comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
teneamus. quicquid ad se dicitur.
p̃stantissima illa et diuina subli
mitas substancialit̃ dici: qđ aũt
adaliquid. non substantialit̾ sed
relatiue: tantamq uim ẽẽ eiusdẽ
substantiȩ. in patre & filio. & sp̃u
scõ. ut quicquid de singulis ad se¬
ipsos dicitur. non pluraliter rii
summa. sed singula rit̃ accipiat᷑:
tat: non tamen tres dõs. s unũ
dm̃ dicimus. eandem ipsam pre¬
stantissimam trinitatem: Ita mag¬
nus pater. magnus filius. magnꝰ
sed unus magnus: Non enim de
Non tres boni sed unus bonus.
de quo dictum est.
Remo bonus. nisi unus ds̃. Ꝙ enĩ
dominus iħe. ne ab illo qui dixerat
magister bone. tanquam hominẽ
compellans. scđm hominem tan¬
tummodo intelligeretur. ideoñ
ait nemo bonus nisi solus pater:
sed nemo bonus nisi unus ds̃ In
patris enim nomine. ipse ꝑse pat̃
pronunciatur. in dei uero: ce ipse.
ce filius. &e sp̃c sc̃s. quia trinitas u¬
nus ds̃. Situs uero & habitus. &

Expanded text:
teneamus, quidquid ad se dicitur teneamus, quidquid ad se dicitur praestantissima illa et divina sublmitas substantialiter dici; quod autem 'ad aliquid', non substantialiter sed relatiue, tantamque uim esse eiusdem substantiae in Patre et Filio et Spiritu sancto, ut quidquid de singulis ad seipsos dicitur, non pluraliter in summa, sed singulariter accipiatur.tat; non tamen tres deos sed unum Deum dicimus eamdem ipsam praestantissimam Trinitatem. Ita magnus Pater, magnus Filius, magnussed unus magnus. Non enim de anctus: nec tres boni, sed unus bonus; de quo dictum est: Nemo bonus nisi unus Deus . Etenim Dominus Jesus ne ab illo qui dixerat, Magister bone , tanquam hominem compellans, secundum hominem tantummodo intelligeretur, ideo non ait, nemo bonus nisi solus Pater, sed: Nemo bonus nisi unus Deus. In Patris enim nomine, ipse per se Pater pronuntiatur: in Dei vero et ipse et Filius et Spiritus sanctus, quia Trinitas unus est Deus. Situs vero, et habitus, et
Abbreviated transcription (Latin):
rens non sit: At si quantum ualce
quod dr̃ filius. tantundem ual&e
quod dr̃ genitus. sicut p̃locuti
sumus: tantundem gͦ ualet qd
dr̃ non genitus. quantum ualec
Oddr̃ non filius: Relatiue autẽ
negamus: dicendo non filius::
Aelatiue igitur negamus: dicen¬
donon genitus: Ingenitus porro
nud est nisi non genitus: Non
s receditur a relatiuo predicam̃¬
d cum ingenitus dr̃: Sieut enĩ
genitus non adse ipsum dr̃. sed qd
ex genitore fit. ita cum dr̃ ingeni¬
tus. non ad se ipsum dr̃: sed quod
exgenitore non fit ostenditur.
Ineodem tamen predicamento qd
relatiium uocatur. utraq signi¬
ficatio uertitur Qd̃ autem relati¬
ue pronunciatur: ñ indicat sub¬
stantiam: Itaq quamius diu̾sum
sit genitus & ingenitus. ñ indicat
diuersam substantiam: quia sicut
filius ad patrem. & non filius ad ñ
patrem refertur. itagenitus adge
nitorem. & non genitus ad non
genitorem referatur necesse est:¬
Quaꝓpter illud precipue. UIIi.¬

Expanded text:
rens non sit. At si quantum valet rens non sit. At si quantum valet quod dicitur filius, tantumdem valet quod dicitur genitus, sicut praelocuti sumus; tantumdem ergo valet quod dicitur non genitus, quantum valet quod dicitur non filius. Relative autem negamus dicendo, Non filius: relative igitur negamus dicendo, Non genitus. Ingenitus porro quid est, nisi non genitus? Non ergo receditur a relativo praedicamento, cum ingenitus dicitur. Sicut enim genitus non ad se ipsum dicitur, sed quod ex genitore sit: ita cum dicitur ingenitus, non ad se ipsum dicitur, sed quod ex genitore non sit ostenditur. In eodem tamen praedicamento, quod Relativum vocatur, utraque significatio vertitur: quod autem relative pronuntiatur, non indicat substantiam: ita quamvis diversum sit genitus et ingenitus, non indicat diversam substantiam: quia sicut filius ad patrem, et non filius ad non patrem renitorem, et non genitus ad non genitorem referatur necesse estQuapropter illud praecipue
Abbreviated transcription (Latin):
tundem autem ualet si dicã in¬
ermis ẽ. Secundum tempus aio:
cum dico hesternus ẽ: Scđ̾m tem¬
pus nego: cum dico non hester¬
nus ẽ: & cum dico romȩ ẽ scdm
locum aio: E secundum locum
nego: cum dico non rome ẽ. Sed̾s
id quod ẽ facere aio. cum dico ce¬
dit: si autem dicam non cedit se¬
cundum id quod est facere nas
ut ostendam non hoc facere: Et
cum dicouapulat. secundum p̃¬
dicamentum aio quod pati uocat᷑.
et sccundum id nego. ciundico ñ
uapulat: E om̃ino nullum pre¬
dicamenti genus ẽ secundum qd̵
aliquid aire uolumus. nisi ut scđm
id ipsum predicamentum negare
coniuncamur: si p̃ponere negat iuã
particulam uoluerimus: Que cũ
ita sint. si substantialit airem di¬
ando filius. substantialiter nega¬
tem dicendo non filius: Quia uͦ
relatiue aio cum dico filius ẽ. ad
patrem enim refero: relatiue nego
sidico non filius est: Ad patrem
eum eandem negociationem re¬
fero. uolens ostendere quod ei pa¬

Expanded text:
antumdem autem valet si dicam, Inantumdem autem valet si dicam, Inermis est. Secundum tempus aio, cum dico, Hesternus est: secundum tempus nego, cum dico, Non hesternus est. Et cum dico, Romae est, secundum locum aio: et secundum locum nego, cum dico, Non Romae est. Secundum id quod est facere aio, cum dico, Caedit: si autem dicam, Non caedit, secundum id quod est facere nego, ut ostendam non hoc facere. Et cum dico, Vapulat, secundum praedicamentum aio quod pati vocatur: et secundum id nego, cum dico, non vapulat. Et omnino nullum praedicamenti genus est, secundum quod aliquid aiere volumus, nisi ut secundum idipsum praedicamentum negare convincamur, si praeponere negativam particulam voluerimus. Quae cum ita sint, si substantialiter aierem, dicendo, Filius; substantialiter negarem, dicendo, Non Filius. Quia vero relative aio, cum dico, Filius est; ad patrem enim refero: relative nego, si dicam, Non filius est; ad parentem enim eamdem negationem refero, volens ostendere quod ei pa
Abbreviated transcription (Latin):
ficit. ut quod sine illa relatiue dr̃.
eadem p̃posita substantialit̃ dicat᷑:
sed id tantum negatur qd sine illa
aiebat᷑. sicut inceteris p̃dicam̃tis.
uelut cum dicimus homo est sub¬
stantiam designamus: Qui cigi
dicit non homo ẽ. non aliud ga
predicamenti enunciat: sed t̃
illud negat. Sicut gͦ secundum
subam aio homo ẽ: sic scdđm suo¬
stanciam nego cum dico ñ homo
est: & cum queritur quantus sit
&e aio quadripedalis ẽ. idẽ qͣtus
pedũ: scdm quantitatẽ aio qͥ dicit ñq̃¬
dripedalis est secundum quantidẽ
negat. Candidus ẽ. scđm qualitatẽ
aio: Non candidus ẽ. scđm quali¬
tatem nego: Propinquus ẽ. scd̾m
relatiuum aio: Non ꝓpinquus ẽ
secundum relatiuum nego:Se¬
cundum situm aio: cum dicoiac
Scđm situm nego. cum dico non
iacet: Seedin habitum aiocum
dico armatus ẽ: Scdm habitum
nego: cum dico non armatus ẽ. T¬

