comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sint sc̃e trinitatis. Leronimus in expo¬
sitione symboli ad papam laurentium.
gnis eelestis generat ex se ipso splendorẽ
lucis. & ꝓducit uaporem. & cum sint
tria i reb unum sunt in substantia.
ita trinitas est una maiestas. Augustruꝰ
corde habes. & conceptio ipsa sp̃ua¬
lis est. uerbum enim quod concepisti
sp̃s est ut anima: sic ds̃ genuit filium.
Sed tu uerbum gignis ex tempore. deus
genuit filium sine tempore. In origenis
ut cdicitur omelia quȩ sic incipit. Uox
aquilȩ pulsat aures ȩccłȩ. Patre loquen¬
te uerbum suum. hoc ẽ patre gignente
sapientiam suam. om̃ia fiunt. Vude ꝓ¬
pheta. Om̃ia in sapientia fecisti. Prece¬
dit pater uerbum. ñ natura sed causa.
Audi ipsum filium dicentẽ. Non possũ
ego a me ipso facere quicquam. & a me
ipso facio nichib uel a me ipso ñ loqͦr.
Precedit pater filium causalit᷑. precedit
filius om̃ia quȩ ꝑ ipsum facta sunt na¬

Expanded text:
sint sanctae Trinitatis. » Hieronymus in Exposint sanctae Trinitatis. » Hieronymus in Expositione Symboli ad papam Laurentium: « Ignis coelestis generat ex seipso splendorem lucis, et producit vaporem, et cum sint tria in rebus, unum sunt in substantia, ita Trinitas una est majestas. » Augustincorde habes, et conceptio ipsa spiritualis est: verbum enim quod concepisti, spiritus est ut anima: sic Deus genuit Filium. Sed tu verbum gignis ex tempore, Deus genuit Filium sine tempore. » In Origenis, ut dicitur, homilia quae sic incipit: Vox aquilae pulsat aures Ecclesiae: Patre loquente verbum suum, hoc est, Patre gignente sapientiam suam, omnia fiunt. Unde propheta: Omnia in sapientia fecisti . Praecedit Pater Verbum non natura, sed causa. Audi ipsum Filium dicentem: Non possum ego a meipso facere quidquam , et, a me ipso facio nihil , vel a me ipso non loquor . Praecedit Pater Filium causaliter, praecedit Filius omnia quae per ipsum facta sunt na
Abbreviated transcription (Latin):
istis quib utendum tendentes nos ad
beatitudinẽ uiuamun. Frui ẽ amore
inherere alicui rei ꝓpter se ipsam. itti
autẽ quod inusum uenerit ad id quod
amas obtinendum referre. si tam̃ aman¬
dum ẽ. Igitur utendũ est mundo non
fruendum. ut inuisibilia dei ꝑ ea quȩ
fact̾a sunt intellecta conspiciantur.
Res igitur quib fruendum ẽ. pater &
una qudem res ẽ comunisq fruentil ea.¬
Iustimanus medicto fĩdei.
N trib subsistentiis siue ꝑsonis unam
deitatem siue naturam. & substantiã &
uirtutem adoramꝰ. ꝓprietates quidẽ se¬
parantes cdectatem autẽ unientes. Itẽ.
U num est deitas in trib & tria umi. in
quib deitas est. aut ut subtilius dicamus:
ipsa tria est deitas. Item. Oportet unũ
dm̃ unam naturam siue substantiam
& formam confiteri. & tres subsistentias
predicare seu tres ꝑsonas. & unã quanꝙ
cum sua ꝓprietate: Item. Nemo unquã
ausus ẽ in catholica ȩccła dicere. quod
sicut tres subsistentiȩ. sic & tres naturȩ

Expanded text:
tendentes ad beatitudinem adiuuamur. Frui est enim amore inhaerere alicui rei propter se ipsam. Uti autem quod in usum uenerit ad id quod amas obtinendum referre, si tamen amanumus, utendum est mundo, non fruendum, ut invisibilia Dei per ea quae facta sunt intellecta conspiciantur. Res igitur quibus fruendum est, Pater et summa una quidem res est, communisqustinianus in Edicto fidei: « In tribus subsistentiis sive personis unam Deitatem sive naturam, et substantiam et virtutem adoramus, proprietates quidem separantes, Deitatem autem unientes. Item: Unum est Deitas in tribus et tria unum, in quibus Deitas est, aut, ut subtilius dicamus, ipsa tria est Deitas. Item oportet unum Deum, unam naturam sive substantiam et formam confiteri, et tres subsistentias praedicare seu tres personas, et unamquamque cum sua proprietate. Item: Nemo unquam ausus est in catholica Ecclesia dicere quod sicut tres subsistentiae, sic et tres naturae
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ nulla relatio ad se ipsam referri ꝑo¬
test. facta ẽ quidem trinitatis numerosi¬
tas in eo quod predicatio relationis est.
seruata ẽ unitas in eo quod ẽ indifferen¬
tia uel substantiȩ uł oꝑationis. uł om¬
inno eius quȩ scđ̃m se dicitur predica¬
tionis. Ita igittr substantia continet
unitatem. relatio multiplicat trinitatẽ.¬

Expanded text:
 nulla relatio ad se ipsam referri potest, facta quidem est trinitatis numerositas in eo quod est praedicatio relationis, servata vero unitas in eo quod est indifferentia vel substantiae vel operationis vel omnino ejus quae secundum se dicitur praedicationis. Ita igitur substantia continet unitatem, relatio multiplicat trinitate
Abbreviated transcription (Latin):
genitum ẽ aut genitum. aut nec
Cingenitum nec genitũ. Et sunt hȩc tͥa
et̃ualiter tria. Quod ingenitũ ẽ pater
est solus. qui a nullo esse habet quod
ẽ. nsi a se ipso. Quod genitum ẽ filius
est. cui a patre ẽ esse quod est. Quod uͦ
nec ingenitum ẽ nec genitum sp̃s sc̃s ẽ:
eui est esse a patre & filio ꝓcedere. Eit
hec tria trinitas est. uere consubstantia¬
lis & coȩt̾na. Quia igitur aliud est ge¬
nuisse quam natum esse. aliud ẽ ꝓcedẽ
quam genuisse uł natum ee̾: manife:¬
stum est. qm̃ alius ẽ pater. alius filius.
alius sps̃ sc̃s. Trinitas itaq ad ꝑsonas
patris & filii & sp̃s sc̃ĩ refertur. uitas

Expanded text:
genitum est, aut genitum; aut nec genitum est, aut genitum; aut nec ingenitum, nec genitum. Et sunt haec tria, aeternaliter tria. Quod ingenitum est, Pater est solus, qui a nullo esse habet quod est, nisi a seipso. Quod genitum est, Filius est, cui a Patre est esse quod est. Quod vero nec ingenitum est nec genitum, Spiritus sanctus est, cui est esse a Patre et Filio procedere. Et haec tria trinitas est vere consubstantialis et coaeterna. Quia igitur aliud est genuisse quam natum esse, aliud procedquam genuisse vel natum esse; manifestum est quoniam alius est Pater, alius Filius, alius Spiritus sanctus. Trinitas itaque ad personas Patris et Filii et Spiritus sancti refertur, unitas
Abbreviated transcription (Latin):
alter inuicẽ duos contrarios deos inten
alia nefanda dogmatizabant: euange¬
lia sui nominis errore fȩda reliqueruñ.
Inter quȩ notandum ẽ. quod dr̃ eũgłiũ
uixta hebixos quo scilicet utuntur nara¬
ixi. ñ inter apocrifas sed int̾ ȩccłasticas
numerandum hystorias. nam & ipsi sa
num grecumq sermonẽ transferre. Fal¬
sa uero euangłia lucas in sua presatione
refellit. Hye usq Beda.
um igitur preter quatuor libros
euangłii quintũ quo utuntur na¬
tarei recipiat ȩccła. ñ absonum uidetͣ
euangłium compendiose nos reciꝑe in
uuo oꝑe theophili epi. uel taciam. seu
ammonii alexandrini. aut alius cuius¬
libet congruo componentis ordine unã
ex quatuor narrationẽ. Ad euangłii the¬
ologiam sane credendam. tum extestimo¬
niis scõrum. tum ex sententtis magistro¬
rum breuem preponamus accessum.
Alcuinus libro.iͦ. de tͥnitate. Capꝰ.ixͦ.
uod semꝑ fuit & semꝑ est. aut in¬

