comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Scalefacti. Et qui mercedes congrega¬
Suit: misit eas in saculã ꝑtusũ. Om¬
nis labor ur̃ qui ȩdificatis domus
uras: & neglexistis domũ dĩ: non
habuit euentum. Seminastis enĩ
plura: & inultoniinus quã satũ fu¬
erat congregastis. nec potestis dice¬
re. idõ famẽ sequutã: qđ in exercen¬
dam t̾ram agricola cessauerit. Co¬
medistis quoq ne forsitan e uobis
quispiã diceret uoluntarrũ fuisse
ieiuniũ: & ñ estis saturati: qui a
paruos fructus congregaueratis
in horrea. Uniũ bibistis e uineis.
siñ tantũ ut letaretur cor ur̃m: et
diceret᷑ de uobis. & uinũ exhilarat
cor hominis. Habuistis palliũ : sedd
qd frigus non repelleret: nec serua¬
ret calorem. Quicũq etiã ur̃m. siue
negotiatione. siue mercennaria ma¬
nui.mercedes congregauit: frustra
labor sine p̾cio laboris impensus est.
Om̃is enĩ uelut siquis in ꝑtusum
saculũ mittat: peccunie defluxer̃.
s & iuxta intelligentiã spiritalem.
hi qui de babilone reuersi sunt: et

Expanded text:
rcedes congregavit, misit eas in sacculum pertusum. Omnis labor vester qui aedificastis domus vestras et neglexistis domum Dei, non habuit eventum. Seminastis enim plura, et multo minus quam satum fuerat, congregastis: nec potestis dicere ideo famem secutam, quod in exercenda terra agricola cessaverit. Comedistis quoque ne forsitan e vobis quispiam diceret voluntarium fuisse jejunium, et non estis saturati, quia parvos fructus congregaveratis in horrea. Vinum bibistis e vineis, sed non tantum ut laetaretur cor vestrum, et diceretur de vobis: Et vinum exhilarat cor hominis . Habuistis pallium, sed quod frigus non repelleret, nec servaret calorem. Quicumque etiam vestrum sive negotiatione, sive mercenaria manu mercedes congregavit, frustra labor sine pretio laboris impensus est. Omnes enim velut si quis in pertusum sacculum mittat, pecuniae defluxerunt. Sed et juxta intelligentiam spiritualem hi qui de Babylone reversi sunt, et
Abbreviated transcription (Latin):
segete & infinitis aceruis fuerat elec¬
tum: intulistis in domũ: & mea uir¬
tute dispersum ẽ. Ex sufflaui enim
illud & redegi ad nichilum: quia fru¬
mentũ emortuum. & uacui follicu¬
li: quȩ utilia esui sunt farinam et
similam non habebant. Hoc de pri¬

Expanded text:
segete et infinitis acervis fuerat elecsegete et infinitis acervis fuerat electum, intulistis in domum, et mea virtute dispersum est. Exsufflavi enim illud, et redegi ad nihilum; quia frumentum emortuum et vacui folliculi, quae utilia esui sunt, farinam et similam non habebant. Pote
Abbreviated transcription (Latin):
testimoniis scripturarũ ligna queren¬
tes p̃cidamus ea: & ȩdificemus domũ
sapientie in nobis. Postquã enĩ fue
rit extructa: finis edificationis erus
erit ut dñs glorificetur in nobis. Res¬
pexistis ad amplius: & ecce factum ẽ
minus: & intulistis in domũ. & exsuf¬
flaui illud. Lxx Respexistis in mul¬
ta: & facta sunt pauca: & intulistis
in domũ: & exsufflam illud. Ut abiec¬
ta mora & omni ambiguitate deposi¬
ta studiosius edificetis domũ meã.
dico & aliud qđ uobis acciderit. qui
distulistis edificare domũ meã: ñ
ut supͣ seminastis multũ. & quia
sementẽ tra non reddidit: intulis¬
tisparũ: sed cum iam caderent sege¬
tes. & messium tempus instaret: et
frumenta uos tenere putaretis in¬
manibus. messuistis uacuos culmos
& mnanes stipulas. sine spicarũ frugi¬
bus congregastis. plenȩ erant areȩ:
spes in oculis: luctus in manibꝰ. Sed¬
& hoc quoq ipsum qđ uix de multa

Expanded text:
testimoniis Scripturarum ligna quaerentestimoniis Scripturarum ligna quaerentes, praecidamus ea, et aedificemus domum sapientiae in nobis: postquam enim haec fuerit exstructa, finis aedificationis ejus erit, ut Dominus glorificetur in nobis. Respexistis ad amplius, et ecce factum est minus: et intulistis in domum, et exsufflavi illud: LXX: Respexistis in multa, et facta sunt pauca: et intulistis in domum, et exsufflavi illa. Ut abjecta mora, et omni ambiguitate deposita, studiosius aedificetis domum meam, dico et aliud quod vobis acciderit, qui distulistis aedificare domum meam, non ut supra: Seminastis multum, et quia sementem terra non reddidit, intulistis parum; sed cum jam candescerent segetes, et messium tempus instaret, et frumenta vos tenere in manibus putaretis, messuistis vacuos culmos, et inanes stipulas sine spicarum frugibus congregastis. Plenae erant areae: spes in oculis, luctus in manibus. Sed hoc quoque ipsum quod vix de multa
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃a in uias: ascendite suꝑ montẽ. et
iusseram ut ponatis corda ur̃a super
uias ur̃as. & consideretis cuncta que
geritis: & relinquentes studiũ do¬
morũ ur̃arũ humilium. ascendatiᷤ
in montẽ ubi non sunt ligna que
cõburantur: s: que ad opa domus
mee ꝓficiant. Et ut hoc faciatis at¬
tentius: mͥ scitote placiturũ ẽẽ quod
facitis. Arint hebrei sola tantũ ad
contignandũ ligna fuisse necessaria.
stantib muriꝰ templi post incendiũ.
Hec illi. Nobis aut̃ precipitur ñ extia
uias nr̃as. ponere corda nr̃a: s quȩ priꝰ
posueramus rursũ ponere in uus
nr̃is. Et postquã hoc fecerimꝰ asceu¬
dinẽ in quo necessaria ad edificatio¬
nẽ templi dei ligna sunt de omni
& paradisi ligna plantata sunt p̃ci¬
damus ea: & edificemus templũ dñi
operib bonis: & dogmatib ueritatis.
Quod cũ fuerit extructũ placeat dño:
e glorificet᷑ in eo. Igitur quia hec man¬
data sunt nobis ut ponamus corda in

Expanded text:
ras, ascendite super montem, et  prius jusseram, ut ponatis corda vestra super vias vestras, et consideretis cuncta quae geritis, et relinquentes studium domorum vestrarum humilium, ascendatis in montem, ubi non sunt ligna quae comburantur, sed quae ad opera domus meae proficiant: et ut hoc faciatis attentius, mihi scitote placiturum esse quod facitis. Aiunt Hebraei sola tantum ad contignandum ligna fuisse necessaria, stantibus muris templi post incendium. Hoc illi. Nobis autem praecipitur, non extra vias nostras ponere corda nostra; sed quae prius posueramus, rursum ponere in viis nostris, et postquam hoc fecerimus, ascendinem, in quo necessaria ad aedificationem templi Dei ligna sunt, de omnia virtutum et paradisi ligna plantata sunt, praecidamus ea, et aedificemus templum Domini 747 operibus bonis et dogmatibus veritatis: quod cum fuerit exstr glorificetur in eo. Igitur quia haec mandata sunt nobis ut ponamus corda nos
Abbreviated transcription (Latin):
sa uanitas om̃is homo uiuens. Nec¬
in ore nr̃o mendaciũ ꝓferamus: sed
mici: nullã timeamus formidinẽ.
nec lupoꝵ xp̃o custode uereamur
insidias: sed dicamus dñs illumina¬
tio mea. & saluator m̃s quẽ timebo:
& cetera quȩ in uicesimo sexto psal-¬
mo continent᷑. Lauda filia sion:
corde filia ierłm. Abstulit dñs iudici¬
um tuũ: auertit inimicos tuos rex
urł: dñs in medio tui. non timebis
malũ ultra. In die illa dicetur ierłm
noli timere: syon non dissoluantur
manus tue. Dñs deus tuus in medio
tui fortis ipse saluabit: gaudebit su¬
per te in leticia: silebit in dilectione
tua: exultabit suꝑ te in laude. Hugas
qui a lege recesserunt congregabo.
quia exte erant: ut non habeas ultri¬

