comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
copica oratoribus. dialecticis. ⁊ uiris periti.
com inumit̃ quidẽ arguiñta p̃stare. sed
quando aliqͥd specialit᷑ ꝓbant. ad rethores
poetas. iuris ꝑitosq ꝑcinent: Quãdo uero
generalit̃. disputant. ad philosophos adtur̃
manifestumẽ: Mlirabile plane genꝰ oꝑis in
unum potiusse colligi. quicqͥd mobilitas ac
uarietas humane m̃tis. insensibus exquiren¬
dis. ꝑ diuersas causas poterit inuenire.
conclusio liberũ ac uolumtariũ intellec¬
tum: Nam quocumq se uerterit. quascũ
q: cogitationes intrauerit. in aliqͥd eoꝵquł
De oppositis.
tur obsistere. ut contraria. nec tam̃ omĩa
q̃ opponunt᷑. sibi c̃tͣrias. s omĩa cõtͣria. oppo¬
iuxta ciceronem diuersum uocatur. peꝰ
qđ tantũ contrariȩ sibi opponuntur. ut i
eoꝵ suit quibus opponunt᷑. Ut sapients
stulticia Qd genꝰ intres sp̃es diuidit᷑. Nam
sunt quedã eius quȩ medium habent: ⁊ sunt¬

Expanded text:
Topica oratoribus, Dialecticis, poetis et iurisperitis Topica oratoribus, Dialecticis, poetis et iurisperitis communiter quidem argumenta praestare; sed quando aliquid specialiter probant, ad Rhetores, poetas, iurisperitosque pertinent; quando vero generaliter disputant, ad philosophos attinere manifestum est. Mirabile plane genus operis, in unum potuisse colligi, quidquid mobilitas ac varietas humanae mentis in sensibus exquirendis per diversas causas poterat invenire, conclusum liberum ac voluntarium intellectum. Nam quocumque se verterit, quascumque cogitationes intraverit, in aliquid eorum,De oppositis . ntur obsistere, ut contraria. Nec tamen omnia quae opponuntur sibi, contraria sunt, sed omnia contraria oppoiuxta Ciceronem diversum vocatur pro eo quod tantum contraria sibi opponuntur, ut non eorum sint quibus opponuntur, ut sapientia, stultitia. Quod genus in tres species dividitur. Nam sunt quedam eius que medium habent et sunt
Abbreviated transcription (Latin):
temporibus auctoritatũ: . iiͦii. exdictis factis¬
q maioꝵ: C. ex cormentis: Terciꝰ ergo suꝑior.
modus qui ẽ extemporibus. in octo species
iiii. fortuna u̾. arte. ui. usu. uii. necessitate:
UIII.concursione fortuitoꝵ Iestimonium
omẽ ẽ. q abaliqua exẽna re sumit᷑ ad facien¬
dam fidem: Psona ñquał cumq ẽ. quȩ cesti¬
monii habet pondus ad faciendã fidem.
s moꝵ ꝓbitate debet ẽẽ laudabilis Natuę
auctoritas ẽ. q̃ maxima uirtute consistit:
Testimonia multa sunt ꝗͣ afferant auctori¬
tatẽ. idẽ ingenium. opes. ȩtas. fortuna. ars
usus. necessitas. & cõcursio rerum fortunar̃
Adictis factisq maioꝵ. petit᷑ fides. cumpris¬
coꝵ. dicta factaq memorant᷑. Atorm̃tis
fides p̃bet᷑. post quã nemo credit᷑ uelle in¬
tiri Ea uͦ que tractant᷑ intempore. qͥa
sius nominibus plana sunt. de finitione
ñ indigent: Memoriȩ qͦq condendumẽ.

Expanded text:
temporibus auctoritatum, quarto ex dictis factistemporibus auctoritatum, quarto ex dictis factisque maiorum, quinto ex tormentis. Tertius ergo superior modus, qui est ex temporibus, in octo species  fortuna, quinta arte, sexta usu, septima necessitate, octava concursione fortuitorum. Testimonium omne est, quod ab aliqua externa re sumitur ad faciendam fidem. Persona non qualiscumque est quae testimonii pondus habet ad faciendam fidem, sed morum probitate debet esse laudabilis. Naturae auctoritas est quae maxime virtute consistit. Testimonia multa sunt quae adferant auctoritatem: id est, ingenium, opes, aetas, fortuna, ars, usus, necessitas et concursio rerum fortuitarum. A dictis factisque maiorum petitur fides, cum priscorum dicta factaque memorantur. A tormentis fides praebetur, post quae nemo creditur velle mentiri. Ea vero quae tractantur in tempore, quia suis nominibus plana sunt, definitionem non indigent. Memoriae quoque condendum est
Abbreviated transcription (Latin):
consequit᷑. Ut uirgiliꝰ Non eauis animo.
nec tanta suꝑbia uictus: Ab ante cedentibus
argumentum ẽ quando aliqua exhis
que pͥus gesta sunt comprobant᷑. Ut cicero
ꝓmilone: cũ ñ dubitauerit apire quid co¬
gitauerit. uos potestis dubitare quid fecerit:
A repugnantibus arguinentum ẽ. qͣndo il¬
lud qđ obicit. aliqua contrarietate destru¬
libenat᷑.s honore amplissimo ditatus. do¬
Nos sipellant. nichil ad fore credunt. quis
ne faceres qđ uulgus seruoꝵ solet dolis ut
me deluderes Ab effẽctis argum̃tũ ẽ. cum
A comꝑatione argum̃tum ẽ. qͣndo ꝑcon
locationẽ ꝑsonarum. siue causarum. sen
graiũ: Nos aliquid contͣ rutilos iuuisse
ne fandum ẽ: Item argum̃ta q̃dicuntur
extrinsecꝰ. q̃ greci. TeG NoS. idẽ artis ex ꝑtes
uocant. ut est testimoniũ. testimonio uero
constare: Hec diuidit᷑ quinq modis: Idẽ . iͦ.
exꝑsona. iͦi. ex nature auctoritate . iiͦi. ex

Expanded text:
consequitur – Vergilius: 'Non ea uis animo, consequitur – Vergilius: 'Non ea uis animo, nec tanta superbia uictis.' Ab antecedentibus argumentum est, quando aliqua ex his quae prius gesta sunt comprobantur – Cicero pro Milone: 'Cum non dubitauerit aperire quid cogitauerit, uos potestis dubiA repugnantibus argumentum est, quando illud, quod obicitur, aliqua contrarietate destruliberatus, sed honore amplissimo ditatus, doen. 8, 147: Nos si pellant, nihil adfore credunt, quis ne faceres quod vulgus servorum solet, dolis ut me deluderes. Ab effectis argumentum est, cum A conparatione argumentum est, quando per conlationem personarum sive causarum senteGraium, nos aliquid contra Rutulos iuvisse nefandum est? Item argumenta quae ducuntur extrinsecus, que Greci tegnos, id est artis expertes vocant, ut est testimonium. Testimonium vero constat ex re, ac dividitur quinque modis; primo ex persona, secundo ex nature auctoritate, tertio ex
Abbreviated transcription (Latin):
cũ declinat᷑ a nomine: ⁊fit uerbũ. ut cicero
uerrẽ dic̃ euersisse ꝓuinciã. uł nom̃ au̾bo.
cũ latrocinari dicit᷑. Latro: Nom̃ anomine.¬
Ut terentiꝰ Int̾ceptio ẽ am̃tiũ. haut amanti¬
um. dũ mͦ distet uniꝰ appellationis postre¬
mitas. inalia uoce declinationis formata:
genẽ sententia dicit᷑. ut uirgiliꝰ. Uarium et
frigiꝰ penetrat lacedemona pastor: Asimi¬
li argum̃tũ ẽ. quando rebus aliquibus simi
dextera frustra torserit inruti los. steter̃
q incorpore graiũ yliacis campis. Adif¬
ferentia argumentum ẽ. quando ꝑdiffe¬
rentiã aliqua separantur. ut uirgiliꝰ Ndio¬
medis equos. nec currum cernis achillis
A contrariis argum̃tũ dicit᷑. quando res
discrepantes sibunet opponunt᷑. Ut uirgiliꝰ
Csortali ne manu facte. inmortale carie
fas habeant. certusq incerta ꝑicula lustret
eneas : A consequentibus argumentumẽ
quando positam rem aliquid in euitabilit̃

