comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ hora tenebre factȩ st̃ suꝑuniu̾sam terrã
susq ad horam nonam. IexoNunus.¬
uiscͥpserunt contra euangłiũ suspican¬
tur discipłos xp̃i solis deliquiũ qđ statutis
temporib accide solet. ob imꝑitiã suꝑdnõ
int̃pretatos. cũ defectus solis nunquã fiat
nͥ ortu lunȩ. Nulli aut̃ dubiũ ẽ: pasche tẽ¬
pore fuisse plenã. Et ne uideret᷑ umbra t̃re
& lima soli opposita breues fecisse tenebras:
trium hortirũ spaciũ ponit᷑. ut om̃is causan¬
tium occasio tolleret᷑. Tunc impleta ẽ hec ꝓ¬
phetia. Occumbet sol in meridie. & contene¬
brabitur suꝑ terrã in die lux. Et alibi. Occu¬
buit sol: cum adhuc media eẽt dies. Retra¬
xit solradios. ne aut pendentẽ dñm uidet.
aut impĩ sua luce fruerent᷑. Beba acra¬
otandum qđ dñs recessuro a centro
poscebat ut eodẽ tẽporis articulo quoade
peccanti obeluserat ianuã paradysi: pande¬
reteam latroni penttenti. Oris ente.¬
t sicut moyse manus extendente incelũ.

Expanded text:
brae factae sunt super universam terram, usque ad horam nonam. HIERON. Qui scripserunt contra Evangelium, suspicantur discipulos Christi solis deliquium, quod statutis temporibus accidere solet, ob imperitiam super Domino interpretatos, cum defectus solis nunquam fiat nisi ortu lunae. Nulli autem dubium est Paschae tempore fuisse plenam. Et ne videretur umbra terrae et luna soli apposita, breves fecisse tenebras, trium horarum spatium ponitur ut omnis causantium occasio tolleretur. Tunc impleta est haec prophetia: Occumbet sol in meridie, et contenebrabitur super terram in die lux . Et alibi: Occubuit sol cum adhuc media esset dies . Retraxit sol radios, ne aut pendentem Dominum videret, aut impii sua luce fruerentur. BEDA. Notandum quod Dominus recessuro a centro poscebat, ut eodem temporis articulo quo Adae peccanti occluserat januam paradisi, panderet eam latroni poenitenti, et sicut Moyse manus extendente in coelum,
Abbreviated transcription (Latin):
uis unus tantũ insultet: Paganietiã dyxer̃
phedras & clitimestras. cũ singulȩ fuerus.
Nonẽ gͦ contrariũ marco & matheo. qđ lu¬
cas de uno manifestauit. S tunc eẽt contra¬
rium: si illi dixissent ambos latrones con¬
uiciatos dño Ita enĩ ñ posset sub numero
plurali unus tantũ intelligi. Qđ aut latro
conditionẽ passionis ex ꝓbrat: uniu̾sis etrã
fidelib scandalũ crucis futurũ ẽẽ significat.

Expanded text:
vis unus tantum insultet? Pagani etiam dixerunt vis unus tantum insultet? Pagani etiam dixerunt Phaedras et Clytemnestras, cum singulae fuerint. Non est ergo contrarium Marco et Matthaeo, quod Lucas de uno manifestavit. Sed tunc esset contrarium, si illi dixissent ambos latrones conviciatos Domino. Ita enim non posset sub numero plurali unus tantum intelligi. Quod autem latro conditionem passionis exprobrat, universis etiam fidelibus scandalum crucis esse futurum significat.
Abbreviated transcription (Latin):
re moriendo curauit. Et notandũ qđ iuidei
uocabulũ filii dĩ scͥptura sͥ creditt̃ blasphe¬
mantes irrident. milttes uͦ utpote scripttrȩ
nescis. ñ filio dĩ s regi uideoꝵ insultant.
Idipsum aũt unus dehis qͥ peitoebant latͦnib¬
blasphemabat eum dicens. Situes xp̃c: sal¬
uum fac temet ipsum & nos. Leuoiimus.
atheus & marcus intͦducunt latrones
conuiciantes. lucas aũt ñ nͥ unũ de illis.
quia pͥmum ut̃q blasphemauit. dehinc t̃a
addumbrata unus credidit. uel ita. Auo de¬
apud illos ꝓ singulari. Qđ genus locu¬
tionis inuemimꝰ in epta ad hebreos clauser̃t
ora leonis. cũ solus damel significet᷑. Et secti
sunt. cum de solo ysaia dicatti. Et in plal¬
mo astiterunt reges terrȩ. & pͥncipes con¬
uenerõ in unũ. reges dr̃ ꝓpt̾̃ herodẽ. princi¬
pes ꝓpt̃ pilatũ. Quid enimusitatius quã
ut dicat aliquis. & rusticiin infultant. quã¬

Expanded text:
re moriendo curavit. Et notandum quod Judaei re moriendo curavit. Et notandum quod Judaei vocabulum Filii Dei, Scriptura sibi creditum, blasphemantes irrident; milites vero, utpote Scripturae nescii, non Filio Dei, sed regi Judaeorum insultant. Idipsum autblasphemabat eum, dicens: Si tu es Christus, salvum fac temetipsum et nos. HIERON. Matthaeus et Marcus introducunt latrones conviciantes, Lucas autem nonnisi unum de illis; quia primum uterque blasphemavit, de hinc terra adumbrata, unus credidit. Vel ita: apud illos pro singulari. Quod genus locutionis invenimus in Epistola ad Hebraeos: Clauserunt ora leonum , cum solus Daniel significetur. Et: Secti sunt , cum de solo Isaia dicatur. Et in psalmo: Astiterunt reges terrae, et principes convenerunt in unum . Reges dicit, propter Herodem; principes, propter Pilatum. Quid enim usitatius, quam ut dicat aliquis, Et rustici mihi insultant, quam
Abbreviated transcription (Latin):
dicebant. Alios saluos fecit. se ipsũ ñ potest¬
¶ saluum facere: leroNine
olentes confiteut᷑. quia alios saluos fec̃.
Quigͣ alios saluos focit: se saluasset si uel¬
let. S i rex isrł ẽ: descendat nunc de cruce.
ut uideamus & credamꝰ ei. Confidit indm.
lib̾et nunc et̃ si uult. Dix̃ enĩ quia filiꝰ di sũ.
s pauit in dño eripiat eũ saluũ faciat eũ.
quomam uult eum. Ieroniaue¬
raudulenta ꝓmissio qđ ei credant: side¬
scendat nunc decruce. Quid ẽ maiꝰ de cruce
adhuc unientẽ descende. ande sepulchro mor¬
tuum surgere : Resurrex̃ & ñ credt̃. Ergosi
de eruce descend̾et : ñ cred̾ent. S mͥ uidet᷑ hoc
demones ĩmisisse. Statimem̃ ut fuit crucifpeꝰ.
sensert᷑ uirtutẽ crucis. & intellexer̃ fractas ẽẽ
uires suas. & hoc agunt. ut de cruce descendat.
s: dñs ꝑmanet in patibulo. ut eos destruat.
deo quoꝙ de cruce descende neglexit. qͥa. Beda.
etiam quosdã deillis qui eũ crucifpxer̃ salua¬

