comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pheis ieõtidisq paludib q̃ sũt aͥd sunt
septentͥo ͥ ᷤᷤ occeani us ad galliꝙ ⁊ belgi¬
tam ⁊ flum̃ renũ qd ẽ ad occeanũ. deinde
ad danubiũ ꝙ̃ hystrũ uocant qͥ ẽ a m̾i¬
die ⁊ ad orientẽ directꝰ ponto accipitur.¬
descendens ad occasũ ꝑ septentrio ᷝ ᷤ octea¬
nũ us ad finẽ hyspanie. cꝰ ꝑs orientas
⁊ m̾idiana a ponto ꝯsurgens tota ma¬
ri magno ꝯiũgit᷑ ⁊ ĩ insulas gades fimi¬

Expanded text:
i, Maeotidisque paludibus, quae sunt septentrionalis Oceani usque ad Galliam Belgicam et flumen Rhenum, quod est ab occasu, deinde usque ad Danubium, quem et Istrum vocant, qui est a meridie ad orientem directus, ponto excipiturdescendens ad Occasum per Septentrionalem oceanum usque ad fines Hispaniae, cujus pars Orientalis et Meridiana a Ponto consurgens, tota mari Magno conjungitur, et in insula Gadibus fini
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ bestiola ex eo nĩcupata ꝙ ĩ aquis
u̾set᷑ ⁊ maxĩe ĩ nilo. q̃ si ĩuen̾it dor¬
mentẽ cocodrillũ uolutat se in lu¬
to ꝓͥmo. ⁊ intrat ꝓ os eiꝰ in uentrem
et sic morit᷑. Dicit ⁊̃ glo. sr̃ .xxiiii .c.¬

Expanded text:
 bestiola ex eo nuncupata, quod in aquis versetur, et maxime in Nilo. Quae si invenerit dormientem corcodilum, volutat se in luto primum, et intrat per os eius in ventrem, s, sic moritur. Ic
Abbreviated transcription (Latin):
do accendr̃ ut sit exiguũ caput ⁊ sit¬
cũ polle ꝓpe ossib adħente. aures:
breues ⁊ acute ocsi magni. nares pa¬
tule erecta c̾uix coma densa ⁊ cuu¬
da ungłaꝵ soliditate fixa. rotundi¬

Expanded text:
lchritudo, ut sit exiguum caput, et siccum, pelle prope ossibus adhaerente, aures breves, et argutae, oculi magni, nares patulae, erecta cervix, coma densa, et cauda, ungularum soliditate fixa rotundi
Abbreviated transcription (Latin):
longitudĩc impliꝰ ꝙͣ latitudĩe a cirtio ĩ eu¬
rũ extendit᷑ a midie t̾reno mari. ab aqui¬
lone adriato claudit᷑. ab occasu alpiũ iu¬
gis finit᷑. Terra ẽ in reb oib pulchrima.
soli fertili ͭ ͤ pabuli ub̾tate gͣtissima. no

Expanded text:
longitudine amplius quam latitudine a Circio in Eurum extenditur, a Meridie Tyrrheno mari, ab Aquilone Adriatico clauditur, ab Occiduo Alpium jugis finitur: terra in rebus omnibus pulcherrima, Soli fertilitate, pabuli ubertate gratissima. 19.
Abbreviated transcription (Latin):
dit. hirtauia ẽ dc̃a a silua hirtaua que sy¬
cie sb̾iacet. hñs ab oriente mare capsium
a m̾idie armeniꝙ maiorẽ. a septen ᷠ ͥ ͤ al¬
baniam. ab occasu sui hyb̾niam. Est aũt
siluis asꝑr copiosa ĩ montib. feris. ꝑdis.¬
⁊ tygrib ⁊ pantheris. Gignit ⁊̃ aues q ͤ¬

Expanded text:
. Hyrcania dicta a silva Hyrcana, quae Scythiae subiacet, habens ab oriente mare Caspium, a meridie Armeniam, a septentrione Albaniam, ab occasu Iberiam. Est autem silvis aspera, copiosa inmanibus feris, tigribus pantheris
Abbreviated transcription (Latin):
fiat tremissis ¶ Seytula bis assũpta du¬
ellam facit. ter poĩta stat̾eni reddit. ut
pendens aureos tres. un ⁊ uocat᷑ e stat̾ Co¬
ꝙ trib solidis stet. ħ ⁊ seĩuncia qr seuus
ht̃ de uucia. ħ ⁊ semissis qr pond̾is semis¬

Expanded text:
faciat termissus. Sextula bis assumpta duellam facit; ter posita staterem integrum appendens aureos tres, unde et vocatus stater, quod tribus solidis stet. Hic et semiuncia, quia semis habet de uncia; hic et semissis,
Abbreviated transcription (Latin):
tundus. intra se habens alium
Iapidem cuius crepitu sonorus
est qmͣuis tinuitum illum non
int̾iorem lapidem sed spiritũ quẽ¬
dam int̾iorem sapientes dicant᷑¬

Expanded text:
tundus intra se habens alium lapidem, cuius crepitus sonorus est, quamuis tinnitum illum non internum scopulum, set spiritum quemdam sapientiores esse dicunt
Abbreviated transcription (Latin):
ñ acõis officiũ feĩe fidem ẜuat. in qͣ
si mascłus aliq ͦ cãu adult̾ii ꝯcubi¬
tũ p̾senẜ it: ult secũ nõ cohĩtat. s
ua mas cũ feĩa uices mutat . pulloᷤᷤ
suos miro affcũ diligit ⁊ custodit¬

Expanded text:
e fidem servat. Sed si aliquo casu adulterinum concubitum presenserit, ultra secum non habitat, sed ova, masculus cum femina vices mutat. Pullos suos miro affectu diligit ac custodit, et
Abbreviated transcription (Latin):
uiphiates ẽ fuiurꝰ mesopo ͤ de ꝑadi
exiens copiosissimꝰ ĩ gẽmis qͥ ꝑ media̾ ba¬
bils  fluit. hic ab ub̾tare nł acceꝑit. Nã
hebrayce euphrata frugifer it̾ptatur.
mesopo ͥ aũt fluit in qͥbrdam locis ⁊ rigat
sic̃ inius egyptũ. Salustiꝰ aũt auctor cer¬
tissimꝰ asserit tygrim ⁊ euphratẽ ex u¬
no fonte manare in rearmenia q̃ ꝑ diu̾

Expanded text:
-tes, fluvius Mesopotamie de paradiso exiens copiosissimus gemmis, qui per mediam Babiloniam influit. Hic ab ubertate nomen accepit; nam ebrayMesopotamiam etenim ita in quibusdam locis irrigat, sicut Nilus Alexandriam. Sallustius autem auctor certissimus asserit Tygrim et Euphratem uno fonte manare in Armenia, qui per
Abbreviated transcription (Latin):
.xiiii .c.iiii. cͣcͣ occiduũ montuosa est¬
⁊ harenosa ĩ medio. ad orientalõ aũt
plagam deẜta. cꝰ sitꝰꝰ ab occiduo ath¬
rigit᷑ .⁊ a m̾idie octeano a septentͥo¬
ne mlo flũie claudir᷑ hꝰ regionis
gentes wltu ⁊ monstruosa sp̃e hor¬

Expanded text:
. Circa occiduum autem montuosa est, arenosa in medio, ad orientalem vero plagam deserta: cuius situs ab occiduo Athrigitur, a meridie Oceano, a septentrione Nilo flumine clauditur; plurimas vultu et monstruosa specie hor
Abbreviated transcription (Latin):
erea ab egypto danas fr̃e postea i
regnante nͥ accepit. ħ ab oriente syrie
sub rubro mari iũcta ẽ. ab occasu libiã
ħt. a septen ͥ ͤ mare magnũ. a m̃die bo
introrsus recedit ꝓtendẽs se us ad echy¬
brib insueta. pluuiaꝵ ignara. nilus so¬
lus eam cͥcũfluẽs irrigat. ⁊ sua ĩunda¬
lai gub̾natore iͥ sepulto sic dc̃a. h us¬

