comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mensa nobis atq in comp̃hensibilia. dͥuobus uł¬
trib sermonib explicentur. Quid breuiꝰ dicã.
frequenter & una syllaba ineffabilem dñi
naturam demonstrat: ut est illud. Qui est
misit me. Cuiꝰ omne uerbum subtiliter inqͥ¬
situm: copiosis sensib scaturrit. Nã sicut fe¬
cundissimus ager odoriferas herbas saluti nr̃e
ꝓducit accõmodas: sic lectio diuina cũ ꝑ singlła
uerba requiritur. semꝑ illic cura mentis sauci¬
ate repꝑitur. De cuiꝰ eloquentie modis multi
patres latius ꝓlixiusq dixerunt. quoꝵ nomina
in libris introductoriis cõmemoranda ꝑspeximꝰ.
Sed fons iste cȩlestis quantũ assidue constat hau¬
riri: tantum nescit expendi. Ac ne diutiꝰ in ge¬
neralib remoremur. specialia psalteru domino
iuuante tangamus. Qm̃ ipsa res euidenter

Expanded text:
mensa nobis atque incomprehensibi ia duobus mensa nobis atque incomprehensibi ia duobus tribusque sermonibus explicentur. Quid brevius dicam, frequenter etiam una syllaba ineffabilem Domini naturam demonstrat; ut est illud: Qui est misit me . Cujus omne verbum subtiliter inquisitum copiosis sensibus scaturit. Nam sicut fecundissimus ager odoriferas herbas saluti nostrae producit accommodas, sic lectio divina cum per singula verba requiritur, semper illic cura mentis sauciae reperitur. De cujus eloquentiae modis multi Patres latius prolixiusque dixerunt, quorum nomina in libris introductoriis commemoranda perspeximus. Sed fons iste coelestis quantum assidue constat hauriri, tantum nescit expendi. Ac ne diutius in generalibus remoremur, specialia Psalterii, Domino juvante, tangamus: quoniam ipsa res evidenter
Abbreviated transcription (Latin):
litteris eẽ diuinis. Certe accedamꝰ ad psalmoᷤ.
& interrogemus quȩ om̃i disputatione ma¬
ior est rerum fidem. Istud gͦ principale uir¬
gineum & salutare locutionis genus. plerũq
res aliquas refert. & sepe longe alia quã au¬
diuntur exponit simplicitas duplex. & sine
dolo bilinguitas. Sicut fecit ioseph. qui dum
fr̃s suos aspectu ipso & sermone patrio cogno¬
uisset. ita eis uidebatur loqui. ut nullatenuᷤ
potuisset agnosci. Qđ non est ad deceptioniᷤ
studium sumptũ : sed ad cõmodũ magne u¬
tilitatis effectum. Hebrȩos sermones adibet.
causas ꝓfundissimas innuentes unam rem in
malo & in bono plerumq ponit. ut qđ noĩe
uidetur ẽẽ cõmune. ꝓbetur qualitatib discre¬
pare. Celestia terrenis comparat. ut qđ incõpre¬
hensibilis magnitudo uetat intelligi: ꝑ notis¬
simas similitudines possit aduerti. In uerbis
autem serendis mira potentia ẽ ut subito im¬

Expanded text:
litteris esse divinis. Certe accedamus ad psalmos, litteris esse divinis. Certe accedamus ad psalmos, et interrogemus, quae omni disputatione major est, rerum fidem. Istud ergo principale virtutum et salutare locutionis genus plerumque res aliquas refert, et saepe longe alia quam audiuntur, exponit. Simplicitas, duplex et sine dolo bilinguitas; sicut fecit Joseph , qui dum fratres suos aspectu ipso et sermone patrio cognovisset, ita eis videbatur loqui, ut nullatenus potuisset agnosci. Quod non est ad deceptionis studium sumptum, sed ad commodum magnae utilitatis effectum. Hebraeos sermones adhibet, causas profundissimas innuentes. Unam rem in malo et in bono plerumque ponit, ut quod nomine videtur esse commune, 8 probetur qualitatibus discrepare. Coelestia terrenis comparat, ut quod incomprehensibilis magnitudo vetat intelligi, per notissimas similitudines possit adverti. In verbis autem serendis mira potentia est; ut subito im
Abbreviated transcription (Latin):
bauit in litterissacris Alios autẽ ꝓprios mo¬
dos in diuinis eloquiis eẽ declarauit: quos
grammatici siue rethores nullatenꝰ attiger
Bixerunt hoc apud nos & alii doctissimi pa¬
tres. idest hicronimꝰ. ambrosius. hylarius.
ut nequaquã nos presumptores huiꝰ rei. sea
pedissequi eẽ uideantur. Sed dicit aliquis
nec partes ipse syllogismoꝵ. nec nomina sch¬
matum. nec uocabula disciplinarũ. nec
lia huuiscemodi ullatenus inueniuntur
in psalmis. Inueniunt᷑ plane in uirtute iẽ
non in effatione uerboꝵ. Sic enim uina in
uitib. messem in semine frondes in radicibus.
fructus in ramis arbores ipsas. saisu contem¬
plamur in nucleis. Nam & de ꝓfundissima abyᷤ¬
so deliciosus piscis attingitur. qui tam̃ ante
captionẽ suam humanis oculis ñ uidetur. Me¬
rito gͦ eẽ dicimus. quȩ messe nichilominꝰ uirtu¬
te sentimus. Nam & apłs uetat nos seduci ꝑ
uanã sapientiã mundi. ista uͦ ñ abnegat in

Expanded text:
robavit in litteris sacris; alios autem proprios morobavit in litteris sacris; alios autem proprios modos in divinis eloquiis esse declaravit, quos grammatici sive rhetores nullatenus attigerunt. Dixerunt hoc apud nos et alii doctissimi Patres, id est Hieronymus, Ambrosius, Hilarius; ut nequaquam praesumptores hujus rei, sed pedisequi esse videamur. Sed dicit aliquis: Nec partes ipsae syllogismorum, nec nomina schematum, nec vocabula disciplinarum, nec alia hujuscemodi ullatenus inveniuntur in psalmis; inveniuntur plane in virtute sensuum, non in effatione verborum: sic enim vina in vitibus, messem in semine, frondes in racidibus, fructus in ramis, arbores ipsas sensu contemplamur in nucleis. Nam et de profundissima abysso deliciosus piscis attingitur, qui tamen ante captionem suam humanis oculis non videtur. Merito ergo esse dicimus, quae inesse nihilominus virtute sentimus. Nam et Apostolus vetat nos seduci per vanam sapientiam mundi: ista vero non abnegat in
Abbreviated transcription (Latin):
gentiles humanȩ sapientie aptandum esse
p̾utauerunt. Hȩc in lectionib sacris tamqͣm
clarissima sydera relucent. & significantias
rerum utillimis compendiis decenter illumi¬
nant᷑. quȩ nos breuiter locis aptissunis ad mo¬
nebimus. qm̃ res ipsȩ cõmodissime dediicent᷑
ad medium. ꝑ quas concepti sensus clarius e¬
lucebunt. Nam & pater augustinus. in libro
tercio de doctrina. xp̃iana ita ꝓfessus ẽ. Sciañ
autem litterati modis omnium locutionum
quos grãmatiei greco nomine tropos uocant
auet ores nr̃os usos fuisse. Et paulopost sequit᷑.
Quos tamen tropos idest modos locutionũ qͥ¬
cognouerunt. cognoscunt in litteris scĩs: cor¬
q scientia ad eas intelligend̾as aliqͣntulum
adiuuantiir. Cuiꝰ rei & maliis codicib suis. fe¬
cit euideritissimã meritionẽ. In libris quippe
quos appellauit de modis locutionũ. diuersa
schemata secularium litterarũ inuenirꝰ ꝓ¬

