comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
numeri figurat sacramentum. Quod
autẽ manducant et bibunt in locodĩ
suauitatem saturitatemq significat
inillo regno eternitatis. Beati enim
qͥesuriunt et siciunt iusticiam qm̃
ipsi saturabuntur. unde et dñs dicit
uenturos multos. qͦs utiq nisi electos
prescitos. predestinatos. uocatos. iuisti¬
ficatos. glorificatos. et recubituros cũ
abraham. et ẏsaac. et iacob in regno
cȩloꝵ. Nam et alio loco ipse hoc ꝓmit¬
dt fidelib suis qͦd faciat eos recumb̃e
et transiens ministret eis. Quid
sibi uiat qͦd iħus naue ñ commemo¬
ratus inulis quatuor subito cũ moyse
apparet. et cum illo ascendit inmon¬
tem adaccipiendas tabulas legis. E
subito rursꝰ iesus absconditur idest
tacet᷑. et moyses accepit legẽ induab
tabulis et cum eo irerum apparet. an
forte significat nouum testamentum
nomine ihu et absconditum eẽ inle¬
ge etaliquando apparere intelligen¬
tibꝰ Quod uero iħs iam uocatur cũ

Expanded text:
numeri sacramentum figurat quod numeri sacramentum figurat quod autem manducant et bibunt in loco dei, suauitatem saturitatemque significat in illo regno aeternitatis. beati enim qui esuriunt et sitiunt iustitiam, quoniam ipsi saturabuntur. unde et dominus dicit uenturos multos. — quos utique? nisi electos, praescitos. praedestinatos, uocatos, iustificatos. glorificatos — et recubituros cum Abraham et Isaac et Iacob in regno caelorum. nam et alio loco ipse hoc promittit fidelibus suis. quod faciat eos recumbere et transiens ministret eis. Quid sibi uult quod Iesus Naue non commemoratus in illis quattuor subito cum Moyse adparet et cum illo ascendit in montem ad accipiendas tabulas legis; et subito rursus Iesus absconditur, id est tacetur; et Moyses accepit legem in duabus tabulis et cum eo iterum adparet? an forte significat nouum testamentum nomine Iesu et absconditum esse in lege et aliquando adparere intellegentibus ? quod uero Iesus iam uocatur, cum
Abbreviated transcription (Latin):
res. nunc appellatos electos isrł: qui
ꝓculdubio ꝑsonam gerebant eorum
qui electi sunt inppło dĩ. Non enun
omnium ẽ fides et nouit dñs qui st̃
eius. Inmagna autem domo sunt alia
uasa in honorem. alia incontumeliã
Quos autem predesti nauit illos etuo¬
cauit. qͦs autem uocauit ipsos et iusti¬
ficauit. qͦs autẽ iustificauit. ipsos et
glificauit. ꝓfecto de electis ñ dissonuit
nec unus: significatur autem quater¬
nario numero inmoyse. & aaron. &
nadab. & abiud. ꝓpter quatuor euuã¬
głia. et tocius orbis qui in quatuor
partes diuidit᷑ ꝓmissionẽ et de septua¬
ginta de seniorib isrł numeroscilicet
septenario decuplato qͥ ꝑtinet adsigni¬
ficandum sp̃m scm̃. Saphiro autem
significatur uita cȩlestis. marime qͥ a
dictum ẽ sic̃ aspectus firmamenti.
irmamentum autẽ cȩlum appellari
qͥs nesciat:etforma lateris in eodem
saphiro quadraturam ipsem uł sta¬
bilitatem. uel eiusdem quaternarii

Expanded text:
res, nunc appellatos electos Israhel? qui res, nunc appellatos electos Israhel? qui procul dubio personam gerebant eorum qui electi sunt in populo dei. non enim omnium est fides, et nouit dominus qui sunt eius; in magna autem domo sunt alia uasa in honorem, alia in contumeliamquos autem praedestinauit, illos et uocauit; quos autem uocauit, ipsos et iustificauit; quos autem iustificauit, ipsos et glorificauit, profecto de electis Israhel non dissonuit nec unus. significantur autem quaternario numero in Moyse et Aaron et Nadab et Abiud propter quattuor euangelia et totius orbis, qui in quattuor partes diuiditur, promissionem; et septuaginta de senioribus Israhel numero scilicet septenario decuplato, qui pertinet ad significandum spiritum sanctum. sapphiro autem significatur uita caelestis, maxime quia dictum est: sicut aspectus firmamenti. firmamentum autem caelum appellari quis nesciat? et forma lateris in eodem sapphiro quadraturam ipsam uel stabilitatem uel eiusdem quaternarii
Abbreviated transcription (Latin):
decalogum legis intabulis lapideis fu
isse conscriptum postea manifestũ est
Et dixerunt: omnia quecumq locittꝰ xemi
ẽ dñs faciemus & audiemus non alit̃
respondent ecce iam tercio. Et ascen¬
dit moyses et aaron et nadab ⁊abuid
& septuaginta seniorum isrł et uideit̃
locum ubi steterat ds̃ isrł. constat int
eos qͥ recte intelligunt nullo din con¬
tineri loco. nec aliqͦ uelut situ corꝑis
menbra ponere sicuti ẽ nr̃i corporis.
sedere. tacere. stare. & si quid huiꝰmͦ ẽ
ec enuim non sunt nͥ corporum. ds̃ au¬
tem sp̃s ẽ. Quod gͦ se ostendit specie
corporali. uel signis corporaliter erpres¬
sis. non substantia eius apparet quia
est ipse quod ẽ sed assumptio forma¬
rum uisibilium eius omnipotentie
subiacet Et deelectis israhel non res¬
dissonuit. nec unus & apparuerunt
in loco dei. et manducauerunt. etbi¬
berunt. Quis dubitet illos qͦs nomi¬
natim expressit et septuaginta senio¬

Expanded text:
decalogum legis in tabulidecalogum legis in tabuliisse conscriptum postea manifestatum est. Et dixerunt: omnia quaecumque locutus est dominus faciemus et audiemus. non aliter respondent ecce iam tertio. Et ascendit Moyses et Aaron et Nadab et Abiud et septuaginta seniorum Israhel et uiderunt locum ubi steterat ibi deus Israhel. constat inter eos qui recte intellegunt nullo deum contineri loco nec aliquo uelut situ corporis membra ponere, sicuti est nostri corporis, sedere, iacere, stare et si quid huius modi est. haec enim non sunt nisi corporum, deus autem spiritus est. quod ergo se ostendit specie corporali uel signis corporaliter expressis, non substantia eius adparet, qua est ipse quod est, sed adsumptio formarum uisibilium eius omnipotentiae subiacet. Et de electis Israhel non dissonuit nec unus: et adparuerunt in loco dei et manducauerunt et biberunt. quis dubitet illos, quos nominatim expressit, et septuaginta senio
Abbreviated transcription (Latin):
mo. Calicẽ inquit salutaris accipiã.
non dixit calicem salutarẽ. ubi uiden¬
dum ẽ ne forte ille significetur de quo
dirit sẏmeon. qm̃ uiderunt odi mei
salutare tuum. hunc enim et psalmus
commendat ubi legitur. Bene nuncia¬
te diem exdie salutare eius. qͥdẽ enim
aliud si diligentius attendamus qͦd
ait diẽ exdie. nͥ lumen exlumine. hoc
ẽ deum exdõ. quod ẽ unigenitus filis:
Sumens autẽ moyses dimidiã partẽ¬
partẽ sanguinis infudit in craterem
et partem reliquam sanguinis infu¬
dit adaltare. & accipiens librum testa¬
menti recitauit in aure ppłi. Notan¬
dum ẽ nc̃ primum sacrificasse moy¬
sen eiudenter scripturã dicere exquo
eregẏpto eductus ẽ ppłs. Primo enĩ
de iethro dictum erat socero eius qͣm¬
ius cum aliqua ambiguitate qͦd im¬
molauerit dõ. & aduertendum librỹ
testamenti eũ sanguine hostie reci¬
tari se inqͦ libro illas iustificatioẽs
con ͣm scriptas debemꝰ accipesã