Expanded text:
r, ab Aegypto Danai fratre postea ibi regnante nomen accepit. Haec ab oriente Syriae ac Rubro mari conjuncta, ab occasu Libyam habet, a septentrione mare Magnum, a meridie vero introrsus recedit, pertendens usque ad Aethibribus insueta, et pluviarum ignara. Nilus solus eam circumfluens irrigat, et inundalai gubernatore, sepulto in ea ins
Abbreviated transcription (Latin):
qͥb ꝯpsetis cũ suũ sentit defc̃m indũ
fatit ex lignis aromatitis ⁊ młtũ sic¬
tis q̃ in estate ex fu̾ore solis flante ta¬
nix sponte nidũ ingredit᷑. ⁊ iꝰd̾ int̾¬
ligna ardenꝰ incin̾at᷑ ex qͦ tin̾e infra¬
triduũ qͥdam u̾micłus uascit᷑ qͥ paula¬
tim plumas recipiẽs ĩ uolutrẽ refo̾r

Expanded text:
Quibus completis, cum suum sentit defectum, nidum facit ex lignis aromaticis valde siccis, que in estate et fervore solis, flante fanix sponte nidum ingreditur et ibideligna ardentia incineratur; ex quo cinere infratriduum quidam vermiculus nascitur, qui paulatim plumescens in volucrem refor
Abbreviated transcription (Latin):
recessu ꝯͣ hyemẽ t̾ra replet nidum
suũ. ⁊ cũ luto uͥgulas indi ⁊ spinas
ꝯpaginat ne aliqͥs uentꝰ tẽpestuo¬
sus ip̃m in hẏeme deiciat aut dissol¬
uat. In reditu aũt suo in u̾e eundẽ

Expanded text:
recessu contra hiemem replet nidum suum terra, et cum luto virgulas nidi et spinas compaginat, ne ventus tempestuosus ipsum in hieme deiciat vel dissolvat. In reditu autem suo eundem
Abbreviated transcription (Latin):
gat ⁊ ꝯtrahit. ⁊ sic pruine sb̾am du¬
rani reddit. Ex niinia eĩ ⁊̃ frigidi ͭ ͤ
asbescit. ⁊ sbas ⁊ flores suꝑ quos cadit
marcidos efficit ⁊ cruriti ad modicũ
ftigidi ͭ ͤ noctis ipẽm albam duram
⁊ frigidam recipit ⁊ sic ĩ pruie sb̾̃a

Expanded text:
et contrahit, et sic pruine substantiam duram reddit . Ex nimia vero frigiditate albescit, et herbas et flores super quas cadit marcidos efficit et exurit. Admodicum frigiditate noctis spetiem albam, duram et frigidam recipit, et sic in pruine substa
Abbreviated transcription (Latin):
pheis ieõtidisq paludib q̃ sũt aͥd sunt
septentͥo ͥ ᷤᷤ occeani us ad galliꝙ ⁊ belgi¬
tam ⁊ flum̃ renũ qd ẽ ad occeanũ. deinde
ad danubiũ ꝙ̃ hystrũ uocant qͥ ẽ a m̾i¬
die ⁊ ad orientẽ directꝰ ponto accipitur.¬
descendens ad occasũ ꝑ septentrio ᷝ ᷤ octea¬
nũ us ad finẽ hyspanie. cꝰ ꝑs orientas
⁊ m̾idiana a ponto ꝯsurgens tota ma¬
ri magno ꝯiũgit᷑ ⁊ ĩ insulas gades fimi¬
t᷑. Pma regio europe ẽ sycia infior q̃

Expanded text:
i, Maeotidisque paludibus, quae sunt septentrionalis Oceani usque ad Galliam Belgicam et flumen Rhenum, quod est ab occasu, deinde usque ad Danubium, quem et Istrum vocant, qui est a meridie ad orientem directus, ponto excipiturdescendens ad occasum per septentrionalem Oceanum usque in fines Hispaniae: cujus pars orientalis et meridiana a Ponto consurgens, tota mari magno conjungitur, et in insulis Gadis finitur. Prima Europae regio Scythia inferior, q
Abbreviated transcription (Latin):
sabine. ⁊ leptis magna. hec ħt ab ori¬
onte sertes maiores ⁊ trogoditas. a sep¬
tentone mare adriacũ. ab occasu beza¬
cũ. a m̾idie getulas ⁊ garamantes us
ad occeanũ etł yopicũ ꝓtẽdentes ut dic̃¬

Expanded text:
ate, Leptis magnae. Haec habet ab oriente Syrtes majores et Troglodytas, a septentrione mare Adriaticum, ab occasu Byzantium, a meridie Getulos et Garamantes usque ad oceanum Aethiopicum pertendentes.
Abbreviated transcription (Latin):
dens ab ortu ad indos. ab occasu rub
mare ht̃. ab aqͥlone uo mediam tan¬
git. ab austro gmaniã que ꝑside anne¬
etit᷑. quib ẽ itussa opidũ nobłissimũ.
In ꝑside aũr pͦ orta ẽ ars magita. ad ꝙͣͣ

Expanded text:
dens ab ortu ad Indos ab occasu Rubrum mare habet, ab Aquilone vero Mediam tangit, ab Austro Carmaniam, quae Persidae adnectitur, quibus est Susa oppidum nobilissimum: in Perside primum orta est ars
Abbreviated transcription (Latin):
acedonia ĩ exordio ab ematõ rege
uit uocabłin ⁊ eam macedoniꝙ a suo
aũt ꝯfinis ab oriente egeo mari. a m̃i¬
die achaye.ab occasu dalmacie. a septẽ¬
andri magni ⁊ regio ĩ aureis uenis et¬
argento optima. lapidẽq ꝙ̃ uiren uo

Expanded text:
acedoniae in exordio ab Emutio rege vit vocabulum Macedoniamque a suo autem confinis ab oriente Aegeo mari, a meridie Achaiae, ab occasu Dalmatiae, a septenandri Magni, et regio aureis venis ar
Abbreviated transcription (Latin):
renti qr pelagi pene insula efficit᷑. ħi
angłs ẽ apͥor qͥ spectat ad orientẽ. a dex¬
tris ẽ ei aqͥtanina ꝓuintia. a sinisri
balganto mari coartat᷑ ⁊ narbonensi¬
um finib inserit᷑. Scd̾̃s angulus cir
intendit uͥ b̾igiantia ciuitas gallie si

Expanded text:
rhenique pelagi paene insula efficitur. huius angulus prior, spectans ad orientem, a dextris Aquitanica prouincia, a sinistris Balearico mari coartatus, Narbonensium finibus inseritur. secundus angulus circium intendit; ubi Brigantia Gallaeci
Abbreviated transcription (Latin):
exͣ gentẽ suam alt̾iꝰ dñio ñ sb̾iectam
Morti se exponũt gr̃a lib̾tatis. ⁊ potiꝰ
mortẽ diligũt ꝙͣ iugo eapͥmi ẜuit u¬
tis. Id̾s militares digni ͭ ͤᷤᷤ ab nuũt
⁊ aliqͦs int̾ se erigi in sblime ñ ꝑmit
b qͦs annuatĩ de se ip̃is eligũt qͥ rem
pͥub ͭ ͣ int̾ ip̃os ordĩant ⁊ disponũs.
punientes: filios suos ⁊ filias usq ad
ꝯpletũ fere adolescencie t̾minũ ta

