comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ bra ꝑtinere uideant᷑. ad ueniente tam̃
tẽptatione tribulationis & ex illis qui sunt
inocio. & ex illis quisunt in negociisseculi.
& ex illis qui dõ ministrant in ecđa aliqui
ꝑmanent. aliqui cadunt. Qui ꝑmanenit
assumunt᷑. qui cadunt relinquunt᷑. Ergo
unus assumet᷑. & unus relinquet᷑. Non
quasi deduob. hominib: dictũ . sed deduobus
generib affectionũ in singulis generib triũ
ꝓfessionũ. In illa nocte ergo dixit. in illa
tribulatione. A dipsa tria genera qua assu¬
munt᷑. arbitror ꝑtinere etiã tria illasno¬
mina uirorũ scõrũ. quos solos libera ri
ezechihel ꝓpheta p̃nunciat. noe. danihel.
& iobi Uidet᷑ enĩ noc ꝑtinere adeos ꝑquos
ȩccła regit᷑. sicut ꝑ illũ in aquis archa guber¬
nata ẽ. quae figurã gestabat ȩcłae. Danihel
autẽ qr elegit cęlibẽ uitã. idẽ. nuptias ter¬
rȩnas contẽpsit. ut sicut dicit apłssine solli.¬

Expanded text:
membra pertinere uideantur, adueniente tamen membra pertinere uideantur, adueniente tamen temtatione tribulationis et ex illis qui sunt in otio et ex illis qui sunt in negotiis saeculi et ex illis qui deo ministrant in ecclesia aliqui permanent, aliqui cadunt. qui permanent, assumuntur; qui cadunt, relinquuntur. ergo unus assumetur et unus relinquetur non quasi de duobus hominibus dictum, sed de duobus generibus affectionum in singulis generibus trium professionum. in illa nocte ergo dixit "in illa tribulatione". Ad ipsa tria genera, quae assumuntur, arbitror pertinere etiam tria illa nomina uirorum sanctorum, quos solos liberatum iri Hiezechihel propheta denuntiat, Noe, Danihel et Iob. uidetur enim Noe pertinere ad eos per quos ecclesia regitur, sicut per illum in aquis arca gubernata est, quae figuram gestabat ecclesiae. Danihel autem, quia elegit caelibem uitam, id est nuptias terrenas contemsit, ut, sicut dicit apostolus, sine solli
Abbreviated transcription (Latin):
uisunt in illa nocte duo in lecto & duȩ
molentes in unũ & duo in agro. dequib.
om̃ib binis singuli assum̃t᷑ & singuli
relinquent᷑. Tria genera hominũ hic
uident᷑ significari. Unũ eorũ quiociũ &
quietẽ eligunt. neq negociis secularib
neq nego ciis et clesiasticis occupati. Quae
illorũ quies. lecti nomine significata est.
Alterũ eorũ qui in plebib constituti. regunt᷑
Adoctiorib. agentes ea quae sunt huiꝰ scłi.
Quos & feminarũ nomine significauit. quia
consiliis ut dixi peritorũ regi eis expedit.
Et molentes dioxit. ꝓpt̃ tẽporaliũ negociorũ
orbẽ . atq circuitũ. Quas tam̃ in uno molen¬
tes chocit. in quantũ de ipsis reb. in negociis
suis prebent usib ecła. Terciũ eorũ qui
operant᷑ in ecđae ministerio tã quã in agro
dĩ. Dequa agri cultura. apłs loquitur.
In his ergo trib generib bina sunt rursus
genera hominũ in singulis. & probore suarũ
uiriũ discernunt᷑. Cũ enĩ om̃s ad eccłae

Expanded text:
ui sunt in illa nocte duo in lecto et duae molentes in unum et duo in agro, de quibus omnibus binis singuli assumentur et singuli relinquentur ? tria genera hominum hic uidentur significari : unum eorum, qui otium et quietem eligunt, neque negotiis saecularibus neque negotiis ecclesiasticis occupati; quae illorum quies lecti nomine significata est. alterum eorum, qui in plebibus constituti reguntur a doctioribus, agentes ea quae sunt huius saeculi, quos et feminarum nomine significauit, quia consiliis, ut dixi, peritorum regi eis expedit; et molentes dixit propter temporalium negotiorum orbem atque circuitum; quas tamen in uno molentes dixit, in quantum de ipsis rebus et negotiis suis praebent usibus ecclesiae. tertium eorum, qui operantur in ecclesiae ministerio tamquam in agro dei, de qua agricultura apostolus loquitur. in his ergo tribus generibus bina sunt rursus genera hominum in singulis et pro robore suarum uirium discernuntur. cum enim omnes ad ecclesiae
Abbreviated transcription (Latin):
XU Itẽ de sacram̃to mediatoris. id est defide
qua credimꝰ tẽporalit̃ gesta. & uerratȩ
quae reddit aet̾na. ex libro detun ate¬
ex eode libro quasdo
XUI Itẽ de eodẽ sacram̃to mediatoris ea libi
udȩ consensu euangelistarũ .I.
XUI Uđ platoposset si uiuens int̾rogaret᷑ de
xp̃iaia religione respondere. quȩ in cq̃¬
matabili ueritati idem dõ inherere
mtẽ doceat. quaq uaruis morbis diuerst

Expanded text:
XVI. De sacramento Mediatoris, de fide qua credimus temporaliter gesta, et veritate quae reddit aeterna, ex libro IV deex eodem libro IIII. 18. Item de eodem sacramento mediatoris. ex libro de consensu euangelistarum I. 19. Quid Plato posset si uiuens interrogaretur de christiana religione respondere, quae incommutabili ueritati, id est deo, inhaerere mentem do
Abbreviated transcription (Latin):
ori libro distinxit. in libro demoribus ȩcclesiae
eatholicae disserens. ad unũ eas manda tum
retulit caritatis
An uirtutes quibus ad aet̾nitatẽ tenditur.
desiturae sint.cũ ad aet̾nas ꝑduxerint. agit
in libro detrinitate. xiiii .t. uiiii.
De quã tuor affectionibus quas a cicerone
ꝑ turbationes. ab aliis passiones appellatas.
uirgilius homini ꝓpt̃ carnẽ in eẽ putat̃.
cũ his diabolus quoq ñ care at. qui est
utiq sine carne scõs autẽ quib rectus
est amor. om̃s has affectiones probat
rectas habere in libro deciuitate dĩ
XIIII.T .iii.
III De quinq corporis sensib ex libro confessio.¬
Itẽ dehisdẽ quinq sensibus oratio pulchra
Animarũ ex libro confessionũ.x.
UIIItẽ de eodẽ sacram̃to. ex libro deciuitate
UIII De miraculis quae magicis artibus fiutit.
UIͥII De causis originalib creaturarũ naturaliũ.¬
quas mundo creator inseruit. ex eodẽ libre

Expanded text:
ori libro distinxit; in libro de moribus ecclesiae catholicae disserens ad unum eas mandatum rettulit caritatis. III. 3. An uirtutes, quibus ad aeternitatem tenditur, desiturae sint cum ad aeterna perduxerint, agit in libro de trinitate XIIII. IIII. 4. De quattuor affectionibus, quas a Cicerone perturbationes, ab aliis passiones appellatas Vergilius homini propter carnem inesse putat, cum his diabolus quoque non careat, qui est utique sine carne; sanctos autem, quibus rectus est amor, omnes has affectiones probat rectas habere. ex libro de ciuitate dei XIIII. Y. 5. De quinque corporis sensibus. ex libro confessioItem de isdem quinque sensibus oratio pulchra animarum. ex libro confessionum X. VII. 7. Item de eodem sacramento. ex libro de ciuitate De miraculis, quae magicis artibus fiunt. e trinitate III. 11. De causis originalibus creaturarum naturaliuquas mundo creator inseruit. ex eodem libro
Abbreviated transcription (Latin):
aduitã xp̃oiħu. ex eodẽ libro de trinitat
X IIDe facilitate ludificationũ quib homines¬
immundi sp̃s fallunt. ex eodẽ libro .iiii.t
XIPe falsis & deceptorus purgationib ex eode
XII PDehis qui sibi purga tionẽ de uirtute ꝓpni