Expanded text:
alter duos invicem contrarios deos inter alter duos invicem contrarios deos inter alia nefanda dogmatizabant, Evangelia sui nominis errore foeda reliquerunt. Inter quae notandum est quod dicitur Evangelium juxta Hebraeos, quo scilicet utuntur Nazaraei, non inter apocryphas, sed inter ecclesiasticas numerandum historias: nam ipsi sacranum Graecumque sermonem transferre. Falsa vero Evangelia Lucas in sua praefatione refellit. » Hucusque Beda. Cum igitur praeter quatuor libros Evangelii quintum quo utuntur Nazaraei, recipiat Ecclesia, non absonum videtur, Evangelium compendiose, nos recipere in uno opere Theophili episcopi, vel Taciani, seu Ammonii Alexandrini, aut alius cujuslibet, congruo componentis ordine unam ex quatuor narrationem. Ad Evangelii theologiam sane credendam tum ex testimoniis sanctorum, tum sententiis magistrorum brevem praeponamus accessum. Alcuinus libro II De Trinitate, capite 11: « Quod semper fuit et semper est, aut in
Abbreviated transcription (Latin):
ut scriberet. ita facturum se respondisse.
si indicto ieiunio in commune om̃s qłm
precarentur. Quo expleto: eructuauit
in principio erat uerbum. & cetera. Beda
men predicante petro apło fuissec
exortum: a deo delectabantur mentes
audientium in diumo sermone. ut nul¬
la satietas eis inde fieret. Unde marcũ
discipłm eius exorauerunt. ut quȩ ille
predicabat ipse scripturȩ traderet. qͦ
domi forisq in huiuscemodi uerbi me¬
ditationib ꝑmanerent. Quod multũ
placuit petro. Clemens in sexto dispo¬
sitionum libro hȩc ita gesta describit.
lucas eam sibi maxime causam eu¬
angelii fuisse scribendi. ne pseudo euan¬
głistis facultas esset predicandi falsa.
qui sub nomine apłoꝵ conati sunt in¬
ducere sectas ꝑfidiȩ. Deniq ñnulli
thome. alii bartholomei. quidam ma
thiȩ. aliqui etiam duodecim apłorum
titulo. reꝑiuntur falso sua scripta pre¬
notasse. sed & basilidis atq appelles. qͦꝵ
unus trecentos seraginta quinq celos.

Expanded text:
ut scriberet, ita facturum se respondisse, si, indicto jejunio, in commune omnes Deum precarentur. Quo expleto, eructavit: In principio erat Verbum, etc. Beda in Mamen, praedicante Petro apostolo, fuisset exortum, adeo delectabantur mentes audientium in divino sermone, ut nulla satietas eis inde fieret. Unde Marcum discipulum ejus exoraverunt, ut quae ille praedicabat, ipse Scripturae traderet, quo domi forisque in hujuscemodi verbi meditationibus permanerent. Quod multum placuit Petro. » Clemens in Libro IV dispositionum haec ita gesta describit. oemio Lucas, eam sibi maxime causam Evangelii fuisse scribendi, ne pseudoevangelistis facultas esset praedicandi falsa, qui sub nomine apostolorum conati sunt inducere sectas perfidiae. Denique nonnulli Thomtthiae, aliqui etiam duodecim apostolorum titulo reperiuntur falso sua scripta praenotasse. Sed et Basilides atque Apelles, quorum unus trecentos sexaginta quinque coelos,
Abbreviated transcription (Latin):
tis. quia templũ possũ suscitare deie¬
ctum a uobis. qd̾ t̃renum ẽ. qͣm̃ credetis
quia ꝑ sp̃m̃ posst̃ homines regenerari :
Hunc tam̃ ꝑ increpationẽ inuitatum ad
humilitatẽ. instruit adhuc de diuia¬
& humana sui natiuitate. de passione. &
ascensione. & aliis plurib Unde sequitur.
Et nemo ascendit in celũ. nͥ qui descenar

Expanded text:
tis, quia templum possum suscitare dejetis, quia templum possum suscitare dejectum a vobis, quod terrenum est: quomodo credetis, quia per Spiritum possunt homines regenerari? Hunc tamen per increpationem invitatum ad humilitatem, instruit adhuc de divinet humana sui nativitate, de passione et ascensione et aliis pluribus. Unde sequitur: « Et nemo ascendit in coelum, nisi qui de c
Abbreviated transcription (Latin):
nem cȩlestis regni. Quȩ quia icognita
sunt carnali: it̾um querit. Respondit ni¬
chodemꝰ: & dhix̃ ci. Quomͦ possunt hȩc fieri:
Respondit ĩc. & dixit ei. Tu es magister
sultabat dñs huic magistro : Uolebat il¬
lum nasci ex spũ. qd nequit nͥ humilis. Ille
amen dico tͥ. quia qd̃ scimus loquim᷑. &
qđ uidimꝰ testamur. & testimoniũ nr̃m
ñ accipitis Si eẽnt humiles ex sp̃u nati.
statur foris mundo. de his quȩ uidentur
in abscondito dei. Mazister¬
uangłista ioħs in consuetdine ht̃
geminare am̃ in confirmatione diuinor
u̾borũ. illud attendens qđ dñs ait. Sit ser¬
mo ur. est. est. hoc ẽ ꝑ duplicitatẽ nichil
dicatis. s sicut ꝑfertis ore. credatis conle.
Tale ẽ gͦ amen amen acsi diceret. Gemina
idueritate tam oris quã cordis ꝓnuncio.
Si terrena chixiuob̾ & ñ creditis qͦm̃ si di¬
xero uob̃ cȩlestia credetis : Augustinus.¬
ensus ẽ. Si ñ creditis nec etiã intelligi¬