Expanded text:
extra gentem suam alterius dominio vix subiecta. Nam morti se exponunt gratia libertatis, et potius mortem diligunt quam iugo opprimi servitutis. Ideo militares dignitates renuunt et aliquos inter se in sublime erigi psis eligunt, qui rem publicam inter ipsos ordinant et disponunt. punientes; filios suos et filias usque ad completum fere adolescentie terminum ca
Abbreviated transcription (Latin):
longitudĩc impliꝰ ꝙͣ latitudĩe a cirtio ĩ eu¬
rũ extendit᷑ a midie t̾reno mari. ab aqui¬
lone adriato claudit᷑. ab occasu alpiũ iu¬
gis finit᷑. Terra ẽ in reb oib pulchrima.
soli fertili ͭ ͤ pabuli ub̾tate gͣtissima. no¬

Expanded text:
longitudine amplius quam latitudine a Circio in Eurum extenditur, a meridie Tyrrheno mari, ab aquilone Adriatico clauditur, ab occiduo Alpium jugis finitur: terra omnibus in rebus pulcherrima, soli fertilitate, pabuli ubertate gratissima. Ha
Abbreviated transcription (Latin):
cie sb̾iacet. hñs ab oriente mare capsium
a m̾idie armeniꝙ maiorẽ. a septen ᷠ ͥ ͤ al¬
baniam. ab occasu sui hyb̾niam. Est aũt
siluis asꝑr copiosa ĩ montib. feris. ꝑdis.¬
⁊ tygrib ⁊ pantheris. Gignit ⁊̃ aues q ͤ¬

Expanded text:
thie subiacet, habens ab oriente Mare Caspium, <a meri>die Armeniam, a septentrione Albaniam, ab occasu Iberiam. Est autem silvis aspera, copiosa immanibus feris, tigribus pantheris
Abbreviated transcription (Latin):
iͥ auis rara. gens inhospita ⁊ bellicosa.
sangͥne int̾emptoꝵ hausto pͥus uictores
doltꝰ suos obliniũt. fas atq nefas eodem
loco ducũt. iͥ nlła apis. ⁊ ad uentũ in pul¬
u̾em seu lapillos si qͥs sꝑserit int̾ aluea¬
ria: examina fauos deẜunt Mare aũt

Expanded text:
 auis rara, gens inhospita et bellicosa. Sanguine interemptorum hausto prius uictores uultus suos oblinunt. Fas ac nefas eodem loco ducunt. Apis nusquam: aduectum inde puluerem seu lapillos si quis sparserit inter aluearia, examina fauos deserent
Abbreviated transcription (Latin):
aꝑꝑente iudic̃o. cũcto assistente cele¬
stis curie m̃istio illo hostis dyaꝰ. be¬
lua crudeł ⁊ fortis ĩ medio captiuꝰ
adducer. ⁊ cũ suo toto cor ͤ et̾nis ge¬
henne incendiis mancipab̾r. u utiq
in auditũ erit spectacłm qñ s ĩma¬
nissima belua elc̃oꝵ ocłis oñdet᷑. Hec¬

Expanded text:
arente iuditio, cuncto assistente celestis curie ministerio, ille hostis diabolus, belua crudelis et fortis, in medio captivus adducetur et cum suo toto corpore eternis gehenne incendiis mancipabitur; ibique inauditum erit spectaculum, quando hec immanissima belua electorum oculis oste
Abbreviated transcription (Latin):
secum nob̾ afferunt unde uin¬
cantur. Unde & dauid typũ
domini. qui uidelicet fortis
manu interprȩtatur. golias
uero reuelatus siue transinigrais.
hereticorum suꝑ biam signans :
hoc reb locu ti sunt: quod nos
u̾bis aꝑimus. Golias quippe cũ
gladio. dauid uero cum pera pa-¬
storali uenit ad p̃lium: s eundem
goliam dauid superans. suo occi¬
dit gladio. Quod nos quoq agi
mus : qui premissi dauid membͣ
ex eius fieri dignatione merui¬
mus. Ham cum suꝑbientes hȩ¬
reticos. & sacrȩ scripturȩ senten¬
tias deferentes. eisdem uerbis
atq sententiis quas ꝓferunt
uincimus: quasi elatum goliam
suo gradio de truncamꝰ.

Expanded text:
secum nobis afferunt unde vinsecum nobis afferunt unde vincantur. Unde et David typum Domini, qui videlicet fortis manu interpretatur; Golias vero, revelatus sive transmigrans, haereticorum superbiam signans, hoc rebus locuti sunt quod nos verbis aperimus. Golias quippe cum gladio, David vero cum pera pastorali venit ad praelium. Sed eumdem Goliam David superans, suo occidit gmus, qui promissi David membra, ex ejus fieri dignatione meruimus. Nam cum superbientes haereticos, et sacrae Scripturae sententias deferentes, eisdem verbis atque sententiis, quas proferunt, vincimus, quasi elatum Goliam suo gladio detruncamus.
Abbreviated transcription (Latin):
& de se presumentem. Tulit
unum lapidem: & de iecit dia¬
bolum: infronte ꝑcussit: & deci¬
dit ex eo loco corporis. ubi signum
xp̃i non habuit. Hoc quoq li¬
oet attendas quinq lapides po¬
suit: unum misit: quia quinq
libri electi sunt. s unitasuicit.
Plenitudo gͦ legis caritas: ut ait
apostolus. Sufferentes inuicem
indilectione: studentes seruare
unitatem spc̃ inuinculo pacis.
Deinde illo ꝑcusso atq deiecto.
gladium eius abstulit: & deinde¬
illi caput abscidit. Q fecit hoc
nr̃ dauid. De iecit diabolum de
suis: quando credebant. Magi
eus quos ille in manu habebat.
dabat: Conu̾tunt liiguas suas
contra diabolum: & sic goliȩ gla-¬
dio suo caput incĩditur. Item
iuir recta fide plenus quȩ scĩs
solent adiusticiam deputare: ea
ipsa scripture sacrȩ quȩ hȩreticꝰ
affert cestimonia collegit: Mer¬
roris eiꝰ ꝑtinatiam inde conuin¬
cit. Contra nos namq dum sa¬
cre legis testimonia ap portant:

Expanded text:
et de se praesumentem. Tulit et de se praesumentem. Tulit unum lapidem et dejecit diabolum. In fronte percussit, et cecidit in eo loco corporis ubi signum Christi non habuit. Hoc quoque licet attendas. Quinque lapides posuit, unum misit. Quinque libri electi sunt, sed unitas vicit. « Plenitudo ergo legis charitas, ut ait Apostolus: sufferentes invicem in dilectione, studentes servare unitatem spiritus in vinculo pacis . » Deinde, illo percusso atque dejecto, gladium ejus abstulit, et deinde caput abscidit. Et fecit hoc noster David, dejecit diabolum de suis, quando credebant maligni ejus, quos ille in manu habebat, dabat. Convertunt linguas suas contra diabolum, et sic Goliae de gladio suo caput inciditur. Item vir certa fide plenus, quae sanctis solet ad justitiam computari, ea ipsa Scripturae sacrae, quae haereticus affert, testimonia colligit, et erroris ejus pertinaciam inde convincit. Contra nos namque dum sacrae legis testimonia adportant,
Abbreviated transcription (Latin):
q libros moysi significant. Culit
ergo illos quinq lapides deflumi-¬
ne: idẽ de seculo. Labitur eni
mortale sȩculum: & prȩterfluit
quicquid uenit in mundum. Crars
enim influmine tanquam lapides.¬
inpopulo illo primo. Erant illic
inutiles & uacabant: & nicħ ꝓde¬
rant : transibat supra fluuius: S
quid fecit dauid. ut lex ipsa utilis
eẽtꝰ Accepit grãm. Lex enim
sine grã impleri ñ potest. Pleni¬
tudo legis caritas ẽ. Quia ergo gr̃a
facit logem impleri : significatur
grã lacte. Hoc ẽ enu incarne
gratuitum: ubi mater non quȩrit
acciꝑe. s satagit dare. Hoc mater
gratisdat: & contristatur si desit
qui accipiat. Quomͦ gͦ ostendit
dauid legem sine grã oꝑari non
posse: nisi cum illos lapides quin¬
q quib significabatur lex in li¬
bris quinq. coniungere uolens
gr̃e. posuit inuase pastorali. quo
lac mulgeri consueuerat. His
armatus ꝓcessit aduersus go¬
liam suꝑbum. se iactantem:

Expanded text:
que libros Moysi significant. Tulit que libros Moysi significant. Tulit ergo illos quinque lapides de flumine, id est de saeculo: labitur enim mortale saeculum, et praeterfluit quidquid venit in mundum. Erant enim in flumine, tanquam in populo illo. Primo erant illic inutiles et vacabant, nihil proderant, transibat supra fluvius. Sed quid fecit David, ut lex ipsa utilis esset, accepit gratiam. Lex enim sine gratia impleri non potest. « Plenitudo legis charitas est . » Quia ergo gratia facit legem impleri significatur gratia lacte. Hoc est enim in carne gratuitum, ubi mater non quaerit accipere, sed satagit dare; hoc mater gratis dat, et contristatur si desit qui accipiat. Quomodo ergo ostendit David legem sine gratia operari non posse, nisi cum illos lapides quinque quibus significabatur lex in libris quinque conjungere volens gratiae, posuit in vase pastorali, quo lac mulgeri consueverat. His armatus processit adversus Goliam superbum, se jactantem
Abbreviated transcription (Latin):
uersus popłm dei alienigene di¬
micarent. uocauit suꝑbia hu¬
militatem : ꝓuocauit diabolus
xp̃m. Accepit arma bellica sc̃s
dauid: ut aduersus goliam ꝓcede¬
ret. Hȩc arma ꝑ etatem & par¬
uam statiiram corporis portare ñ
ualuit: abiecit onerantia. acce¬
pit quinq lapides de fluminȩ.
& posuit inuase pastorali. His
armatus ꝓcessit: &uicit. Hoc
quidem ille dauid S si mysteria
ꝑ scrutemur: indauid xp̃c intelli
gitur: qui tempore reuelationis
noui testamenti. insinuande &
commendandȩ gr̃ȩ prȩuidens.
arma deposuit. quinq lapides
tulit. Deposuit gͦ corporalia sacra¬
menta legis. quȩ ñ sunt imposi-¬
tagentib : deposuit quȩ ñ obser
sunt. & legimus & non obserua¬
mus: s tamen ad aliquam signi¬
ficationem p̃missa & posita in¬
telligimus. Deniq hȩc arma de¬
posuit tanquam onera facramen-¬
torum ueteris legis: & ipsam legem
accepit. Quinq enim lapides: quin¬

Expanded text:
versus populum Dei alienigenae diversus populum Dei alienigenae dimicarent. Provocavit superbia humilitatem, provocavit diabolus Christum. Accepit arma bellica sanctus Daret, haec arma per aetatem et parvam staturam corporis portare non valuit. Abjecit onerantia, accepit quinque lapides de flumine, et posuit in vase pastorali; his armatus processit, et vicit: hoc quidem ille David. Sed si mysteria perscrutemur, in David intelligitur Christus, qui tempus revelationis novi testamenti insinuandae, et commendandae gratiae praevidens, arma deposuit, quinque lapides tulit. Deposuit ergo corporalia sacramenta legis, quae non sunt imposita gentibus. Deposuit quae non obserm legimus, et non observamus. Sed tamen ad aliquam significationem promissam et positam intelligimus. Denique haec arma deposuit tanquam onera sacramentorum veteris legis; et ipsam legem accepit: quinque enim lapides quin
Abbreviated transcription (Latin):
introiuit intotum orbem terra¬
rum: umitantur autem eum
qui sunt ex parte eiꝰ. Unde
& dit plici reatu diabolus con¬
stringitur. hoc ẽ suꝑbiȩ & in¬
uidiȩ. Suꝑbiȩ. quia ipse ceci¬
dit: inuidiȩ. qua alios deicere
contendit. P hilistiim enim
interprȩtatur dir plex ruinȩ: ꝙ
hȩbrei transeuntes. Non enum
s ȩt̾nam requirimus incelis
ugna uero xu¬
philistinorum contra is¬
raheb non inconuenient̃
malignorum spũum prelium ad¬
u̾sum ȩccłiam dei accipi potest.
Inde egreditur de castris scilicet
philistinorum uir spuruis. goliath
nomine. nuiȩ magnitudinis:
qui bene potest significare diaboli
suꝑbiam: quam dauid nr̃ singula¬
ri certamine congressus ꝓstrauit:
ac populum dei atimore eius eri¬
puit : qui leonem & ursum neca¬
uit. ursum uidelicet diabolum:
leonem antixpm̃: alterum nunc
hominib latenter insidiantem:
alterum inposterum manifestis¬
simȩ insidiantem. Iste dauid in
prelio gigantem suꝑauit: cum ad¬

Expanded text:
intravit in totum orbem terraintravit in totum orbem terrarum . » Imitantur autem eum, qui sunt ex parte ejus. Poteet duplici reatu diabolus constringitur, hoc est superbiae et invidiae: superbiae, qua ipse cecidit; invidiae, qua alios dejicere contendit. Philisthiim enim interpretantur duplex ruina, et Hebraei, transeuntes. « Non enim sed aeternam requirimus in coelisugna vero Philistinorum contra Israel non inconvenienter malignorum spirituum praelium adversum Ecclesiam Dei accipi pInde egreditur, de castris scilicet Philisthinorum, vir spurius, nomine Goliath, nimiae magnitudinis, qui bene potest significare diaboli superbiam, quem David noster singulari certamine congressus prostravit, ac populum Dei a timore ejus eripuit, qui leonem et ursum necavit; ursum, videlicet diabolum; leonem, Antichristum: alterum nunc hominibus latenter insidiantem, alterum in posterum manifestissime saevientem. Iste David in praelio gigantem superavit, cum ad
Abbreviated transcription (Latin):
Quod philistȩi ut facilius hȩbre¬
os possent suꝑare : ꝓhibuerunt
ne faberferrarius ẽẽt inomni
terra isrł. ne forte facerent gladi¬
umaut lanceam: significat qd̃
diabolus partim ꝑ paganos. par¬
tim ꝑhȩreticos. partim ꝑ falsos
xpĩanos ꝓhib̾e studet. ne sint
doctores ineccłia: qui spiritalia
arma fabricantes accommodent
pugnantib xp̃ĩanis. Pagani enĩ.
ut inhystoriis legimus . phibue¬
runt ne xpistiani lib̾alib studi¬
is quas illi ꝓximo ducebant i¬
buerentur. Hȩreticos similiter
legimus ꝑsuadere principib
gentium: ut catholice fidei de¬
fensores uexilium truderent. qͦ
facilius plebem pastore destitu¬
tã. aueritate au̾tere possent. Nunc
etiam idem hostil antiquus. simi¬
li modo in pace eccłiȩ. eos qui popu¬
lis presunt quoscumq potest. ab
instantia erudicionis auertere
satagit: ne subditis dogna ueri¬
tatis impendant: quatinus illos
incautos leuius decipere possit.
Pinuidiam enim diabͦi mors

