinis inbutam. honores quoque diuinos ac sacrificia in solis orationibus et ipsis puris ac simplicibus pono. quomodo ergo schisma sum cere schisma, quia et omnipotentem deum colam, quod sibi et Iudaeus omnis audaciter adsumit, cum non consiinterim de opinione tractamus, quae sic et paganos de solis cultura fefellit ut de omnipotentis Iudaeos. sed nec uestrum quidem schisma si me dixeris, uerum est, quamuenerer et colam, quia alio eum ritu colo et alia fide quam uos. chisma uero aut nihil inmutare debet ab eo, unde factum est, aut non multum. ut puta uos, qui desciscentes a gentibus monarchiae opinionem primo uobiscum diuulsistis, id est, ut omnia credatis ex deo; sacrificia uero eorum uertistis in agapes, idola in martyres, quos uotis similibus colitis; defunctorum umbras uino placatis et dapibus, sollemnes gentium dies
Abbreviated transcription (Latin):
bona. Vi detis certe quẽ ad modũ p̃dicationẽ doctrinȩ
apłicȩ ꝓpheticũ testimoniũ comitet᷑. Utenĩ non cõneren¬
tur neq fabulosa ducerent᷑ quȩ apł̃i annuntiabant. de¬
monstrabantur hȩc aꝓphetis ante fuisse p̃dicta. Quia
& si testabantur miraculi. ñ defuissent sic̃ nunc etiam
ad huc qͥdã musitant. qͥ magicȩ potentiȩ cuncta illa tribu¬
erent. nisi tał eorũ cogitatio contestatioꝰ  ꝓphetica uin¬
ceretur: Magicis enĩ artib: longe ante quã nascerentur
ꝓphetas sibi constituere aqͥb p̃nuntiarent᷑ nemo utiq
dicer&. Sed uidelic& uetat nos faustus deuero xpõ
hebreis ꝓphetis testib cređe. Iui defalso xp̃o ꝑsarũ er¬
rorib credidit. Ver& disciplina catholica ꝓpt̃ea simplici
fide pͥus nutriri oportere doc& mentẽ xpianã ut
ea capacẽ faciat adintelligenda supna & ȩtña. die
eni & ꝓpheta dic̃. Nisi credideritis . non in¬
telligetis. At ea ipsa ẽ. siplex fides: qua cre¬

Expanded text:
dmodum praedicationem doctrinae apostolicae propheticum testimonium comitetur. ut enim non contemnerentur neque fabulosa ducerentur, quae apostoli adnuntiabant, demonstrabantur haec a prophetis ante fuisse praedicta, quia etsi adtestabantur miracula, non defuissent — sicut etiam nunc adhuc quidam mussitant — qui magicae potentiae cuncta illa tribuerent, nisi talis eorum cogitatio contestatione prophetica uinceretur. magicis enim artibus longe antequam nascerentur. prophetas sibi constituere, a quibus praenuntiarentur, nemo utique diceret. sed uidelicet uetat nos Faustus de uero Christo Hebraeis prophetis testibus credere, qui de falso Christo Persarum erroribus credidit. Uerum disciplina catholica propterea simplici fide prius nutriri oportere docet mentem christianam. ut eam capacem faciat ad intellegenda superna et aeterna. sic enim et propheta dicit: nisi credideritis, non intellegetis. at ea ipsa est simplex fides, qua cre
Abbreviated transcription (Latin):
stultitia quȩ sipientior ẽ. hominib:
& in illa infirmitate quȩ fortior
est hominib: magnũ aliqͥd lat&
ad iustificationẽ & glorificationẽ nr̃am
& ibi s̃ om̃s thes auri sapientię & scientiȩ
ubera lactis alim̃ta contẽpserit. & tanꝗ in fatilẽ
uictũ quasi p̃grandi ȩtate fastidi ens pͥus
inuenena hereticoꝵ quã sapientiȩ cibũ
cui se idoneũ temere arbitrat᷑ inruerit.
Nonergo qđ dicimꝰ necessariã simplicẽ
fidẽ c̃trariũ est ei qđ dicimꝰ ut ꝓphetis cre¬
dat᷑. Magis enĩ ad hoc ꝑtin& ut ꝓphetis cre¬
dat᷑ pͥusqua purgata & roborata m̃te
possit intelligi qͥ ꝑꝓphetas sic loquȩbat᷑.
gruent̃ sua ꝓphetatione upxcer̃. Vnde hoc
scitis. & anqͥdsit uł bene uł male uiuere
uidicare uos potestis. quoꝵ iustitra est
pocuiꝰ suc currendũ eẽ. meloni non sen¬
tienti. ut eñ uos manducetis. quã men¬
dico esurienti ut manducandũ aliqͥd detis:

Expanded text:
stultitia quae sapientior est hominibus, et in illa infirmitate quae fortior est hominibus magnum aliquid latet ad iustificationem et glorificationem nostram. et ibi sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae ubera lactis alimenta contempserit et tamquam iufantilem uictum quasi praegrandi aetate fastidiens prius in uenena haereticorum quam in sapientiae cibum, cui se idoneum , temere arbitratur, inruerit. non ergo quod dicimus necessariam simplicem fidem, contrarium est ei. quod dicimus, ut prophetis credatur; magis enim ad hoc pertinet, ut prophetis credatur, priusquam purgata et roborata mente possit intellegi, qui per prophetas sic loquebatur. gruenter sua prophetatione uixerunt. unde hoc scitis? an quid sit uel bene uel male uiuere, iudicare uos potestis, quorum iustitia est potius succurrendum esse meloni non sentienti, ut eum uos manducetis. quam mendico esurienti ut manducandum aliquid detis?
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ docum̃ta ꝓferre ad iuuante illo qͥtatã copiã p̃buit
aduers calũpmas erroris humani. ut ea quȩ iã cõme mo¬
rauimꝰ ñ repetamꝰ Iã porro aliã fausti t̃giuersationẽ
quã credo cũ & ipse p̃clarissima ꝓphetiȩ luce ꝑ cuteret᷑.
ponderi dignũ habitũ ẽ. Quis enĩ dem̃tissimꝰ dicera&
enerius eẽ. fidĩ de xp̃o sine teste non cređe. c̃ uellẽ mͥ
esti responderent. cui nã de xpõ isticẽdidissent. Anillã
uocẽ decȩlo audier̃ hicẽ. filuis m̃s: ei qͥppe uoceͥ pociuis
faustus nos uib & cređe qͥde xpõ non uult testib: hominib:
credi: qͣsi ad nos etiã eiꝰdẽ uocis noticia sine homine teste
teste ꝑuenerit. cũ & manifestũ sit sic eã ꝑuenisse. & płs

Expanded text:
mus documenta proferre adiuuante illo, qui tantam copiam praebuit mus documenta proferre adiuuante illo, qui tantam copiam praebuit aduersus calumnias erroris humani, ut ea, quae iam commemorauimus, non repetamus. Iam porro aliam Fausti tergiuersationem, quam credo cum et ipse praeclarissima prophetiae luce percuteretur, ponderi dignum habitum est. quis enim dementissimus diceret eneruis esse fidei de Christo sine teste non credere ? uellem mihi isti responderent, cuinam de Christo ipsi credidissent; an illam uocem de caelo audierunt: hic est filius meus? ei quippe uoci potius Faustus nos iubet credere, qui de Christo non uult testibus hominibus credi, quasi ad nos etiam eiusdem uocis notitia sine homine teste peruenerit, cum et manifestum sit sic eam peruenisse, et apos
Abbreviated transcription (Latin):
Quoꝵ significatiuã unctionẽ cessare fas non fint.
nisi cũ ille ueniss&: qͥ in eis p̃nuntiabatur. Sit enĩ
indȩi nouerant illos xp̃os suos. ut tam̃ unũ sꝑarent
ꝑ quẽ dm̃ liberarentur. Sed excetati occultaiuis¬
titia dĩ. dũ sold̃ enis uirtutẽ cogitant infirmitatẽ
in qua ꝓ nobis mortuus ẽ. non intellexer̃. Hinc
illa uerba. in libro sipientiȩ deillis p̃dicta cognos¬
cimꝰ. Morte turpissima condẽpnemꝰ eũ. Grit enim
respectꝰ. insermonib illius. Siuere filius di est
scipi& illũ & libabit illũ demanib: contra¬
rioꝵ. Hȩc cogitauer̃. & errauer̃. Excecant eñ
illos. malicia eoꝵ. Qđ etiã deiftis uerissime dici
potest : qͥ intanta multitudie testimomorum
intanta dispositione p̃nuntiatarũ rerũ intanta
manifestatione cõpletarũ ad huc dicunt scrip¬
turisillis xp̃m̃ Non eẽ pro phetatum.
Adsi iterũ atq iterũ dicant. nos iterũ atq iterũ possu¬

Expanded text:
um significatiuam unctionem cessare fas non fuit, nisi cum ille uenisset, qui in eis praenuntiabatur. sic enim Iudaei nouerant illos christos suos, ut tamen unum sperarent. per quem demum liberarentur; sed excaecati occulta iustitia dei dum solam eius uirtutem cogitant, infirmitatem, in qua pro nobis mortuus est, non intellexerunt. hinc illa uerba in libro sapientiae de illis praedicta cognoscimus: morte turpissima condemnemus illum; erit enim respectus in sermonibus illius; si uere filius dei est, suscipiet illum et liberabit illum de manibus contrariorum. haec cogitauerunt et errauerunt; excaecauit illos malitia eorum . Quod etiam de istis verissime dici potest, qui in tanta multitudine testimoniorum, in tanta dispositione praenuntiatarum rerum, in tanta manifestatione completarum, adhuc dicunt Scripturis illis Christum non esse prophetatum. si iterum atque iterum dicant, nos iterum atque iterum possu
Abbreviated transcription (Latin):
ex eterno intenebris deũ: s eũ quilux est & tenebre
in eo non sunt ullȩ: ato inseppso habitat lucẽ
in accessibilẽ: Cuiꝰ lucis aet̃ne candorẽ. coȩt̾na
sapientia: Nec lucis inopinatȩ admiratorẽ. sed
lucis facte creaturẽ ut sub sister& : aplꝓbatorem
ut maner& : nec ignaram̃ fituri. sed mandator e in¬
p̃cepti & cdampnatorẽ delicti: ut aduersis in¬
obȩlientiã iuste ꝓlata uindicta p̾sentes eoher¬
cer&. futurosq terren&: Mec in ꝓuilum nescindo
ecad querentẽ. sel int̃nogando iudicantẽ :
N ec inuidum actimentt̃. sel abaeterna uita que iuste
oboedienti datur : priȩuaricatorem iuste ꝓlibentẽ :
Nec sanguine & adipem appetentẽ. sed carnali populo