Expanded text:
mo: Calicem, inquit, salutaris accipiam . mo: Calicem, inquit, salutaris accipiam . Non dixit calicem salutarem. Ubi videndum est, ne forte ille significetur, de quo dixit Simeon: Quoniam viderunt oculi mei, salutare tuum . Hunc enim et psalmus commendat ubi legitur: Bene nuntiate diem ex die, salutare ejus . Quid est enim aliud si diligentius attendamus, quod ait diem ex die, nisi lumen ex lumine, hoc est Deum ex Deo, qui est unigenitus Filius? Sumens autem Moyses dimidiam partem sanguinis, infudit in crateram, et partem reliquam sanguinis in altare; et accipiens librum testamenti, recitavit in aures populi. Notandum est nunc primum sacrificare Moysen, evidetur Scripturam dicere, ex quo ex Aegypto eductus est populus. Primo enim de Jethro dictum erat socero ejus, quamvis cum aliqua ambiguitate, quod immolaverit Deo. Et advertendum librum testamenti cum sanguine hostiae recitari: in quo libro illas justificationes conscriptas debemus accipere. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
ordo postulare ut diceretur audiemꝰ
⁊ faciemus. S mirum nͥ aliqui sensus
hic latet. Nam si audiemus ꝓeo po
situm ẽ qͦd ẽ intelligemus prius opor¬
tet uerbis dĩ reddere faciendi seruitu¬
tem ut adintelligentiam earum rerum
que ipso precipiente fiunt merito de¬
uocionis qua ñ contemptȩ s facte sũt
ipse ꝑducat. Sed uidendũ ẽ utrũ iste po¬
pulus illi filio similis inueniatur qui
patri iubenti dixit. Ibo inuineã & non
IuIIT. Gentes enim quȩ dm̃ peni¬
tus contempserunt. Postea ꝑunius o¬
bedientiam iustificate quȩ non secta¬
bantur iusticiã app̃hendert̃ iusticiã.
Notandum qͦd moyses edificauit
altare subinonte et duodecim lapides
induodecim trib isrł: intelligitur enĩ
exduodecim lapidib altare edificatũ
significasse ipsum populum eẽ altare
lauerunt hostiã salutaris dõ. ñdixit
hostiam salutarẽ s hostiam salutaris.
qͦd grecus habet soterui. unde et inpsal

Expanded text:
ordo postulare, ut diceretur: "audiemus ordo postulare, ut diceretur: "audiemus et faciemus". sed mirum nisi aliquis sensus hic latet. nam si audiemus pro eo positum est quod est intellegemus, prius oportet uerbis dei reddere faciendi seruitutem, ut ad intellegentiam earum rerum, quae ipso praecipiente fiunt, merito deuotionis, qua non contemtae, sed factae sunt, ipse perducat. sed uidendum est, utrum iste populus illi filio similis inueniatur qui patri iubenti dixit: ibo in uineam et non iit. gentes enim, quae dominum penitus contemserunt, postea per unius oboedientiam iustificatae, quae non sectabantur iustitiam, adprehenderunt iustitiam. Notandum quod Moyses aedificauit altare sub monte et duodecim lapides in duodecim tribus Israhel. intellegitur enim ex duodecim lapidibus altare aedificatum significasse ipsum populum esse altare lauerunt hostiam salutaris deo. non dixit "hostiam salutarem", sed: hostiam salutaris, quod graecus habet owrrjpioD. unde et i
Abbreviated transcription (Latin):
Populus autem nonascendet cum illis
ntroiit autem moyses et narrauit
ppło omĩa uerba dĩ et iustificatio¬
nes. Respondit autẽ omnis ppłs uo¬
ce una dicentes omnia uerba quȩ
locutus ẽ dñs faciemus et audiemꝰ
usq adhunc locum scripturȩ iustifi¬
cationes intelliguntur quȩ datȩ sunt
ppło ad obseruandũ. Incipuint autem
qͣntum ipsa uerba scripturȩ indicant
unde hoc nomen iustificationum ex¬
orsum ẽ abillo seruo hebreo cui auris
adpostem ꝑtunditur inquib om̃ĩb
iustificationib considerandũ ẽ quȩ in¬
de adagendum uitam & morũ bo¬
norum conseruationẽ duci possint.
Multa quippe ineis sunt sacramenta sig¬
nificantia pocius aliquid qm uitam
nrãm instruentia. iustificationes sane
latini interpretes eas eẽ dixerunt quȩ
greci diciomata appellant.
Iotandum ẽ qͦd iterum ppłs ita respon¬
det omnia uerba quȩ locutus ẽ dñs.
faciemus et audiemꝰ cum uideatur

Expanded text:
populus autem non ascendet cum illis. populus autem non ascendet cum illis. introit autem Moyses et narrauit populo omnia uerba dei et iustificationes. respondit autem omnis populus uoce una dicentes: omnia uerba quae locutus est dominus faciemus et audiemus. usque ad hunc locum scripturae iustificationes intelleguntur quae datae sunt populo ad obseruandum. incipiunt autem, quantum ipsa uerba scripturae indicant. unde hoc nomen iustificationum exorsum est, ab illo seruo hebraeo cui auris ad postem pertunditur. in quibus omnibus iustificationibus considerandum est, quae inde ad agendam uitam et morum bonorum conseruationem duci possint. multa quippe in eis sunt sacramenta significantia potius aliquid quam uitam nostram instruentia. iustificationes sane latini interpretes eas esse dixerunt, quae graeci Stxa-.wjiata appellant. Notandum est quod iterum populus ita respondet: omnia uerba quae locutus est dominus faciemus et audiemus, cum uideatur
Abbreviated transcription (Latin):
exercuus sui. uespas: ñ autẽ legimꝰ fac¬
tum neq moysi demporib. neq sub
iesu naue: neq subiudicib. neq sub
regib. Ac ꝑhoc uespe iste. aculei timo¬
ris intelligendi sunt fortasse quib
agitabantur memoratȩ gentes ut ce¬
derent filuis isrł. Ds̃ enim loquitur.
incuius sermone si figuratȩ aliqͥd
dicatur. qͦd ad ꝓprietatem non sit
implecum: ñ impedit historiȩ fidem.
inqua ꝑspicitur ueritas narratoris
sic̃ nec euuangłistarum narratio se¬
cundum ꝓprietatem inpeditur. si ali¬
quid axp̃o dicitur figurate. xen¬
Si seruieris diis eorum. erunt tibi offen
diculum. hic grecus duleuses habet ñ
latreuses. unde intelligitur quia et du¬
la debetur dõ tamquam dño. latria
uͦ non nisi deo tamquam deo.
Et moysi dixit. ascende addominũ tu
et aaron et nadab. labiud et septua¬
ginta senioꝵ isrł ladorabunt alon¬
ge dominum. et accedet moyses solꝰ
addominum. ipsi autẽ ñ accedent.

