comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ria: et ideo grece potius fides habenda ẽ.
quia ueritatẽ non excedit annoꝵ. qui lite¬
ris nr̃is quȩ uere sacrȩ sunt continent᷑. Por¬
ro si hȩc epła alexandri quȩ marime innotuit.
multum abborret inspatiis temporum. ac ꝓba¬
bili fide ierum: quantominꝰ credendum ẽ illis
litteris quas plenas fabulosis uelut antiqui¬
tatib ꝓferre uoluerunt contra auctoritatem no¬
tissimoꝵ diumorumq libroꝵ. quȩ totum or¬
bem sibi crediturum ẽẽ p̃dixit. et cui totꝰ orb̾
ficut ab ea p̾dictum ẽ. credidit: Quȩ uera se
narrasse p̃terita. ex his quȩ futura p̃nuntia¬
uit cum tanta ueritate implent᷑: ostendit. xi¬
lii uͦ qui mundum istum non existimant
sempiternum. siue non eum solum s innu¬
merabiles opinant᷑. siue solum quidẽ esse.
s cͥtis scłorum int̾uallis innumerabilit̃ oriri
et occidere: necesse ẽ fateant᷑ hominũ genꝰ
prius sine hominib gignentib exstitisse. Ne¬

Expanded text:
ria. Et ideo Graecae potius fides habenda est, ria. Et ideo Graecae potius fides habenda est, quia ueritatem non excedit annorum, qui litteris nostris, quae uere sacrae sunt. continentur. Porro si haec epistula Alexandri, quae maximmultum abhorret in spatiis temporum a probabili fide rerum: quanto minus credendum est illis litteris, quas. plenas fabulosis uelut antiquitatibus proferre uoluerint contra auctoritatem notissimorum diuinorumque librorum, quae totum orbem sibi crediturum esse praedixit, et cui totus orbis, sicut ab ea praedictum est, credidit; quae uera se narrasse praeterita ex his, quae futura praenuntiauit, cum tanta ueritate inplentur, ostendit. lii uero, qui mundum istum non existimant sempiternum, siue non eum solum, sed innumerabiles opinentur. siue solum quidem esse, sed certis saeculorum interuallis innumerabiliter oriri et occidere, necesse est fateantur hominum genus prius sine hominibus gignentibus extitisse. Ne
Abbreviated transcription (Latin):
alerandri. quinq milia excedit annoꝵ. Ingre¬
ca uero hystoria. mille ferme et trecentos ht̃
ab ipsius beli pͥncipatu: quem regem. et ille
egyptiꝰ in eiꝰdem regni ponit erordio. ꝑsaꝵ
autem et macedonum imꝑium usq ad ip¬
sum alerandrum cui loquebat᷑ plusqͣm
octo annorum miltum ille constituit: cũ
apud grecos. macedonum usq ad mortẽ
alerandri quadringenti. Lxxx. quinq repꝑi¬
ant᷑ : ꝑsarumuͦ donec ipsiꝰ alexandri uictoria
finiret᷑. ducenti et triginta tres computant᷑. Lon¬
ge itaq hii numeri annoꝵ. illis egyptus sunt
minores: nec eis etiam si t̃ tantum computarent᷑
equarent᷑. Fhibentur enim egyptii quondã
tam breues annos habuisse: ut quat̾nis mensib
finirent᷑. Uñ annꝰ plenor et uerior quał nunc
et nob̾ et illis ẽ: tres eoꝵ annos complectebat᷑
antiquos. S ne sic quidem ut dixi greca e¬
gyptie numero annorum concordat hysto¬

Expanded text:
Alexandri quinque milia excedit annorum; in GraeAlexandri quinque milia excedit annorum; in Graeca uero historia mille ferme et trecentos habet ab ipsius Beli principatu, quem regem et ille Aegyptius in eiusdem regni ponit exordio; Persarum autem et Macedonum imperium usque ad ipsum Alexandrum, cui loquebatur, plus quam octo annorum milia ille constituit, cum aput Graecos Macedonum usque ad mortem Alexandri quadringenti octoginta quinque reperiantur, Persarum uero, donec ipsius Alexandri uictoria finiretur, ducenti et triginta tres conputentur. Longe itaque hi numeri annorum illis Aegyptiis sunt minores. nec eis, etiamsi ter tantum conputarentur, aequarent. Perhibentur enim Aegyptii quondam tam breues annos habuisse, ut quaternis mensibus finirentur; unde annus plenior et uerior, qualis nunc et nobis et illis est, tres eorum annos conplectebatur antiquos. Sed ne sic quidem. ut dixi, Graeca Aegyptiae numero temporum concordat histo
Abbreviated transcription (Latin):
onib intrupta et ertincta. ceterum hominẽ nisi
erhomine cristere omĩno non posse. Dicunt aut̃
quod putant: non quod squnt. x
allunt cos etiam quedam mendacissimȩ litterȩ
quas ꝑhibent inhystoria cempor. multa annor
milia continere: cum ex litteris sacris ab insti¬
tutione hominis. ñdum completa annoꝵ sex
milia computemꝰ. Unde ne multa disputẽ quẽ¬
admodum illarum litterarũ in quib longe
plura annoꝵ milia. Uñ ne multa disputem qͦ.
admodum illarum litterarum in quib longe
plura annoꝵ milia referunt᷑ uanitas refellatur.
et nulla millis rei huiꝰ idonea repꝑiat᷑ aucto¬
ritas: illa epła alexandri magni ad olimpiadẽ
matrẽ suam quam scripsit. narrationem
cuiꝰdam egyptii saceido tis insinuans. quã
ꝓtulit ex litteris. quȩ sacrę apud illos hab̾ent᷑:
continet etiam regna. quȩ greca quoq nouit
hystoria: in quib regnum assirioꝵ in eadẽ epła

Expanded text:
onibus interrupta et exstincta; caeterum hominem nisi onibus interrupta et exstincta; caeterum hominem nisi ex homine existere omnino non posse. Dicunt autem quod putant, non quod sciunt. 2. Fallunt eos etiam quaedam mendacissimae litterae, quas perhibent in historia temporum multa annorum millia continere: cum ex Litteris sacris ab institutione hominis nondum completa annorum sex millia computemus. Unde, ne multa disputem quemadmodum illarum litterarum, in quibus longe lia conputemus. Unde ne multa disputem quem ad modum illarum litterarum, in quibus longe plura annorum milia referuntur, uanitas refellatur et nulla in illis rei huius idonea reperiatur auctoritas: illa epistula Alexandri Magni ad Olympiadem matrem suam, quam scripsit narrationem cuiusdam Aegyptii sacerdotis insinuans, quam protulit ex litteris quae sacrae aput illos haberentur, continet etiam regna, quae Graeca quoque nouit historia; in quibus regnum Assyriorum in eadem epistula
Abbreviated transcription (Latin):
mittamus gͥ coniecturas hominũ nescien¬
cium quidlo quant᷑: de natura uel inli¬
tutione generis humani. Alii nanq sic̃ de ipso
mundo crediderunt. semꝑ fuisse homines opi¬
nantur. Unde ait et apuleiꝰ. cum hoc ammand¬
umgenꝰ describeret. Singillatim mortales cuncti:
tamen untuerso genere ꝑpetui. Et cum illis di¬
ctum fuerit. si semꝑ fuit humanum genus quo¬
nãmͦ uerum eoꝵ loquat᷑ hystoria. narrans qui fue¬
rint. quarumq rerum inuentores. qui pͥmi lib̃ali¬
um disciplinarum aliarũq artium institutores.
uel aquib pͥmum illa uel illa regio parsq trarũ.
illa atq illa insula incoli ceꝑit: respondent di¬
luuiis et conflagrationib ꝑcerta int̾ualla tempoꝵ
non quidẽ omnia. s plurima t̃rarum ita uastari
ut redigant᷑ homines ad exiguam paticitatẽ: ex qͦꝵ
ꝓgene rursus multitudo pristina reparet᷑: ac sic
identidem repꝑiri et institui. quasi pͥma cum re¬
stituant᷑ potius quȩ fuerant illis nimus uastati¬