Expanded text:
nem coelestis regni. Quae quia incognita nem coelestis regni. Quae quia incognita sunt carnali, iterum quaerit. Respondit Nicodemus, et dixit ei: Quomodo possunt haec fieri? Respondit Jesus et dixit ei: Tu es magister sultabat Dominus huic magistro? Volebat illum nasci ex spiritu, quod nequit nisi humilis. Ille amen dico tibi, quia quod scimus loquimur, et quod vidimus testamur, et testimonium nostrum non accipitis. Si essent humiles ex spiritu nati, statur foris mundo de his quae videntur in abscondito Dei. Evangelista Joannes in consuetudine habet geminare amen in confirmatione divinorum verborum, illud attendens quod Dominus ait: Sit sermo vester, Est, est , hoc est, per duplicitatem nihil dicatis, sed sicut profertis ore, credatis corde. Tale est ergo, amen, amen, ac si diceret: Gemina id veritate tam oris quam cordis pronuntio. Si terrena dixi vobis, et non creditis: quomodo si dixero vobis coelestia, credetis? AUGUST. Sensus est: Si non creditis nec etiam intelligi
Abbreviated transcription (Latin):
uos estis qui loquimini. s sp̃s patris uri
qui loquitur in uobis. Ueruntam̃ ignoraᷤ
unde illa uox ꝑ intelligentiã ad quosdam
ueniat. id ÷ qua de causa eodẽ spũ agente
quidã fortasse minus eruditi uocẽ illam
aliis ȩque p̃sentib hoc ẽ sine intelligen¬
tia transeat ab illis. Ad hunc modũ fit illa
natiuitas que ẽ ex sp̃u. teuidelicet nesci¬
ente discutere quomͦ id sp̃s inuisibiliter
agat. ubi ipse nichil corporalit᷑ opatur.
Ne mireris gͦ de hoc scilicet qd agit sp̃s mn
illa generatione. si nescias. Uelita. Beoa
cuius uult cor illustret. & si presente te
quẽpiam ad horam repleuerit. uocẽ quidẽ
eius sp̃s audis. s nescis unde ueniat & quo
uadat. idz quomͦ corillius intrauerit. uł
qͦmͦ redierit. Natura enĩ inuisibilis ẽ. Sic
inuisibilit incipit renatus ẽẽ agente spu
qd̾ ñ erat. ita ut infidelis nesciat unde ue¬
niat & quo uadat. id qua gr̃a ueniat in
adoptionẽ filioꝵ dĩ. & uadat in ꝑceptio¬

Expanded text:
i qui loquitur in vobis . Verumtamen ignoras unde illa vox per intelligentiam ad quosdam veniat, id est, qua de causa eodem spiritu agente, quidam fortasse minus eruditi vocem illam aliis aeque praesentibus, hoc est, sine intelligentia transeat ab illis. Ad hunc modum fit illa nativitas, quae est ex spiritu, te videlicet nesciente discutere, quomodo id Spiritus invisibiliter agat, ubi ipse nihil corporaliter operatur. Ne mireris ergo de hoc scilicet quod agit spiritus in illa generatione, si nescias. BEDA. Vel icujus vult cor illustret, et si, te praesente, quempiam ad horam repleverit, vocem quidem ejus spiritus audis, sed nescis unde veniat, et quo vadat, id est, quomodo cor illius intraverit, vel quomodo redierit. Natura enim invisibilis est. Sic invisibiliter incipit renatus esse agente spiritu quod non erat, ita ut infidelis nesciat unde veniat et quo vadat, id est, qua gratia veniat in adoptionem filiorum Dei, et vadat in perceptio
Abbreviated transcription (Latin):
t in utero eccłe magna lucta ẽ inter
bonos & malos. sicut iacob & esau
luctabantur:. & sẽꝑ mali ꝑsequunt᷑ bonoꝰ
ut ismael ysaac. Ideo nanq dixit sara
abrahe. eice ancillam & filiũ eiꝰ. quia illu¬
sionem uidit in lusu. ñ idõ qura ludebat
ismael cum filio suo. Unde apłs. Sic̃ tc̃ille¬

Expanded text:
t in utero Ecclesiae magna luctatio est inter t in utero Ecclesiae magna luctatio est inter bonos et malos, sicut Jacob luctabantur , et semper mali persequuntur bonos, ut Ismael Isaac. Ideo namque dixit Sara Abrahae: Ejice ancillam et filium ejus, quia illusionem vidit in lusu, non ideo quia ludebat Ismael cum filio suo . Unde Apostol
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃iana. & dicens. Quid enĩ. dũ om̃imꝰ
siue occasione siue ueritate xp̃c annun¬
cietur: Et in hoc gaudeo. Nonde alie¬
no malo gaudebat.s quia uerũ predica¬
batur. Siquos isti sui similes baptira¬
bant: tunc mali malos. Siqͦs ui tales
quales admonet añscũ dicit. q̃ dicunt
facite. quȩ aut̃ faciunt facere nolite. tẽ
mali bonos baptizabant. Quomͦ gͦ m
filiis iacob ñ ob fiut illis qui nati sunt de
ancillis. quominus tenerent terram ꝓ¬
missionis cũ fr̃ib ex ȩquo. s p̃ualuit se¬
men pat̃num: sic quic̃q ꝑ malos bapti¬
tantur. quanquã ex malis nati sint. tam̃
quia ex semine u̾bi dĩ qđ figurat᷑ in ia¬
cob nati sunt: si bom ẽẽ uoluerint. here¬
ditatem cũ fr̃ib possidebt̃. Brda in ocł.
cinorosus quisq in confessione scẽtri¬
nitatis baptizet. ñ ualet ille rebaptra¬
ri a catholicis. ne confessio uł inuocatio
tanti nominis udeatur ad nullari. disc¬

Expanded text:
Christiana, dicens: « Quid enim dum omni modo Christiana, dicens: « Quid enim dum omni modo sive occasione sive veritate Christus annuntietur! et in hoc gaudeo . » Non alieno malo gaudebat, sed quia verum praedicabatur. Si quos isti similes sui baptizabant, tunc mali malos. Si quos vero tales quales admonet Dominus, cum dicit: « Quae dicunt facite; quae autem faciunt, facere nolite , » tunc mali bonos baptizabant. Quomodo ergo in filiis Jacob non obfuit illis, qui nati sunt de ancillis, quominus tenerent terram repromissionis cum fratribus ex aequo, sed praevaluit semen paternum: sic quicunque per malos baptizantur, quanquam ex malis nati sint, tamen quia ex semine Verbi Dei, quod figuratur in Jacob, nati sunt, si boni esse voluerint, haereditatem cum fratribus possidebunt. cinorosus quisque in confessione sanctae Trinitatis baptizet, non valet ille rebaptizari a Catholicis, ne confessio vel invocatio tanti nominis videatur annullari. E
Abbreviated transcription (Latin):
ego sum ds̃ abraham. & ysaac & iacob: qͣsi
noe qui ante istos fuit. & moyses qui post
scĩ patriarchȩ ñ cẽnt. In istis quippe trib
inuenimꝰ peꝑisse liberas & ancillas. qd̾ to¬
tum figura ẽ ut ait apłs. Hec aũt in figu¬
ra contingebant illis. Et illud. Scripta
sunt inquit ꝓpt̃nos: in quos finis scłoꝵ
uenit. In generationib aũt lib̃arũ & an¬
cillarũ. quatuor st̃ genera hominũ. in qͥb
complet᷑ forma totius xp̃ianitatis. Ancil¬
las accipiamꝰ in malis: liberas in bonis.
Aut gͥ libere pariunt bonos. ut saraysa¬
ac. aut malos & bonos. ut rebecca esau
& iacobaut malȩ malos. ut agar ysma¬
el aut male bonos & malos. ut ancillȩ
iacob. Ad hanc similitudinẽ aut boni
baptizant bonos ut ananias paulũ. aut
malos ut phylippꝰ symonẽ magũ. aut
mali bonos & malos. ut p̃dicatores qͥdã.
quos dicit apłs ñ caste solere annuncia¬
re euangłium. tolerans eos in societate