Expanded text:
dicebant: Alios salvos fecit, seipsum non potest salvum facere. HIERON. Nolentes confitentur quia alios salvos fecit. Qui ergo alios salvos fecit, se salvasset si vellet. Si rex Israel est, descendat nunc de cruce, ut videamus et credamus ei. Confidit in Deum? liberet nunc eum si vultSperavit in Domino, eripiat eum, salvum faciat eum, quoniam vult eum . HIERON. Fraudulenta promissio quod ei credant, si descendat nunc de cruce. Quid est majus? de cruce adhuc viventem descendere, an de sepulcro mortuum resurgere? Resurrexit, et non credunt. Ergo si de cruce descenderet, non crederent. Sed mihi videtur hoc daemones immisisse. Statim enim ut fuit crucifixus, senserunt virtutem crucis, et intellexerunt fractas esse vires suas, et hoc agunt, ut de cruce descendat. BEDA. Sed Dominus permanet in patibulo, ut eos destruat. Ideo quoque de cruce descendere neglexit, quia etiam quosdam de illis qui eum crucifixerunt, salva
Abbreviated transcription (Latin):
nus fecistis: date qd estis. Iudȩi erant ace¬
tum. degenerantes a umo patͥarcharum
ac ꝓpħarum. & tanquã de plenouase de
iniquitate mundi huius impleti. Om̃ia
quidẽ iam consummata erant. q̃ oportebat
fieri antequã acciꝑet acetũ. M.cccxlii.¬

Expanded text:
nus fecistis, date quod estis. Judaei erant acetum, degenerantes a vino patriarcharum et prophetarum, et tanquam de pleno vase, de iniquitate mundi hujus impleti. Omnia quidem jam consummata erant quae oportebat fieri, antequam acciperet acetum. M. 342II
Abbreviated transcription (Latin):
centes: Uah qui destruit templũ: & in tͥduo
illud reedificat. Salua temetipsũ. Si filius
qͥeies. descende decruce. Hylanui
on erat difficile de cruce descende.s pat̃nȩ
uoluntatis explendũ erat sacram̃tũ. &
maiora oꝑa in cruce positus agebat. totius¬
lasphemant aut̃ qui pret̃grediunt᷑
uiam: & in recto itinere scripiurarũ mce¬
dere nolunt. Mouebant capita. quia antea
mouerant pedes. nolentes stare supͣ petrã.
ñs quippe ħetici pret̾eunteᷤ Ouigeiie.¬
& declinantes blasphemabant it̾̃m.
ñ habentes caput firmũ. s mouentes illuo
sursum & deorsum. qm̃ ñ st̃ prudentes nec
habent ocłos suos in capite suo. in qͦ habe
debuerant. eccłaste dicente. Sapientis oculi

Expanded text:
s: Vah! qui destruit templum Dei et in triduo illud reaedificat. Salva temetipsum; si Flius Dei es, descende de cruce. HILARIUS. Non erat difficile de cruce descendere. Sed paternae voluntatis explendum erat sacramentum, et majora opera in cruce positus agebat totiusREGOR. Blasphemant autem qui praetergrediuntur viam, et in recto itinere Scripturarum incedere nolunt. Movebant capita, quia antea moverant pedes, nolentes stare supra petram. Omnes quippe haeretici praetereuntes et declinantes, blasphemant Jesum, non habentes caput firmum; sed moventes illud sursum et deorsum, quoniam non sunt prudentes, nec habent oculos suos in capite suo, in quo habere debuerant, Ecclesiaste dicente: Sapientis oculi
Abbreviated transcription (Latin):
ait mat suȩ. Mulier. ece filius tuus. Demde
dicit discipło. Ecce mat̃ tua. Eit exilla hora:
accepit eam discipłs in suam. Augustinu.
Ioralis insinuatur locus. Facit qđ faci¬
endum admonet. scilicet ut a piis filiis
cura parentib impendat᷑. Ex hac doctrina
didicerat paulus. qđ docebat dicens. Siqͥs
aũt suis & maxime domesticis ñ ꝓuidet. fidẽ
negauit. & ẽ infideli det̾ior. Quid aut tã do¬
mesticũ eiuq quã parentes filiis. aut fili pa¬
rentib: Dñs ꝓ sematri alt̾um quodãm fi¬
ltum ꝓuidebat. ioħem scilicet euangłistam.

Expanded text:
 Mulier, ecce filius tuus. Deinde dicit discipulo: Ecce mater tuo. Et ex illa hora accepit eam discipulus in suam. AUGUST. Moralis insinuatur locus. Facit quod faciendum admonet, scilicet ut a piis filiis cura parentibus impendatur. Ex hac doctrina didicerat Paulus quod docebat, dicens: Si quis autem suis et maxime domesticis non providet, fidem negavit, et est infideli deterior . Quid autem tam domesticum cuique, quam parentes filiis, aut filii parentibus? Dominus pro se matri alterum quodammodo filium providebat, Joannem scilicet evangelistam.
Abbreviated transcription (Latin):
esse filium. uel filium ẽẽ patrem. inde
falsum est quod ds̃ genuerit se ipsum.
Sed quia una ꝑsona genuit alterã. pat̾
scilicet filium. ds genuit deum. & est
ds de deo. lumen de lumine. Similitter
cum sp̃s sc̃s a patre & filio ꝓcedat. ds̃ a
deo ꝓcedit. sed neq a se ipso neq ab alio
Ab alio non. quia non est nisi unus ds̃.
est ille a quib ꝓcedit. Refertur autem
pater ad filium. filius ad patrem. sp̃s

Expanded text:
esse Filium, vel Filium esse Patrem; inde esse Filium, vel Filium esse Patrem; inde falsum est, quod Deus genuerit seipsum. Sed quia una persona genuit alteram, Pater scilicet Filium, Deus genuit Deum, et est Deus de Deo, lumen de lumine. Similiter cum Spiritus sanctus a Patre et Filio procedat, Deus a Deo procedit; sed neque a seipso, neque ab alio. Ab alio non, quia non est nisi unus Deus.est ille a quo procedit. Refertur autem Pater ad Filium, Filius ad Patrem, Sp
Abbreviated transcription (Latin):
scd̾m substantiam dr quod pater ẽ. filius
est. et sp̃s sc̃s. et econu̾so. At uero relatio
ꝓhibet. ne dicamus. qui pater ẽ filius est.
uel sp̃s sc̃s. neq qui filius ẽ pater est uel
sp̃s sc̃s. Non enim una ꝑsona est alt̾a. licet
sit hoc ipsum quod altera. Alia est enim
ꝓprietas potentiȩ. alia ꝓprietas sapien¬
tiȩ.alia ꝓprietas bonitatis. & ita alia ẽ¬
ꝑsona patris. alia filii. alia sp̃s sc̃i. Nota
in hoc aliam esse ꝓprietatem patris. ali¬
am filii. aliam sp̃s scĩ. quod alia uera ft̃
de solo patre.alia de solo filio.alia de
solo spu sco. Cum enim dicamus ꝓpri¬
etas est sp̃s scĩ quod neq est genitus neq
ingenitus. nec substantiam nec accidenᷤᷤ
dicimus esse ꝓprietatem eius. Similit̃
est ꝓprietas patris. id est ꝓprie de solo
patre dicitur. quod neq natus c̃. neq
ꝓcedens. Unde ergo falsum ẽ. patrem