Expanded text:
um declinatur a nomine et fit uerbum, ut Cicero Verrem dicit 'euerrisse' prouinciam, uel nomen a uerbo, cum latrocinari dicitur latro – nomen a nomine Terentius: 'Inceptio est amentium, haut amantium' – dummodo distet unius appellationis postremitas in alia uocis declinatione formata. genere sententia ducitur, ut Vergilius: 'Varium et Phrygius penetrat Lacedaemona pastor.' A simili argumentum est, quando rebus aliquibus simildextera frustra torserit in Rutulos, steterunt quae in corpore Graium Iliacis campis.' A differentia argumentum est, quando per differentiam aliqua separantur – Vergilius: 'Non Diomedis equos nec currum cernis Achillis.' A contrariis argumentum dicitur, quando res discrepantes sibimet opponuntur – Vergilius: 'Mortaline manu factae immortale carinae fas habeant, certusque incerta pericula lustret Aeneas?' A consequentibus argumentum est, quando positam rem aliquid ineuitabiliter
Abbreviated transcription (Latin):
q in re publica fama meritoꝵ: Apartibus ẽ
argum̃tum. cũ is qͥse defendit. aut negat fac-¬
tũ aut factũ ẽẽ iure defendit: Anota ẽ argu¬
ñtũ. cum ex ui nominis argum̃tum aliqđ
ta argum̃ta sunt. q̃ qͦdam mͦ ex rebus aliis

Expanded text:
umque in republica fama meritorum.' A partibus est umque in republica fama meritorum.' A partibus est argumentum cum is qui se defendit aut negat factum, aut factum esse iure defendit. A nota est argumentum, cum ex ui nominis argumentum aliquod ta argumenta sunt, quae quodammodo ex rebus aliis
Abbreviated transcription (Latin):
lit᷑ partes: Item pars ẽ. que sub ẽ generi. Qͥn¬
ta decima spẽs definitionis ẽ. quam greci. Cała
Ut dies est sol supͣ t̾ras. Nox est. sol subterris:
Scire aũt debemꝰ. p̃dictas species diffinitionũ
topicis merito ẽẽ sociatas. qm̃ int̾̃ quedam
argum̃ta sunt posite: ⁊ ñ nullis locis conme¬
morant᷑ intopicis: Nunc ad copica ueniamꝰ.
quȩ sunt agum̃toꝵ. sedes. fontes sensuũ. E o¬
rigines dictionum De topicis
opica ẽ disciplina inueniendoꝵ argu¬
m̃tors: Diuisio copicoꝵ siue locoꝵ. ex
quibus agum̃ta dicuntur. triplex ẽ Nam¬
alia in eo ipso deqͦ agit᷑ herent. alia q̃dicũt᷑
efecta. q̃ quodã modo exrebus aliis tracta
noscunt᷑. alia q̃ assumunt᷑ extrinsecus Ar-¬
gumenta que meo ipso dequo agit᷑ herent :
intribus diuisa sunt Prima a toto Scd̾a. a
parte: Tercia. anota: Argumentum a toto.
cum diffinitio adhibet᷑ ad id quod querit᷑
Sic̃ ait cicero Gła ẽ laus recte factoꝵ magnoꝵ¬

Expanded text:
 quae subest generi'. Quintadecima species definitionis est, quam Graeci κατὰ ut: 'Dies est sol supra terras, nox est sol sub terris'. Scire autem debemus praedictas species definitionum Topicis merito esse sociatas, quoniam inter quaedam argumenta sunt positae, et nonnullis locis commemorantur in Topicis. Nunc ad Topica veniamus, quae sunt argumentorum sedes, fontes sensuum et origines dictionum. De topicis . Topica est disciplina inveniendorum argumentorum. Divisio Topicorum, sive locorum ex quibus argumalia in eo ipso de quo agitur haerent; alia, quae dicuntur affecta, quae quodammodo ex rebus aliis tracta noscuntur; alia quae assumuntur extrinsecus. Argumenta quae in eo ipso de quo agitur haerent, in tribus divisa sunt. Prima, a toto; secunda, a parte; tertia, cum definitio adhibetur ad id quod quaeritur, sicut ait Cicero: 'Gloria est laus recte factorum, magnor
Abbreviated transcription (Latin):
ciã pleni exeodem gen̾e̾: Ut si querat᷑ quid
sit arsis Duodecima sp̃es : de funtionis. qͥm
&. sententia ciuitatis E alit̃ Pax ẽ. tranqͥlla
libertas fit & ꝑuituperacionẽ. quã greci.
proson uocant. t seruitus ẽ postremum
malors omniũ. non modo bello. sed morte
quoq repellenda: Tercia decima species

Expanded text:
tiam pleni ex eodem genere vocant: ut si quaeratur Quid sit assis. Duodecima species definitionis est qet sententia civitatis. Et aliter pax est tranquilla libertas. Fit et per vituperationem, quam Graeci ψόγον vocant: servitus est postremum malorum omnium, non modo bello, sed morte quoque repellenda. Tertia decima est species
Abbreviated transcription (Latin):
tia: Ubi aut  iͤ subiecto accidentia s̃. idẽ ꝗͣ ac¬
cidunt insustancia. ut quantitas qualitas.
uł figura De subiecto quidẽ gn̾a ispecies. in
subiecto accidentia sunt Exhis nouẽ accidẽ¬
tibus. tria intra usiam sunt. quatitas. ⁊ qua¬
litas ⁊ fit:ꝰ Hȩc enĩ sine usia eẽ. ñ possunt Extͣ
relatio. facere ⁊ pati: Appellatas aut̃ cathego¬
rias constat. quia ñ possunt nisi ex subiectis
agnosei Quis enĩ quid sit homo possit agnoᷤ¬
cere. nisi aliquẽ hominẽ sibi subponat
ante oculos. qͣsi subiectum nomini: Hoc opꝰ
aristotił intelligendum ÷. quan do sic̃ dictũ ÷.
Quic quid homo loquit᷑. inter decem ista
p̃dicam̃ta habetur. ꝓficiet etiam ad libros
intelligendos: qͥsiue rethoribus. siue dialec