Expanded text:
ad uitam Christo Iesu. ex eodem libro de trinitate IIII. 14. De facilitate ludificationum, quibus hominesimmundi spiritus fallunt. ex eodem libro IIII. 15. De falsis et deceptoriis purgationibus. ex eodem 16. De his qui
Abbreviated transcription (Latin):
Haec &e alia similit̃ certa oculis tuis interio¬
ribus. lux illa monstrauit. Quae igitur
causa ẽ. cur acie fioca ipsã uidere ñ possis
nisi utiq infirmitas: Et quis eã tibi fecit. nisi
utiq iniquitas Quis ergo sanat om̃s lan¬
guores tuos. nisi qui ꝓpicius fit om̃ib. ini¬
quita tibus tuis:¬

Expanded text:
haec et alia similiter certa oculis tuis interiohaec et alia similiter certa oculis tuis interioribus lux illa monstrauit. quae igitur causa est, cur acie fixa ipsam uidere non possis, nisi utique infirmitas? et quis eam tibi fecit nisi utique iniquitas? quis ergo sanat omnes languores tuos, nisi qui propitius fit omnibus iniquitatibus tuis
Abbreviated transcription (Latin):
mus. sedex illo qđ nouimusi cogitatio nr̃a
formet᷑. Sitq in acie cogitantis imago
simillima cognitionis eius. quã memoria
continebat. Ista duo scilicet ueluti parentẽ
acplẽ. t̃cia uoluntate siue dilectione
iungente quã quidẽ uoluntatẽ decognitione
ꝓcedere. Nemo enĩ uult qđ omĩ no quid uel
quale sit nescit ñ tam̃ eẽ. cognitionis imaginẽ.
Et ideo quandã in hacre intelligibili natiuita¬
tis & ꝓcessionis in sinuari distantia qm̃ non
hoc ẽ. cogitatione conspicere. qđ appetere:
uel etiã ꝑ frui. Uoluntate cernit discernitq
qui potest. Potuisti&tu. quã uis ñ potueris
neq possis explicare. sufficienti eloquio.
qđ int̃ nubila similitudinũ corporaliũq.
cogitationib humanis occursare ñ desinuNt.
uix uidisti. sed illa lux quae ñ ẽ. qđ tu. &
hoc tibi ostendit aliud eẽ illas in corporeas
similitudines corporũ . & aliud eẽ uerũ
qđ eis repbatis intelligentia contuemur:

Expanded text:
mus, sed ex illo quod nouimus cogitatio nostra mus, sed ex illo quod nouimus cogitatio nostra formetur sitque in acie cogitantis imago simillima cognitionis eius, quam memoria continebat, ista duo scilicet uelut parentem ac prolem tertia uoluntate siue dilectione iungente. quam quidem uoluntatem de cognitione procedere — nemo enim uult quod omnino quid uel quale sit nescit — non tamen esse cognitionis imaginem et ideo quandam in hac re intellegibili natinitatis et processionis insinuari distantiam, quoniam non hoc est cogitatione conspicere quod appetere uel etiam perfrui uoluntate, cernit discernitque qui potest. potuisti et tu, quamuis non potueris neque possis explicare sufficienti eloquio, quod inter nubila similitudinum corporalium, quae cogitationibus humanis occursare non desinunt, uix uidisti. sed illa lux, quae non est quod tu et hoc tibi ostendit aliud esse illas incorporeas similitudines corporum et aliud esse uerum, quod eis reprobatis intellegentia contuemur,
Abbreviated transcription (Latin):
uera uidisti. eaq. discreiusti abilla luce quit
tibi lucente uidisti. At tolle oculos ad ipsã
lucẽ & eos in ea fige si potes. Sic enĩ uidebis
quid distet natiuitas uerbidĩ aꝓcessione doni
dĩ. ꝓpt̃ qđ filius unigenitus. ñ depatre geni¬
tũ. alio quin frat᷑ eius etẽ. sed ꝑcedere dixit
sp̃m̃ scm̃. Unde cũ sit cõmumo quaedã con¬
substantialis patris & filii amborũ sp̃s. ñ
Amborũ qđ absit dictus ẽ. filius. Sed ad hoc
dilucide ꝑspicueq cernendũ. ñ potes ibi
Aciem figere. Scio ñ potest. Uerũ dico.
mihi dico. Quid ñ possim. scio. Ipsa tibi tam̃
ostendit inte tria illa. in quibuste sũ me
ipsius quã fixis oculis contẽplari ñ dum
uales imaginẽ trinitatis agnosceres.
psa ostendit tibi uerbũ uerũ eẽ. inte.
quando descientia tua gignit᷑. idẽ quando
qđ scimus dicimus. & si nullius gentis linguã
signisicantẽ uotẽ uel ꝓferamus uel cogite¬

Expanded text:
vera vidisti, eaque discrevisti ab illa luce qua vera vidisti, eaque discrevisti ab illa luce qua tibi lucente vidisti: attolle oculos in ipsam lucem, et eos in eam fige, si potes. Sic enim videbis quid distet nativitas Verbi Dei a processione Doni Dei, propter quod Filius unigenitus non de Patre genitum, alioqui frater ejus esset, sed procedere dixit Spiritum sanctum. Unde cum sit communio quaedam consubstantialis Patris et Filii amborum Spiritus, non amborum, quod absit, dictus est filius. Sed ad hoc dilucide perspicueque cernendum, non potes ibi aciem figere; scio, non potes. Verum dico, mihi dico, quid non possim scio: ipsa tamen tibi ostendit in te tria illa, iipsius, quam fixis oculis contemplari nondum uales, imaginem trinitatis agnosceres. ipsa ostendit tibi uerbum uerum esse in te, quando de scientia tua gignitur, id est quando quod scimus dicimus, etsi nullius gentis lingua significantem uocem uel proferamus uel cogite
Abbreviated transcription (Latin):
Cui quidã rerũ in uisibiliũ tributus ẽ uisus.
& cui tãquã in loco superiore atq. interiore
honorabilit̃ p̃sidenti. iudicanda omnia
nunciant etiã corporis sensus. & qua ñ ẽ.
superior cui subdita regenda ẽ. nisi ds̃.
U erũ int̾ hac quae multa iã dici. & nihil
illius sũ me trinitatis in effabilitate
dignũ me dicisse audeo ꝓfiteri. sed con¬
fiteri potius mirificatã scientiã eius ex me
ualuisse. nec potuisse me ad illã. O tu
Anima mea ubi te eẽ. sentis. ubi iaces. aut
ubi stas: Donec abeo qui ꝓpicius factus
ẽ. om̃ib iniqui tatib tuis sanent᷑ om̃s
languorestui. agnoscete certe in illo eẽ.
stabuloquo sa marita nus ille ꝑ duocit
eũ quẽ repperit multis a latronib inflictis
uulnerib semi uiuũ. Et ta m̃ multa uera
uidisti. ñ his oculis quib uident᷑ corpora colo¬
rata. sed eis ꝑ quib orabat qui dicebat Oculi
mei uideant aequitatẽ Nempe ergo multa

