comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
S igͦ ioħs illuminatꝰ e. ut loqueretuR.¬
agnoscat se lucerna ne suꝑbiȩ uentoex¬
tinguat᷑ Q forte lumen discipuli: &
lucerna ioħs. Dñs enim de ioħe ait.
Ille erat lucerna ardens & lucens. De
discipłis aũt: uos estis lumen mun¬
d. Discipulos suos pretulit ioħi:
Nunquid et fideles illi quos alloquit᷑
paulus p̃ponendi sunt ioħi. quib
ait: fuistis enim aliquando tenebrȩ.
et lux fideles: ex peccatorib iusti¬
ficati: ex infidelib fideles facti.
Tamen lucerna non sunt dicti apłi.
Attende: forte dicti: & non alio loco.
s ibi. Ut oftenderet quemad modũ
eos dixerit lumen: quia non lum̃
uerũ illuminat omnẽ hominem
uenientẽ in hunc mundũ: sequere
uerba euangłii. Uos estis lumen
mundi. Non potest ciuitas abscondi
suꝑ montẽ constituta. S de ciuitate
dixit: non de lumine. Sequere adhuc.
Neq accendĩ lucernã: & ponunt eã sub
modio. Tale lumen estis quale io¬

Expanded text:
Si ergo Joannes illuminatus est ut loquereSi ergo Joannes illuminatus est ut loqueregnoscat se lucerna, ne superbiae vento exstinguatur. Sed forte lumen discipuli, et lucerna Joannes? Dominus enim de Joanne ait, Ille erat lucerna ardens, et lucens: de discipulis autem, Vos estis lumen mundi. Discipulos suos praetulit Joanni? Numquid et fideles illi quos alloquitur Paulus, praeponendi sunt Joanni, quibus ait, Fuistis enim aliquando tenebrae, et lux fideles ex peccatoribus justificati, ex infidelibus fideles facti: tamen lucerna non sunt dicti discipuli. Attende, forte dicti, et non alio loco, sed ibi: ut ostenderet quemadmodum eos dixerit lumen; quia non lumen verum, quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum; sequere verba Evangelii: Vos estis lumen mundi. Non potest civitas abscondi supra montem constituta. Sed de civitate dixit, non de lumine? Sequere adhuc: Neque accendunt lucernam, et ponunt eam sub modio. Tale lumen estis, quale Jo
Abbreviated transcription (Latin):
inquit omnem hominẽ. uenientem
in hunc mundum. Si omnẽ hoĩem:
gͦ et ioħem. S ut non uideamur
nos colligere ex uerbis quod non
est dictum. quãuis conseq̃nter intel¬
ligendum: ipse iohannes dicat. Nos
om̃s de plenitudine eius accepimus.
Erat gͦ lumen uerum. Ioħs lumen
illuminatum: xp̃c lumen illuminãs
Nam ut noueris lumen quia lumen
erat iohannes: iam ꝑhibeat illi et¬
dñs testimonium. Phibuit ipse testi¬
monium dño suo ͥ testimonium ue¬
ritatis de dño suo: qd̃ habebat adño
suo. Accepat enim adño suo: ut di¬
ceret de dño suo. Ut aũt ille dice̾t
deseruo suo: non acceꝑat a seruo suo.
Et in se xp̃s de iohe: et in iohanne
ap̃s de se. Ipsa gͦ ueritas ꝑhibeat¬
testimonium: audiamus quia lum̃
est ioħs. Iudeis dr̃ de ioħe. Ille erat lu¬
cerna ardens & lucẽs. & utiq luc̃na lumẽ:¬
ñ sic̃ dies: s tñ lum̃ẽ. G lucerna accẽdit᷑.
ut luceat: & ioħs illuminatꝰ ẽ. ut loq̃ret᷑.

Expanded text:
inquit, omnem hominem venientem inquit, omnem hominem venientem in hunc mundum. Si omnem hominem, ergo et Joannem. Sed ut non videamur nos colligere ex verbis quod non est dictum, quamvis consequenter intelligendum, ipse Joannes dicat: Nos omnes de plenitudine ejus accepimus . Erat ergo lumen verum. Joannes lumen illuminatum, Christus lumen illuminans. Nam ut noveris quia lumen erat Joannes, jam perhibeat et illi Dominus testimonium. Perhibuit ipse testimonium Domino suo, testimonium veritatis de Domino suo, quod habebat a Domino suo. Acceperat enim a Domino suo, ut diceret de Domino suo: ut autem ille diceret de servo suo, non acceperat a servo suo: et in se Christus de Joanne, et in Joanne Christus de se. Ipsa ergo veritas perhibeattestimonium, audiamus quia lumen est Joannes. Judaeis dicitur de Joanne, Ille erat lucerna ardens et lucens . Et utique lucerna lume lucerna accenditur ut luceat, et Joannes illuminatus est ut loqueretur.
Abbreviated transcription (Latin):
priꝰ ut crescat. Dicat ioħs de crescen¬
do ad humilitatẽ. non. eẽ. se dignũ
qui soluat corrigiam caltiamenti:
et intelligat se participando illu¬
men. Iniuriam forte fecit iohanni.
quia ait non erat ille lumen: cum
apłis dictum sit a deo. uos estis lu¬
men mundi. Pretulerunt se apłi
iohanni: Non faciunt: ne m̃dacem
ipsum dñm uidicent: qui dixit.
in natis mulierum non ẽsurrexit
maior iohe baptista. Non utiq
maior statura corꝑis. s gratia parti¬
cip᷑e sapientiȩ: gr̃a participate salutis.
Quid sͥ gͦ uult. non erat ille. lumen:
s ut testimonium ꝑhib̾et de lumi¬
ne: Quare hoc dixit: Noui inqͥt
quid dicam: testimonium ꝑhiberet
de lumine. Erat enim lumen uerũ
distinctum a ioħe: ne ꝓrsus non lu¬
men iohannes: s ut in comparatioe
huiꝰ luminis dictum intelligatur:
non erat ille lumen. scd̃m qd̃ dixit
quia erat lumen uerum. Quomͦ
discerns hoc uerum. Qd̃ illuminat

Expanded text:
prius, ut crescat. Dicat Joannes decrescenprius, ut crescat. Dicat Joannes decrescendo ad humilitatem, non se esse dignum, qui solvat corrigiam calceamenti, et intelligat se participando illumen. Injuriam forte fecit Joanni, quia ait, Non erat ille lumen; cum Apostolis dictum sit a Domino, Vos estis lumen mundi? Praetulerunt se Apostoli Joanni? Non faciunt, ne mendacem ipsum Dominum judicent, qui dixit, In natis mulierum nemo exsurrexit major Joanne Baptista . Non utique major statura corporis, sed gratia participatae sapientiae, gratia participatae salutis. Quid sibi ergo vult, Non erat ille lumen, sed ut testimonium perhiberet de lumine? Quare hoc dixit? Novi, inquit, quid dicam, testimonium perhibere de lumine. Erat enim lumen verum distinctum a Joanne, ne prorsus non lumen Joannes, sed ut in comparatione hujus luminis dictum intelligatur, Non erat ille lumen; secundum quod dixit, quia Erat lumen verum. Quomodo discernis hoc verum? Quod illuminat,
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ fr̃s: humilis ds̃ uenit ad suꝑ¬
bum bominẽ. Agnoscat homo seho
ret bominis. et comm̃daret᷑ gloria
dei: ut spes hominis. eẽt. in gła
dei. non in gła sua: dicente apł̃o.
Qui głatur in dño gloriet᷑. Recte gͦ
dr̃ homini. Quid est habes quod ñ
accepisti: Si aũt accepisti: quid
gloriaris quasi non acceꝑis: Hunc
typum humilitatis humanȩ iohs
ostendit: quia quantũ ꝓficiebat opi¬
nio et fama xp̃i. non statura xp̃i.
non maiestas xp̃i. non sapientia ñ
uerbum xp̃i dĩ: s fama illa quȩ cȩpit
cat homo humilitatem suam. imꝑ
dulcius glorificat᷑ ds̃: tantũ nobis
ꝓdest. N on enim altior erit ds̃. qͥa
honoramꝰ dm̃: humiliemꝰ nos. &
exaltamus illum. Scͥptum . ẽ. enim.
Exaltabo te dñe. Quid ÷ exaltabo te:
In tra erat ÷ et eum in cęlo posiusti:
& homo exaltat dm̃: Quid ÷ exalta¬
bo te: Altum te confitebor. Confi¬
teatur se gͦ homo hominem: decrescat