Expanded text:
mittamus igitur coniecturas hominum nescientium quid loquantur de natura uel institutione generis humani. Alii namque, sicut de ipso mundo crediderunt, semper fuisse homines opinantur. Unde et ait Apuleius, cum hoc animantium genus describeret: \'Singillatim mortales, cuncti tamen uniuerso genere perpetui.\' Et cum illis dictum fuerit, si semper fuit humanum genus, quonam modo uerum eorum loquatur historia narrans qui fuerint quarumque rerum inuentores, qui primi liberalium disciplinarum aliarumque artium institutores. uel a quibus primum illa uel illa regio parsque terrarum. illa adque illa insula incoli coeperit, respondent diluuiis et conflagrationibus per certa interualla temporum non quidem omnia, sed plurima terrarum ita uastari, ut redigantur homines ad exiguam paucitatem, ex quorum progenie rursus multitudo pristina reparetur; ac sic identidem reperiri et institui quasi pstituantur potius quae fuerant illis nimiis vastati
Abbreviated transcription (Latin):
bonis meritis faceret fortunatos: Et certe si fortuna
loquit᷑. ñ saltem muliebris. s uirił potius loq̃ret᷑:
ut ñ ipse q̃ simulachrum dedicauerunt. putarcnt̃
tantum miracłm muliebri loquacitate fĩrisse. Uir xIX¬
tis fuerat p̃ferenda. Et nunc quia dea non ẽ. s
donum dei ẽ. ipsa ab illo impetret᷑. a quo solo dari
potest: ⁊ omĩs falsorũ dõꝵ t̾ba uanese it. S cur et
fides dea credita ẽ. et accepit etiam ipsa templum
et altare: Quam quisqͥs prudent̃ agnoscit. habita¬
łm illi se ipsum facit. Uñ autem sciunt illi qͥd sit fi¬
des: cuiꝰ primũ ⁊ maximum offictum ẽ ut inuerã
credat᷑ dm̃: S cur ñ suffecerat tuitꝰ Nonne ibi ẽ¬

Expanded text:
bonis meritis faceret fortunatos? Et certe si Fortuna bonis meritis faceret fortunatos? Et certe si Fortuna loquitur, non saltem muliebris, sed uirilis potius loqueretur, ut non ipsae, quae simulacrum dedicauerunt, putarentur tantum miraculum muliebri loquacitate finxisse. CAtis fuerat praeferenda. Et nunc quia dea non est, sed donum Dei est, ipsa ab illo inpetretur, a quo solo dari potest, et omnis falsorum deorum turba uanescet. Sed quur et Fides dea credita est et accepit etiam ipsa templum et altare? Quam quisquis prudenter agnoscit, habitaculum illi se ipsum facit. Unde autem sciunt illi quid sit fides, cuius primum et maximum officium est, ut in uerum credatur Deum? Sed quur non suffecerat et Virtus? Nonne ibi e
Abbreviated transcription (Latin):
ubi c̃ qd̾ afortuitis etiam nom̃ accepit: Nichil enim ꝓ¬
dest eam colere: si fortuna ẽ. Si autem suos cultores
disccrnt ut ꝓsit: fortuna ñ ẽ. Anuipsam qͦ uoluit
iupit̃ mittit: Colat᷑ gͦ ipse solus. Non enimpot̃
ei iubenti. ⁊ eam quo uoluerit mittenti. fortuna re¬
sistere. Aut ccrte istam mali colant qͥ nolunt hab̾c
sanc huic uelut numini tͥbiunt qͣm fortunam uo¬
cant. ut simulachrum ciꝰ qđ amatronis dedicatũ ẽ
⁊ appellata est fortuna muliebris. etiam locutum
dem si uerum sit: mirarinos ñ oportet. Non enim
malignis demonib. etiam sic difficile ẽ falłe. Quor
artes atq u̾sucias. hinc potius isti adutere debuert̃.
quod illa dea locuta ẽ. que fortuitu accidit: ñ quę
meritis uenit. fuit crum fortuna loquar. ⁊ muta
felicitas. Ut qͥd aliud̾. nisi ut homines recte uiuere ñ
curarent conciliata sibi fortuna. quȩ illos sine ullis

Expanded text:
Ubi est quod a fortuitis etiam nomen accepit? Nihil enim proUbi est quod a fortuitis etiam nomen accepit? Nihil enim prodest eam colere, si fortuna est. Si autem suos cultores discernit, ut prosit, fortuna non est. An et ipsam, quo uoluerit, Iuppiter mittit? Colatur ergo ipse solus; non enim potest ei iubenti et eam quo uoluerit mittenti Fortuna resistere. Aut certe istam mali colant, qui nolunt habere sane huic uelut numini tribuunt, quam Fortunam uocant, ut simulacrum eius, quod a matronis dedicatum est et appellata est Fortuna muliebris, etiam locutum uerint. Quod quidem si uerum, sit, mirari nos non oportet. Non enim malignis daemonibus etiam sic difficile est fallere, quorum artes adque uersutias hinc potius isti aduertere debuerunt, quod illa dea locuta est, quae fortuito accidit, non quae mentis uenit. Fuit enim Fortuna loquax et muta Felicitas, ut quid aliud, nisi ut homines recte uiuere non curarent conciliata sibi Fortuna, quae illos sine ullis
Abbreviated transcription (Latin):
mines fortunati. hoc est bonȩ fortuns. Nam cũ sint
⁊alii plurimi simul. hoc ẽ uno tempore male for¬
tunc nunqͥd si ipsa cẽt. simul ⁊ bona ec̃t ⁊ mala:
his aluid. ilł aliud: An illa quȩ dea ẽ. semꝑẽ bo¬
tieaidum e. Solet enim ⁊ una res diuersis nominib
appellari. Quid diũsȩ edes. diusȩ are. diusa sacra: Est
causa inquiunt: qr felicitas illa ẽ. qͣm bñt boni p̃ce¬
dentib meritis. fortuna uͦ quȩ dr̃ bona. sine ullo
examine meritoꝵ fortuitu accidit hominib ⁊ bo
q̃ sine ullo iudicicio uenit. ⁊ ad bonos ⁊ ad malos:
Ut qͣd autem colit᷑. quȩ ita cȩca c̃. passimin qͣslibet in¬
currens. ut suos cultores plerunq p̃tereatꝰ. ⁊ suis ꝯ¬
temptorib hereat: Aut si aliquid ꝓficiunt cultores
eiꝰ ut ab illa uideant᷑ ⁊ ament᷑: iamm̾nito sequit᷑.
non fortiturtuuenit. Ubic̃ diffinitio illa fortune