Expanded text:
rsa vanitas omnis homo vivens . Necrsa vanitas omnis homo vivens . Nec ore nostro mendacium proferamus; sed mici , nullam timeamus formidinem, nec luporum, Christo custode, vereamur insidias: sed dicamus, Dominus illuminatio mea, et salvator meus; quem timebo ? et caetera, quae in vicesimo sexto psalmo continentur. Lauda filia Sion, corde filia Hierusalem. Abstulit Dominus iudicium tuum: avertit inimicos tuos rex Srahel. Dominus in medio tui: non timebis malum ultra. In die illa dicetur Iherusalem noli timere: Syon non dissolbantur manus tue. Dominus Deus tuus in medio tui fortis: ipse salvabit te. Gaudebit super te in letitia, silebit in dilectione tua: et exultabit super te in laude. Nugas qui a lege recesserunt, congregabo qui ex te erant: ut non ultr
Abbreviated transcription (Latin):
ineptas sibi fabulas ꝓmittentes: nec
inueniet᷑ in ore eoꝵ lingua dolosa.¬
loquente. Tunc enĩ pascentur & ipsi
in uno grege. & accubabt̃ in eccłia.
& ueri nabuchodonosor impetus ñ
timebunt. Hec legentes. & uidentes
tanta misteria clamemus cũ apło
atq dicamus. O profundũ diuitia
suspicatur. in nocte cum corde meo
exercebar: & scobebam spm meũ: et
dicebam. Numquid in et̃num abici¬
et deus. aut non addet ut misereat᷑
ultra: aut continebit in ira miscđas
dexterȩ excelsi. Et ẽ sensus. Hoc qd
putabam dñm in et̃num relinque¬
re peccatores & in scđas suas in succe¬
dente cohibere intellexi id circo fac¬
tum: ut ininutatione dexterȩ suę
quȩ excelsi dextera uniuersa mu-¬
airet & misereret᷑ his quos ante ꝓ¬
iecerat. Et nos igitur reliquiȩ ifrł
scientes qđ reddituri simus rationẽ
pro om̃i ocioso uerbo. & qđ disꝑdat
loquamur uanitatẽ. Uanitas qͥppe
uanitatũ iomnia uanitas: & uniu̾¬

Expanded text:
ineptas sibi fabulas promittentes: nec ineptas sibi fabulas promittentes: nec invenietur in ore eorum lingua mendacloquente. Tunc enim pascentur, et ipsi in uno grege, et accubabunt in Ecclesia, et veri Nabuchodonosor impetus non timebunt. Haec videntes et legentes tanta mysteria, clamemus cum Apostolo, atque dicamus: O profundum divitiarsuspicatur. In nocte cum corde meo exercebar, et scopebam spiritum meum, et dicebam: Numquid in sempiternum abjiciet Deus, aut non addet ut misereatur ultra: aut continebit in ira sua misedexterae excelsi . Et est sensus: Hoc quod putabam Dominum in aeternum relinquere peccatores, et misericordias suas ira succedente cohibere, intellexi idcirco factum, ut immutatione dexterae suae, quae excelsi est dextera, universa mutaret, et misereretur his quos ante projecerat. Et nos igitur et reliquiae Israel, scientes quod reddituri sumus rationem pro omni otioso verbo , et quod anitatem. Vanitas quippe vanitatum, et omnia vanitas . Et: Unive
Abbreviated transcription (Latin):
cunctis gentibꝰ sibiq subiectis: nullũ
posse resistere qui eos ext̃reat. Hos aut̃
accipientes ex hac fabula occasionem
nis uenenum quo tincti fueramus
uitiis atq peccatis reddito nobis la¬
bio electo. siue mundo: & candido in
terp̃tatus ẽ simmachus derelinque¬
re nos in fluminib ȩthiopie ꝑuer¬
sorum dogmatũ magistros quibus
illa qua nobis xp̃i lumen fuerit ex¬
ortũ: dicit᷑ ad singulos nostrũ. Hon
confunderis ex om̃ib ad inuentio¬
imꝑie agebas contra dñm: & tollet᷑
uniuersa suꝑbia & contumelia: ꝑ
quã erigebamur contradm̃: & con
mansuetus & humilis nichil arro¬
gans: nichil tumens: nichil quod
deo displicet: cogitemius. Simulq
considera qđ in die iudicii. & in con¬
sũmatione mundi tollantur uniu̾-¬
sa nomina dignitatũ: & unꝰ popłs
remaneat & grex sub pastore bono
qui fit mansuetus & humilis: tunc
etiam popłs isrł plenitudine gentiũ
subintrante. quia conclusit dñs om̃s
sub peccato: ut omnib misereatur.

Expanded text:
cunctis gentibus, sibique subjectis, nullum posse residere qui eos exterreat. Nos autem accipientes ex hac fabula occasionem nis venenum, quo tincti fueramus vitiis atque peccatis, reddito nobis labio electo, sive mundo, et candido ut interpretatus est Symmachus derelinquere nos in fluminibus Aethiopiae perversorum dogmatum magistros, quibus illa, qua nobis Christi lumen fuerit exortum, dicetur ad singulos nostrum: non confunderis ex omnibus tuis adinventioimpie agebamus contra Dominum, et tolletur universa superbia et contumelia per quam erigebamur contra Dominum, emansuetus et humilis, ut nihil arrogans, nihil tumens, nihil quod Deo displiceat, cogitemus. Simulque considera quod in die judicii, et in consummatione mundi tollantur universa nomina dignitatum, et unus populus remaneat, et grex sub pastore bono, qui sit mansuetus et humilis. Tunc etiam populus Israel, plenitudine gentium subintrante  Quia conclusit Deus omnes sub peccato, ut omnibus misereatur
Abbreviated transcription (Latin):
monẽ ẽẽ doctrine accutissimũ: et
ꝑuersa queq resecantẽ consurget
aduersũ frẽm suũ amputans om¬
ne contrarium. S hoꝵ uniuersoꝵ:
finis ẽ optimus. Post destructionẽ
enĩ solioꝵ. & fortitudines regnan¬