Expanded text:
exercitus sui uespas. non autem legimus facexercitus sui uespas. non autem legimus factum neque Moysi temporibus neque sub Iesu Naue neque sub iudicibus neque sub regibus. ac per hoc uespae istae aculei timoris intellegendi sunt fortasse, quibus agitabantur memoratae gentes, ut cederent filiis Israhel. deus enim loquitur, in cuius sermone si figurate aliquid dicatur, quod ad proprietatem non sit inpletum, non inpedit historiae fidem, in qua perspicitur ueritas narrationis. sicut nec euangelistarum narratio secundum proprietatem inpeditur, si aliquid a Christo dicitur figurate. Si seruieris diculum. Hic Graecus δουλεύσεισ habet non λατρεύσεις. Unde intelligitur, quia et dulia debetur Deo tanquam Domino. Latria vero non nisi Deo, tanquam Deo. Moysi quoque dixit: Ascende ad Dominum et Aaron et Nadab et Abiud et septuaginta seniorum Israhel: et adorabunt a longe domino. et accedet Moyses solus ad dominum, ipsi autem non accedent:
Abbreviated transcription (Latin):
gesimo scđo pęne lapsos et effusos gnᷤ¬
sus suos. Homo dicit cum ⁊elaret in
peccatorib pacem peccatoꝵ intuens.
Ca quippe cernebat habundare impis
quȩ ipse scđm testamentũ uetꝰ ex pec¬
tabat a dnõ dõ cui hac mercede ser¬
inebat etcum hinc ei subrepere cepisset
sensus impiis qͦd dm̃ non curare existi¬
maret humana correctũ se dic̃ dũ auc¬
toritatem scõꝵ ñ est ausus ĩꝓbare et susce¬
pit cognoscere et ait. hoc labor ẽ ante
me. donec introeam inscũariũ dĩ. &
intelligam innouissima.i Ibi e¬
nim p̃mia dabuntur adno qi uum
ꝑtinentia testamentum quȩ impu
ñ accipient. et pęne tunc futurȩ sunt
impiorum qͣs nullus piorũ sensurꝰ ẽ
Etmittam uespas ante te et xci¬
eiciet amorreos. & eueos. & chanane¬
os. et cetheos. apte queritur de istis ues
pis qͥd intelligendum sit. Nam &
ꝓmittit hoc ds̃ etliber sapientiȩ dic̃
impletum uͥ ait. & misit ante cessore ᷤᷤ

Expanded text:
gesimo secundo paene lapsos et effusos gresgesimo secundo paene lapsos et effusos gressus suos homo <dei> dicit, cum zelaret in peccatoribus pacem peccatorum intuens. ea quippe cernebat abundare inpiis, quae ipse secundum testamentum uetus expectabat a domino deo, cui hac mercede seruiebat. et cum hinc ei subrepere coepisset sensus inpius, quod deum non curare existimaret humana, correctum se dicit, dum auctoritatem sanctorum non est ausus inprobare et suscepit cognoscere et ait: hoc labor est ante me, donec introeam in sanctuarium dei et intellegam in nouissima. ibi enim praemia dabuntur ad nouum pertinentia testamentum, quae inpii non accipient; et poenae tunc futurae sunt inpiorum, quas nullus piorum sensurus est. Et mittam uespas ante te et eiciet Amorrhaeos et Euaeos et Chananaeos et Chettaeos a te. qutiis, quid intelligendum sit. Nam et promittit hoc Dinpletum, ubi ait: et misit antecessores
Abbreviated transcription (Latin):
am passionis euis fuit in lacte matͥs suȩ
tuam ut seruet te inuia et inducat te
eũ ne ñcredas illi. Nichil enĩ subtrahet
tͥ nom̃ enĩ meum ẽ suꝑ eum hoc de
illo nimirum intelligit᷑ cui nomeri
mutatum ẽ ut iħs uocaret᷑. ipse qͥppe
introdurit ppłm interrã ꝓmissionis.
Et seruies dño dõ tuo. etbenedicã re¬
panem tuũ. et uinũ tuũ. & aqͣm tuam.
& auertam infirmitatẽ auob̃. ñ erit qͥ
ñgeneret. neq sterilis suꝑ terrã tuã nu¬
merum dierũ tuoꝵ replebo et timorẽ
mittam qͥ te ante cedat. amentes faci¬
am om̃s gentes inqͣs tu intrabis &
cȩtera. Quamuis istȩ ꝓmissiones pos¬
sint et spiritalit̃ intelligi. tamen cum
scd̃m temporalẽ hominum felicitatẽ
intelligunt᷑. aduer̃sꝰ testamentũ ꝑti¬
nent ubi qͣm qͣm p̃cepta exceptis his
que insacramento aliqͥd de significã
eadem admores bonos ꝑtinentia repe¬
riantur. Pmissiones tam̃ carnales all
terrenȩ sunt. unde inpsalmo septua¬

Expanded text:
am passionis eius fuit in lacte matris suaetuam, ut seruet te in uia, ut inducat te eum. ne non credas illi: nihil enim subtrahet tibi; nomen enim meum est super eum. hoc de illo nimirum intellegitur, cui nomen mutatum est, ut Iesus uocaretur; ipse quippe introduxit populum in terram promissionis. Et seruies domino deo tuo: et benedicam panem tuum et uinum tuum et aquam tuam et auertam infirmitatem a uobis. non erit qui non generet neque sterilis super terram tuam. numerum dierum tuorum replebo. et timorem mittam, qui te antecedat. et amentes faciam omnes gentes in quas tu intrabis et cetera. quamuis istae promissiones possint et spiritaliter intellegi. tamen cum secundum temporalem hominum felicitatem intelleguntur, ad uetus testamentum pertinent: ubi quamquam praecepta exceptis his quae in sacramento aliquid significant eadem ad mores bonos pertinentia reperiantur, promissiones tamen carnales atque terrenae sunt. unde in psalmo septua
Abbreviated transcription (Latin):
ipsum manifeste uideã te ut sim
inueniens grãm ante te: et ut sciam
quia populus tuus ẽ gens hȩc qͦd
habet grecꝰ c̃nost os. hoc quidã
latimi interpretati sunt manifeste
cum scriptura non dixerit phade ros
otuit gͦ fortasse aptius dici. si inue¬
ni grãm inconspectu tuo ostende
m̃ temetipsum scienter uideam te
quib tierbis satis ostendit moyses qͦd
non ita uidebat dm̃ milla tanta fa¬
miliaritate conspectus ut desiderabat
uidẽ qm̃ ille om̃s uisiones dĩ quę
mortalium p̃bebantur aspectib et ex
quib fiebat sonus qͦ mortalis attingere¬
tur auditus. sic exhibebant᷑ assũpta
sic̃ ds uolebat specie qua uolebat ut ñ
meis ipsa uilo sensu corꝑis sentiretur
diuina natura quȩ inuisibilis ubiq
tota ẽ & nullo eontinetur loco: lquia
induob p̃ceptis hoc ẽ dilectionis dĩ et
ꝓrimi tota lex pendet. ⁊deo moyses in
utrosq suũ desidium demonstrabat