Expanded text:
ficit, ut quod sine illa relative dicitur, ficit, ut quod sine illa relative dicitur, eadem praeposita substantialiter dicatur; sed id tantum negatur, quod sine illa aiebatur, sicut in caeteris praedicamentis. Velut cum dicimus, Homo est, substantiam designamus. Qui ergo dicit, Non homo est, non aliud genus praedicamenti enuntiat, sed tantum illud negat. Sicut ergo secundum substantiam aio, Homo est: sic secundum substantiam nego, cum dico, Non homo est. Et cum quaeritur, quantus sit; et aio, Quadrupedalis est, id est, quatuor pedum, secundum quantitatem aio: qui dicit, Non quadrupedalis est, secundum quantitatem negat. Candidus est, secundum qualitatem aio: Non candidus est, secundum qualitatem nego. Propinquus est, secundum relativum aio: Non propinquus est, secundum relativum nego. Secundum situm aio, cum dico, Jacet: secundum situm nego, cum dico, Non jacet. Secundum habitum aio, cum dico, Armatus est: secundum habitum nego, cum dico, Non armatus est. T
Abbreviated transcription (Latin):
oc exemplar planum faciendũ
est: Ac primum uidendum ẽ. hoc
significari cum dr̃ genitus.
quod significatur cum dr̃ filius.
Ideo enu filius. quia genitus. Et
quia filius. utiq genitus: Quodgͦ
dr̃ ingenitus. hoc ostenditur quod
non sit filius: Sed genitus & inge¬
nitus commode dr̃. filius autem
latine dr̃: sed infilus ut dicatur:
non admittit loquendi consuetudo:
Hichil tamen intellectui demitur.
si dicatur non filius: que madmo¬
dum etiam si dicatur ñgenitus.
ꝓ eo quod dr̃ ingenitus. nicħ aliud
dr̃: Sic enim & uicinus & amicus
relatiue dicuntur. nec tamen pot̃
inuicinus dici: quomodo dicitur
inimicus: Quamobrem non ẽ in re¬
bus considandum. quid uł sinat
ul non sinat diciusus sermonisnr̃i.
sed quis rerum ipsarum intellectꝰ
eluceat: Non gͦ iam dicamus inge¬
nitum. quamuis dici latine possit.
sed ꝓ eo dicamus non genitum.
quod tantum ualet: Non gͦ aliud
dicimus quam ñ filium. Negati¬
ua porro ista particula non id ef¬

Expanded text:
Hoc exemplis planum faciendum est. Ac primum videndum est hoc significari cum dicitur genitus, quod significatur cum dicitur filius. Ideo enim filius, quia genitus; et quia filius, utique genitus. Quod ergo dicitur ingenitus, hoc ostenditur, quod non sit filius: sed genitus et ingenitus commode dicuntur; filius autem latine dicitur, sed infilius ut dicatur non admittit loquendi consuetudo. Nihil tamen intellectui demitur, si dicatur non filius; quemadmodum etiam si dicatur non genitus, pro eo quod dicitur ingenitus, nihil aliud dicitur. Sic enim et vicinus et amicus relative dicuntur, nec tamen potest invicinus dici quomodo dicitur inimicus. Quamobrem non est in rebus considerandum quid vel sinat vel non sinat dici usus sermonis nostri, sed quis rerum ipsarum intellectus eluceat. Non ergo jam dicamus ingenitum, quamvis dici latine possit; sed pro eo dicamus non genitum, quod tantum valet. Num ergo aliud dicimus quam non filium? Negativa porro ista particula non id ef
Abbreviated transcription (Latin):
dictum ẽ: ego & pater unum sumꝰ
Non enim dix̃ unum ẽ. qd sabelli¬
mni dicunt: sed unum sumus: Ca¬
men cum queritur quid tres. mag¬
na prorsus inopia. humanum la¬
borat eloquium: Dictum ẽ tam̃

Expanded text:
o et Pater unum sumus . Non enim dixit, Unum est, quod Sabelliani dicunt; sed, unum sumus. Tamen cum quaeritur quid tres, magna prorsus inopia humanum laborat eloquium. Dictum est tamen,
Abbreviated transcription (Latin):
n deo autem nicħ secundum accidẽs
dicitur: quia nicħ in eo mutabile ẽ.¬
sicut pater ad filium & filius ad
patrem. qd non ẽ accidẽs: quia et
ille semꝑ pater. & ille semꝑ filius.
& non ita semꝑ quasi exquo na¬
tus est filius: aut ex co quod numꝗͣ
desinat eẽ filius. pater cẽ non desi¬
nat pater: sed ex eo quod semꝑ natꝰ
filius. nec cepit eẽ uinquam filius:
Quod si aliquando eẽ cepisset. aut
aliquando eẽ desineret. filius scd̃m
accidens diceretur: Siuero quoddr̃
pateꝵ ad seipsum diceretur nonad
filium. & quod dr̃ filius. ad se ipsũ
diceretur ñ ad patrem. scđm sub̃am

Expanded text:
 Deo autem nihil accidens dicitur, quia nihil in eo mutabilesicut Pater ad Filium, et Filius ad Patrem. Quod non est accidens; quia et ille semper Pater, et ille semper Filius; et non ita semper, quasi ex quo natus est Filius, aut ex eo quod nunquam desinat esse Filius, Pater non desinat esse Pater, sed ex eo quod semper Filius, nec coepit unquam esse Filius. Quod si aliquando esse coepisset, aut aliquando esse desineret Filius, secundum accidens diceretur. Si vero quod dicitur Pater, ad se ipsum diceretur, non ad Filium; et quod dicitur Filius, ad se ipsum diceretur, non ad Patrem; secundum
Abbreviated transcription (Latin):
&e illi yppostasin. s nescio quiduo¬
lunt interẽẽ inter usian & ypposti¬
sin. ita ut pleriq nr̃i qui ex grras
stantias: S qr nr̃a loquendi cons¬
etudo iam obtinuit. ut hintellis¬
tur cum dicimus eẽntiam: qd it si¬
ligitur cum dicimus sub̃am: nõ
audemus dicere unam ẽẽntiam tre