Expanded text:
cui quidam rerum invisibilium tributus est visus, cui quidam rerum invisibilium tributus est visus, et cui tanquam in loco superiore atque interiore honorabiliter praesidenti, judicanda omnia nuntiant etiam corporis sensus; et qua non est superior, cui subdita regenda est, nisi Deus. 50. Verum inter haec quae multa jam dixi, et nihil illius summae Trinitatis ineffabilitate dignum me dixisse audeo profiteri, sed confiteri potius mirificatam scientiam ejus ex me invaluisse, nec posse me ad illam ; o tu, anima mea, ubi te eubi stas, donec ab eo qui propitius factus est omnibus iniquitatibus tuis sanentur omnes languores tui? agnoscis te certe in illo estabulo, quo Samaritanus ille perduxit eum quem reperit multis a latronibus inflictis vulneribus semivivum . Et tamen multa vera vidisti, non his oculis quibus videntur corpora colorata, sed eis pro quibus orabat qui dicebat, Oculi mei videant aequitatem . Nempe ergo multa
Abbreviated transcription (Latin):
m̃tib cernere. debent & illi qui ex natiuita¬
te sua caecisunt eẽ. solẽ negare. Lux ergo. lucet
in tenebris. Qđ si eã tenebrȩ ñ cõp̃hendunt.
illiminent᷑ dĩ dono. Dõ prius ut sint fideles.
& ncipiant eẽ. lux in cõparatione in fideliũ
Atq poc p̃misso funda m̃ to. edificent᷑ ad uiden¬
da que credunt. ut aliqua ndo possint uidere.
Sunt enĩ quae ita credunt᷑. ut uideri iã om̃ino
ñ possint. Non enĩ xep̃s iterũ incruce ui¬
dendus ẽ. sed nisi hoc credat᷑ qđ ita factum̃
uidendus ẽ. Quantũ uero attnet ad illã
sũ mã in effabilẽ. in corporalẽ. immutabilẽq
na turã. ꝑ intelligentiã ut cũq. cernendã.
nusquã se melius regente dũ taocat fidei
regula acies huma nȩ m̃tis exerceati quã
in eo qđ ipse homo in sua natura melius
cȩteris animalib melius etiã cȩteris animae
suae partibus habet. qđ est ipsa mens.

Expanded text:
mentibus cernere, debent et illi qui ex natiuitamentibus cernere, debent et illi qui ex natiuitate sua caeci sunt esse solem negare. lux ergo lucet in tenebris; quod si tenebrae eam non comprehendunt, inluminentur dei dono prius, ut sint fideles et incipiant esse lux in comparatione infidelium, atque hoc praemisso fundamento aedificentur ad uidenda quae credunt, ut aliquando possint uidere. sunt enim quae ita creduntur, ut uideri iam omnino non possint; non enim Christus iterum in cruce uidendus est. sed nisi hoc credatur quod ita factum auidendus est. quantum uero attinet ad illam summam, ineffabilem, incorporalem incommutabilemque naturam per innusquam se melius, regente duntaxat fidei regula, acies humanae mentis exercet, quam in eo quod ipse homo in sua natura melius caeteris animalibus, melius etiam caeteris animae suae partibus habet, quod est ipsa mens:
Abbreviated transcription (Latin):
sic ei dedit uitã ꝓcedere deillo. sicut ꝓcedit
& dese ipso. Haec de illo sermone inhunc
librũ transtuli. sed fidelibus ñ in fid elibus
loquens. Uerũ si ad hanc imaginẽ contu¬
endã. & ad uidenda ista quã uera sint quae
in eorũ m̃te sunt. nec tria sic sunt ut tres
ꝑsonae sint. sed omĩa tria hominis sunt quȩ
una ꝑ sona ẽ. minus idonei sint qui ñ deilla
sũma trinitate quae ds̃ est. credunt potius
qđ in sacris litteris inuenit᷑. Quã poscuNit
liquidissimã red di sibirationẽ. quae ab huma¬
na m̃te tarda scilicet in firmaq ñ capitur.:
Et certe cũ in concusse crediderint scripturis
scis tã quã uera cissimis testibus. agant oran
do & quȩrendo. & bene uiuendo. ut intelligant.
idẽ. ut quantũ uideri potest uideat᷑ iñ te
qđ tenet᷑ fide. Quis hoc ꝓhibeat. immo uero
Ad hoc quis ñ hortet᷑ Si autẽ ꝓpt̃ ea negan¬
dũ putant ita eẽ. quia ea ñ ualent caecis

Expanded text:
sic ei dedit vitam procedere de illo, sicut procedit sic ei dedit vitam procedere de illo, sicut procedit et de ipso. Haec de illo sermone in hunc librum transtuli, sed fidelibus, non infidelibus loquens. Verum si ad hanc imaginem contuendam, et ad videnda ista quam vera sint quae in eorum mente sunt, nec tria sic sunt ut tres personae sint, sed omnia tria hominis sunt quae una persona est, minus idonei sunt, cur qui non de illa summa Trinitate, quae Deus est, credunt potius quod in sacris litteris invenitur, quam poscunt liquidissimam reddi sibi rationem, quae ab humana mente, tarda scilicet infirmaque, non capitur: et certe cum inconcusse crediderint Scripturis sanctis, tanquam veracissimis do et quaerendo et bene uiuendo, ut intellegant, id est ut, quantum uideri potest, uideatur mente quod tenetur fide. quis hoc prohibeat, immo uero ad hoc quis non hortetur? si autem propterea negandum putant ita esse, quia ea non ualent caecis
Abbreviated transcription (Latin):
Cur ñ dicat᷑ natus eẽ . sed potius pro cere sp̃ssẽs
qm̃ si& ipse filius diceret᷑: amborũ utiq filius
diceret᷑. qđ ab surdissimũ ẽ. Filius quippe
nullus ẽ. duorũ nisi patris & matris. Absit
autẽ ut int̃dm̃ patrẽ & dm̃ filiũ tale aliqͥd
suspicemur qͥa nec filius hominũ si mulex
patre & exmatre ꝓcedit. Sedcũ in matrẽ
ꝓcedit ex patre. nondũ ꝓcedit eematre.
Et cũ in hanc lucẽ ꝓcedit ex matre. ntintinę
ꝓcedit ex patrei Sp̃s autẽ sc̃s̃ ñ de patreicedit
infiliũ. & de filio ꝓcedit ad scĩficandã crea¬
turã. sed simul de utroq ꝓcedit. quã uis hoc
filio pat̃ dederit. ut quẽ adimodũ dese ita
de illo quoq ꝓcedat. Neq enĩ possu musdicere.
qđ ñ sit uita sp̃s sc̃si cũ uita pat̃. uita sit filius
Ac ꝑ hoc ficut pat̾ cũ habeat uitã in semet¬
ipso. dedit & filio habere uitã insemet ipso.