Expanded text:
autem, fratres, humilis Deus venit ad supautem, fratres, humilis Deus venit ad superbum hominem. Agnoscat homo se hosaret hominis, et commendaretur gloria Dei: ut spes hominis esset in gloria Dei, non in gloria sua, dicente Apostolo, Qui gloriatur, in Domino glorietur . Recte ergo dicitur homini, Quid habes quod non accepisti? Si autem accepisti, quid gloriaris, quasi non acceperis ? Hunc typum humilitatis humanae Joannes ostendens, quia quantum proficiebat opinio et fama Christi, non statura Christi, non majestas Christi, non sapientia, non Verbum Dei; sed fama illa, quae coepit cat homo humilitatem suam, impedulcius glorificatur Deus, tantum nobis prodest. Non enim altior erit Deus, quia honoramus illum: humiliemus nos, et exaltamus illum. Scriptum est enim, Exaltabo te, Domine . Quid est, Exaltabo te? In terra erat, et eum in coelo posuisti? Et homo exaltat Deum? Quid est, Exaltabo te? Altum te confitebor. Confiteatur ergo se homo hominem; decrescat
Abbreviated transcription (Latin):
tiam: monebat iusticiam. Dicebat.
Non tͥ licet habere uxorem frĩs tui. lex
enim que hoc iusserat. de illis uisse¬
rat qui morerent᷑ sine lib̃is: ut acci¬
ꝑent fr̃s uxores fr̃m suoꝵ⁊ et resus¬
citarent semen frĩb suis. Ubi ista
causa non erat: nichil nͥ libido erat:
H anc libidinẽ ioħs arguebat: castus
incestum: quia et illud quod figura¬
bat tale est. Illum oportet crescere:
me aut minui. In diuinitate si intel¬
ligimus quia creuit xp̃c: absurdi
sumus. et nimis erramꝰ. Crescit enĩ
aliquid. ut ꝑficiatur. Ds̃ quo crescat
non ht̃. Si enim ht̃ quo crescat.
minor erat antequã cresceret. Rede¬
amus ad formam carnis. Ipsa cuni
iohanne creuit: non illo minito cre¬
uit. Referamus gͦ fortassis ad głam:
er intelligamus. illum oportet cre¬
scere. me aut̃ minui. scđm hoc dic¬
tum. quod post me uenit. et ante
me factus est. Iohannes enim ꝑso¬
nam sustinebat hominis: et loque¬
batur ex tipo gñis humani: ad qđ
saluandum uenerat xp̃s. Dixeramꝰ

Expanded text:
tiam, monebat justitiam: dicebat, Non tibi licet habere uxorem fratris tui . Lex enim quae hoc jusserat, de illis jusserat qui morerentur sine liberis, ut acciperent fratres uxores fratrum suorum, et resuscitarent semen fratribus suis. Ubi ista causa non erat, nihil nisi libido erat. Hanc libidinem Joannes arguebat, castus incestum: quia et illud quod figurabat, tale est, Illum oportet crescere, et homo. In divinitate si intelligamus quia crevit Christus, absurdi sumus, et nimis erramus. Crescit enim aliquid, ut proficiat. Deus quo crescat non habet: si enim habet quo crescat, minor erat antequam cresceret. Redeamus ad formam carnis. Ipsa cum Joanne crevit, non illo minuto crevit. Referamus ergo fortassis ad gloriam; et intelligamus, Illum oportet crescere, me autem minui, secundum hoc dictum, quod post me venit, et ante me factus est. Joannes enim personam sustinebat hominis, et loquebatur ex typo generis humani, ad quod salvandum venerat Christus. Dixeramus
Abbreviated transcription (Latin):
formam dei accipiens. De forma uͦ dĩ
quid dixit: Cum in forma dei esset:
Respiciens ad illum qui uocatus erat
ante illũ incuiꝰ eugł̃io ẽ inprincipio
erat uerbũ: immo respiciens ad il¬
lud lumen. unde et ille hoc dixit.
Neq enim dixit ioħs. in pͥncipio fȩ¬
cit ds̃ uerbum: cum posset dicere
ita ut dixit moyses. qui de creatura
facta a dño deo loquebat᷑: in princi-¬
pio fecit ds̃ cȩlum et terrã. Cum gͦ
ille si hoc sentiret qd̃ arriani senti¬
unt. posset dicere in pͥncipio fecit
ds uerbũ: non hoc ait: s ait in pͥn¬
cipio erat uerbum. Qd̃ in pͥncipio
erat: factum non erat. Neq enim
p̃cessit aliquid de facto uerbo. Omã
enin quȩ deus fȩcit: uerbo fȩcit. Dix̃.
& facga st̃: mandauit. ce creata st̃. Int̃ di¬
cẽtẽ ut siat. & qd factũẽ adicẽte. płimũ

Expanded text:
Formam Dei accipiens. De forma vero Dei Formam Dei accipiens. De forma vero Dei quid dixit? Cum in forma Dei esset: respiciens ad illum qui vocatus erat ante illum, in cujus Evangelio est, In principio erat Verbum; imo respiciens ad illud lumen, unde et ille hoc dixit. Neque enim dixit Joannes, In principio fecit Deus Verbum: qui posset dicere ita, ut dixit Moyses, quia de creatura facta a Domino Deo loquebatur, In principio fecit Deus coelum et terram. Cum ergo ille, si hoc sentiret quod Ariani sentiunt, posset dicere, In principio fecit Deus Verbum; non hoc ait: sed ait, In principio erat Verbum. Quod in principio erat, factum non erat. Neque enim praecessit aliquid de facto Verbo. Omnia enim quae Deus fecit, Verbo fecit: Dixit, et facta sunt; mandavit, et creata sunt . Inter dicentem ut fiat, et quod factum est a dicente, plurimum
Abbreviated transcription (Latin):
s posteriorem intelligamus. Prior
loquat᷑ qui pͥus natus ẽ: s con¬
firmet᷑ ꝑ eum a quo factus est. Post
me inquit uenit: et aute me faccꝰ ẽ.
Hic iam qui credunt factum ante &¬
tera ꝑ quem facta sunt omnia: calũ-¬
nobis: et dicunt. Ecce quia factus
est: iohannes dicit. Post me uenit:
et ante me factus est. E xpone mͥ:
quid sit. ante me factus est. Uerba
illoꝵ dico: et ea discutienda ꝓpono.
Soletis inquiunt dicere. quando ali¬
quid tale de xp̃o dr̃. ut eum patre
minorẽ ostendat. qd̃ ad hominem
sit referenda sententia: ut quod in
forma dei est. equalis sit patri: quod
aũt semet ipsum exinaniuit formã
serui accipiens. in similitudine homi¬
num factus. & habitu inuentus ut
homo: maior sit pater. Quid gͦ dice¬
tis ad hoc qd̃ iohannes ait ante
me factus est. Audi quid dicamꝰ.
S prius illud uide. qd̃ apłs utrumq
distinguens. Et unum tamen in u¬
troq eundemq comm̃dans: non dix̃.