Expanded text:
monem esse doctrinae acutissimum, et monem esse doctrinae acutissimum, et perversa quaeque resecantem consurget adversus fratrem suum, amputans omne contrarium. Sed horum universorum finis est optimus. Post destructionem enim soliorum, et fortitudines  A
Abbreviated transcription (Latin):
precessisse monstrauimus. Huic gͦ
dicuntur quȩ in fine uentura sint
quod transeat figura huius mundi.
& fiat celũ nouũ. & terrã nouam:¬
& destruet omnẽ principatũ. & po¬
testatem. & uirtutem. & dissipet se¬
des regũ: siue ut habetur in hebreo
regnoꝵ : & interficiat omnẽ fortitu¬
dinem contrariã: ut ipsis quoq qͥ
ante regnauerunt. & gentes sub sua
tenuerant ditione ꝓsit regnũ eoꝵ
destructio. & omni p̃liandi studio
dissipato: sequatur pax. Hoc ẽ enĩ
qđ ait: & subuertã quadrigã siue
quadrigas & ascensores earũ: & des¬
cendent ȩqui. & ascensores eoꝵ. Et ut
sciatis in subuersione quadrigarũ.
& corruentiũ ȩquitũ hoc qđ diximꝰ
significare: uidete quomͦ de xp̃o di¬
catur in zacharia. quod ueniat man
equũ de ierłm. ut fiat unus grex.
& unus pastor: & utrũq agmen:
tam de gentibus quã de iudeis sub
pacifico pastore teneatur. Ut autẽ
quisq in gladio quẽ ego puto ser¬

Expanded text:
processisse monstravimus. Huic ergo processisse monstravimus. Huic ergo dicuntur quae in fine ventura sint, quod transeat figura hujus mundi, et fiat coelum novum, et terra novacipatum, et potestatem, et virtutem, et dissipet reges regum, sive ut habetur in Hebraeo, regnorum, et interficiat omnem fortitudinem contrariam, ut ipsis quoque qui ante regnaverant, et gentes sub sua tenuerant ditione, prosit regni eorum destructio, et omni praeliandi studio dissipato, sequatur pax; hoc est enim quod ait: Et subvertam quadrigam, sive quadrigas, et ascensores earum, et descendent equi et ascensores eorum. Et ut sciatis in subversione quadrigarum et corruentium equitum, hoc quod diximus significari: Videte quomodo de Christo dicatur in Zacharia quod veniat mansequum de Jerusalem, ut fiat unus grex et unus pastor, et utrumque agmen tam de gentibus quam de Judaeis, sub pacifico pastore teneatur. Ut autem quisque in gladio quem ego puto ser
Abbreviated transcription (Latin):
Et ponã te quasi signaculũ: quia
te elegi dicit dñs exercituũ. In sep¬
re. & arida: & minus habet. Conterã
fortitudinẽ regni gentiũ: qđ plenius
ex ipsoꝵ lectione noscitur. Notandũ¬
& quarta noni mensis. tacito m̃sis
um sermo fit dñi: non in manu eiꝰ
ut prius. neq ad aggeũ ꝓpħam ut
in uisione quarta: s tantũ ad agge¬
um. id ẽ ad dñi festa celebrantẽ: qui
nequaquã uenturũ. s uenientem
filii dei: haberet in se uniuersas sol¬
lempnitates. In hoc loco: apud pleroᷤ¬
q diuersa sententia ẽ. Alii enĩ sus¬
picantur de primo eius aduentu
est. Attam̃. si de fine mundi uolue¬
rimus acciꝑe: illud dicimus quod
apłs ad corinthios loquitur: destru¬
endum omnẽ principatũ. & omnẽ
potestatẽ. & uirtutẽ: ut sit ds̃ om̃ia
in omnib. Et quia misticũ ẽ qđ
dicitur. & ad finẽ rerum ꝑtinet :
id circo iubetur ꝓpħȩ ad solũ roro¬
babel loqui: quẽ in trpo xp̃i ꝓpt̃
assumptionẽ corporis ex semine dđ

Expanded text:
lum: quia te elegi, dicit Dominus exercituum. In re et aridam; et minus habet, Conteram fortitudinem regni gentium, quod plenius ex ipsorum lectione noscitur  Aet quarta noni mensis, tacito mensis um sermo fit Domini nostri, non in manu ejus ut prius, neque ad Aggaeum prophetam, ut in visione quarta, sed tantum ad Aggaeum, id est, ad Domini festa celebrantem: quia nequaquam venturum, sed venientem Filii Dei, haberet in se universas solemnitates. In hoc loco apud plerosque diversa sententia est: Alii enim suspicantur de primo ejus adventu est. Attamen si de fine mundi voluerimus accipere, illud dicemus quod apostolus ad Corinthios loquitur: Destruendum omnem principatum et omnem potestatem et 772 virtutem, ut sit Deus omnia in omnibus . Et quia mysticum est quod dicitur, et ad finem rerum pertinet; idcirco jubetur propheta ad solum Zorobabel loqui, quem in typo Christi propter assumptionem corporis ex semine David
Abbreviated transcription (Latin):
put suũ reclinet: & cũ uulpibꝰ edi¬
ficat domũ: habitaculũ quondam
o dĩ patitur eẽ desertũ. Et nunc he
dicit dñs exercituũ. Ponite corda
Sura suꝑ uias ur̃as. Non sit aliudlo¬
quentis tempus. & aliud facientis.
precepta mea statim in opus uerta.¬
non leue ẽ dei om̃i potentis imperiũ.
Habuistis hucusq corda ur̃a uitus
seruientia. sine ordine. sine p̃cepto¬
re: quocũq trahebant desideria ꝑ
ordinetis in se caritatem: & ponatis
corda ur̃a super uias ur̃as: ut nichil
absq iudicio. & consideratione facia¬
tis. s semꝑ aute pedes ur̃os legalis lu¬
cerna ỹcedat. & dicatis: lucerna pe¬
dibus meis lex tua: & lux semitis
meis. Uel certe ita. Quia dicitis ñ
ẽ tempus edificande domus dñi:
& ipsi habitatis ui habitaculis quę
sunt in una demersa: domus aut̃
mea deserta ẽ: considerate iubente
dũo. & uos in inemoriã redigite q̃
feceritis: & que passi sitis. Seminastis

Expanded text:
put suum reclinet: et cum vulpibus aediput suum reclinet: et cum vulpibus aedificet domum, habitaculum quondam Dei patitur esse desertum. Et nunc haec dicit Dominus exercituum: ponite corda vestra super vias vestras. Non sit aliud loquentis tempus, et aliud facientis: praecepta mea statim in opus vertnon leve est Dei omnipotentis imperium. Habuistis hucusque corda vestra vitiis servientia, sine ordine, sine praeceptore, quocumque trahebant desideria, pordinetis in se charitatem, et ponatis corda vestra super vias vestras, ut nihil absque judicio et consideratione faciatis; sed semper ante pedes vestros legalis lucerna praecedat, et dicatis: Lucerna pedibus meis lex tua et lux semitis meis . Vel certe ita: Quia dicitis, non est tempus aedificandae domus Domini, et ipsi habitatis in habitaculis quae sunt in ima demersa, domus autem mea deserta est: considerate, jubente me Domino, et vos in memoriam redigite quae feceritis, et qu
Abbreviated transcription (Latin):
habito paulisꝑ silentio ad id qd dixe¬
dñi ȩdificande. ꝓfertur dñi quasi co¬
gitata responsio: & dicitur ad eos.
Ergone tempus ẽ ut uos habitetis
in domib deorsũ sitis. & inconualle
positis: & mea domus que in monte
ẽ deserta erit: sie ut habet᷑ in hebre¬
o: uos habitetis in domib laqueatis¬
idẽ ornatis atq cõpositis: & que non
sitionis pluuis rigabitur. squale¬
bit solitudine: sole torrebitur: Por
ro scđm anagogen. omne tempus
quo habitatio uallis ẽ uohis. uł serui¬
mus deliciis: importunũ ẽ. Unde &
stoici quibꝰ cure est uerba singula
definire. tẽpus dixerunt ẽẽ correcti¬
onis. siue efficientie: qđ significan¬
tius grece dicit᷑. XPCNΩN ΕΥ¬
tempus in quo ñ uirtutib s uitis
deseruimus perit: & quasi ñ fuerit
reputatur in nichilũ. Siquis g de
nobis uel inconualle habitat. uel
uoluntate uł luxuria seculari. sũ
contegit doniũ: iste templũ dõ non
edificat: nec habet dñs in eo ubi ea¬