Expanded text:
Ego sum Deus Abraham et Isaac et Jacob , quasi Ego sum Deus Abraham et Isaac et Jacob , quasi Noe qui ante istos fuit, et Moyses qui post, sancti patriarchae non essent. In his quippe tribus invenimus peperisse liberas et ancillas, quod totum figura est, ut ait Apostolus: Haec autem in figura contingebant illis . Et illud: Scripta sunt, inquit, propter nos, in quos finis saeculorum venit . In generationibus autem liberarum et ancillarum quatuor sunt genera hominum, in quibus completur forma totius Christianitatis. Ancillas accipimus in malis, liberas in bonis. Aut igitur liberae pariunt bonos, ut Sara, Isaac; aut malos et bonos, ut Rebecca, Esau et Jacob; aut mali malos, ut Agar Ismael; aut mali bonos et malos, ut ancillae Jacob. Ad hanc similitudinem aut boni baptizant bonos, ut Ananias Paulum; aut malos, ut Philippus Simonem magum; aut mali bonos et malos, ut praedicatores quidam, quos dicit Apostolus non caste solere annuntiare Evangelium, tolerans eos in societate
Abbreviated transcription (Latin):
prudent̃ notauit. de scda natiuitate ac
de ceteris fidei mysteriis plenus doceri
meruit. Dicit ad eũ nichodemꝰ. Quomͦ
potest homo nascicum sit senex: Nunqͥd
potest in uentrẽ matris suȩ iterato intro¬
ire & nasci: S p̃s ei loquitur. & ipse car¬
nem sapit suam ñ xp̃i. sicut illi qui puta¬
uerunt dñm posse coquere & manducare
conscisum sicut agnum. quando dñs dix̃.¬
se. & statim recedentes ñ ampluis st̃ eũ secuti.
Dñsaũt hoc remanentib exposuit dicens.
sp̃s ẽ & uita qđ dixi. nam sp̃s uiuificat. caro
aut̃ nichil ꝓdest. ne carnalit̾ intelligereÑ
qd̾ dixerat. Eta nichodemꝰ ñ dum nouerat
parentes qͥ generant ad uitã. Una enĩ gene¬
ratio ẽ carnalis. altera ẽ sp̃ualis. Sciendũ
quomͦ uterus ñ potest repeti: sic nec bap¬
tismus. Qui nascitur de catholica eccl̃a:
tanquã de sara nascit᷑. qui aũt de heresi.
tanquã de ancilla. Aduerte curdñs dicat.

Expanded text:
prudenter notavit, de secunda nativitate ac prudenter notavit, de secunda nativitate ac de caeteris fidei mysteriis plenius doceri meruit. « Dicit ad eum Nicodemus: Quomodo potest nasci homo, cum sit senex? Nunquid potest in ventrem matris suae iterum introire, et nasci? » Spiritus ei loquitur et ipse carnem sapit suam, non Christi, sicut illi qui putaverunt Dominum posse coquere, et manducare concisum, sicut agnum, quando Dominus dixise , et statim recedentes, non amplius sunt eum secuti. Dominus autem hoc remanentibus exposuit, dicens: Spiritus est et vita quod dixi, nam spiritus vivificat, caro autem nihil prodest , ne carnaliter intelligerent quod dixerat. Ita Nicodemus nondum noverat parentes qui generant ad vitam. Una enim generatio est carnalis, altera est spiritualis. Sciendum quomodo uterus non potest repeti, sic nec baptismus. Qui nascitur de catholica Ecclesia, tanquam de Sara nascitur, qui autem de haeresi, tanquam de ancilla. Advertite cur Dominus dicat:
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ tu facis: nisi fuerit ds̃ cũ eo. dugustinꝰ.
Dichodemus uenit ad ĩm nocte. uel
quia metuit offende ppłm. cũ eẽt unus
de principib uł quia magister erat in isrł
palam discere erubuit. Nox itaq signifi¬
cat litteram legis. uł ignorantiam cordis.
uł timorẽ. Nichodemus uͦ unus exhis qͥ
ꝑ signa credid̾ant. figura ẽ catecuminoꝵ.
nam licet credant. quadã tam̃ nocte sacra¬
mentoꝵ ad baptismũ ꝑueniunt. ubi de
inuio tenebrarũ ad iuam celestis luminiᷤ
renati transeunt. Si enim tantũ ualuit
baptismatis figura. ut ꝑ moysen baptrra¬
ti in nube & mari ad manna ꝑducerent᷑.
nonne ꝑuerumbaptisma ad idem ꝑue¬
niri poterit: Quid ẽ manna: Ego sum
inquit panis uiuus. qui de celo descendi.
Respondit uĩc. & dixit ei. Am̃ am̃ dicotͥ.
nisi quis natus fuerit denuo. ñ potest iu¬
dere regnum dĩ. Id ñ potest me cogno¬
scere qui sum regnum patris. qui sũ uisio
ueritatis. Quia nichodemus aꝑta signa

Expanded text:
quae tu facis, nisi fuerit Deus cum eo . » Nicodemus venit ad Jesum nocte, vel quia metuit offendere populum, cum esset unus de principibus; vel quia magister erat in Israel, palam discere erubuit. Nox itaque significat litteram legis, vel ignorantiam cordis, vel timorem. Nicodemus vero, unus ex his qui per signa crediderant, figura est catechumenorum. Nam licet credant, quadam tamen nocte sacramentorum ad baptismum perveniunt, ubi de invio tenebrarum ad viam coelestis luminis renati transeunt. Si enim tantum valuit baptismatis figura, ut per Moysem baptizati in nube et in mari ad manna perducerentur, nonne per verum baptisma ad idem pervenire poterit? Quid est manna? « Ego sum, inquit, panis vivus qui de coelo descendi. Respondit Jesus et dixit ei: « Amen, amen dico tibi, nisi quis natus fuerit denuo, non potest videre regnum Dei, » id est non potest me cognoscere, qui sum regnum Patris, qui sum visio Veritatis. Quia Nicodemus aperta signa
Abbreviated transcription (Latin):
ne. Quisquis altius attendit q̃ nemo alius
fecit. inueniet xp̃m fecisse quicqͥdaliqͥs hõ
dĩ fecit. Potest ipse cuncta ꝑ se ipsũ. nemo
aut̃ potest aliquid sine ipso. Nunc autẽ &
uiderunt & oderunt & me & patrẽ meum.
S ut impleatur sermo qui in lege eoꝵ scͥptꝰ
ẽ: quia odio me habuer̃ gratis. Oꝑa uider̃
& tam̃ odunt. & sinescientes filium ⁊ patrẽ
indiuise oꝑantes. Eoꝵ legemdicit ñ ab ipsis
inuentam s ipsis datam. sicut dicimꝰ panẽ
nr̃m cotidianum. quem tam̃ a dõ petimus.
addendo da nob̃. Gratisodit qui nullum ex
odio cõmodum querit. uł in commodum
fugit. Gratisdiligunt iusti aliquẽ pret̃ illũ
quierit om̃ia in om̃ib Cum autẽuenerit
parachtus quem ego mittã uob̃ a patresp̃m¬

Expanded text:
ne. Quisquis altius attenderit quae nemo alius ne. Quisquis altius attenderit quae nemo alius fecit, inveniet Christum fecisse quidquid aliquis homo Dei fecit. Potest ipse cuncta per seipsum, nemo autem potest aliquid sine ipso. Nunc autem et viderunt, et oderunt et me et Patrem meum, sed ut impleatur sermo, qui in lege eorum scriptus est, quia et tamen oderunt, et si nescientes Filium et Patrem indivise operantes. Eorum legem dicit non ab ipsis inventam, sed ipsis datam, sicut dicimus: Panem nostrum quotidianum, quem tamen a Deo petimus, addendo: da nobis . Gratis odit, qui nullum ex odio commodum quaerit vel incommodum fugit. Gratis diligunt justi aliquem praeter illum qui erit omnia in omnibus . Cum autem venerit Paracletus, quem ego mittam vob
Abbreviated transcription (Latin):
tot plagis ꝑcutiens. popłm ꝑ mare diuisum
ducens. manna ȩsurientib impetrans. aquã
temsolem frenauit: Quis nͥ samson ꝓpt̾su¬
am sitim maxilla mortui asim exundante sa¬
tiatus ẽ: Quis nͥ helyas curru igneo in alta
subuectus ẽ: Quis sepultus nͥ helyseus mor¬
tiuum suscitauit: Quidã enim portantes
mortitum cũ hostib irruentib eo refugisseñ
ubi sepultꝰ erat. mortuũq ibi posuissent.
mox surrexit. Quis nͥ daniel inter leones ȩfu¬
rientes uixit: Quis nͥ ananias. azarias. mi¬
sael. in flammis deambulauit illesus: Ma¬
mortalium tanta potestate sanaret: nullꝰ
leguurantiquoꝵ. Unde marcus. Quocunq
ibat ponebant infirmos. & dep̃cabanttr eũ
ut uł fimbriam uestim̃ti eius tangerent. &
quotqͦt tangebant eum salui fiebant. Qđ aũt
ait ineis: sic intelligendũ est. Non int̃ eos uł
coram eis s ꝓrsus m eis. quia sanauit eos.
Om̃ia miracula suꝑat: qđ natus ẽ ex uirgi¬