Expanded text:
sed posteriorem intelligamus: prior sed posteriorem intelligamus: prior loquatur qui prius natus est, sed confirmetur per eum a quo factus est. Post me, inquit, venit, et ante me factus est. Hic jam, qui credunt factum ante caetera per quem facta sunt omnia, calunobis, et dicunt, Ecce quia factus est: Joannes dicit, Post me venit, et ante me factus est. Expone mihi quid sit, ante me factus est. Verba illorum dico, et ea discutienda propono. Soletis, inquiunt, dicere, quando aliquid tale de Christo dicitur, ut eum Patre minorem ostendat, quod ad hominem sit referenda sententia; ut quod in forma Dei est, aequalis sit Patri, quod autem semetipsum exinanivit formam servi accipiens, in similitudinem hominum factus, et habitu inventus ut homo, major sit Pater. Quid ergo dicetis ad hoc quod Joannes ait, ante me factus est? Audi quid dicamus: sed prius illud vide, quod Apostolus utrumque distinguens, et unum tamen in utroque eumdemque commendans, non dixit,
Abbreviated transcription (Latin):
homine: quid fieret: Homo hoĩem
uidere potest: homo hominẽ sequi
non debet. Ds̃ sequendus erat qui
uideri non poterat: homo sequendꝰ
non erat. qui uideri poterat. Ut gͦ
exhiberetur homini. et qui ab hoĩe
uideret᷑. et quem homo sequeretur:
te aliquid credere debes: s descen-¬
de ut ascendas: quia et ds̃ descen¬
dendo factus ÷ homo. Adheresce me¬
dicam̃to tuo: unitare magistrum
tuum ÷ agnosce dñm tuum: ample¬
ctere frẽm tuum÷ intellige dm̃ tuũ:
Hoc ille: tantus. et tantillus. Uermis¬
et non homo: s ꝑ quem factus ẽ ho¬
mo. Hloc gͦ ille. Quid ioħs. nͥ qd
de illo dñs ÷ nͥ qđ de illo uerax: nͥ
qđ de illo ueritas dicit: Si enim
ipsi iohanni debemus credere de ue¬
ritate: ueritati non credimꝰ de ioħe:¬
Dicat testimonium pͥmo ueritati particesᷤ
ueritatis: & dieat testimoniũ homini cõ¬
ditor hominis. Primo audiamꝰ qͥd
iohannes de xp̃o: et deinde quid
xp̃c de iohanne. Priorẽ audiamͦ:

Expanded text:
homine. Quid ergo fieret? Homo hominem homine. Quid ergo fieret? Homo hominem videre potest, homo hominem sequi non debet. Deus sequendus erat, qui videri non poterat: homo sequendus non erat, qui viderexhiberetur homini, et qui ab homine videretur, et quem homo sequeretur; te credere debes: sed descende, ut ascendas; quia et Deus descendendo factus est homo. Adhaeresce medicamento tuo, imitare magistrum tuum, agnosce Dominum tuum, amplectere fratrem tuum, intellige Deum tuum. Hoc ille tantus et tantillus, vermis, non homo; sed per quem factus est homo. Hoc ergo ille: quid Joannes, nisi quod de illo Dominus, nisi quod de illo verax, nisi quod de illo veritas dicit? Si enim ipsi Joanni debemus credere de veritate, veritati non credimus de JoDicat testimonium primo veritati ipsius particeps veritatis; et dicat testimonium homini Conditor hominis. Primo audiamus quid Joannes de Christo, et deinde quid Christus de Joanne; priorem audiamus,
Abbreviated transcription (Latin):
turo diei. om̃s ꝓpħȩ p̾̃nunciantes
eum ante ipsum nascendo uenert̃:
post ipsum credendo adheserunt.
Iportebat enim ut p̃nun ciaretur
uenturus. miracula facturus: qͥb
miraculis bene intelligentib indi¬
caretur ds̃. humano aut aspectu ui¬
dentib apparet homo ÷ pariis ad
paruos. s humilis ad suꝑbos: par¬
uitate sua docens hominem. ut se ag.¬
nosceret paruum: ne non grandes¬
cendo s intumescendo se crederet
magnum. Est enim suꝑbia: non
magnitudo. s tumor. Qđ aũt tu¬
naret ipse medicus. ipse medicinał
non solum medicam̃tũ adhibens.
s medicam̃tum se faciens. apparuit
inter homines homo: offerens ho¬
minem uidentibꝰ ⁊ dm̃ seruans cre¬
dentib Aspectus enim humanitatis
eius sanauit infirmos: contempla-¬
do diuinitatis eius. querit firmos.¬
Quia gͦ nondum erant homines qui
dm̃ uiderent in hoĩe. nec poterãt
uidere nisi hoĩem. nec tamen
spem suam ponere debebant in

Expanded text:
turo diei, omnes Prophetae praenuntiantes turo diei, omnes Prophetae praenuntiantes eum ante ipsum nascendo venerunt, post ipsum credendo adhaeserunt. Oportebat enim ut praenuntiaretur venturus, miracula facturus: quibus miraculis, bene intelligentibus indicaretur Deus; humano autem aspectu videntibus appareret homo, parvus ad parvos, sed humilis ad superbos: parvitate sua docens hominem, ut se agnosceret parvum; ne, non grandescendo, sed tumescendo, se crederet magnum. Est enim superbia, non magnitudo, sed tumor. Ut naret ipse medicus, ipse medicina, non solum medicamentum adhibens, sed medicamentum se faciens, apparuit inter homines homo, offerens hominem videntibus, Deum servans credentibus. Aspectus enim humanitatis ejus sanavit infirmos; contemplatio divinitatis ejus quaerit firmos. Et nondum erant homines qui Deum viderent in homine, nec poterant videre nisi hominem; nec tamen spem suam ponere debent in
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ iohannes dñm: ñ tanquã ma-¬
gister discipłm: s tanꝗͣ peursor u¬
dicem: non ut suꝑ imponeret pote¬
statem: s ut p̃beret officium. Ipsius
aut̃ testimonium iohannis de Hac
re. sic sehabet. Qui post me uenit
ante me factus est: quia prior me
erat. Post ioħem uengt dñs nascendo
de uirgine maria: non de patris
substantia. Quas enim natiuitates¬
dñi accipimus: unã diuinã. alteram
humanã : tam̃ utrãq mirabilem.
llam sine matre: istam sine patre.
Illam ęt̾nã ut crearet temporales:
hanc temporalẽ. ut p̾staret ȩt̾nos:
Ille enim de quo dicit ioħs. ñ bapti¬
sta s eugłista. quia in pͥncipio erat
uerbum. et uerbũ erat apud dm̃. &
ds erat uerbum ÷ et quia omnia
ꝑ ipsum facta sunt. et sine ipso fac¬
tum est nicħ: ille tantus. in forma
dei equalis patriͥ ille sine tp̃r fa¬
bricans tp̃ra: ille ex nullo scło ante
sit tam magnus ut a patre non
separetur. Ꝙ p̃bentes obsequium
& testimonium tanꝗͣ lucernȩ uen¬