Expanded text:
secundum substantiam dicitur quod Pater est, Filius secundum substantiam dicitur quod Pater est, Filius est, et Spiritus sanctus, et e converso. At vero relatio prohibet ne dicamus, qui Pater est, Filius est, vel Spiritus sanctus, neque qui Filius est, Pater est, vel Spiritus sanctus. Non enim una persona est altera, licet sit hoc ipsum quod altera. Alia est enim proprietas potentiae, alia proprietas sapientiae, alia proprietas bonitatis; et ita est alia persona Patris, alia Filii, alia Spiritus sancti. Nota in hoc aliam esse proprietatem Patris, aliam Filii, aliam Spiritus sancti; quod alia vera sunt de solo Patre, alia de solo Filio, alia de solo Spiritu sancto. Cum enim dicamus, proprietas est Spiritus sancti, quod neque est genitus, neque ingenitus; nec substantiam, nec accidens dicimus esse proprietatem ejus. Similiter est proprietas Patris, id est proprie de solo Patre dicitur, quod neque natus est, neque procedens. Unde ergo falsum est, Patrem
Abbreviated transcription (Latin):
suis. & uoluntas sua om̃ium bonorũ
causa est. Hic igitur diuinitatis affectꝰ.
erga creaturas habitus. ꝓcedit a patre.
ꝓcedit & a filio. ñ ut natus. sed ut datus
ꝑ collatam creaturis grãm. Pilius uero
ꝓcedit a patre ut natus. Cum gͦ boni¬
tas dei sit causa totius diuinȩ creatio¬
nis. & cooꝑetur potentiȩ ac sapientiȩ
in om̃i oꝑatione diuina: patet ex supͣ¬
dict̾is auctoritatib quia unius essentiȩ
tis. Licet igitur aliud sit esse potentẽ.
aliud esse sapientem. & aliud esse beni¬
gnum. cum hȩc tria ꝓprietatib diu̾sa.
sint unius substantiȩ diumitatis in dõ.
constat quia tota trinitas est summa
potentia. tota ẽ summa sapientia. tota sũ¬
ma bonitas. Non enim aliud est dicere.
dm̃ esse sapientiam. potentiam. bonitatẽ.
& dicere deum e̾eᷤᷤ potentem. sapientem.
benignum. Est enim potens. sapiens. bo¬
nus. ñ participatione s natura. Pere itaq

Expanded text:
suis; et voluntas sua omnium bonorum suis; et voluntas sua omnium bonorum causa est. Hic igitur divinitatis affectus erga creaturas habitus, procedit a Patre, procedit et a Filio, non ut natus, sed ut datus per collatam creaturis gratiam; Filius vero procedit a Patre ut natus. Cum ergo bonitas Dei sit causa totius divinae creationis, et cooperetur potentiae ac sapientiae in omni operatione divina, patet ex supradictis auctoritatibus, quia unius essentiae tis. Licet igitur aliud sit esse potentem, aliud esse sapientem, et aliud este benignum, cum haec tria proprietatibus diversa, sint unius substantiae divinitatis in Deo, constat quia tota Trinitas est summa potentia tota summa est sapientia, tota summa bonitas. Non enim aliud est dicere, Deum esse potentiam, sapientiam, bonitatem; et dicere, Deum esse potentem, sapientem, benignum. Est enim potens, sapiens, bonus, non participatione, sed natura. Vere itaque
Abbreviated transcription (Latin):
aturis ad creatorẽ translata sunt. Iilud
autem firmiter sciendũ. quia unus ds̃
una potentia ẽ. ex qua om̃ia. nec dicitur
om̃ipotentia seu om̃ps. quasi ꝑcollectio¬
nem potentiarum. sed quia potest om̃ia
quȩ uult. Filius ergo ꝑ quem om̃ia. eque
est om̃ipotentia ut pater. cum sit poten¬
tia diuina in eo quod ẽ potentia discer¬
nendi & gub̃nandi unuersa. Ne mire¬
ris dm̃ una potentia posse om̃ia. uno
inturtu mentis uidere & ordinare om¬
nia. uno affectui benignitatis amplecti
om̃ia. cum etiam tu uideas uno ictu ocłi
lunam. stellas. & alia tam diuersa. Sp̃s
sc̃s a patre & filio ꝓcedit. qm̃ iccirco uult
ds̃ om̃ia quȩ facit. quia potest & quia
scit. Hȩc autem ꝓcessio inde est. quia be¬
nignus diuimitatis affectus ex potentia
& sapientia ad creationẽ & gub̾nationẽ
rerum & distributionẽ gr̃arum exten¬
ditur. Eternalit̾ enim uult ds̃. ut
uniuersa fiant quȩ facit temporib

Expanded text:
aturis ad Creatorem translata sunt. Illud aturis ad Creatorem translata sunt. Illud autem firmiter sciendum, quia unus Deus una potentia est, ex qua omnia, nec dicitur omnipotentia seu omnipotens, quasi per collectionem potentiarum, sed quia potest omnia quae vult. Filius ergo per quem omnia, aeque est omnipotentia ut Pater, cum sit potentia divina in eo quod est potentia discernendi et gubernandi universa. Ne mireris Deum una potentia posse omnia, uno intuitu mentis videre et ordinare omnia, uno affectu benignitatis amplecti omnia, cum etiam tu videas uno ictu oculi lunam et stellas, et alia tam diversa. Spiritus sanctus a Patre et Filio procedit, quoniam idcirco vult Deus omnia quae facit, quia potest et quia scit. Haec autem processio inde est, quia benignus divinitatis affectus, ex potentia et sapientia ad creationem et gubernationem rerum, ad distributionem gratiarum extenditur. Aeternaliter enim vult Deus, ut universa fiant quae facit temporalibus
Abbreviated transcription (Latin):
lenonimꝰ in quicunq uult. & ambrosius
in libro de trinitate. Quomͦ pat̾ genuit
filium: etiam angłi nesciunt. Sed for¬
tasse senties hoc ideo dictũ esse. quia
potentia cui om̃ia sunt possibilia incõ¬
prehensibilis ẽ. et sapientia uidens uni¬
uersa. atq discernens singula in cõpre¬
hensibilis ẽ. simul etiam generatio eius
in hoc quidem quod ẽ ȩt̾na supra intel¬
lec̾tum ẽ. Senties autem fortasse iux¬
ta premissas similitudines facile in¬
telligi posse. ut dicas. Cum sapientia
quia est potentia discernendi. sit id ip¬
sum quod est ex potentia. translatiue sa¬
pientia dei nata seu genita dicitur ã
potentia diuina. & appellatur filius.
iuxta quod filii de patrib sunt. uelut
corũ expressȩ imagines. & mutuam di¬
lectionem habentes. Potentia quoq di¬
uina. in eo quod ex ipsa est sapientia. m¬
mirum ꝑ translationẽ nuncupata ẽ
pater. ꝑmulta nanq nomina de cre-¬

Expanded text:
Hieronymus in Quicunque vult, et Ambrosius Hieronymus in Quicunque vult, et Ambrosius in libro De Trinitate: « Quomodo genuit Pater Flium, etiam angeli nesciunt. Sed forte senties hoc ideo dictum esse, quia potentia cui omnia sunt possibilia, incomprehensibilis est; et sapientia videns universa atque discernens singula, incomprehensibilis est, simul etiam generatio ejus in hoc quod est aeterna, supra intellectum est. Senties autem fortasse juxta praemissas similitudines facile intelligi posse, ut dicas: Cum sapientia, quia est potentia discernendi sit id ipsum quod est ex potentia; translative sapientia Dei nata seu genita dicitur a potentia divina, et appellatur Filius, juxta quod Filii de patribus sunt velut eorum expressae imagines, et mutuam dilectionem habentes. Potentia quoque divina in eo quod ex ipsa est sapientia, nimirum per translationem nuncupata, est Pater. Permulta namque nomina de cre
Abbreviated transcription (Latin):
inuna eademq essentia tria ꝓprietate
diuersa. quia aliud ẽ. esse hoc es. aliud
esse hanc imaginem. & aliud esse hoc
sigillabile. Scientia quoq siue sapien¬
tia. cum sit potentia discernendi. neces¬
sario exigit ad esse suum potentiam. sed
potentia ñ exigit sapientiam. quod simi¬
litudine materiȩ ad materiam facile ui¬
deri potest. Etenm quia statua con¬
stat ex ere & forma. es ñ exigit statuam
ad esse suum. statua uero exigit es. &
quodammͦ imꝓprie & figurate posset
dici statuam ex ere genitam seu ꝓcrea¬
tam esse. & om̃e materiatũ ex mat̾ia.
Apotentia uero & sapientia ꝓcedit bo¬
nȩ uoluntatis affectus. quia his exigen¬
tib consequenter facere uolumus ni si
uicium prepediat quȩ possumꝰ. & scimꝰ
facere. si cognoscimus ea fieri oportere.
Sed quo spectant ꝓpositȩ similitudi¬
nes: Nunquid presumet. assignare
quisquã generationem filii a patre. pro¬
cessionem spirittis ab utroq : Dicit enĩ