Expanded text:
tot plagis percutiens, populum per mare divisum tot plagis percutiens, populum per mare divisum ducens, manna esurientibus impetrans, aquam tem solem frenavit ? Quis, nisi Samson propter suam sitim maxilla mortui asini exundante satiatus est ? Quis, nisi Elias, curru igneo in alta subvectus est ? Quis sepultus, nisi Eliseus, mortuum suscitavit ? Quidam enim portantes mortuum, cum hostibus irruentibus eo refugissent, ubi sepultus erat, mortuumque ibi posuissent, mox surrexit. Quis, nisi Daniel, inter leones esurientes vixit ? Quis nisi, Ananias, Azarias, Misael, in flammis deambulavit illaesus ? Mamlegitur antiquorum. Unde Marcus: Quocunque ibat, ponebant infirmos, et deprecabantur eum, ut vel fimbriam vestimenti ejus tangerent, et quotquot tangebant eum, salvi fiebant . Quod autem ait: in eis, sic intelligendum est: Non inter eos vel coram eis, sed prorsus in eis, quia sanavit eos. Omnia miracula superat, quod natus est ex virgi
Abbreviated transcription (Latin):
malum nesciens diligit eum. quia iustus est
ille. & hoc diligit iste. Errans affugit bonum
tanquam malum nealiis noceat: & ut ipse
correctior fiat. Sic & malus cui displicet bo¬
nitas. si bonum putat malũ. familiarit colli¬
git illum. & nesciensodit eum. A. cͦxlu.
ioꝑa ñ fecissem in eis quȩ nemo alius fe¬
Itit: peccatum ñ haberent. Peccatũ scili¬
cet magnum. de qͦ supradictum ẽ. S quid est
qđ dicit. que nemo alius fecit : Nulla moꝑi
b xp̃i uidentur eẽ maiora quã suscitatio
mortuoꝵ. qđͣ scimus fecisse helyam & helyse¬
um. Fecit tam̃ aliqua xp̃c. quȩ ñ fecit alius:
satiauit enim qͥno milia hõium deqͥnq pa¬
nib. & quatuor milia de septẽ. Ambulauit
suꝑ aquas: qd & petro prestitit facere. Mu¬
taint aquam in uinũ. aꝑuit ocłoscecinãt.
S respondet᷑ nob̃ & alios fecisse q̃ ipse ñ fecit.
& quȩ nemo alius fecitꝰ. ut moyses egyptios

Expanded text:
malum, nesciens diligit eum, quia justus est malum, nesciens diligit eum, quia justus est ille, et hoc diligit iste; errans affligit bonum tanquam malum, ne aliis noceat, et ut ipse correctior fiat. Sic et malus cui displicet bonitas, si bonum putat malum, familiariter colligit illum, et nesciens odit eum. A 145X Si opera non fecissem in eis quae nemo alius fecit, peccatum non haberent. Peccatum scilicet magnum, de quo superius dictum est. Sed quid est quod dicit, quae nemo alius fecit? Nulla ii videntur esse majora, quam suscitatio mortuorum, quod scimus fecisse Eliam et Eliseum . Fecit tamen aliqua Christus, quae non fecit alius: satiavit enim quinque millia hominum de quinque panibus, et quatuor millia de septem. Ambulavit super aquas, quod et Petro praestitit facere . Mutavit aquam in vinum, aperuit oculos caeci nati. Sed respondetur nobis, et alios fecisse quae ipse non fecit, et quae nemo alius fecit, ut Moyses Aegyptios
Abbreviated transcription (Latin):
odit: & patrem meũ odit Cũ suꝑui
dictum sit. nesciunt eum qͥ me misit. quomͦ
possunt odisse eum quẽ nesciunt: Nescuris
ueritatem: quȩ eos damnat. Quam cũ oder̃.
ꝓfecto & eum odert̃. de quo nata ẽ ipsa ueri¬
tas quam oder̃. in eo qđ irrogat penã. No¬
lunt enim tudei sua facta damnari. & hoc
habet ueritas. ut talia facta damnent᷑. Nlesci¬
entes itaq oderunt dm qualis ẽ in oꝑatione
iusta. & putant eum diligere. quia diligunt
qualem m̃daci suspicione concipiunt. Ex
suspicionib autẽ similit̃ in hõib euenit. Non
uisos possumus diligere uł odisse. quia & si
ñuisi fuerint. tam̃ uł fama uł litteris hysto¬
riarum nota ẽ eor: ꝓbitas uł imꝓbitas. Qđ
si odimus mala & diligimus bona. ñ erramꝰ
in iudicio rerum. s recta fit imꝓbatio uicioꝵ
untutumq apꝓbatio. Ueniale autẽ est si ñ
uera sentiamus de occultis hominũ. q̃ huma¬
na est temptatio. uidelicet si suspicem᷑ aliter
ce quam sint. Bonus itaq bonum si putet

Expanded text:
odit, et Patrem meum odit. Cum superius dictum sit, nesciunt eum qui me misit, quomodo possunt odisse quem nesciunt? Nesciunt veritatem quae eos damnat. Quam cum oderunt, profecto et eum oderunt de quo nata est ipsa veritas, quam oderunt in eo, quo irrogat poenam. Nolunt enim Judaei sua facta damnari, et hoc habet veritas, ut talia facta damnarentur. Nescientes itaque oderunt Deum, qualis est in operatione justa, et putant eum diligere, quia diligunt qualem mendaci suspicione concipiunt. Ex suspicionibus autem similiter in hominibus evenit. Non visos possumus diligere vel odisse; quia etsi non visi fuerint, tamen fama vel litteris historiarum nota est eorum probitas, vel improbitas. Quod si odimus mala et diligimus bona, non erramus in judicio rerum, sed recta fit improbatio vitiorum virtutumque approbatio. Veniale autem est, si non vera sentimus de occultis hominum, quae est humana tentatio, videlicet si suspicemur aliter esse quam sint. Bonus itaque bonum si putet
Abbreviated transcription (Latin):
ydȩos ostendit de quib dixerat. Anõuist
Si me ꝑsecuti sunt: & uos ꝑsequentur. Quid
ẽ peccatum ñ haberent: Nunquid iudei ante
aduentum xp̃i sine peccato erant: Magnũ
peccatum uult hic intelligi. quia ñ credide¬
runt in eum qͥ ꝓpterea uenerat ut crederent.
Aduentus eius quibdã fuit odor uitȩ in iutã.
quib dã odor mortis in mortẽ. Hunc autẽ.