Expanded text:
tia. Ubi autem dicitur in subiecto, accidentia sunt, id est, quae actia. Ubi autem dicitur in subiecto, accidentia sunt, id est, quae accidunt in substantia; ut quantitas, qualitas, vel figura. De subiecto igitur genera et species, in subiecto accidentia sunt. Ex his novem accidentibus tria intra usiam sunt, quantitas et, qualitas et situs. Haec enim sine usia esse non possunt. Extra relatio, facere et pati. Appellatas autem categorias constat, quia non possunt nisi ex subiectis agnosci. Quis enim quid sit homo possit agnoscere, nisi aliquem hominem sibi ponat ante oculos, quasi subiectum nomini? Hoc opus Aristotelis intellegendum est, quando, sicut dictum est, quidquid homo loquitur, inter decem ista praedicamenta habentur. Proficiet etiam ad libros inte
Abbreviated transcription (Latin):
indicat. Seribor paciertis ẽ. qm̃ pati se ostẽ¬
dit: In his enĩ nouẽ generibus. quoꝵ exem¬
pli grã quedã posita sunt. ł inpso substan¬
Nam ⁊ea q̃ intellectu capimꝰ. id ad alterum.
hoꝵ decẽ p̃dicaintoꝵ. sermone uulgamus
lena enĩ seientio de his. ita ẽ: Augustinus¬
magnꝰ orator. Filiꝰ illiꝰ stans intemplo hodie
infulat᷑. disputando fatigat᷑ Usia aut̃. sub¬
stantia ẽ. id ẽ ꝓpͥum que ceteris subiacet. Reliqͣ
nouem. accidencia st̃ Substantia aut̃ dicit᷑.
abeo qđ om̃ĩs res ad seipsam subsistit corpus
enĩ subsistit. ⁊ idõ substantia ẽ Illa uͦ acciden¬
tia sunt. qĩsubsistñte atq subiecto sunt substã¬
quia ñ subsistunt. sed
mutat᷑. sic̃ color uł forma Ne subiecto aut̃.
⁊ insubiecto. quasi de ipso & impso. Ubienĩ
dr̃. de subiecto. substantia ÷ qͣsi dicat᷑ de substã¬

Expanded text:
indicat. Scribor patientis est, quoniam pati se ostenindicat. Scribor patientis est, quoniam pati se ostendit. In his enim novem generibus, quorum exempli gratia quaedam posita sunt, vel in ipso substannam et ea quae intellectu capimus, ea ad alterum horum decem praedicamentorum sermone vulgamus. Plena enim sententia de his ita est: Augustinusmagnus orator, filius illius, stans in templo, hodie, infulatus, disputando fatigatur. Usia autem substantia est, id est proprium, quae ceteris subiacet; reliqua novem accidentia sunt. Substantia autem dicitur ab eo, quod omnis res ad se ipsam subsistit. Corpus enim subsistit, et ideo substantia est. Illa vero accidentia, quae in subsistente atque subiecto sunt, substanquia non subsistunt, sed mutantur; sicut color vel forma. De subiecto autem et in subiecto quasi de ipso et in ipso. Ubi enim dicitur de subiecto, substantia est, quasi dicatur de substan
Abbreviated transcription (Latin):
ut in homine cicero Quãtitas ẽ m̃sura.
ut longus. breuis: Qualitas ẽ ut qualis sit.
orator. anrusticus niger. aut candidus.
Relxio ẽ. q̃ refert᷑ ad alquid Cum enĩ dr̃ filiꝰ.
demonstrat᷑ ⁊ pat̃: Hec relatiua simul inci¬
piunt. Namq seruus acdñs. uno tempore
exordium nominis sumunt. nec aliqͣnͣdo
inuenit᷑ dñs pͥor. seruo. nec seruus dño Alter̃
enĩ alteri p̃eẽ. ñ pocest: Iocꝰ enĩ ẽ. ubi sit in
foro. inplatea. Loci aũt motꝰ. partes sex. ha¬
bet. dextrã. sinstrã. ante. ⁊ retro. sursũ atq
deorsum: Partes quoq iste sex. duo habent.
aut iaceat. Abitꝰ. ab abendo aliquid dicꝰtus ut
haberȩ scientiam inm̃te. uirtutẽ incorpore.
Circa corpꝰ uestimentũ. ⁊ cet̾ca. quȩ ad abendi
modũ: de signato a doccoribus numero con¬
phenderunt᷑. Iam uͦ agere. ⁊ pati. abagentis.
ipatientis significatione consistunt. Nam
scribo. uocis auctũ habet. qm̃ facientis rem

Expanded text:
 Quantitas est mensura, ut longus, brevis. Qualitas est, ut qualis sit, orator an rusticus, niger aut candidus. Relatio est, quae refertur ad aliquid. Cum enim dicitur filius, demonstratur et pater. Haec relativa simul incipiunt. Namque servus ac dominus uno tempore exordium nominis sumunt, nec aliquando invenitur dominus prior servo, nec servus domino. Alterum enim alteri praeesse non potest. Locus est ubi sit, in foro, in platea. Loci autem motus partes sex habet, dextram et sinistram, ante et retro, sursum atque deorsum. Partes quoque istae sex duo habent idaut iaceat. Habitus ab habendo aliquid dictus, ut habere scientiam in mente, virtutem in corpore, circa corpus vestimentum, et cetera, quae ad habendi modum, designato a doctoribus numero, conprehenditur. Iam vero agere et pati ab agentis et patientis significatione consistunt. Nam scribo vocis actum habet, quoniam facientis rem
Abbreviated transcription (Latin):
siquis pleniꝰ nosse desidert. librũ legat
marii uictorini. qui inscribit᷑ desillogis¬
mis ypothethcis: hinc ad dialecticas diffin¬
cionũ species. accedamꝰ. quȩ canta diguitate
de diuisione diffinitionũ. ex marui uic¬
torini libro albreuiatis.UIII.
quȩ in rebus exprim̃dis explicat. quid
res ipsa sit. qualis sit ⁊. queni ad modũ inm̃¬
bris suis constare debeat: Est enĩ oratio bre¬
uis. uniꝰ cuiꝰq rei naturã a cõmuinone diuisã.
ꝓpͥa significatione concludeus Diuisio diffi

Expanded text:
si quis plenius nosse desiderat, librum legat Marii Victorini, qui inscribitur De syllogismis hypotheticis. 26. Hinc ad dialecticas definitionum species accedamus, quae tanta dignitate De divisione definitionum ex Marii Victorini libro abbreviata. 1. quae in rebus exprimendis explicat quid res ipsa sit, non qualis sit, et quemadmodum membris suis constare debeat. Est enim oratio brevis uniuscujusque rei naturam a communione divisam propria significatione concludens.
Abbreviated transcription (Latin):
particulare diretum. ut qđ dam iustum.
honestũ: nullũ honestũ turpe qͥdã igit᷑ uis¬
tum. ñ ẽ turpe Quintus modus ẽ qͥ condics
ex umuersalibus dedicatiuis particulare de¬
dicatiũ. ꝑ reflexionẽ ut. om̃e iustum. hore¬
tum: Omẽ honestũ bonum: qđdã gͥ bonũ. uis¬

Expanded text:
particulare directim, ut 'Quoddam iustum honestum: nullum honestum turpe: quoddam igitur iustum non est turpe.' Quintus modus est qui conducit ex uniuersalibus dedicatiuis particulare dedicatiuum per reflexionem, ut 'Omne iustum honestum: omne honestum bonum: quoddam igitur bonum iu
Abbreviated transcription (Latin):
aut ꝑ nom̃ significat᷑. aut ꝑ u̾bũ. quȩ duȩ
partes orationis int̾p̃tant᷑. totum quicqͥd con¬
ceꝑit mens. ad eloquendum. Omĩs enim
eoquucio conceptȩ rei m̃te interpres est:
Hanc aristotiles uir inrerum ex p̃ssione
nominat. quam intp̃tacionẽ nos appellamꝰ.
scilicet qd res m̃te conceptas. ꝓlatis sermonibꝰ
int̃p̃tet᷑. ꝑcata frasin ⁊ apofrasin. id ẽ ad firma¬
tionẽ ⁊ negationẽ: Pad firmationẽ. ut homo
currit Pnegationẽ ut homo ñ currit. Inhis
itaq ꝑiermeniis. supͣ dictus filosophus de sep¬
tem sp̃ẽbus tractat. idẽ de nomine. de uerbo.
de oratione. de eñtiatiatione. de ad firmatione.
de negatione. de contradictione: Nom̃ ẽ uox
significatiua scđm placitũ. sine tempore.
cuiꝰ nulla parsẽ significatiua seꝑata ut so