Expanded text:
gentiles humanae sapientiae aptandum esse gentiles humanae sapientiae aptandum esse putaverunt. Haec in lectionibus sacris tanquam clarissima sidera relucent, et significantias rerum utilissimis compendiis decenter illuminant. Quae nos breviter locis aptissimis admonebimus, quoniam res ipsae commodissime deducentur ad medium, per quas concepti sensus clarius elucebunt. Nam et Pater Augustinus in libro tertio de Doctrina Christiana ita professus est: Sciant autem litterati modis omnium locutionum, quos grammatici Graeco nomine tropos vocant, auctores nostros usos fuisse. Et paulo post sequitur: Quos tamen tropos, id est modos locutionum, qui noverunt agnoscunt in litteris sanctis, eorumque scientia ad eas intelligendas aliquantulum adjuvantur. Cujus rei et in aliis codicibus suis fecit evidentissimam mentionem. In libris quippe quos appellavit de Modis Locutionum diversa schemata saecularium litterarum inveniri p
Abbreviated transcription (Latin):
ñ tamen ab eis accipiens extraneũ decorem.
sed potuis illis ꝓpriam conferens dignitatẽ.
hec enim quando in diuinis scͥpturis splen¬
dent: ceita atq purissima sunt. Cum uero
ad opiniones hominũ & questiones manis¬
simas ueniunt. ambiguis altercationum
fluctib agitantur. ut qđ hic firmissime
semꝑ uerum: frequenter alibi reddatur
incertũ. Sic & lingua nr̃a dũ psalmodiã
canit. nobilitate ueritatis ornatur: cũ ad
fabulas mneptas & blasphema se uerba con¬
uerterit. ab honore ꝓbitatis secduditur. sic̃
apłs iacob dicit. Ex ipso ore benedicimꝰ dm̃
& patrem. & ex ipso ore maledicimꝰ hominẽ
narum artium ꝑiti. quos tamen multo po¬
sterius ab exordio diuinoꝵ libroꝵ extitisse
manifestum ẽ ad collectiones argumentoꝵ
quȩ greci tropica dicunt. & ad artẽ dialec¬
ticam & rethoricam transtulerunt. ut cun¬
tis euidenter appareat prius ad exprimendã
ueritatem iustis mentib datum. qđ postea

Expanded text:
non tamen ab eis accipiens extraneum decorem, non tamen ab eis accipiens extraneum decorem, sed potius illis propriam conferens dignitatem. Haec enim quando in divinis Scripturis splendent, certa atque purissima sunt; cum vero ad opiniones hominum et quaestiones inanissimas veniunt, ambiguis altercationum fluctibus agitantur; ut quod hic est firmissime semper verum, frequenter alibi reddatur incertum. Sic et lingua nostra dum psalmodiam canit, nobilitate veritatis ornatur; cum ad fabulas ineptas et blasphema se verba converterit, ab honore probitatis excluditur; sicut apostolus Jacobus dicit: Ex ipso ore benedicimus Deum et Patrem, et ex ipso ore maledicimus hominemnarum artium periti, quos tamen multo posterius ab exordio divinorum librorum exstitisse manifestum est, ad collectiones argumentorum, quae Graeci topica dicunt, et ad artem dialecticam et rhetoricam transtulerunt; ut cunctis evidenter appareat, prius ad exprimendam veritatem justis mentibus datum, quod postea
Abbreviated transcription (Latin):
tor cogitationum & intentionũ cordis. Scͥp¬
ture autem diuinȩ scã ꝓfunditas. adeo com¬
munes sermones habet: ut eam uniuersi
incunctanter admittant. Sensus autẽ re-¬
condit ueritatis archano. ut impsa studio¬
sissime uitalis sententia debeat indagari.
Nam eam reuera ẽẽ diuinã hinc maxime
datur intelligi. qđ indocti subtilissima tẽ¬
porales ȩterna ñ nisi diuino repleti spiritu
potuisse tradere sentiuntur. Postremo qđ
miracula iugiter facta funt. donec scrip¬
tura ipsa mundi ambitum diuulgata cõ¬
pleret. Sicut scriptum ẽ. In omnẽ terraia
exiuit sonus eoꝵ: & in fines orbis terre uerba
eoꝵ. Unde ad ꝓbationem ꝑtinet maximam.
quia lex di uina. ꝑcunctas munda
partes cognoscitur fuisse suscepta. Hȩc mul¬
tis modis genera sue locutionis exercet. defi¬
nitionib succincta. schematib deccea. uer¬
boꝵ ꝓprietate succincta. sillogismoꝵ cõple¬
xionib expedita. disciplinis irrutilans.

Expanded text:
tor cogitationum et intentionum cordis . Scriptor cogitationum et intentionum cordis . Scripturae autem divinae sancta profunditas adeo communes sermones habet, ut eam universi incunctanter admittant. Sensus autem recondit veritatis arcano, ut in ipsa studiosissime vitalis sententia debeat indagari. Nam eam revera esse divinam hinc maxime datur intelligi, quod indocti subtilissima, temporales aeterna nonnisi divino repleti Spiritu potuisse tradere sentiuntur. Postremo quot miracula jugiter facta sunt, donec Scriptura ipsa mundi ambitum divulgata compleret? sicut scriptum est: In omnem terram exivit sonus eorum, et in fines orbis terrae verba eorum . Unde ad probationem pertinet maximam, quia lex divina per cunctas mundi partes cognoscitur fuisse suscepta. Haec multis modis genera suae locutionis exercet, definitionibus succincta, schematibus decora, verborum proprietate signata, syllogismorum complexionibus expedita, disciplinis irrutilans:
Abbreviated transcription (Latin):
me. Et iterũ. Lucerna pedib meis uerbũ tuũ
dñe: & lumen semitis meis. Reuera lumen:
quia semꝑ uitalia iubet: noxia phibet: t̾rena
remouet: celestia ꝑsuadet. Hinc & doctor gen¬
tium in epła ad corinthios scribit. Non enim
in sermone ẽ regnũ dei : sed in uirtute. Item
gendum in disciplina quȩ ẽ iusticie. ut ꝑfe¬
ctus sit homo dei ad omne opus bonũ instru¬
ctus. Hec sicut patris hieronuni testatur au¬
etoritas. apud hebreos aut richino aut me¬
trica constat lege composita. quȩ ut ipsi di¬
cunt. fastuciis cortinetur. fastuciũ enam
ẽ ꝑ commata ꝓcedens. ad deꝓmendũ sensũ.
nouiter explicata conceptio. Cuius si uirtu¬
tem lector diligens ꝑscrutaris: audi apłm
ad hebreos dicentem. Uiuus ẽ enim dĩ ser¬
mo & efficax. & acrior omni gladio ancipiti.
& ꝑtingens usq ad diuisionẽ animȩ ac sp̃c.
compagum quoq & medullarũ. & discre¬