Expanded text:
ergo Joannes Dominum, non tanquam magister discipulum, sed tanquam praecursor judicem; non ut superimponeret potestatem, sed ut praeberet officium. Ipsius autem testimonium Joannis de hac re sic se habet: Qui post me venit, ante me factus est, quia prior me erat. Post Joannem venit Dominus nascendo de virgine Maria, non de Patris substantia. Duas enim Domini nativitates accepimus, unam divinam, alteram humanam; tamen utramque mirabilem: illam sine matre, istam sine Patre: illam aeternam, ut crearet temporalem; hanc temporalem, ut praestaret aeternam . Ille enim de quo dicit Joannes, non Baptista. sed Evangelista, quia In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum, et quia omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil : ille tantus in forma Dei aequalis Patri, ille sine tempore fabricans tempora, ille ex nullo saeculo ansit tam magnus, ut a Patre non separaretur. Ei praebentes obsequium et testimonium, tanquam lucernae ven
Abbreviated transcription (Latin):
est: Qͥd ÷ hoc qui post me erat. &an¬
te me factus est: Q ui ambulabat pꝰ
me: celeritate euis factum ẽ. ut. ẽẽt. an¬
te me. Nam si ubicunq legeris fact̾
est. non intelligis nisi formatum. eẽ.
qd̃ non erat : et dñm dm̃ dicturus
es factum. de quo dictum est. factus
en̾im tacuit idem ioħs et illud qd̾
uerbum erat. ne ibi putares signifi¬
case uerbũ. qnͣdo dixit ante me
factus est: ut noueris ad hoc ꝑtine¬
re ante me. factus est. quia p̃cessit
me. quia głificatus ÷ ampliis me.
quia cum me intenderent homines
precursorem. agnouerunt dñm
quen nascendo p̾cesseram. quem
obsequendo nunciaueramͥ spesq
eoꝵ concursus eorũ in dñm facta ẽ:
glorificatus est ille tanꝗͣ filius dei
ante me factus est. scdm id qd̾ apłs
ait. Propterea d̾s exaltauit eum et
donauit illi nomen qd̃:suꝑ omne no¬
men: ut in nomine iħu omne genu
flectatur. cęlestium. trestrium. et

Expanded text:
est? Quid est hoc, qui post me erat, anest? Quid est hoc, qui post me erat, ante me factus est? Qui ambulabat post me, celeritate ejus factum est ut esset ante me. Nam si ubicumque legeris, factus est, non intelligis nisi formatum esse qui non erat; et Dominum Deum dicturus es factum, de quo dictum est, Factus enim tacuit idem Joannes et illud quod Verbum erat; ne ibi putares significasse Verbum, quando dixit, ante me factus est: ut noveris ad hoc pertinere ante me factus est, quia praecessit me, quia glorificatus est amplius me, quia cum me intenderent homines praecursorem, agnoverunt Dominum, quem nascendo praecesseram, quem obsequendo nuntiaveram; spesque eorum, concursus eorum in Dominum factus est; glorificatus est ille tanquam Filius Dei, ante me factus, secundum id quod Apostolus ait, Propterea Deus exaltavit eum, et donavit illi nomen quod est super omne nomen, ut in nomine Jesu omne genu flectatur, coelestium, terrestrium,
Abbreviated transcription (Latin):
tum sit: qui post me uenit. ante me
factus est. Moueat plane ut queren¬
tem: non ut rixantem. Certe et ego
quero tecum. Simul inueniemus.
si simul queramꝰ ÷ ambo accipiemus
si ambo petamus: utriq nr̃m aꝑi¬
etur. si ambo pulsem. Post me uenit
inquit. Agnosco natiuitatẽ ex uir¬
gine maria. Ante me factus est.
Quid est ante me factus est. Intelligo
ante positus ÷ mͥ. Ille qui post me
uenit: faccus ÷ ante me. Quomodo
si duo ambulent in ttinere. et unꝰ
sit tardior. alt̾ uelocior. & p̾̃cedat
tardior aliqntũ. ptꝰ paululũ aũt sequat᷑
uelotior: respic̃ tardior p̃cedens uelociorẽ
seqͥntẽ: & dicit. Post me uenit. E ecceac¬
celerante illo. ⁊ ꝓpinqͣnte. & ad herente &
tͦnseũte: uidet ille auteriorẽ. quẽ respi¬
ciebat postiriorẽ. Certe si celeritatẽ eiꝰ ex¬
pauescat. qͦdãmͦ &e ãmiret᷑ : non ne po¬
terunt esse ista uerba eius. ecce ho¬
mo post me erat. et ante me factus

Expanded text:
tum sit, Qui post me venit, ante me tum sit, Qui post me venit, ante me factus est. Moveat plane ut quaerentem, non ut rixantem. Certe et ego quaero tecum: simul inveniemus, si simul quaeramus; ambo accipiemus, si ambo petamus; utrique nostrum aperietur, si ambo pulsemus. Post me venit, inquit: agnosce nativitatem ex virgine Maria. Ante me factus est: quid est, ante me factus est? Intellige, antepositus est mihi. Ille qui post me venit, factus est ante me. Quomodo si duo ambulent in itinere, et unus sit tardior, alter velocior, et praecedat tardior aliquantum, post paululum autem sequatur velocior; respicit tardior praecedens velociorem sequentem, et dicit, Post me venit. Et ecce accelerante illo, et propinquante, et adhaerente, et transeunte, videt ille anteriorem, quem respiciebat posteriorem: certe si celeritatem ejus expavescat quodam modo et admiretur, nonne poterunt esse ista verba ejus: Ecce homo post me erat, et ante me factus
Abbreviated transcription (Latin):
erat. Nam ex uirgine post ioħm
erat. Accipe: & si non rixaris. adu̾te.
Auqnͣtũ enim forte sub obscurum ẽ
qd̃ uis intelligere. ut rixando tibi
augeas fumim: quo impsdiaris
ab intellectu. S cripturã illam pͥmo
intuere: quȩ te docet ut docibilis
fiat. Esto mansuetꝰ ad audiendũ
uerbum: ut intelligas. Patere gͦ
paulisꝑ: forte inueniemꝰ quomͦ dictũ
sit ante me factus est: dũ tamen ñ
intelligamꝰ factũ uerbum ꝑ quod
facta sunt omnia. Quomͦ inqͥt.
Si potuero dicam. Si dicere non po¬
tuero: non tamen uon ÷. qđ dicat.
qui dicere potuerit. Credo aut et spe¬
ro. qđ illiꝰ maiestas unigeniti qui
cumeẽt. uerbum. infans factus est.
aꝑi& infantiam linguȩ meȩ: et faciet
in ore partum. qui fȩcit in corde con¬
ceptum Ecce dicam ut potuero. intel¬
lige ut potes : & qd non poteris in¬
telligere. noli rep̃hendere. quasi iam
magnus sis: s differ ut crescere me¬
rearis. Certe hoc te mouet. quomͦ die¬