Expanded text:
 illi hypostasim; sed nescio quid volunt interesse inter usiam et hypostasim: ita ut plerique nostri qui haec graeco stantias. Sed quia nostra loquendi consuetudo jam obtinuit, ut hoc intelligatur cum dicimus essentiam quod intelligitur cum dicimus substantiam, non audemus dicere unam essentiam et
Abbreviated transcription (Latin):
oc si dicunt non Uo¬
intelligunt de ingenito quidem ali¬
quid se dicere. qd diligentius ꝑtrac¬
tandum sit. quia nec ideo quisq pa¬
ter quia ingenitus. nec ingenitus
ideo quia pater: & ꝓpterea ñ ad ali¬
quid sed adse dici putatur ingenitꝰ:
benitum uero. mira cecitate non ad¬
uertunt dici ñ posse. nisi ad aliquid:
Ideo quippe filius quia genitus: &
quia filius utiq gẽnitus: Sic̃ autẽ
filius ad patrem: sic genitus ad geni¬
torem refertur: & sicut pater ad fili¬
um: ita genitor adgenitum: Idõq
alia notio ẽ. qua intelligitur genitor.
llia qua ingenitus: Namquamuis
de patre dõ utrumq dicatur. illud
tamen ad genitum. idẽ ad filium
ar. qd nec illi negant: Hoc autem
qdingenitus dr̃ adse ipsum dici ꝑ¬
hibent: Dicunt ergo: Si aliquid ad
sc ipsũ dr̃ pat̾. qd̾ ad se ipsũ ñ pot̃¬

Expanded text:
oc si dicunt, non intelligunt de ingenito quidem aliquid se dicere, quod diligentius pertractandum sit, quia nec ideo quisque pater quia ingenitus, nec ingenitus ideo quia pater, et propterea non ad aliquid, sed ad se dici putatur ingenitus: genitum vero mira caecitate non advertunt dici non posse, nisi ad aliquid. Ideo quippe filius quia genitus, et quia filius utique genitus. Sicut autem filius ad patrem, sic genitus ad genitorem refertur; et sicut pater ad filium, ita genitor ad genitum. Ideoque alia notio est qua intelligitur genitor, alia qua ingenitus. Nam quamvis de Patre Deo utrumque dicatur, illud tamen ad genitum, id est, ad Filium dicitur; quod nec illi negant: hoc autem quod ingenitus dicitur, ad se ipsum dici perhibent. Dicunt ergo: Si aliquid ad se ipsum dicitur Pater, quod ad se ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
ad se dicitur. anscđm id quod ad pa¬
trem dicitur: non enim secundum
id quod ad patrem dr̃. Quoniam ad
patrem filius dr̃: ille autem ñ filiꝰ
sed pater est: quia non sic ad se di¬
cuntur pater & filius. quomodo
amici aut uicini: Relatiue quippe
amicus dr̃ ad amicum: E si equalit̃
se diligunt. eadem in utroq amici¬
cia est: Et relatiue uicmnus dr̃ ad
uicinum: & quia equaliter sͥ uci¬
nis̃: quantum enm iste illi. tantũ
& ille huic uicinatur. eadem ẽ in
utroq uicinitas: Quia uero filius.
non ad filium relatiue dr̃ sed ad
patrem: non scđm hoc qd ad patrẽ
dr̃. equalis est filius patri: restat
ut secundum id equalis sit qd ad
se dr̃: Quicquid autem ad sedr̃: se¬
cundum substantiam dr̃ Restat
gͦ ut secundum substantiam sit
equalis: E adem ẽ igitur utriusq¬

Expanded text:
ad se dicitur, an secundum id quod ad Patrem dicitur. Non enim secundum id quod ad Patrem dicitur, quoniam ad patrem filius dicitur, ille autem non filius, sed pater est. Quia non sic ad se dicuntur pater et filius, quomodo amici aut vicini. Relative quippe amicus dicitur ad amicum; et si aequaliter se diligunt, eadem in utroque amicitia est: et relative vicinus dicitur ad vicinum; et quia aequaliter sibi vicini sunt quantum enim iste illi, tantum et ille huic vicinatur, eadem in utroque vicinitas. Quia vero Filius non ad Filium relative dicitur, sed ad Patrem; non secundum hoc quod ad Patrem dicitur, aequalis est Filius Patri: restat ut secundum id aequalis sit, quod ad se dicitur. Quidquid autem ad se dicitur, secundum substantiam dicitur: restat ergo ut secundum substantiam sit aequalis. Eadem est igitur utriusq
Abbreviated transcription (Latin):
ex co quod habet patrem. ñ scd̃m
atq ad alterutrum ista dicuntir.
Neq scđdm accidens. quia ce qd dici
pater. & quod dr̃ filius: eternuimat
incommutabile ᷤeis: Q uamobrta
quamuis diuersum sit patiẽ eẽ et
filium eẽ. non est tamen diuersi
sub̃a: quia hoc non scdm subamdr̃¬
Si autem huic sic putant resistẽ¬
dum eẽ sermoni. quod pater quidẽ
ad filium dr̃ & filius ad patrem in¬
genitus tamen & grnitus adseip¬
sos dicuntur. non ad alterutrum
non enim ħ est dicere ingenitum
quod ẽ patrem dicere. quia & sifi¬
lium ñ genuisset nich ꝓhiberet dici¬
eum ingenitum. & sigignat qͥlq
filium. non exeo ipse ẽ ingenitꝰ
quia geniti homines ex alus ho¬
minibus. gignunt & ipsi alios in¬
quiunt gͦ. pater ad filium dr̃. et
filius ad patrem ingenitus aut̃
ad se ipsum. & genitus ad se ipsũ
dr̃: ce ideo si quicquid ad se ipsũ

Expanded text:
ex eo quod habet Patrem; non secunatque alterutrum ista dicuntur; neque secundum accidens, quia et quod dicitur Pater, et quod dicitur Filius, aeternum atque incommutabile est eis. Quamobrem quamvis diversum sit Patrem esse et Filium esse, non est tamen diversa substantia: quia hoc non secundum substantSi autem huic sic putant resistendum esse sermoni, quod Pater quidem ad Filium dicitur et Filius ad Patrem, ingenitus tamen et genitus ad se ipsos dicuntur, non ad alterutrum: non enim hoc est dicere ingenitum, quod est Patrem dicere; quia et si Filium non genuisset, nihil prohiberet eum dicere ingenitum: et si gignat quisque filium, non ex eo ipse ingenitus est, quia geniti homines ex aliis hominibus, gignunt et ipsi alios: inquiunt ergo: Pater ad Filium dicitur, et Filius ad Patrem, ingenitus autem ad se ipsum, et genitus ad se ipsum dicitur: et ideo si quidquid ad se ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
est. semꝑ uiuit. sed quia magis ui¬
uit cum sapit. minusq dum desi¬
pit: fit &e hinc aliqua mutatio. nõ
ut desit uita. sicuti deest insipien.¬
tisapientia: sed ut minor sit: Nec
tale aliquid indõfit. quia omĩno
incommutabilis mance: Quamob¬
rem nicħ in eo scđm accidens dr̃.
quia nichil ei accidit: Nec tam̃ om̃e
bus enim creatis atq mutabilib
quod non secundum sub̃am dicit᷑:
restat ut secundum accidens dicat᷑:
Omnia enum accidunt cis. quȩ uł
amitti possunt uł minui. & mag