Expanded text:
ipsum, manifeste uideam te, ut sim ipsum, manifeste uideam te, ut sim inueniens gratiam ante te et ut sciam quia populus tuus est gens haec. quod habet graecus fvwatwc, hoc quidam latini interpretati sunt "m ani f est e," cum scriptura non dixerit cpavspwt. potuit ergo fortasse aptius dici: si inueni gratiam in conspectu tuo, ostende mihi temet ipsum, scienter uideam te. quibus uerbis satis ostendit Moyses, quod non ita uidebat deum in illa tanta familiaritate conspectus, ut desiderabat uidere, quoniam illae omnes uisiones dei, quae mortalium praebebantur aspectibus et ex quibus fiebat sonus, quo mortalis adtingeretur auditus, sic exhibebantur adsumpta, sicut deus uolebat, specie qua uolebat, ut non in eis ipsa ullo sensu corporis sentiretur diuina natura, quae inuisibilis ubique tota est et nullo continetur loco. et quia in duobus praeceptis, hoc est dilectionis dei et proximi, tota lex pendet, ideo Moyses in utroque suum desiderium demonstrabat:
Abbreviated transcription (Latin):
dammꝰ abeis absente qͥ nusqͣm eẽ abses̃
potest implere sedic̃ qͦd patrib eoꝵ iu¬
rauit. tamqͣm ethic ostendens hoc se
ideo facere quia illis patrib iustis ꝓ¬
misit ñ qͦdisti digni essent. Quod gͦ
significauit nͥ forte ideo se non ẽẽ cum
eis qui dura ceruice sunt quia ñ eum
ꝓpicium & salubrem nͥ humilitas &
pietas capit.: ẽẽ audem dm̃ cum dure cet¬
uiciꝰ hominib nchsaliud qͣm uindican¬
do adẽẽ atq puniendo. Unde cum eo
mͦ malis non ad÷ parcendo fac̃. quoꝑ
tinet illud qͦd dicit᷑. Auerte faciem
tuam apeccatis meis. quia si aduer¬
tit euertit. Sicut enim fluit cera afa¬
ciȩ ignis sic pereant peccatores a faciȩ
dei. Et dixit moyses ad dominũ. cxxun¬
cce tu mͥ dicis deduc populum hunc
tu autem non demonstrasti mͥ quem
simul mittas mecum. tu autẽ dixi
sti mͥ scio te preomnib & grãm ha¬
bes apud me. Si ergo inueni grãm
inconspectu tuo ostende mͥ temet

Expanded text:
odam modo ab eis absente, qui nusquam esse absens odam modo ab eis absente, qui nusquam esse absens potest, inplere se dicit quod patribus eorum iurauit, tamquam et hic ostendens hoc se ideo facere, quia illis patribus iustis promisit, non quod isti digni essent. quid ergo significauit nisi forte ideo se non esse cum eis, quia dura ceruice sunt, quia non eum propitium et salubrem nisi humilitas et pietas capit? esse autem deum cum durae ceruicis hominibus nihil est aliud quam uindicando adesse atque puniendo: unde cum eo modo malis non adest, parcendo facit. quo pertinet illud quod dicitur: auerte faciem tuam a peccatis meis, U quia si auertit, euertit; sicut enim fluit cera a facie ignis, sic pereant peccatores a facie dei. Et dixit Moyses ad dominum: ecce tu mihi dicis: deduc populum hunc: tu autem non demonstrasti mihi quem simul mittas mecum. tu autem mihi dixisti: scio te prae omnibus, et gratiam habes apud me. si ergo inueni gratiam in conspectu tuo, ostende mihi temet
Abbreviated transcription (Latin):
intrrredente sine flagello discipline
populum dereliquit. nescio qͦ enim
inͦ ut sic cos diligeret ipse moyses ds̃
illos occultius diligebat qͥ manifesta
uoce t̾rebat. Ubi dic̃ ds̃ admoy ex¬
sen. yade ascende hinc tu et ppłs tuus
qͦs eduxisti deterra egypti int̾ram qͣm
uiraui abraham. ysaac. et iacob di¬
cens. Semin ur̃o dabo eam. conti¬
nuo tamqͣm adipsum moysen ad¬
huc loquatur occulta conu̾sione. q̃
grece apostrophȩ dicitur iã adipsũ
populũ loquitur dicens & simul¬
mittam angelum meum ante de.
& eiciet chananeum & amorreum.
& cetheum. & ferereum. & gerges¬
troducet te interram fluentem lac
⁊ mel. Hon enĩ ascendam tecũ qͥa
populus dure ceruicis esut ñ de¬
leam de inuia. magna sacram̃tri
mira ꝓfunditas tam qͣm maiorem
misericordiam posset angłs habe
qͣm dñs. qui populo dure ceruicis par¬
ceret. cui ds̃ si cum illis eẽc ipse non par¬
ceret & tamen etiam ꝑangłm suũ se qͦ¬

Expanded text:
intercedente, sine flagello disciplinae intercedente, sine flagello disciplinae populum dereliquit. Nescio quo enim modo ut sic eos diligeret ipse Moyses, Deus illos occultius diligebat, qui manifeste terrebat, ubi dicit Dominus ad Moyet «Vade, ascende hinc tu et populus tuus quem eduxisti de terra Aegypti in terram quam iuravi Abraam et Isaac et Iacob dicens: Seminnuo tanquam ad ipsum Moysen adhuc loquebatur occulta conversione, quod Graece apostrophe dicitur. Jam ad ipsum populum loquitur, dicens: Mittam angelum meum ante te, et ejiciet Chananaeum, et Amorrhaeum, et Hethaeum, et Pheresaeum, et Gergestroducet te in terram fluentem lac et mel. Non enim ascendam tecum, quia populus dura cervice es, ut non deleam te in via. Magna sacramenti et mira profunditas, tamquam maiorem misericordiam posset angelus habere quam dominus, qui populo durae ceruicis parceret, cui deus, si cum illis esset, ipse non parceret. et tamen etiam per angelum suum se qu
Abbreviated transcription (Latin):
Iam et si uibebat ds̃ inobedienter famu¬
lus non parebat et dm̃ hoc aseruo.
uel ut ꝓbeneficio petere non decebat.
cũ presertim posset eos etiam ulo no¬
lente conterere: ille itaq ibi sensus in
promptu ẽ. qͦd his uerbis significaũ
ds̃ plurimum apud se ꝓ desse illi po¬
pulo quia sic abillo uiro diligeban¬
tur quẽ sic dñs diligebat. ut eo mͦ ã¬
moneremur cum merita nr̃a nos gra¬
uent ne diligamur adõ releuari noᷤ
apud eum illoꝵ meritis posse quos
diligit. Nam eum abomm potente di¬
citux homini sine me & conterã eos
quid aliud dicitur qͣm contererẽ eos.
nͥ diligerentur abste. Ita gͦ dictumẽ
sine me. ac si diceretur noli eos dilig̾e
& conteram cos quia ne id faciam
dilectio tua millo int̃cedit mͥ. ob¬
temꝑandũ autẽ esset domino dicen¬
ti. noli cos diligere si hoc uibendo di¬
rissit. & non pocius ammonendo ⁊
cronmendo qͥd illum abeoꝵ suꝑ¬
plicio iruocanet. nec tam̃ etiã illo