Expanded text:
significatur, aut per verbum, que due partes orationis interpretantur totum quicquid concepit mens ad loquendum. Omnis enim elocutio concepte rei, mentis interpres est. Hanc Aristoteles, vir in rerum expressione nominat: quam interpretationem nos appellamus, scilicet quod res mente conceptas, claris sermonibus interpretetur per cataphasin et apophasin, id est adfirmationem et negationem. Per adfirmationem, ut homo currit; per negationem, ut homo non currit. In his itaque Perihermeniis supra dictus philosophus de septem speciebus tractat, id est de nomine, de verbo, de oratione, de enuntiatione, de adfirmatione, de negatione, de contradictione. Nomen est vox significativa secundum placitum, sine tempore, cuius nulla pars est significativa
Abbreviated transcription (Latin):
ab dicatiuũ parciculare directum. Ut om̃e
iustum. honestum. Quodã iustũ. ñ ẽ malun
qđdam gͥ hoñstũ. ñ ẽ malũ Has formulas ca¬
thegoricoꝵ sillogismors. qui plene nosse desi¬
derat. librũ legat qui seribit᷑ periermenias
apulei.s quã subtiliꝰ sunt tractata cognoscii
Distincta enĩ atq considerata. ad magnas in¬
telligentiȩ uias lectorẽ p̃stante dño. utilit̃
introducunt: Nunc ad ypoteticos sillogismos.
ordine sequenti ueniam:. De modis sillogis¬
fiunt cũ aliqua conclusione. sunt uii.
Irimꝰ modus ẽ. sidies est. lucet. Est aũt
dies: lucet gͥ. Sed̃s modus ẽ. sidies ÷ lucet:¬
ñ lucet: Nõ ẽ igit᷑ dies : Iercius modus ẽ ita
Non ẽ dies. est dies ⁊ ñlucet atqui dies ÷: lucdt
igit᷑. Quartus modus : ita: aut dies est. aut

Expanded text:
irectim, ut: Omne justum honestum, quoddam justum non est malum, quoddam igitur honestum non est malum. 22. Has formulas categoricorum syllogismorum qui plene nosse desiderat, librum legat qui inscribitur Perihermenias Apuleii, et quae subtilius sunt tractata cognoscet. Distincta enim atque considerata 110 ad magnas intelligentiae vias lectorem, praestante Domino, utiliter introducunt. Nunc ad hypotheticos syllogismos ordine sequenti veniamus. 23. Modi syllogisfiunt cum aliqua conclusione, sunt septem. Primus modus est: Si dies est, lucet; est autem dies, lucet igitur. Secundus modus est: Si dies esnon lucet, non est ergo dies. Tertius modus est ita: non et dies est et non lucet: atqui dies est, lucet igitur. Quartus modus ita est: aut dies est aut
Abbreviated transcription (Latin):
litas ꝑiermenarum hȩc ẽ. qđ ex his int̃p̃tacio¬
m̃tis: ⁊ fillogisini fiunt: Unde ⁊ analectica ꝑ¬
tractant᷑ De sillogismis dialecticis.
equunt᷑ de hinc dialectici sillogismni
ub tociꝰ eiꝰ artis. utilitas ⁊ uirtꝰ ostendit᷑.
Quoꝵ conclusio. plurimũ lectorẽ ad iuuat.
ad ueritatem in uestigandũ. tantũ ut absit
ille error decipiendi ad uersarium. ꝑsophis¬
mata falsarum conclusionũ: formmule cathe¬
goricoꝵ id ẽ p̃dicatiuoꝵ. sillogismoꝵ sunt tres
Primȩ formulȩ modi sunt nouem Primꝰ
medus ẽ qͥ conducit. idẽ qͥ colligit ex uniuer¬
salibꝰ dedicatiuis dedicatiuũ uniuersale di¬
rectum: ut omnẽ iustũ. honestum. omã

Expanded text:
litas Perihermeniarum haec est, quod ex his interpretamentis syllogismi fiunt. Unde et analytica pertractantur. De syllogismis dialecticis . Sequuntur dehinc Dialectici syllogismi, ubi totius eius artis utilitas et virtus ostenditur; quorum conclusio plurimum lectorem adiuvat ad veritatem investigandam tantum, ut absit ille error decipiendi adversarium per sophismata falsarum conclusionum. Formulae categoricorum, id est praedicativorum syllogismorum, sunt tres. Primae formulae modi sunt novem. Primus modus est, qui conducit, id est, qui colligit ex universalibus dedicativis dedicativum universale directim, ut: 'Omne iustum hone
Abbreviated transcription (Latin):
ro dicuntur. ut notat. cogitat disputal. Ora¬
tio ẽ uox significatiua. cuius parciũ aliquid
separatũ. significatium ẽ: ut socrates disputat:
Eñtiatiua oratio ẽ. uox significatuia. de eo qđ
ẽ aliqͥd. uł ñẽ ut socrates ẽ soerates ñ ẽ Ad¬
firmatio ẽ eñtiatio alicuius de aliqͦ. ut socra

Expanded text:
ro dicuntur nota, ut cogitat, disputat. Oratio est uox significatiua, cuius partium aliquid separatum significatiuum est, ut Socrates disputat. Enuntiatiua oratio est uox significatiua de eo quod est aliquid uel non est, ut Socrates est, Socrates non est. Affirmatio est en
Abbreviated transcription (Latin):
Ars corporis ut laudet:. Ad tilescentia ẽ flos
etatis: ut uituperet: Diuiciȩ sunt breuis
uitȩ longũ uiaticũ: Octaua spẽs diffim¬
tion. latini. ꝑpriuantiã contrarii eius qͣ
definit᷑. dicunt:. Honum ẽ. q malum ñ ẽ:
Iustum ẽ qd in iustum ñẽ Ehis similia
Hoc aut̃ gen̾e diffimtionis uti debemꝰ. cur
contrariũ notum ẽ Ut sibonum ẽ q̃ ꝓdelt
cũ honestate. ĩ qcale ñ ẽ. malume NIona
spẽs diffinitionis ẽ: quã greci. catay posi
posin. latini ꝑ quãdã imaginationem
dicunt Ut eneas est ueneris & anchise filus
Hec semꝑ ĩ ĩdiuiduis uersat᷑. quam gre

Expanded text:
arx corporis'. Ut laudet: 'Adulescentia est flos arx corporis'. Ut laudet: 'Adulescentia est flos aetatis'. Ut vituperet: 'Divitiae sunt brevis vitae longum viaticum'. Octava species definitini per privantiam contrarii eius, quod definitur, dicunt: 'Bonum est, quod malum non est. Iustum est, quod iniustum non est,' et his similia. Hoc autem genere definitionis uti debemus, cum contrarium notum est, ut: 'Si bonum est quod prodest cum honestate, id quod tale non est malum est'. Nona spposin, Latini per quandam imaginationem dicunt, ut: 'Aeneas est Veneris et Anchisae filius.' Haec semper in indiuiduis uersatur, quae Graeci
Abbreviated transcription (Latin):
adũbiũ dicimꝰ Hec uocem illã decuiꝰ re quen
alio sermone designat. uno ac singulari ꝙ
quodam modo quod illud sit. muno u̾bo
positũ. uno u̾bo aliud declarat. ut contitese.
tacere est. Item cum termminũ dicimꝰ finem.
aut de populatas intp̃tam᷑ esse uastatas.
Sexta spẽs defuntionis ẽ. quã greci. catbadi¬
aphoron. nos ꝑdifferentiã dicimꝰ Seripto
ut cũ querit᷑. quid int̾ sit int̾ regem et
tirannum. ad iecta differentia. quid ut̃i
sit definit᷑. id ẽ. rex ẽ modestus: ⁊ temperãs
Tirãnꝰ uͦ. impius ⁊ inmi tis Septima spẽsi
diffinitionis. quam greci. cata Metafonoꝵ
latini. ꝑtrans lationẽ dicunt Ut cicero in
copicis Litꝰ ẽ q fluctus elidit: Hoc uarie
tractari potest. modo em̃ ut morieat. mͦ
ut designet. mͦ ut uituperet. aut laudet:
ut moneat. Nobilitas ẽ. uirtutis modoꝵ
apud poteros sarcina: Ut designet: apexẽ.