Expanded text:
est, semper vivit; sed quia magis viest, semper vivit; sed quia magis vivit cum sapit, minusque cum desipit, fit etiam hic aliqua mutatio, non ut desit vita, sicuti deest insipienti sapientia, sed ut minus sit: nec tale aliquid in Deo fit, quia omnino incommutabilis manerem nihil in eo secundum accidens dicitur, quia nihil ei accidit; nec tamen omnebus enim creatis atque mutabilibus quod non secundum substantiam dicitur, restat ut secundum accidens dicatur: omnia enim accidunt eis, quae vel amitti pos
Abbreviated transcription (Latin):
Iccidens autem dici non solet:
nisi qd aliqua mutatione eius
rei cui accidit amitti potest: Nam
& si quedam dicuntur accidentia
lor niger. amittit eumtam̃. non
mutabilis ẽ. & ex eo quod desinit
ẽ illud animal uł illa pluma. to¬
ilmq illud corpus interra muta¬
lr oe uertitur. amitit utiq õ
llum colorer  quamus ce accidẽs
quod separabile dr̃. non seꝑatione
sed mutatione amittatur. sicuti
capillis hominum nigritudo. qͣm
dum capilli sunt. possunt albes¬
cere: separabile accidens dr̃: Sed
diligenter intuentib satis appa¬
ret. non seꝑatione quasi emigͣre
aliquid acapite dum canescit. ut
nigritudo inde candore succeden¬
te discedat & aliquo eat: sed
illam qualitatem coloris. ibi
uerti atq mutari: Nich̾ itaq acci¬
dens in deo: quia nicħ mutabile.
aut amissibile: Quod si & illud
dici accidens placet. quod licet
non amutatur. minuitur tam̃
uł augetur. sicuti est animȩ ui¬
ta. nam & quam dui anima ẽ.
tam du uiuit. & quia semꝑ anima

Expanded text:
ccidens autem non solet dici, nisi quod aliqua mutatione ejus rei cui accidit amitti potest. Nam etsi quaedam dicuntur accidentia lor niger; amittit eum tamen, nomutabilis est, et ex eo quod desinit esse illud animal vel illa pluma, totumque illud corpus in terram mutatur et vertitur, amittit utique etiam illum colorem. Quamvis et accidens quod separabile dicitur, non separatione, sed mutatione amittatur; sicuti est capillis hominum nigritudo, quoniam dum capilli sunt possunt albescere, separabile accidens dicitur: sed diligenter intuentibus satis apparet, non separatione quasi emigrare aliquid a capite dum canescit, ut nigritudo inde candore succedente discedat et aliquo eat, sed illam qualitatem coloris ibi verti atque mutari. Nihil itaque accidens in Deo, quia nihil mutabile aut amissibile. Quod si et illud dici accidens placet, quod licet non amittatur, minuitur tamen vel augetur, sicuti est animae vita: nam et quamdiu anima est, tamdiu vivit, et quia semper anima
Abbreviated transcription (Latin):
notam causam. sed solo amore
rapiatur incognita seiendi: dis¬
cernendus quidem ẽ astudiosi no¬
mine.iste curiosus.Sed nec ipse
amat incognita. unmo congruen¬
tius dr̃. odit incognita. quȩ nulla
cẽ uult: dum uult om̃ia cognita:
Sed ne quisquam nob̃ difficilior̃t
proferat questionem. asserens tam
non posse quemquam odisse quo
nescit. quam non potest a mare q
nescit: non resistimus ueris: sed in¬
telligendum ẽ. non hoc idem dici
cum dr̃ amat scire incognita: as
si diceretur amat incognita: Illid
enim fieri potest. ut amet quisq
scire incognita: ut autem amet
incognita. non potest: Donenm
frustra ibi est positum scire: q̃m
qui scire amat incognita: non iy¬
sa incognita. sed ipsum scire amat
Quod nisi haberet cognitum: neq
scire se quicquam posset fidenttr
dicere: neq nescire: Hon solum
enim quidicit scio & uerum dic̃
necesse ẽ ut quid sit scire sciat: sid
etiam qui dicit nescio. idq fiderit

Expanded text:
aliam notam, sed solo amore aliam notam, sed solo amore rapiatur incognita sciendi; discernendus quidem est ab studiosi nomine iste curiosus, sed nec ipse amat incognita, imo congruentius dicitur, Odit incognita, quae nulla esse vult, dum vult omnia cognita. Sed ne quisquam nobis difficiliorem referat quaestionem, asserens tam non posse quemquam odisse quod nescit, quam non potest amare quod nescit, non resistimus veris: sed intelligendum est, non hoc idem dici cum dicitur, Amat scire incognita, ac si diceretur, Amat incognita. Illud enim fieri potest, ut amet quisque scire incognita: ut autem amet incognita, non potest. Non enim frustra ibi est positum scire: quoniam qui scire amat incognita, non ipsa incognita, sed ipsum scire amat. Quod nisi haberet cognitum, neque scire se quisquam posset fidenter dicere, neque nescire. Non solum enim qui dicit, Scio et verum dicit, necesse est ut quid sit scire sciat: sed etiam qui dicit, Nescio, idque fidenter
Abbreviated transcription (Latin):
noli nosse quod legis:Om̃ibus e¬
num fere animis rationalibus. ĩ
promptu ẽ aduidendum huius
ꝑitie pulcritudinem : qua homi¬
num inter se cogitata significan¬
tium uocum enunciatione noscun¬
tur : Propter hoc notum decus. &
obhoc amatum quia notum: stu¬
diose queritur uerbum illud igno¬
tum: Itaq cum audierit atq cog¬
nouerit. temetum a ueterib uinũ
appellatum ⁊ sed iam exusu loquen¬
di quem nunc habemus. hoc uo¬
cabulum emortuum: sed ꝓpter non¬
nullos fortasse ueterum lili ros sͥ
necessarium deputabit: Si autem
et illos suꝑuacaneos habet forte
iam nec dignum quod memoriȩ
commendet existimat. quia ui¬
det ad illam speciem doctrinȩ
quam notam mente intuetur.
atq amat: minime ꝑtinere: Quã¬
obrem om̃is amor studentis ani¬
mi. hoc est uolentis scire quod
nescit. non est amor rius rei quã
nescit. sed eius quam scit. ꝓpter qͣm
uult scire quod nescit: Aut si tã
curiosus ẽ. ut non ꝓpter aliquam