Expanded text:
nam et, si iubebat deus, inoboedienter famunam et, si iubebat deus, inoboedienter famulus non parebat, et deum hoc a seruo uelut pro beneficio petere non decebat, cum praesertim posset eos etiam illo nolente conterere. ille itaque ibi sensus in promtu est, quod his uerbis significauit deus plurimum apud se prodesse illi populo, quia sic ab illo uiro diligebantur, quem sic dominus diligebat, ut eo modo admoneremur, cum merita nostra nos grauant ne diligamur a deo, releuari nos apud eum illorum meritis posse quos diligit. nam cum ab omnipotente dicitur homini: sine me, et conteram eos, quid alinisi diligerentur abs te. Ita ergo dictum est, Sine me, ac si diceretur, Noli eos diligere, et conteram eos, quia ne id faciam dilectio tua in illos intercedit mihi. Obtemperandum autem esset Domino dicenti: Noli eos diligere, si hoc jubendo dixisset, et non potius admonendo et exprimendo, quid illum ab eo supplicio revocaret. Nec tamen etiam illo
Abbreviated transcription (Latin):
ñparcat ita ut nec mutationẽ eius ex¬
pectaet. et totum hoc adidredit qͦd
apłs dic̃ exclamans. Quam inscruta
pulus tiuuis quẽ eduxisti. Alioquin dixis¬
set tu & populusmeus quem eduxi de
terra egẏpti. sed illi qͣndo ydolum popo¬
scerunt ita locuti sunt. Moyses autem
hic homo qͥ eduxit nos deterra egypti
ñscimus quid factum sit ei. liberationẽ
suam inhominem constituendo defece¬
rant. hoc eis mͦ replicatur cum dicitur
ti & populus tuus quem eduxisti de
terra egẏpti. qͦd illis criminis ẽ ñ moy¬
si. Non enim aliud uolebat moyses nͥ
ut non in illo sed indomino spem pone¬
rent & domini miscłia se ingr̃arum ac¬
tione crederent abilla seruitutembera¬
tos. cuiꝰ tam̃ apud deum tanquã fide¬
lissimi famuli tantum erat meritum
ꝑillius grãm ut ei diceret Ds̃. sine me.
& iratus iram conteram eos. qͦdutrum
iubentis sit cũ ait sine me. an quasi
petentis utrumq uidetur absurdũ.

Expanded text:
non parcat, ita ut nec mutationem ejus exnon parcat, ita ut nec mutationem ejus exspectet: et totum hoc ad id redit, quod Apostolus dicit exclamans, Quam inscrutabpulus tuus, quem eduxisti; alioquin dixisset, tu et populus meus, quem eduxi de terra Aegypti: sed illi quando idolum poposcerunt, ita locuti sunt, Moyses enim hic homo qui eduxit nos de terra Aegypti, non scimus quid factum sit ei; liberationem suam in homine constituendo defecerant. Hoc eis modo replicatur cum dicitur, tu et populus tuus, quem eduxisti de terra Aegypti, quod illis est crimini, non Moysi. non enim aliud uolebat Moyses, nisi ut non in illo, sed in domino spem ponerent et domini misericordia se in gratiarum actione crederent ab illa seruitute liberatos. cuius tamen apud deum tamquam fidelissimi famuli tantum erat meritum per illius gratiam, ut ei diceret deus: sine me, et iratus ira conteram eos. quod utrum iubentis sit cum ait: sine me, an quasi petentis, utrumque uidetur absurdum.
Abbreviated transcription (Latin):
moyses qͦd tanta cede crediderit expi¬
andum qui eos sic diligebat ut ꝓeis illa
passe dictus sit aaron eur inpsum
uindicta nulla ꝓcesserit. neq eum
moyses int̃fici uissit omirem qui le¬
uitis euntib adportam etredeuntibꝰ
occurrisset armatis. neq cũ postea
factum ẽ qͦd scriptura dic̃ & ꝑcussit
dñs populum ꝓpt̃ facturã uituli quẽ
fec̃ aaron. maxime quia et hic hoc
idem repetendo inculcatum ẽ. Non
enim dictum ẽ. et ꝑcussit dñs popu¬
lum ꝓpt̃ facturam uituli quẽ fece¬
runt sed quẽ fec̃ aaron. et tam̃ non ẽ
ꝑcussus aaron. quin etiam illud qͦd
desacerdotio enis ante peccatum eius
ds̃ p̃cipiebat impletum ẽ. & iussit et
ipsum ⁊ filios ablui et sic ordinati ft̃
insacerdotio. ita nouit ille cui par¬
cat usq ad commutationẽ inmeliꝰ.
et cui parcat ad tempus. qͣmuis eum
p̃scierit in melius nonmutari. et cui
non parcat ut mutetur inmelius. ⁊ cui

Expanded text:
Moyses, quod tanta caede crediderit expiMoyses, quod tanta caede crediderit expiandum, qui eos sic diligebat, ut pro eis ipasse dictus sit Aaron, cur in ipsum vindicta nulla processerit, neque cum Moyses interfici jussit omnem qui Levitis euntibus ad portam et redeuntibus occurrisset armatis, neque cum postea factum est quod Scriptura dicit, Et percussit Dominus populum propter facturam vituli, quem fecit Aaron: maxime quia et hic hoc idem repetendo inculcatum est. Non enim dictum est, Et percussit Dominus populum propter facturam vituli, quem fecerunt, sed, quem fecit Aaron: et tamen non est percussus Aaron; quin etiam illud quod de sacerdotio ejus ante peccatum ejus Deus praecipiebat, impletum est. Sed jussit et ipsum et filios ablui; et sic ordinati sunt in sacerdotio. Ita novit ille cui parcat usque ad commutationem in melius; et cui parcat ad tempus, quamvis eum praescierit in melius non mutari; et cui non parcat ut mutetur in melius, et cui
Abbreviated transcription (Latin):
fecent. uł cuiqͣm hinc dederit exterȩ
nationi. ac ꝑhoc qͦd ait scĩficatio erit
uob cũ hoc ppło isrł uniu̾so dici uib
ñuideo qͥd intelligam ñ qͥa licebat eiᷤ
qͣndo ueniebant c̃ suis qͥsq munerib
tang̾e tab̾nacłm. et tangendo scifica¬
bantur ꝓpter illud oleum qͦ cunda
ꝑuncta sunt. ethinc dictum omnis
qͥ tangit scĩficabitur ñ tam̃ sic quẽad¬
modum sacerdotes qͥ etiam ut sacerdo¬
cio fungerentur unguebantur exillo.
rio more coct̾um opꝰ unguentarii non
ideo putare debemꝰ unguentũ fieri un
de aliqͥd unguatur s utdictum ẽ tymi¬
lama uel incensum qͦd imponat᷑ illi al¬
tari iiensi uͥñ licebat sacrificari &
testimonia intab̾naculo testimonii un¬
de innotescam tͥ inde. scm̃ scõꝵ erit
uob̾ incensum. Ecce uterum hoc incen¬
sum quia intus ponebatur ialtari in¬
censi qͦd intus erat scm̃ scõrum dicitur
ettab̾naculum testimonii ꝓpriȩ dicit᷑

Expanded text:
nfecerit, vel cuiquam hinc dederit exterae nfecerit, vel cuiquam hinc dederit exterae nationi. Ac per hoc quod ait, Sanctificatio erit vobis, cum hoc populo Israel universo dici jubeat, non video quid intelligam, nisi quia licebat eis, quando veniebat cum suis quisque muneribus, tangere tabernaculum; et tangendo sanctificabantur propter illud oleum, quo cuncta peruncta sunt; et hinc dictum, Omnis qui tangit sanctificabitur: non tamen sic quemadmodum sacerdotes, qui etiam ut sacerdotio fungerentur, ungebantur ex illo.rio more coctum opus unguentarii: non ideo putare debemus unguentum fieri, id est unde aliquid ungatur, sed ut dictum est thymiama, vel incensum quod imponatur illi altari incensi, ubi non licebat sacrificari, et testimonia in tabernaculo testimonii, unde innotescam tibi inde. Sanctum sanctorum erit vobis incensum. Ecce iterum hoc incensum, quia intus ponebatur in altari incensi quod intus erat, sanctum sanctorum dicitur: et tabernaculum testimonii proprie dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
dñi inconspectu tuo tanqͣm inconspe¬
ctu populi isrł. Cuius moyses cũ hȩc
audiret tẏpum gerebat. In conspectu
ponens genere locutionis inusitato.
nquo nimirum magnꝰ sensꝰ latet. Sic
enĩ fortasse significare uoluit se ip¬
sum hoc facere idẽ gr̃a sua fieri ut
uocetur dñs inomnib gentib. Qd
uͦ addidit & miserebor cui misertꝰ
ero. & misericordiã prestabo. cui mi¬
sericordiam prestitero. ibi plane ex¬
pressuis ostendit uocationẽ qͣ nos
pollicebatur dicens. uocabo nomine
domim inconspectu tuo commenda¬
uit hoc se misericordit fac̾e sic̃ apls
dic̃. Dico enim xp̃m ministrũ fuis¬
se circumcisionis ꝓpt̃ ueritatẽ dĩ ad