Expanded text:
ex aeterno in tenebris deum, sed eum, qui lux est, et tenebrae ex aeterno in tenebris deum, sed eum, qui lux est, et tenebrae in eo non sunt ullae, atque in se ipso habitat lucem inaccessibilem, cuius lucis aeternae candor est coaeterna sapientia; nec lucis inopinatae admiratorem, sed lucis factae creatorem, ut subsisteret, adprobatorem, ut maneret; nec ignarum futuri, sed mandatorem praecepti et damnatorem delicti. ut aduersus inoboedientiam iuste prolata uindicta praesentes coherceret futurosque terreret; nec inprouidum nesciendo quaerentem, sed interrogando iudicantem, nec inuidum ac timentem, sed ab aeterna uita, quae iuste oboedienti datur, praeuaricatorem iuste prohibentem; nec sanguinis et adipis adpetentem, sed carnali populo
Abbreviated transcription (Latin):
ubi ait: Tempꝰ eẽ. ut iudiciũ incipiat adomo dĩ :
Et si iniciũ anob. qualis sinis erit eis qui non crechant
dĩ euangłio: & si iustus uix saluus erit. peceator
& impius ubi parebt : Hinc enĩ intelligit᷑ quomo do
ñ parcat᷑ impis tanquã sarmentis prȩcisis adoon¬
bustionẽ : quando iustis non parcitur. propt̃
ꝑficiendã purgationẽ: Nã & ipse petrus testatur
bȩc illius uoluntate fieri : qui in libris ueterib: ait
Non parcã nec iusto nec peccatori. Dicit enĩ & ipse :
Melius . e. benefacientes: si uelit sp̃s dĩ pati: quã male
facientes: Cum ergo exuoluntate sp̃s dĩ. paciunt᷑
bencfacientes : non parcitur iustis: Cum autẽ
male facientes : non parcitur peccatoribus :
Scđm tamen illius uoluntatẽ: fit utrũq quiait:
Non parcam nec iusto nec peccatori: illum flagel¬
lando ut siltũ  illũ puniendo ut inpium:
Ecce ostendi quantũ potu nos non colere cleuersatũ

Expanded text:
ubi ait, tempus esse ut judicium incipiat a domo Domini. ubi ait, tempus esse ut judicium incipiat a domo Domini. et si initium a nobis, qualis finis erit eis qui non credunt dei euangelio? et si iustus uix saluus erit, peccator et inpius ubi parebunt? hinc enim intellegitur, quomodo non parcatur inpiis tamquam sarmentis praecisis ad conbustionem, quando iustis non parcitur propter perficiendam purgationem. nam et ipse Petrus testatur haec illius uoluntate fieri, qui in libris ueteribus ait: non parcam nec iusto nec peccatori. dicit enim et ipse: melius est bene facientes, si uelit spiritus dei, pati quam male facientes. cum ergo ex uoluntate spiritus dei patiuntur bene facientes, non parcitur iustis, cum autem male facientes, non parcitur peccatoribus; secundum illius tamen uoluntatem fit utrumque, qui ait: non parcam nec iusto nec peccatori, illum flagellando ut filium, llum puniendo ut inpium. Ecce ostendi, quantum potui, nos non colere deuersatum
Abbreviated transcription (Latin):
ne magnitudb paulus extolleretur
& ut uirtus eiꝰ ꝑsiccretur: quis hoc dixerit &
ab illo igitur traditus erat iustus colafizandus angelo
satane : qui ꝑcum tradebat iniustos ipsi sitanȩ
Deqͥb idẽ dicit: Iuos tradidi satanȩ. ut discant
non blas phemaret:. Iam ne intellegetis quomodo ille
de suꝑ non pareat nec iusto nec peocatari: anquia illic
glidius nominatus est amplius exhonres citis : iliud est
enim cola fitari. aliud occidi. quasi uero non diuersis
mortium generib: prostrata sunt martyrũ milia aut hoc
reutra ꝑsecutores in potestate: babenent. nisi eis desuꝑ
data ẽẽt ab illo qui dixit. non parci nec iusto net peccatra.
cũ ipse dñs martynũ qe silio ꝓpris non peꝑeit aptissim eie
Apilato dlicat. non haberes inme potistatẽ:. nisiur
data tibi eẽt desuꝑ: Flas pressuras ꝑsecutionesq iustoꝵ
dicit idẽ paulus. exẽplũ eẽ. iusti iudicudĩ: Quȩ sententia
latius ab apło petro manifestat᷑. sicut supra cõmemoraui.