Expanded text:
noli nosse quod legis? Omnibus enoli nosse quod legis? Omnibus enim fere animis rationalibus in promptu est ad videndum hujus peritiae pulchritudo, qua hominum inter se cogitata, significantium vocum enuntiatione noscuntur: propter hoc notum decus, et ob hoc amatum quia notum, studiose quaeritur verbum illud ignotum. Itaque cum audierit atque cognoverit temetum a veteribus vinum appellatum, sed jam ex usu loquendi quem nunc habemus, hoc vocabulum emortuum, propter nonnullos fortasse veterum libros sibi necessarium deputabit. Si autem et illos supervacaneos habet, forte jam nec dignum quod memoriae commendet existimat, quia videt ad illam speciem doctrinae quam notam mente intuetur atque amat, minime pertinere. 3. Quamobrem omnis amor studentis animi, hoc est volentis scire quod nescit, non est amor ejus rei quam nescit, sed ejus quam scit, propter quam vult scire quod nescit. Aut si tam curiosus est, ut non propter causam
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ibus desꝑatur.: suȩ gentis qͥsq
narime studet ut nouerit. Qd¬
si &e illic ad ꝑfectum ꝑcipiendi. se
non sufficere sentit :nemo tamen
tam desidiosus ẽ huius noticie: qͥ
non cum audierit incognitum uer¬
bum. uelit nosse quid illud sit. s
si potest querat ac discat: Quod
dum querit. utiq instudio discendi
ẽ.& udetur amare rem incognitã.
quod non ita ẽ: Species namq il¬
la tangit animum quam nouit
& cogitat: in qua elucet decus con¬
sociandorum animoꝵ. in uocib
notis audiendis atq promendis:
eaq accendit studio querentem
quidem quod ignorat. s notam
formam quo id ꝑtineat intuentẽ.
& amantem: Itaq si querenti u̾bi
gr̃a quidsit temetum. hoc enim
exempli causa posueram dicatur
quid adte ꝑtinet: respondebit: ne
forte audiam loquentem &e non
intelligam. aut uspiam forte id
legam: & quid scriptor senserit
nesciam: Quis tam demens huic
dicat. noli intelligere quod audis.

Expanded text:
omnibus desperatur, suae gentis quisque omnibus desperatur, suae gentis quisque maxime studet, ut noverit. Qusi et illi ad perfectum percipiendae se non sufficere sentit, nemo tamen tam desidiosus est hujus notitiae, qui non, cum audierit incognitum verbum, velit nosse quid illud sit, et si potest, quaerat ac discat. Quod dum quaerit, utique in studio discendi est, et videtur amare rem incognitam; quod non ita est. Species namque illa tangit animum, quam novit et cogitat, in qua elucet decus consociandorum animorum in vocibus notis audiendis atque reddendis; eaque accendit studio querenquidem quod ignorat, sed notam formam, quo id pertineat, intuentem et amantem. Itaque si quaerenti, verbi gratia, quid sit temetum hoc enim exempli causa posueram, dicatur, Quid ad te pertinet? respondebit, Ne forte audiam loquentem, et non intelligam, aut uspiam forte id legam, et quid scriptor senserit, nesciam. Quis tandem huic dicat, Noli intelligere quod audis,
Abbreviated transcription (Latin):
nocum significantium quecumq
ignorat inquirit: Aliud c̃ enim.
quod eam inueritatis luce conspic̃:
anud quod insua facultate concu¬
piscit Conspicit namq inluce
uritatis. quam magnum & quam
bonum sit. omnes omnium gen¬
tium linguas intelligere acelo¬
quiꝰ nullamq ut aliemgenam
audire: & a nullo ita audiri: Cuiꝰ
noticie decus cogitatione iam cer¬
nitur.amaturq res nota que ita
conspicitur. atq inflaminat stu¬
dia discentium. ut circa eam mo¬
ueantur: eiq inhient in om̃i oꝑa
quam impendunt consequende
tali facultati: ut etiam usu amplec¬
tantur. quod ratione prenoscunt:
itq ita quisq eui facultati spe ꝓ¬
pinquat: ei feruentius amore in¬
ardescit: E is doctrinis quippe stu¬
dctur uehementitis: quȩ capi pos¬
se non desꝑantur: Nam cuius
iti adipiscende spem quisq non
gerit. aut tepide amat. aut oĩno
non amat: quamiuis quam pulcͣ
sit uideat: Quo cura quia om̃i¬
um linguarum scientia. fere ab

Expanded text:
vocum significantium quaecumque vocum significantium quaecumque ignorat, inquirit. Aliud est enim quod eam in veritatis luce conspicit, aliud quod in sua facultate concupiscit. Conspicit namque in luce veritatis quam magnum et quam bonum sit omnes omnium gentium linguas intelligere ac loqui, nullamque ut alienigena audire, et a nullo ita audiri. Cujus notitiae decus cogitatione jam cernitur, amaturque res nota; quae ita conspicitur, atque inflammat studia discentium, ut circa eam moveantur, eique inhient in omni opera quam impendunt consequendae tali facultati, ut etiam usu amplectantur quod ratione praenoscunt: atque ita quisque, cui facultati spe propinquat, ei ferventius amore inardescit. Eis doctrinis quippe studetur vehementius, quae capi posse non desperantur. Nam cujus rei adipiscendae spem quisque non gerit, aut tepide amat, aut omnino non amat, quamvis quam pulchra sit videat. Quocirca, quia omnium linguarum scientia fere ab
Abbreviated transcription (Latin):
ergo qui ardenti cura querit ut no¬
uerit. studioq accensus insistit.
non potest dici eẽ sine amore: Qd
igitur amat: Certe enum amari al¬
quid. nisi notum. non potest: Neꝗ
ille istas tres sillabas amat: quas
iam notas habet: Quodsi iam hoc
ineis amat. qua scit eas significat
aliquid: noninde nũc agitur: Non
cnim hoc nosse querit. sedineo qd
scire studet. quiddam &̃ inquirit
qd ꝓfecto nondum nouit: & ꝓpt̃¬
ea miramur cur amer.quoniam
firmissime nouimus.amari nisi
nota non posse. Iuio gͦ amat nisi
quia nouit atq intuetur in ratio¬
nibus rerum. quȩ sit pulcritudo
doctrinȩ.qua continentur noticit
signorum nominum: ce que sit
utilitas inea ꝑitia. qua inter se
humana societas sensa sua com¬
municat: Ne sͥhominum çȩtus
deteriores sint quauis solitudine
sicogitationes suas. colloquendo
non misceant: hanc gͦ speciem
decoram & utilem cernit aĩa
&e nouit &e amat: eamq in se pł¬
ci studet quantum potest. quis

Expanded text:
ergo qui ardenti cura quaerit ut noergo qui ardenti cura quaerit ut noverit, studioque accensus insistit, num potest dici esse sine amore? Quid igitur amat? Certe enim amari aliquid nisi notum non potest. Neque enim ille istas tres syllabas amat, quas jam notas habet. Quod si hoc in eis amat, quia scit eas significare aliquid; non inde nunc agitur, non enim hoc nosse quaerit: sed in eo quod scire studet, quid amet inquirimus, quod profecto nondum novit: et propterea miramur cur amet, quoniam firmissime novimus amari nisi nota non posse. Quid ergo amat, nisi quia novit atque intuetur in rationibus rerum quae sit pulchritudo doctrinae, qua continentur notitiae signorum omnium; et quae sit utilitas in ea peritia, qua inter se humana societas sensa communicat, ne sibi hominum coetus deteriores sint quavis solitudine, si cogitationes suas colloquendo non misceant. Hanc ergo speciem decoram et utilem cernit anima, et novit, et amat; eamque in se perfici studet, quantum potest, quisquis
Abbreviated transcription (Latin):
sit. Ueluti si audiat cum dr̃ te me¬
tum. & ignorat: quid sit requirat:
lam itaq oportet ut nouerit sig¬
num eẽ. id est non ẽẽ in anem illã
uocem. sed aliquid ea significari:
alioquin iam notum ẽ hoc trisil¬
labumꝰ & articulatam speciẽ suam.
imp̃ssit animo: ꝑ sensum aurium:
Quid amplius in eo requiratur qͦ
magis innotescat. cuius om̃s litt̾e.
omniaq som spacia nota sunt nͥ
quia simul innotuit signum eẽ.
mouitq sciendi cupiditatem. cuiꝰ
rei signum sit: Quo igitur ampliꝰ
notumẽ. sed non plene notum ẽ.
eo cupit animus de illo nosse. qd
reliquum ẽ: Si enim tantumm᷑
ẽẽ istam uocem nosset. eamq ali¬
cuius rei signum ẽẽ non nosset.
nichil iam quereret:sensibili re.
quantum poterat sentiendo per¬
cepta: uia uero non solum ẽẽ uo¬
cem. sed & signum eẽ iam nouit
ꝑfecte id nosse uult: neq ullum
ꝑfecte signum noscitur. nisi cinis
rei signum sit cognoscatur: hoc