Expanded text:
me . Et iterum: Lucerna pedibus meis verbum tuum, me . Et iterum: Lucerna pedibus meis verbum tuum, Domine, et lumen semitis meis. Revera lumen, quia semper vitalia jubet, noxia prohibet, terrena removet, coelestia persuadet. Hinc et Doctor gentium in Epistola ad Corinthios scribit: Non enim in sermone est regnum Dei, sed in virtute . Itemgendum in disciplina quae est justitiae, ut perfectus sit homo Dei ad omne opus bonum instructus . Haec, sicut Patris Hieronymi testatur auctoritas, apud Hebraeos aut rhythmo, aut metrica constat lege composita, quae, ut ipsi dicunt, fastuciis continetur. Fastucium enim est per commata procedens ad depromendum sensum, naviter explicata conceptio. Cujus si virtutem lector diligens perscrutaris, audi Apostolum ad Hebraeos dicentem: Vivus est enim Dei sermo et efficax, et acrior omni gladio ancipiti, et pertingens usque ad divisionem animae ac spiritus, compagum quoque et medullarum, et discre
Abbreviated transcription (Latin):
Ipsa ẽ enĩ dni sincera dilectio: aduersarios eiꝰ
loquentia legis diuinȩ humanis ñ ẽ diuine:
Iformata sermonib neq confusis incerta fer¬
tur ambagib. ut aut arebus preteritis obliui¬
onc discedat. aut presentiũ confusione tur¬
bctur. aut futuroꝵ dubiis casib eludatur. sed
cordi ñ corporalib aurib loquens. magna ueri¬
tate. magna prescientie firmitate cuncta chui¬
dicans. auctoris sui ueritate consistit. Sic enim
in euangelio de dni xp̃i predicatione dictũ ẽ.
loquebatur aut̃ sicut potestatem habens. &¬
n sicut scribe eoꝵ & pharisei. Ille enĩ indubita¬
ta loquitur cui omnia p̾sentia sunt. & rerum
exitus ꝓbatur cẽ subiectus. Cloquentia siquide
ẽ adunaquãq rem com pe tens &de¬
cora locutio. Hec igit᷑ casta fixa uerax. & et̾na
p̾dicatio. nimis purissimo nitet eloquio: cuiͦ
utilitas lucet. magnificentia uirtutis apparet.

Expanded text:
Ipsa est enim Domini sincera dilectio, adversarios ejus Ipsa est enim Domini sincera dilectio, adversarios ejus lformata sermonibus, neque confusis incerta fertur ambagibus, ut aut a rebus praeteritis oblivione discedat, aut praesentium confusione turbetur, aut futurorum dubiis casibus eludatur; sed cordi, non corporalibus auribus loquens, magna veritate, magna praescientiae firmitate cuncta dijudicans, auctoris sui veritate consistit. Sic enim in Evangelio de Domini Christi praedicatione dictum est: Loquebatur autem sicut potestatem habens, non sicut scribae eorum et Pharisaei . Ille enim indubitata loquitur, cui omnia praesentia sunt, et rerum exitus probatur esse subjectus. Eloquentia siquidem est ad unamquamque 7 rem competens et decora locutio. Haec igitur casta, fixa, verax et aeterna praedicatio, nimis purissimo nitet eloquio, cujus utilitas lucet, magnificentia virtutis apparet,
Abbreviated transcription (Latin):
concessum fuerit conabor aꝑire. Quarto pro¬
ut locus exegerit uirtutẽ eius breuiter de¬
monstrare contendam: quatinus intentio di¬
gesti carminis diuino munere oculis interio¬
rib elucescat. uirtutẽ psalmi dico. inspiratio¬
nem diuinam. qua nobis intentio suꝑna rese¬
ratur. & sermone dauitico a uiciis remouet nos.¬
& recte nobis uiuere ꝑsuadet. Quinto de ordine
numeri psalmoꝵ cum res exigerit memorabimꝰ.
qui reuerentissimarũ rerũ honore sacratus est.
Hoc enim ꝑ singulos quosq psalmos facere nobiᷤ
difficile siusse ꝑfitemur. qđ indeterminatum
atq suspensum parũ etiam reliquit auctoritas.
Reliquos autẽ sibi calculos diligens ꝑscrutator
exquirat: qm̃ multa accessu temporis inscrip¬
turis diuinis fiunt cdara que nunc uidentur
abscondita. In conclusionib uero aut sũmam
totius psalimi subbreuitate complectimur. aut
contra hereses aliquid dicimus destruendas.

Expanded text:
concessum fuerit, conabor aperire. Quarto, proconcessum fuerit, conabor aperire. Quarto, prout locus exegerit, virtutem ejus breviter demonstrare contendam, quatenus intentio digesti carminis, divino munere, oculis interioribus elucescat. Virtutem psalmi dico inspirationem divinam, qua nobis intentio superna reseratur, et sermone Davidico a vitiis nos removet, et recte nobis vivere persuadet. Quinto, de ordine numeri psalmorum, cum res exegerit, memorabimus, qui reverendissimarum rerum honore sacratus est. Hoc enim per singulos quosque psalmos facere nobis difficile fuisse profitemur, quod indeterminatum atque suspensum Patrum etiam reliquit auctoritas. Reliquos autem sibi calculos diligens perscrutator exquirat, quoniam multa accessu temporis in Scripturis divinis fiunt clara, quae nunc videntur abscondita. In conclusionibus vero aut summam totius psalmi sub brevitate complectimur, aut contra haereses aliquid dicimus destruendas.
Abbreviated transcription (Latin):
sustinuit. nec assumptione carnis augmentũ
trinitatis effecit. sed sicut quidã ait maculaᷤᷤ
nr̃as lauit in sanguine. rugas etiã tetendit
in cruce. Hoc cum sit spei nr̃e singulare pre¬
sidium. beatitudo credentium. felicitas mag¬
na iustoꝵ ñ desinunt heretici impia uolunta¬
te corrodere. que humano generi salutis cau¬
sam cognoscitur prestitisse. Quẽ ad modũ
sit expositio digesta psalmorum:
rimo nobis de tituloꝵ inscriptione dño
iuuante dicendum est unde uelut uberib
expressis. lacteus sensus diuinȩ predicationis
emanat. Scd̾o cum unusquisq psalmus pro
sua qualitate diuidendus ẽ nec nobis intelle¬
ctum ꝑmisceat. aut occulta mutatio rerum
aut uarietas introducta loquentiũ. Tercio.
archanum psalmi partm scđ̃m spiritalẽ in¬
telligentiam. partim scđ̾m historicã lectionẽ.
partim scdm mysticũ sensum. subtilitates re¬
rum discutiens. ꝓprietatesq uerboꝵ prout