Expanded text:
elationum Paulus extolleretur, et ut uirtus eius perficeretur. quis hoc dixerit? ab illo igitur traditus erat iustus colaphizandus angelo satanae, qui per eum tradebat et iniustos ipsi satanae; de quibus idem dicit: quos tradidi satanae, ut discant non blasphemare. iamne intellegitis, quomodo ille desuper non parcat nec iusto nec peccatori? an quia illic gladius nominatus est, amplius exhorrescitis ? aliud est enim colaphizari, aliud occidi. quasi uero non diuersis mortium generibus prostrata sint martyrum milia aut hoc reuera persecutores in potestate haberent, nisi eis desuper data esset ab illo, qui dixit: non parcam nec iusto nec peccatori, cum ipse dominus martyrum, quia filio proprio non pepercit, apertissime Pilato der . Has pressuras persecutionesque justorum dicit idem Paulus exemplum esse judicii Dei . Quae sententia latius ab apostolo Petro manifestatur, sicut supra commemoravi,
Abbreviated transcription (Latin):
dictus qm̃ mors q̾a ex maledieto ẽ & male dictũ ẽ
omẽ peccatũ siue p̾ sũ qđ st ut sequat᷑ supplieum:
siune iqͥũ suppliciũ qđ alio modo uocat᷑ pec catũ q
fit expeccato. Suscepit aut̃ x̾pͦ sine reatu sup¬
plitiũ nrm̃.: ut inde soluer & reatũ nrm̃ & finr&
etiã suppliciĩ nrm̃. Ex ingenio meo ista dixerĩ.
smon apłs totiens hoc inculcat ut & dormi¬
entes ex cit&: et calũ pmantes offoc&. Misit inqͥt
ds̃ filiũ suũ. in similitudinẽ carnis peccati : ut de
peccato dãpnar & peccatũ icar ne. Honerat ergꝰ
illa caro peccati: quia non de traduce mortali¬
tatis in mariã ꝑmasculũ uenerat. Sed tam̃ qł
depeccato ẽ. mors illa aut̃ caro quã ius exuir¬
gine tam̃ mortał fuit eono quo mortał erat
similitudine carnus peccati. Hoc appellat etũ

Expanded text:
et maledictum est omne peccatum, siue ipsum quod fit, ut sequatur supplicium, siue ipsum supplicium, quod alio modo uocatur peccatum, quia fit ex peccato. suscepit autem Christus sine reatu supplicium nostrum, ut inde solueret reatum nostrum et finiret etiam supplicium nostrum. Ex ingenio meo ista dixerim, si non apostolus totiens hoc inculcat, ut dormientes excitet et calumniantes offocet. misit deus, inquit, filium suum in similitudinem carnis peccati, ut de peccato damnaret peccatum in carne. non erat ergo illa caro peccati, quia non de traduce mortalitatis in Mariam per masculum uenerat; sed tamen quia de peccato est mors, illa autem caro quamuis ex uirgine, tamen mortalis fuit, eo ipso, quo mortalis erat, similitudinem habebat carnis peccati. hoc appellat et
Abbreviated transcription (Latin):
Sicnĩ xp̃o pependit in ligno clauisitiq adfixus est
Onde etiã has ciaatrices posresurrectionẽ discipło minꝰ
credulo demonstruuit.: Uł si ita ẽ. utiq uulnerabile atq
mortale corpꝰ habut qđ isti nolunt fateri. Siergo &illa
uulnora &ille cicatrices falsȩ crant .: falsũ ẽ. & qđ pependit
in ligno : nonitaq potinit adeũ illa maledictio ꝑue¬
nire. Nonẽ. qđ su cense at er acuiꝰ ore ꝓcessit.
taq si qͦ irasci se fingunt ei qui masedixerit
fugiendis: qui non maledicunt xpm̃. sed qđ ẽ exo¬
tanđ qͥ fallatiã obic̃ ueritati & Sediã uidea mus
ex occasione calũ priantiũ hereticoꝵ quo modo
illud sacram̃tũ fidelib: exponat᷑ Morshominis
expena peccati ẽ . Vnde & q̃a peccatũ dr̃. Non
quia peccat homo dũ morit᷑. sed quia expeccato mors¬
factũ ẽ. ut moriat᷑. Sic̃ alio modo dr̃ lingua ꝓpͥȩ
caro quȩ intradentes sub palato mouet᷑: & alio modo
alio mͦ manꝰ dr̃ scriptura quȩ fit ꝑmanũ. Dicimꝰ