Expanded text:
mines fortunati, hoc est bonae fortunae. Nam cum sint mines fortunati, hoc est bonae fortunae. Nam cum sint et alii plurimi simul, hoc est uno tempore, malae fortunae, numquid, si ipsa esset, simul et bona esset et mala; his aliud, ilferendum est: solet enim et una res duobus nominibus appellari. Quid diversae aedes, diversae arae, diversa sacra? Est causa, inquiunt: quia felicitas illa est, quam boni habent praecedentibus meritis; fortuna vero quae dicitur bona, sine ullo examine meritorum fortuitu accidit hominibus et bquae sine ullo judicio venit et ad bonos et ad malos? Ut quid autem colitur, quae ita caeca est passim in quoslibet incurrens, ut suos cultores plerumque praetereat et suis contemtoribus haereat? Aut si aliquid proficiunt cultores eius, ut ab illa uideantur et amentur, iam merita sequitur, non fortuito uenit. Ubi est definitio illa Fortunae?
Abbreviated transcription (Latin):
cum talia deliram̃ta ñ apud poctas legebant. s in
templis colebant. Iouengͥ de om̃ib rogarent: ei
uni tantimimꝰ supplicarent. Non enim qͥquã mi¬
sisset uictoriam. si dea ẽ Et si sub illo rege ẽ. posse
qd̾ ⁊ felicitas dea c̃ edemaccepit. aramincruit. sacra¬
ci congrua ꝑsoluta sunt: Ipsagͣ sola colcret᷑. Ubi enim
ipsa si sola eẽt. qͥd boni ñ eẽt: S quid sibi uult qd̾⁊
fortuna dea putat᷑ et colit᷑: An aliud c̃ felicitas. ali¬
ud fortuna. quia fortuna potest eẽ ⁊ mala felicitas
aute simala fuerit. felicitas ñ erit: Certe om̃s dcos
utriꝰq scxus. si et sexsum hñt. ñ nisi bonos cxistima¬
ie debemus. Hoc plato dicit hoc alii philosophi:
hoc excellentes rripublicȩ ppłoꝵq rectores. Quomꝰg̃
dea fortuna. aliqñbona c̃ aliqñ mala: An forte qñ
uala ẽ. Dea non c̃. s in malignum demonẽ repente
conũtit᷑. Quot sunt gͦ dee iste: ꝑfecto quotqͣt ho¬

Expanded text:
cum talia deliramenta non apud poetas legebant, sed in cum talia deliramenta non apud poetas legebant, sed in templis colebant. Jovem igitur de omnibus rogarent, ei uni tantummodo supplicarent. Non enim, quo misisset Victoriam, si dea est et sub illo rege est, posset quod et Felicitas dea est? Aedem accepit, aram meruit, sacra congrua persoluta sunt. Ipsa ergo sola coleretur.I Ubi enim ipsa esset, quid boni non esset? Sed quid sibi uult. quod et Fortuna dea putatur et colitur? An aliud est felicitas, aliud fortuna? Quia fortuna potest esse et mala; felicitas autem si mala fuerit, felicitas non erit. Certe omnes deos utriusque sexus si et sexum habent non nisi bonos existimare debemus. Hoc Plato dicit, hoc alii philosophi, hoc excellentes rei publicae populorumque rectores. Quo modo ergo dea Fortuna aliquando bona est, aliquando mala? An forte quando mala est, dea non est, sed in malignum daemonem repente conuertitur? Quot sunt ergo deae istae? Profecto quotquot ho
Abbreviated transcription (Latin):
monioꝵ eam quietem habere. ñ posse. ad quam uocat
uerꝰ medicꝰ dicens discite ame quia mitis sum ⁊ hu¬
milis corde. ⁊ inuenietis requiem animab urĩs: An xu¬
forte dicunt qd deamuictoriam iupiter mittat. atq
illa tanqͣm regi dõꝵ obtemꝑans ad quos usserit ue¬
mat ut in eoꝵ parte considat: Hoc uere dĩ. ñ de
illo ioue quẽ deoꝵ regem ꝓsua opinione confingt̃:
s de illo uero rege scłoꝵ. qd̾ mittat ñ uictoriã quę
nulla substantia ẽ. s angłm suum ⁊ faciat uince̾
quem uoluerit. Cuiꝰ consiliũ occultum eẽ potest:
iniquũ ñ potest. Namsi uictoria dea ẽ. cur ñ ds̃ ẽ
⁊ triumphus. ⁊ uictoriȩ iungit᷑ ł maritꝰ. uł fr̃ uł
filiꝰ: T̃alia quippe isti de diis opinati sunt. qualia
si poetȩ fingertnt. atq a nob̾ exagitarent᷑. respon¬
derent ipsi ridenda ec̃ figm̃ta poctarum: ñ ueris
attribuenda numinib. Et tam̃ scipsi ñ ridebant.

Expanded text:
moniorum, eum quietem habere non posse? ad quam uocat moniorum, eum quietem habere non posse? ad quam uocat uerus medicus dicens: Discite a me, quoniam mitis sum et humilis corde, et inuenietis requiem animabus forte dicunt, quod deam Victoriam Iuppiter mittat adque illa tamquam regi deorum obtemperans ad quos iusserit ueniat et in eorum parte considat? Hoc uere dicitur non de illo Ioue, quem deorum regem pro sua opinione confingunt, sed de illo uero rege saeculorum, quod mittat non Victoriam, quae nulla substantia est, sed angelum suum et faciat uincere quem uoluerit; cuius consilium occultum esse potest, iniquum non potest. Nam si uictoria dea est, quur non deus est et triumphus, et uictoriae iungitur uel maritus uel frater uel filius? Talsi poetae fingerent, atque a nobis exagitarentur; responderent isti, ridenda esse figmenta poetarum, non veris attribuenda numinibus: et tamen se ipsi non ridebant
Abbreviated transcription (Latin):
munꝰ ẽ iouis: cur ñ ⁊ uictoria munꝰ ciꝰ habeatur:
Quod ꝑfecto haberet̾: sinon lapis in capitolio. s uerꝰ
rex regum ⁊ dñs dominantiũ cognosceret᷑ atq cole¬
ret᷑. Miror autẽ plurimũ. qd̾ cũ dõs singulos singul
reb. ⁊ penc singulis motib attribuerent. uocaue¬
runt deam agenoriam. q̃ ad agendum excitaret. dc̃
stimulam q̃ ad augendum ult̾ modum stimula¬
ret. deam murceã quȩ preter modum ñ moucra
ac faceret hominem ut ait pomponiꝰ murcidũ.
id ẽ nimis desidiosum ⁊ in actuosum: deã strenl¬
am q̃ face̾t strenuum. His omnib diis ⁊ deab
publica sacra facere susceꝑunt. Q uietemũ appa¬
lantes. q̃ faceret quietum. cum edẽ hab̾et extra portã
collinam: publice illam susciꝑe noluerunt Utrum
inditium fuit animi inquieti. anpotiꝰ ita significatũ
ẽ. qͥ illam turbam cołe ꝑseueraret. ñ plane deoꝵ s de¬