Expanded text:
sustinuit, nec assumptione carnis, augmentum sustinuit, nec assumptione carnis, augmentum Trinitatis effecit, sed, sicut quidam ait: Maculas nostras lavit in sanguine, rugas etiam tetendit in cruce. Hoc, cum sit spei nostrae singulare praesidium, beatitudo credentium, felicitas magna justorum, non desinunt haeretici impia voluntate corrodere, quod humano generi salutis causam cognoscitur praestitisse. XIV. Quemadmodum sit expositio digesta psalmorum. Primo nobis de titulorum inscriptione, Domino juvante, dicendum est. Unde, velut uberibus expressis, lacteus sensus divinae praedicationis emanat. Tum, unusquisque psalmus pro sua qualitate videndus est, ne nobis intellectum permisceat aut occulta mutatio rerum, aut varietas introducta loquentium. Tertio, arcanum psalmi, partim, secundum spiritalem intelligentiam, partim, secundum historicam lectionem, partim, secundum mysticum sensum, subtilitates rerum discutiens, proprietatesque verborum, prout
Abbreviated transcription (Latin):
fundere. multa quoq scđm litterã cõmonel.
multa spiritaliter iubet. ꝑ sonas subito deces¬
ter immutat. ut nunc xp̃o ds uerbũ incas¬
natus & homofactus caput ȩccłȩ. nunc ipsa
eccła. nunc homo iustus. nunc penitens loqͥ
uideatur. ut omnia necessaria tangat atq
concludat. Ubiq plenissimũ celestiũ rerum
scmn ubrat eloquium. & multiplici diuersita¬
te uirtutũ ꝓpter humani generis largiendã
salutem. regni sui adoranda mysteria pius
redemptor insinuat. Hec ideo prefatisumus.
ut cũ uentũ fuerit ad loca talia. intrepidus
lector audire possit qđ seiam salubriter didi¬
cisse cognouerit. Illud tam̃ auctoritate patrũ
& ueritatis ipsius attestante firmissima credu¬
litate tenendum est. unam de trinitate. siue unã
ex tͥnitate ꝑsonam. deum uerbũ miseratioe
mortalium ex maria uirgine hominẽ factũ
spontanea uirtute. ñ ministratoria necessita¬
te. Quia nec nature suȩ ullam mutabilitatẽ

Expanded text:
fundere? Multa quoque secundum litteram commonet; fundere? Multa quoque secundum litteram commonet; multa spiritaliter jubet; personas subito decenter immutat, ut nunc Christus Deus, Verbum incarnatum; et homo factus, caput Ecclesiae; nunc ipsa Ecclesia; nunc homo justus; nunc poenitens loqui videatur, ut omnia necessaria tangat atque concludat. Ubique plenissimum coelestium rerum sanctum vibrat eloquium, et multiplici diversitate virtutum, propter humani generis largiendam salutem, regni sui adoranda mysteria pius Redemptor insinuat. Haec ideo praefati sumus ut, cum ventum fuerit ad loca talia, intrepidus lector audire possit, quod se jam salubriter didicisse cognoverit. Illud tamen auctoritate Patrum, et veritatis ipsius attestatione firmissima credulitate tenendum est: Unum de Trinitate, sive unam ex Trinitate personam, Deum Verbum, miseratione mortalium ex Maria Virgine hominem factum spontanea virtute, non ministratoria necessitate, quia nec naturae suae ullam mutabilitatem
Abbreviated transcription (Latin):
ut ẽ illud scdi psalm. Astiterunt reges terre
& principes conuenerunt inunũ: aduersus
Desiderium anime eius tribiusti ei. & uolurr¬
equalis & cocternus ostenditur patri. ut est¬
filius meus es tu: ego hodie genuite. Et in
cixͦ. Tecum principiũ in die uirtutis tue. in
splendorib scõꝵ ex utero ante luciferũ genu
te. Tercio a membris eccłe cuiꝰ ipse dux & ca¬
put ẽ xp̃c: ut ẽ illud .xxi. psalmi. Longe a
salute mea: uerba delictoꝵ meoꝵ. Et in. lxuii¬
tur funditus aliena. Unde tychonius in libris
regularum latius diligenterq disseruit. Hoc
si animo recondimus. nulla confusione turba¬
mur. quia error maximus inde nascitur. qͣndo
inconuenienter redditur alibi qđ dictũ consti
ad aliud. Nam si unomodo fuisset locutus. qͥ
cum etiã nunc in tam euidentissima distincti¬
one naturã diuinitatis & humanitatis dñi
xp̃i. aliqui nitantur sacrilega uoluntate con¬

Expanded text:
ut est illud secundi psalmi: Astiterunt reges terrae ut est illud secundi psalmi: Astiterunt reges terrae et principes convenerunt Desiderium animae ejus tribuisti ei, eaequalis et coaeternus ostenditur Patri, ut Filius meus es tu, ego hodie genui te; et in CIX: Tecum principium in die virtutis tuae, in splendoribus sanctorum, ex utero ante luciferum genui te. Tertio, a membris Ecclesiae, cujus ipse dux et caput est Christus, ut est illud XXI Psalmi: Longe a salute mea verba delictorum meorum. Et in tur funditus aliena. Unde Tichonius, in libris Regularum, latius diligenterque disseruit. Hoc, si animo condimus, nulla confusione turbamur, quia error maximus inde nascitur, quando inconvenienter redditur alibi quod dictum constat ad aliud. Nam si uno modo fuisset locutus, quicum etiam nunc in tam evidentissima distinctione naturam divinitatis et humanitatis Domini Christi, aliqui nitantur sacrilega voluntate con
Abbreviated transcription (Latin):
le nomen illic interponitur. ubi uł sensus
uł ꝑsonȩ diuidi compbantur. Unde & nos
dunsiones congrue faciemus: ubicũq i
psalmis diapsalma potuerit inueniri. Reli¬
qͦs aũ ꝓut dictum fuerit indagabimus. ubi
tamen auctoritas huius nominis non potue¬
ꝓpħiam psalmoꝵ quinq libris putauit ẽẽ
diuidendam. quia in textu oꝑis huiꝰ quarto
legitur fiat fiat. Dum hoc uerbo interceden¬
te. non nulla se uideatur aꝑire diuisio. hiuc
fauet assensa posteritas. Credo dũ sibi consul¬
tum iudicauit. qđ in multas partes curtabat᷑
tediosa longinquitas. Hylarius aut̃ picta¬
uensis ep̃c. diuinarũ rerum acutissimus. &
ꝓfundissimus exquisitor. congruentiꝰ librũ
legatur dictum. in libropsalmoꝵ. Quappt̾
merito unus liber dicitur: qui tanta aucto¬
ritate firmatur Quemadmodũ in psal¬
niis sit de xp̃o domino sentiendum.
ꝑ id qd ad humanitatẽ eius noscitur ꝑtinere

Expanded text:
le nomen illic interponitur, ubi vel sensus, le nomen illic interponitur, ubi vel sensus, vel personae dividi comprobantur. Unde et nos divisiones congrue faciemus, ubicunque in psalmis diapsalma potuerit inveniri; reliquas autem, prout datum fuerit, indagabimus, ubi tamen auctoritas hujus nominis potueiam psalmorum quinque libris putavit esse dividendam, quia in textu operis hujus quarto legitur: Fiat, fiat, dum hoc verbo intercedente, nonnulla se videatur aperire divisio. Huic favit assensa posteritas. Credo, dum sibi consultum judicavit: quod in multas partes curtabatur taediosa longinquitas. Hilarius autem Pictaviensis episcopus, divinarum rerum acutissimus et profundissimus exquisitor, congruentius librum legatur dictum, in libro Psalmorum Act. I, 20. Quapropter merito unus liber dicitur qui tanta auctoritate firmatur. XIII. Quemadmodum in psalmis sit de Christo Domino sentiendum. per id quod ad humanitatem ejus noscitur pertinere,
Abbreviated transcription (Latin):
das. rarescentib quibdam filis. facile eorũ
penetralia contueris. Quis enĩ tot causas. tot
diuersitates nominũ putet ociosas. cum nefas
sit credere scripturas diuinas aliqͥd suꝑuacu¬
um continere. Legitur enim amen amen di¬
co uobis. qđ iota unum aut unus apex non
preteribit a lege. donec omnia cõpleantur.¬
Nter exposi Quid sit diapsalma.
gue doctissimus inquisitor. continuationem
spo sc̃i ẽẽ confirmat: ob hoc quia diapsalma
significet semꝑ. Beatus aittem augustinus
rerum obscurarũ subtilissimꝰ indagator. int̾
ardua sine offensione discurrens. hanc potiꝰ
partem elegisse cognoscitur. ut magis diuisio
eẽ uideatur. nomimis ipsius discutiens quali¬
tatem. Sympsalma quippe dicitur greco uo¬
cabulo uocum adunata copulatio. Diapsal¬
ma uero: sermonũ rupta continuatio. Do¬
cens ubicumq reꝑtũ fuerit. aut ꝑsonarũ
aut rerum fieri ꝑmutationẽ. Merito gͥ ta¬