Expanded text:
habito paulisper silentio, ad id quod dixe743 aedificandae, profertur Domini quasi cogitata responsio, et dicitur ad eos: Ergo ne tempus est, ut vos habitetis in domibus deorsum sitis, et in convalle positis: et mea domus quae in monte est, deserta erit? sive ut habetur in Hebraeo: ut habitetis in domibid est, ornatis et compositis: et quae non sa propositionis, pluris rigabitur: squalebit solituro secundum anagogen: Omne tempus quo habitatio vallis eligitur, vel servimus deliciis, importunum est. Unde et Stoici quibus curae est verba singula definire, tempus dixerunt esse correctionis sive efficientiae: quod significantius Graece dicitur χρόνον εtempus in quo non virtutibus, sed vitiis deservimus, perit, et quasi non fuerit, reputatur in nihilum. Si quis ergo de nobis, vel in convalle habitat, vel in voluptate et luxuria saeculari suam contignat domum, iste templum Deo non aedificat, nec habet Dominus in eo ubi ca
Abbreviated transcription (Latin):
so iniquitas: aduersũ martionem
& ceteros hereticos qui alterius boni.
nescio cuiꝰ dĩ filiũ: & ñ creatoris: quẽ
iustũ uocant: asserunt dñm salua¬
corem. Et uere ẽ iħs magnus sacer¬
dos. cui om̃s dĩ antistites cõparati:
parui sunt & nichili. Si enim iste
magniis sacerdos đr. utiq ad distinc¬
tionẽ eoꝵ đr. qui minores sunt. Mi¬
nores aut̃ sunt om̃s qui extra eum.
& post eũ sunt: ut quomͦ primoge¬
nitus ẽ om̃is creature: & primogeni¬
tus ex mortuis: sic princeps. & magnꝰ
sit in uniuersis sacerdotibꝰ. Hec dic̃
dñs exercituũ dicens. Popłs iste dicit.

Expanded text:
so iniquitas. 742 Adversus Marcionem et caeteros haereticos, qui alterius boni, nescio cujus Dei filium, et non Creatoris, quem justum vocant, asserunt Dominum Salvatorem. Et vere est Jesus magnus Sacerdos, cui omnes Dei antistites comparati, parvi sunt et nihil. Si enim iste magnus dicitur Sacerdos, utique ad distinctionem eorum dicitur, qui minores sunt. Minores autem sunt omnes qui extra eum et post eum sunt, ut quomodo primogenitus est omnis creaturae, et primogenitus ex mortuis: sic princeps et magnus sit in universis sacerdotibus. Haec ait Dominus exercituum, dicens: Populus iste dicit,
Abbreviated transcription (Latin):
qui erant in uinculis diceret exi¬
te. & qui sedebant in tenebris: il¬
luminamini. Sermo uero dñi
qui factus ẽ in manu aggei. non
solũ ad zorobabel dirigitur. filiũ
salathiel de quo iã diximꝰ & ad¬
iħm filiũ iosedech sacerdotem
magnũ. Quantũ ad historiã ꝑti¬
nec alter ẽ sensus: & zorobabel
de tribu regia: & alt̃ est iħs de tri¬
bu sacerdotali. Quantũ uͦ ad intel¬
ligentiã spiritalem: unus atq idẽ
est dñs nr̃ atq saluator rex & ma¬
gnus sacerdos: cuius tipũ scđm
i quod rexerat portabat zoroba¬
bel: sedm id autẽ qđ ponti fex por¬
iłis. qui intpretatur xp̃s yiõ sacõ sa¬

Expanded text:
qui erant in vinculis diceret: Exiqui erant in vinculis diceret: Exite. Et qui sedebant in tenebris: Illuminamini . Sermo vero Domini, qui factus est in manu Aggaei, non solum ad Zorobabel dirigitur filium Salathiel, de quo jam diximus; Jesum filium Josedec sacerdotem magnum. Quantum ad historiam pertinet, alter est Zorobabel de tribu regia, et alter Jesus de tribu sacerdotali. Quantum vero ad intelligentiam spiritualem unus atque idem est Dominus noster atque Salvator, rex et magnus sacerdos, cujus typum secundum id quod rex erat, portabat Zorobabel: secundum id autem quod Pontifex erat, poresus, qui interpretatur
Abbreviated transcription (Latin):
iudas utrũq sonat. Porro ortus in
babilone scđm hystoriã qͥdẽ uere
de zorobabel adr: quia ibi natus est.
S & iuxta altiorẽ intelligentia dumꝰ
ypt̃ grauissimũ flum̃ chobar: & ui¬
cipo eiꝰ hiezechiel in uoluminis sui
cernit exordio. Quod dixi interp̃tari
iorobabel principem de babilone. ñ
quo uere princeps interp̃tetur. hoc
dixi. siquidẽ apud hebreos ex tribꝰ
integris nomen ei traditur eẽ cõ¬
positũ. I0: iste. Ro magister. siue¬
maior. Babel. ꝓprie babiloniuin
sonat: & efficitur nom̃ ⁊ orobabel.¬
iste magister de babilone: s ad cõ¬
pendiũ intelligentiae ꝓ supradictiꝰ
minutis principẽ uolui int̃preta¬
ride babilone.siue in babilone: ut
quomͦ iħ̃s filius naue. qui & ipse
in tipo saluatoris fuit. de solitudi
sic & iste ꝓpterea ortus in babilone
sit: ut eos qui erant in babilone re¬
duceret in t̾ram reꝑmissiouis de
qua captiui abducti fueranit: & his

Expanded text:
Judas utrumque sonat. Porro ortus in Judas utrumque sonat. Porro ortus in Babylone, secundum historiam quidem vere de Zorobabel dicitur, quia ibi natus est. Sed et juxta altiorem intelligentiam Domiprope gravissimum flumen Chobar, et vitypo ejus Ezechiel in voluminis sui cernit exordio. Quod autem dixi interpretari Zorobabel, principem de Babylone, non quod vere princeps interpretetur, hoc dixi: siquidem apud Hintegris nominibus dicitur esse compositum: zo, iste; ro, magister; babel proprie Babiloniam sonat, et efficitur nomen iste magister de Babylone. Sed ad compendium intelligentiae pro supradictis minutis, principem volui interpretari de Babylone, sive in Babylone. Ut quomodo Jesus filius Nave, qui et ipse in typo Salvatoris fuit, de solitudinsic et iste propterea ortus in Babylone sit, ut eos qui erant in Babylone, reduceret in terram repromissionis, de qua captivi abducti fuerant, et his
Abbreviated transcription (Latin):
liquiis popłi iudaici. & de gentiliũ
multitudine: deo patri extruxit
habita culũ. Int̾pretatur aut̃ scđm
multiplices hebraici sermonis accen.
babilone. Primȩ int̾pretationi hic¬
ille fluxiis contrariꝰ ẽ. qui significi¬
tur in uocabulo hiezabel idẽ fluxu
uario. ul fluxii menstruate: qͥ utiq
manifeste in mundiciã sonat. Sed
⁊abulo: fluxus noctis exprimitur.
Reliquentes gͦ huius mundi uanũ
& sordidũ fluxui. atq tenebrosũ. seqͣ¬
mur fluxũ iłni qui nobis expositus
ad bibendũ. & largissimũ fontem se
prebet: iuxta illud qđ dicitur in euã¬
gelio. stabat iħs in tẽplo & clamabat
dicens: siquis sitit ueniat ad me et
bibat. Et hunc ipsũ tunc poterimus
bibere. cũ petierimus a deo patre:
iuxta quod legimus petite: & dabit᷑
uobis. Salathiel quippe int̾pretatu
petitio dĩ: & nemo uenit ad iłim. nisi
eũ adduxerit pat̾. Hascitur gͦ nobis
confitente. uł laudante dm̃: quia