Expanded text:
in una eademque essentia tria proprietate in una eademque essentia tria proprietate diversa; quia aliud est esse hoc aes; aliud, esse hanc imaginem, et aliud, esse hoc sigillabile. Scientia quoque sive sapientia cum sit potentia discernendi, neccessario exigit ad esse suum potentiam; sed potentia non exigit sapientiam, quod similitudine materiae ad materiatum, facile videri potest. Etenim quia statua constat ex aere et forma, aes non exigit statuam adesse suum; statua vero exigit aes, et quodammodo improprie ac figurate posset dici statuam ex aere genitam seu procreatam esse, et omne materiatum ex materia. A potentia vero et sapientia procedit bonae voluntatis affectus; quia his exigentibus consequenter facere volumus, nisi vitium praepediat, quae possumus et scimus facere, si cognoscamus ea fieri oportere. Sed quo spectant propositae similitudines? Nunquid praesumet assignare quisquam generationem. Filii a Patre, processionem Spiritus ab utroque? Dicit enim
Abbreviated transcription (Latin):
atura hȩc tria requiruntur. quis eam
fecerit. ꝑ quid fecerit. quare fecerit. Pat̾
itaq est qui om̃ia fecit ꝑ filium. ꝓpter
bonitatem suam. Quȩ bonitas quia
sp̃s sc̃s intelligitur:. trinitas nobis inti¬
matur. In creando quippe imm̃sitatẽ
rerum. potentia maxime declaratur. sa¬
pientia quoq in gub̃nando creata. &¬
in deducendo eadem ad optimũ euen-
tum. benignitas ex ipsis creaturis ma¬
nifestatur. Item. Ex mente nr̃a nascit᷑
sapientia quȩ est in ipsa. & a mente & sa¬
pientia ꝓcedit amor quo ipsa mens di¬
ligit sapientiam genitam a se. & sunt
hȩc tria simul in una indiuisibili sub¬
stantia animȩ. Item ut in sole apparet
a substantia ignis uis ignei feruoris
nascitur. & inde ꝓuenit splendor in
eadem substantia. Item. Imago de ere
ad sigillandum facta. quod est imago.
id est sic formatum es ex ȩre. tanquam ex
materia contrahit. et quod ẽ sigillabile
seu sigillans. ab utroq ꝓcedit. Sunt gͥ

Expanded text:
atura haec tria requiruntur: quis eam fecerit, per quid fecerit, quare fecerit. Pater itaque est, qui omnia fecit per Filium, propter bonitatem suam. Quae bonitas quia Spiritus sanctus intelligitur, Trinitas nobis intimatur. In creando quippe immensitatem rerum, potentia maxime declaratur; Sapientia quoque, in gubernando creata; et in eadem ad optimum eventum deducendo, benignitas ex ipsis creaturis manifestatur. » Item: « Ex mente nostra nascitur sapientia, quae est in ipsa, et a mente et sapientia procedit amor, quo ipsa mens diligit sapientiam a se genitam: et sunt haec tria simul in una indivisibili substantia animae. » Item: « Ut in sole apparet, a substantia ignis vis ignei fervoris nascitur, et inde provenit, splendor in eadem substantia. » Item: « Imago de aere ad sigillandum facta, quod est imago, id est, sic formatum aes, ex aere tanquam ex materia contrahit; et quod est sigillabile seu sigillans, ab utroque procedit. Sunt igitur
Abbreviated transcription (Latin):
ñs dixit discipulis suis. ioħes ipse ẽ
hclyas. quia iohannes in sp̃u erat helẏas
ñ in ꝑsona. scđm quam dicit hic se ñ esse
helyam. Idõ iohannes negauit se ẽẽ pro¬
pb̃am. quia plus erat quam ꝓpb̾a. qͦd alũ
el quia nuncii querere intendebant.
an ee̾t helysȩus in qͦ figura baptismi
precessit. uel alius ex ꝓpb̃is antiquis. Di¬
xerunt gͦ ei. Quis es ut responsum demꝰ

Expanded text:
s dixit discipulis suis, Joannes ipse est Elias, quia Joannes in spiritu erat Elias, non persona, secundum quam dicit hic se non esse Eliam. Ideo Joannes negavit se esse prophetam, quia plus erat quam propheta, quod alii el quia nuntii quaerere intendebant an esset Eliseus, in quo figura baptismi praecessit, vel alius ex prophetis antiquis. Dixerunt ergo ei: Quis es, ut responsum demus
Abbreviated transcription (Latin):
quale sit. ignis ꝓbabit. Euangłista io¬
hannes scripsit. cuius ñ sum dignus ut
soluam euis corrigiam calciamenti. qͦd
ad mysteriũ spectat. Albinus.
os apud ueteres fuit. ut siqͥs eam
que sibi competeret. acciꝑe uxorẽ nol¬
let. ille ei calciam̃tum solueret. qui iure
ꝓ pinquitatis eã sͥ desponsaret. A p̃c ãu
sponsam sponsus ẽ. Unde iohes quia¬
xp̃c e̾eᷤᷤ putabatur. recte se indignum esse
denunciat. ad soluendũ corrigiam eiꝰ cal¬
ciamenti. Quasi dicat. Ego redemptoris
uestigia denudare ñ ualeo. quia sponsi no
men ñ usurpo. Uelita. Calciam̃ta ex mor¬
tuis animalib fiunt. Dñs uͦ quasi calcia¬
tus apparuit. postquã carnem assũpsit.
Huius incarnationis mysteriũ nemo un-
quam ad plenũ inuestigare potuit. Corri¬
gia calciam̃ti est. ligatura tanti mysterii.
Non ualet gͦ ioħes ad plenũ corrigiam
soluere. quia in carnationis mystĩum non
sufficit inuestigare. Cuius uentilabrũ
in manu eius. & ꝑmundabit aream suam.

Expanded text:
babit . Evangelista Joannes scripsit: Cujus non sum dignus ut solvam ejus corrigiam calceamenti. Quod ad mysterium spectat. ALBINUS. Mos apud veteres fuit ut si quis eam quae sibi competeret accipere uxorem nollet, ille ei calceamentum solveret, qui jure propinquitatis eam sibi desponsaret. Christus autem sponsam sponsus est. Unde Jo esse putabatur, recte se indignum esse denuntiat ad solvendum corrigiam ejus calceamenti. Quasi dicat: Ego Redemptoris vestigia denudare non valeo, quia sponsi nomen mihi non usurpo. Vel ita: Calceamenta ex mortuis animalibus fiunt. Dominus vero quasi calceatus apparuit postquam carnem assumpsit. Hujus incarnationis quam ad plenum investigare potuit. Corrigia calceamenti est ligatura tanti mysterii. Non valet ergo Joannes ad plenum corrigiam solvere, quia incarnationis mysterium non sufficit investigare. Cujus ventilabrum in manu sua, et permundabit aream suam,
Abbreviated transcription (Latin):
in pęnitentiam. id in signũ pęniten¬
tiȩ purgantis animas. lauo corpora. &
usum baptizandi instituo. parans uiã
fortiori me. cuius calciam̃ta portare non
sũ dignus. tanta ẽ eiꝰ excellentia supͣ meã
paruitatẽ. Int̾ uos aũt medius ẽ quẽ pre¬
dico. s nescitis eũ. quia eiꝰ humilitate ab¬
utimini. Ipse baptizabit in sp̃u sco et
intelligit᷑. quia ⁊ corda incendit ꝑamorẽ.
& illuminat ꝑ sapientiã. Sunt qui ita
exponunt. In sp̃u scõ in p̃senti. migni in
futuro. Sicut enim nc̃ renascim᷑ ex aqua
& sp̃u sc̃o in remissionẽ peccatoꝵ: ita tc̃
de leuib peccatis cũ quib morimͣ ꝑ ignẽ¬