Expanded text:
munus est Iouis, quur non et uictoria munus eius habeatur? munus est Iouis, quur non et uictoria munus eius habeatur? Quod profecto haberetur, si non lapis in Capitolio, sed uerus rex regum et dominus dominantium cognosceretur adque colererebus et paene singulis motibus adtribuerent, uocauerunt deam Agenoriam, quae ad agendum excitaret, deam Stimulam, quae ad agendum ultra modum stimularet, deam Murciam, quae praeter modum non moueret ac faceret hominem, ut ait Pomponius, murcidum, id est nimis desidiosum et inactuosum, deam Streniam, quae faceret strenuum, his omnibus dis et deabus publica sacra facere susceperunt, Quietem uero appellantes, quae faceret quietum, cum aedem haberet extra portam Collinam, publice illam suscipere noluerunt. Utrum indicium fuit animi inquieti, an potius ita significatum est, qui illam turbam colere perseueraret non plane deorum, sed dae
Abbreviated transcription (Latin):
Si gͦ iusta gerendobella. ñ impia. ñ iniqua. roma
numꝑium tam magnum ad quirere potuert᷑: nun¬
qͥd tanqͣm aliqua dea colenda ẽ eis etiam inqui¬
tas aliena: Multum enim ad istam latitudinem im¬
ꝑii cam cooꝑatam uidemus quȩ faciebat iniurio¬
sos: ut eẽnt cum quib iusta bella gererent᷑. ⁊ augin¬
tur imꝑium. Cur autem ⁊ iniquitas dea ñ sit. ł
crternarum gentium. si pauor. et pallor. ⁊ febris
dii romam ec̃ merucrunt: His gͥ duab. id ẽ al¬
cna iniquitate. ⁊ dea uictoria. dum belloꝵ causas
iniquitas ercitat. uictoria cadem bella feliciter
terminat: etiam feriato ioue creuit imꝑium. Quas
enim hic partes iupit̃ haberet. cum ca quȩ possent
bencficia eiꝰ putari. dii habent᷑: dii uocant᷑. dii co¬
lunt᷑ ipsi ꝑsuis partib inuocantur: Hab̾et hic au
etiam ille aliqͣm partem. si regnum etiam ipse ap¬
pellaret᷑: sicut appellat᷑ illa uictoria. Aut si regnĩ

Expanded text:
Si ergo iusta gerendo bella, non inpia, non iniqua, Romani Si ergo iusta gerendo bella, non inpia, non iniqua, Romani imperium tam magnum adquirere potuerunt, numquid tamquam aliqua dea colenda est eis etiam iniquitas aliena? Multum enim ad istam latitudinem imperii eam cooperatam uidemus, quae faciebat iniuriosos, ut essent cum quibus iusta bella gererentur et augeretur imperium. Quur autem et iniquitas dea non sit uel externarum gentium, si Pauor et Pallor et Febris di Romani esse meruerunt? His igitur duabus, id est aliena iniquitate et dea Victoria, dum bellorum causas iniquitas excitat, Victoria eadem bella feliciter terminat, etiam feriato Ioue creuit imperium. Quas enim hic partes Iuppiter haberet, cum ea, quae possent beneficia eius putari, di habentur, di uocantur, di coluntur, ipsi pro suis partibus inuocantur? Haberet hic autem etiam ille aliquam partem, si Regnum etiam ipse appellaretur, sicut appellatur illa Victoria. Aut si regnum
Abbreviated transcription (Latin):
sentiunt: approbo ⁊ laudo. Uideant gͦ. ne forte¬
ñ ptineat ad uiros bonos gaudẽ de regni latitudine
Inquitas enĩeoꝵ cũ quibꝰ iustabella gesta sunt: regnũ
adiuuit ut cresceret. Quod utiq paruũ eẽt. si quies
nusticia finitimoꝵ. contra se bellum gerinulla ꝓ¬
uocaret inuria. ac sic feliciorib reb humanis oĩa¬
parua regna parua eẽnt concordi uicinitate letantia
⁊ ita eẽnt in mundo regna plurima gentium: ut ft̃
in urbe domus plurimȩ ciuium. Pinde belligerare
⁊ ꝑdomitis gentib dilatare regnum. mał uidec̃ feliqi¬
tas: bonis necessitas. S qr perꝰ eẽt ut in iuriosi ui¬
stiorib dominarent᷑: ideo ñ in congrue dr̃ etiã ista
felicitas. S ꝓcul dubio felicitas maior ẽ uicmum
bonum hal re concordem: qͣm uicinũ malũ subiu¬
gare bellantem. Mala uota sunt optare habere qm
odis. uel quem timeas: ut possit eẽ quem uincas.

Expanded text:
sentiunt, approbo et laudo. CAPUT XV.-- Asentiunt, approbo et laudo. CAPUT XV.-- Anon pertineat ad uiros bonos gaudere de regni latitudine. Iniquitas enim eorum, cum quibus iusta bella gesta sunt, regnum adiuuit ut cresceret, quod utique paruum esset, si quies et iustitia finitimorum contra se bellum geri nulla prouocaret iniuria ac sic felicioribus rebus humanis omnia regna parua essent concordi uicinitate laetantia et ita essent in mundo regna plurima gentium, ut sunt in urbe domus plurimae ciuium. Proinde belligerare et perdomitis gentibus dilatare regnum malis uidetur felicitas, bonis necessitas. Sed quia peius esset, ut iniuriosi iustioribus dominarentur, ideo non incongrue dicitur etiam ista felicitas. Sed procul dubio felicitas maior est uicinum bonum habere concordem quam uicinum malum subiugare bellantem. Mala uota sunt optare habere quem oderis uel quem timeas, ut possit esse quem uincas.
Abbreviated transcription (Latin):
tuticre. nullum cor eẽ partẽ cuiꝰqͣm s om̃s colendos
qtii cognosci e colipossunt. quiatam multi sunt.
tti om̃s non possint. Quorumiupit̃ qi rex p̃sidet
iꝑ sum credo ab eis putari regnum consticuisse uel
aitrisse romanũ. Nam sihoc ipse non fecit. quẽ ali¬
tim dm̃ opꝰ tam magnum potuisse aggredi credaq.
cum om̃s occupati sint officiis et oꝑib ꝓpͥis. nec
att ñ ctiam ipsum regnum aliquis ds̃ ẽ. Cur
cnim non ita sit. si uictoria dea ẽ: Aut qͥd ipso
ioue inhac catisa opus ẽ. siuictoria faueat. sitq
ꝓpicia. ⁊ semꝑ eat ad illos quos uult eẽ uictores:
Hac dea fauente ⁊ ꝓpitia etiam ioue uacante. ł a¬
litid agente. quȩ gentes ñ subditę remanerent:
quȩ regna noncederent: An forte displicet bo
nis iniquissima imꝑbitaie pugnare. ⁊ finitimos
quictos nullamq iniuriam facientes ad dilatan¬
dũ regnũ bello spontaneo ꝓuocare: Plane suta

Expanded text:
uiuere, nullum eorum esse partem cuiusquam, sed omnes colendos uiuere, nullum eorum esse partem cuiusquam, sed omnes colendos qui cognosci et coli possunt, quia tam multi sunt, ut omnes non possint. Quorum Iuppiter quia rex praesidet, ipsum credo ab eis putari regnum constituisse uel auxisse Romanum. Nam si hoc ipse non fecit, quem alium deum opus tam magnum potuisse adgredi credant, cum omnes occupati sint officiis et operibus propriis, nec quur non etiam ipsum regnum aliquis deus est? Quur enim non ita sit, si Victoria dea est? Aut quid ipso Ioue in hac causa opus est, si Victoria faueat sitque propitia et semper eat ad illos, quos uult esse uictores? Hac dea fauente et propitia, etiam Ioue uacante uel aliud agente, quae gentes non subditae remanerent? quae regna non cederent? An forte disnis, iniquissima improbitate pugnare, et finitimos quietos nullamque injuriam facientes ad dilatandum regnum bello spontaneo provocare? Plane si ita
Abbreviated transcription (Latin):
ipso cominens omnia. ut ex ipłius anima qua uiui¬
fiaut᷑ trta ista moles uis auq animȩ cunctoꝵ uiuen¬
tium. ꝓcuiꝰq nascendi sorte sumant᷑: nicħ oĩno re¬
mancie quod nonsti pars dei. Quod si ita ẽ. quisñ
uideat quanta impictas ⁊ irreligiositas consequat᷑.
ut qd̾ calcauerit quisq partemdei calcetꝰ. ⁊ momĩ
animante oxxidendo pars dei trucidet᷑: Nolo omĩa
liccix. quę possunt occurrere cogitantibꝰ: dici aũ
tationalia sicut sunt homines partes dei ẽẽ conten
de ipso rationali anmante id est homine: Qͥd infeli¬
cius credi potest. quam dei partem uapulare. cũ
puer uapulat: Iam uͭ partes dei fieri lasciuas. ini¬
quas. impias. atq omĩno dampnabiles. qͥs ferre
dossit. nͥ qui prorsus in sanit: Postremo qͥd irascit᷑
as a quib non colit̾᷑. cũ a sus partib non colat᷑. Re¬
stat gͥ ut dicat om̃s adcos suas hr̃e uitas. sibi quẽq