Expanded text:
cur non dicatur natus esse, sed potius procedere Spirituscur non dicatur natus esse, sed potius procedere Spiritusm, si et ipse filius diceretur, amborum utique filius diceretur: quod absurdissimum est. filius quippe nullus est duorum nisi patris et matris. absit autem, ut inter deum patrem et dei filium tale aliquid suspicemur, quia nec filius hominum simul ex patre et ex matre procedit, sed cum in matrem procedit ex patre, nondum procedit ex matre, et cum in hanc lucem procedit ex matre, non tunc procedit ex patre. spiritus autem sanctus non de patre procedit in filium et de filio procedit ad sturam, sed simul de utroque procedit. Quamvis hoc Filio Pater dederit, ut quemadmodum de se, ita de illo quoque procedat. Neque enim possumus dicere, quod non sit vita Spiritus sanctus, cum vita Pater, vita sit Filius: ac per hoc sicut Pater, cum habeat vitam in semetipso, dedit et Filio habere vitam in semetipso,
Abbreviated transcription (Latin):
Erũ quia in illa coaet̃na & cequali. & ip¬
corporali & ineffabilit̃ immutabili atq
inseparabili trinitate difficillimũ ẽ. genera¬
tionẽ apcessione distinguere: sufficiat in terĩ
eis qui extendi ñ ualent amplius. id qđ de hac
re insermone quodã ꝓferendo ad aures popłi
xp̃i ani diximus dictũq conscripsimus. Int̃
cȩtera enĩ cũ ꝑ scripturarũ scãrũ testimonia
dixit. de patre ꝓcedit: Curputas nisi quẽ¬
Adi modũ solet ad eũ referre & qđ ipsius est
dequo & ipse c̃ : Vnde & illud ẽ qđ ait. Mea
doctrina ñ ẽ. mea. sed eius qui me misit.
Siigit᷑ hic intelligit᷑ euius doctrina quã tam̃
dixit ñ suã sed patris. quanto magis illic intel
A quo autẽ habet filius ut sit ds̃ est enĩ dedõ
ds̃ ab illo habet utiq ut etiã deillo ꝓcedat.¬
sicut ꝓcedit depatre. ab ipso habet patre.
Hic ut cũq etiã illud intelligit᷑. quantũ a
talib quales nos sumus in telligi potest.

Expanded text:
erum quia in illa coaeterna et aequali et incorporali et ineffabiliter immutabili atque inseparabili trinitate difficillimum est generationem a processione distinguere, sufficiat interim eis qui extendi non ualent amplius id quod de hac re in sermone quodam proferendo ad aures populi christiani diximus dictumque conscripsimus. inter cetera enim, cum per scripturarum sanctarum testimonia dixit: de patre procedit ? cur, putas, nisi quemadmodum solet ad eum referre et quod ipsius est de quo ipse est ? unde illud est quod ait: mea doctrina non est mea, sed eius qui me misit. si igitur hic intellegitur eius doctrina, quam tamen dixit non suam, sed patris, quanto magis illic intella quo autem habet filius, ut sit deus — est enim de deo deus — ab illo habet utique, ut etiam de illo procedatsicut procedit de Patre, ab ipso habet Patre. Hic utcumque etiam illud intelligitur, quantum a talibus quales nos sumus, intelligi potest,
Abbreviated transcription (Latin):
daret. sed inde attulit qđ daret. Quid ẽ ergo
fr̃s: Anforte cõmemoro & hoc qđ modo caritas
ad sp̃m scm̃ ꝑtineat: paulũ audite. Nonsolũ
autẽ inquit. sed & gloriam intribulationibus.
scientes qi tribulatio patientiã operat᷑. acien
tia. ꝓbationẽ . Probatio uero spem. Spes autẽ
ñ confundit. quia caritas dĩ diffusa ẽ incordib
nr̃is. Unde quid tibi dabis. quid quasi de tuo
p̃su mebas: : Quid enĩ habes qđ ñ accepisti:
etcłe. Non illã habent diuisores. sicut dicit
spm̃ ñ habentes. Ideo defluunt. quia coagulũ
ñ habent caritatis. cC L QUID QUoΡaM
ot diftreptia ofurationis fiui

Expanded text:
daret, sed inde attulit quod daret. Quid est ergo, daret, sed inde attulit quod daret. Quid est ergo, fratres? an forte commemoro et hoc, quomodo caritas ad spiritum sanctum pertineat? Paulum audite: non solum autem, inquit, sed et gloriamur in tribulationibus scientes, quia tribulatio patientiam operatur, patiebationem, probatio uero spem, spes autem non confundit, quia caritas dei diffusa est in cordibus nostris. unde? quid tibi dabas? quid quasi de tuo praesumebas? quid enim habes, quod non accepisti? ecclesiae. non illam habent diuisores, sicut dicit spiritum non habentes; ideo defluunt, quia coagulum non habent caritatis. CCXLV. QVID QVODAM DE DIFFERENTIA GENERATIONIS FILI
Abbreviated transcription (Latin):
Duo & enĩ sunt p̃cepta. & una ẽ. caritas. Diliges
dnm dm̃ tuũ extoto corde tuo & etetota
Anina tua. & diliges ꝓocimũ tuũ tã quã
ie ipsi. In his duob p̃ceptis. tota lex pendet
& ꝓshetae. Una caritas & duo p̃cepta. unus
sp̃s x duo data. Non enĩ alius datus est
pnus & alius datus ẽ potea quia ñ alia
caritas diligit ꝓximũ. quã illa quae diligit
dñ. Nonergo alia caritas ẽ. Qua caritate
pximũ diligimus in ipsa caritate &: dm̃.
primitus cõmendanda dilectio di. scđ̃a dilec¬
tio pocimi. A setunda autẽ incipit᷑. ut ad pri-¬
mã ꝑueniat᷑. Sienĩ frẽm quẽ uides rĩ diligis.
dm̃ quẽ ñ uides quo modo diligere poteris : Ideo
forte in formans nos ad dilectionẽ ꝓximi. dedit
int̃ra conspicuus & pocimis pocimus sp̃msc̃m̃ in¬
sufflando in faciem eorũ. ut abhac pocimi cari
Accipe int̾ra & dilige fratrẽ. accipe decelo &
dedit. qui decaelo descendit. Hic in uenit cui

Expanded text:
duo sunt enim praecepta et una est carduo sunt enim praecepta et una est cartota anima tua; et diliges proximum tuum tamquam te ipsum. in his duobus praeceptis tota lex pendet et prophetae. una caritas et duo praecepta, unus spiritus et duo data. non enim alius datus est prius et alius datus est postea, quia non alia caritas diligit proximum quam illa quae diligit deum. non ergo alia caritas est; qua caritate proximum diligimus, ipsa caritate et deum. primitus commendanda dilectio dei, secunda dilectio proximi, a secunda autem incipitur, ut ad primam perueniatur — si enim fratrem, quem uides, non diliges, deum, quem non uides, quomodo diligere poteris? — ideo forte informans nos ad dilectionem proximi dedit in terra conspicuus et proximis proximus spiritum sanctum insufflando in faciem eorum; ut ab hac proximi caraccipe in terra et diliges fratrem; accipe de caelo et dedit qui de caelo descendit; hic inuenit cui
Abbreviated transcription (Latin):
dat᷑ haec trinitas. ambigere ñ debemis.
pse ẽ igit᷑ qui eaã decelo datusẽ. die pyte¬
incaelũ. Quomodo ergo ds̃ nonẽ. qui dat
manũ impenebat᷑ ñ ipse cũ dabatꝰ uẽ mor ẽ.
insus p̃ postis etã nune seruat gccđa. Ruent¬
Ame aliquis quarebis dedit sp̃m sc̃m. AA alci
multa didcerunt. & sicut homines quesierut̃
& aliquia dixerunt qđ ñ ẽxẽ. contra fidẽ. alius
hoc alius illud. utrũq qđ ñ excedere t regulã
ueritats: Sie dicã me nescire quare bis
aederit. mñ tior uobis. R uise dicit scire qđ nescit
temerarius ẽ. Quise negat scire qđ scit. ira¬
cupio ꝑuenire. Ad iuuet me dñs orantibus
uobis. ut qđ donare dignat᷑ & uobis ñ taceat᷑
Ergo nescio quidtã existimem. ñdũ sciens.
ñdũ ꝓcerto tenens sicut certissimũ teneo
dedisse. Quid ergo existimẽ. ñ tacebo. Si hoc ÷
ẽ firmet dñs. Si aliudẽ qđ uerius appareat
scm̃. ut cõ m̃darent᷑ duo p̃cepta caritatis