Expanded text:
aduerbium dicimus. Haec uocem illam, de cuius re quaeritur, aduerbium dicimus. Haec uocem illam, de cuius re quaeritur, alio sermone designat uno ac singulari, et quodammodo quid illud sit in uno uerbo positum, uno uerbo alio declarat, ut: 'Conticiscere est tacere.' Item cum terminum dicimus finem, aut populatas interpretamur esse uastatas. Sexta species definitionis est, quam Graeci cata diaphoran, nos per differentiam dicimus; id  cum quaeritur quid intersit inter regem et tyrannum, adiecta differentia quid uterque sit definitur, id est: 'Rex est modestus et temperans, tyrannus uero impius et immitis.' Septima est species definitionis, quam Graeci cata metaphoran, Latini per translationem dicunt, ut Cicero in Topicis: 'Litus est qua fluctus eludit.' Hoc uarie tractari put designet, modo ut vituperet aut laudet. Ut moneat: 'Nobilitas est virtutis maiorum apud posteros sarcina'. Ut designet: 'Apex est
Abbreviated transcription (Latin):
aut qđ agere debet eligit. aut anim ad u̾-¬
sione. qͣinutile sit. comtempint: His enĩ
qualitatibꝰ. ex p̃ssus ac definitꝰ homo ẽ: Quar¬
ta spes diffinitionis ẽ. quȩ grece yporaficen.
latine atullio descriptio nominat᷑. quȩ
adhibita circuitione dictorꝙ factorꝑq rẽ
quȩ sit. descriptione declarat Queritur
enĩ quid auarus sit. qͥd crudelis. Iluxuri¬
osus :⁊uniu̾sa ligxuriosi. auari. crudelis.
natura describit᷑. Ut si luxuriosũ uolumꝰ
definire. dicimꝰ Luxuriosus ÷: uictus ñ ces¬
sarii. sed sumptuosi. honores appetens. in
deliciis affluens. inlibidine ꝓmtus Hȩc &
alia definiunt luxuriosum. s ꝑdescripti¬
onẽ definunt Quȩ spẽs disfuntionis. ora¬
tiomibus magis apta ÷. quã dialecticis. qͥa
latitudines habet:. Quȩ simi litudo. inbonis
rebus pomt᷑. ⁊ inmalis Quinta species
diffinitionis ẽ: quã grece cantaantilexin. latne

Expanded text:
aut quod agere debet eligit, aut animadveraut quod agere debet eligit, aut animadversione quod inutile sit contemnit'. His enim qualitatibus expressus ac definitus homo est. Quarta species definitionis est, quae Graece ὑπογραφική, Latine a Tullio descriptio nominatur, quae adhibita circuitione dictorum factorumque rem, quae sit, descriptione declarat. Quaeritur enim quid avarus sit, quid crudelis, quid luxuriosus, et universa luxuriosi, avari, crudelis natura describitur; ut, si luxuriosum volumus definire, dicimus: Luxuriosus est victus non necessarii, sed sumptuosi et onerosi appetens, in deliciis adfluens, in libidine promptus. Haec et alia definiunt luxuriosum, sed per descriptionem definiunt. Quae species definitionis oratoribus magis apta est quam Dialecticis, quia latiturebus ponitur et in malis. Quinta species definitionis est, quam Graece cata antilexin, Latine
Abbreviated transcription (Latin):
mal. rationale mortale. fensus disciplineq capax
Hec eñi diffinicio. ꝑspẽs & differencias descendẽs.
uenit ad ꝓprium. & designat plenissime. quid
sit homo. Scda species diffucionis ẽ. quȩ
grece ennoematice dicit᷑. latine notio non¬
cupat᷑ Qũa notionẽ. conmuni nõ ꝓprio
nomine possumꝰ dicẽ Hȩc isto modo sẽꝑ
efficit᷑. Homo ẽ. qđ racionali conceptione
& exercicio p̃ẽ. anmalibus cunctis Non
enĩ dic̃ quid ẽ homo. sed quid agat. quasi
quodam signo innoticiam deuocato: Ista eñ
ꝙ inreliquis noticia rei ꝓfert᷑ Nam subs¬
tantialis explicatio de clarat᷑ Et quia illa
substantialis ẽ: definitionũ om̃iũ obtinet
pͥncipatũ: Tcia spẽs diffiitionis ẽ. quȩ gre¬
ce poytes dicit᷑. latine qualitatiua uocat᷑.
quia exqualitate nom̃ accepit. ꝓeo quod
quid. quale sit. id qͦd sit. euident̃ ostendit:
Cuiꝰ exemplũ tale est: Homo ẽ qͥ ingenio
ualet. artibus pollet. ⁊ cognitione rerum

Expanded text:
us disciplinaeque capax'. Haec enim definitio per species et differentias descendens venit ad proprium, et designat plenissime quid sit homo. Secunda species definitionis est, quae Graece ἐννοηματική dicitur, Latine notio nuncupatur, quam notionem communi, non proprio nomine possumus dicere. Haec isto modo semper efficitur: 'Homo est, quod rationali conceptione et exercitio praeest animalibus cunctis'. Non enim dixit quid est homo, sed quid agat, quasi quodam signo in notitiam devocato. In ista enim et in reliquis notitia rei profertur, non substantialis explicatio declaratur; et quia illa substantialis est, definitionum omnium obtinet principatum. Tertia species definitionis est, quae Graece ποιότης dicitur, Latine qualitativa vocatur: quia ex qualitate nomen accepit pro eo quod quid, quale sit id, quod sit, evidenter ostendit. Cuius exemplum tale est: 'Homo est, qui ingenio valet, artibus pollet et cognitione rerum,
Abbreviated transcription (Latin):
et grece misteriũ dicitur. quod secretam et recõ¬
ditam habeat dispensationem. Baptismũ gre¬
ce. latine tinctio interpt̾. quod ideuco tinctio
dicit᷑. quia ibi homo spũ gr̃ẽ in melius ĩ mu¬
tatur. et longe aluid quã erat efficit᷑. Prius
enĩ fedi eramꝰ deformitate peccatorũ. in ipsa
tinctione reddimur pulchri. dealbatione uir.¬
tutum. Unde et in canticis scribitur cantiaran
Quȩ est ista quȩ ascendit. dealbata: Cuiꝰ mists
ñ aliter nͥ subtrinitatis designatione idẽprs
et filui et sp̃s scĩ cognominatione cõplet᷑. alica¬