Expanded text:
 Philisthaei, quo facilius Hebraeos possent superare, prohibuerunt ne faber ferrarius esset in omni terra Israel, ne forte facerent gladium aut lanceam, significat quod diabolus partim per paganos, partim per haereticos, partim per falsos Christianos prohibere studet ne sint doctores in Ecclesia qui, spiritualia arma fabricantes, accommodent pugnantibus Christianis. Pagani enim ut in historiis legimus prohibuerunt ne Christiani liberalibus studiis, quae illi pro maximo ducebant, imbuerentur. Haereticos similiter legimus persuasisse principibus gentium ut catholicae fidei defensores in exsilium truderent, quo facilius plebem pastore destitutam a veritate avertere possent. Nunc etiam idem hostis antiquus simili modo in pace Ecclesiae eos qui populis praesunt, quoscunque potest, ab instantia eruditionis avertere satagit, ne subditis dogma veritatis impendant, quatenus illos incautos lenius decipere possit.invidiam enim diaboli, mors
Abbreviated transcription (Latin):
quicȩt̾is om̃ib. idẽ triguita trib
iure fortitudinis precellunt. Postea
alios tres: qui trib priorib infe¬
riores fuerunt: & tam̃ triginta
merito fortitudinis prȩlati sunt.
Deinde sequuntur triginta: ordi¬

Expanded text:
qui caeteris hominibus, id est triginta tribus jure fortitudinis praecellunt. Deinde ponit alios tres, qui tribus prioribus inferiores fuerunt, et tamen triginta merito fortitudinis praelati sunt. Et post hos sequuntur triginta ordi
Abbreviated transcription (Latin):
uenerat. Intelligitur quia ipse
nominari dignus ẽẽt inter tres
robustos. idẽ abisai. & sibachai
& ionathan: quippe qui uirib eiᷤᷤ
equiperari posset. Hi &iam tres.
erant suꝑ triguita. Et ne quem mo¬
ueat: quod insumma non triginta.
s. xxx. septem. leguntur. Trigin¬
ta eium & septem sunt hoc modo:
Septem uidelicet fortiores hi sunt:
dauid. qui appellatur a deo datꝰ:
abisai. sibachai. ionathan. eleatar.
semima filius agge de arari. & bana¬
ias. Ecce septem. Triguita autẽ
hi sunt: asael. eleanam. semmna
de arach. elicha. eles. ira. eliezer.
mobunnai. selmon. maarai. eleb.
itai. banaian. eufronites. eodas.
abialbon. azmauet. eliaba. semia
de arari. aiam. elifelech. eliam. es¬
rai. farai. giga. albani. selech naa¬
rai. ira. iareh. uria etheus.

Expanded text:
venerat. » Intelligitur, quia ipse venerat. » Intelligitur, quia ipse nominari dignus esset inter tres robustos, id est, Abisai et Sibachai et Jonathan, quippe qui viribus eis aequiparari posset. Hi etiam tres erant super triginta. Et ne quem moveat, quod in summa non triginta,  septem legantur. Triginta enim et septem sunt hoc modo: septem videlicet fortiores hi sunt, David, qui appellatur Adeodatus, Abisai, Sibbachai, Jonathan, Eleazar, Semmaa, filius Aggae de Arari, et Banaias; ecce septem. Triginta autem hi sunt, Asael, Eleanan, Semma de Aradi, Elicha, Elez, Hira, Habiezer, MobuItai, Banaian, Eufronites, Abdas, Abialbon, Azmavet, Eliaba, Semma de Arari, Aiam, Elipheleth, Eliam, Esrai, Farai, Giga, Albani, Seleth, Naarai, Ira, Iareb, Uria Ethaeus.
Abbreviated transcription (Latin):
do hyemps & frigus caritatis in¬
telligi potest. Quod autem legimꝰ
inregnorum libris. banaiam quen¬
dam de fortib israhel. descendisse
incisternam ꝙ ꝑcussisse leonem
untemꝑe niuis: indifferenter pu¬
to in locis illis positam nuem: qi
plenduit. & frigus & caritas dĩ
quo in fryxerunt homines. nuus
nominȩ potuit scriptura sacra
significari. Danaiam uͦ figuralit̃
intelligimus saluatorem᷑: qui iuxta
ium nominis sui. ipse ȩdificator do¬
minus interprȩtatur: de quo ꝓ¬
pheta uaticinauerat. quia ꝑeum
cans ierusalem dñs. Item q domiiꝰ¬
edificauit syon. Quod u̾bum infac¬
tura ȩuȩ quȩ eccłiȩ typum habuit.
scͥptura propria significatione po¬
suit dicens. & edificauit dominus
deus costam quam tulerat de adam
inmulierem. Et paulus construieã
uidens ait. Dei ȩclificatio estis. Hec¬
fecit banaias filius ioiade. & ipse
nominatꝰ inter tres robustos. qui
erant inter triginta nobiliores:
ueruntamen usq ad tres non per¬

Expanded text:
nc hiemis et frigus charitatis intelligi potest. Quod autem legimus in Regnorum libris, Banaiam quemdam de fortibus Israel descendisse in cisternam, et percussisse leonem in tempore nivis, indifferenter puto in locis illis positam nivem. Quplenduit, et frigus charitatis Dei, quo infrixerunt homines, nivis nomine potuit Scriptura sacra significari: Banaiam vero figuraliter intelligimus Salvatorem, qui, juxta vim nominis sui, ipse aedificator Dominus interpretatur, de quo Propheta vaticinaverat, quia per eum cans Jerusalem Dominus. Itemque: Aedificavit Sion; quod verbum in factura Hevae, quae Ecclesiae typum habuit, Scriptura propria significatione posuit, dicens: Et aedificavit dominus Deus costam, quam tulerat de Adam in mulierem. Et Paulus construi eam videns, ait: Dei aedificatio estis. fecit Banaias, filius Joadae, et ipse nominatur inter tres robustos, qui erant inter triginta nobiliores, verumtamen usque ad tres non per
Abbreviated transcription (Latin):
tingunt: inde ẽ quod scͥptum ẽ¬
Quis enini equabitur domino:
aut quissimilis erit deo inter fi¬
dauid ciuus quidem nomen in re¬
gum libro tacetur. at uero in
libro paralipomenon iesbaam
nominatur. & fusse filiꝰ acha¬
moni cominemoratur: hunc pͥn
picatur ẽẽ dauid: de quo ita scrip¬
tum ẽ. Sedens incathedra sapi¬
entissimus princeps inter cres.
ipse ẽ quasi tenerrimus ligniuer¬

Expanded text:
tingunt. Inde est quod ibi scriptum etingunt. Inde est quod ibi scriptum eQuis enim aequabitur Domino, aut quis similis erit Deo inter fiDavid, cujus quidem nomen in Regum libro tacetur, at vero in libro Paralipomenon Jesbaam nominatur, et fuisse filius Hachamoni commemoratur . Ipse picatur esse David; de quo ita scriptum est: « Sedens in cathedra sapientissimus princeps inter tres, ipse est quasi tenerrimus ligni
Abbreviated transcription (Latin):
ut salomonis tempora. in hac ꝓmiᷤ¬
sione p̃dicꝰta ẽẽ credantur: mul¬
tominus atqͣ cuius libet regis alt̾i¬
us. Nonenim quisquam eorum in
tanta. quanta ille pace regnauit:
nec uinquam omnino gens illa ita
regnum tenuit. ut sollicita ñ
fuerit ne hostib subderetur:
quia intanta mutabilitate rerũ
humanarum.nulli aliquando
populo concessa ẽ tanta securitaᷤ.
ut huic uitȩ hostiles non formi¬
daret incursus. Locus gͦ iste
qui ꝓmittitur tam pacatȩ ac
secure habitationis. ȩternuis est.
ȩternisq de betur uimatre ie¬
rusalem libera. ubi erit ueracit̃
populus isrł: hoc enim nom̃ inter¬
pretatur uidens deum. Cuius
premii desiderio: pia ꝑfidem ui¬
ta. in hac erumpnosa peregri¬
natione ducenda ẽ.
e hinc teritur catha¬
logus iurorum fortium. in
figura scõrum: qui quam¬
uis iurtutum sublimitate. ꝓfici¬
ant: tam̃ usq ad excellentiam
diuinȩ trinitatis nequa quamat¬