Expanded text:
das rarescentibus quibusdam filis, facile eorum das rarescentibus quibusdam filis, facile eorum penetralia contueris. Quis enim tot causas, tot diversitates nominum putet otiosas, cum nefas sit credere Scripturas divinas aliquid supervacuum continere? Legitur enim: Amen, amen dico vobis, quia iota unum, aut unus apex non praeteribit a lege, donec omnia compleanturntium. III. Quid sit diapsalma, guae doctissimus inquisitor continuationem Spiritus sancti esse confirmat, ob hoc quia diapsalma significet semper. Beatus autem Augustinus, rerum obscurarum subtilissimus indagator, inter ardua sine offensione discurrens, hanc potius partem elegisse cognoscitur, ut magis divisio esse videatur, nominis ipsius discutiens qualitatem. Sympsalma quippe dicitur Graeco vocabulo vocum adunata copulatio; diapsalma vero sermonum rupta continuatio; docens ubicumque repertum fuerit, aut personarum aut rerum fieri permutationem. Merito ergo ta
Abbreviated transcription (Latin):
minis uidentur accõmode. ut ẽ illud ubi res
geste significantur. idest cũ fugit a facie ab¬
salon: ubi locus. ut ẽ. cũ eẽt in deserto ydu¬
mee. Ubi dies. sicut ẽ in prima sabbati. Ubi
hebrea nomina. sicut ẽ idithun. Ubi facta ẽ
comparatio ges ibe toꝵ. id est cõmutauit
nultũ sirũ coram abimelech. Uel specierũ
consimiliũ: id est ꝑ torcularib. Quappter
in suꝑscriptionib tituloꝵ siue psalmũ. siue
canticũ. siue psalmus cantici. siue canticum¬
psalmi. siue in finẽ. siue aliquid de sexta qͣm
diximus complexione repꝑire potueris: aut¬
aut singillatim. aut unũ. duo. uel tria siue
quatuor exeis inserta cognoueris. ad illas
uirtutes trahe. quas unicuiq messe dicemꝰ.
Quia rerum istarũ cõ memoratio adsi¬
militudinẽ occulte intelligentie posita sub¬
tiliter inuenitur. Ista enim i dei hoi ante
fores psalmoꝵ tamquã sacramłir ta ue¬
la dependent. ꝑ que si aciem mentis atten¬

Expanded text:
nimis videntur accommodatae, ut est illud: Ubi res nimis videntur accommodatae, ut est illud: Ubi res gestae significantur, id est, cum fugit a facie Absalon. Ubi locus, ut est: cum esset in deserto Idumaeae. Ubi dies, sicut est: in prima Sabbati. Ubi Hebraea nomina, sicut est: Idithun. Ubi facta est comparatio gestorum, id est, cum mutavit vultum suum coram Abimelech. Vel specierum consimilium, id est, pro torcularibus. Quapropter in superscriptionibus titulorum: sive psalmum, sive canticum, sive psalmumcanticum, sive canticumpsalmum, in finem, sive aliquid de sexta, quam diximus, complexione reperire potueris, aut sigillatim, aut unum, duo, vel tria, sive quatuor ex eis inserta cognoveris, ad illas virtutes trahe, quas unicuique inesse dicemus: quia rerum istarum commemoratio ad similitudinem occultae intelligentiae posita subtiliter invenitur. Ista enim ante fores psalmorum, tanquam sacrata vela pendent, per quae, si aciem mentis inten
Abbreviated transcription (Latin):
tuR. uisse ꝑt. Hoc ẽ qd etiam nunc in diui
musico precmente canens chorus sociatis uo¬
cib acclamabat. diuinis dũtaxat sermonibꝰ
ars instrumenti. nusici in unã conuenien¬
tiam cõmuniter aptabatur. uerbaq hym
diuisionẽ. ꝓut una quaq earũ. psalmorũ
titulis potuerit inueniri: Locis aptissimis
admonebo: ubi significantiã quandã sub¬
sequentib rebus mistica interpretatione con¬
tradicunt. Sed quia sunt & alie multipharie¬
suꝑscriptiones quas pretereundas ẽẽ ñ arbit᷑r.
breuiter in unam conclusionẽ estimo colligen¬
das: ut nec fastidium lector incurrat: nec
in dampno intelligentiȩ necessaria forte pre¬
tereat. De unita inscriptione titulorum.
uasdam suꝑscriptiones psalmoꝵ ꝑ allusionẽ
consimilem constat specialiter intuendas.
quia si litterã consideres extraneĩ ẽ. cũ ñ ea
inuenias in psalmis que continentur in titu¬
lis. Si uero trabantur ad tropicũ intellectũ

Expanded text:
tur. Hoc est, quod etiam nunc in divintur. Hoc est, quod etiam nunc in divinmusico praecinente, canens chorus sociatis vocibus acclamabat, divinis duntaxat sermonibusars instrumenti musici in unam convenientiam communiter aptabatur, verbaque hymdivisionem, prout unaquaeque earum psalmorum titulis potuerit inveniri, locis aptissimis admonebo: ubi significantiam quamdam subsequentibus rebus mystica interpretatione contradunt. Sed quia sunt et alisuperscriptiones, quas praetereundas esse non arbitror, breviter in unam conclusionem aestimo colligendas, ut, nec fastidium lector incurrat, nec in damno intelligentiae necessaria forte praetereat. X. De unica inscriptione titulorum. Quasdam superscriptiones psalmorum per allusionem consimilem constat spiritualiter intuendas. Quia, si litteram non consideres, extraneum est, cum non ea invenias in psalmis quae continentur in titulis. Si vero trahantur ad tropicum intellectum,
Abbreviated transcription (Latin):
statur. Unde quidam & hoc opus dauiticum
psalmos dictos ẽẽ prefiniunt: quia de suꝑno
culmine retonare dicuntur. Cognosce uero.
qđ isti tantũ ꝑ excellentia sui dicant᷑ psal¬
mi: qui hoc uolumine continentur. Nam
& psalteriũ genus ẽe musicoꝵ damel ꝓpħa
testatur. inquiens. uocem tube. fistule. sam¬
buce. cythare. psalterii. & symphonie. om̃is¬
q generis musicoꝵ. Nam & paralipomenon
exponit cum dicit. de lignis thynis quȩ uul¬
go euelina uocantur gradus factos in domo
dm̃. & indomo regia. eytharas quoq & psal¬
teria cantorib. hoc apud hebreos dicit᷑ na¬
blum. Qd̾ tamen in supradicto libro freq̃n
ti repetitione uulgatũ est. Ipsum ũ psalmũ
lunt. apotues aum. hoc ẽ a tangendo. Ham
& psaltrias cytharedas uocamꝰ: docto pollice
modulationes musicas exprimentes. Quid
instrumento musico id est psatterio. modu¬
ꝓprie uocis utit᷑. u nec loquaci instrum̃to
cuidam musico consona modulatione socia¬