Expanded text:
ipso continens omnia, ut ex ipsius anima, qua viviipso continens omnia, ut ex ipsius anima, qua vivificatur tota ista moles, vitae atque animae cunctorum viventium pro cujusque nascentis sorte sumantur, nihil omnino remanere, quod non sit pars Dei. Quod si ita est, quis non videat quanta impietas et irreligiositas consequatur, ut quod calcaverit quisque, partem Dei calcet, et in omni animante occidendo, pars Dei trucidetur? Nolo omnia dicere quae possunt occurrere cogitantibus, dici autem rationalia, sicut sunt hoDe ipso rationali animante, id est homine, quid infelicius credi potest, quam Dei partem uapulare, cum puer uapulat? Iam uero partes Dei fieri lasciuas, iniquas, inpias adque omnino damnabiles quis ferre possit, nisi qui prorsus insanit? Postremo quid irascitur eis, a quibus non colitur, cum a suis partibus non colatur? Restat ergo ut dicant omnes deos suas habere uitas, sibi quemque
Abbreviated transcription (Latin):
statuant. quas tñ paucissimis syderum statuen¬
das eẽ putauerunt. ⁊ singillatim sac̾ficandum.
Si gͥ nrascuntur qͥ ñ singillatim colunt̾ ñ metuunt
paucis placatis toto cęlo irato uiuere: Si aute stellas
om̃s idõ colunt qr inioue sunt quem colunt: isto
compendio possent in illo uno om̃ib supplicare
Sic enim nemo irasceret᷑ cum in illo unooib supplica¬
ret᷑. nemo ꝯtempneret᷑: potiꝰquam cultis qͥbꝰdã iusta ira¬
scendi causa ilł qui p̃t̃missi ec̃nt. multo numerosio¬
rib p̃beret᷑ p̃seram cumeis de suꝑna sede fulgen¬
tib turpi nuditate distentꝰ p̃poneret᷑ et pͥapus.
Quid illud: Nonne debet mouere acutos hoiẽs. xii¬
uel qualescunq homines: Non enim adhoc ingenii
opꝰ e ercellenia iii deposiro studio contentionis at¬
cendant. Su mundi. animꝰ ds ẽ. eiq animo mundꝰ
ui corps ui sit unum animal constans ex animo
icPor. atq iste ds e. sinu quodã naturȩ inse

Expanded text:
statuant, quas tamen paucissimis siderum statuenstatuant, quas tamen paucissimis siderum statuendas esse putauerunt et singillatim sacrificandum. Si igitur irascuntur, qui non singillatim coluntur, non metuunt paucis placatis toto caelo irato uiuere? Si autem stellas omnes ideo colunt, quia in Ioue sunt quem colunt, isto conpendio possent in illo uno omnibus supplicare sic enim nemo irasceretnemo contemneretur, potius quam, cultis quibusdam, justa irascendi causa illis, qui praetermissi essent, multo numerosioribus praeberetur: praesertim cum eis de superna sede fulgentibus, turpi nuditate distentus praeponeretur Priapus.Quid illud, nonne debet movere acutos homines, vel qualescumque homines? Non enim ad hoc ingenii opus est excellentia, ut deposito studio contentionis attendant, si mundi animus Deus est, eique animo mundus ut corpus est, ut sit unum animal constans ex animo et corpore, atque iste Deus est sinu quodam naturae in se
Abbreviated transcription (Latin):
si unũ dm̃ colerent prudentiore compendio: Quid
enĩ eiꝰ contempneret᷑. cum ipse coleret᷑: Si autem
metuendũ fuit. ne p̃termisse siue neglecte partes
eiꝰ nascerent᷑. non gͦ ut uolunt uelut unius animan¬
tis ħ tota uita ẽ. quȩ om̃s continet dõsqͣsi suas
untutes. ł membra ł partes. s suam queq pars ht̃
uitam acetĩs separatam. si p̃ter alteram irasc altera
potest. ⁊ alia placari. alia concitari. Si autem dr̃ os̃
simul. idẽ totum ipsum iouem potuisse offendi. si
partes ciꝰ ñ ctiã singillatim minutatimq colerent᷑:
stultȩ dr̃. Nulla quippe illarum p̃t̃mitteret᷑: cum ipse
unus qui hr̃t omĩa coleret᷑. Namut alia omittam q̃
sunt innumerabilia. cũ dicunt omĩa sydera partes
iouis ec̃. ⁊ omĩa uiue atq rationales animas hrẽ.
⁊ idd sine controũsia dõs ec̃: ñ uident qͣm multos
ñ colant. qͣm multis edes non construant. aras ñ

Expanded text:
si unum Deum colerent prudentiore compendio? Quid si unum Deum colerent prudentiore compendio? Quid enim ejus contemneretur, cum ipse coleretur? Si autem metuendum fuit, ne praetermissae sive neglectae partes ejus irascerentur: non ergo ut volunt, velut unius animantis haec tota vita est, quae omnes continet deos, quasi suas uirtutes uel membra uel partes; sed suam quaeque pars habet uitam a ceteris separatam, si praeter alteram irasci altera potest, et alia placari, alia concitari. Si autem dicitur omnes simul, id est totum ipsum Iouem, potuisse offendi, si partes eius non etiam singillatim minutatimque colerentur, stulte dicitur. Nulla quippe illarum praetermitteretur, cum ipse unus, qui haberet omnia, coleretur. Nam ut alia omittam, quae sunt innumerabilia, cum dicunt omnia sidera partes Iouis esse et omnia uiuere adque rationales animas habere, et ideo sine controuersia deos esse, non uident quam multos non colant, quam multis aedes non construant, aras non
Abbreviated transcription (Latin):
rando. Ipse dea iuuentas. q̃ pꝰ p̃textam excipiat iu¬
uenilis ȩtatis exordia. Ipsesit ⁊ fortuna barbata. quȩ
ad ultos barba induat. Quoshonorare noluerunt
ut hoc qͣlecunq num̃ saltem masłm dm̃. ł abarba
barbatum. sic̃ anodis nodotum. ł certe ñ fortunã
s qr barbas ht̃. fortunium nominarent Ipse inguga¬
tino dõ coniuges iungar. ⁊ cũ uirgini uxori zona soluit᷑
ipse inuocct᷑ ⁊ dea uirginensis uocet᷑. Ipse sit motimnꝰ
ł tutunus qui ẽ apud grecos pͥapus: siñ pudet Hȩc
omĩa q̃ dixi ⁊ quȩcunq ñ dixi. ñ enm omĩa dicenda ar¬
bitratꝰ sum. hiom̃s diidceq sit unꝰ iupit̃ siue sint ut
quȩdã uolunt omĩa ista partes eiꝰ. siue untutes ciꝰ. sic̃
eis uidct᷑ quib cum placet ec̃ mundi ammũ. Que
sententia. uelut magnor. multũ q doctor ẽ. Hec Si
ita sunt qd̾ quale sit ñdum int̾m quero qͥd ꝑdent¬