Expanded text:
in poenitentiam: id est in signum poenitentiae purgantis animas, lavo corpora, et usum baptizandi instituo, parans viam fortiori me, cujus calceamenta portare non sum dignus: tanta est ejus excellentia supra meam parvitatem. Inter vos autem medius est quem praedico, sed nescitis eum, quia ejus humilitate abutimini. Ipse baptizabit in Spiritu sancintelligitur, quia et corda incendit per amorem, et illuminat per sapientiam. Sunt qui ita exponunt: In Spiritu sancto in praesenti, in igni in futuro. Sicut enim nunc renascimur ex aqua et Spiritu sancto in remissionem peccatorum, ita tunc de levibus peccatis cum quibus morimur, pe
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sentis in carne assumpta. cui ioħes
testimoniũ ꝑhibet iuxta illud. Paraui
luctrnã xp̃o meo. Uram dñ dirigit. qui
ad precepta eiꝰ uiam p̃parat. unde illud.
Si quis diligit me: sermonẽ m. seruabit.
am iordanẽ figurã baptismi gessisse. eũ¬
ꝙ helyam ⁊ helyseum in figura baptismi
siccis petib transisse. putabant nunc
eos surrexisse ad baptrrandũ. Quia gͦ
iohes nullũ de his dicit se ẽe̾. int̾rogas
qua audacia baptizet.N.X Il. Mi.XI. R¬

Expanded text:
mat: praesentis in carne assumpta, cui Joannes testimonium perhibet, juxta illud: Paravi lucernam Christo meo . Viam Domini dirigit, qui ad praecepta ejus vitam praeparat. Unde illud: Si quis diligit me, sermonem meum servabitam Jordanem figuram baptismi gessisse, eumque Eliam et Elisaeum in figura baptismi siccis pedibus transiisse, putabant nunc eos surrexisse ad baptizandum. Quia ergo Joannes nullum de his dicit se esse, interrogant qua audacia baptizet. A. 12I
Abbreviated transcription (Latin):
dicauit. et baptismũ pęnitentiȩ in qͦ pecca¬
toꝵ remissio fit. id s baptismũ xp̃i. s pecca¬
toꝵ remissionẽ ioħes dare ñ potuit. Unde
figura legis ẽ. quȩ peccatũ nunciat. ñ con¬
donat. Iohaunes xp̃i prenuncius ẽ. ita
enitere aũt ẽ. de pret̾itis malis dolere:
et plangenda uelle uitare. qͦd facit
amor di ⁊ odiũ peccati. Agere uͦ peniten¬
tiam ẽ ꝓ peccatis satisfacere. Apxpinqͣt
regnũ cęloꝵ id÷ regnare in celestib ꝑ xp̃i
scilicet humilitatẽ ⁊ obȩdientiã. sicut ꝑ¬

Expanded text:
dicavit et baptismum poenitentiae, in qrum remissio fit, id est baptismum Christi; sed peccatorum remissionem Joannes dare non potuit. Unde figura legis est, quae peccatum nuntiat, non condonat, Joannes Christi praenuntius est, ita Poenitere autem est de praeteritis malis dolere, et plangenda velle vitare, quod facit amor Dei et odium peccati. Agere vero poenitentiam, est pro peccatis satisfacere. Appropinquat regnum coelorum, id est regnare in coelestibus per Christi scilicet humilitatem et obedientiam, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
onfessus est se ñ esse xp̃m. & ñ ne¬
gauit quod erat. scilicet se ẽẽ precursorẽ.
ut sequentia det̾minant. Hic humili¬
tas iohannis comm̃datur. qui dum infir¬
mitatem suã studuit humilit᷑ agnosce¬
re: dei celsitudinẽ meruit obtinere.

Expanded text:
onfessus est se non esse Christum, et non negavit quod erat, scilicet se esse praecursorem, ut sequentia determinant. Hic humilitas Joannis commendatur, qui dum infirmitatem suam studuit humiliter agnoscere, Dei celsitudinem meruit obtinere.
Abbreviated transcription (Latin):
demonstrauit dicens. ecce agnus dĩ. un¬
de & plusquã ꝓpħa dictus ẽ. Non erat
ale lix. s ut testimoniũ ꝑhiberet de
lumine. Non erat ioħes lux. idz ex se illu¬
mnabilis. et ad illuminandos alios ꝑ se
sufficiens. sicut illa lux uera quã ditimꝰ.
had hoc uenit ut testimoniũ ꝑ hib̾et de
ilia luec iam ut diximꝰ facta lumine. Que
quide lux antequã fieret lum̃ nr̃m. erat
ab ȩc̾no. luxuera cuiꝰ ẽ illuminare quem li¬
bet uere illuminaudũ. Et hoc ẽ.A. Ili

Expanded text:
demonstravit, dicens: Ecce Agnus Dei. Undemonstravit, dicens: Ecce Agnus Dei. Unde et plusquam propheta dictus est. Non erat ille lux, sed ut testimonium perbiberet de lumine. Non erat Joannes lux, id est ex se illuminabilis, et ad illuminandos alios per se sufficiens, sicut illa lux vera quam diximus; sed ad hoc venit, ut testimonium perhiberet de illa luce, jam, ut diximus, facta lumine. Quae quidem lux, antequam fieret lumen nostrum, erat ab aeterno lux vera, cujus est illuminare quemlibet vere illuminandum, et hoc est: A. 3I
Abbreviated transcription (Latin):
Et uidebit om̃is caro salutare d̾i. Gres
allis humiles designat. mons ⁊ col¬
lis suꝑbos. Cõrda humiliũ eloquio
sacrȩ doctrinȩ et grã uirtutũ replebun¬
tur. iuxta illud. Qui emittit fontes uri
conuallib. Et rursũ. Et̃ conualles ab¬
undabunt frum̃to. A montib nanq
aqua dilabitur. quia suꝑbas m̃tes uerr¬
tas doctrinȩ deserit. Praua directa fi¬
unt. cũ corda ꝑ inrusticiã distorta adiu¬
sticiam dirigunt᷑. & asꝑa in uias planas
immutantur. cũ immites ⁊ iracundȩ
mentes ꝑ infusionẽ gr̃ȩ ad mansuetu¬
dinem redeunt. ut ibi predicator pla¬
nam uiã inueniat. ubi prius ꝑ asꝑitatẽ
gressũ ponere ñ poterat. Om̃is caro.
id omĩs homo salutare dei uidebit in
minabile ẽ. Lum̃ uͦ quasi iam intesta
nr̃ȩ mortalitatis positũ ⁊ humanatũ.
Iohes itaq ñ de luce tantũ uerũetiã de
lumine testimonũ dedit. quia quem
dm̃ predicauit. humanatũ usibiliter