Expanded text:
os ostendit, de quibus dixerat: Si me persecuti sunt, et vos persequentur. Quid est, peccatum non haberent? Nunquid Judaei ante adventum Christi sine peccato erant? Magnum peccatum vult hic intelligi, quia non crediderunt in eum, qui propterea venerat ut crederent. Adventus ejus quibusdam fuit odor vitae in vitam, quibusdam odor mortis in mortem . Nunc aut
Abbreviated transcription (Latin):
sationem. ñ de om̃i peccato .s de hoc quia ñ
credid̾unt in xp̃m qui eis ñ ẽ locutꝰ. si tam̃
ꝑ discipłos nonuenit ad eos. Unde alibi ait.
Qui uos recipit me recipit. et qui uos sꝑnit:
me sꝑnit. Et paulus. An uultis exꝑim̃tum
euisqui mn me loquitur xp̃c: Plane habent
hanc excusationẽ qui mortui st̃ antequã euan¬
głium eius audirent. s tam̃ qui sine lege pec¬
cauerunt. sine lege ꝑibunt. A.cxliiii. M

Expanded text:
de omni peccato, sed de hoc quia non crediderunt in Christum, qui eis non est locutus, si tamen per discipulos non venit ad eos. Unde alibi ait: Qui vos recipit, me recipit, et qui vos spernit, me spernit . Et Paulus: An vultis experimentum ejus qui in me loquitur Christus ? Plane habent hanc excusationem, qui mortui sunt antequam Evangelium ejus audirent, sed tamen Qui sine lege peccaverunt, sine lege peribunt . A. 144I M
Abbreviated transcription (Latin):
enit in die pentecostes Iꝑhibebit de me.¬
sp̃s sc̃s incentũ iuginti homines congre¬
gatos. in quib & apli om̃s erant. Qui cum
linguis loquerentur. plures ex his qui ade¬
rant tanto miraculo stupefacti. & loq̃nte
petro corde compuncti conu̾si st̃: & indul¬
gentiam ꝑcepunt. hoc intuens gͦ dñs loque¬
batur: tanquã diceret. Odio me habuer̃.
s tale de me paraclytus testimoniũ phibe¬
bit. ut plures ex eis faciat in me credere.
Uenit sps̃ sponte ut ds̃. mittit eum filius
ã patre. ad quem refert & qđ ipse de illo ẽ.¬
ꝑ ꝓpħam. celum & terram ego impleo.
quo missus ẽ. nͥ ubierat: Si de patre. ubi
potuit ẽẽ sine sapientia sua. q̃ attingit a
fine usq ad finem fortiter: S neq sine
Quoibo a sp̃u tuo. & qͦ a facie tua fugiã:

Expanded text:
enit in die Pentecostes Spiritus sanctus in centum viginti homines congregatos, in quibus et apostoli omnes erant. Qui cum linguis loquerentur, plures ex his qui aderant tanto miraculo stupefacti et loquentes Petro corde compuncti conversi sunt et indulgentiam perceperunt. Hoc ergo intuens Dominus loquebatur tanquam diceret: Odio me habuerunt, sed tale de me Paracletus testimonium perhibebit, ut plures ex eis faciat in me credere. Venit Spiritus sanctus sponte, ut Deus mittit eum Filius a Patre, ad quem refert, et quod ipse de illo e« Coelum et terram ego impleo . » Quo missus est nisi ubi erat? Si de Patre, ubi potuit esse sine sapientia sua, « qua attingit a fine usque ad finem? » Sed neque sine « Quo ibo a spiritu tuo, et quo a facie tua fugia
Abbreviated transcription (Latin):
qͥs tempore moratur in peccatis. tanto ei
agenda ẽ penitentia. Cũ gͥ arbito sac̾dotũ
temporalis pena peccati ꝓteletur uł adbre-¬
uietur:de ea plures intelligunt illud eẽ
dictũ. Quoꝵ remiseritis peccata remit¬
tuntur eis: et quoꝵ retinueritis retenta
st̃. Pȩna enĩ peccat uocatur peccatũ. iuix¬

Expanded text:
quis tempore moratur in peccatis, tanto ei quis tempore moratur in peccatis, tanto ei agenda est poenitentia. Cum igitur arbitrio sacerdotum temporalis poena peccati proteletur vel abbrevietur, de ea plures intelligunt illud esse dictum: « Quorum remiseritis peccata remittuntur eis, et quorum retinueritis, retenta sunt . » Poena eni
Abbreviated transcription (Latin):
sac̾doti p̃sentatus. ꝑ sac̾dotale officium
uere compungit᷑ ac plenus caritate rece¬
dit. Nonnulli etiã nec tc̃ excorde rede¬
unt. s tam̃ forma pęnitentiȩ quã susci¬
piunt. paulatim nutrit in eis humilita¬
tem cũ caritate. Plerisq similit̾ cũ resi¬
piscant ꝓdest baptismꝰ. ad quẽ tam̃ ficte
accessert̃. Mensurã aũt tẽporis magen¬
da pęnitentra. iccirco canones in arbitͥo
sac̃̾dotis intelligentis statuunt. quia
apud dm̃ ñ tam ualet m̃sura tẽporis
quam doloris. nec abstinentia tantũ
ciboꝵ: q̃uã mortificatio uicioꝵ. Propt̃ qd̾̃
pęnitentiȩ tẽpora fide et conu̾satione pem¬
tentium adbreinanda p̃cipiunt. & negli¬
gentia ꝓtelanda estimant. Tam̃ ꝓ qͥb dam
culpis modi pęnitentiȩ st̃ impositi. iuxta
quos ceterȩ ꝑpendendȩ st̃ culpȩ. cum sit
facile ꝑ eosdẽ modos iundictã ⁊ censuram
canonum estimare.Sciendũ tañ quanto

Expanded text:
sacerdoti praesentatus per sacerdotale officium sacerdoti praesentatus per sacerdotale officium vere compungitur, ac plenus charitate recedit. Nonnulli etiam nec tunc ex corde redeunt, sed tamen forma poenitentiae quam suscipiunt paulatim nutrit in eis charitatem cum humilitate. Plerisque similiter, cum resipiscant, prodest baptismus ad quem tantum ficte accesserunt. Mensuram autem temporis in agenda poenitentia idcirco canones in arbitrio sacerdotis intelligentis statuunt, quia apud Deum non tantum valet mensura temporis quam doloris; nec abstinentia tantum ciborum quantum mortificatio vitiorum. Propter quod poenitentiae tempora fide et conversatione poenitentium abbrevianda praecipiunt, et negligentia protelanda existimant. Tamen pro quibusdam culpis modi poenitentiae sunt impositi, juxta quos caeterae perpendendae sunt culpae, cum sit facile per eosdem modos vindictam et censuram canonum aestimare. Sciendum tamem quanto
Abbreviated transcription (Latin):
et̃nam ꝑueniret. Sic qͦq actualis pecca¬
ti ꝑ uiificationẽ mentis ȩt̃na pęna re-¬
iaxata. relinquit᷑ tẽporalis. ut qđ illicita
ammȩ delectatione. siue etiã carnali uo¬
luptate cõmissum ẽ. satisfactionis ama¬
ritudine dignȩ purget᷑ ab homine dũ
licet. ne districtius a dõ puniat᷑ infuturo.
Nullũ enĩmalũ pret̾it impunitũ. Confes¬
siogͥ conuenient̃ instituta ẽ. ut qͥm sua
potestate positꝰ a dõ discesserat: sub alio
positꝰ cũ humilitate & deuotione rediret.
Idõq ds instituit sac̾dotem si uicariũ.
a quasi medicũ. cui peccatoꝵ uulnera ad
sanandũ detegerentur. ut peccator ñ a
se s ab alio. maioris humilitatis causa.
satis factionis medicinã suscipiat. Suis
enĩ facram̃ta quasi quȩdã emplastra. Eue¬
nit itaq cor pͥus contritũ & humiliatũ
confirmari in confessione. & plerũq pec¬
cator solo timore uł ecclȩ consuetudine