Expanded text:
statur . Unde quidam et hoc opus Davidicum statur . Unde quidam et hoc opus Davidicum Psalmos dictos esse praefiniunt, quia de superno culmine resonare noscuntur. Cognosce vero quod isti tantum pro excellentia sui dicantur Psalmi, qui hoc volumine continentur. Nam et psalterium genus esse musicorum Daniel propheta testatur, inquiens vocem tubae, fistulae, sambucae, citharae, psalterii, et symphoniae, omnisque generis musicorum. Nam et Paralipomenon exponit , cum dicit de lignis thyinis, quae vulgo ebena vocantur, gradus factos in domo Domini, et in domo regia, citharas quoque et psalteria cantoribus. Hoc apud Hebraeos dicitur nablum, quod tamen in suprascripto libro frequenti repetitione vulgatum est. Ipsum vero psalmulunt ἀπὸ τοῦ ψαύειν, hoc est, a tangendo. Nam et psaltrias citharoedas vocamus, docto pollice modulationes musicas exprimentes. CAPUTinstrumento musico, id est psapropriae vocis utitur: nec loquaci instrumento cuiquam musico consona modulatione socia
Abbreviated transcription (Latin):
quando ad eum mens deuota ꝑuenerit. finiᷤᷤ
dicit. finis enĩ legis xp̃o ad iusticiam om̃i cre¬
denti ad quem dum ꝑ uenerimꝰ. nichil ultra
ꝑquirimus. sed inipso beatitudinis fine con¬
tenti. plenissima iocunditate ꝑfrumur. Cuiꝰ
tantum amor ꝑficit. quartũ intellectus nr̃
dno prestante clarescit. Et ideo quotiens in
titulis psalmoꝵ finem repꝑis: ad dñm saluato¬
rem aciem mentis intende. qui ẽ finissine fi
salterium ẽ ut hieromius ait in modũ
delte littere formati ligni sonora concaui¬
tas. obesum uentrẽ in suꝑiorib habens. ubi
cordarum fila religata. disciplinabiliter ple¬
ctro pcussa. suauissimã dicuntur reddere
contraria: dum qđ istud in imo continet. il¬
lud uersa uice gestat in capite. Hoc autem
genus orgam canorũ atq singulare aptat᷑
corpori dñi saluatoris: qm sicut istud de al¬
tiorib sonat. sic & illud gloriose institutiõis
autem de celo uenit. que udit & audiuit te¬

Expanded text:
quando ad eum mens devota pervenerit. Finis quando ad eum mens devota pervenerit. Finis dicit: Finis enim legis Christus ad justitiam omni credenti . Ad quem dum pervenerimus, nihil ultra perquiremus; sed ipso beatitudinis fine contenti, plenissima jucunditate perfruemur; cujus tantum amor proficit, quantum intellectus noster, Domino praestante, clarescit. Et ideo quoties in titulis psalmorum in finem reperis, ad Dominum Salvatorem aciem mentis intende, qui est finis sine fPsalterium est, ut Hieronymus ait, in modum Δ deltae litterae formati ligni sonora concavitas, obesum ventrem in superioribus habens, ubi chordarum fila religata disciplinabiliter plectro percussa, suavissimam dicuntur reddere contraria, dum quod ista in imo continet, illud conversa vice gestat in capite. Hoc autem genus organi canorum atque singulare aptatur corpori Domini Salvatoris; quoniam sicut istud de altioribus sonat, sic et illud gloriosae institutionis autem de coelo venit, quae vidit et audivit te
Abbreviated transcription (Latin):
constat cẽ nominatũ. Usus quoq eccłȩ catholi¬
ce sc̃ĩ sp̃c infpiratione generaliter & immobili¬
ter tenet: ut quicũq eoꝵ cantandus fuerit
qui diuerso nomine prenotantur. lector aliud
predicare ñ audeat nisi psalmus dauud. Qđ
si cẽnt pprii. idest aut iaithun. aut filioꝵ cho¬
re. aut asaph aut moysi: coꝵ nomina utiq p̃¬
dicarentur. sicut & ineuangłus fit. qnͣdo aut
marci aut luce. aut mathei. aut ioħis. uocabu¬
lopnuntiantur. Qd etiã secutus pater augu¬
stinus: congruenter om̃s psalmos dicit eẽ daui¬
Primus ẽ iste cõmunis atq mortalis. qͣndo
res aliqua ad extremũ deducta ꝑuenerit. nec
ulterius potest ꝑdire qui motus sui terminũ
ꝓbatur acciꝑe. Sic enim dicimus finitũ cibũ.
qui sedula comestione consumptꝰ est: finitã
pecuniã que docetur expensa: & cetera que
hoc modo pbantur edici. Scd̾s dicitur finis.
ꝑfectus atq ꝑpetuus. quẽ modo querimꝰ. qui
tunc nobis ptendi magis ac dilatari incipit.

Expanded text:
constat esse nominatum. Usus quoque Ecclesiae catholicae Spiritus sancti inspiratione generaliter et immobiliter tenet, ut quicunque eorum cantandus fuerit, qui diverso nomine praenotantur, lector aliud praedicare non audeat, nisi Psalmos David. Quod si essent proprii, id est, aut Idithun, aut filiorum Core, aut Asaph, aut Moysi, eorum nomina utique praedicarentur; sicut et in Evangeliis fit, quando aut Marci, aut Lucae, aut Matthaei, aut Joannis vocabulo pronuntiantur. Quod etiam secutus Pater Augustinus congruenter omnes psalmos dicit esse Daviprimus est iste communis atque moralis, quando res aliqua ad extremum deducta pervenerit, nec ulterius potest prodire, quae motus sui terminum probatur accipere. Sic enim dicimus finitum cibum, qui sedula comestione consumptus est; finitam pecuniam, quae docetur expensa, et caetera quae hoc modo probantur edici. Secundus dicitur finis perfectus atque perpetuus, quem modo quaerimus; qui tunc nobis protendi magis ac dilatari incipit,
Abbreviated transcription (Latin):
ad me dicens. In libro quinetiã regũ heliscus
ꝓpħa dicit. de mulicre cuiꝰ filus extremum
clauserat diem. dimitte eã quia in amaritu¬
dine ẽ. & dñs celauit ame & ñ indicauit mͥ.
Apłs quoq dicit. De uirginib p̃ceptũ dĩ ñ
habeo. consiliũ autẽ do. Item ipse cõmemorat.
Que loquor. ñ loquor scd̾m me. Unde similit̃¬