Expanded text:
istus pependit in ligno, clauis utique adfixus est: unde etiam ipsas cicatrices post resurrectionem discipulo minus credulo demonstrauit. quod si ita est, utique uulnerabile atque mortale corpus habuit, quod isti nolunt fateri. si ergo et illa uulnera et illae ciin ligno. Non itaque potuit ad eum illa maledictio pervenire, non est quod succenseant ei a cujus ore processit. Itaque si ipsi irasci se fingunt ei qui maledixerit fugiendi sunt, qui non maledicunt Christum. sed quod est exetandus, qui fallaciam obicit ueritati? sed iam uideamus ex occasione calumniantium haereticorum. quomodo illud sacramentum fidelibus exponatur. Mors hominis ex poena peccati est: unde et ipsa peccatum dicitur, non quia peccat homo, dum moritur. sed quia ex peccato factum est. ut moriatur; sicut alio modo dicitur lingua proprie caro, quae intra dentes sub palato mouetur. et alio modo alio modo manus dicitur scriptura, quae fit per manum. dicimus
Abbreviated transcription (Latin):
tu tanquã cȩlesti tuba & a corpore morta ł uitȩ nos
excitantes & adpalmã suꝑnȩ uocationis extendentes
Delibris enĩ ꝓpheticis quiddi cũ cõmerassẽt apls sic̃
scriptũ ẽ. obybria obꝓbantiũ t cecider suꝑme : con

Expanded text:
tia tamquam caelesti tuba et a torpore mortalis uitae nos tia tamquam caelesti tuba et a torpore mortalis uitae nos excitantes et ad palmam supernae uocationis extendentes. de libris enim propheticis quiddam cum commemorasset apostolus, sicut scriptum est: obprobria obprobrantium tibi ceciderun
Abbreviated transcription (Latin):
uos honer & et ds̃ ur̃ inde soluat᷑ qͥ tanquã poena
serinli &iã incodice ligatustenet᷑. Nã si possẽcis libros
uros uł dixatos comede. quantũ m̃bris di urĩ be¬
neficiũ p̃staretis an &si fieri posset carnis in mun¬
ditia ꝓiber& paginas ab epuł uris : input & ergo
sibien causti munditia quȩ corio inhesit agnino.
ed & hoc uos fecistis qͥtanquã pͥmobello ur̃o id qđ
mundũ erat in calamo in munditiȩ m̃branarum
scribendo ad fixsistis. Nisi qđ colores contrariotes¬
timonio uos arguunt. uos eñpociꝰ adlucẽ candi¬
dirũ paginarũ cũ tenebris atram̃ti ueniftis. Nob̃
debecis irasci talia dicentib in uob talia credentib:
ut ueliis nolitis ista consequant᷑. : Nos aut̃ & ad eõ¬
memorationẽ fidĩ nr ẽ & ad consolationẽ spei ñ & ad
exortationẽ caritatis nr̃ȩ libros ꝓpheticos & apł̃ cos le¬
gimꝰ. altutris uocib: sibi m& concinentes & ea continen¬

Expanded text:
uos oneret, et deus uester inde soluatur, qui tamquam poena uos oneret, et deus uester inde soluatur, qui tamquam poena seruili etiam in codice ligatus tenetur. nam si possetis libros uestros uel elixatos comedere, quantum membris dei uestri beneficium praestaretis ? an et si fieri posset. carnis inmunditia prohiberet paginas ab epulis uestris? inputet ergo sibi encausti munditia. quae corio inhaesit agnino. sed et hoc uos fecistis, qui tamquam primo bello uestro, id quod mundum erat in calamo, inmunditiae membranarum scribendo adfixistis, nisi quod colores contrario testimonio uos arguunt. uos enim potius ad lucem candidarum paginarum cum tenebris atramenti uenistis. nobis debetis irasci talia dicentibus, an uobis talia credentibus, ut, uelitis, nolitis, ista conse- . nos? nos autem et ad commemorationem fidei nostrae et ad consolationem spei nostrae et ad exhortationem caritatis nostrae libros propheticos et apostolicos legimus alterutris uocibus sibimet concinentes et ea concinen
Abbreviated transcription (Latin):
insani &iã ꝓpħarũ uera testimonia neobluuscat᷑
quare credidũ.: Quod si oblitꝰ fuerit : firmũ a pud
eũ nom poterit eẽ. qđ credidit Aut ꝓicite iã libros
manichei. quib testib credi distis lucẽ pugnassẽ
cũ tenebris quȩ lunx ipse ds̃erat : & ut possẽtligare
lux tenebras. pͥus eẽ iucẽ a tenebris deuoratã
& ligatã. & inqͥnatã. & dilimatã : quã uos man¬
ducando recreatis & soluitis. & purgatis. & sanitis
ut uob mer ces recribuatur: necũ illa quȩ li¬
berari nom potuerit in globo ȩt̃ nodã pnemini.
Hanc fabellã cottidie & morib & uocib can¬
tatis. Cur ad huc inea quȩ ritis testimonia
librorũ ut in reb: suꝑ fluis & conficiendis codicib:
uris aliena substantia consumatur : & dĩ urĩ ligata
teneat᷑ icendite om̃s illas m̃ branas eligatasq tec¬
turas decoris pellib ex quisitas ut nec res suꝑflua