Expanded text:
ut Salomonis tempora in hac promisut Salomonis tempora in hac promissione praedicta esse credantur: multo minus utique cujuslibet regis alterius: non enim quisquam eorum in tanta, quanta ille, pace regnavit: nec unquam omnino gens illa ita regnum tenuit, ut sollicita non fuerit, ne hostibus subderetur: quia in tanta mutabilitate rerum humanarum nulli aliquando populo concessa est tanta securitas, ut hujus vitae hostiles non formidaret incursus. Locus ergo iste, qui promittitur tam pacatae ac securae habitationis, aeternus est, aeternisque debetur in matre Hierusalem libera, ubi erit veraciter populus Israel: hoc enim nomen interpretatur videns Deum: cujus praemii desiderio pia per fidem vita in hac aerumnosa peregrinatione ducenda est. ehinc texitur catalogus virorum fortium, in figura sanctorum: qui quamvis virtutum sublimitate proficiant, tamen usque ad excellentiam divinae Trinitatis nequaquam at
Abbreviated transcription (Latin):
isrł. Hoc tam magnum bonum.
quisquis in hoc seculo & in hac ter¬
ra sperat: insipienter sapit. An
qiuspiam putabit inpace regnisa¬
lomonis id eẽ completum Pacẽ
quippe illam. scͥptura inumbra
futuri excellenti p̃dicatione com¬
mendat. S huic suspicioni inigi¬
lanter occursum ẽ: cum postea¬
quam dictum ẽ. & ñ apponet filiꝰ
iniquitatis humiliare eum: con¬
tinuo subiunctum ẽ: sicut abi¬
nitio a dieb quib constitui ui-¬
dices suꝑ popłm meum isrł. Iudi¬
ces namq priusꝗͣ. reges ibi ẽẽ cepis¬
sent. suꝑ illum populum fuerant
constituti: ex quo terram ꝓmissio
nis accepit. & utiq humiliabat eũ
filius iniquitatis. hoc ẽ hostis alie¬
nigena ꝑ interualla temporum:
quib legintur paces alternasse cũ
bellis. & inueniunt᷑ illic pacis
tempora ꝓlixiora quam salomon
habuit: qui quadraginta reg¬
uauit annos. Nam sub eo uidice.A
qui ẽ appellatus ahod: ocꝰtogin¬
ta anni pacis fuerunt. Absit gͦ

Expanded text:
. Hoc tam magnum bonum quisquis in hoc saeculo et in hac terra sperat, insipienter sapit. An quispiam putabit in pace regni Salomonis id esse completum? Pacem quippe illam Scriptura in umbra futuri excellenti praedicatione commendat. Sed huic suspicioni vigilanter occursum est, cum, posteaquam dictum est, Et non apponet filius iniquitatis humiliare eum; continuo subjunctum est, Sicut ab initio a diebus quibus constitui judices super populum meum Israel. Judices namque, priusquam Reges ibi esse coepissent, super illum populum fuerant connis accepit. Et utique humiliabat eum filius iniquitatis, hoc est hostis alienigena per intervalla temporum, quibus leguntur pacem alternasse cum bellis: et inveniunt illic pacis tempora prolixiora, quam Salomon habuit, qui quadraginta regnavit annos. Nam sub eo judice, qui est appellatus Aoth, octoginta anni pacis fuerunt. Absit ergo
Abbreviated transcription (Latin):
trib & inter tres nobilior. eratq
eorum princeps: s usq ad tres pri¬
mos non ꝑuenerat. Hinc apparet.
quod abisai princepserat & no¬
minatus inter tressequentes:
s usq ad tres primos qui supra
nominati sunt non ꝑuenerat.
hoc ẽ iesbaam. elea tarum. ꝙ
semnia: quorum actus fortissimos
supra narrauit. Et banaias
filius ioiadȩ uirifortissimi mag¬
norum operum de capsahel. HIo¬
tandum autem quodiuxta he¬
breum prȩdicꝰtum inhebreo ñ
habetur magnorum oꝑnis ma¬
gister operum. Capsahel enum.¬
interprȩtatur congregatio dei. Ma¬
gister enim erat de congregatio¬
ne dei. idẽ celechi & felethi:
qui interprȩtãtur occidentes &
uiuificantes. Ipse ꝑcussit duos

Expanded text:
tribus, et inter tres nobilior, eratque tribus, et inter tres nobilior, eratque eorum princeps; sed usque ad tres primos non pervenerat. » Hinc apparet quod Abisai princeps erat, et nominatus inter tres sequentes. Sed usque ad tres primos, qui supra nominati sunt, non pervenit, hoc est, Jesbaam, Eleazarum et Semma, quorum actus fortissimos supra narravifilius Joadae viri fortissimi magnorum operum de Capsahel. » Notandum autem quod, juxta Hebraeum praedictum, in Hebraeo non habetur magnorum operum, sed magister operum. Capsahel interpretatur, congregatio Dei. Magister enim erat de congregatione Dei, id est, Cerethi et Phelethi, qui interpretantur, occidentes et vivificantes. Ipse percussit duos
Abbreviated transcription (Latin):
& magnanimitatem obstupes¬
centes. quia sic pauci eos con¬
temꝑnerent: a migratione. ces¬
sarent. Tres istos scilicet qui aquã
de bethleem afferebant: illostres
uoluit intelligi. qui supra nonuna¬
ti sunt: hoc ẽ iesban filium acamo¬
ni. quem ille nuncupat eusebiũ
filium achumeȩ: & elea zarum fi¬
litm achoi. quem dicit eẽ filiũ
dodi: atq semina filium agẽ.
quem nuncupat semegem filiũ
heli.S hebieus ille euus in
plurimis locis istius libri. sensum ex¬
posui: tres istos arbitratus ẽ fuisse.
abisai filium saruiȩ. & subbochaĩ
usathiten. & ionathan filium sem¬
ma fratris dauid. qui supra cõme¬
morati sunt inprȩliis philistino¬
rum: cuius sensui fauere mͥ uidet᷑
scͥptura: quȩ ita concludit narra¬
tionem de prȩdictis trib uiris
aquam dauid afferentib. Abisai
quoq frater ioab filius saruiȩ. pͥn¬
cepserat de trib istis: ipse ẽ qui
leuauit hastam suam contra tre¬
centos quos int̃ fecit: nominatꝰ in

Expanded text:
et magnanimitatem obstupeset magnanimitatem obstupescentes, quia sic pauci eos contemnerent, a migratione cessarent. » Tres istos scilicet, qui aquam de Bethlehem afferebant, illos tres voluit intelligi, qui supra nominati sunt, hoc est Jesbaam filium Achamoni, quem ille nuncupat Eusebium filium Achimae, et Eleazarum filium Achai, quem dicit esse filium Dodi, atque Semmaa filium Age, quem nuncupat Semegem filium Heli. Sed Hebraeus ille, cujus in plurimis locis istius libri sensum exposui, tres istos arbitratus est fuisse Abisai filium Sarviae, et Subbochai, Usathiten, et Jonathan filium Semma fratris David, qui supra commemorati sunt in praeliis Philistinorum, cujus sensui favere mihi videtur Scriptura, quae ita concludit narrationem de praedictis tribus viris aquam David afferentibus: « Abisai quoque, frater Joab, filius Sarviae, princeps erat de tribus istis; ipse est qui elevavit hastam suam contra trecentos, quos interfecit nominatus in
Abbreviated transcription (Latin):
qui erant pͥncipes inter triginta:
&uenerant tempore messis ad da¬
uid inspeluncam modollam.
Castra autem philistinorum erañ
posita inualle gigantum: & da
isti de monstrauerunt: quo tempo¬
re cum rex ee̾t hierosolumis. pale¬
stinorum ad bellandum suꝑuenit
exercitus. Tunc dauid in arcem
ciuitatis ascendit. sicut p̃diximꝰ:
ut debellando consuleret deum.
Castra uͦ inunicorum erant inual¬
le fixa usq adciuitatem bethle¬
em: que abierosolimis ꝓcul est
stadiis trignita. Dauid itaq soci¬
is art. Bonamaquam habemus
inregione mea. & precipue lau¬
dabat eam: quȩ erat iuxta pute¬
um inporta. Mirabatur si eeͬt.
qui exeo poculum ei preberet:
quod magis optaret. quam siqͥs
ei magnam pecuniam ad tempꝰ
afferret. Et hec cum audissent
isti tres uiriͥ mox occurrentes. &
ꝑmedium oͥstium iter facien¬
tes. uenerunt ad bethleem. ꝯ
haurientes aquam. denuo ad
regem ꝑ eorum castra reuersi sunt:
ita ut palestimi eorum fidutiam