Expanded text:
datur haec Trinitas, ambigere non debemus. datur haec Trinitas, ambigere non debemus. Ipse est igitur qui etiam de coelo datus est die Pentein caelum? quomodo ergo deus non est qui dat manum imponebant, non ipsi eum dabant; quem morem in suis praepositis etiam nunc seruat ecclesiamulta dixerunt et sicut homines quaesierunt et aliquid dixerunt, quod non esset contra fidem, alius hoc, alius illud, utrumque quod non excederet regulam ueritatis. si dicam me scire quare bis dederit, mentior uobis. nescio. qui se dicit scire quod nescit temerarius est; qui se negat scire quod scit, ingcupio peruenire. adiuuet me dominus orantibus uobis, ut quod donare dignatur uobis non taceatur. ergo nescio. quid tamen existimem nondum sciens, nondum pro certo tenens, sicut certissimum teneo dedisse — quid ergo existimem non tacebo. si hoc est, confirmet dominus; si aliud est quod uerius appareat,sanctum, ut commendarentur duo praecepta caritatis.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ prie dicit᷑ in trinitate sp̃s sc̃s. dequo iłe
dicit ipse filius. Quẽ ego muto uobis a patre.
Et alio loco: quẽ mittet pat̃ in nomine meo.
Deutroq autẽ ꝓcedere sic docet᷑. qr sicut ipse
filius ait. depatre ꝓcedit. Et cũ resurrecisset
Amortus & apparuisset discipłis suis. in suf¬
flauit & ait. Accipite spm̃ scm̃. ut eũ etiã
dese ꝓcedere ostenderet. Et ipsa ẽ. uirtus
quae de illo exiebat. sicut legit᷑ in euangłio.
& sanabat om̃s. Quid uero fuerit causae ut
post resurrectionẽ suã & int̾ra prius daret
& decelo postea mitteret sp̃m̃ scm̃. hoc ego
existimo quia ꝑ ipsũ donũ diffundit᷑ caritas
in cordib nrĩs. quo diligimus dm̃ ce ꝓximũ.
& ꝓphetae. Hoc significans dñs iħ s. bis dedit
sp̃m scm̃. Semel int̾ra ꝓpt̃ dilectionẽ pocimi.
& iterũ decelo ꝓpt̃ dilectionẽ dĩ. Etsi forte
mox ait. Ite baptizate gentes in noniNe
patris &e filii & sp̃s scĩ. ubi maxime qͣ men¬

Expanded text:
proprie dicitur Trinitate Spiritus sanctus. De quo item dicit ipse Filius: Quem ego mittam vobis a Patre; et alio loco, Quem mittet Pater in nomine meo. De utroque autem procedere sic docetur, quia ipse Filius ait: de Patre procedit; et cum resurrexisset a mortuis, et apparuisset discipulis suis, insufflavit et ait: Accipite Spiritum sanctum ut eum etiam de se procedere ostenderet; et ipsa est virtus quae de illo exiebat de ipso exibat, sicut legitur in Evangelio, et sanabat omnes. Quid vero fuerit causae ut post resurrectionem suam, et in terra prius daret et de coelo postea mitteret Spiritum sanctum; hoc ego existimo, quia per ipsum donum diffunditur charitas in cordibus nostris, qua diligimus Deum et proximum, dedit Spiritum sanctum: semel in terra, propter dilectionem proximi; et iterum de coelo, propter dilectionem Dei: et si forte mox ait: Ite, baptizate omnes gentes, in nomine Patris, et Filii et Spiritus sancti, ubi maxime commen
Abbreviated transcription (Latin):
Merito ergo & ñ inflant᷑: hi duo amores. quorũ
alt̃ sc̃s ẽ alt̃ immundus. Alt̃ socialis alt̃
priuatus. Alt̃ cõmuni utilitati consulens
ꝓpt̃ suꝑnã societatẽ alt̃ etiã rẽ cõmunem
in potestatẽ ꝓpriã redigens. ꝓpt̃ arrogantẽ
dominationẽ. Alt̃ subditus. at̃ aemulus
dõ. Alt̃ tranquillus : alt̃ turbulentus Alter
pacificus alt̃ sediciosus. Alt̃ ueritatẽ laudib.
errantiũ p̃ferens. alt̃ quo quo modo laudis
auidus. Alter amicalis. alt̃ inuidus. Alter
hoc uolens ꝓxinio qđ sibi. alter subicere
ꝓacimũ sibi. Alter ꝓpt̃ ꝓxximi utilitatẽ
regens ꝓximũ. alt̃ ꝓpt̃ suã p̃cesser̃ in angłis
Alter in bonis. alt̃ in malis. Et distinxerunt
conditas ingenere humano ciuitates duas.
subar mirabili & in effabili ꝑuidentia dĩ
cuncta quȩ creat am minis trantis: Alterã
iustorũ. alterã iniquorũ. Quarũ etiã
quadã tt̃porali cõmixtione ꝑagit᷑ scłm.

Expanded text:
merito ergo et non inflatur. Hi duo amores — quorum merito ergo et non inflatur. Hi duo amores — quorum alter sanctus est, alter inmundus, alter socialis, alter priuatus, alter communi utilitati consulens propter supernam societatem, alter etiam rem communem in potestatem propriam redigens propter adrogantem dominationem, alter subditus, alter aemulus deo, alter trapacificus, alter seditiosus, alter ueritatem laudibus errantium praeferens, alter quoquo modo laudis auidus, alter amicalis, alter inuidus, alter hoc uolens proximo quod sibi, alter subicere proximum sibi, alter propter proximi utilitatem regens proximum, alter propter suam, praecesserunt in angelis, alter in bonis, alter in malis, et distinxerunt conditas in genere humano ciuitates duas sub admirabili et ineffabili prouidentia dei cuncta quae creat administrantis, alteram iustorum, alteram iniquorum. quarum etiam quadam temporali commixtione peragitur saeculum,
Abbreviated transcription (Latin):
cũ a cõmuni ad ꝓpriũ dãnose sui a more
redigit᷑. Specialis ẽ. autẽ a uaricia. quae
usitatius appellat᷑ amor peccuniae. Cuiuis
nomine apłs ꝑ speciemgenus significans.
uniuersalẽ a uariciã uolebat intelligi.
dicendo. Radix om̃iũ malorũ ẽ. a uaricia.
Hac enĩ & diabolus cecidit. qui utiq ñ a mauit
pecuniã. sed ꝓpriã potestatẽ. Pro inde
ꝑ uersus sui amor priuat scã societate tur.¬
gidũ spm. eũq coartat miseria iã ꝑ iniqui¬
tatẽ saciari cupientẽ. Hinc alio loco cũ
dixxisset & er̃ enĩ homines seipsos amantes.
continuo subiecit. amatores pe cumae.
ab illa generali auaricia cuius suꝑbia caput
ẽ. ad hanc specialẽ descendens. que ꝓpri e
hominũ est. Neq enĩ essent etiã homines
amatores. pe c̃uniae. nisi eose
putarent excellentiores quoditiores. Cui
mor bo contraria caritas. ñ quȩrit quae
sua sunt. Id ẽ ñ priuata excellentialȩtat᷑.