Expanded text:
et Gret Grditam habeat dispositionem. Baptismum Graece, Latine tinctio interpretatur; quae idcirco tinctio dicitur, quia ibi homo spiritu gratiae in melius inmutatur, et longe aliud quam erat efficitur. Prius enim foedi eramus deformitate peccatorum, in ipsa tinctione reddimur pulchri dealbatione virtutum; unde et in Canticis scribitur canticorum8, 5: 'Quae est ista quae ascendit dealbata?' Cuius mysterium non aliter nisi sub Trinitatis designatione, id est Patris et Filii et Spiritus sancti, cognominatione c
Abbreviated transcription (Latin):
et sanguine. xp̃i: Sacramentũ est in aliqua
celebratione cũ res gesta ita fit. ut aliquid sig¬
nificare intelligatur quod sc̃e accipiendum
est. Sunt autẽ sacramenta baptismum: et cris¬
ina. corpus. et sanguis. Quȩ ob id sacram̃ta
dicuntur. quia sub tegumento corporaliũ
rerum. uirtus diuina secretius salutẽ eorũ¬
dem sacramentorũ oꝑatur. Unde et a secre¬
tis uirtutib uel a sęcratis. sacramenta dicun¬
tur. Quȩ ideo fructuose penes ȩccłam fiunt.
quia sẽs in ea manens sp̃s toru̾dem sacram̃¬
torum latenter oꝑatur effectũ. Unde seu ꝑ
bonos seu ꝑ malos ministros. intra dei ecclam
dispensentur: tam̃ quia sp̃s sc̃s mistice illa
iuuificat. qͥ quondam apłico in tempore ui¬
sibilib apparebat oꝑib nec bonorũ meritis dis¬
pensatorũ amplificant᷑ hȩc dona. nec malorũ
adceuuant᷑. nͣeq qui plantat ẽ aliquid neq
qui rigat. s qui incrementum dat ds. Unde

Expanded text:
et sanguine Christi? 39. Sacramentum est in aliqua et sanguine Christi? 39. Sacramentum est in aliqua celebratione, cum res gesta ita fit ut aliquid significare intelligatur, quod sancte accipiendum est. Sunt autem sacramenta baptismus et chrisma, corpus et sanguis. 40. Quae ob id sacramenta dicuntur, quia sub tegumento corporalium rerum virtus divina secretius salutem eorumdem 286 sacramentorum operatur, unde et a secretis virtutibus, vel a sacris sacramenta dicuntur. 41. Quae ideo fructuose penes Ecclesiam fiunt, quia sanctus in ea manens Spiritus eumdem sacramentorum latenter operatur effectum. 42. Unde seu per bonos seu per malos ministros intra Dei Ecclesiam dispensentur, tamen quia Spiritus sanctus mystice illa vivificat, qui quondam apostolico in tempore visibilibus apparebat operibus, nec bonorum meritis dispensatorum amplificantur haec dona, nec malorum attenuantur, quia neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat, sed qui incrementum dat Deus; unde
Abbreviated transcription (Latin):
totum incensũ. Cerimoniȩ apud latinos di¬
cuntur. saera omnia que apud grecos orgia
uocant᷑. Pioprie autẽ uisum ẽ doctorib ã
carendo uocari cerimonias. quasi carimo¬
nias. eo quod ea quȩ sacris diuinis offerun¬
tur. in suo usu his carerent homines. quod
nom̃ etiã in usu est litterarũ scãrum. Alii
cerimonias propͥe in obseruationib udeorũ
credunt. abstinentiam scilicet quarundã esca¬
rum scdm ueterẽ legem. eo quod obseruantes
careant his reb quib se abstinuerint. Sacri¬
ficium dictum quasi sacrũ factũ. qr prece my¬
stica consecratur in memoriã pro nobis dñice
passionis. Unde hoc eo iubente corpus xp̃i
et sanguinẽ dicimus. quod dum fit ex fru-¬
ctib terrȩ. sanctificat᷑. et sit sacramentũ oꝑan¬
te inuisibilit̾ sp̃u dĩ. Cuiꝰ panis et calicis sacͣ¬
mentũ. greci eucharistiã dicunt. quod latine
bona grã interpretat᷑. Et quid meliꝰ corpore

Expanded text:
totum incensum. Caerimoniae apud Latinos ditotum incensum. Caerimoniae apud Latinos dicuntur sacra omnia, quae apud Graecos orgia vocantur. Proprie autem visum est doctoribus a carendo appellari cerimonias, quasi carimonias, eo quod ea, quae in sacris divinis offeruntur, in suo usu id carerent homines. Quod nomen etiam in usu est litterarum sanctarum. Alii cerimonias proprie in observationibus Judaeorum credunt, abstinentiam scilicet quarumdam escarum secundum veterem legem, eo quod observantes ea careant his rebus, quibus se abstinuerunt. Sacrificium dictum, quasi sacrumfactum: quia prece mystica consecratur in memoriam pro nobis Dominicae Passionis. Unde hoc, eo jubente, corpus Christi et sanguinem dicimus. Quod dum fit ex fructibus terrae, sanctificatur et fit Sacramentum, operante invisibiliter Spiritu Dei. Cujus panis et calicis Sacramentum Graeci Eucharistiam dicunt, quod latine bona gratia interpretatur. Et quid melius corpore
Abbreviated transcription (Latin):
latio panis et calicis conuenit. Libatio autem
tantũ modo calicis oblatio est. Hinc ẽ illud.
et libauit de sanguine uue. Sicut et secłariũ
quidã poetarũ. nunc inquit pateras libate
ioui. Libare ergo propͥe fundere ẽ. sũptumq
nomen ex libero quodam qͥ in grecia usum
repꝑit uitis. Hostiȩ. apud ueteres dicebantur
sacrificia quȩ fiebant antequã ad hostẽ ꝑge-¬
rent. Uictie uͦ. sacrificia quȩ post uictoriã
deuictis hostib immolabant. Et erant uicti¬
me maiora sacrificia quã hostiȩ. Alii uicti.¬
mã dictã putauerunt. quia ictu ꝑcussa cade¬
bat. uel quia uincta ad aras ducebat᷑. Holo¬
chaustũ illud ẽ ubi totũ igne conbustũ con¬
sumit᷑: quod offertur. Antiqui enĩ cum ma¬
rima sacrificia administrarent: solebant
totas hostias in sacrorũ consumere flãma. et
ipsa erant holochaustomata. Olo enĩ groce to¬
tũ dicit᷑. caustis: incensio. et holochaustum

Expanded text:
latio panis et calicis convenit; libatio autem latio panis et calicis convenit; libatio autem tantummodo calicis oblatio est. Hinc est illud: Et libavit sacerdos de sanguine uvae . Sic saecularium quidam poetarum. Nunc, inquit, pateras libare Jovi Libare ergo proprie effundere est, sumptumque nomen ex Libero quodam, qui in Grrepperit vitis. Hostiae apud veteres dicebantur sacrificia quae fiebant antequam ad hostem pergerent. Victimae vero sacrificia quae post victoriam, devictis hostibus, immolabant. Et erant victimae maiora sacrificia quam hostiae. Alii victimam dictam putaverunt, quia ictu percussa cadebat, vel quia vincta ad aras ducebatur. Holocaustum illud est, ubi totum igne consumitur quod offertur. Antiqui enim cum maxima sacrificia administrarent, solebant totas hostias in sacrorum consumere flamma, et ipsa erant holocaustomata. Ὅλον enim Graece totum dicitur, καῦσις incensio, et holocaustum
Abbreviated transcription (Latin):
a quo offertoriũ nominatũ. quasi propt̃ fertũ.
Oblatio uocatur: quia offert᷑. Dona. proprie
diuina dicunt᷑. mnunera hominũ. Nam mu¬
nera dieunt᷑ obsequia. quȩ pauꝑes diuitib
loco munerũ soluunt. Itaq munꝰ homini da¬
dur. donum deo. Nude etiã in tẽplis donaria¬
dicimus. Munera autẽ uocant᷑. quia manib
uel accipiunt᷑ ciel dant᷑. Duo sunt autẽ quȩ
offerunt᷑. donum et sacrificiũ. Donũ dicitur.
quicqͥd auro argentoq aut qualibet alia spe-¬
cie efficit᷑. Sacrificiũ autẽ est uictima. et que¬
cũq in ara cremant᷑ seu ponunt᷑. Omne autẽ
quod deo dat᷑. aut dedicat᷑ aut consecrat᷑. Quod
dedicat᷑ dicendo dat᷑. unde et appellat᷑. Tnde
errant qͥ consec̃tionẽ dedicationẽ putant signi.¬
ficari. Immolatio ab antiqͥs dicta. eo quod in mo¬
le altaris posita uictima cederet᷑. Tnde et mac-¬
tatio post ĩmolationem ẽ. Nunc autẽ immo¬