Expanded text:
qui erant principes inter triginta, qui erant principes inter triginta, et venerant tempore messis ad David in speluncam Odollam. Castra autem Philisthiim erant posita in valle gigantum, et Daisti demonstraverunt; quo tempore cum rex esset in Jerosolymis, Palaestinorum ad bellandum supervenit exercitus. Tunc David in arcem civitatis ascendit, sicut praediximus, ut de bello consuleret Dominum. Castra vero inimicorum erant in valle fixa, usque ad civitatem Bethlehem, quae ab Jerosolymis procul est stadiis viginti. David itaque sociis ait: Bonam aquam habemus in regione mea, et praecipue laudabat eam quae erat juxta puteum in porta. Mirabatur si esset qui ex eo poculum ei praeberet, quod magis optaret quam si quis ei magnam pecuniam ad tempus afferret. Et haec cum audissent isti tres viri, mox occurrentes, et per medium hostium iter facientes venerunt ad Bethlehem, et haurientes aquam, denuo ad regem per eorum castra reversi sunt, ita ut Palaestini eorum fiduciam
Abbreviated transcription (Latin):
filius dodi: qui cum rege fuerat
uisarpha. Hic aliquando israhe¬
litis formidantib palestiuorum
exercitum. ꝙ obhoc fugientibus.
solus restitit. ir ruens suꝑ hostes.
occidit eorum multos: ita ut san¬
guine occisorum. gladius eius he¬
reret indextera. & cum israhelite¬
tunc palestinos uiderunt infugã
eẽ uersos: descendentes de monti¬
biis ꝑseqͣuuti sunt eos: & mirabilis
ac famosissima uictoria tunc ꝓue¬
nit. cumeleazar tantos interfecis¬
set hostes: eosq israhelite ꝑ seque¬
rentur: & sumerent spolia ꝑemp¬
torum. Tercius autem fuit filius
heli: nominȩ semeias. Et hic enĩ
inpalestinorum certaminib dum
inlocum qui dr̃ maxilla aciem po¬
suissent. & rursus hȩbrȩi eorum
metuentes ȩxercitum refugere:
solus eorum aciem exercitumq
portauit: quorum alios quidem ꝓ¬
strauit:. alios quidem non feren¬
tes eiusium & fortitudinem. per¬
seqͥuitus ẽ conu̾sos infuigam.
Necnon& ante descenderant tres.

Expanded text:
filius Dodi, qui cum rege fuerat filius Dodi, qui cum rege fuerat in Sarpha. Hic aliquando Israelitis formidantibus Palaestinorum exercitum, et ob hoc fugientibus, solus restitit irruens super hostes, occidit eorum multos, ita ut sanguine occisorum gladius ejus haereret in dextera. Et cum Israelitae Palaestinos viderent in fugam esse conversos, descendentes de montibus persecuti sunt eos; et mirabilis ac famosissima victoria tunc pervenit, cum Eleazar tantos interfecisset hostes, eosque Israelitae persequerentur, et sumerent spolia peremptorum. Tertius autem fuit filius Heli, nomine Semeias. Et hic enim in Palaestinorum certaminibus, dum in locum qui dicitur Maxilla aciem posuissent, et rursus Hebraei eorum metuentes exercitum refugerent, solus eorum aciem exercitumque portavit. Quorum alios quidem prostravit: alios autem non ferentes ejus vim et fortitudinem persecutus est conversos in fugam. » « Nec non et ante descenderant tres,
Abbreviated transcription (Latin):
impetu uno. Dixit enim inhis uer¬
bis expressam eẽ sapientiam da¬
ud. humilitatem. & fortitudinẽ.
hoc ẽ sapientiam insapientissimo:
inȩxemplo uermiculi. humilitatẽ:
ininterfectione octingentorum.
fortitudinem eius maximam.
Post hunc eleazar filius patrui eiꝰ
ahoi. inter tres fortes qui erant
cumdauid. quando ex ꝓbraue¬
runt philistiim: & congregati
sunt illuc in prelium. Cumq as¬
cendissent uiri isrł. ipse stetit
reu̾sus ẽ ad cȩsorum spolia de¬
trahenda. Et post hunc sem¬
ina filius age de arari: & congre¬
gati sunt philistiim instatione:
erat quippe ager plenus lente.
Cumq fugisset popłs a facie
philistiim stetit ille inmedio agͥ¬
ꝑcussitq philistȩos: & fecit do¬
minus salutem magnam. De
istis gͦ fortib iosephus hoc loco
ita narrat. Primus itaq om̃iũ
erat eusebius filius achimeȩ:
quiaciem hostium frequenter
in rumpens: nequaquam pug¬
nando cessauit. donec ex eis nongen¬
tos occideret. Post hunc erat eleatar

Expanded text:
 Dixi enim in his verbis expressam esse sapientiam David; humilitatem et fortitudinem; hoc est, sapientiam in sapientissimo, in exemplo vermiculi humilitatem, in interfectione octingentorum fortitudinem ejus maximam. « PosAhoi inter tres fortes qui erant cum David quando exprobraverunt Philisthim et congregati sunt illuc in proelium cumque ascendissent viri Israhel ipse stetit reversus est ad caesorum spolia detrahenda et post hunc Semma filius Age de Arari et congregati sunt Philisthim in statione erat quippe ibi ager plenus lente cumque fugisset populus a facie Philisthim stetit ille in medio agpercussitque Philisthaeos, et fecit Dominus salutem magnam, etc. » De istis ergo fortibus Josephus hoc loco ita narrat: « Primus itaque omnium erat Eusebius filius Achineae, qui aciem hostium frequenter irrumpens, nequaquam pugnando cessavit, donec ex eis nongentos occideret. Post hunc erat Eleazar
Abbreviated transcription (Latin):
num popłs cum deo & in deo suio:
ꝙ ds̃ cum popło atq inpopło suo:
ita ut deus sit implens populum suũ.
& populus plenus deo suo: cum deus
erit omnia inominib: ipse inꝑace
p̃mium. qui uirtus in bello. Ideo
cum inu̾bis nathan dictum sit.
inuerbis dauid. quoniam tu dñs
ommipotens ds̃ israel reuelasti au-¬
rem serui tui dicens: domum ȩdi¬
ficabo tͥ. Hanc enim domum &
nos edificabimnus bene uiuendo:
& deus ut bene uiuamus opitulan-¬
do.: quia nisi domini sedificauerit
domum sinuanum laborant ȩdi-¬
ficantes eam. Cuius domuscum
uenerit ultima dedicatio: tunc
fiet illud. quod hic ꝑnathan lo¬
qͦuitus ẽ deus dicens. Et ponam
locum populo meo israel. & plan¬
tabo illum. & in habitabit seorsũ:
ꝙ ũ sollicitus erit ultra: & ñ appo