Expanded text:
cum a communi ad proprium damnoso sui amore cum a communi ad proprium damnoso sui amore redigitur. specialis est autem auaritia, quae usitatius appellatur amor pecuniae. cuius nomine apostolus per speciem genus signiuniuersalem auaritiam uolebat intellegi dicendo: radix omnium malorum est auaritia. hac enim et diabolus cecidit, qui utique non amauit pecuniam, sed propriam potestatem. proinde peruersus sui amor priuat sancta societate turgidum spiritum eumque coartat miseria iam per iniquitatem satiari cupientem. hinc alio loco cum dixisset: erunt enim homines se ipsos amantes, continuo subiecit: amatores pecuniae, ab illa gest, ad hanc specialem descendens, quae propria hominum est. neque enim essent etiam homines amatores pecuniae, nisi eo se putarent excellentiores quo ditiores. cui morbo contraria caritas non quaerit, quae sua sunt, id est non priuata excellentia laetatur;
Abbreviated transcription (Latin):
felicitatis alienȩ. quid unde nascat᷑ satis
in prõptu ẽ. Amando enĩ quisq excel¬
lentiã suã uel parib inuidet qđ ei co ae¬
quent᷑ uel inferiorib nesibi coaequent᷑.
uel superiorib qđ eis ñ xquent᷑. Suꝑbien¬
do igit᷑ in uidus. ñ in uidendo quisq suꝑb
ẽ. Merito in itiũ omĩs peccati suꝑbiam
scriptura definiuit dicens. Initiũ om̃is
peccati. suꝑbia. Cui testimonio. non in¬
conuenient̃ aptatꝰ᷑ etiã illud qđ apłs ait.
Radix om̃iũ malorũ ẽ. auaricia. Si
auariciã generalẽ intelligamus. qua
quisque appetit aliquid amplius quam
oportet. ꝓpt̃ excellentiã suã. & quendã
ꝓpriae rei amorẽ. Cui sapient̃ nomeni
latina lingua indidit. cũ appellauit
priuatã. qđ potius ade trim̃to quã ab in¬
crem̃to dictũ elucet. Omĩs enĩ priuatio.
minuit. Unde itaq uult eminere suꝑbia.
inde in angustias aegestatẽq. contrudit᷑.

Expanded text:
felicitatis alienae, . quid unde nascatur satis felicitatis alienae, . quid unde nascatur satis in promtu est. amando enim quisque excellentiam suam uel paribus inuidet, quod ei coaequentur, uel inferioribus, ne sibi coaequentur, uel superioribus, quod eis non coaequetur. superbiendo igitur inuidus, non inuidendo quisque superbus est. Merito initium omnis peccati superbiam scriptura definiuit dicens: initium omnis peccati superbia. cui testimonio non inconuenienter aptatur etiam illud, quod apostolus ait: radix omnium malorum est auaritia, si auaritiam generalem intellegamus, qua quisque adpetit aliquid amplius quam oportet propter excellentiam suam et quendam propriae rei amorem . cui sapienter nomen latina lingua indidit, cum appellauit priuatum, quod potius a detrimento quam ab incremento dictum elucet; omnis enim priuatio minuit. unde itaque uult eminere superbia, inde in angustias egestatemque contruditur.
Abbreviated transcription (Latin):
maligni atq ꝑuersi ita dũ nolunt aliquid
qđ ds̃ fecerit. ꝓpria uoluntate peccare. ipsiu
dĩ substantiã dicunt primo necessitate. &
post in expiabilit̃ uoluntate corruptã. atq.
ꝑuersã. Sedde istorũ dementissimo errori
alias iã multa diximus. In hoc autẽ opere
quȩrendũ est scđm scãm scripturã. quid de
diabolo dicendũ sit. Primo utrũ ab initio
ipsius mundi. sua potestate delectatus
abstiterit ab illa societate & caritate qua
beatis angłi. qui fruunt᷑ dõ. an aliquo tẽpore
in scõ cȩtu fuerit angłorũ etiã ipse parit̃
iustus. & parit̃ beatis. Non nulli enim
dicunt ipsũ ei fuisse casũ a suꝑnis sedibus.
qđ inuiderit homini facto adimaginẽ dĩ.
orro autẽ inuidia sequit᷑ suꝑbiã ñ p̃cedit.
Non enĩ causa suꝑbiendi ẽ. inuidia. sed causa
in uidendi suꝑbia. Cũ igit᷑ suꝑbia sit amor
excellentiae ꝓpriae. inuidia uero sit odi ũ

Expanded text:
maligni atque peruersi. ita dum nolunt aliquid maligni atque peruersi. ita dum nolunt aliquid quod deus fecerit propria uoluntate peccare, ipsius dei substantiam dicunt primo necessitate et post inexpiabiliter uoluntate corruptam atque peruersam. sed de istorum dementissimo errore alias iam multa diximus. In hoc autem opere quaerendum est secundum sanctam scripturam, quid de diabolo dicendum sit. primo, utrum ab initio ipsius mundi sua potestate delectatus abstiterit ab illa societate et caritate, qua beati sunt angeli, qui fruuntur deo, an aliquo tempore in sancto coetu fuerit angelorum etiam ipse pariter iustus et pariter beatus. nonnulli enim dicunt ipsum ei fuisse casum a supernis sedibus, quod inuiderit homini facto ad imaginem dei. porro autem inuidia sequitur superbiam, non praecedit; non enim causa superbiendi est inuidia, sed causa inuidendi superbia. cum igitur superbia sit amor excellentiae propriae, inuidentia uero sit odium
Abbreviated transcription (Latin):
missus ẽ diabolus. cũ demonia in porcos intrare
xp̃s ipse ꝑmiserit : magis deipsa natura diaboli
scrupulosius quaeri solet. quã totã quidẽ
heretici offensi molestia malȩ uoluntatis
eius alienare conant᷑ acreatura sũmi &
ueridĩ. & alterũ ei dare principiũ. qđ sit
contra dm̃. Nonenĩ ualent intelligere.
om̃e qđ est in quantũ aliqua substantia est.
& bonũ eẽ. & nisi ab illo uero dõ a quo omẽ
bonũ ẽ. eẽ ñ posse. Malã uero uoluntatẽ
in ordinate moueri. bona inferiora. suꝑiorib
p̃ponenda. Atq ita factã eẽ ut rationalis
creature sp̃s sua potestate ꝓpt̃ excellentiã
delectatus. tu mesceret suꝑbia. ꝑ quam
caderet abeatitudine spiritalis paradisi.
& inuidia c̃tabesceret . In quo tam̃ bonũ est
hoc ipsũ qđ uiuit & uiuificat corpus. siue aeriũ
sicut ipsius diaboli. ueldȩ monũ sp̃s. siue
t̃renũ sicut hominis anima. Cuius uis etiã