Expanded text:
Et videbit omnis caro salutare Dei. GREG. Et videbit omnis caro salutare Dei. GREG. Vallis humiles designat; mons et collis, superbos. Corda humilium eloquio sacrae doctrinae et gratia virtutum replebuntur, juxta illud: Qui emittit fontes in convallibus ; et rursum, et valles abundabunt frumento . A montibus namque aqua dilabitur; quia superbas mentes veritas doctrinae deserit. Prava directa fiunt, cum corda per injustitiam distorta, ad justitiam diriguntur; et aspera in vias planas immutantur, cum immites et iracundae mentes, per infusionem gratiae ad mansuetudinem redeunt, ut ibi praedicator planam viam inveniat, ubi prius per asperitatem gressum ponere non poterat. Omnis caro, id est, omnis homo salutare Dei videbit in minabile est. Lumen vero, quasi jam in testa nostrae mortalitatis positum et humanatum. Johannes itaque non de luce tantum, verum etiam de lumine testimonium dedit; quia quem Deum praedicavit, humanatum visibiliter
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħam dicentẽ. Uox clamantis in de¬
serto. parate uiam dñi. rectas facite semi¬
ic nimirũ ioħes p̃dicabat. hic ẽ enm
et cet̾a. Sicut prius sonat uox. et posteam
tellectus concipit᷑. sic ioħis p̃dicatio ante¬
ibat aduentũ xp̃i nunciando. Ideoq io
erat in pͥncipio apud dm̃. qͦd in ioħe cla¬
mat ad iudȩos surdos. ꝑ peccata longe
positos. indignationis clamore dignos.
aures fit uox et clamor in deserto. qͥa
sine sp̃u dei sunt. sine ꝓpłia. rege. sac̾dote.
Quid clamat xp̃c ꝑ iohannẽ : farate uiã
dñi. Uia dñi ꝑ quam ds ad nos descendit.
& nos ad illum ascendimꝰ: ẽ fides. peni¬
tentia. dilectio. Semitȩ id: intentiones
recte sunt: si pure leuant᷑ ad d̾m. Cur¬
uantur autẽ. si ꝓ t̾renis facimꝰ. quȩ ꝓpt̾
dm̃ facienda sunt. Masister¬
Phyris grece. latine dr̃ uisio. inde pro¬
pheta. idest ꝓcul uidens.
m̃is uallis implebitur. et om̃is mots
et collis humiliabitur. & erunt
praua in directa. & asꝑa intuas planas

Expanded text:
in deserto: Parate viam Domini, rectas facite semiic nimirum Joannes praedicabat: « Hic est enim, » etc. Sicut prius sonat vox, et postea intellectus concipitur, sic Joannis praedicatio anteibat, adventum Christi nuntiando. Ideoque Joerat in principio apud Deum , » quod in Joanne clamat ad Judaeos surdos, per peccata longe positos, indignationiaures, fit vox et clamor in deserto, quia sine Spiritu Dei sunt, sine propheta, rege, sacerdote. Quid clamat Christus per Joannem? Parate viam Domini. Via Domini, per quam Deus ad nos descendit, et nos ad illum ascendimus, est fides, poenitentia, dilectio. Semitae, id est, intentiones rectae sunt, si pure levantur ad Deum. Curvantur autem, si pro terrenis facimus quae propter Deum facienda sunt. Phiris Graece, Latine dicitur visio. Inde propheta, id est procul videns: Omnis vallis implebitur, et omnis mons et collis humiliabitur, et erunt prava in directa, et aspera in vias planas.
Abbreviated transcription (Latin):
scitur. et idõ nom̃ ꝓ noticia ponit᷑. Qui
ñ ex sanguinib neq ex uoluntate carniᷤᷤ
neq ex uoluntate uiri. s ex deo natisunt.
Qui scilicet in hoc qͦd facti sunt filii dei ñ
sunt ex sanguinib id ÷ ex mat̾ia sangui¬
nis patris et matris. qͦd exposuit dicens.
Neq ex concupiscentia carnis. id femi¬
nȩ neq uiri. Quia caro ab ossib susten¬
tatur. et minꝰ fortitudinis ht̃: idõ ꝑ eam
sexus infirmior designat᷑. Ai M.l. l¬

Expanded text:
Qui non ex sanguinibus, neque ex voluntate carnis, neque ex voluntate viri, sed ex Deo nati sunt. Quid scilicet in hoc quod facti sunt filii Dei, non sunt ex sanguinibus, id est ex materia sanguinis patris et matris, quod exposuit dicens: Neque ex concupiscentia carnis, id est feminae neque viri. Quia caro ab ossibus sustentatur, et minus fortitudinis habet, ideo per eam sexus infirmior designatur. A
Abbreviated transcription (Latin):
ilis et asꝑa uestis de pilis cameloꝵ
ut ad om̃e minist̾ium uoluntatis
xp̃i simus accincti. Locustȩ fugaces in
esum electȩ. figurant nos. qui prius qͣsi
quibdã corpoꝵ saltib efferebam̃ uoluntate
uagi. oꝑib mutiles. uerbis queruli. se-
de ꝑegrim. Nunc aũt sumꝰ sc̃oꝵ alimo¬
ma & societas ꝓpħarũ. electi simul cũ
melle siluestri. quia dulcissimũ cibum
prebituri sumus. ñ ex alueareis legis. s
ex nob. ueluti ex truncis siluestrium ar¬
borum gentilitatis. Iunc exibat ad eum
om̃is ierosolima & om̃is iudea. & omnis
regio circa iordanẽ. & baptizabant᷑ in
iordane ab eo confitentes peccata sua.

Expanded text:
ilis et aspera vestis de pilis cameloruut ad omne ministerium voluntatis Christi simus accincti. Locustae fugaces in esum electae, figurant nos, qui prius quasi quibusdam corporum saltibus efferebamur voluntate vagi, operibus inutiles, verbis queruli, sede peregrini. Nunc autem sumus sanctorum alimonia, et satietas prophetarum, electi simul cum melle silvestri; quia dulcissimum cibum praebituri sumus non ex alveariis legis, sed ex nobis veluti ex truncis silvestrium arborum gentilitatis. Tunc exibat ad eum omnis Jerosolyma, et omnis Judaea, et omnis regio circa Jordanem, et baptizabantur in Jordane ab eo, confi
Abbreviated transcription (Latin):
num dicit secretũ patris. Iude filius ue¬
nit ꝑ assumptionẽ carnis: narrauit qͦd
ibi uidit. id÷ reuelauit sitis. quod in pre¬
senti oculata fide uident de trinitate
deitatis. ⁊ quia intͦducet eos ad manife.¬
stam uisionẽ quȩ beatos faciet. Magist̃¬
icit enĩ alibi. Nemo uenit ad patrẽ
nisi ꝑ me. Item. nemo nouit patrẽ

Expanded text:
s. Inde Filius venit per assumptionem carnis, et narravit quod ibi vidit, id est revelavit suis quod in praesenti oculata fide vident de Trinitate Deitatis, et quia introducet eos ad manifestam visionem, quae beatos faciet. Dicit enim alibi: Nemo venit ad Patrem n
Abbreviated transcription (Latin):
ab errore. recursus a crimine: ⁊ post
etiam helyas. cingulũ est de pellib siccis
animaliũ. unde ioħes cingebatur circa
lumbos ad luxuriã mortificandã. Locu¬
stas ⁊ mel siluestre edebat. quia solitut.¬
iuis habitatori congruũ est ñ sequi diui¬
tias. s necessitatem. Maz is ter¬