Expanded text:
domini in conspectu tuo, tamquam in conspedomini in conspectu tuo, tamquam in conspectu populi Israhel, cuius Moyses cum haec audiret typum gerebat. in conspectu ponens genere locutionis inusitato: in quo nimirum magnus sensus latet. sic enim fortasse significare uoluit se ipsum hoc facere, id est gratia sua fieri, ut uocetur dominus in omnibus gentibus. Quod uero addidit: et miserebor cui misertus ero et misericordiam praestabo cui misericordiam praestitero, ibi plane expressius ostendit uocationem, qua nos pollicebatur dicens: uocabo nomine domini in conspectu tuo, commendauit hoc Se misericorditer facere, sicut apostolus dicit: dico enim Christum ministrum fuisse circumcisionis propter ueritatem dei ad
Abbreviated transcription (Latin):
dabo. Quod moyses sic uidet᷑ accepisse
utinere futurus eẽt ⁊ ideo ait. si non
tu simul ipse ueneris nobiscũ ne me
eclucas hinc &cȩtera. Ds̃ autem neq¬
ei hoc negauit dicens. et hoc tͥ u̾bũ
qͦd dixisti faciam. Quomͦ gͦ cũ dix¬
isset ei moyses ostende mͥ gĩam tuã.
Qursꝰ tanquam p̃cessurꝰ et non cũ eis
simul futurus uidetur dic̃e. Ego tran¬
sibo ante te nͥ quia hoc aliud sille
quippe intelligitur loqͥ et dic̃e tͣnibo
antete dequo dic̃ euuangłium cum
uenisset hora ut transiret iħs dehoc
mundo adpatrem. qͥtransitus etiam
pascha interpretari ꝑhibetur. Hec i¬
taq magna omnino ꝓpħia ẽ. Ipse
enim ante om̃s scõs transut ad patrẽ
dehoc scło parare illis mansiones re¬
gni celorum qͣs dabit eis inresurrec
tione mortuoꝵ qm̃ tͣnsiturus ante
omnes pͥmogenitus amortuis factꝰ
ẽ. Grãm uͦ suam in eo ipso ualde cõ¬
mendat cũ dic̃ et uocabo nomine

Expanded text:
dabo. quod Moyses sic uidetur acce- 10 pisse dabo. quod Moyses sic uidetur acce- 10 pisse e praesens in itinere futurus esset, et ideo ait: si non tu ipse simul ueneris nobiscum, ne me educas hinc et cetera. deus autem neque hoc ei negauit dicens: et hoc tibi uerbum quod dixisti faciam. quomodo ergo, cum dixisset ei Moyses: ostende mihi gloriam tuam, rursus tamquam praecessurus et non cum eis simul futurus uidetur dicere: ego transibo ante te, nisi quia hoc aliud est? ille quippe intellegitur loqui et dicere: transibo ante te, de quo dicit euangelium: cum uenisset hora, ut transiret Iesus de hoc mundo ad patrem: qui transitus etiam pascha interpretari perhibetur. haec itaque magna omnino prophetia est. ipse enim ante omnes sanctos transiit ad patrem de hoc saeculo parare illis mansiones regni caelorum, quas dabit eis in resurrectione mortuorum, quoniam transiturus ante omnes primogenitus a mortuis factus est. Gratiam uero suam in eo ipso ualde commendat cum dicit: et uocabo nomine
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa populus tuus ẽ gens hec. cxxxuiii.
preomnib ñ umqͥd ds̃ plus aliqͣ scit
etaliqua minus an secundum qͦd
dicitur quibusdam in euuangłio ñ
noui uos: Secundum hanc enim sci¬
entiã qua ds̃ dicitur scire quȩ illi pla¬
cent. nescire quȩ displicent ñ qͥa igno¬
rat ea. sed qͥa ñtpprobat. sic̃ ars rec̾te
dicitur nescire uicia. cum improbet
uicia. preomnib ds moysen sciebat
qͥa dõpreomnib moyses placebat.
Notandum ẽ ne qͦd prius ipse cxrxuiiii.¬
moyses dixerat dõ dixisti mͥ scio te
preomnibus qͦd illi ds̃ postea quam
bocipse dõ dixit legitur dixisse an¬
te auiem ñlegit. ut intelligamꝰ ñ oĩa
ẽẽ scripta quȩ cum illo ds̃ locutus ẽ s
diligentiꝰ reqͥrendum ẽ in priorib scͥp¬
turȩ partib anuere ita sit. Cum exl
sibo ante te gła mea et uocabo nomine
dñi inconspectu tuo. & miserebor cui
misertus ero:⁊ miscdiam prestabo cui
miscdiam prestitero. cũ paulo ante di¬
xisset ipse antecedam te et requiẽ tͥ

Expanded text:
uus est gens haec. Quid prae omnibus? numquid deus plus aliqua scit et aliqua minus? an secundum quod dicitur quibusdam in euangelio: non noui uos? secundum hanc enim scientiam, qua deus dicitur scire quae illi placent, nescire quae displicent, non quia ignorat ea, sed quia non adprobat — sicut ars recte dicitur nescire uitia, cum probet uitia — prae omnibus deus Moysen sciebat, quia deo prae omnibus Moyses placebat. Notandum estne, quod prius ipse Moyses dixerat deo: dixisti mihi: scio te prae omnibus, quod illi deus, posteaquam hoc ipse deo dixit, legitur dixisse, ante autem non legitur, ut intellegamus non omnia esse scripta quae cum illo deus locutus est? sed diligentius reqturae partibus, an vere ita sit. CLIV. Isibo ante te gloria mea: et vocabo nomine domini in conspectu tuo: et miserebor cui misertus ero et misericordiam praestabo cui misericordiam praestitero, cum paulo ante dixisset: ipse antecedam et requiem tibi
Abbreviated transcription (Latin):
ris in auro formari potuisse credide¬
rim. Ibi autem dicit sacerdotẽ scõꝵ
auferre peccata quecumq scĩficebunt
inquit filũ isrł̃ omns dati scõꝵ
eorum: qͦd arbitror dic̾tũ meis sacrifi¬
cus que offerunt ꝓpeccatis suis ut ñ
scõrum hominum intelligamus. sea
scõrum abeo qͦd sunt scã que offerun¬
t̃ ꝓ peccatis. Cum ergo delainina di¬
risset & aduurit atq ait. & auferet
aaron peccata scõrum quęcumq scĩfi¬
cabunt filii isrł omnis dati scõrum
eorum id÷ sacerdos auferet quecumq
offerunt ꝓpeccatis suis quȩ dicuntur
et scã quia scĩficantur et peccata qͥa
ꝓpeccatis offeruntur. sicut multis lo¬
cis hoc ipsum euidenter scriptura cõ¬
memorat. Quod autẽ adiungit ⁊dic̃
eterit suꝑ frontem aaron semꝑ accep¬
tum ulis inconspectu dñi ad laminã
uiam reuertit᷑. Inqua aduertendũ¬