Expanded text:
insani, etiam Prophetarum vera testimonia, ne obliviscatur insani, etiam Prophetarum vera testimonia, ne obliviscatur quare crediderit: quod si oblitus feum non poterit esse, quod credidit. aut proicite iam libros Manichaei, quibus testibus credidistis lucem pugnasse cum tenebris, quae lux ipse deus erat, et ut posset ligare lux tenebras, prius esse lucem a tenebris deuoratam et ligatam et inquinatam et dilaniatam: quam uos manducando recreatis et soluitis et purgatis et sanatis, ut uobis merces retribuatur, ne cum illa, quae liberari non potuerit, in globo aeterno damnemini. hanc fabellam cotidie et moribus et uocibus cantatis. cur adhuc in eam quaeritis testimonia librorum, ut in rebus superfluis et conficiendis codicibus uestris aliena substantia consumatur et dei uestri ligata teneatur? incendite omnes illas membranas ele.gantesque tecturas decoris pellibus exquisitas, ut nec res superflua
Abbreviated transcription (Latin):
non credere & quo mͦergo capturus es heretice
istũ hominẽ nisi iã nomine xp̃i aliquo modo sub¬
ditũ inueneris: ut quia iã ille xpõ credendũ eẽ.
no dubitat quã melius p̃dicanti xpm̃ manicheo.
deceptꝰ ad qͥescat : Ecce ẽ. ille ꝓdix congegans
quȩ non peperit. Ita ne eũ nondũ relinquitis
uos qͦs congregat & nondũ uob̵ appar& insipiens
qͥdic̃ hebreorũ testimonia nob etiã siuera sint
ante fidẽ inutilia cẽ: post fidẽ suꝑuacua .ꝰ abi¬
ciant ergo qͥcredider̃ om̃s libros ꝑ qͦs factũ ẽ. ut
crederent. Ñ s̃ hoc uerũ ẽ cur uł ipũ euangłm
xp̃i a fidelib: legatur non uideo. Ante fidẽ qͥppe
inutile ẽ : quia ille gentił quẽ ridentẽ ridendꝰ
uł pocus flendus faustus in duc̃. non creditxpõ
Post fidẽ aut̃ suꝑ uacuũ si etiã ueris de xp̃o p̃¬
fuerit. Hic forte dicetis: Sed eugłm deb&le¬
gere iã fideł neobluusoat᷑ qđ oredidit. Sic ergo

Expanded text:
non credere? quomodo ergo capturus es, haeretice, istum hominem, nisi iam nomini Christi aliquo modo subditum inueneris, ut quia ille iam Christo credendum esse non dubitat, tamquam melius praedicanti Christum Manichaeo deceptus adquiescat? ecce est ille perdix congregans. quae non peperit. itane eum nondum derelinquitis uos, quos congregat, et nondum uobis adparet insipiens, qui dicit Hebraeorum testimonia nobis, etiamsi uera sint, ante fidem inutilia esse, post fidem superuacua. Abiciant ergo. qui crediderunt, omnes libros, per quos factum est, ut crederent. nam si hoc uerum est, cur uel ipsum euangelium Christi a fidelibus legatur, non uideo. ante fidem quippe inutile est, quia ille gentilis, quem ridentem ridendus uel potius flendus Faustus inducit, non credit Christo; post fidem autem superuacuum, si etiam ueris de Christo prfuerit. Hic forte dicetis: Sed Evangelium debet legere jam fidelis, ne obliviscatur quod credidit. Sic ergo,
Abbreviated transcription (Latin):
Quã deniq: in prudens crat &uacans inspiratione di¬
uina . ut cogitare neqͥuerit diũsis ex causis homines in
ligno spendi : Alios qdẽ ob imquũ facinꝰ qͦsdĩ uͦ iusticiȩ
causi & ꝓpt̃ dm̃ id circo que confuse om̃s & sine discre¬
tione ulla. subidẽ coniec̃ maledictũ . cũ eẽt dicendũ
si ei prudentia in eẽt ulla non dicã diuinatio &si adõ
crux offendat eũ : ut sola excepta abdicataq eẽt̃
ex omĩ genere puntionũ malediotũ eẽ. sceleratũ &
ĩpiũ omẽm qͥ pependiss& inligno : ut cẽt discretio aliqͣ
lacronẽ xp̃ic deligno secũ introdix inparadisũ patris
sui. Vbiẽ gͦ maledio tus om̃s qͥ pependit in ligno : an
barrabas latro ille insignis qͥ nonsolũ inligno fpens mini¬
me .ẽ. sed ecĩ iudeoꝵ rogatu emuissꝰ ecarcere magis
suit benediotus quã ille qͥcũ xp̃õ decruce ascendit in
celĩ. Quid deniq qđ etiã cũ malediotũ uocat qͥ solẽ
ad orauerit aclunã. Siergo subgentili positus

