comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ẽ uistus quisquã. ñ ẽ intelligens.
ñ ẽ requireus dm̃. ñ eisdem sermo¬
nibus inuenitur inpsalmo:s alii
ꝑmirtant᷑. alii assumunt᷑. alii relin¬
obseruet᷑ diligentius. puto dari
in hoc apłicam auetoritatẽ: ut cũ
scripturȩ testimoniis utendum
fuerit. sensum magis ex ea quã
u̾ba capiamus. Hoc enim et in eu̾¬
głiis factũ frequent̾ inuenies. In

Expanded text:
n est justus quisquam, non est intelligens, non est requirens Deum, non eisdem sermonibus invenietur in psalmo, sed alii permutantur, alii assumuntur, alii relinr, diligentius puto inchoari apostolicam auctoritatem, ut cum Scripturae testimoniis utendum fuerit, sensum magis ex ea quam verba capiamus: hoc etenim in Evangeliis factum frequenter invenies. In
Abbreviated transcription (Latin):
etiam si peccat. qr lex in eo ñ ẽ: pec¬
catum ei ñ imputatur. Cum uͦ discre¬
tionẽ boni maliq acceꝑit: uenisse
ei dr̃ lex. et dedisse mandata. Ybi
aut̃ in ẽ uis mandati. hoc ẽ conscien¬
tia redarguens: peccatũ qđ prius
ineo mortuum erat dr̃ reuixisse.

Expanded text:
etiamsi peccat, quia lex in eo non est, pecetiamsi peccat, quia lex in eo non est, peccatum ei non imputatur. Cum vero discretionem boni malique acceperit, venisse ei dicitur lex, et venisse mandata. Ubi autem est vis mandati, hoc est, conscientia redarguens, peccatum, quod prius in eo mortuum erat, dicitur revixisse.
Abbreviated transcription (Latin):
iudeos quidem legem moysi ẽẽ
manifestum ẽ: apud gentiles uͦ.
testimonio conscientiȩ arguat de¬
linquentẽ. Ubi gͦ querimus homi¬
nem inquo nonsit lex. et qui ꝑ hoc
ñ uideatur eẽ inp̃uaricatione pec¬
cati: Quia et ipse paulus de semet¬
ipso dicit. Ego aut̃ uiuebam sine
lege aliquando. Quando paulus
sine lege uixit. qui rursum desemet¬
erit eũ aliquando sine lege uixisse:
qui octaua die natiuitatis suȩ sig¬
nũ circumcisionis ex lege suscȩpit:
Unde constat tunc fieri hominem sub
lege. quaudo ad id etatis uenerit
ut legere possit et discernere quid
sit lex: nec prius legis illius extrin¬
secus iugum susciꝑe: quã internȩ
et naturalis legis habere incipiat
firmitatem. Deniq meo loco ubi di¬
xit. ego uiuebam sine lege aliquan¬
do addidit. S ubi uenit manda¬
tum: peceatum reuixit. In quo hoe
quidem ostendit: qđ inpueritia pͥ¬
usquã discretionem quis habeat
boni et mali. sine lege ẽẽ cdicit᷑: cũ