Expanded text:
missus est diabolus, cum daemonia in porcos intrare missus est diabolus, cum daemonia in porcos intrare Christus ipse permiserit? Magis de ipsa natura diaboli scrupulosius quaeri solet; quam totam quidam haeretici offensi molestia malae uoluntatis eius alienare conantur a creatura summi et ueri dei et alterum ei dare principium, quod sit contra deum. non enim ualent intellegere omne quod est, in quantum aliqua substantia est, et bonum esse et nisi ab illo uero, a quo omne bonum est, esse non posse; malam uero uoluntatem inordinate moueri bona inferiora superioribus praeponendo, atque ita factum esse, ut rationalis creaturae spiritus sua potestate propter excellentiam delectatus tumesceret superbia, per quam caderet a beatitudine spiritalis paradisi, et inuidentia contabesceret. in quo tamen bonum est hoc ipsum, quod uiuit et uiuificat corpus, siue aerium, sicut ipsius diaboli uel daemonum spiritus, siue terrenum, sicut hominis anima cuiusuis, etiam
Abbreviated transcription (Latin):
auctoritatis. tantȩ diuinitatis docum̃tis
agens in ꝓphetando quantis effectis iã mundus
impletus est. ñ quodiabolus aliquid ad in¬
structionẽ nr̃am significare uoluerit. sed
cũ accedere ad tẽptandũ ñ posset nisi ꝑmis¬
sus. nũꝑaliud posset nisi ꝑ qđ ꝑmittebat᷑ ac¬
cedere : Quic quid igit᷑ serpens ille signifi¬
cauit. ei ꝓuidentiae tribuendũ ẽ. subqua
& ipse diabolus suã quidẽ habet cupiditatẽ
nocendi facultatẽ autẽ ñ nisi quedatur.
uel ad sub uertenda acꝑdenda uasa irȩ uel
adhumilianda siue ꝓbanda uasa miscłiae.
Natura itaq serpentis unde fit. nouimus.
Produxit autẽ t̃ra in uerbodẽ omĩa pe cora
& bestias & serpentes. quae uniuersa crea¬
tura habens inse animã uiuã irrationabi¬
lẽ. uniuersȩ rationali creaturȩ si ue bonȩ
siue malȩ uoluntatis legidiuini or dinis subdita ẽ.
Quid ergo mirũ si ꝑ serpentẽ aliquid agere per¬

Expanded text:
auctoritatis tantis diuinitatis documentis auctoritatis tantis diuinitatis documentis agens in prophetando, quantis effectis iam mundus impletus est? non quo diabolus aliquid ad instrustionem nostram significare uoluerit, sed cum accedere ad temtandum non posset nisi permissus, num per aliud posset nisi per quod permittebatur accedere? quidquid igitur serpens ille significauit, dei prouidentiae tribuendum est, sub qua et ipse diabolus suam quidem habet cupiditatem nocendi, facultatem autem non nisi quae datur uel ad subuertenda ac perdenda uasa irae uel ad humilianda siue probanda uasa misericordiae. natura itaque serpentis unde sit nouimus: produxit enim terra in uerbo dei omnia pecora et bestias et serpentes; quae uniuersa creatura habens in se animam uiuam, inrationabilem, uniuersae rationali creaturae siue bonae siue malae uoluntatis lege diuini ordinis subdita est. quid ergo mirum, si per serpentem aliquid agere per
Abbreviated transcription (Latin):
agit. nisi ut ipse in eo ñsit. Mlagna oꝑa
dnĩ ex quisita in om̃s uoluntates eius.
Preuidet bonos futuros & creat. p̃uidet
malos futuros & creat. Seipsũ ad fruen¬
dũ p̃bens bonis. multa munerũ suorum
largiens & malis misericordit̃ ignoscens
iustt ulciscens. Itẽq misericordit̃ ulciscens
iuste ignoscens. Nihil metuens decuius quã
malicia. nihil indigens decuius quã iusticia.
Nihil sibi consulens. nec deoperib. honorũ. & bonis
consulens etiã depenis malorũ. Cur ergo non
ꝑ mitteret tẽptari hominẽ illa tẽp̃tatione
tatis qđ conceperat pareret. suoq. fetu confun¬
deret᷑. iustoq supplicio a suꝑbia atq. in obȩ¬
dientiae malo posteros det̃reret. quibus ea¬
conscribenda & annuncianda parabantur .:
Siautẽ quȩrit᷑ cur potissimũ ꝑserpentẽ diaboł
tẽptari ꝑmissus sit : iã hoc significandigratia
factũ eẽ. quẽ ñ ad moneat scriptura tantȩ

Expanded text:
agit nisi ut ipse in eo non sit. magna opera agit nisi ut ipse in eo non sit. magna opera domini, exquisita in omnes uoluntates eius. praeuidet bonos futuros et creat; praeuidet malos futuros et creat, se ipsum ad fruendum praebens bonis, multa munera suorum largiens et malis, misericorditer ignoscens, iuste ulciscens, itemque misericorditer ulciscens, iuste ignoscens, nihil metuens de cuiusquam malitia, nihil indigens de cuiusquam iustitia, nihil sibi consulens nec de operibus bonorum et bonis consulens etiam de poenis malorum. cur ergo non permitteret temtari hominem illa temtatione tatis quod conceperat pareret, suoque fetu confunderetur, justoque supplicio a superbiae atque inobedientiae malo posteros detconscribenda et annuntianda parabantur ? Si autem quaeritur cur potissimum per serpentem diabolus temtare permissus sit, iam hoc significandi gratia factum esse quem non admoneat scriptura tantae
Abbreviated transcription (Latin):
nus quis udeus quis hereticus. ñ hoc indomo
sua cotidie ꝓbet: Uerũ cũ uenit᷑ ad disputa¬
tionẽ. in quisitionẽq ueritatis : nolunt ad¬
uertere sensus suos homines ex quo opere
diuinae ꝓuidentiae in eos ueniat imponen¬
dȩ cõmotio disciplinae. ut si ñ corriguntur
qui puniunt᷑. eorũ tam̃ excẽplo cȩteri metu¬
ant. ualeatq ad eorũ salutẽ iusta ꝑnicies
aliorũ. Nonenĩ maliciae eorũ uel neqͥtiae ds̃
auctor ẽ. dequorũ iusta p̾ena consulit.¬
quib hoc modo consulendũ eẽ. constituit.
Non utiq Sed cũ eos uitiis pprus malos
futuros et̃ p̃sciret. ñ eos tam̃ creare destitit.
utilitati deputans eorũ quos in hoc genere
creauit. ut ad bonũ ꝓficere nisi malorũ
cõparatione ñ possent. Si enĩ ñ essent. nulli
rei utiq. ꝑdessent. Parũ neboni ac tũ est.
ut sint. qui certe illi generi utiles surit.
Qđ genus quisquis ñ uult ut sit. nihil aliud

Expanded text:
nus, quia Iudaeus, quis haereticus non hoc in domo nus, quia Iudaeus, quis haereticus non hoc in domo sua cotidie probet? uerum cum uenitur ad disputationem inquisitionemque ueritatis, nolunt aduertere sensus suos homines, ex quo opere diuinae prouidentiae in eos ueniat inponendae commotio disciplinae, ut, si non corriguntur qui puniuntur, eorum tamen exemplum ceteri metuant ualeatque ad eorum salutem iusta pernicies aliorum. num enim malitiae illorum uel nequitiae deus auctor est, de quorum iusta pquibus hoc modo consulendum esse constituit? non utique; sed cum eos uitiis propriis malos futuros esse praesciret, non eos tamen creare destitit, utilitati deputans eorum quos in hoc genere creauit, ut ad bonum proficere nisi malorum comparatione non possent. si enim non essent, nulli rei utique prodessent. parumne boni actum est, ut sint qui certe illi generi utiles sint? quod genus quisquis non uult ut sit nihil aliud
Abbreviated transcription (Latin):
Autẽ & naturã bonã. & iustã penã. Sibi
debitũ locũ aliis exercitationis am minicu¬
lũ & tinioris exẽplũ. Sed posset inquit
ur noluerit. penes ipsũ est. Debemus enĩ
ñ plus sapere: quã oportet sapere. Puto tam̃
paulo ante satis nos ostendisse ñ paruibo
boni eẽ. racionalẽ creaturã etiã istã quȩ
malorũ cõparatione cauet malũ. Quod
genus bone creaturae utiq ñ eax̃. si om̃iũ
& nulli iniquitati penã debitã infligeret.
csic non eõe. nisi solũ illud genus qđ nullo
uel percati uel supplicu malorũ cõparati¬
one ꝑficeret. ita uelut aucta numerosi¬
tate ex cellentioris generis ipsorũ generũ
bonorũ numerus minueret᷑. Ergo inquiunt
est aliquid in operib dĩ qđ alterius malo in¬
digeat. qđ ꝓficiat adbonũ : Itane obsurduer̃
& ex caetatis homines nescio quo studio con¬
tentionis. ut ñ audiant uel uideant quibusdã
punitis quã plurimi corrigant᷑ Quis enĩ paga¬