Expanded text:
quam denique inprudens erat et uacans inspiratione diuina, ut cogitare nequiuerit diuersis ex causis homines in ligno suspendi: alios quidem ob iniquum facinus, quosdam uero iustitiae causa et propter deum. idcircoque confuse omnes et sine discretione ulla sub idem coniecit maledictum, cum esset dicendum, si ei prudentia inesset ulla, non dicam diuinatio, et si adeo crux offenderat eum, ut sola excepta abdicataque esset ex omni genere punitionum, maledictum esse sceleratum et inpium omnem, qui pependisset in ligno, ut esset dlatronem Christus de ligno secum introduxerit in paradisum Patris sui . Ubi est ergo, Maledictus omnis qui pendet in ligno? An Barabbas latro ille insignis, qui non solum in ligno suspensus minime est, sed etiam Judaeorum rogatu emissus e carcere , magis fuit benedictus, quam ille qui cum Christo de cruce ascendit in coelum? Quid denique, quod etiam eum maledictum vocat, qui solem adoraverit, aut lunam ? Si ergo sub ge
Abbreviated transcription (Latin):
qđ illud &iã considero quã latehoc sit sparsũ coriuitiũ
quãq multa conphendat & iuiolet : ut om̃s etiã tangat
uistos & martires quot quot simił passionis exitu
de functis iuita ut p&rus & incheas ac reliqͥ eiꝰ de
sortis qͥs nisi moysesaut ut non ꝓ pħa nesciss&. aut
ut malignꝰ odiss&. Si fuit ꝓpħa nontã crudȩ
deuotationis contu melia lacerass& Neq: enim
uulgo saltẽ eos maledictos dic̃. iđ. apud homines
tantũ : sed male dictos dõ. Q uod si ita ẽ. unde
iã benedictionis relinquȩt᷑ spes uł xp̃o uł apłis

Expanded text:
quod illud etiam considero, quam late hoc sit sparsum conuicium quod illud etiam considero, quam late hoc sit sparsum conuicium quamque multa conprehendat et uiolet, ut omnes etiam tangat iustos et martyres, quotquot similis passionis exitu defuncti sunt uita, ut Petrus et Andreas ac reliqui eiusdem sortis. quos nisi Moyses aut ut non propheta nescisset aut ut malignus odisset, si fuit propheta. non tam crudae deuotionis contumelia lacerasset. neque enim uulgo saltem eos maledictos dicit, id est apud homines tantum sed maledictos deo. quod si ita est, unde iam benedictionis relinquet
Abbreviated transcription (Latin):
Eaustꝰ dix̃. Quare maysen non accipitis
Amoris & pietatis causa qua colimꝰ xpm̃. Quis cnĩ in religi¬
os ado ẽ. ut eũ libent̃ aspiciat qui suo maledixent patri
Qua ꝓpt̃ & nos ino⁊ sen quanqũa huma norũ nulli un quã d¬
uotationis conineio lacessuit Vtrũ uolens an casu iuders
Ait enĩ maledictũ eẽ om̃ẽm qͥpend& in ligno. Hunc erg̃ꝰ
tius ut accipiã huic ut credi. cũ si diumnꝰ fuit const & eum
scientẽ uolentẽq maledixis exp̃o: si uero nolens nesci¬
ensq maledixerit const& eũ non fusse diuinũ : Tuergͦ
elige utrũ uis.: Aut monsen ꝓphetã non fiuis se & imn pru¬
dentia pecoasiẽ . utdũ aliis ex more suo malediẽ nesciens
blasphemauerit & dm̃: aut fuisẽ qͥdẽ diunũ nec futura
hȩc ignorauisse. sed inuidentẽ tam̃ nrȩ̃ saluti q̃ futura
erat exligno. ineiꝰ auctorẽ male dici orissii uenena
prõpsissẽ. Et qͥs ergo creclat hunc uidisse aut cogno¬
uisse patrẽ qͥsic lacerauerit filiũ. c Huc accedt:¬

Expanded text:
AUSTUS dixit: Quare Moysen non accipitis? Amoris pietatisque causa, qua colimus Christum. Quis enim irreligiosus adeo est, ut eum libenter aspiciat, qui suo maledixerit patri? Quapropter et nos Moysen, quanquam humanorum nulli unquam dvotationis convicio lacessivit: utrum volens, an casu, tu videris. ait enim maledictum esse omnem, qui pendet in ligno. hunc ergo tu uis ut accipiam, huic ut credam, cum si diuinus fuit, constet eum scientem uolentemque maledixisse Christo; si uero nolens nesciensque maledixerit, constet eum non fuisse diuinum. tu ergo elige utrumuis aut Moysen prophetam non fuisse et inprudentia peccasse, ut dum aliis ex more suo maledicit. nesciens blasphemauerit et deum, aut fuisse quidem diuinum nec futura haec ignorauisse. sed inuidentem tamen nostrae saluti. quae futura erat ex ligno, in eius auctorem maledici oris sui uenena prompsisse. et quis ergo credat hunc uidisse aut cognouisse patrem, qui sic lacerauerit filium? hunc aduent
Abbreviated transcription (Latin):
hoc metuens iubear cruci figi. in aliuid eiꝰ incurrã
maledictũ qđ aduers eũ de prompsit qͥ pend& in
ligno : Anpidẽ bonis om̃ib: maledicere consuctũ ẽ :
Nos uͦ tanti deuotationes eiꝰ ȩstimare debemꝰ q̃uanti sug¬
stomachantiũ uetularũ : Sic enĩ & dĩ oñs pueros
acuirgines pari deuotatione ꝓseqͥt᷑ dicens malo¬
dictũ eẽ. omem qͥ non scitauerit semĩ isrł. Quotd
ȩquũ conuitiũ pͥncipalit̃ qͥdẽ iħmtangit : qͥortꝰ
&ise ut dicitis exiudgis nullã tam̃ int̃ eos seruan¬
dȩ posteritatis causa sobolẽ scitaũ. Dende &
discipłos eiꝰ quoꝵ non nullos qͥdẽ ab uxorib: se uinx̃
qͦs copulatos inuenerat : qͦs dĩ uͦ & congi uetuit
quos dep̃hendit in tactos. Qua dert mo ⁊seo sinpunitã
Aene ferte multũ int̃ cẽ putos int spensĩ & cruefixũ
nã & hoc inp̃sidiũ uob̵ defensionis soletis adsumere