Expanded text:
aeternam perveniret. Sic quoque actualis peccaaeternam perveniret. Sic quoque actualis peccati per vivificationem mentis aeterna poena relaxata, relinquitur temporalis, ut quod illicita animae delectatione, sive etiam carnali voluptate commissum est, satisfactionis amaritudine digne purgetur ab homine, dum licet, ne districtius a Deo puniatur in futuro. Nullum enim malum praeterit impunitum. Confessio igitur convenienter instituta est, ut qui in sua potestate positus a Deo discesserat, sub alio positus cum humilitate et devotione rediret. Ideo Deus instituit sacerdotem sive vicarium, et quasi medicum, cui peccatorum vulnera ad sanandum detegerentur, ut peccator non a se, sed ab alio majoris humilitatis causa satisfactionis medicinam suscipiat. Sunt enim sacramenta quasi quaedam emplastra. Evenit itaque prius contritum et humiliatum confirmari in confessione, et plerumque peccator solo timore vel Ecclesiae consuetudine
Abbreviated transcription (Latin):
sum me iniusticiã meã d̾no. & tu remisi¬
sti impietatẽ peccati mei. Delib̾aui sciłct
in corde firmit̃q disposui. illud qd̾ cõmi¬
si contẽpnendo dm. execrare ꝓpt̾dm̃. ac¬
cusando me ipsũ. Unde illud. Iustus in
pͥmordio sermonis accusator ẽ sui. Est
aũt dñi peccatũ dimitere. et̃nam penã
ꝓ illo debitã relaxare. ꝑ collationẽ p̃sen¬
tis gr̃e. Hoc cquidẽ fit in pariuilis cum
baptisini lauacrũ suscipitur. hoc et in
adultis. cũ mentis cecitas cõpunctione
soluit᷑. Hino doctores sacri eloquii scͥp¬
serunt originale peccatũ in baptisino
tiansire reatu. s remanere actu. quia suꝑ
est corporis dissolutio. & nimerosa tẽpo¬
talium defectuũ multitudo. Qd̃ ad hoc
quidẽ plurimũ ualet. qura om̃is uirtꝰ in
infirmitate ꝑficitur. simul etiã neqͥs bap¬
tisimgrãm ob p̃sentis uite felicitatẽ pete
res. & sic nec istam digne haberet. nec ad

Expanded text:
rsum me injustitiam meam Domino, et tu remisirsum me injustitiam meam Domino, et tu remisisti impietatem peccati mei . Deliberavi scilicet in corde meo, firmiterque disposui illud quod commisi contemnendo Deum, exsecrari propter Deum accusando meipsum. Unde illud: Justus in principio accusator est sui . » Est autem Deum peccatum dimittere, aeternam poenam pro illo debitam relaxare per collationem praesentis gratiae. Hoc equidem fit in parvulis, cum baptismi lavacrum suscipitur: hoc et in adulteris cum mentis caecitas compunctione solvitur. Hinc doctores sacri eloquii scripserunt originale peccatum in baptismo transire reatu, sed remanere actu: corporis scilicet dissolutio, et numerosa temporalium defectuum multitudo. Quod ad hoc quidem plurimum valet, quia omnis virtus in infirmitate perficitur : simul etiam ne quis baptismi gratiam obret: et sic nec istam digne haberet, nec ad
Abbreviated transcription (Latin):
nitentiam dimissum erat.
unc aũt de remissione peccator.d
ligentius uideamꝰ. In reconciliatione pecca¬
toris ad dm. tria consid̾anda ft̃. uidelicet
cordis contritio. oris confessio oꝑũ satisfacto
fructus pęnitentiȩ. Et notandũ qͥa mult
ꝓpeccatis gemunt. ñ qd̾ peccata eis displi
siue gemitus. non ẽ cordis contͥtio ad salu¬
tem. s m̃tis const̾natio ad clannationẽ.
Sic etenim mali in futuro dolebt̃.Non¬
nullos etiã pęnitet peccasse ꝓsola percat
turpitudine. iuxta ilud phylosophi. Si
scirem dõs condonaturos. & hommes ig
noraturos: ñ peccarẽ. Fructuosa autem
cordis contritio ẽ. cum qͥs de peccato quo
dm̃ offendit dolet. & inde turbat᷑. quia
miquitas amore iusticiȩ sͥ displicet. hmc
ẽ illud. Peccator quac̃q hora ingemuerit.
saluus erit. Etenim cũ dõ nichil tardũ
sit. uichil absens: quantocius aliquis
uere penitet. tantocius qͥ est p̃sens dimit¬
tit. Unde & dauid. Dixi confitebor adũ¬

Expanded text:
poenitentiam dimissum erat. poenitentiam dimissum erat. Nunc autem de remissione peccatorum diligentius videamus. In reconciliatione peccatoris ad Deum tria consideranda sunt, videlicet cordis contritio, oris confessio, operum satisfactio. fructus poenitentiae . Et notandum quod multi pro peccatis gemunt, non qgitur tristitia sive gemitus non est cordis contritio ad salutem, sed mentis consternatio ad damnationem. Sic etenim mali in futuro dolebunt. Nonnullos etiam poenitet peccasse pro sola peccati turpitudine, juxta illud philosophi: « Si scirem dnoraturos, non peccarem. » Fructuosa autem cordis contritio est, cum quis de peccato, quo Deum offendit, dolet et inde turbatur; quia iniquitas amore justitiae sibi displicet. Hinc est illud: Peccator quacunque hora ingemuerit, salvus erit . Etenim cum Deo nihil tardum fit, nihil absens: quantocius aliquis vero poenitet, tantocius qui est praesens, dimittit. Unde et David: Dixi, confitebor adve
Abbreviated transcription (Latin):
unde exiuii. Et enĩ peccator in actu crimi
nalis unius apparens. multa intelligen¬
dus ẽ hab̃e in affectu. sicut iustꝰ multo
plures ht̃ uirtutes affectu quã actu. Alis̃
uͦ uidet᷑ qd̃ ꝓ illis peccatis de quib hõ dõ
ꝑ penitentiam satiffecit. ñ sit ampliꝰ pu¬
niendꝰ. & si postea uł similia uł grauiora
cõmittat. Peccator quidẽ fit sic̃ priuserat.
& ꝓ ingratitudine misccłiȩ s̾ impense ma¬
gis reus efficit᷑. Uniu̾sum gͦ debitũ ꝑsol¬
uendum dicunt. ñ illud qd̾ iã condona¬
tum erat. s potius miscłiam quã aliis
impende debuit ꝓ eo qd̾ misccłiã acceꝑat.
Unde & alibi. Qua m̃sura m̃si fueritis:
remetietur uob̾. Talis gͦ ẽ parabola acsi
dicatur. Si aliis ñ uultis misereri sicut ds
misertꝰ ẽ uob̃ peccata condonando: pat̃
cȩlestis hoc debitũ exiget a uob̃. Estimais
g ad terrorẽ dictũ eẽ. qd̾ expositores cõ¬
muniter asserunt. rurs us exigi. qđ ꝑ pe