Expanded text:
rando; ipse dea Iuuentas, quae post praetextam excipiat iurando; ipse dea Iuuentas, quae post praetextam excipiat iuuenalis aetatis exordia; ipse sit et Fortuna barbata, quae adultos barba induat quos honorare noluerunt, ut hoc qualecumque numen saltem masculum deum uel a barba Barbatum, sicut a nodis Nodutum, uel certe non Fortunam, sed quia barbas habet Fortunium nominarent; ipse in Iugatino deo coniuges iungat, et cum uirgini uxori zona soluitur, ipse inuocetur et dea Virginensis uocetur; ipse sit Mutunus uel Tutunus, qui est aput Graecos Priapus: si non pudet, haec omnia quae dixi et quaecumque non dixi non enim omnia dicenda arbitratus sum, hi omnes di deaeque sit unus Iuppiter, siue sint, ut quidam uolunt, omnia ista partes eius siue uirtutes eius, sicut eis uidetur, quibus eum placet esse mundi animum, quae sententia uelut magnorum multumque doctorum est. Haec si ita sunt quod quale sit, nondum interim quaero, quid pe
Abbreviated transcription (Latin):
mena qͣm p̃fecerunt menstruis feminarũ. ipse lu¬
cina q̃ aparturientib inuocet᷑. ipse opẽ ferat nascen¬
tib excipiendo eossmu t̃rȩ. ⁊ uocet᷑ opis. Ipse inua¬
gitu os apiat. ⁊ uocet᷑ ds̃ uagitanꝰ. ipse leuet de t̾ra.
⁊ uocet᷑ dea leuana. Ipse cinas tucatur. ⁊ uocetur
cunina. Non sit alius. s ipse in itł deab q̃ fata
nascentib canunt ⁊ uocant̾ carmentes. ⁊ p̃sit fortu¬
itis uocet᷑q fortuna. Indiua rumina mamã par¬
uulo ĩmulgeat. quia rumam dixcrunt uet̾es mã¬
mant In diuia potina potionem ministret. induia
educa escam prebeat De pauore infantũ pauentia
nancupet᷑: de spe quȩ uenit uenilia. Pe uoluptate
uolupia. de actu agenoria. de stimulis quib ad n¬
mium actum homo impellit᷑ dea stimula nõiet᷑.
Oiena dea sit strenuum faciendo. numeria quȩ
nimare doceat. camena quȩ cane Ipse sit ⁊ds̃
consus p̃bendo consilia. ⁊ dea sentia sententias inspi¬

Expanded text:
Mena, quam praefecerunt menstruis feminarum, ipse LuMena, quam praefecerunt menstruis feminarum, ipse Lucina, quae a parturientibus inuocetur; ipse opem ferat nascentibus excipiendo eos sinu terrae et uocetur Opis, ipse in uagitu os aperiat et uocetur deus Vaticanus; ipse leuet de terra et uocetur dea Leuana, ipse cunas tueatur et uocetur Cunina; non sit alius, sed ipse in illis deabus, quae fata nascentibus canunt et uocantur Carmentes; praesit fortuitis uoceturque Fortuna; in diua Rumina mammam paruulo inmulgeat, quia rumam dixerunt ueteres mammam; in diua Potina potionem ministret, in diua Educa escam praebeat; de pauore infantum Pauentia nuncupetur, de spe, quae uenit, Venilia, de uoluptate Volupia, de actu Agenoria; de stimulis, quibus ad nimium actum homo inpellitur, dea Stimula nominetur; Strenia dea sit strenuum faciendo, Numeria, quae numerare doceat, Camena, quae canere; ipse sit et deus Consus praebendo consilia et dea Sentia sententias inspi
Abbreviated transcription (Latin):
diuinis turpe non ẽ. fecundis imbrib ⁊ seminib
fecet: Modo aũ ne sit necesse ꝑcuncta discurrere.
d̃s̃ unꝰ de quomulti a poeta nobilissimo dictum
pitiant. dm̃nanq ire ꝑ om̃s t̃ras tractusq maris
celumq ꝓfundum ipse in ethere sit iupit̃ ipse in
acre uino. ipse in mari neptunꝰ. in inferioribꝰ etiã
maris ipse salatia. intr̃a pluto. in t̾ra inferiore ꝓ ser¬
pina. in focis domesticis uesta. in fabror. fornace
uulcanꝰ insyderib sol ⁊ luna. ⁊ stellę. inditiman¬
tib apollo. in merce mercuriꝰ. in ia no᷑utiator. in t̃¬
mino terminator. saturnꝰ in tp̃r. mars ⁊ bellona in
bellis. lib̾ inumcis. ccres infrum̃tis. diana insiliuis.
minerua in ingeniis. Ipse sit postremo etiam in
illa turba quasi plebeiorum deoꝵ. Ipse p̃sit noĩe
libi uiroꝵ seminib et nomine lib̾e feminarũ. ⁊ pse
sit diespit̃. qui partum ꝑducat ad dic̃. ipse sit dca

Expanded text:
diuinis turpe non est fecundis imbribus et seminibus diuinis turpe non est fecundis imbribus et seminibus fetet; modo autem ne sit necesse per cuncta discurrere deus unus, de quo multi a poeta nobilissimo dictum putant: deum namque ire per omnes Terrasque tractusque maris caelumque profundum; ipse in aethere sit Iuppiter, ipse in aere Iuno, ipse in mari Neptunus, in inferioribus etiam maris ipse Salacia, in terra Pluto, in terra inferiore Proserpina, in focis domesticis Vesta, in fabrorum fornace Vulcanus, in sideribus sol et luna et stellae, in diuinantibus Apollo, in merce Mercurius, in Iano initiator, in Termino terminator, Saturnus in tempore, Mars et Bellona in bellis, Liber in uineis, Ceres in frumentis, Diana in siluis, Minerua in ingeniis; ipse sit postremo etiam in illa turba quasi plebeiorum deorum; ipse praesit nomine Liberi uirorum seminibus et nomine Liberae feminarum, ipse sit Diespater, qui partum perducat ad diem; ipse sit dea
Abbreviated transcription (Latin):
niriam. Ergoħ ad coniugatas intelligit᷑ ꝑtineti
S eam nolumus imitent᷑ in eo qd̾ feẽ illa cũ mae¬
te. Rursus inquiunt ad fabulas redis. Quȩ ilt
iusticia ẽ nob suecensere. qd talia dicimꝰ de dis
coꝵ. ⁊ sibi ñ succensere qui ħ in theatris libentissime
spectant crimina dõꝵ suoꝵ: Et qd̾ eẽt incredibile.
nͥ constantissime ꝓbaret᷑: ħ ipsa cheatrica crimina
deoꝵ. inhonorem instituta sunt eoꝵdẽ deoꝵ. Qd̾li x
bet gͥ phisicis rationib ⁊ disputationib asserant.
Modo sit iupit̃ corporei huiꝰ mundi animꝰ. qͥ uniũ¬
samistam molẽ exquatuor ł qͦt eis placet elem̃tis.
constructam atq compactam. implet ⁊ mouet.
Modo inde suas partes sororr⁊ fr̃ib cedat. mͦ sit
etcher. ut aerem iunonẽ subt̃ fusam desuꝑ ample¬
datur. mͦ totum simul cumaere sit ipse cȩlum. tr̃ã
uero tanquam conugẽ eandẽq matrẽ. qr hoc in