Expanded text:
ab errore, recessus a crimine, et postam Elias, cingulum est de pellibus siccis animalium . Unde Joannes cingebatur circa lumbos, ad luxuriam mortificandam. Locustas et mel silvestre edebat, quia solitudinis habitatori congruum est non sequi divitias sed necessitatem. Vilis e
Abbreviated transcription (Latin):
patre plenum grẽ ⁊ ueritatis. Cumita
uerbum carnis se uelamine obumbraret.
quasi collirio nob̾ oculos tergens. nos hu¬
iles in ipso sic humanato głam eiꝰ icħ¬
excellentiã diuinitatis intelleximꝰ. quã ꝓ
infirmitate uisibilis carnis suꝑbi crede
nolebant. Eiusdico quasi unigeniti id
reuera unigenit ꝑ naturam. non ꝑ adop¬
U Et gͦ dĩ filius iuxta diuinitatis excel¬
lentiam unigetitꝰ a patre. iuxta frat̃¬
nam uͭ societatẽ primogenitꝰ om̃is creature
Unigenitus in substantia ditatis. primo¬
genitus in suscptione humantatis. Alni¬
genit᷑ in natura: primogenitus ingr̃a.
Inde ẽ qͦd fr̃ nuncupatur id̃ns: frat̃. quia
pmogenitus. cłns qr tnigenit᷑. Masist̃.
nde euangłista plenũ gr̃e ⁊ ueritatis¬

Expanded text:
atiae et veritatis. BEDA. Cum ita Verbum carnis se velamine obumbraret, quasi collyrio nobis oculos tergens, nos humiles in ipso sic humanato, gloriexcellentiam divinitatis intelleximus, quoniam pro infirmitate carnis superbi credere nolebant. Ejus dico quasi Unigeniti, id est revera Unigeniti per naturam, non per adopt ergo Dei Filius juxta divinitatis excellentiam, Unigenitus a Patre, juxta fraternam vero societatem primogenitus omnis creaturae. Unigenitus in substantia Deitatis, primogenitus in susceptione humanitatis. Unigenitus in natura, primogenitus in gratia. Inde est quod frater nuncupatur et Dominus. Frater, quia primogenitus; Dominus, quia unigenitus. Unde evang
Abbreviated transcription (Latin):
donis sc̃i sp̃s. scãm diuinitatẽ plenum ue¬
ritatis. id in cõmutabilitatis. licet mu¬
tabilẽ naturã sibi uiuret. Sic quippeas¬
sumpsit nr̃am. ut ñ desereret suã. A.¶
testimoniũ ꝑhibet de ipso⁊ clamat dices.
Hicerat quẽ dixi. Qui postme uenturꝰ ẽ
ante me factus ẽ: quia priormeerat.
Qui post me ad p̃dicandũ uenturꝰ ẽ. factꝰ
ẽ ante me: ñ dico factus ẽ antequã essẽ
ego. s antepositus c̃mͥ. & antecellit mem
humanitate. quia prior me erat in ȩt̃ni¬
tate deutatie. A UI.
ad testimoniũ suȩ assertiõnis. Uidius
plenum gre. et de hac plenitudine donoꝵ
quam habuit. om̃s nos electi quasi ꝑ par¬
gr̃am illi homini collatã. etiã nob̾ tanꝗͣ
hiuus capitis membris gr̃a qua saluati
merita nr̃a impetrauit nob̾ illa tanta
aduocati nr̃i gr̃a. qui in om̃ib ꝓ sua re¬
uerentia exaudiri meruit a patre. Aiĩs.¬
el grãm accepimꝰ ab eo ꝓ gr̃a. id fidẽ.
dilectionẽ. sacram̃ta. ꝓuita et̃na ꝓ me¬

Expanded text:
i Spiritus; secundum divinitatem plenum veritatis, id est incommutabilitatis, licet mutabilem naturam sibi junxerit. Sic quippe assumpsit nostram, ut non desereret suam. A. testimonium perhibet de ipso, et clamat, dicens: Hic erat quem dixi, qui post me venturus est, ante me factus est, quia prior me erat. Qui post me ad praedicandum venturus est, factus est ante me, non dico, factus est antequam essem ego, sed antepositus est mihi, et antecellit me in humanitate, quia prior me erat in aeternitate Deitatis. A. ad testimonium suae assertionis. Vidimus plenum gratiae, et de hac plenitudine donorum quam habuit, omnes nos electi, quasi per pargratiam illi homini collatam, etiam nobis tanquam hujus capitis membris, gratia qua salvati merita nostra impetravit nobis illa tanta advocati nostri gratia, quid in omnibus pro sua reverentia exaudiri meruit a Patre. Vel gratiam accepimus ab eo pro gratia, id est fidem, dilectionem, sacramenta, pro vita aeterna prome
Abbreviated transcription (Latin):
hȩ suscitati sunt. quia semini eiꝰ scilicet
xp̃o. uniti sunt gentiles ꝑ fidẽ. Unde eis¬
dem gentib paulus dic̃. Si aũt uos xp̃i.
ergo abrahȩ semen estis. Hy lauius.¬
Ncrepat gͦ ioħes pharisȩos. ut qui diabo¬
lum patrẽ ꝑ infidelitatẽ habere cȩꝑant.
cum eis qui de lapidib excitarent᷑. rur-¬
sum abrahe filii ꝑ fidem fiant. Lam enĩ
securis ad radicem arborũ posita ẽ. Ma¬
Irbor intelligit᷑ homo. radix sister.
uoluntas. ex qua fructꝰ oꝑum ꝓcedit.
securis uͦ p̃dicatio euangłii. quȩ dr̃ad ra¬
dicem poni. quia mundiciã uoluntatis
ꝑquirit. Docet enim p̃mium in bona
uoluntate consistere. pęnam uͦ in mala.
Oꝑa autẽ quȩ lex moysi damnabat uel
remunerabat. testimonia quȩdam sunt
uoluntatis. Omĩs gͦ arbor quȩ ñ facit
fructũ bonũ. excidetur. & in ignẽ mit

Expanded text:
hae suscitati sunt, quia semini ejus, scilicet hae suscitati sunt, quia semini ejus, scilicet Christo, uniti sunt gentiles per fidem. Unde eisdem gentibus Paulus dicit: Si autem vos Christi; ergo Abrahae semen estis . HILAR. Increpat ergo Joannes Pharisaeos, ut qui diabolum patrem per infidelitatem habere coeperant, cum eis qui de lapidibus excitarentur rursum Abrahae filii per fidem fiant. Jam enim securis ad radicem arborum posita est. Arbor intelligitur homo; radix, voluntas ex qua fructus operum procedit; securis vero, praedicatio Evangelii, quae dicitur ad radicem poni, quia munditiam voluntatis perquirit. Docet enim praemium in bona voluntate consistere, poenam vero in mala. Opera autem quae lex Moysi damnabat vel remunerabat, testimonia quaedam sunt voluntatis. Omnis ergo arbor quae non facit fructum bonum, excidetur et in ignem mi
Abbreviated transcription (Latin):
qui nc̃ ad lam̃ta penitentiȩ ñ recurrit.
Facite gͦ fructũ digaũ penitentiȩ. e ne
uelitis dicere intra uos. patrẽ habemus
abraham. Dico cnĩ uob̃. quia potest ds̃ de¬
lapidib istis suscitare filios abrahe.
Fructũ dicit ñ qualẽcunq s dignũ pȩ¬
nitentiȩ. ut quanto qͥs grauius peccauit.
tanto amplius ꝓ qualitate culpȩ pęnite¬
at. & bona oꝑa maiori lucro faciat. S ed
udȩi de generis nobilitate głantes. iccirco
peccatores se ñ agnoscebant. quia de abra¬
ham descenderant. ꝑ lapides intelligunt᷑
corda gentiliũ. ad intellectũ dei insensi¬
bilia. Unde etiam dr̃ quib dã iudȩis. Au¬
ferã cor lapideũ de carne ur̃a. Merito
lapidib gentes signantur. quȩ lapides
coluer̃. in naturã lapidum ñ usu corpo¬
ris s m̃tis habitu conuersȩ. Unde illud.
Similes illis fiunt qui faciunt ea. i om̃s
qͥ ꝯfidt in eis. De quib lapidib filiĩ abra¬