Expanded text:
eliquiis populi Judaici, et de gentium eliquiis populi Judaici, et de gentium multitudine, Deo Patri exstruxit tabernaculum. Interpretatur autem secundum multiplices Hebraici sermonis accentuBabylone. Primae interpretationi ille fluxus contrarius est, qui significatur in vocabulo Jezabel, id est, fluxus vanus, vel fluxus menstruatae, qui utique manifeste immunditiam sonat. Sed et Zabulon, fluxus noctis exprimitur. Relinquentes ergo hujus mundi vanum et sordidum fluxum atque tenebrosum, sequamur fluxum Jesu, qui nobis expositus est ad bibendum, et largissimo fonte se praebet, juxta illud quod dicitur in Evangelio: Stabat Jesus in templo, et clamabat, dicens: Si quis sitit, veniat ad me, et bibat . Et huc ipsum tunc poterimus bibere, cum petierimus a Deo Patre, juxta quod legimus: Petite, et dabitur vobis . Salathiel quippe interpretatur, petitio Dei. Et nemo venit ad Jesum, nisi eum adduxerit Pater . Nascetur ergo nobis confitente vel laudante Deum, quia
Abbreviated transcription (Latin):
cui benedix̃ dñs. Simus quoq ag¬
gei. & per omnẽ uitã nr̃am usq ad
consũmationẽ anni. id ẽ usq ad exi
tũ de scło isto. celebremus festa in oꝑi¬
bus nr̃is: que nobis orta sunt in agro
nr̃o. Multa sunt. & non diu hu ius
temporis que de sollẽpnitate dicant᷑.
quib potest de om̃i scriptura lector
diligens coaptare intelligentiam
spiritalem. ad zorobabel filiũ sala¬
thiel ducẽ iuda: ad iħm filiũ iose¬
dech sacerdotem magnũ dicens. Le¬
gimus in paralipomenon iechoni&
qui in babilone ductus ẽ filiũ fuisse
salathiel de quo natus ẽ ⁊orobabel.
Quod quidẽ & matheus generatio¬
nẽ saluatoris enumerans: ait. Post
transmigrationẽ babilonis ieconi-¬
as genuit salathiel. salathiel autẽ:
genuit ⁊orobabel.⁊ orobabel aut̃.
genuit abiud. Hic torobabel de
tribu iuda. hoc ẽ de dauid stirpe
tam de ueteris templi lapidibus
quã de nouis. qui prius fuerant im¬
politi edificauit eccłiã: id ẽ & der¬

Expanded text:
imus quoque Aggaei, et per omnem vitam nostram usque ad consummationem anni, id est, usque ad exitum 740 de saeculo isto, celebremus festa in operibus nostris, quae nobis orta sunt in agro nostro. Multa sunt, et non hujus temporis, quae de solemnitate dicantur, quibus potest de omni Scriptura lector diligens coaptare intelligentiam spiritualem. Ad Zorobabel, filium Salathiel, ducem Juda: et ad Jesum filium Josedec, sacerdotem magnum, dicens. Legimus in Paralipomenon, Jeconiae qui in Babylonem ductus est, filium fuisse Salathiel, de quo natus est Zorobabel . Quod quidem et Matthaeus generationem Salvatoris enumerans, ait: Post transmigrationem autem Babylonis, Jeconias genuit Salathiel: Salathiel autem genuit Zorobabel: Zorobabel autem genuit Abiud . Hic Zorobabel de tribu Juda, hoc est de David stirpe tam de veteris templi lapidibus, quam de novis, qui prius fuerant impoliti, aedificavit Ecclesiam, id est, et de r
Abbreviated transcription (Latin):
iniquitatẽ. nec loquent᷑ mendatiũ:
& ñ inueniet᷑ in ore eoꝵ lingua dolo¬
sa: qm ipsi pascent᷑. & accubabunt:
& ñ erit qui exterreat. lxxDe fini¬
bus fluminũ ethiopie suscipiã dis¬
ꝑsos meos: afferent uictimas michi.
in me: quia tunc auferã ate de¬
tractionem contumelie tue: & ul¬
tra non adities ut magnificeris su¬
ꝑ montẽ scm̃ meũ: & relinquã in
te popłm mansuetũ. & humilem:
& timebunt nom̃ dñi qui fuerint

Expanded text:
mendacium, et non invenietur in ore eorum lingua dolosa, quoniam ipsi pascentur et accubabunt, et non erit qui exterreat. LXX: De finibus fluminum Aethiopiae suscipiam dispersos meos: afferent victimas mihi. Iin me, quia tunc auferam a te detractionem contumeliae tuae, et ultra non adjicies ut magnificeris super montem sanctum meum: et relinquam in te populum mansuetum et humilem, et reverebuntur nomen Domini, qui fuerint
Abbreviated transcription (Latin):
ciplinam. & ñ periret habitaculũ
tuũ: hoc ẽ templũ ꝓpt̾ om̃ia scelera
quȩ gesseras. At e contrario habitato¬
res ierłm me eos ad pęnitentiam pro¬
uocante quasi de industria: & ex con¬
tentione diluculo surrexeruntt
festinatione qua ad me redire deba¬
erant: complerent om̃s cogitatione
suas: & oꝑe demonstrarent qd mente
conceꝑant. Hoc iuxta hebraicũ. Cetb̃¬
rũ ullustris & redempta ciuitas xp̃

Expanded text:
ciplinam, et non periret habitaculum ciplinam, et non periret habitaculum tuum, hoc est, templum, propter omnia scelera quae gesseras. At econtrario, habitatores Jerusalem, me eos ad poenitentiam provocante, quasi de industria et ex contentione diluculo surrexerunt, ut festinatione qua ad me redire debuerant complerent omnes cogitationes suas, et opere demonstrarent, quod mente conceperant. Hoc juxta Hebraicum. Caeterum illustr
Abbreviated transcription (Latin):
sere sacrilegium ut contra legẽ face¬
rent: ex lege uictimas offerebant.
Propterea quia illi egerunt in iuste.
dñs iustus ñ faciet iniquitatẽ: s resti¬
tuet urbi pessimȩ quȩ meret᷑ mane
te faciet de ea iudiciũ: nec erit quod
ab eo possit abscondi. Et hoc faciet do¬
minus: ut correpta ciuitas conuerta¬
tur ad melius.S iniquus isrł non
cognouit confusion ẽ suã nec intelle¬
xit. idcirco sibi illatas plagas: ut age¬
ret penitentiam. Uindicaui te inqͥt
postea de gentib. & destruxi imꝑia
eoꝵ: ut qui ꝑ plagas me ñ senseras.
saltem ꝑ beneficia cognosceres. U cer¬
te ita intelligendũ. Disꝑdidi ciuita.¬
tes tuas o iuda. & om̃s tibi subiectos
pagos. & tribus. & diuersa confinia.
& tanta hominũ uastitas fuit: ut ñ
eẽt qui habitaret in urbib Et post¬
quã hoc feci: misi ꝓpħas meos consur¬
gens diluculo: & ad penitentiã ꝓuo
feci ut timeres me: ut susciperes dis¬