Expanded text:
iuriam. Ergo haec ad coniugatas intellegitur pertinere: iuriam. Ergo haec ad coniugatas intellegitur pertinere: sed eam nolumus imitentur in eo quod fecit illa cum Marte. Rursus, inquiunt, ad fabulas redis. Quae ista iustitia est, nobis suscensere, quod talia dicimus de dis um, et sibi non suscensere, qui haec in theatris libentissime spectant crimina deorum suorum? Et quod esset incredibile, nisi contestatissime probaretur haec ipsa theatrica crimina deorum in honorem instituta sunt eorundem deorum. CAPUT Xbet igitur physicis rationibus et disputationibus adserant: modo sit Iuppiter corporei huius mundi animus, qui uniuersam istam molem ex quattuor uel quot eis placet elementis constructam adque conpactam inplet et mouet, modo inde suas partes sorori et fratribus cedat; modo sit aether, ut aerem Iunonem subterfusam desuper amplectatur; modo totum simul cum aere sit ipse caelum, terram uero tamquam coniugem eandemque matrem quia hoc in
Abbreviated transcription (Latin):
itrem. eandem etiam uestam uolunt. cum tñ sepiꝰ
uestam ñ ñ ignem ec̃ ꝑhibeant. ꝑtinentẽ ad focos.
sine quib ciuitas ec̃ ñ potest: Et idõ illi uirgines
solere serunre. quod sicut ex uirgine. ita nichil ex
igne nascat᷑ Quam totam uanitatẽ aboleri ⁊ extingus
utiq ab illo oportuit. qͥ ẽ natꝰ ex uirgine. Qͥ scm̃ ft¬
rat qd̾ cũ tm̃ honoris ⁊ quasi potestatis igni tribue¬
rint aliqñ uestam non crubesct̃ etiam uenerem di¬
ł cere. ut uanescat in anciłłetiã eiꝰ honorata uirginidas
Si enim uesta uenus eẽt. quom ei rice uirgines aue¬
neriis oꝑib abstinendo seruirent: An ueneres dus
sunt una uirgo altera mulier: An potius tres. una
uirginum quȩ etiam uesta ẽ. alia coniugatarum
alia incretricũ. cui etiam fenices donum dabant de
qm̃ ht̃ maritum. Absit autem ut meretrix: ne
filio unonis ⁊ cooꝑario minerus. face̾ uideam᷑ in¬

Expanded text:
rerem, eandem etiam Vestam uolunt, cum tamen saepius rerem, eandem etiam Vestam uolunt, cum tamen saepius Vestam non nisi ignem esse perhibeant pertinentem ad focos, sine quibus ciuitas esse non potest, et ideo illi uirgines solere seruire, quod sicut ex uirgine, ita nihil ex igne nascatur. Quam totam uanitatem aboleri et extingui utique ab illo oportuit, qui est natus ex uirgine. Quis enim ferat, quod, cum tantum honoris et quasi castitatis igni tribuerint, aliquande Vestam non erubescunt etiam Venerem dicere, ut uanescat in ancillis eius honorata uirginitas? Si enim Vesta Venus est, quo modo ei rite uirgines a Veneriis operibus abstinendo seruierunt? An Veneres duae sunt, una uirgo, altera mulier? An potius tres, una uirginum, quae etiam Vesta est, alia coniugatarum, alia meretricum? Cui etiam Phoenices donum dabant de uirgo, quoniam habet maritum. Absit autem ut meretrix, ne filio Iunonis et cooperario Mineruae facere uideamur in
Abbreviated transcription (Latin):
sentiant᷑. Cur gͦ non data ẽ patruiouis. ⁊ siñ subli¬
mior. equał certe sedes honoris: Quia saturnꝰ in¬
quiunt: temporis longitudo ẽ. Tempꝰ gͥ colunt:
qͥs saturnum colunt. Et rex dõꝵ iuptt̃ infinuatur
docti atq sapientes. Neq de fignientis poeticis. sed
de philosophorum libris auirgilio dictum ẽ. Tum
pat̃ omp̃s fecundis imbrib ether. coniugis ingremi¬
um late descendit. idest ingremiũ telluris aut tr̃s
Qa ⁊hic aliquas differentias uolunt eẽ: atq in ipsat̃¬
ra. aliud tram aliud tellurem. aliud tellumonem
putant. Et hos om̃s dõs hñt suis nominibꝰ appel¬
latos. suis officiis distinctos. suis aris sacrisq uene¬
iatos. Eandem t̃ram etiam inatrem deoꝵ uocant: ut
etiam pocte tolerabiliora confingant. si scd̾m istor
non poeticos s sacrorum libros. ñ solum iuno soror
⁊ coniunx. s ctiam mat̾ ẽ iouis. E andem t̾ram ce¬

Expanded text:
sentiantur: quur ergo non data est patri Iouis, etsi non sublisentiantur: quur ergo non data est patri Iouis, etsi non sublimior, aequalis certe sedes honoris? Quia Saturnus, inquiunt, temporis longitudo est. Tempus ergo colunt, qui Saturnum colunt, et rex deorum Iuppiter insinuatur docti adque sapientes. Neque de figmentis poeticis, sed de philosophorum libris a Vergilio dictum est: Tum pater omnipotens fecundis imbribus aether Coniugis in gremium laetae descendit, id est in gremium telluris aut terrae; quia et hic aliquas differentias uolunt esse adque in ipsa terra aliud Terram, aliud Tellurem, aliud Tellumonem putant, et hos omnes deos habent suis nominibus appellatos, suis officiis distinctos, suis aris sacrisque ueneratos. Eandem terram etiam matrem deum uocant, ut iam poetae tolerabiliora confingant, si secundum istorum non poeticos, sed sacrorum libros non solum Iuno, \'soror et coniux, sed etiam mater est Iouis. Eandem terram Ce
Abbreviated transcription (Latin):
ud eẽ etherem. aliud aerem. Aqu uͦ siue suꝑior
siue inferior: utiq aqua ẽ. Puto. ꝙ dissimilis.
Nunqͥd intantum ut aqua non sit: Et inferior
t̃ra qͥd aliud potest eẽ qͣm terra: qͣntalibet diu̾sitate
distincta: Dem̃ ecce iam totus in his quatuor ł
trib elem̃tis. corporeꝰ completꝰ c̃ mundꝰ. Mier¬
ua ubi erit: Quid tenebit: Quid implebit: Si¬
mul enim cum his incapitolio constituta ẽ: cũ
ista filia non sit amboꝵ. Aut si etheris partem
suꝑiorem mineruam tenere dicunt. ⁊hac occa¬
sione finge̾ poetas quod de iouis capite nata
sit. cur non gͦ ipsa potius deorum regina de¬
putatur. quod sit ioue suꝑior: An quia in di.¬
gnum erat p̃ponẽ patri filiam: Cur ñ de ioue
ipso erga saturnum iusticia istaseruata ẽ : Anq uictꝰ ẽ
Ergo pugnauerunt: Absit inquiunt. Fabularũ ẽ ista
garrulitas. Ecce fabulis ñcredat᷑ ⁊ de diis meliora