Expanded text:
sit: veluti si audiat cum dicitur temesit: veluti si audiat cum dicitur temetum, et ignorans quid sit requirat. Jam itaque oportet ut noverit signum esse, id est, non esse inanem illam vocem, sed aliquid ea significari: alioquin jam notum est hoc trisyllabum, et articulatam speciem suam impressit animo per sensum aurium: quid amplius in eo requiratur, quo magis innotescat, cujus omnes litterae omniaque soni spatia nota sunt; nisi quia simul innotuit signum esse, movitque sciendi cupiditatem, cujus rei signum sit? Quo igitur amplius notum est, sed non plene notum est, eo cupit animus de illo nosse quod reliquum est. Si enim tantummodo esse istam vocem nosset, eamque alicujus rei signum esse non nosset, nihil jam quaereret, sensibili re, quantum poterat, sentiendo percepta. Quia vero non solum esse vocem, sed et signum esse jam novit, perfecte id nosse vult. Neque ullum perfecte signum noscitur, nisi cujus rei signum sit cognoscatur. Hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ad eam discendam studio flagrare¬
mus: Quis aum sciendȩ uerbi gr̃a
rethoricȩ ullam curam & operam
impendẽt:nisi ante sciret eam di¬
cendi eẽ scientiam: Aliquando õ
ipsarum doctrinarum fines. audi¬
tos exꝑtosue miramur: & ex ħ ra¬
ardescimus facultatem comparare.
discendo qua ad eos ꝑuenire possi¬
mus: tanquam silitteras nescienti
dicatur. quandam eẽ doctrinam.
quaquisq ualeat quamuis longe
absenti uerba mutere manufacta
insilẽcio:Que rursus ille cui mit¬
tuntur. non aurib sed ocłis colligat.
idq fieri uideat: Nonne dum con¬
cupiscit nosse quo idpossit. omni
studio circa illum finem mouetur:
quem iam notum tenet:Sic ac¬
cenduntur studia discentium:
Nam quod quisq prorsus ignorat.
amare nullo pacto potest. Ita oẽ
signum siquis audiat incognitũ.
ueluti alicuius uerbi sonum. cum
quid significctur ignorat: cupit
scire quidnam sit: id est sonus ille.
cui rei commemorandȩ institutus

Expanded text:
ad eam discendam studio flagraread eam discendam studio flagraremus. Quis enim sciendae, verbi gratia, rhetoricae ullam curam et operam impenderet, nisi ante sciret eam dicendi esse scientiam? Aliquando etiam ipsarum doctrinarum fines auditos expertosve miramur, et ex hoc inardescimus facultatem comparare discendo, qua ad eos pervenire possimus. Tanquam si litteras nescienti dicatur quamdam esse doctrinam, qua quisque valeat, quamvis longe absenti, verba mittere manu facta in silentio, quae rursus ille cui mittuntur, non auribus, sed oculis colligat, idque fieri videat; nonne, dum concupiscit nosse quo id possit, omni studio circa illum finem movetur, quem jam notum tenet? Sic accenduntur studia discentium: nam quod quisque prorsus ignorat, amare nullo pacto potest. 2. Ita etiam signum si quis audiat incognitum, veluti verbi alicujus sonum, quo quid significetur ignorat, cupit scire quidnam sit, id est, sonus ille cui rei commemorandae institutus
Abbreviated transcription (Latin):
unc ad ea ipsa consequentere¬
nodatius explicanda: limatior
accedat intentio: Ac primum
quia rem prorsus ignotam. amare
om̃ino nullus pocest. diligenter
intuendum ẽ. cuiusmodi sit amor
studentium. idest non iam scienti¬
um. s adhuc scire cupientium ꝗͣq
doctrinam: Et inhis quippe reb
inquibus non usitate dr̃ studium.
solent existere amores exauditu:
dum cuiusq pulcritudinis fama.
adudendum ac fruendum animꝰ
acenditur:quia generaliter nouit
orporum pulchritudines. ex eoqd̃
plurimas uidit: & inest intruise.¬
cus unde approbetur: cui forinsecꝰ
ihiatur: Qd cum fit. non rei pe¬
litus incognite amor excitatur:
cuimeuius genus sit. ita notumẽ:¬
Cum autem uirum bonum amamꝰ
cuius faciem ñ uidimus: ex noticia
uirtutum amamus: quas nouimꝰ
in ipsa ueritate: Ad doctrinas aũt
cognoscendas: plerumq nos lau-¬
dantium atq predicantuum accen¬
dit auctoritas: & tamen nͥ breuiter
impressam cuiusq doctrinȩ habe¬
remus in animo notionem: nullo

Expanded text:
unc ad ea ipsa consequenter enodatius explicanda limatior accedat intentio. Ac primum, quia rem prorsus ignotam amare omnino nullus potest, diligenter intuendum est cujusmodi sit amor studentium, id est, non jam scientium, sed adhuc scire cupientium quamque doctrinam. Et in his quippe rebus in quibus non usitate dicitur studium, solent existere amores ex auditu, dum cujusque pulchritudinis fama ad videndum ac fruendum animus accenditur, quia generaliter novit corporum pulchritudines, ex eo quod plurimas vidit, et inest intrinsecus unde approbetur, cui forinsecus inhiatur. Quod cum fit, non rei penitus incognitae amor excitatur, cujus genus ita notum estCum autem virum bonum amamus, cujus faciem non vidimus, ex notitia virtutum amamus, quas novimus in ipsa veritate. Ad doctrinas autem cognoscendas, plerumque nos laudantium atque praedicantium accendit auctoritas: et tamen nisi breviter impressam cujusque doctrinae haberemus in animo notionem, nullo
Abbreviated transcription (Latin):
dis atq in adipiscendis quibusq
doctrinis dicisolet: Partum ergo
mentis antecedit appetitus quidã.
quo id quod nosse uolumus. que¬
rendo & inueniendo: nascitur ꝓles
ipsa noticia: Ac ꝑhoc appetitus.u
ille quo concipitur pariturq no-¬
ticia: partus & proles recte diciñ Uiii
potest:. Idemq appetitus quo in¬
hiatur rei cognoscende. fit amoe
cognite. dum tenet atq ampleca¬
tur placitam prolem.idẽ noticiã.
gignentiq coniungit: & est quedã
imago trinitatis. ipsa mens.⁊ no¬
ticia eius quod est proles eus. acde
se ipsa uerbumeius: et amor tereiꝰ
& hȩc tria. unum: atq una sub̃a.
Nec minor proles. dum tantamse
nouit mens. quanta mens ẽ.: nec
minor amor. dum tantum diligit¬
se quantum nouit & quanta est.¬