Expanded text:
ad me dicens. In libro quinetiam Regum Eliseus ad me dicens. In libro quinetiam Regum Eliseus propheta dicit de muliere cujus filius extremum clauserat diem: Dimitte eam, quia in amaritudine est, et Dominus celavit me, et non indicavit mihi . Apostolus quoque dicit: De virginibus praeceptum Domini non habeo, consilium autem do . Item ipse commemorat: Quae loquor, non loquor secundum Deum . Unde et
Abbreviated transcription (Latin):
de celo. ñ ꝑ alios quoscumq modos. sed celes¬
ti aspiratione fuisse completũ. sicut de ipso
legitur. in primo regum uolumine. Et direc¬
tus ẽ sp̃c dni in dauidd: adie illa & deinceps.
Ipse quoq dñs in euangłio dicit. Si dauid in
spũ uocat eum dñm: quomodo dicitis quod
filius eius ẽ: Quo dicto recognoscimꝰ euiden
dum c̃ sane. qđ omnis ꝓphetia. aut de p̃terito
aut de presenti. aut de futuro tempore loqͥt᷑
ut tamen ad tempiis ꝑ infirmitate carnis
& contrarietate peccati. ab ipsis offensus abs¬
cederet. & iterum placatus sub oportunita¬
te temporis adueniret. Unde & sẽs hieroni¬
mus exponens euangłistam marcũ. in loco
ita euidenti ratione tractauit. ut nemo con¬
tra sententiã ipsiꝰ uenire p̃sumat. In psalmo
tus hicronimus in ꝑpħis ẽẽt sermo diuinus.
& nige in pectore eoꝵ haberet hospiciũ. nũꝗͣ
crebro iercchiel poneret. & factꝰ ẽ sermo ddñi

Expanded text:
de coelo, nec per alios quoscunque modos, sed coelesde coelo, nec per alios quoscunque modos, sed coelesti aspiratione fuisse completum; sicut de ipso legitur in primo Regum volumine: Et directus est Spiritus Domini in David a die illa, et deinceps . Ipse quoque Dominus in Evangelio dicit: Si David in Spiritu vocat eum Dominum, quomodo dicitis quod filius ejus est ? Quo dicto recognoscimus evidendum est sane quod omnis prophetia, aut de praeterito, aut de praesenti, aut de futuro tempore loquatur, ut tamen ad tempus pro infirmitate carnis et contrarietate peccati ab ipsis offensus abscederet, et iterum placatus sub opportunitate temporis adveniret. Unde et sanctus Hieronymus exponens evangelistam Marcum in loco ita evidenti ratione tractavit, ut nemo contra ipsius sententiam venire praesumat, In psalmo tus Hieronymus , in prophetis esset sermo divinus, et juge in pectore eorum haberet hospitium, nunquam crebro Ezechiel poneret: Et factus est sermo Domini
Abbreviated transcription (Latin):
rophetia ẽ aspiratio diuina. que euentuᷤ
rerum aut ꝑfacta aut ꝑdicta quoꝵdam
imobili ueritate ꝓnuntiat. De qua bene
quidam dixit. ꝓphetia ẽ suauis dictio. ce¬
lestis doctrine fauus. & dulcia diuimi cloqͥi
mella componens. Unde & ipse dauid in cen¬
tesimo xuiii. psalmo dicturus ẽ. Quam dul¬
cia faucib mcis eloquia tua: suꝑ mel & fa¬
uum orimco. Multis autem modis gratie
istius inunera p̃stabantur. Sed ut de pluri¬
mis pauca complectar: acta c̃ ꝑ oꝑationes ho¬
minum. ut fuit archa noc. & sacrificium
abrahe. & transitus maris rubri ꝑnatiui¬
tates quoq geminoꝵ esau & iacob: qui futu¬
rarum rerum sacram̃ta gestabant. E ange¬
los sicut locutisunt abrahe & loth & ⁊acharie
& marie. E uisiones sicut ysaie & iez echieli.
& ceteris scis. ꝑ somnia: fieut salomoni et
danieli. ꝑ nubem & nocẽ de celo: sicut moysi.
Unde constat scm̃ dauid ñ ꝑ oꝑationes hominũ.
ñ per natiuitates geminoꝵ ñ ꝑangłos. ñ¬

Expanded text:
rophetia est aspiratio divina, quae eventus rerum, aut per facta, aut per dicta quorumdam immobili veritate pronuntiat. De qua bene quidam dixit: Prophetia est suavis dictio coelestis doctrinae favos et dulcia divini eloquii mella componens. Unde et ipse David in centesimo octavo decimo psalmo dicturus est: Quam dulcia faucibus meis eloquia tua, super mel et favum ori meo ! Multis autem modis gratiae istius munera praestabantur. Sed ut de plurimis pauca complectar, acta est per operationes hominum, ut fuit arca Noe, et sacrificium Abrahae, et transitus maris Rubri; per nativitates quoque geminorum Esau et Jacob, qui futurarum rerum sacramenta gestabant; per angelos, sicut locuti sunt Abrahae vel Loth, Zachariae et Mariae; per visiones, sicut Isaiae et Ezechieli, et caeteris sanctis; per somnia, sicut Salomoni et Danieli; per nubem et vocem de coelo, sicut Moysi. Unde constat sanctum David non per operationes hominum, non per nativitates geminorum, non
Abbreviated transcription (Latin):
moꝵ. sed qm̃ prepositi artificib administrat¬
res carũrerum ꝓbabiles extiterunt. ut honot̃
de tali cõmemoratione surerent. qui ofico
scõ deuotis mentib seriuebant. maxime quia
& nomina eoꝵ intellectus rerũ congruos indi¬
care noscuntur. Non enim supradicti uiri ad
psalmos faciendos electi sunt: sed eos congrega¬
tos legimus tantũ ad canendũ. P salmigraphoᷤᷤ
autem fuisse historia nulla testatur: & pre¬
sumptũ ẽ dicere. qđ nulla possit auctoritate
firmari. Psalmos autẽ ad solum ꝓpħam da¬
uiaptinere. certis declaratur indiciis. Deniq
in apocalipsi uolens iftud opus uttelligi: soluis

Expanded text:
morum, sed quoniam praepositi artificibus, administratmorum, sed quoniam praepositi artificibus, administratores earum rerum probabiles exstiterunt, ut honorem de tali commemoratione sumerent, qui officio sancto devotis mentibus serviebant; maxime quia et nomina eorum intellectus rerum congruos indicare noscuntur. Non enim supradicti viri ad psalmos faciendos electi sunt, sed eos congregatos tantum legimus ad canendum; psalmographos autem fuisse historia nulla testatur; et praesumptuosum est dicere quod nulla possit auctoritate firmari. Psalmos autem ad solum prophetam David pertinere certis declaratur indiciis. Denique in Apocalypsi volens opus istud intelligi, solius
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħa dauidd deuota dño etate senuisset. qua¬
tuor milia iuuenũ ex isrłiticopopło elegisse.
qui psalmos quos ipse dñi aspiratione ꝓtule¬
rat. organis. ertharis. nablis. trmpanis. cymba¬
liꝰ. tubis. ꝓpria ꝙ uoce. in magnã iocunditatẽ suꝑnę
gre psonarent. Que suauis adimatio: tribus
partib diuisa constabat. Rationalis ꝑtinebat
ad humanã uocẽ. irrationalis ad instrum̃ta
musica. Cominunis aut̃ de utrisq partibus
aptabatur. ut & uox hominis certis modula¬
tionib ederetur: & instrumentoꝵ melos con¬
sona se uicinitate coniungeret. Sic suauis
illa & iocunda musica eccłam catholicã tali
actu predicabat. quȩ ex diuersis lingius ua¬
rioq concentu in unã fidei concordiam erat
año prestante creditura.: ex quo numero indi¬
ta nomina frequenter in titulis inuenimus.
ut idithir asaph. filii chore & his similia. ñ
quia ipsi ut quidã uolunt auctores fuere psal¬