Expanded text:
ud esse aetherem, aliud aerem. Aqua uero siue superior ud esse aetherem, aliud aerem. Aqua uero siue superior siue inferior utique aqua est; puta quia dissimilis: numquid in tantum ut aqua non sit? Et inferior terra quid aliud potest esso quam terra quantalibet diuersitate distincta? Deinde ecce iam totus in his quattuor uel tribus elementis corporeus conpletus est mundus: Minerua ubi erit? quid tenebit? quid inplebit? Simul enim cum his in Capitolio constituta est, cum ista filia non sit amborum. Aut si aetheris partem superiorem Mineruam tenere dicunt et hac occasione fingere poetas quod de Iouis capite nata sit: quur non ergo ipsa potius deorum regina deputatur, quod sit Ioue superior? An quia indignum erat praeponere patri filiam? Quur non de Ioue ipso erga Saturnum iustitia ista seruata est? An quia uictus est? Ergo pugnarunt? Absit, inquiunt; fabularum est ista garrulitas. Ecce fabulis non credatur et de dis meliora
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ metum dempserunt. ⁊ errorem addiderunt. Cur
illi etiã iuno uror adiungit᷑: quȩ dicat᷑ ⁊ soror⁊
coniux: Quia iouem inqͥuite in ethere accepimꝰ:¬
in aere iunonẽ. Et hec duo elem̃ta coniuncta ft̃:
alterum suꝑius. alt̃m inferiꝰ. Non ẽ gͦ ille de quo
dictum ẽ. iouis omnia plena: si aliquam partẽ
implet ⁊ iuno. Anut̃q utrunq implet ⁊ amboisti
coniuges ⁊ induob istis elem̃tis. ⁊ insingłis simul st̃:
Cur gͦ etherdat̃ ioui. aer iunoni: Postremo ipsi duo
satis eẽnt. Quid ẽ quod mare neptuno tͥbuit᷑ t̾ra plu¬
toni. ⁊ ne ipsi quoq sine coniugib remancrent ad¬
ditur neptuno salatia. plutoni ꝓserpina: Namsic̃
inferiorem cęli partem. id est acreminquiunt iuno
tenet: ita inferiorem maris salatia. ⁊ terrȩ inferiorẽ
ꝓserpina. Querunt quemad modum sarciant
fabulas: nec inueniunt. Si enim ħ ita eẽnt. tria
potius cdementa mundi cẽ. ñ quatuor eoꝵ uet̾es

Expanded text:
et metum demserunt et errorem addiderunt. et metum demserunt et errorem addiderunt. illi etiam uxor Iuno adiungitur, que dicatur soror et coniux? Quia Iovem inquiunt in ethere, accipimus aere Iunonem; et hec duo elementa coniuncta sunt, alterum superius, alterum inferius. Non est -ergo ille, de quo dictum est \'louis omnia plena\', si aliquam partem inplet et Iuno. An uterque utrumque inplet, et ambo isti coniuges et in duobus istis elementis et in singulis simul sunt? Quur ergo aether datur Ioui, aer Iunoni? Postremo ipsi duo satis essent: quid est quod mare Neptuno tribuitur, terra Plutoni? Et ne ipsi quoque sine coniugibus remanerent, additur Neptuno Salacia, Plutoni Proserpina. Nam sicut inferiorem caeli partem, id est aerem, inquiunt, Iuno tenet, ita inferiorem maris Salacia et terrae inferiorem Proserpina. Quaerunt quem ad modum sarciant fabulas, nec inueniunt. Si enim haec ita essent, tria potius elementa mundi esse, non quattuor, eorum ueteres
Abbreviated transcription (Latin):
cardeam cardini. lim̃tinũ limini. Itañpotat for¬
culus. simul ⁊ cardinem lim̃q seruare: Omissa
gͥ ista turba minutoꝵ deoꝵ uł aliqͣntum int̾mis¬
sa: officium maioꝵ deoꝵ debemꝰ inquirere. qͦ
roma tam magna facta ẽ. ut tamdiu tot genti¬
b imparet. Nimirũ g̃ ioius hoc opꝰ c̃. ipsum
eni dõꝵ om̃ium dcarumq regẽ. uolunt. Hoc eiꝰ in¬
dicat sceptrũ. hoc in alto colle capitoliũ. De isto
dõ quãuis apoeta dictum conuenientissime p̃di¬
cant. iouis omĩa plena. Hunc uarro credit etiã
ab his coli. qui unũ dm̃ solũ sine simulacro co¬
lunt. s alio nomine nuncupari. Quod siita ẽ c̃
tam inale tractatꝰ ẽ romȩ. sic̃ qͥdã ⁊ in cet̾is gentib:
ut ei fieret simula chrũ: Qd ipsi &̃ uarroni ita
displicet ut cũ tante ciuitatis ꝑũsa cenũsa consue¬
tudine p̃meret᷑. nequaqͣm tñ dicere ⁊ scribere
dubitaret: qd̾ hi qui ppłis instituerunt simulacͣ.

Expanded text:
Cardeam cardini, Limentinum limini. Ita non poterat ForCardeam cardini, Limentinum limini. Ita non poterat Forculus simul et cardinem limenque seruare. CAigitur ista turba minutorum deorum uel aliquantum intermissa officium maiorum deorum debemus inquirere, quo Roma tam magna facta est, ut tam diu tot gentibus imperaret. Nimirum ergo Iouis hoc opus est. Ipsum enim deorum omnium dearumque regem uolunt: hoc eius indicat sceptrum, hoc in alto colle Capitolium. De isto deo quamuis a poeta dictum conuenientissime praedicant: Ionis omnia plena. Hunc Varro credit etiam ab his coli, qui unum Deum solum sine simulacro colunt, sed alio nomine nuncupari. Quod si ita est, quur tam male tractatus est Romae, sicut quidem et in ceteris gentibus, ut ei fieret simulacrum? Quod ipsi etiam Varroni ita displicet, ut, cum tantae ciuitatis peruersa consuetudine premeretur, nequaquam tamen dicere et scribere dubitaret, quod hi, qui populis instituerunt simulacra,
Abbreviated transcription (Latin):
patelanam. Cum segetes nouis aristis equant᷑. ꝙr
ueteres cquare ostire dixerunt: deam ostilinam.
Florentib frum̃tis: deam floram. Lactescentib:
dm̃ lacturnum. Maturescentibꝰ. deam maturam
Cum runcant᷑ idest at̾ra auferunt᷑ deam runcinã
Nec omĩa cõmemoroq me piget qd̾ illos ñ pudet.
Hec autem paucissima iõ dixi: ut intelligert᷑ nullo
mͦ cos dicere audẽ ista numina imꝑiũ constituis¬
se. auxisse. conseruasse romanũ q̃ ita suis queq
adhibebant᷑ officus. ut nicħ uniũ sum uni ali
ram gerere simul ⁊ segetib ⁊ arborib ñ licebat:
Iñ de armis cunina cogitaret: cuiꝰ p̃positura par¬
uuloꝵ cunas ñ ꝑmittebat᷑ excede: Qñ nodotꝰ
adiuuaret in bello. qͥ nec adfolliculum spicȩ s
tm̃ ad nodum genicłi ꝑtinebat: Unusquisq¬
suȩ domui ponit ostiarium: ⁊ qr homoẽ oĩno
sufficit. Tresdõs isti posuerunt. forculum foribꝰ

Expanded text:
Patelanam, cum segetes nouis aristis aequantur, quia Patelanam, cum segetes nouis aristis aequantur, quia ueteres aequare hostire dixerunt, deam Hostilinam; florentibus frumentis deam Floram, lactescentibus deum Lacturnum, maturescentibus deam Matutam; cum runcantur, id est a terra auferuntur, deam Runcinam. Nec omnia commemoro, quia me piget quod illos non pudet. Haec autem paucissima ideo dixi, ut intellegeretur nullo modo eos dicere audere ista numina imperium constituisse auxisse conseruasse Romanum, quae ita suis quaeque adhibebantur officiis, ut nihil uniuersum uni alicram gerere simul et segetibus et arboribus non licebat? Quando de armis Cunina cogitaret, cuius praepositura paruulorum cunas non permittebatur excedere? Quando Nodutus adiuuaret in bello, qui nec ad folliculum spicae, sed tantum ad nodum geniculi pertinebat? Unum quisque domui suae ponit ostiarium, et quia homo est, omnino sufficit: tres deos isti posuerunt, Forculum foribus,