Expanded text:
erat; nam ex virgine post Joannem erat; nam ex virgine post Joannem erat. Accipe, et si non rixaris, adverte. Aliquantum enim forte subobscurum est quod vis intelligere, ut rixando tibi augeas fumum, quo impediaris ab intellectu. Scripturam illam primo intuere, quae te docet ut docilis fias. Esto mansuetus ad audiendum verbum, ut intelligas . Patere ergo paulisper: forte inveniemus quomodo dictum sit, ante me factus est; dum tamen non intelligamus factum Verbum per quod facta sunt omnia. Quomodo, inquit? Si potero, dicam: si dicere non potero, non tamen non est quod dicat qui dicere potuerit. Credo autem et spero, quod illius majestas Unigeniti, qui cum esset Verbum, infans factus est, aperiet infantiam linguae meae, et faciet in ore partum, qui fecit in corde conceptum. Ecce dicam ut potero: intellige ut potes; et quod non poteris intelligere, noli reprehendere, quasi jam magnus sis; sed differ, ut crescere merearis. Certe hoc te movet, quomodo dic
Abbreviated transcription (Latin):
quatmꝰ sic de imo loqu̾eris: ut sursũ
cor tenderes. et clamares de ꝓfundo
ad dñm. Rumꝑet nubes caliginis
carnis tuȩ÷ aꝑiret ocłos humilitati.
lux quȩ uenit in humilitate: uid̾es
in pͥncipio erat uerbum. et uerbum
erat apud dm̃. & ds̃ erat uerbum.
hoc erat in pͥncipio apud dm̃. Dicat
& paulus. E cum in forma dei. ẽẽt.
Quid de humana natiuitate dicit
ioħs. Et uerbum caro factũ est. Di¬
cat et paulus. Semetipsũ excinaniũ:¬
formam serui accipiens. Quid gͦ di¬
cebas de uerbis iohannis baptiste
eadem mͥ. Nunc ea repete: nunc
ea loquere. Quid ait ioħs baptista:
Post me uenit. Agnosco natiuitatem.
Ille de sterili: ille de uirgine. Steri¬
litas conuersa est in fecunditatem:
uirginitas mansit post fecundita¬
hoc dixisset factum. scđm quod ex
uirgine natus est: non diceret ante
me faccus. ẽ quia ex uirgine post illũ
factus erat. Ergo ante me factus est:
ctum erat: Sic enim ante ioħem

Expanded text:
m, si de imo loquereris, ut sursum m, si de imo loquereris, ut sursum cor tenderes, et clamares de profundo ad Dominum: rumperet nubes caliginis carnis tuae, aperiret oculos humilitati lux quae venit in humilitate; videres, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum; hoc erat in principio apud Deum. Dicat et Paulus, Qui cum in forma Dei esset. Quid de humana nativitate dicit Joannes? Et Verbum caro factum est . Dicat et Paulus, Semetipsum exinaniformam servi accipiens . Quid ergo dicebas de verbis Joannis Baptistae? Eadem mihi nunc ea repete, nunc ea loquere. Quid ait Joannes Baptista? Post me venit. Agnosco nativitatem. Ille de sterili, ille de virgine. Sterilitas conversa est in fecunditatem: virginitas mansit post fecunditahoc dixisset factum, secundum quod ex virgine natus est, non diceret, ante me factus est; quia ex virgine post illum factus erat. Ergo, ante me factus est, ctum erat? Sic enim ante Joannem
Abbreviated transcription (Latin):
n pͥncipio fȩcit ds̃ cęlum et t̾ram.
Facta erant hȩc: s nondum ornata:
nondum declarata. Terra nondum
distincta: s tamen iam facta. Ne ait̃
putares continuo t̃ram sic fuisse fae¬
tam. ut non in ea. ẽẽt. qd̃ ornaretur:
quia in pͥncipio fȩcit ds̃ cęlũ et t̾rã:
t̾ra aut quam fecit ds̃. adhuc inui¬
sibilis erat et incomposita. Ostendit
tͥ qualis erat. que facta erat: non qr
erat quȩ facta non erat. Poterat gͦ di¬
cere iohannes. in pͥncipio fȩcit ds̃ u̾bũ.
uerbũ aut̃ erat. quomͦ. in pͥncipio fec̃
ds̃ celum et t̾ram. t̾ra aũt erat: ut
iste. cẽt. ordo uerboꝵ. in pͥncipio fȩcit
d̾s uerbum. et uerbum erat apud
dm̃: ut intelligeremꝰ quia hoc uerbũ
erat apud dm̃. quod uerbum fecerat
ds̃. Nunc gͦ cum audis. in pͥncipio
erat uerbum: cur queris anteriora.
factus extremior: Extremior enim
tu in errore tuo factus es. De imo
loqueris: ad ima respicis. Uellem¬

Expanded text:
In principio fecit Deus coelum et terram. In principio fecit Deus coelum et terram. Facta erant haec; sed nondum ornata, nondum declarata: terra nondum distincta, sed tamen jam facta. Ne autem putares continuo terram factam sic fuisse, ut non in ea esset quod ornaretur, quia in principio fecit Deus coelum et terram; terra autem, quam fecit Deus, adhuc invisibilis erat et incomposita. Ostendit tibi qualis erat, quae facta erat; non quia erat, quae facta non erat. Poterat ergo dicere Joannes, In principio fecit Deus Verbum, Verbum autem erat; quomodo, In principio fecit Do fecit Deus Verbum, et Verbum erat apud Deum; ut intelligeremus quia hoc Verbum erat apud Deum, quod Verbum fecerat Deus. Nunc vero audis, In principio erat Verbum. Quid quaeris anteriora factus extremior? Extremior enim tu in errore tuo factus es: de imo loqueris, et ad ima respicis. Velle
Abbreviated transcription (Latin):
re inquiunt: An non audisti et de
t̾ra: terra erat inuisibilis et incompo¬
sita: Si ꝓpt̾ea inquiunt dicis uerbũ
factum ñ. eẽ. qr dictũ ÷ uerbum erat:
nec t̾ra facta ẽ. quia dictum ÷. t̾ra
erat. O ceca et heretica insania. at¬
tende si est unde attendas: audi si . ẽ
unde audias: ne sonus manit̃ aurẽ
ꝑcutiat. cuius cor ueritas non illu¬
strat. Uerba enisdem scͥpturȩ dictu¬
rus sum. quȩ ibi inuenisti cum le-¬
geres: et p̃tmisisti cum litigares. Nem¬
pe ꝓpterea putas tale aliquid dictũ
de uerbo dei. cum dictum. ẽ. in pͥn-¬
cipio erat uerbum: quale dictũ est
de t̾ra. quia dictũ. ẽ. t̾ra erat in uisibi¬
lis et incomposita. Ego tͥ in hoc libro
geneseos superiora uerba recitabo:
quod ante quã diceret scͥptor
dei famulus t̾ra erat. ut appareret
quia facta erat : prius dixit. in
principio fecit ds̃ cęlum et terram:
Ecce ego prius tͥ edidi t̾ram factam.
et factam utiq adeo: sonante scͥpta.
et in aures recusantis irrumpente:

Expanded text:
re, inquiunt? Annon audisti et de terra, Terra erat invisibilis et incomposita ? Si propterea, inquiunt, dicis Verbum factum non esse, quia dictum est, Verbum erat; nec terra facta est, quia dictum est, Terra erat. O caeca et haeretica insania! Attende, si est unde attendas; audi, si est unde audias: ne sonus inaniter aurem percutiat, cujus cor veritas non illustrat. Verba ejusdem Scripturae dicturus sum, quae ibi invenisti cum legeres, et praetermisisti cum litigares. Nempe propterea putas tale aliquid dictum de Verbo Dei, cum dictum est, In principio erat Verbum; quale dictum est de terra, quia dictum est, Terra erat invisibilis et incomposita. Ego tibi in hoc libro Geneseos superiora verba recitabo, quod antequam diceret scriptor Dei famulus, Terra erat; ut appareret quia facta erat, prius dixit, In principio fecit Deus coelum et terram. Ecce ego prius tibi edidi terram factam; et factam utique a Deo, sonante Scriptura et in aures recusantis irrumpente,
Abbreviated transcription (Latin):
etis & parua uooc sufficere potest.
Si aũt uultis fr̃s km̃i quieti au¬
dire: nolite habere cor in aurib. s au¬
res incorde. Hodierno die beati iohiᷤ bapti¬
stȩ sollempnitatẽ illuxisse: tradidit¬
& credit eccłia. O portet aũt hoc de
ipso die credere : qd̃ sine uarietate
totus orbis agnoscit. S quia ioħis
ẽẽ. diem nemo dubitat. non iohannis
qui eu̾głm scͥpsit. s ioħis baptistę
p̾cursoris dñi. qui tanto magnus
apparuit. qnͣto se humilem p̾̃buit.
dicens cum ipse xp̃c putaretur. non
se dignum corrigiam calciamenti
soluere eiꝰ quem dñm agnoscebat.
ut amicus. ẽẽ. mereretur: non nul¬
li aũt putant passionis eius diem
hodie celebrari: sciat prius sc̃itas
ur̃a natiuitatis. ẽẽ diem . non passio¬
nis. Ex lectione quippe euangłica:
inuenitur natiuitas eius sex mensi¬
b p̾cedere dñi natiuitatem. E qm̃
diem natiuitatis dñi. octauo kalen¬

Expanded text:
etis et parva vox sufficit. Si autem vultis, fratres, quieti audire, nolite habere cor in auribus, sed aures in corde. Hodiernum diem beati Joannis Baptistae solemnitati illuxisse tradit et credit Ecclesia. Oportet autem hoc de ipso die credere, quod sine varietate totus orbis agnoscit: sed quia Joannis esse diem nemo dubitat, non Joannis qui Evangelium scripsit, sed Joannis Baptistae praecursoris Domini, qui tanto magnus apparuit, quanto se humilem praebuit, dicens, cum ipse Christus putaretur, non se dignum corrigiam calceamenti solvere ei, quem Dominum agnoscebat , ut amicus esse mereretur. Nonnulli autem putant passionis ejus diem hodie celebrari. Sciat prius Sanctitas vestra, nativitatis esse diem, non passionis. Ex lectione quippe evangelica invenitur ejus nativitas sex mensibus praecedere Domini nativitatem. Et quoniam diem nati
Abbreviated transcription (Latin):
luceat lumen ur̃m corã hominib
ut uideant bona oꝑa ur̃a. S in hu¬
nNuII. Quomodo aut̃ dm̃ crescere:
Et glorificent patrem ur̃m qui in celis
est. Elorificatur pat̃. glorificat᷑ filiꝰ:
quia pater glorificat filium. & filius
glorificat patrem. Agnoscat se gͦ ho¬
mo humilem. Agnoscat excelsum dm̃
ꝓpt̃shumiliatum: ut homo qu hu¬
miliatus erat in confessione peccati.
ex altetur adoptione iusticiȩ. Ecce duo
dñs et ioħs: humilitas. & claritas.
Ds̃ humilis in claritate: homo humi¬
lis in infirmitate. Ds̃ humilis ꝓpt̾
hominem: homo humilis ꝓpt̾ homi¬
nem. Os enim humilis ut ꝓdesset
homimi: homo humilis ut non ob¬

Expanded text:
hominibus, ut videant bona opera vestra: sed in hunui. Quomodo autem Deum crescere? Et glorificent Patrem vestrum, qui in coelis est . Glorificatur Pater, glorificatur Filius: quia Pater glorificat Filium, et Filius glorificat Patrem. Agnoscat se ergo homo humilem, agnoscat excelsum Deum propter se humiliatum, ut homo, qui humiliatus erat in confessione peccati, exaltetur in adeptione justitiae, Haec duo; Dominus et Joannes, humilitas et claritas: Deus humilis in claritate, homo humilis in infirmitate; Deus humilis propter hominem, homo humilis propter hominem. Deus enim humilis ut prodesset homini, homo humilis ut non ob
Abbreviated transcription (Latin):
argenti metalla. s sp̃s scĩ cȩlestia
munera. ut int̾ cęteras gr̃as apłi
etiam linguis uariis loquerent᷑:
hoc ÷ ut hebreȩ nationis homo. xp̃i
glam romanȩ facundiȩ eloq̃ntia
ꝑtonaret: et redemptionẽ generis
humani. ꝑegrinȩ aures qr iudea
p̃dicante lingua non caꝑent. ꝓpͥa
loquela cognoscerent. Omnis lingua
in p̾dicationem xp̃i resoluitur. ĩit
maieiestatem eius omnis loquela
fateatur: sicut ait sẽs dauid. Non
sunt loquelȩ neq sermones: quoꝵ ñ
audiantur uoces eoꝵ. Ne miremi¬
ni aũt: qd̃ ad dexteram patris resi¬
dere diximus filium. Ad dexterã
enim residet: non qr maior patre.
s ne minor patre. ẽẽ credatur: sic̃
heretici blasphemare consuerunt.
Sicut enim diuinitas honorificentiȩ
gradum nescit: ita scriptura sc̃a no¬
uit obuiare blasphemiis: Itẽ ciuꝰ¬

Expanded text:
argenti metalla, sed Spiritus sancti coelestia argenti metalla, sed Spiritus sancti coelestia munera, ut inter caeteras gratias Apostoli etiam linguis variis loquerentur; hoc est, ut Hebraeae nationis homo Christi gloriam Romanae facundiae eloquentia pertonaret, et redemptionem generis humani peregrinae aures, quia Judaea praedicante lingua non caperent, propria loquela cognoscerent. Omnis lingua in praedicatione Christi resolvitur, ut majestatem ejus omnis loquela fateatur, sicut ait S. David: Non sunt loquelae, neque sermones, quorum non audiantur voces eorum . Ne miremini autem quod ad dexteram Patris residere diximus Filium; ad dexteram enim residet, non quia major Patre, sed ne minor esse credatur; sicut haeretici blasphemare consueverunt; sicut enim Divinitas honorificentiae gradum nescit, ita Scriptura sancta novit obviare blasphemiis. HOMI
Abbreviated transcription (Latin):
sic intelligit᷑. qd̾ captiuitatẽ hoĩs
qũe sͥ diabolus capuuauerat. illi
eruendo dñs captiuarit: et ipsam
sicut ait captiuitatẽ captã. ad cęloꝵ
alta sustulerit. Utraq gͥ captiuitas
uno uocabulo nuncupat᷑. s non
uttaq equalis ẽ. Diaboli enim cap¬
tiuitas seruituti subicit: xp̃i autem
bit. Solebat sicut dicunt regũ tri¬
umphantium currus: captioꝵ
pompa p̾cedere. Ecce dñm euntem
ad cęlos. non p̾cedit s comitatur
głosa captiuitas. Non ante uehicu¬
lũ ducit᷑: s ipsa euehit saluatorẽ.
Quodã enim mysterio dum filiꝰ dei
filium hominis sustulit ad cęlum:
ipsa captiuitas portatur et portat.
Qđ aũt ait. dedit dona hominib:
hoc uictoris insigne est. Post tri¬
umphum enim uictor semꝑ dona
largitur: et ꝓprio regno residens
seruuloꝵ gaudia mimerat᷑. Sicut
trium phũ residens ad dexteram
patris. hodierna die discipłis dona
largitus est. Non auri talenta. nĩ