Expanded text:
 bonam et iustam poenam, sibi debitam locum, aliis exercitationis adminiculum et timoris exemplum. Sed posset, inquitcur noluerit penes ipsum enon plus sapere quam oportet sapere. puto tamen paulo ante satis nos ostendisse non parui boni esse rationalem creaturam, etiam istam, quae malorum conparatione cauet malum. quod genus bonae creaturae utique non esset, si omnium  nulli iniquitati poenam debitam infligeret; ac sic non esset nisi solum illud genus, quod nulla uel peccati uel subplicii malorum conparatione proficeret. ita uelut aucta numerositate excellentioris generis ipsorum generum bonorum numerus minueretur. Ergo, inquiunt, est aliquid in operibus dei, quod alterius malo indigeat, quo proficiat ad bonum? itane obsurduerunt et excaecati sunt homines nescio quo studio contentionis, ut non audiant uel uideant, quibusdam punitis quam plurimi corrigantur? quis enim paga
Abbreviated transcription (Latin):
id ẽ cũ sede dĩ. quae int̃p̃tat᷑ multiplicata
scientia. & posuite inmonte scõdĩ. hoc est
in eccła. unde ẽ. Et ex audiuit me demonte
scõ suo. fuisti in medio lapidũ flã meorũ. id ẽ.
scõrũ spũ feruentiũ. lapidũ uiuorũ. ambulasti
sine uitio tu indiebus tuis. ex quodie creatus
estu. donec inuentas̃ delicta tua inte .xxxui
Coretra tos ⁊ui pieun cyn erta¬
UERIT DS̃ homNt QUẼ PECCA TURŨ

Expanded text:
id est cum sede Dei, quae interpretatur multiplicata id est cum sede Dei, quae interpretatur multiplicata scientia, et posui te in monte sancto Dei, hoc est in Ecclesia; unde est: Et exaudivit me de monte sancto suo; fuisti in medio lapidum flammeorum, id est sanctorum spirituum ferventium, lapidum vivorum; ambulasti sine vitio tu in diebus tuis ex quo die creatus est es tu, donec inventa sunt delicta tua in te CAPUT XXXIX. Contra eos qui dicunt: Cur creaverit Deus hominem quem p
Abbreviated transcription (Latin):
ecła. sicut legit᷑ incantico canticorũ. Hortus
conclusus. fons signatus puteus aquae uiuae.
paradysus cũ fructu pomorũ. Unde cecider̃
uel aꝑta & corporali separatione om̃s heretici
uel occulta & spiritali quã uis in ea corporalit̃
eẽ uideant᷑ om̃s conuersi ad uomitũ suũ. cũ
post remissionẽ peccatorũ paululũ ambulas¬
sent inuia iusticiae. inquib facta sunt poste¬
riora deteriora priorib. & quib expediebat
ñ cognoscere uiã iusticiae. quã cognoscentib
retrorsũ reflecti. atradito sibi scõmandato
Hanc pessimã generationẽ. dñs describit. cũ
dicit sp̃m nequã exire ab homine. & cũ aliis
septẽ redire indomũ quã mundatã inuene¬
rat intrare: ut sint nouissima hominis illius
peiora prioribris. Calienĩ generi hominũ qđ
iã factũ ẽ. corpus diaboli. possunt haec uerba
congruere. A die qua creatus estu cũ cherub

Expanded text:
ecclesia, sicut legitur in Cantico canticorum: hortus ecclesia, sicut legitur in Cantico canticorum: hortus conclusus, fons signatus, puteus aquae uiuae, paradisus cum fructu pomorum. inde ceciderunt uel aperta et corporali separatione omnes haeretici uel occulta et spiritali, quamuis in ea corporaliter esse uideantur, omnes conuersi ad uomitum suum cum post remissionem omnium peccatorum paululum ambulassent in uia iustitiae, in quibus facta sunt posteriora deteriora prioribus et quibus expediebat non cognoscere uiam iustitiae quam cognoscentibus retrorsum reflecti a tradito sibi sancto mandato. hanc pessimam generationem dominus describit, cum dicit spiritum nequam exire ab homine et cum aliis septem redire et in domo, quam mundatam iam inuenerat intrare, ut sint nouissima hominis illius peiora prioribus. tali enim generi hominum, quod iam factum est corpus diaboli, possunt haec uercongruere: A die qua creatus est es tu cum Cherub,
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃s. Et iterũ. Sicut enĩ corpus unũ est. &
m̃bra habet multa. omĩa autẽ m̃bra corporis
cũ sint multa unũ ẽ. corpus. ita & xp̃s.
Eomodo etiã corpus diaboli cuicaput est
diabolus idẽ. ipsa impiorũ multitudo. maxi¬
meq eorũ quiauia xp̃i. uel de eccła sicut
decȩlo decidunt dicit᷑ diabolus. & in ipsũ
corpus figurate multa dicunt᷑. que ñ tã
capiti quã corpori m̃brisq c̃ueniunt. Itaq
lucifer qui mane oriebat᷑ & cetidit. potest
luce quã portabat : quẽ ad modũ qui conuer¬
tunt᷑ addm̃ a tenebris ad lucẽ exeunit.
idẽ. qui fuerunt tenebrȩ. lua fiunt. Itẽ figura
principis tyri. ꝑ ezxehiel ꝓphetã indiabolum
dicta intelligunt᷑. Tues signaculũ similitudi¬
nis. & corona decoris indelitus paradisidĩ fuisti.
Om̃i lapide p̃cioso ornatus es. & cetera quae ñ tã
in ipsũ principẽ sp̃m nequitiae. quã in corpus
eius dicta conueniunt. Paradisus enĩ dicta ẽ.

Expanded text:
unum est, et membra habet multa, omnia autem membra corporis cum sint multa, unum est corpus; ita et Christus : eo modo etiam corpus diaboli, cui caput est diabolus, id est ipsa impiorum multitudo, maximeque eorum qui a Christo vel de Ecclesia sicut de coelo decidunt, dicitur diabolus, et in ipsum corpus figurate multa dicuntur, quae non tam capiti quam corpori membrisque conveniant. Itaque Lucifer qui mane oriebatur eluce quam portabat: quemadmodum qui convertuntur ad deum a tenebris ad lucem transeunt, id est qui fuerunt tenebrae lux fiunt. Item in figura principis Tyri per Ezechielem prophetam in diabolum dicta intelleguntur: tu es signaculum similitudinis et corona decoris; in deliciis paradisi dei fuisti. omni lapide pretioso ornatus es et cetera, quae non tam in ipsum principem spiritum nequitiae quam in corpus eius dicta conueniunt. paradisus enim dicta est