Expanded text:
sere sacrilegium, et cum contra legem facesere sacrilegium, et cum contra legem facerent, ex lege victimas offerebant. Propterea quia illi egerunt injuste, Dominus justus non faciet iniquitatem; sed restituet urbi pessimae quae meretur. Mante faciet de ea judicium, nec erit quod ab eo possit abscondi. Et hoc faciet Dominus, ut correpta civitas convertatur ad melius. Sed iniquus Israel non cognovit confusionem suam, nec intellexit idcirco sibi illatas plagas, ut ageret poenitentiam. Vindicavi te, inquit postea de gentibus, et destruxi imperia earum, ut qui per plagas me non senseras, saltem per beneficia cognosceres. Vel certe sic intelligendum: Disperdidi omnes civitates tuas, o Juda, et omnes subjectos tibi pagos et tribus, et diversa confinia, et tanta hominum vastitas fuit, ut non esset qui habitaret in urbibus tuis; et postquam hoc feci, misi prophetas meos consurgens diluculo, et ad poenitentiam provocfeci ut timeres me, et susciperes dis
Abbreviated transcription (Latin):
p̃r pra ycã qđ nos possumus di¬
cere. dm̃ amarũ faciẽs. id ẽ tuo ui-¬
tio dulcẽ dñm. atq clementẽ uer¬
tens in amaritudinẽ: ut qui uult¬
misereri: punire cogatur. Non
audiuit preceptũ dñi: & correpta
noluit suscipere disciplinã: nec p̃¬
mentib malis aliquando confisa in
dño dõ suo. nec ambulauit pꝰtergũ
eius: nec dicente eo ego sũ ds̃ apꝓ-¬
pinquans: & non de longe ipsa ei
appropinquante uoluit. Describun¬
tur quoq principes eius. & iudices.
& ꝓpħȩ. & sacerdotes: ut in ciuitate
popłm: & in his quȩ dixi nominib
dignitatũ principes accipiamus.
Principes gͥ eius quasi leones semꝑ
uersabuntur in p̃dis: & ad effunden¬
dũ sanguinẽ subiectoꝵ. iudices eius
rapaces: ñ dimittentes aliis quod pos¬
sent raꝑe. Propħȩ eius insanientes.
siue stupentes: qđ hebraice dicit᷑.
ꝙ io e s yoe: & aquila transtulit¬
ore dñi: & omnia contͣ dñm p̃dica¬
bant: sacerdotes in loco sẽuarii cõmi¬

Expanded text:
 quod nos possumus dicere, Deum amarum faciens, id est, tuo vitio dulcem Dominum atque clementem vertens in amaritudinem, ut qui misereri vult, punire cogatur. Non audivit praeceptum Domini, et correpta noluit suscipere disciplinam; nec prementibus malis aliquando confisa est in Domino Deo suo; nec ambulavit post tergum ejus; nec dicente eo: Ego Dominus appropinquans, et non de longe , ipsa ei appropinquare voluit. Describuntur quoque principes ejus, et judices, et prophetae, et sacerdotes, ut in civitate populum, et in his quae dixi, nominibus dignitatum, principes accipiamus. Principes igitur ejus quasi leones semper versabantur in praedis, et ad effundendum sanguinem subjectorum: judices ejus rapaces, non dimittentes aliis quod possint rapere. Prophetae ejus insanientes, sive stupentes, quod Hebraice dicitur PHOEZIM, et Aquila transtulitore Domini, et omnia contra Dominum praedicabant. Sacerdotes in loco sanctuarii commi
Abbreviated transcription (Latin):
to seculo: ut nos recipias & ponas
in gloriam. Confundant᷑ excetra.
cessent sibila: uenena torpeant:
& confusio eius proficiat ad salu¬
tem. Hec iuxta septuaginta. Hę¬
braicum autem quia excepto pͥn¬
cipio de quo finem suꝑioris capi¬
tuli diximus: non multũ ab eo¬
rum translatione discordat: in¬
digere expositione non arbitror.

Expanded text:
to saeculo, ut nos recipias et ponas to saeculo, ut nos recipias et ponas in gloriam: confundatur in tempore excetra, cessent sibila, venena torpeant, et confusio ejus proficiat ad salutem. Haec juxta Septuaginta. Hebraicum autem, quia excepto principio, de quo in fine superioris capituli diximus, non multum ab eorum translatione discordat, indigere expositione non arbitror.
Abbreviated transcription (Latin):
illis oꝑe ꝑpetratum. Cotidie nomi¬
natur in ȩccłia: cotidie magnifica¬
nir nom̃ eorum: non qđ ipsis ꝓsit
inobis in hac eccłia nominari:
s quo nos magnificantes nomen
eoꝵ: & que scripserunt lectitantes
consequamur salutem. In tempore
inquit illo quando exp̃ssa. & repul-¬
sa suscepta fuerit: & filii eius positi
letis suis cũ eos uiderit coronari: sic̃
gloriatus ẽ aduersũ diabolũ de iob.
Unde & apłs paulus in profectu
discipulorum suorum exultans
ait: etiam per urãm gloriã: con¬
fundentur qui aduersarii uestri
fuerant: & tulerant contra uos ob¬
probrium. Et tunc uidebunt eos
quos miseros putauerunt ẽẽ feli¬
ces: & quos paupes estimabant atq:
deiectos. potentes fieri & gloriosos.
Tunc ceruentes captiuitatem eorũ
per quam in hoc scło. imperio du¬
ro fuerant subiugati. reduci in
celestem iherusalem: seq resurge¬
re in obprobriũ & in confusionẽ
ȩternam. Tribue nobis iħu xp̃e

Expanded text:
illis opere perpetratum. Quotidie nomiillis opere perpetratum. Quotidie nominatur in Ecclesia, quotidie magnificatur nomen eorum: non quod ipsis prosit a nobis in Ecclesia nominari: sed quod nos magnificantes nomen eorum, et quae scripserunt lectitantes, consequamur salutem. In tempore, inquit, illo, quando expressa et repulsa suscepta fuerit, et filii ejus positi letis suis, cum eos viderit coronari, sicut gloriatus est adversus diabolum de Job: unde et Apostolus in profectu discipulorum suorum exsultans, ait: Etiam per vestram gloriam  confundentur qui adversarii vestri fuerant, et tulerant contra vos opprobrium: et tunc videbunt eos quos miseros putaverant, esse felices, et quos pauperes existimabant atque dejectos, potentes fieri atque gloriosos. Tunc cernent captivitatem eorum per quam in hoc saeculo duro fuerant imperio subjugati, reduci in coelestem Jerusalem: seque resurgere in opprobrium et in confusionem aeternam. Tribue nobis, Jesu Chr
Abbreviated transcription (Latin):
& oliuã loqueret᷑: estimas me alit̃
te p̃ssisse: & afflixisse atq contriuis¬
se: nisi ut uinũ de te & oleũ expri¬
merem: Sequit᷑. Et eam que repul¬
sa fuerat suscipiam. Uidetur nos
deus repellere quando derelin qͥt
temptationi: unde & iob uisitatio
lum iusti loquunt᷑ & dicunt. nunc
aut̃ reppulisti. & confudisti nos. sic̃
tem ait repulisti & dispexisti: dis¬
tulisti xp̃m tuũ: subuertisti testam̃
Nunc aut̃ repulisti & confudisti
nos: ex sequentib: apꝓbatur. hec
omnia uenerunt suꝑ nos . & obliti¬
non sumus te: neq: iniq eginius
in testam̃to tuo: nec recessit retro
o nr̃m. Cam igitur que in tẽpta¬
conib uidebatur abiecta suscipi¬
t dñs in fine. & ponet eos in głia
& nominatos in uniuersam t̾ram.
silios uidelicet expresse. & repulse.
intelligere filios huiꝰ eccłiȩ nomi¬
natos. nisi apłos: Uide mͥ petrũ.
considera hoc qđ abrabam reꝓmis¬
sũ est: magnificabo nom̃ tuum in