Expanded text:
sic intelligitur, eo quod captivitatem hominis, sic intelligitur, eo quod captivitatem hominis, quem sibi diabolus captivaverat, illi eruendo sibi Dominus captivarit, et ipsam, sicut ait, captivitatem captam ad coelorum alta sustulerit. Utraque igitur captivitas uno vocabulo nuncupatur, sed non aequalis utraque est. Diaboli enim captivitas servituti subjicit, Christi autem bit. Solebat, 190 sicut dicunt, regnum triumphantium currus captivorum pompa praecedere: ecce Dominum euntem ad coelos non praecedit, sed comitatur gloriosa captivitas, non ante vehiculum ducitur, sed ipsa evehit Salvatorem. Quodam enim mysterio, dum Filius Dei filium hominis sustulit ad coelum, ipsa captivitas portatur et portat. Quod autem ait: Dedit dona hominibus, hoc victoris insigne est; post triumphum enim victor semper dona largitur, et proprio regno residens servulorum gaudia muneratur. Sic triumphum residens ad dexteram Patris hodierna die discipulis dona largitus est, non auri talenta, non
Abbreviated transcription (Latin):
comparauerim saluatorem. Est enĩ
similitudo non parua. Sicut enĩ
aquila humiła deserii. alta petit. cȩ¬
lis uicina conscendit: ita saluator
humilia inferui deseruit. paradysi
altiora petiit. cȩloꝵ fastigia penetra¬
uit. Et sicut aquila relictis terre¬
nis sordib sublime uolans purioris
aeris salubritate ꝑfruitur: ita et
dñs t̾renorum fecem deserens pecca¬
toꝵ. in scĩs suis uolitans. purioris
uitȩ simplicitate letatur. ꝑ om̃a gͣ
aquilȩ comꝑatio conuenit saluatori.
S qͥd facimus. quod aquila p̾dam
in hoc tam̃ dissimilis ⁊ saluator.
redam enim qͦdãmͦ sustulti. cum
hominem quẽ suscepit. inferni rap¬
tum faucib portauit ad cęlum: et
alienȩ dominationis. id ÷ diabolicȩ
potestatis seruũ. de captiuitate eru¬
tum. dux̃ ad altiora captiuum: sic̃
scͥptum ÷ in ꝓpħa. Ascendens in al¬
tum. captiuã dux̃ captiuitatẽ: dedit
dona hominib. Quȩ sententia utiq

Expanded text:
comparaverim Salvatorem; est enim comparaverim Salvatorem; est enim similitudo non parva: sicut enim aquila humilia deserit, alta petit,  coelos vicina conscendit: ita et Salvator humilia inferni deseruit, paradisi altiora petiit ; coelorum fastigia penetravit: et sicut aquila, relictis terrenis sordibus, sublime volans, purioris aeris salubritate perfruitur; ita et Dominus terrenorum faecem deserens peccatorum, in sanctis suis volitans purioris vitae simplicitate laetatur. Per omnia igitur aquilae comparatio convenit Salvatori. Sed quid facimus, quod aquila praedam in hoc tamen dissimilis est Salvator: praedam enim quodammodo sustulit, cum hominem, quem suscepit, inferni raptum faucibus, portavit ad coelum, ut alienae dominationis, id est diabolicae potestatis servum de captivitate erutum, duxit ad altiora captivum, sicut scriptum est in propheta: Ascendens in altum captivam duxit captivitatem, dedit bona hominibus . Quae sententia utique
Abbreviated transcription (Latin):
herba crescit in segetem: uinea pu¬
bescit in palmiten. Si gͥ cum reflo¬
rescit xp̃i caro. omĩa florib uestiun¬
tur.⁊ necesse. ẽ. ut cum idem fructũ
affert. etiam uniu̾sa fructificent:
sicut ait idem dñs. Nisi granum
tritici cadens in t̾ra mortuum fuit:
ipsum solum manet. Cum aũt mor¬
tuum fuerit: multum fructum af¬
fert. Refloruit gͦ dñs cum resurrex
e tumulo: fructificat cum ascendit
ad cęlum. flos ÷ cum de inferiorib
terre gegnitur : fructus ÷ cum altissi¬
ma sede reconditur. Eranum ÷ sici
ipse ait. cum solus crucem patitur:
fructus ÷ cum plurima popłoꝵ cre¬
delitate circunidatur. His enim pꝰ¬
crucem quadraginta dieb cum dis¬
cipulis conu̾satus. tota sapientia il¬
los maturitatis edocuit: et ad bonam
frugem eos omni disciplinaꝵ fecun¬
ditate conuertit. Deinde ascendit
ad cȩlum: ad patrem scilicet fruetũ
carnis ꝑferens: in discipłis iusti¬
ciȩ semina derelinquenz. Ascendit

Expanded text:
herba crescit in segetem, vinea puherba crescit in segetem, vinea pubescit in palmitem. Si igitur cum reflorescit Christi caro, omnia floribus vestiuntur: necesse est, et cum idem fructum affert, etiam universa fructificent, sicut ait idem Dominus: Nisi granum tritici cadens in terram mortuum fuerit, ipsum solum manet; cum autem mortuum fuerit, multum fructum affert . Refloruit igitur Dominus, cum resurrexit e tumulo; fructificat, cum ascendit ad coelum. Flos est, cum de inferioribus terrae gignitur; fructus est, cum altissima sede reconditur. Granum est, sicut ipse ait, cum solus crucem patitur, fructus est, cum plurima apostolorum credulitate circumdatur. His enim pem quadraginta diebus cum discipulis conversatus, tota illos sapientiae maturitate edocuit, et ad bonam frugem eos omni disciplinarum fecunditate convertit. Deinde ascendit ad coelum, ad Patrem scilicet fructum carnis praeferens, in discipulis justitiae semina derelinquens. Ascendit
Abbreviated transcription (Latin):
on incõmode ante dies cõplures
sicut retinetis fr̃s p̾dicatio nr̃a
ꝓcessit: in qua descpsimus qd̃
caro dñi rediuiua uelut in
nitore floris de tumulo germina-¬
uerit: quem tumulũ sitũ in ortulo
eũgłista testatus. ẽ. Unde ñ ingͣru
e ꝓsecuti sumꝰ. Conueniens enim
erat. ut flos p̾ciosior in hortulo gig¬
neretur: et bonȩ frugis comm̃datũ
solo semen. intra septa domestica &¬
amena uirentia salutem omnium
pullularet: xp̃i enim resurrectio:
cunctorum ÷ redẽptio popłoꝵ. Er¬
o in hortulo saluator rediuiuum
corpꝰ assumit: ⁊ inter florentes ar-¬
bores et candentia lilia carne lam
mortua reflorescit: et ita germinat
de sepulchro. ut germinantia et ni¬
tentia cuncta repperiat. Sic enim
post hyemalis rigoris frigidam
quodammͦ sepulturam. pullulare
elem̃ta omnia festinarunt: ut re¬
surgente dño et ipsa consurgerent.
Nam utiq ex resurrectione xp̃i aer
salubrior.ẽ: sol calidior: terra fecun¬
dior. Ex eo surculus in fructicem:

Expanded text:
Non incommode ante dies complures, sicut retinetis, fratres, praedicatio nostra processit, in qua descripsimus quod caro Domini rediviva velut in nitore floris de tumulo germinaverit; quem tumulum situm in hortulo evangelista testatus est: unde non incongrue prosecuti sumus. Conveniens enim erat ut flos pretiosior in hortulo gigneretur, et bonae frugis commendatum solo semen, intra septa domestica, tamen virentia salutem omnium pullularet. Christi enim resurrectio cunctorum est redemptio populorum. Ergo in hortulo Salvator redivivum corpus assumit, et inter florentes arbores et candentia lilia, carne jam mortua reflorescit, et ita germinat de sepulcro, ut germinantia et nitentia cuncta reperiat. Sic enim post hiemalis rigoris frigidam quo- dammodo sepulturam pullulare elementa 188 omnia festinarunt, ut, resurgente Domino, et ipsa consurgerent. Nam utique ex resurrectione Christi aer salubrior est, sol candidior, terra fecundior: ex eo surculus crescit in fruticem,
Abbreviated transcription (Latin):
unuiersi sumus loti ꝑ partũ sc̃e uirgi¬
nis marie. Exultet &e letetur celebran¬
do hunc diem solempnit xꝑ̃ianorum
caterua: quia uita quam destruxerat.
eua. reꝑatur ꝑbeatam mariam. Sedet
potius gaudete beatȩ puelle urgines
xꝑ̃i: quȩ ꝑ exemplũ beatissimȩ mariȩ
scĩssimȩ uirguis. carnales nuptias con¬
tempnentes: dolorem partus. potestatẽ
iuiri. curam carnis. luctũ pigneris. sol¬
liciudines mundi euadentes. ut sine
monet beatus apl̃s paulus dicens. do¬
minum exorando. terrena desideria
respuentes. polum indote merebimi¬
ni: quia sotietate beate marie thala¬
mis xꝑ̃i placebitis. fuinera ñ plangetis.
qm̃ sine fine gaudia sumetis: quia
ũr. cum quo regnature estis. & uos
cȩli ac supra uirginũ choros fecit re¬
gnare incelestibus: ipse nos eiꝰ meri¬
to suffragante iubeat fieri in sc̃õꝵ
congregatione participes: ut ñ inueni¬
at in animab urĩs. ille seuus accusator

Expanded text:
universi sumus laeti per partum sanctae virgiuniversi sumus laeti per partum sanctae virginis Mariae. Exsultet et laetetur celebrando hunc diem solemniter Christianorum caterva, quia vita quam destruxerat Eva, reparatur per beatam Mariam. Sed et potius gaudete, beatae puellae, virgines Christi, quae per exemplum beatissimae Mariae, sanctissimae virginis, carnales nuptias contemnentes, dolorem partus, potestatem viri, curam carnis, luctum pignoris, et sollicitudines mundi evadentes, ut sine monet beatus Apostolus dicens: Dominum exorando, terrena desideria respuendo, polum in dote merebimini, quia sociatae beatae Mariae thalamo Christo placebitis. Funera non plangetis, cum sine fine gaudia sumetis, quia r vester, regnaturae estis et vos coeli ac super virginum choros facit regnare in coelestibus, ipse nos, ejus meritis suffragantibus, jubeat fieri in sanctorum congregatione participes, ut non inveniat in animabus nostris ille saevus accusator
Abbreviated transcription (Latin):
cipiens. gaudio pariens: linde reges et
principes ouantes eius cupiunt subici
potestati. Eua de ꝑadiso mittit᷑ adex¬
ilium: maria de exilio huiꝰ scl̃i. eleuat᷑
incelũ. Eua timens ꝓpeccato. abscondi¬
tur int̾ ligna ꝑadisi: maria uirgo gau¬
dens ꝓpartu cutũdatur cȩtib angłorũ
cȩlestis militiȩ. dicentium cum gaudio.
Uta in eccelsis dõ & interra pax hõib
bone uoluntatis. Eua posteros ex sua
carne nascentes transmisit adinferos:
benedicta maria ex sua ꝓle natos dirigit
adcelos. Excarne eue nati dicu
filii hominũ: ex beatȩ marie filio rena-
lidicuntur filii hominũ filiidĩ. Ut
quid ulterius inmorer. ꝓtrahendo
plurima: Eua obfuit: maria profuit.
ualuxit: maria illuxit. Sileat ergo
nunc a feminis ꝑbeatam mariã mortife¬
re male suadibilis sibilus: quia iam su¬
mus om̃s redempti. ꝑglõse uirginis ma¬
riȩ filium. Cadat & impꝑium eue. qͥa

Expanded text:
cipiens, gaudio pariens; inde reges et cipiens, gaudio pariens; inde reges et principes ovantes ejus cupiunt subjici potestati. Eva de paradiso mittitur ad exsilium, Maria de exsilio hujus saeculi elevatur ad coelum. Eva timens post partum absconditur inter ligna paradisi; Maria virgo gaudens post partum circumdatur coetibus angelorum coelestis militiae dicentium cum gaudio: Gloria in excelsis Deo, et in terra pax hominibus bonae voluntatis . Eva posteros ex sua carne nascentes homines transmisit ad inferos; benedicta Maria ex sua prole natos dirigit ad coelos. Ex carne Evae dicuntur filii hominum; ex beatae Mariae filio renati non dicuntur filii hominum, sed filii Dei. Ut quid ulterius immoror protrahendo plurima? Eva obfuit, Maria profuit. Eva luxit, Maria illuxit. Sileat ergo nunc a feminis per beatam Mariam mortifeet male suasibilis sibilus, quia jam sumus omnes redempti per gloriosae virginis Mariae filium. Cadat et improperium Evae, quia
Abbreviated transcription (Latin):
due mulieres distent. Ad euã enimi
auctor moitis ꝑtortuosum serpentẽ.
ate marię auctor uite ꝑ gabrihelon
archangłm salutis officium misit.
Euȩ enim suasit diabolus. ut comedert
cibũ uetitum: mariȩ nuntiauit anglo.
quia conciꝑet ꝑ obedientiã promissi¬
onis filiũ. Eua comedens ꝓhibitum
pomũ. & sibi nocuit & uito: beata
matia concipiens nob̾ datu filiũ sil
scriptũ ẽ. puer natus c̃. nob̃. filius datꝰ
ẽ nob̾: hec & feminis ꝓfuit. & uiris. Illa
eniminani furto raꝑe nisaẽ diuinitatis
cẽttiam. attestante scẽ trinitatis eloquio.
eoce adam factus ẽ. quasi unus ex nobis:
maria enͣim humilem se confitetur dm̃i
esse ancillam. Ait enim adangl̃m. Eece
ancilla dnĩ: fiat michi scdm uerbũtuũ
Scã gͦ maria: ꝑ obedientiam humilitatis
obumbratur a iurtute altissime diui¬
nitatis. Eua ꝑcorruptionẽ concipiens.
et indolore pariens. subiuri potestate
fuit. maria ꝑmysterium sꝑ̃c̃ scĩ fide con¬

Expanded text:
duae mulieres distent. Ad Evam enim auctor mortis per tortuosum serpentem atae Mariae auctor vitae per Gabrielem archangelum salutis auxilium misit. Evae enim suasit diabolus ut comederet cibum vetitum: Mariae nuntiavit angelus quod conciperet per obedientiam promissionis filium. Eva comedens prohibitum pomum et sibi nocuit et viro; beata Maria concipiens nobis datum filium, sicut scriptum est, Puer natus est nobis, filius datus est nobis , et feminis profuit et viris. Illa enim in animo furto rapere visa est divinitatis essentiam, attestante sanctae Trinitatis eloquio: Ecce Adam factus est quasi unus ex nobis ; Maria autem humilem se confitetur Domini esse ancillam; ait enim ad angelum: Ecce ancilla Domini, fiat mihi secundum verbum tuum . Sancta Maria per obedientiam humilitatis obumbratur a virtute altissimae divinitatis; Eva per corruptionem concipiens, et in dolore pariens, sub viri potestate fuit. Maria per mysterium Spiritus sancti fide con