Expanded text:
dis atque adipiscendis quibusque dis atque adipiscendis quibusque doctrinis dici solet. Partum ergo mentis antecedit appetitus quidam, quo id quod nosse volumus quaerendo et inveniendo, nascitur proles ipsa notitia: ac per hoc appetitus ille quo concipitur pariturque notitia, partus et proles recte dici non potest; idemque appetitus quo inhiatur rei cognoscendae, fit amor cognitae, dum tenet atque amplectitur placitam prolem, id est, notitiam, gignentique conjungit. Et est quaedam imago Trinitatis, ipsa mens, et notitia ejus, quod est proles ejus ac de se ipsa verbum ejus, et amor tertius, et haec tria unum atque una substantia. Nec minor proles, dum tantam se novit mens quanta est: nec minor amor, dum tantum se diligit quantum novit et quanta est.
Abbreviated transcription (Latin):
cedit inquisitio fine quietura: Hã
inquisitio est appetitus inueniendi:
quod idem ualet si dicas reꝑiendi:
Quȩ autem reꝑiuntur. quasi pari¬
untur: Unde proli similia sunt:
libi nisi in ipsa noticia: Ibi enim
quasi exp̃ssa formantur: Namcesi
lamerant res quas querendo in¬
uenimus: noticia tamen ipsa nõ
erat:quam sicut prolem nascente
deputamus: Porro appetitus ille
qui est inquerendo ꝓcedit aque¬
rente: & pendet quodammodo.neq
requiescit fine quotenditur. nisi id
quod queritur. inuentum querenti
copuletur. Quia appetitus id est
inquisitio.quamuis amor ẽẽ non
uideatur. quo id qd notum ẽ amat᷑:
hoc enim adhuc ut cognoscatur
agitur: tamen ex eodem genere quid¬
dam ẽ: Nam uoluntas iamdici pot̃.
quia om̃is qui querit inuenire uult:
& si id queritur quod ad noticiam ꝑ¬
tineat: om̃is qui querit nosse uult:
Quod si ardenter atq instant̃ uult:
studere dr̃ Quod maxime uiasseq̃n¬

Expanded text:
cedit inquisitio eo fine quietura? Nam cedit inquisitio eo fine quietura? Nam inquisitio est appetitus inveniendi, quod idem valet si dicas, reperiendi. Quae autem reperiuntur, quasi pariuntur: unde proli similia sunt; ubi, nisi in ipsa notitia? Ibi enim quasi expressa formantur. Nam etsi jam erant res quas quaerendo invenimus, notitia tamen ipsa non erat, quam sicut prolem nascentem deputamus. Porro appetitus ille, qui est in quaerendo, procedit a quaerente, et pendet quodam modo, neque requiescit fine quo inteditur, nisi id quod quaeritur inventum quaerenti copuletur. Qui appetitus, id est, inquisitio, quamvis amor esse non videatur, quo id quod notum est, amatur; hoc enim adhuc ut cognoscatur agitur: tamen ex eodem genere quiddam est. Nam voluntas jam dici potest, quia omnis qui quaerit invenire vult; et si id quaeritur quod ad notitiam pertineat, omnis qui quaerit nosse vult. Quod si ardenter atque instanter vult, studere dicitur: quod maxime in assequen
Abbreviated transcription (Latin):
minus se nouit quamẽ. nec alte¬
sls cẽntia ẽ noticia cius: Nonso
lumqr se ipsanouit. sed etiã qr seip¬
samamat. sicut supradiximus.
Quid igitur deamore dicendum ẽ:
cur non etiam cum se amat. ipsum
quoq amorem suigenuisse uideat᷑:
erat enum amabilis sͥ. & antequam se
amaret.: quia poterat se amare. sic̃
erat sibi noscibilis. & antequam se
nosset. quia se poterat nosse: Nam¬
sicut si non sͥ eẽt noscibilis. numꝗͣ
se nosse potuisset: ita si non sibi eẽt
amabilis. numquam seamare po¬
tuisset Curitaq amandose. ñ ge¬
nuisse dicatur amorem suum. sicut
cognoscendo segenuit noticiam
suam: Aneo quidem manifeste
ostenditur. hoc amori ẽẽ principi¬
um unde procedit: Ab ipsa quip¬
pe mente procedit. quȩ sͥ ẽamabił
antequam se amet:atq ita princi¬
pium ẽ amoris sui quo seamat:
Sed ideo non recte dr̃ genitus ab
ea. sicut noticia sui. qua se nouit:
quia noticia lam inuentum ẽ qd̃

Expanded text:
minus se novit quam est, nec alteminus se novit quam est, nec alterius essentiae est notitia ejus, non lum quia ipsa novit, sed etiam quia se ipsam, sicut supra diximus. Quid ergo de amore dicendum est, cur non etiam cum se amat, ipsum quoque amorem sui genuisse videatur? Erat enim amabilis sibi, et antequam se amaret, quia poterat se amare: sicut erat sibi noscibilis, et antequam se nosset, quia poterat se nosse. Nam si non sibi esset noscibilis, nunquam se nosse potuisset: ita si non sibi esset amabilis, nunquam se amare potuisset. Cur itaque amando se non genuisse dicatur amorem suum; sicut cognoscendo se genuit notitiam suam? An eo quidem manifeste ostenditur hoc amoris esse principium, unde procedit: ab ipsa quippe mente procedit: quae sibi est amabilis antequam se amet; atque ita principium est amoris sui, quo se amat: sed ideo non recte dicitur genitus ab ea, sicut notitia sui qua se novit, quia notitia jam inventum est, qu
Abbreviated transcription (Latin):
considerandamq redeamus: ubi tẽ¬
poraliter existens nonnullarum
ierum noticia que ante ñerat. et
aliquarum rerum amor quȩ antea
non amabantur: distinctius nob̃
aꝑit quid dicamus. quia ce ipsi lo¬
cutioni temporaliter digerendȩ. fa¬
cilior ẽ adexplicandum res. quȩ ii
odine temporum comprehendit᷑.
Primo itaq manifestum sit posse
fieri ut sit aliquid scibile. id est qd
sciri possit: & tamen nesciatur: Il¬
lud autem fieri non posse: uit sciat᷑
quod scibile non fuerit. Unde liqͥ¬
dotenendumẽ. quod om̃is res quã¬
cumq cognoscimus. congenerat ĩ
nob̾ noticiam sui: abutroq enim
noticia paritur. acognoscente et
ognito: Itaq mens cum seipsam
agnoscit. sola parens ẽ noticiȩ suȩ:
i cognitum enim. & cognitor ipsa
t̃. Erat autem sͥ ipsa noscibilis:⁊
intequam se nosset: sed noticia sua
non erat inea. cum se ipsa ñ noue¬
lit. Quod ergo cognoscit se parẽ
sibi noticiam sui gignit: quia nõ