Expanded text:
et olivam loqueretur; Existimas me aliter et olivam loqueretur; Existimas me aliter te pressisse et afflixisse atque contrivisse, nisi ut vinum de te et oleum exprimerem? Sequitur: Et eam quae repulsa fuerat, suscipiam. Videtur nos Deus repellere quando relinquit tentationi. Unde et Job, Visitatio,lum justi loquuntur, et dicunt, Nunc autem repulisti et confudisti nos, sicuttem, ait, repulisti et despexisti: distulisti Christum tuum; subvertisti testamentum Nunc autem repulisti et confudisti nos, ex sequentibus approbatur: Haec omnia venerunt super nos, nec obliti sumus te, neque inique egimus in testamento tuo: nec recessit retro cor nostrum. Eam igitur quae in tentationibus videbatur abjecta, suscipiet Dominus in fine: et ponet eos in gloriam et nominatos in universa terra, filios videlicet expressae et repulsae, intelligere filios Ecclesiae nominatos, nisi apostolos? Vide mihi Petrum et considera hoc quod ad Abraham repromissum est: Magnificabo nomen tuum, in
Abbreviated transcription (Latin):
brant: & uitã ipsoꝵ arbitrant᷑ amen¬
tiam: & ñ presentẽ laudant conuer
diunt ẽẽ p̃ceptum: noli imꝓperare
homini: qui conuertitur a peccato
suscepit. huiꝰcemodi se officio man¬
cipauit: ut detraheret syon & ciui¬
tati dei: quia ꝓhac in iuria. urbis
sue ultor ẽ dñs: & dicit ad syon. Ec¬
ce ego faciam in te ꝓpt̃ te: id ẽ faciã
ultionẽ tuã: & saluabo afflictã: siue
ut in greco đr exp̃ssam: ut sit sensꝰ
Ego saluabo eã quȩ in p̃sentiarũ
quasi uua. uł oliua ita tẽptationib
atq pressuris. ut p̃lo. & trabe opp̃s¬
sa ẽ. & afflicta: ut uinũ faceret et
oleũ: ut de uino biberet iħs in reg¬
no patris sui: de oleo aut̃ ungeret᷑
p̃participib suis. Ego puto ꝓpter
exp̃ssionem talis uini & olei iob
multa ꝑpessum : postquã uinum
& oleum fecerat: audisse adño. Pu¬
tas me alit̾ tibi respondisse: nisi ut
ippareres iustus: Quasi si ad uuã

Expanded text:
robrent, et vitam ipsorum arbitrentur amenrobrent, et vitam ipsorum arbitrentur amentiam, et non praesentem laudent condiunt esse praeceptum: Noli improperare homini qui convertitur a peccatissuscepit, et hujuscemodi se officio mancipavit, ut detraheret Sion, et civitati Dei: quia pro hac injuria urbis suae ultor est Dominus, et dicet ad Sion: Ecce ego faciam in te propter te, id est, faciam ultionem tuam, et salvabo afflictam, sive ut in Graeco dicitur, expressam; ut sit sensus: Ego salvabo eam, quae in praesentiarum quasi uva et oliva, ita tentationibus atque pressuris, ut praelo et trabe pressa est et afflicta, ut vinum faceret et oleum, et de vino biberet Jesus in regno Patris sui; de oleo autem ungeretur prae participibus suis. Ego puto propter expressionem talis vini et olei, Job multa perpessum: postquam autem vinum, et oleum fecerat, audisse a Domino; Putas me aliter tibi respondisse, nisi ut appareres justus? . Quasi ad uvam
Abbreviated transcription (Latin):
se qui ñ uenit. Quia aut̃ spes nr̃a
certa ẽ: & iudeoꝵ cassa sunt uota se¬
cundũ suꝑiorẽ intesligentiã texamꝰ
p̃sens extremũq capitulũ: & de iħu
filio syrach testimoniũ ꝓferamus.
qui mittit lapidẽ in excelsũ: super
caput suũ mittit. Quia enĩ syon
& ierłm. in excelso positȩ sunt:
quicũq syon detrahit. & ierłm. &
mittit in eam lapides contumelia
rũ. in suũ eos caput iacit: & reuer¬
titur obꝓbriũ eius in caput suũ. &
dolor eius & iniquitas suꝑ uertice aliꝰ
descendit. Quanti hodie exprobrant
animȩ dĩ misteria conspectanti. uo¬
lentiq uidere pacem eius. & dieunt
insanus ẽ & ebrius. & musto plenus.
hominũ cȩtus fugit. delicias asꝑnit.
aurũ ꝓ luto cõputat: solã diligit pau¬
ꝑtatẽ. Qui autẽ infideles sunt: etiam
ne. dicunt: ubi sunt miscđiȩ tuȩ &
iusticiȩ quas oꝑatus es: Quid loqͣr
de infidelib: Hec eccłarũ non nulli
principes huicemodi hominib exꝑ¬

Expanded text:
. Quia autem spes nostra certa est, et Judaeorum cassa sunt vota, secundum priorem intelligentiam jam texamus praesens extremumque capitulum, et de Jesu filio Sirach testimonium proferamus: Qui mittit lapidem in excelsum, super caput suum mittit . Quia enim Sion et Jerusalem in excelso positae sunt, quicumque Sion detrahit et Jerusalem, et mittit in eam contumeliarum lapides, in suum eos caput jacit, et revertetur opprobrium ejus in caput suum: Et dolor ejus et iniquitas super verticem ejus descendet . Quanti hodie exprobrant animae, 732 Dei mysteria consectanti, volentique videre pacem ejus, et dicunt: Insanus est, et ebrius, et musto plenus: hominum coetus fugit: delicias aspernatur: aurum pro luto computat: solam diligit paupertatem. Qui autem infideles sunt, etiam entatione, dicunt: Ubi sunt misericordiae tuae, et justitiae quas operatus es? Quid loquar de infidelibus, cum Ecclesiarum nonnulli principes hujuscemodi hominibus exp
Abbreviated transcription (Latin):
non futurũ sperare s factũ. Scriptũ
ẽ enĩ in zacharia. Gaude uehement
filia syon. predica filia ierłm: ecce
rex tuus uenit tͥ iustus & saluator.
ipse humilis & ascendens suꝑ subiu¬
galem: & pullũ nouũ. Hec iuxta sep¬
tuaginta dicta sint. Cȩterũ iuxta he¬
braicũ laudare rubetur ȩccłia. & iu¬
bilare isrł: sensus uidens dm̃: & exul¬
tare atq letari in om̃i corde. locus pa¬
as ad quẽ dictũ est. pacẽ meam do
relinquo uobis. Abstulit enĩ in fine
& in consũmatione mundi rudiciũ
eius: nequaꝗͣ eã iudicans: ñ timebit¬