Expanded text:
a quo offertorium nominatum, quasi propter fertum. a quo offertorium nominatum, quasi propter fertum. Oblatio vocatur quia offertur. Dona proprie divina dicuntur, munera hominum. Nam munera dicuntur obsequia, quae pauperes divitibus loco munerum solvunt. Itaque munus homini datur, donum Deo. Unde etiam in templis donariadicimus. Munera autem vocantur quia manibus vel accipiuntur vel dantur. Duo sunt autem quae offeruntur: donum et sacrificium. Donum dicitur quidquid auro argentoque aut qualibet alia specie efficitur. Sacrificium autem est victima et quaecumque in ara cremantur seu ponuntur. Omne autem quod Deo datur, aut dedicatur aut consecratur. Quod dedicatur, dicendo datur; unde et appellatur. Unde errant qui consecrationem dedicationem putant significari. Immolatio ab antiqle altaris posita victima caederetur. Unde et mactatio post immolationem est. Nunc autem immo
Abbreviated transcription (Latin):
na. ut etiã ioħs in apocalipsin referat. se spũ
reuelante uidisse. et audisse uoc̃e celestis exer¬
citus. tamquã uocẽ aquarũ multarũ. et coni¬
truũ ualidorũ dicentiũ. amen et alleluya.
Acꝑhoc sic oportet in terris utraq dici: sicut
in celo resonant. O sanna in alteriꝰ linguȩ int̃¬
pretationẽ. in toto transire non potest. Osi enĩ
saluifica interpretat᷑. anna interiectio ẽ. mo¬
tũ animi significans. sub deprecantis affectu.
integre autẽ dicit᷑ osianna. quod nos corrup.¬
a media uocali litera et elisa: dicimꝰ osanna.
sicut fit inuersib cũ scandimꝰ. Littera enim
pͥma uerbi sequentis extremã pͥoris uerbi ue¬
mens excludit. Et dicitꝰ hebraice osanna: qͦd
nterpretat᷑ saluifica. subaudiendo uel popłm
niũ uel cotũ mundum. Offertoriũ. tali ex cau¬
sa sumpsit uocabulũ. Fertũ enĩ dicit᷑ oblatio.
quȩ altari offert᷑. et sacrificat᷑ apontificibus.

Expanded text:
na ut etiam Iohannes in Apocalypsin referat se Spiritu na ut etiam Iohannes in Apocalypsin referat se Spiritu revelante vidisse et audisse vocem caelestis exercitus tamquam vocem aquarum multarum et tonitruum validorum dicentium: amen et alleluia: ac per hoc sic oportet in terris utraque dici, sicut in caelo resonant. Osanna in alterius linguae interpretationem in toto transire non potest. Osi enim salvifica interpretatur; anna interiectio est, motum animi significans sub deprecantis affectu. Integre autem dicitur osianna, quod nos corrupta media vocali littera et elisa dicimus osanna, sicut fit in versibus cum scandimus. Littera enim prima verbi sequentis extremam prioris verbi veniens excludit, et dicitur Hebraice osanna, quod interpretatur salvifica, subaudiendo vel: populum tuum, vel: totum mundum. Offertorium tali ex causa sumpsit vocabulum. Fertum enim dicitur oblatio quae altari offertur et sacrificatur a pontificibus,
Abbreviated transcription (Latin):
laudantiũ. quod de greco in latinũ laus mtt.¬
pretatur. pro eo quod sit carmen leticiȩ et lal¬
dis. Proprie autẽ hymm sunt concinentes las¬
dem dei. Si ergo sit laus et ñ sit di. ñ at h u̾
sist et laus. et dei laus. et non cantet᷑: non est
hruniꝰ. Si ergo et in laudem di dicitur ec eante.¬
ur. cune est hrinnꝰ. Ci contrariũ est chrenũ.
quod est carm̃ lam̃ti et funeris. Allelura. du-¬
qũ uerborum interpietatio ẽ. hoc ẽ laus dei. et
et hebreum. Ia enim unũ est de decẽ nomini¬
i quib apud hebieos deus uocat᷑. Am̃. signi¬
sica uere. siue fidelit̃: quod et ipsũ hebreũ est.
Que duo uerba. am̃. et alleluya. nec grecis nec la¬
cnis nec barbaris licet in suã linguã omnino
trausferre. uel alia lingua adnunciare. Nam
qũauis interp̃tari possent: propt̃ sanctiorem
tam̃ auctoritatẽ seruata ẽ ab apłis in his ꝓpͥe
liguȩ antiquitas. Tantũ enĩ sacra sunt nomi¬

Expanded text:
laudantium, quod de Graeco in Latinum laus intelaudantium, quod de Graeco in Latinum laus interpretatur, pro eo quod sit carmen laetitiae et laudis. Proprie autem hymni sunt continentes laudem Dei. Si ergo sit laus et non sit Dei, non est hymnus: si sit et laus et Dei laus, et non cantetur, non est hymnus. Si ergo et in laudem Dei dicitur et cantatur, tunc est hymnus. Cui contrarium est threnum, quod est carmen lamenti et funeris. Alleluia duorum verborum interpretatio est, hoc est laus Dei, et est Hebraeum. Ia enim unum est de decem nominibus, quibus apud Hebraeos Deus vocatur. Amen significat vere, sive fideliter, quod et ipsud Hebraeum est. Quae duo verba amen et alleluia nec Graecis nec Latinis nec barbaris licet in suam linguam omnino transferre vel alia lingua adnuntiare. Nam quamvis interpretari possint, propter sanctiorem tamen auctoritatem servata est ab Apostolis in his propriae linguae antiquitas. Tanto enim sacra sunt nomi
Abbreviated transcription (Latin):
modulat᷑. uor postea cantantis eloquitur.
ars organi modulantis imitat᷑. Psalmꝰ aut̃
a psalterio dicit᷑. unde nec mos ẽ ex alio oꝑe
cum cõpomi. Tres autẽ gradus sunt in cant¬
do. Primus succentoris. seds incentoris. teres
accentoris. Diapsalma quidã hebreum uerti
esse uolunt. quod significat semꝑ. idẽ quod
illa qͥb hoc interponit᷑. sempiterua esse conft¬
met. Quidã uͦ grecũ uerbũ existimant. qued
significat᷑ interuallũ psallendi. ut psalmisi
quod psallit᷑. Diapsalma uero interpositm
in psallendo silentium ut quẽadmodũ sn¬
psalma dicit᷑ copulatio uocis in cantand
ita diapsalma disiunetio earũ. ubi qued
requies distincte continuationis ostenditis.
Unde illud probabile ẽ. non coniun¬
gendas sententias in psallendo. ubi a: si¬
diapsalina interpositũ fuerit. Quod uent¬
ideo interponit᷑. ut conu̾sio sensuum
uel ꝑsonarũ esse noscat᷑. Hymnus ẽ cantial