Expanded text:
aliud eius incurram maledictum, quod aduersus eum deprompsit, qui pendet in ligno. an ipsi quidem bonis omnibus maledicere consuetum est? nos uero tanti deuotiones eius existimare debemus, quanti sunstomachantium uetularum. sic enim et dei omnes pueros ac uirgines pari deuotione prosequitur dicens maledictum esse omnem, qui non suscitauerit semen in Israhel. quod aeque conuicium principaliter quidem Iesum tangit, qui ortus et ipse, ut dicitis, ex Iudaeis. nullam tamen inter eos seruandae posteritatis causa sobolem suscitauit. deinde et discipulos eius, quorum nonnullos quidem ab uxoribus seiunxit. quos copulatos inuenerat, quosdam uero et coniungi uetuit, quos deprehendit intactos. qua de re Moyseos inpunitam an ne forte multum interesse putes inter suspensum et crucifixum — nam et hoc in praesidium uobis defension
Abbreviated transcription (Latin):
qđ poena dignũ c̃ sed etiã ĩa mors quȩ peccato
facta ẽ. peccatũ appellitũ sit. Illuditaq pecel¬
tũ quo reus eẽt mortis non cõmisit xp̃s. Illud uit̃
alterũ idẽ. mortẽ quȩ peccato inflieta ẽ. huma nȩ
natirģ scept ꝓ nob̃. Hoc suspendt in ligno. Hloc ma¬
ledietũ s̃ ꝑ mo sen. Ibimois dĩpnata ẽ. ne regna¬
r& : & maledicta ẽ ut perir&. Qua ꝓpt̃ ꝑxpitale

Expanded text:
 sed etiam ipsa mors, quae peccato facta est, peccatum appellata est. Illud itaque peccatum, quo reus esset mortis, non commisit Christus; illud autem alterum, id est, mortem quae peccato inflicta est humanae naturae, suscepit pro nobis. Hoc suspendit in ligno, hoc maledictum est per Moysen: ubi mors damnata est ne regnaret, et maledicta est ut per
Abbreviated transcription (Latin):
i epofaetã: ex adã qͥppe corpꝰ adsũpsit. quia exudã
iurgo maria quȩ peperit xp̃m. Dixerat aut̃ dsipa¬
radiso. Qua diȩ tetigetis. morte morie mani
Hocc̃ maledictũ qđ pependit in ligno . Ille ne g&
xp̃m maledictũ qͥ negat & mortuĩ. Qui aut con¬
fitet᷑ montiiũ & iegire nonpotest mertẽ depec¬
scato eẽ.
& obhoc etiã ipsã peccatũ uocari: audiat apłm dicentẽ.
qmĩ uetꝰ homo nr̃ simul cũ illo crucifixus ẽ. & intelligat
quẽ maledictũ morses dixerit. Idõq securꝰ apłs ait

Expanded text:
risto factam? Ex Adam quippe corpus assumpsit, quia ex Adam virgo Maria quae peperit Christum. Dixerat autem Deus in paradiso: « Qua die tetigeritis, morte moriemini . » Hoc est maledictum quod pependit in ligno. Ille negat Christum maledictum, qui negat et mortuum. Qui autem confitetur mortuum, et negare non potest mortem de peccato esse, et ob hoc etiam ipsum peccatum vocari, audiat Apostolum dicentem: « Quoniam vetus homo noster simul cum illo crucifixus est , » et intelligat quem maledictum esse Moyses dixerit. Ideoque secutus Apost
Abbreviated transcription (Latin):
ligi qr x̾ simił nonẽ. & tam̃ ex omĩ parte con
refeller& ꝓphȩciũ : sic etiã ut hanc refellat dicat
xp̃mnon eẽ uitã ÷ uł in conspectu iudeorũ non
eĩ credentiũ non pependisse. Cũ aut̃ hocille non
dixerit. nec hodie qͥs quã eoꝵ audeat dicere ubnl ẽ.
cur morem᷑ hanc quoq dedeõ & saluatore nr̃õ

Expanded text:
i similis non est, et tamen ex omni parte conurefelleret prophetiam, sic etiam ut hanc refellat, dicat Christum non esse uitam uel in conspectu Iudaeorum non ei credentium non pependisse. cum autem hoc ille non dixerit nec hodie quisquam eorum audeat dicere, nihil est, cur moremur hanc quoque de domino et saluatore nostro