Expanded text:
non futurum sperare, sed factum. Scriptum non futurum sperare, sed factum. Scriptum est enim in Zacharia: Gaude vehementer, filia Sion; praedica, filia Jerusalem: ecce rex tuus venit tibi justus et salvator: ipse humilis et ascendens super jugalem et pullum novum . Haec juxta Septuaginta dicta sint. Caeterum juxta Hebraicum, laudare jubetur Ecclesia et jubilare Israel, sensu videns Deum, et exsultare atque laetari in omni corde locus pacis, ad quem dictum est: Pacem meam do relinquo vobis . Abstulit enim in fine et in consummatione mundi judicium ejus, nequaquam eam judicans atque
Abbreviated transcription (Latin):
niemus. & mansionem apud eum
faciemus: & habitabo. & in ambula.¬
bo in eis: & ultra non uidebimꝰ ma¬
la: solas uirtutes cogitantes: atq faci¬
entes. In illo die dicit dñs. uidentibus
nobis pacem. & in sublimi positis. ne
dissoluantur manus tue: qui & per
ysaiam dicit. confortamini manus
dissolute: & oꝑa tua robusta sint. Dñi
eiũ fortis cui nemo potest resistere
saluator tuus ipse tibi reddet leticiã
quam ꝑdidisti: & ueteri homine ꝓ¬
iecto: in nouo ambulare te faciet in
dilectione sua: non tuo merito: sed
miscdia sua. Et letabitur in te & dele¬
ctabitur quasi pinguissimã sollẽpni¬
tatis tue hostiam suscipiens saluteni
tuã: & ipse tibi dicet congregabo con¬
tritos tuos. Cor quippe contritũ. & hu¬
miliatũ non despicit ds̃. & calamum
contritũ non confringet. Hec iuteri.
si uoluerimus de sedo aduentu sal¬
cacharias ad similẽ leticiam cohor¬
tatur sron & ierłm. & hanc ipsani
ꝓpħiam matheus dicit in primo

Expanded text:
ansionem apud eum faciemus ; et habitabo et inambulabo in eis : 729 et ultra non videbimus mala, solas virtutes cogitantes atque facientes. In illa die, dicit Dominus, videntibus nobis pacem, et in sublimi positis, ne dissolvantur manus tuae, qui et per Isaiam dixit: Confortamini manus dissolutae, et opera tua robusta sint . Dominus enim fortis, cui nemo potest resistere: salvator tuus, ipse tibi reddet laetitiam quam perdidisti, et veteri homine projecto, in novo ambulare te faciet, et haec faciet in dilectione sua: non tuo merito, sed misericordia sua. Et laetabitur in te, et delectabitur, quasi pinguissimam solemnitatis tuae hostiam suscipiens salutem tuam: et ipse tibi dicet: congregabo contritos tuos: Cor, quippe, contritum et humiliatum Deus non despiciet ; et, Calamum contritum non confringet . Haec interim si voluerimus de secundo adventu acZacharias ad similem laetitiam cohortatur Sion et Jerusalem, et hanc ipsam prophetiam Matthaeus dicit in primo
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ in specula constituta ẽ. & contẽ¬
platur pacem: letatur ac gaudet ini¬
quitates a se eẽ sublatas. & redemptas
ab eo qui p̾cioso sanguine om̃s rede¬
mit. xp̃s enĩ factus ẽ sapientia nobis
a deo & iusticia. & scĩficatio. & redẽp

Expanded text:
quae in specula constituta est, et contemplatur pacem, laetatur et gaudet iniquitates a se esse sublatas, et redemptas ab eo qui pretioso sanguine omnes redemit. Christus enim factus est sapientia nobis a Deo, et justitia, et sanctificat
Abbreviated transcription (Latin):
ex te erant: ꝓ. erant int̃pretaturi uo¬
luisse. ue. siue. i. quod semꝑ aquila
non ꝓ plangendo.s ꝓ ꝓuocando: in¬
clamando ponit. Hain enĩ euius est
uerbi initiũ suũ preteritũ tempus
numero plurali significat: erant. uł
fuerant. Hec scio molesta eẽ lectori: qr
si animaduerterit non controuersi¬
as & declamationes scribere: nec in
rethoꝵ more ludere uoluero quã ar¬
guat in tantis obscuritatibꝰ ut dignũ
ẽ immorantem. Ecce ego int̾ficiam
om̃s qui afflixerunt te in tẽpore illo.
& saluabo claudicantẽ: & ea quȩ iecta
fuerant congregabo: & pona eos in
laudem & nomen: in omni t̾ra confu
sionis eoꝵ: in tempore illo quo addu¬
cam uos: & in tẽpore quo congrega¬
bo uos. Dabo enĩ uos in nom̃. & in lau¬
dem om̃ib poplis t̾re: cũ conuertero
captiuitatẽ ur̃am corã oculis ur̃is dicit¬

Expanded text:
ex te erant: pro, erant, intepretati voex te erant: pro, erant, intepretati voluisse vae, sive οἴ: quod semper Aquila non pro plangendo, sed pro vocando et inclamando ponit: HAJA   enim, cujus verbi initium est, sum, praeteritum tempus numero plurali significat, erant, vel fuerant. Haec scio molesta esse lectori, qui si animadverterit non me controversias et declamationes scribere, nec in rhetorum more ludere voluero, quam arguet in tantis obscuritatibus ut dignum est immorantem. Ecce ego interficiam omnes qui afflixerunt te in tempore illo: et salvabo claudicantem, et eam quae ejecta fuerat congregabo: et ponam eos in laudem sionis eorum. In tempore illo quo adducam vos: et in tempore quo congregabo vos. Dabo enim vos in nomen et in laudem omnibus populis terre: quum convertero captivitatem
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑa dissoluentur: nec facies ꝗd te fecis¬
se lugebis. Dñs ds̃ tuus qui saluabit
te fortis & potens: ipse habitabit in
medio tui. Gaudebit suꝑ te in exul¬
tatione atq leticia: & silebit peccata
tua in caritate qua dilexit te: & exul¬
tabit suꝑte in laude. uł quod lauda¬
bilissis: uł quod eũ tuis laudib ca¬
nas. Hugas siue ut aquila interpretatꝰ
ẽ translatos qui a te recesserant con¬
gregabo. quia exte erant: hoc ẽ hi qui
ꝑuitia atq peccata de tuo sinu fuge¬
rant. & facti erant sub demonũ potes¬
ad te: & nequaquã ultra suꝑ ꝑditis
filiis tuis patieris obꝓbria. Ia quod
liximus nugas: sciamus in hebreo
ipsum latinum ẽẽ sermonẽ. & ꝓpte¬
rea a nobis ita ut in hebreo erat positũ
ut nosse possemus linguã hebraicam
omniũ linguarũ eẽ matricẽ: qđ non
ẽ huiꝰ temporis disserere. Miror autẽ
aquilã. & septuaginta: ꝓ eo quod nos
interp̃tati sumus. erant in eo uidelicet
loco ubi diximus congregabo. quia

Expanded text:
opera dissolventur: nec facies quae te fecisse lugebis . Dominus Deus tuus, qui salvabit te, fortis et potens, ipse habitabit in medio tui, gaudebit super te in exsultatione et laetitia, et silebit peccata tua in charitate , qua te dilexit: et exsultabit super te in laude, vel quia laudabilis sis, vel quia cum tuis laudibus canas. Nugas, sive, ut Aquila interpretatus est, translatos, qui a te recesserunt, congregabo, quia ex te erant, hoc est, hi qui per vitia atque peccata de tuo sinu fugerant, et facti erant sub daemonum potesad te, et nequaquam ultra super perditis filiis tuis patieris opprobria. Id quod diximus nugas  , sciamus in Hebraeo ipsum Latinum esse sermonem, et propterea a nobis ita ut in Hebraeo erat, positum: ut nosse possimus linguam Hebraicam omnium linguarum esse matricem, quod non est hujus temporis disserere. Miror autem Aquilam et Septuaginta, pro eo quod nos interpretati sumus erant, in eo videlicet loco ubi diximus: Congregabo quia