Expanded text:
unde exivi . » Etenim peccator in actu unius unde exivi . » Etenim peccator in actu unius criminalis apparens multa intelligendus est habere in affectu, sicut justus multo plures habet virtutes affectu quam actu. Aliis vero videtur quod pro illis peccatis, de quibus homo Deo per poenitentiam satisfecit, non sit amplius puniendus, etsi postea vel similia vel graviora committat, peccator quidem fit sicut prius erat, et per ingratitudinem misericordiae sibi impensae magis reus efficitur. Universum ergo debitum persolvendum dicunt, non illud quod jam condonatum erat, sed potius misericordia, quam aliis impendere debuit, pro eo quod misericordiam acceperat. Unde et alibi: Qua mensura mensi fueritis, remetietur vobis . Talis ergo est parabola, ac si dicatur: Si aliis non vultis misereri, sicut Deus misertus est vobis peccata condonando, pater coelestis hoc debitum exiget a vobis. Aestimant igitur ad terrorem dictum esse, quod expositores communiter asserunt rursus exigi, quod per
Abbreviated transcription (Latin):
liter punita. redeunt ut ęt̾nalit̃ pum¬
antun. Sic̃ eñ iusticia delet anteacta
peccata. sic iniusticia succedens uisticiã ꝑi¬
mit. qua damnata. contra pͥora peccata
om̃s iusticie eiꝰ in obliuione crunt. Ubi gͦ ñ
fuerit caritatis ꝑseuerantia: nulla suffi¬
ciens ẽ pęnitentia. Unde ãpeccatis soluto
dr̃. uade & ampliusnoli peccare. S clares
qͦq leges ꝓpt̾ ingratitudines quasdã. re¬
uocant manumissos ad priorẽ seruitu¬
tem Opponit᷑ aũt illud ꝓpħȩ. ñ consur¬
get duplex tribulatio. uł icta aliã tranꝰ¬
lationem. ñ iudicabit ds̃ bis in id ipsũ.
S ñ ẽ ut aiunt duplex tribulatio. immo
una tͥbulatio. & una punitio. cũ qͥ ñ est
hic sufficient̃ punitus. postea punit᷑. Non
irrationabilit̃ qͦq putant pͥores peccan¬
di affectus redisse. iuxta parabolã. in qua
sp̃s immundꝰ septẽ alios sp̃s nequiores se
assumens: dicit. Neu̾tar in domũ meam

Expanded text:
liter punita, redeunt ut aeternaliter punliter punita, redeunt ut aeternaliter puniantur. Sicut enim justitia delet anteacta peccata, sic injustitia succedens justitiam perimit: qua damnata, contra priora peccata omnes justitiae ejus in oblivione erunt . Ubi ergo fuerit charitatis perseverantia, nulla sufficiens est poenitentia. Unde a peccatis soluto dicitur: Vade, et amplius noli peccare . Saeculares quoque leges propter ingratitudines quasdam revocant manumissos ad priorem servitutem. Opponitur autem illud prophetae: Non consurget duplex tribulatio . » Vel juxta aliam translationem: « Non judicabit Deus bis in idipsum. » Sed non est, ut aiunt, duplex, imo una tribulatio et una punitio, cum qui non est hic sufficienter punitus, postea punitur. Non irrationabiliter quoque putant priores peccandi affectus redisse, juxta parabolam in qua spiritus immundus septem alios spiritus nequiores se assumens dicit: « Revertar in domum meam
Abbreviated transcription (Latin):
Rursꝰ enĩ exiget᷑. quamuis ꝑ pęntentiam
dimissũ fuisse reputetur. Orationes nãq
ieiunia. elemosinȩ. & similia. cũ sint di¬
recte q̃rentib summũ bonũ. remedia pec¬
catoꝵ fictis uaga fluctuatione m̃tis uer¬
tuntur in falsę spei securitatẽ. & in pec¬
cati fom̃tum. Hinc ẽ illud. Et oratio eius
fiat inpeccatũ. P ost acceptã qͦq plenã
peccatoꝵ donationẽ. & intimȩ gr̃ȩ ad
ut petrus & dauid. qͥ fortiores surrexe¬
runt. Iustus enĩ sicetidit ñ collidet᷑. qͥa
dñs qui rapit iustũ. nemalicia ĩmutet
eiꝰ sensũ. cadenti supponit manũ suam.
ut qui cadit ꝑ infirmitatẽ carnis. ꝑ pę¬
nitentiam resurgat. Quis gͦ dicere aude¬
at de sic assũptis in gr̃a. ut ds̃ quenquã
labi ꝑmittat usq ad damnationem:
Terũtam̃ siqͦs damnari contingat. di¬
cunt qͥdam iuxta parabolã. quia peccata
pͥus dimissa. & etiã iudicio eccłȩ tẽpora¬

Expanded text:
Rursus exigitur quamvis per poenitentiam Rursus exigitur quamvis per poenitentiam dimissum fuisse reputetur. Orationes namque, jejunia, eleemosynae, et his similia, cum sint directe quaerentibus summum bonum remedia peccatorum, fictis vaga fluctuatione mentis vertuntur in falsae spei securitatem et in peccati fomentum: Hinc est illud: « Et oratio ejus fiat in peccatum . » Prius acceptam quoque plenam peccatorum condonationem, et intimae gratiae ut Petrus et David, qui fortiores surrexerunt. Justus enim si ceciderit, non collidetur, quia Dominus, qui rapit justum, ne malitia immutet ejus sensum, cadenti supponit manum suam , ut qui cadit per infirmitatem carnis, per poenitentiam resurgat. Quis ergo audeat dicere de sic assumptis in gratia, ut Deus quemquam labi permittat usque ad damnationem? Verumtamen si quos damnari contingat, dicunt quidam juxta parabolam, quia peccata prius dimissa, et etiam judicio Ecclesiae tempora
Abbreviated transcription (Latin):
conscientia scilicet. cũ qͥs in desꝑationẽ
icidit. Ds̃ aũt apud quẽ nulla ẽ trans¬
mutatio. nec uicissitudinis obumbra
impendit. mͦ iratus. quia in ꝑpetuũ pu-¬
mendũ usto iudicio tartareis ministriꝰ
tradit. Sic et pat̾ m̃s cęlestis faciet uob̾.
siñ temiseritis unusqͥsq fr̃i suo de cordib¬
onstat quia si hoc qđ in nos delin¬
quitur ex corde non dimittimꝰ. &
illud rursꝰ a nob̃ exigitur. qd nobis iam
ꝑ penitentiã dimissũ fuisse gaudebamꝰ.¬
Iniu̾sum siquidẽ bebitum Mag̾.¬
merito ꝑsoluent duplices animo.
& inconstantes in om̃b uiis sus. qͦs pa¬
rabolȩ conclusio specialit̃ ꝑcutit. Ipsi
nanq ficte conuersantes inȩccła. nec ꝓ¬
ximũ sincero affectu diligunt. nec pure
solius dĩ intuitu aliqͥd faciunt. Qd̾ gͦ
rogantib dimiserat ds̃. in hoc uidelicet
quia sacram̃toꝵ cõmunionẽ contulerat:
inuanũ gaudent sͥ ẽẽ dimissũ. quoꝵ fictio
impediuit. ne uerã susciꝑent remissionẽ.

Expanded text:
icet cum quis in desperationem incidit. Deus autem apud quem nulla est transmutatio nec vicissitudinis obumbratimpendit; modo iratus, quia in perpetuum puniendum justo judicio tartareis ministris tradit. « Sic et Pater meus coelestis faciet vobis, si non remiseritis unusquisque fratri suo de cordibconstat quia si hoc quod in nos delinquitur ex corde non dimittimus, etiam rursus exigitur quod nobis jam per poenitentiam dimissum fuisse gaudebamUniversum siquidem debitum merito persolvent duplices animo et inconstantes in omnibus viis suis, quos parabolae exclusio specialiter percutit. Ipsi namque ficte conversantes in Ecclesia nec proximum sincero affectu diligunt, nec pure solius Dei intuitu aliquid faciunt. Quod ergo rogantibus dimiserat Deus, in hoc videlicet quia sacramentorum communionem contulerant, in vanum gaudent sibi esse dimissum quorum fictio impedivit ne veram susciperent remissionem.