Expanded text:
ris in auro formari potuisse credideris in auro formari potuisse crediderim. ibi autem dicit sacerdotem sanctorum auferre peccata. quaecumque sanctificabunt, inquit, filii Israhel omnis dati sanctorum eorum: quod arbitror dictum in eis sacrificiis quae offerunt pro peccatis suis, ut non sanctorum hominum intellegamus, sed sanctorum ab eo, quod sunt sancta quae offeruntur pro peccatis. cum ergo de lamina dixisset, adiunxit atque ait: et auferet Aaron peccata sanctorum quaecumque sanctificabunt filii Israhel omnis dati sanctorum eorum, id est: sacerdos auferet quaecumque offerunt pro peccatis suis quae dicuntur et sancta, quia sanctificantur, et peccata, quia pro peccatis offeruntur; sicut multis locis hoc ipsum euidenter scriptura commemorat. quod autem adiungit et dicit: et erit super frontem Aaron semper acceptum illis in conspectu domini, ad laminam illam reuertitur, in qua inte
Abbreviated transcription (Latin):
delib echis qui ydonei sit et alios do¬
cere. Anquid aliquid. magnum tam̃ẽ
qͥcqͥd illud ẽ. Intranti autem et exeunti
pintrantis & excuntis locutio ẽ. et uox
ꝓsonitu. Namrtintinnabuloꝵ magis
sonus qͣm uox ẽ. Et facies lãminã eix¬
auream purã et formabis in ea de for¬
mationem signi scĩtatem dm̃i et im¬
pones ulud suꝑ iacincthum duplicẽ
tortam. & erit suꝑ mitram secundũ
aspectum muf̃e erit. & erit suꝑfron¬
dem aaron et auferet aaron peccata
scõꝵ quecumq scĩficabunt filii isrł
omnis dati scõrum eoꝵ quomͦ formet᷑
in laminina scĩtas dñi non uideo nisi
aliquib litteris qͣs quidã quatuor eẽ
dicunt hebreas. qͦd ut greci appellant
credunt fuisse uel esse adhuc usq s
quelibet sint uel qͣmͦlibet se habeant
ille litterȩ ut dixi scitatem dm̃ uł scĩ¬
ficationem si hoc magis dicendumẽ
qͦd grecus habet agias ma non nͥ litte¬

Expanded text:
delibus et his qui idonei sunt et alios dodelibus et his qui idonei sunt et alios docere. an quid aliud? magnum tamen est, quidquid illud est. "in tranti autem et "exeunti pro intrantis et exeuntis locutio est. et uox pro sonitu; nam tintinabulorum magis sonus quam uox est. Et facies laminam auream puram et formabis in ea deformationem signi sanctitatem domini. et inpones illud super hyacinthum duplicem tortam, et erit super mitram; secundum aspectum mitrae erit. et erit super frontem Aaron, et auferet Aaron peccata sanctorum quaecumque sanctificabunt filii Israhel omnis dati sanctorum eorum. quomodo formetur in lamina "sanctitas domini" non uideo nisi aliquibus litteris, quas quidam quattuor esse dicunt hebraeas, quod, ut Graeci appellant, credunt fuisse uel esse adhuc usque. sed quaelibet sint uel quomodolibet se habeant illae litterae, ut dixi, sanctitatem domini uel sanctificationem, si hoc magis dicendum est, quod graecus habet ἁγίασμα, nonnisi litte
Abbreviated transcription (Latin):
logion. Et facies tuncam ta cuii.¬
larem iacinthinam id⁊ usq adtalos
dependentem eterit ꝑistomium. &¬
exea medium id÷ qua caput eiciat᷑.
habens incircuitu ꝑistomii opus tex
trinsecus assuatur. hoc uidetur dice
commissuram contextam. Unde etiã
addidit eripsa ut nerumpatur id÷
ut exseipsa sit hora contexta cũ ueste.
E terit aaron cum ceꝑit fungi cuiii.¬
sacerdotio audietur uox eius intranti
in sanctũ inconspectu dñi & exeuntiut nõ
moriant᷑. Intͣntis & exeuntis uocem de
tintinnabulis. dixit audiri tantũq
ibi pondus obseruationis posuit ut¬
dicciet ne moriatur. Testimonia gͦ que¬
dum significari uoluit inueste sacerdo¬
tali qua utiq significatur eccłia. P hec
tuitinnabula ut nota sit conũsatio sa¬
cculotis. sicut apłs dicit circa omnes
de ipsum bonorum operum p̃bens ex¬
emplum. aut illud. que audisti ame
ꝑmultos destes hec eadẽ cominenda fi¬

Expanded text:
λόγιον. Et facies tunicam taλόγιον. Et facies tunicam talarem hyacinthinam, id est usque ad talos dependentem. et erit peristomium ex ea medium — id est qua caput eiciatur;μιον — oram habens in circuitu peristomii, opus texttrinsecus adsuatur; hoc uidetur dicere. "commissuram contextam". unde etiam addidit: ex ipsa, ut ne rumpatur, id est ut ex se ipsa sit ipsa ora contexta cum ueste. Et erit Aaron cum coeperit fungi sacerdotio, audietur uox eius, intranti in sanctum in conspectu domini et exeunti, ut non moriatur. intrantis et exeuntis uocem de tintinabulis dixit audiri tantumque ibi pondus obseruationis posuit, utdiceret: ne moriatur. testimonia ergo quaedam significari uoluit in ueste sacerdotali, qua utique significatur ecclesia, per haec tintinabula, ut nota sit conuersatio sacerdotis, sicut apostolus dicit: circa omnes te ipsum bonorum operum praebens exemplum, aut illud: quae audisti a me per multos testes, haec eadem commenda fi
Abbreviated transcription (Latin):
erauro et iacintho. et purpura. ⁊cocco.
duplici torto et bysso dupplici torta
fieri preceptum ẽ. quadratũ duplex
qͦd eẽt inpectore sacerdotis et logion
uocaretur incertum utrum aratione
an au̾ibo ductum fuerit interpretes nr̃i.
magis aratione dictum putantes ratio¬
nale appellauerunt. Etimpones cui.¬
suꝑ rationale iudicii demonstrationẽ
et ueritatem. Quid sͥ hoc uelit uel inqͣ¬
li re uel metallo poneretur suꝑ rationa¬
le demnonstratio etueritas qm̃ talia dic̃
fieri inueste sacerdotis quȩ corporalit
fiunt inuenire difficile ẽ fabulantur
tam̃ quidam lapidẽ fuisse cuius color
siue adaduersa siue ad prospera muta¬
retur qͣndo sacerdos intrabat inscã &
hoc ẽ quod ait et afferet aaron iudicia
filiorum isrł suꝑ pectus. ostendens ui¬
delicet inilla demonstratione et ueri¬
tate qͥd deillis iudicauerit dñs quam¬
qͣm possit intelligi demonstrationem
& ueritatem litteris impositam suꝑ