Expanded text:
modulatur, vox postea cantantis eloquitur. modulatur, vox postea cantantis eloquitur. aeloquitur, ars organi modulantis imitatur. Psalmus autem a psalterio dicitur, unde nec mos est ex alio opere eum conponi. Tres autem gradus sunt in cantando: primus succentoris, secundus incentoris, tertius accentoris. Diapsalma quidam Hebraeum verbum esse volunt, quo significatur semper; id est, quod illa, quibus hoc interponitur, sempiterna esse confirment. Quidam vero Graecum verbum existimant, quo significatur intervallum psallendi; ut psalma sit quod psallitur, diapsalma vero interpositum in psallendo silentium: ut quemadmodum synpsalma dicitur vocis copulatio in cantando, ita diapsalma disiunctio earum, ubi quaedam requies distincta continuationis ostenditur. Unde illud probabile est, non coniungendas sententias in psallendo, ubi diapsalma interposita fuerit; quia ideo interponitur, ut conversio sensuum vel personarum esse noscantur. Hymnus est canticum
Abbreviated transcription (Latin):
ludierũ cantilenȩ uel saltationes classiũ sunt.
Antiphona. ex greco interpretat᷑ uox recipca.
duob scilicet choris alternatĩ psallentib or¬
dine cõmutato. siue de uno ad unũ. quod
genus psallendi. greci inuenisse traduntur.
Responsorios y tali tradiderunt: quos inde
responsoros cantus uocant. quod alio desina¬
ce id alter respondeat. Inter responsoriũ ait̃
et antiphonã hoc differt. quod in responso¬
riis unus uersũ dicit. in antiphonis auten
uersib alt̾nant chori. Lectio dieit᷑ qi ñ ean¬
tatur ut psalmꝰ uel ymnꝰ: s legitur tantim
Illic enim modulatio. hic sola ꝓnuntiacio
querit᷑. Canticum ẽ uox cantantis in lecicũ.
Psalmꝰ autẽ dicit᷑ qͥ cantat᷑ ad psalteriũ. qu
usũ esse dauid in magno misterio prodit his¬
toria. Hȩc autẽ duo in quisbusdã psalmoui
titulis uixta musicã artẽ alt̾natim sibi api¬
nunt᷑. Canticũ psalim ẽ. cum id quod orgaon̾

Expanded text:
ludicrum cantilenae vel saltationes classium sunt. ludicrum cantilenae vel saltationes classium sunt. Antiphona ex Graeco interpretatur vox reciproca; duobus scilicet choris alternatim psallentibus ordine commutato, sive de uno ad unum. Quod genus psallendi Graeci invenisse traduntur. Responsorios Itali tradiderunt. Quos inde responsorios cantus vocant, quod alio desinente id alter respondeat. Inter responsorios autem et antiphonam hoc differt, quod in responsoriis unus versum dicit, in antiphonis autem versibus alternant chori. Lectio dicitur quia non cantatur, ut psalmus vel hymnus, sed legitur tantum. Illic enim modulatio, hic sola pronuntiatio quaeritur. Canticum est vox cantantis in laetitiam. Psalmus autem dicitur qui cantatur ad Psaletam in magno mysterio prodit historia. Haec autem duo in quibusdam Psalmorum titulis iuxta musicam artem alternatim sibi adponuntur. Nam canticum Psalmi est, cum id quod organum
Abbreviated transcription (Latin):
officiũ ẽ. in noctis inicio. uocatũ abstella ues¬
pere. qui surgit oriente nocte. Matutinũ uero
officiũ est. in lucis inicio a stella lucifero appel¬
latum quȩ oritur inchoante mane. Quorũ du¬
orum temporũ significatione ostendit᷑: ut die
ac nocte semꝑ deus laudetur. Missa tẽpore
sacrificii ẽ: quando catecumini foris mitunt᷑.
clamante leuita. Si qͥs catecuminꝰ remansit. ex¬
eat foras. Et inde nussa. quia sacram̃tis altariˢ
inter e̾ẽ ñ possunt. qui ñdũ regenerati noscun-¬
tur. Chorus ẽ multitudo in sacris collecta. et
dietꝰ chorus quod inicio modũ coronȩ circum
aras starent. et ita psallerent. Alii chorũ dixerũt
a concordia quȩ in caritate consistit. quia si ca¬
ritatẽ non habeat. respondere conuenienter
non potest. Cum autẽ unꝰ canit. grece mono¬
dia. latine siciniũ dicit᷑. Cũ uero duo canunt.
biciniũ dicit᷑. cũ multi: chorus. Nam chorce.

Expanded text:
officium est in noctis initio, vocatum ab stella Vesofficium est in noctis initio, vocatum ab stella Vespere, quae surgit oriente nocte. Matutinum vero officium est in lucis initio, ab stella Lucifero appellatum, quae oritur inchoante mane. Quorum duorum temporum significatione ostenditur ut die ac nocte semper Deus laudetur. Missa tempore sacrificii est, quando catechumeni foris mittuntur, clamante levita: 'Si quis catechumenus remansit, exeat foras'; et inde missa, quia sacramentis altaris interesse non possunt qui nondum regenerati noscuntur. Chorus est multitudo in sacris collecta; et dictus chorus quod initio in modum coronae circum aras starent et ita psallerent. Alii chorum dixerunt a concordia, quae in caritate consistit; quia, si caritatem non habeat, respondere convenienter non potest. Cum autem unus canit, Graece monodia, Latine sicinium dicitur; cum vero duo canunt, bicinium appellatur; cum multi, chorus. Nam chorea
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ceptũ est. s post quã xp̃c in sepulcura sua
eius figurã ad impleuit: obseruatio eius
quieuit. Oñcus dies proiide uocatur. qr
in eo resurrectionis dñi nr̃i gaudiũ celebra¬
tur. Qui dies non uideis s xp̃ianis in resur¬
rectione dñi declaratus est: et ex illo habere
cepit festiuitatem suam. Illis enĩ solum celeb̃n¬
dum sabbatũ traditum est. quia erat antea
requies mortuorũ. Resurrectio autẽ nullius
erat: nͥ qͥ resurgens a mortuis non moreretur.
Postquã autẽ facta ẽ talis resurrectio in cor¬
pore diuĩ ut preiret. in capite ecclȩ. quod corpꝰ
ȩccłȩ speraret in fine: iam dies dñicus id est
s precipuũ illud quod in sacris diuinis¬
q reb habet᷑. Officiũ autẽ ab efficiendo dictũ.
quasi efficium propt̾ decorẽ sermonis una mu¬
tata littera. uel certe ut quisq illa agat que
nulli officiant s prosint omnib. Nesꝑtinũ

Expanded text:
praeceptum est. Sed postquam Christus in sepultura sua praeceptum est. Sed postquam Christus in sepultura sua eius figuram adinplevit, observatio eius quievit. Dominicus dies proinde vocatur, quia in eo resurrectionis Domini nostri gaudium celebratur. Qui dies non Iudaeis, sed Christianis in resurrectionem Domini declaratus est, et ex illo habere coepit festivitatem suam. Illis enim solum celebrandum sabbatum traditum est, quia erat antea requies mortuorum; resurrectio autem nullius erat qui resurgens a mortuis non moreretur. Postquam autem facta est talis resurrectio in corpore Domini, ut praeiret in capite Ecclesiae quod corpus Ecclesiae speraret in finem, iam dies Dominicus, id ested praecipuum illud quod in sacris divinisque rebus habetur. Officium autem ab efficiendo dictum, quasi efficium, propter decorem sermonis una mutata littera; vel certe ut quisque illa agat quae nulli officiant, sed prosint omnibus. Vespertinum