Expanded text:
num populus cum Deo et in Deo suo, num populus cum Deo et in Deo suo, et Deus cum populo adque in populo suo; ita ut Deus sit inplens populum suum, et populus plenus Deo suo, cum Deus erit omnia in omnibus, ipse in pace praemium, qui uirtus in bello. Ideo cum in uerbis Nathan dictum sit: in uerbis Dauid: Quoniam tu Dominus omnipotens Deus Israel, reuelasti aurem serui tui dicens: Domum aedificabo tibi. Hanc enim domum et nos aedificamus bene uiuendo, et Deus ut bene uiuamus opitulando; quia nisi Dominus aedificauerit domum, in uanum laborant aedificantes eam. Cuius domus cum uenerit ultima dedicatio. tunc fiet illud, quod hic per Nathan locutus est Deus dicens: Et ponam locum populo meo Israel, et plantabo illum, et inhabitabit seorsum, et non sollicitus erit ultra,
Abbreviated transcription (Latin):
re oportebat: qui edificaret do¬
mumdeo non de lignis & lapidi¬
b s de hominib. qualem illum
edificare gaudemꝰ. Huic enun
domui dic̃ apłs: hoc ẽ fidelib
xp̃i. Templum enuim dei scm̃
õ: quod estisuos. Benedicꝰtio qͥp¬
pe domini insemine dauid. non
ad aliquod tempus qualis dieb
salomonis apparuit. s inȩtnũ
speranda ẽ: in qua certissima
spe dicitur. fiat fiat:. sicut in
psalmo Lxxx.uii. scriptum in
fe ẽ. Benedictus inquit dominꝰ
inȩc̃num. fiat fiat. Illuis enun spei
ẽ confirmatio: uerbi hꝰ iteratio.
Hoc gͦ intelligens dauid. ait in
ait: nunc incipe & benedic domũ
serui tui usq inȩt̃num. & cȩt᷑a:
quia tunc geniturus erat filium.
ex quo ꝓgemes eius duceretur ad
xpm: ꝑ quem futura erat domus
eiui ȩterna. eademq domus dei.
Domus enim dauid ꝓpt̾ genus dauid.
domus autem dĩ. eadem ipsa ꝓpter
templum dĩ. de hominib factum
ñ de lapidib: ubi habiret inȩter¬

Expanded text:
re oportebat, qui aedificaret dore oportebat, qui aedificaret domum Deo non de lignis et lapidibus, sed de hominibus, qualem illum aedificare gaudemus. Huic enim domui dicit Apostolus, hoc est, fidelibus Christi: Templum enim Dei sanctum est, quod estis vos . Benedictio quippe Domini in semine David non ad aliquod tempus qualis diebus Salomonis apparuit, sed in aeternum speranda est, in qua certissima spe dicitur . Fiat, fiat; sicut in psalmo LXXXVII scriptum in fine est: Benedictus, inquit, Dominus in aeternum. Fiat, fiat. Illius enim spei est confirmatio uerbi huius iteratio. Hoc ergo intellegens Dauid ait in ait: Nunc incipe et benedic domum serui tui usque in aeternum et cetera, quia tunc geniturus erat filium, ex quo progenies eius duceretur ad Christum, per quem futura erat domus eius aeterna eademque domus Dei. Domus enim Dauid propter genus Dauid; domus autem Dei eadem ipsa propter templum Dei de hominibus factum, non de lapidibus, ubi habitet in aeter
Abbreviated transcription (Latin):
strante cȩpit agnosci a discipu¬
lis: qui eum ñ solum magistrũ.
uerum etiam dominum appel¬
lauerunt. Nec obaliuid iuuente
adhuc patre suo dauid. regnare
salomon cȩpit. quod nulli regum
illorum contigit:. nisi ut hinc qͦq
satis eluceat. ñ eẽ ipsum quem ꝓphe¬
tia ista prȩsignat: que ad eius pa¬
trem loquitur dicens. Et erit.
cum repleti fuerint dies tui. &
dormies cum patrib tuis ÷ sus¬
citabo sementuum post te. qui
erit de uentre tuo: & prȩpara.¬
bo regnum illus. Quomodogͦ ꝓ
pter id quod sequitur. hic ȩdifica¬
bit michi domum. iste salomon
putabitur ꝓphetatus: & ñ potiꝰ
ꝓpreter id quod prȩcedit. cum reple¬
ti fuerint diestui. &dormies
cum patrib tuis. suscitabo sem̃
tuum post te. alius pacificꝰ in¬
telligitur ẽẽ ꝓmissus. qui ñ ante
sicut iste. s post mortem dauid
prenuntiatus ẽ suscitandus:
Quamlibet enim longo interpo
uid. cui sic ẽ ꝓmissus. eum ueni¬

Expanded text:
strante coepit agnosci a discipustrante coepit agnosci a discipulis, qui eum non solum Magistrum, verum etiam Dominum appellaverunt: nec ob aliud, vivente adhuc patre suo David, regnare Salomon coepit, quod nulli regum illorum contigit, nisi ut hinc quoque satis eluceat, non esse ipsum quem prophetia ista praesignat, quae ad ejus patrem loquitur, dicens: Et erit cum completi fuerint dies tui, et dormieris cum patribus tuis, suscitabo semen tuum post te, qui exiet de ventre tuo, et praeparabo regnum illius. Quomodo ergo propter quod sequitur: aedificabit mihi domum, iste Salomon putabitur prophetatus, et non potius propter id quod procedit: cum completi fuerint dies tui, et dormieris cum patribus tuis, suscitabo semen tuum post te? Alius pacificus intelligitur esse promissus, qui non ante, sicut iste, sed post mortem David praenuntiatus est suscitandus. Quolibet enim, longo interposvid, cui sic est promissus, eum veni
Abbreviated transcription (Latin):
& inexordio regni sui mirabiliter
laudabilis fuit: s eadem sua ꝑso¬
na ꝑumbram futuri p̃nuntiabat
strum. non ex hibebat. Unde
quȩdam de illo ita scͥpta sunt.
quasi de ipso ista predicta s int:
dum scriptura sc̃a etiam rebus
gestis. ꝓpħans. quodamin in eo fi¬
guram dilaniat futurorum. Nã
prȩter libros diuinȩ hẏstoriȩ
ubi regnasse narratur: psalmꝰ
etiam septuagesimus primus ti¬
tulo nominis eiꝰ inscͥptus est:
in quo tammulta dicuntur.
quȩ omnino ei conuenire ñ pos¬
sunt : domino autem xp̃o ap¬
tissima ꝑspicuitate conueni¬
unt:ut euidenter appareat.
quod in illo figura qualiscumq
adumbrata sit. in isto autem
ipsa ueritas prȩsentata. Notũ
clusum fuerat regnum salomo¬
tur. ut alia taceam. dominabit᷑
amariusq ad mare. & a flumi¬
ne usq ad terminos orbis terrȩ:
quod in xp̃o uidemus impleri.
Afuimine quippe dominan¬
di sumpsit exordium: ubi bap
tizatus a iohanne. eo demon¬

Expanded text:
et in exordio regni sui mirabiliter et in exordio regni sui mirabiliter laudabilis fuit; sed eadem sua persona per umbram futuri praenuntiabat minum, non exhibebat. Unde quaedam de illo ita scripta sunt, quasi de ipso ista praedicta sint, dum scriptura sancta etiam rebus gestis prophetans quodam modo in eo figuram definiat futurorum. Nam praeter libros diuinae historiae, ubi regnasse narratur, psalmus etiam septuagensimus primus titulo nominis eius inscriptus est; in quo tam multa dicuntur, quae omnino ei conuenire non possunt, Domino autem Christo aptissima perspicuitate conueniunt, ut euidenter appareat, quod in illo figura qualiscumque adumbrata sit, in isto autem ipsa ueritas praesentata. Notum clusum fuerat Salomotur, ut alia taceam, Dominabitur a mari usque ad mare, et a flumine usque ad terminos orbis terrae ; quod in Christo videmus impleri. A flumine quippe dominandi sumpsit tizatus a Joanne, eodem mon