Expanded text:
qui nunc ad lamenta poenitentiae non recurrit. qui nunc ad lamenta poenitentiae non recurrit. Facite ergo fructum dignum poenitentiae. Et ne velitis dicere intra vos: Patrem habemus Abraham. Dico enim lapidibus istis suscitare filios Abrahae. Fructum dicit non qualemcunque, sed dignum poenitentiae: ut quanto quis gravius peccavit, tanto amplius pro qualitate culpae poeniteat, et bona opera majori lucro faciat. Sed Judaei de generis nobilitate gloriantes, idcirco peccatores non agnoscebant, quia de Abraham descenderant. Per lapides intelliguntur corda gentilium, ad intellectum Dei insensibilia. Unde etiam dicitur quibusdam Judaeis: Auferam cor lapideum de carne vestra . Merito lapidibus gentes comparantur, quae lapides coluerunt, in naturam lapidum non usu corporis, sed mentis habitu conversae. Unde illud: Similes illis fiant qui faciunt ea, et omnes qui confidunt in eis . De quibus lapidibus filii Abra
Abbreviated transcription (Latin):
hannes ñ ut suũ baptismũ remis¬
sionem peccatoꝵ daret. s ut baptismũ
xp̃i remissurũ peccata p̃curreret. Nabanꝰ.
Iaptizabantur in iordane qui de¬
scensio int̾pretat᷑. de suꝑbia ueteris
hominis ad humilitatẽ confessionis &
em̃dationis descendentes. MX.L.UIII.
idens autẽ multos pharisȩoꝵ et sa¬
duccoꝵ uenientes ad baptismũ su
um: dixit eis. Progenies iuꝑarũ. quis
demonstrauit uob̃ fugere a uentura
a popło ꝑ hypocrisin. Saducei st̃ iusti¬
ficati. uł iustificantes se. Hi qͥnq libros
moysi recipiunt. ꝓpħas respuunt. Re-¬
surrectionem ñ credt̃. Eregoriꝰ & Beda.
quia maloꝵ parentũ acta mitanteᷤᷤ
bonis inuident. eosq ꝑsequunt᷑. & ita
uenenati filii de uenenatis parentib na¬
ti sunt. Cũ gͥ pęnitentia & correctione
maxime indigerent: increpant᷑. quia ñ
prius deponunt uenena. ut sic ad baptis¬
mũ ueniant. Uentura ira ẽ. extrema dĩ
uindicta. quã tc̃ fugere peccator ñ ualet

Expanded text:
annes, non ut suum baptismum in remissionem peccatorum daret, sed ut baptismum Christi remissurum peccata praecurreret. RABAN. Baptizabantur in Jordane, qui descensio interpretatur, de superbia veteris hominis ad humilitatem confessionis et emendationis descendentes. M. 10V L. 8 Videns autem multos Pharisaeorum et Sadducum, dixit eis: Progenies viperarum, quis demonstravit vobis fugere a ventura a populo per hypocrisin. Sadducaei, sunt justificati vel justificantes se. Hi quinque libros Moysi recipiunt, prophetas respuunt, resurrectionem non credunt. BEDA.quia malorum parentum acta imitantes, bonis invident, eosque persequuntur, et ita venenati filii de venenatis parentibus nati sunt. Cum igitur poenitentia et correctione maxime indigerent, increpantur, quia non prius deponunt venena, ut sic ad baptismum veniant. Ventura ira est extrema Dei vindicta, quam tunc fugere peccator non valet,
Abbreviated transcription (Latin):
factum. id hominẽ assumptũ munam
ꝑsonam s copulasse. Et sic habuauit in
nob. id mansionẽ ꝑpetuam cũ nr̃a na¬
tura miit. ut amplius nullatenus a nr̃a
penitus natura ꝑ diuisionẽ ꝑsonȩ disiun¬
geretur. Nam ⁊ si carnẽ ad horam depo¬
suit. animȩ tam̃ et uerbi unio ñ defuit.
Tel habitauit in nob̃ ꝑ grãm. sicur ipse
ꝓmisit dicens. Ecce ego uobiscũ sum:

Expanded text:
t, hominem assumptum in unam personam sibi copulasse. Et sic habitavit in nobis, id est mansionem perpetuam cum nostra natura iniit, ut amplius nullatenus a nostra penitus natura per divisionem personae disjungeretur. Nam, et si carnem ad horam deposuit, animae tamen et Verbi unio non defuit. Vel habitabit in nobis per gratiam, sicut ipse promisit, dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
dus ꝑ ipsũ factus ẽ. et mundꝰ eũ ñ cogno¬
uit. Lux ilia id sapientia dĩ ꝑ quã factꝰ
ẽ mundꝰ in mundo erat ab ipso scilicet
mundi exordio. hoc ẽ in uniu̾sis ereaturi
lucebat ratione creandi ⁊ gubnandi eas.
& mundꝰ id homo mundũ inhabitans. eã
ñ cognouit. Ut aũt cognosceret᷑. humilia¬
uit se formam serui accipiens. Unde sequit.¬

Expanded text:
ipsum factus est, et mundus eum non cognovit. Lux illa, id est sapientia Dei, per quam factus est mundus, in mundo erat, ab ipso scilicet mundi exordio, hoc est, in universis creaturis lucebat ratione creandi et gubernandi eas; et mundus, id est homo mundum inhabitans, eam non cognovit. Ut autem cognosceretur, humiliavit se, formam servi accipiens. Unde sequit
Abbreviated transcription (Latin):
cremabit᷑ in gehenna. U̾el alit̃. Gregorius
Irbores st̃genus humanum. ⁊ Beda.¬
Securis uͦ ẽ redẽptor nr. qui uelut ex
manubrio ⁊ ferro tenet᷑ ex bumanitate. s
incidit ex diuinitate. Quȩ securis iam ad
radicẽ posita ẽ. quia etsi ꝑ patientiã ex¬
pectat. scit tam̃ quid tandẽ factura sit.
Non ad ramos. s ad radicẽ positã dicit
securim. Cum enim filii maloꝵ tollunt᷑
quid aliud quã rami infrtictuosȩ arbo¬
ris absciduntur: Cum tota ꝓgenies cũ
parente tollitur. arbor radicitus abscidi¬
tur. nequid remaneat unde it̾um aliqͥd
germinis oriatur. Rabanus.¬
ami quidẽ digni incendio. alii suis
aridi ut pagani. alii sunt uirides s sine
fructu. ut hẏpocritȩ. alii fructũ s ama¬
rum faciunt. ut heretici. iIII.
t int̾rogabant eũ turbȩ dicentes. Qd
gͦ faciemus: Respondens aũt ioħs

Expanded text:
n gehenna. Vel aliter: Arbores sunt genus humanum. Securis vero est Redemptor noster, qui velut ex manubrio et ferro tenetur ex humanitate, sed incidit ex divinitate. Quae securis jam ad radicem posita est, quia etsi per patientiam exspectat, scit tamen quid tandem factura sit. Non ad ramos, sed ad radicem positam dicit securim. Cum enim filii malorum tolluntur, quid aliud quam rami infructuosae arboris abscinduntur? cum tota progenies cum parentibus tollitur, arbor radicitus abscinditur, ne quid remaneat unde iterum aliquid germinis oriatur. Rami quidem digni incendio alii sunt aridi, ut pagani; alii sunt virides, sed sine fructu, ut hypocritae; alii fructum, sed amarum faciunt, ut haeretici. L. 9X Et interrogabant eum turbae, dicentes: Quid ergo faciemus? Respondens autem