Expanded text:
considerandamque redeamus, ubi temconsiderandamque redeamus, ubi temporaliter existens nonnullarum rerum notitia, quae antea non erat, et aliquarum rerum amor, quae antea non amabantur, distinctius nobis aperit quid dicamus: quia et ipsi locutioni temporaliter dirigendae, facilior est ad explicandum res quae in ordine temporum comprehenditur. 18. Primo itaque manifestum sit, posse fieri ut sit aliquid scibile, id est, quod sciri possit, et tamen nesciatur: illud autem fieri non posse, ut sciatur quod scibile non fuerit. Unde liquido tenendum est quod omnis res quamcumque cognoscimus, congenerat in nobis notitiam sui. Ab utroque enim notitia paritur, a cognoscente et cognito. Itaque mens cum se ipsam cognoscit, sola parens est notitiae suae: et cognitum enim et cognitor ipsa est. Erat autem sibi ipsa noscibilis, et antequam se nosset: sed notitia sui non erat in ea, cum se ipsa non noverat. Quod ergo cognoscit se, parem sibi notitiam sui gignit: quia non
Abbreviated transcription (Latin):
uidgͦ. amor non erit unago
non uerbum non genitus:Cur
enim mens noticiam suam gignit
cum se nouit: & amorem suum nõ
gignit cum se amat: Nam si ꝓpt̾ra
est noticionis sue causa. quia nose¬
bilis est:amoris etiam sui causaẽ.
quia est amabilis: Cur itaq ñ u¬
trumq genuerit: difficile ẽ dicer.
Hec enim questio etiam de ipsasũ¬
ma trinitate om̃ipotentissimo ert¬
atore dõ. ad cuius imaginem fact̾
est homo:solet mouere homines.
quos uĩtas dĩ. ꝑhumanam locuti¬
onem inuitat ad fidem: Cur nonsp̃e
ditur uł intelligitur. ut filius õe
ipse dicatur: quod minc in mente
humana. uteumq inuestigare co¬
namur. ut ex inferiore imagine
in qua nobis familiarius natura
ipsa nr̃a. quasi interrogata respon¬
det: exercitatiorem mentis aciemab
illuminata creatura. adlumen in¬
comimutabile dirigamus: Si tam̃
ueritas ipsa ꝑsuaserit. sic̃ dei uer¬
bum filium ẽẽ nullus xp̃ianus
hoc est ad rationalem mentẽ dili¬
gentius de hac re interrogandam.

Expanded text:
go amor? non erit imago? non verbum? non genitus? Cur enim mens notitiam suam gignit, cum se novit; et amorem suum non gignit, cum se amat? Nam si propterea est notionis suae causa, quia noscibilis. est; amoris etiam sui causa est, quia est amabilis. Cur utrumque itaque non genuerit, difficile est dicere. Haec enim quaestio etiam de ipsa summa Trinitate, omnipotentissimo creatore Deo, ad cujus imaginem homo factus est, solet movere homines, quos veritas Dei per humanam locutionem invitat ad fidem, cur non Spirditur vel intelligitur, ut filius etiam ipse dicatur? Quod nunc in mente humana utcumque investigare conamur, ut ex inferiore imagine, in qua nobis familiarius natura ipsa nostra, quasi interrogata respondet, exercitationem mentis aciem ab illuminata creatura ad lumen incommutabile dirigamus: si tamen veritas ipsa persuaserit, sicut Dei Verbum Filium esse nullus christianus quae creatura est, hoc est, ad rationalem mentem diligentius de hac re interrogandam
Abbreviated transcription (Latin):
sola ẽ incommutabilis substan¬
fecto ipsum eẽ unde ẽẽntia nom¬
nata ẽ. maxime ac uerissime com¬
petit: Iuod enim mutatur. non¬
seruat ipsum ẽẽ. & qd mutari po¬
test. etiam si non mutetur: potest
quod fuerat non eẽ: Ac ꝑ hoc ills
solum. quod non tantum ñ muta¬
tur. uerum etiam mutari om̃ino
non pot̃: sine scrupulo oceurrit qs
uerissime dicatur eẽ.I.
Iuamobrem ut iam etiamde
his quȩ nec dicuntur ut cogitan¬
tur. nec cogitantur ut sunt respon¬
dere incipiamus fidei nr̃e adusa¬
riis. inter multa quȩ arrianiad¬
uersus catholicam fidem solent
disputare: hoc sͥ maxime callidis¬
simum machinamentum ꝓpone
uidentur cum dicunt: Quicquid
de deo dr̃ uł intelligitur: ñ scdm
accidens s scđm substantiã dicitꝰ:
Quaꝓpter ingenitum ẽẽ patri se

Expanded text:
sola est incommutabilis substansola est incommutabilis substanfecto ipsum esse, unde essentia nominata est, maxime ac verissime competit: servat ipsum esse; et quod mutari potest, etiamsi non mutetur, potest quod fuerat non esse: ac per hoc illud solum quod non tantum non mutatur, verum etiam mutari omnino non potest, sine scrupulo occurrit quod verissime dicatur esse.Quamobrem ut jam etiam de iis quae nec dicuntur ut cogitantur, nec cogitantur ut sunt, respondere incipiamus fidei nostrae adversariis: inter multa quae Ariani adversus catholicam fidem solent disputare, hoc sibi maxime callidissimum machinamentum proponere videntur, cum dicunt: Quidquid de Deo dicitur vel intelligitur, non secundum accidens, sed secundum substantiam dicitur. Quapropter ing
Abbreviated transcription (Latin):
nimus in eo. quo in natura nr̃a
nicħ melius inuenimus : idẽ uz
nr̃o intellectu quo sapientiam ca¬
pimus: quantum capaces sumꝰ:
Quod gͦ non inuenimus in meli¬
ore nr̃o. non debemus in illo que¬
rere. ꝗd longe melius ẽ meliore
nr̃o: ut sic intelligamus dm̃ si pos¬
sumus. quantum possumus. sine
qualitate bonum. sine qͣntitate
magnum. sine indigentia creato¬
rem. sine situ presentem. sine habi¬
tu omia continentẽ. sine loco ubi¬
q: totum. sine tempore sempiter¬
num.sine ulla sui mutatione mu¬
tabilia facientem: nicħq patientẽ:
Quisquis dm̃ ita cogitat. & siñdũ
pot̾ omĩmͦ inuenire qͥd sit: pie tñ
cauet quantum potest. aliquid de
illo sentire quod non sit.I
st tamen sine dubitatione sub¬
stancia. uł si melius appellatur
eẽnria: quam greci usian uocant:
Sieut enim ab eo quod ẽ sapere dic¬
ta est sapientia: & ab eo quod est
ta est cẽntia: & quis magis ẽ. quã
ille qui dixit famulo suo egosũ

Expanded text:
nimus in eo, quo in natura nostra nimus in eo, quo in natura nostra nihil melius invenimus, id est, in nostro intellectu, quo sapientiam capimus quantum capaces sumus. Quod ergo non invenimus in meliore nostro, non debemus in illo quaerere, quod longe melius est meliore nostro: ut sic intelligamus Deum, si possumus, quantum possumus, sine qualitate bonum, sine quantitate magnum, sine indigentia creatorem, sine situ praesidentem, sine habitu omnia continentem, sine loco ubique totum, sine tempore sempiternum, sine ulla sui mutatione mutabilia facientem, nihilque patientem. Quisquis Deum ita cogitat, etsi nondum potest omni modo invenire quid sit; pie tcauet, quantum potest, aliquid de illo sentire quod non sit. Est tamen sine dubitatione substantia; vel, si melius hoc appellatur, essentia, quam Graeci Usion vocant; sicut enim ab eo quod est sapere, dicta est sapientia, et ab eo quod est ta est essentia. Et quis magis est, quam ille, qui dixit Moysi famulo suo: Ego sum,