Expanded text:
ex auro et hyacintho et purpura et cocco ex auro et hyacintho et purpura et cocco duplici torto et bysso duplici torta fieri praeceptum est quadratum duplex, quod esset in pectore sacerdotis et λόγιον uocaretur, incertum utrum a ratione an a uerbo ductum fuerit: interpretes nostri magis a ratione dictum putantes "rationale" appellauerunt. Et inpones super rationale iudicii d emonstrationem et ueritatem. quid sibi hoc uelit uel in quali re uel metallo poneretur super rationale demonstratio et ueritas, quoniam talia dicit fieri in ueste sacerdotis, quae corporaliter fiunt, inuenire difficile est. fabulantur tamen quidam lapidem fuisse, cuius color siue ad aduersa siue ad prospera mutaretur quando sacerdos intrabat in sancta, et hoc esse quod ait: et adferet Aaron iudicia filiorum Israhel super pectus, ostendens uidelicet in illa demonstratione et ueritate quid de illis iudicauerit dominus. quamquam possit intellegi demonstrationem et ueritatem litteris inpositam super
Abbreviated transcription (Latin):
utrum scutulas quȩ abscuto latine
appellantur qͥa etgreci scutum aspi¬
da appellant anaspidiscasꝓpt̃ dili¬
genter conligandum dicit abaspide
serpente sieut etiam murene appel¬
lantur. spithamis autem longitudo
& spitamis latitudo. latini quidẽ in¬
terpretati sunt mensuram extente
palmȩ afine pollicis usq adfinem
digiti minimi. & lapides sint de
nominib filiorũ isrł secundum na¬
tiuitates eorum. id÷ secundum ordi¬
nem quo nati sunt. Et facies e¬
suꝑ rationale fimbrias complecten¬
tes opus catenarum deauro puro:
qͦd latini rationale interpretati sũt
inopia linguȩ fecit. Grecus enim ba¬
illud solemus appellare quod greci
ca lingua ambiguum ẽ utrum u̾¬
bum significet anrationem. quia
utruisq rei nomen ẽ. ubi putatum
ẽ auerbo ductum logion eloquium nr̃i
interpretati sunt. Nam quod habemꝰ
eloquia dni eloquia casta greci habent
logia. hic uero inueste sacerdotali. qͦd

Expanded text:
utrum scutulas, quae ab scuto latine utrum scutulas, quae ab scuto latine appellantur, quia et Graeci scutum aorctSa appellant? an aspidiscas propter diligenter conligandum dicit ab aspide serpente, sicut etiam muraenae appellantur? spithamis autem longitudo et spithamis latitudo. latini quidam interpretati sunt "mensuram extentae palmae a fine pollicis usque ad finem digiti minimi". et lapides sint de nominibus filiorum Israhel secundum natiuitates eorum, id est secundum ordinem quo nati sunt. Et facies super rationale fimbrias complectentes, opus catenatum de auro puro. quod latini "rationale" interpretati sunt, inopia linguae fecit. graecus enim haillud solemus appellare, quod Graeci ca lingua ambiguum est utrum uerbum significet an rationem, quia utriusque rei nomen est, ubi putatum est a uerbo ductum λόγιονν, eloquium nostri interpretati sunt; nam quod habemus: eloquia domini eloquia casta, graeci habent λογία. hic uero in ueste sacerdotali, quod
Abbreviated transcription (Latin):
cornua etteges illa aeramento ñ ad
sola cornua referendum ẽ. qͦd ait tegeˢ
eramento. sed adomnia dequib lo¬
quebatur dealtari fabricando p̃cipiẽs
Et tu loquere omnib sapientib cu.
mente qͦs repleui spũ intellectus.
estheseos quidẽ grecꝰ habet quẽ la¬
tinȩ sensũ non intellectum dicere so¬
lemus. s scriptura de sensu interiori
quem intellectum uocamus sic loqui
solet sicut ẽ adhebreos. ꝑfect̾oꝵ ẽ autẽ
solidus cibus eorum qui ꝑhabitum
exercitatos habent sensus addiscer¬
nendum bonum et malum. ibi enĩ
qͦd posuit sensus grecꝰ habet esthesis
toralem. humeralem. ectunicam ta
stolas et cȩtera. Cum suꝑuis unã sto¬
lam faciendam ꝓposuisset notandũ
ẽ tunicam uero cum corrymbis ho¬
nestius putarunt latini interpretes
dici. qͣm si dicerent cum cirris qui be¬
ne dispositi ornamento eẽ uestib solent.
Aspidiscas inueste sacerdotali qͣs dicat

Expanded text:
cornua, et teges illa aeramento, non ad cornua, et teges illa aeramento, non ad sola cornua referendum est quod ait "teges illa a aeramento", sed ad omnia de quibus loquebatur de altari fabricando praecipiens ? Et tu loquere omnibus sapientibus mente, quos repleui spiritu intellectus. αἴσθησις quidem graecus habet, quem latine "sensum", non "intellectum" dicere solemus; sed scriptura de sensu interiore, quem intellectum uocamus, sic loqui solet, sicuti est ad Hebraeos: perfectorum est autem solidus cibus, eorum qui per habitum exercitatos habent sensus ad discernendum bonum et malum. ibi enim quod posuit sensus% graecus habet αἰσθήσεως. toralem, humeralem et tunicam talstolas et cetera, cum superius unam stolam faciendam proposuisset, notandum est. tunicam uero cum corymbis honestius putarunt latini interpretes dici, quam si dicerent "cum cirris", qui bene dispositi ornamento esse uestibus solent. Aspidiscas in ueste sacerdotali quas dicat.
Abbreviated transcription (Latin):
uetus testamentum inhis reb et cele¬
brationib quȩ ita obseruanda prȩ¬
cipiunt᷑ sigura ẽ. Dealtari cun¬
queritur qͦmͦ tribus cubitis altum
ẽẽ uoluerit cũ tanta sit fere stature
hominis altitudo. Quomͦ gͦ mini¬
strabatur altari cum gradus habere
altare alio loco ꝓhibeat ne pudenda
inquit tua reueles suꝑ illud. s illic
dicebat dealtari. quod terra uel la¬
pidib construendum eẽt ubi gradus
ipsi quo edificati ad corpus altaris
utiq ꝑtinerent. Nunc uero detalib
fieri altare p̃cepit quo si apponeretur
adhoram ministrationis aliqͥd ubi
staret minister altaris. & ꝑ acto mi¬
nisterio dolleretur. adcorpꝰ altaris
ñutiq ꝑtineret. Item queritur qͦmͦ
suꝑ altare ligneum sacrificium quod
inferebatur posset incendi. presertum
quia concauum fieri iubet. et craticu¬
lam deponi usq ad mediũ eius. id:
medium concauitatis eius oꝑe factũ
reciculato. an qm̃ dixit & facies cormua
inquatuor angulos exseipso erunt

Expanded text:
his rebus et celebrationibus, quae ita obseruanda praecipiuntur, figura est. De altari quaeritur quomodo tribus cubitis altum 16 esse uoluerit, cum tanta fere sit staturae hominis altitudo. quomodo ergo ministrabatur altari, cum gradus habere altare alio loco prohibeat? ne pudenda, inquit, tua reueles super illud. sed illic dicebat de altari quod terra uel lapidibus construendum esset, ubi gradus ipsi coaedificati ad corpus altaris utique pertinerent; nunc uero de tabulis fieri altare praecipit, quo si adponeretur ad horam ministrationis aliquid, ubi staret minister altaris- et peracto ministerio tolleretur, ad corpus altaris non utique pertineret. item quaeritur quomodo super altare ligneum sacrificium quod inferebatur posset incendi, praesertim quia concauum fieri iubet et craticulam deponi usque ad medium eius, id est medium con. cauitatis eius opere factum reticulato. an quoniam dixit: et facies cornua in quattuor angulos; ex se ipso erunt