Expanded text:
propheta David devota Domino aetate senuisset, quapropheta David devota Domino aetate senuisset, quatuor millia juvenum ex Israelitico populo delegisse qui psalmos, quos ipse Domini aspiratione protulerat, organis, citharis, nablis, tympanis, cymbalis, tubis, propriaque voce in magnam jucunditatem supernae gratiae personarent. Quae suavis adunatio tribus partibus divisa constabat: rationabilis pertinebat ad humanam vocem; irrationabilis ad instrumenta 4 musica; communis autem de utrisque partibus aptabatur; ut et vox hominis certis modulationibus ederetur, et instrumentorum melos consona se vicinitate conjungeret. Sic suavis illa et jucunda musica Ecclesiam catholicam tali actu praedicebat, quae ex diversis linguis, varioque concentu in unam fidei concordiam erat, Domino praestante, creditura. Ex quo numero indita nomina frequenter in titulis invenimus, ut Idithun, Asaph, filii Core, et his similia. Non quia ipsi, ut quidam volunt, auctores fuere psal
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ uideris sp̃m sc̃m inspecie columbe descen¬
dentem & manentẽ ineo: hic ẽ qui baptizat
qđ additur & manentẽ in eo: nisi ab aliis ñ¬
numquã recedere ꝓbarctur. In xp̃o enĩ ꝑman¬
sit: quia peccata non habuit. Ab alus iure
discessit: quia pollutionis maculã ꝑcepert̃.
Sp̃ui enĩ scõ ñ potest eẽ cõmunio cũ delictis.
Iam sic scriptum ẽ in libro sapientie salomo
lectu. Est autem ꝓphetiẽ magnificũ nimis &
ueriloqũ dicendi genus. non humana uo¬
luntate compositũ. sed diuna inspiratione
ꝓfusum. sicut ait petrus apłs. Nlon enĩ uolun¬
tate humana allata ẽ aliquando ꝓpħia: sedd
spũ scõ ispirati. locuti sunt scĩ dei homines.
loquitur ad edificationem. & exhortationem
incognitas nimisq necessarias p̃locutionis
beneficio facit eẽ notissimas. Ham & quibus
data ẽ facultas bene intelligendi inter pretan¬
diq scripturas diuinas. a munere ꝓphetie ñ
sitan que leguntur cognoiumus: nunc que

Expanded text:
quem videris Spiritum sanctum in specie columbae descendentem et manentem in eo, hic est qui bapquod additur: Et manentem in eo, nisi ab aliis nonnunquam recedere probaretur. In Christo enim permansit, quia peccatum non habuit; ab aliis jure discessit, quia pollutionis maculam perceperunt. Spiritui enim sancto non potest esse communio cum delictis: nam sic scriptum est in libro Salectu . Est autem prophetia magnificum nimis et veriloquum dicendi genus, non humana voluntate compositum, sed divina inspiratione profusum, sicut ait Petrus apostolus: Non enim voluntate humana allata est aliquando prophetia; sed Spiritu sancto inspirati, loloquitur ad aedificationem, et exhortationem, incognitas nimisque necessarias praelocutionis beneficio facit esse notissimas. Nam et quibus data est facultas bene intelligendi vel interpretandi Scripturas divinas, a munere prophetiae non sitan quae leguntur agnovimus, nunc quae
Abbreviated transcription (Latin):
lii. Porro filii roboia: multiplicatisunt nimiᷤ.
filii isaar: salomith primꝰ. filii hebron: ie
riau. primꝰ: amarias scds: iatihel tercius:
iechinaam quartꝰ. filii iarihel: micha pͥmꝰ:
iesia scãs filii merari: mooli & musi. filii
inooli: elearar & cis. Mortuus ẽ autẽ eleatar.
& ñ habuit filios. s filias. acceꝑuntq eas fi¬
lii cis. fr̃s earum. filii musi: mooli & eder.
& hierimuth tres. hii filii lem in cognationi¬
b suus & familiis suis. principes ꝑ uices. & nu¬
merũ capitũ singłoꝵ: qui faciebant oꝑa mi

Expanded text:
lii. Porro filii Roobia multiplicati sunt nimis. lii. Porro filii Roobia multiplicati sunt nimis. Filii Isaar: Salomith primus. Firiau primus Amarias secundus Iazihel tertius Iecmaam quartus filii Ozihel Micha primus Iesia secundus filii Merari Mooli et Musi filii Mooli Eleazar et Cis mortuus est autem Eleazar et non habuit filios sed filias acceperuntque eas filii Cis fratres earum filii Musi Mooli et Eder et Ierimuth tres hii filii Levi in cognationibus et familiis suis principes per vices et numerum capitum singulorum qui facieb
Abbreviated transcription (Latin):
ui. Gerson uidelicet. & caath. & merari: ser
som. lecdam & semei. filii lecdan: princeps
ichihel. & thetban. & iohel. tres. filii semei:
salomith. & iorihel & aran. tres. Isti pͥncipeᷤ
familiarũ lecdan. Porro filii semei: leeth. &
ziza. & iaus. & baria. Isti filii semei. quatuor.
Erat autẽ leeth prior. tita scđs. Porro iaus
& baria ñ habuerunt plurimos filios: idcir¬
co in una familia unaq domo computati
siuit. filii caath: amram. & isaar. hebron.
& orihel. quatuor. Filii amrã: a aron. & mo¬
yses. Separatusq ẽ aaron ut ministraret in
sc̃a scõꝵ ipse & filii eius in sempit̾nũ: & ado¬
leret incensum dño scđm ritũ suũ: ac bene¬
diceret nomini eiꝰ in ꝑpetuũ. Moysi quoq fi
bominis dĩ filii: annumerati sunt in tribu
leui. filii moysi: gersom. & eliezer. filii ger¬
som: subuhel pͥmus. fucrunt autẽ filii elie¬
ter. roboia primus: & ñ erant elicter filii a¬

Expanded text:
vi, Gerson videlicet, et Caath, et Merari. Filii vi, Gerson videlicet, et Caath, et Merari. Filii Gerson: Leedan, et Semei. Filii Leedan: princeps Jahiel, et Zethan, et Joel, tres. Filii Semei: Salomith, et Osiel, et Aran, tres: isti principes familiarum Leedan. Porro filii Semei, Leeth, et Ziza, et Jaus, et Baria: isti filii Semei, quatuor. Erat autem Leeth prior, Ziza secundus. Porro Jaus et Baria non habuerunt filios plurimos, et idcirco in una familia, unaque domo computati sunt. Filii Caath: Amram, et Isaar, Hebron, et Oziel, quatuor. Filii Amram: Aaron et Moses. Separatusque est Aaron, ut ministraret in sancto sanctorum, ipse et filii ejus in sempiternum, et adoleret incensum Domino secundum ritum suum, ac benediceret nomini ejus in perpetuum. Mosi quoque hominis Dei filii annumerati sunt in tribu Levi. Filii Mosi: Gersom, et Eliezer. Filii Gersom: Subuel primus. Fuerunt autem filii Eliezer: Roobia primus; et non erant Eliezer filii a