Expanded text:
Moysi esse manifestum est. Apud Gentiles vero testimonio conscientiae arguat delinquentem. Ubi ergo quaeremus hominem, in quo non sit lex, et qui per hoc non videatur in praevaricatione peccati? Quia et ipse Paulus de semetipso dicit, Ego autem vivebam sine lege aliquando. Et quando Paulus sine lege vixit, qui rursum de semeterit eum aliquando sine lege vixisse, qui octava die nativitatis suae signum circumcisionis ex lege suscepit? Unde constat tunc fieri hominem sub lege, quando ad id aetatis venerit, ut eligere possit et discernere quid sit lex, nec prius legis ullius extrinsecus jugum suscipere, quam internae et naturalis legis habere incipiat firmitatem. Denique in eo ubi dixit, Ego autem vivebam sine lege aliquando, addidit: Sed ubi venit mandatum, peccatum revixit . In quo hoc est quod ostendit, quia in pueritia, priusquam discretionem quis habeat boni vel mali, sine lege esse dicitur, cum
Abbreviated transcription (Latin):
xit apłs. qr nos homines in iusti
cominendamus iusticiam dei: s
ait. si iniusticia nr̃a dei iusticiam
cõmendat: ut ostenderet ñ dm̃
hominibus. s iusticiam in iusticiȩ
ẽẽ contrariam. Inducit aut̃ ho¬
minibꝰ iram ꝓ eo qđ insemet ipsis
locum in iusticiȩ dederunt. Non
gͦ in iustus uidebit᷑ d̾s qui ẽ ui¬
sticia. cum iraseitur adu̾sum in¬
iusticiam. cui eũ nec decet ẽẽ ꝓpi¬
cium: s ꝑuenit ira dei hȩc etlam
in homines qui se ministros in¬
iusticiȩ eui d̃s irascit᷑ p̃buerunt.
Neq enĩ in ullo potest subsistere
in iusticia uł iusticia: s sicut iu¬
sticia effectus ẽ iusti rectiq oꝑis.
qui primo indeo tum etiam in his
qui imitant᷑ eũ inuenitur: ita et
in iusticia effectus ẽ in rusti praui¬
oꝵ uelut ex contrario uideat᷑ dei
clarusse iusticia. Poterant nãq
sicut receꝑunt in se affectũ iniu¬
sti prauiq oꝑis: multomagis re¬
cti iustiq reciꝑe. Iuste gͥ a deo
ira suꝑ om̃s homines induci dr̃.

Expanded text:
s quod nos homines injusti commendemus justitiam Dei, sed ait: Si injustitia nostra Dei justitiam commendat, ut ostenderet non Deum hominibus, sed justitiam injustitiae esse contrariam: induci autem hominibus iram pro eo quod in semetipsis locum injustitiae dederint. Non ergo injustus videbitur Deus, qui est justitia, cum irascitur adversus injustitiam, cui eum nec decet esse propitium; sed pervenit ira haec etiam in homines, qui se ministros injustitiae, cui Deus irascitur, praebuerunt. Neque enim in nullo potest subsistere injustitia vel justitia; sed sicut justitia effectus est justi rectique operis, quae primo in Deo, tum etiam in his qui imitantur eum, invenitur, ita et injustitia effectus est injusti praviorum, velut ex contrario videatur Dei claruisse justitia. Poterant namque, sicut receperunt in se affectum injusti pravique operis, multo magis recti justique recipere. Juste igitur a Deo ira super omnes homines induci dicitur.
Abbreviated transcription (Latin):
stodit gͦ legem is qui scdm litteram
obseruat: et is p̃uaricat᷑ eam qui sp̃u¬
alem eiꝰ ñ tenet sensum. Iusticia uͦ le
gis: moralis eius ẽ locus. Lex enĩ ge¬
nerale uocabulum ẽ: iusticia uͦ pars
legis ẽ. Continet enim lex iusticias.
et iudicia et mandata. et iustificati¬
ones: aliasq quã plurimas species.¬
p̃fertur eireumcisioni p̃uaricanti
legẽ ut etiam iudicet eam. Et bene
addidit. legem ꝑficiens. Ille enu
qui scdm litteram uiuit. eustodire¬

Expanded text:
stodit ergo legem is qui secundum litteram custodit; et is praevaricatur eam, qui spiritalem ejus non tenet sensum. Si, eia moralis loco est legis. Lex enim generale vocabulum: justitia vero legis pars est. Continet enim lex justitias, et judicia, et mandata, et justificationes, aliasque quam plurimas species.praefertur circumcisioni praevaricanti legem, ut judicet eam. Et bene addidit, « legem consummans. » Ille enim qui secundum litteram vivit,
Abbreviated transcription (Latin):
si replicetis historias ur̃as. inuenietis
ñ solum egyptioꝵ sacerdotes. et ihero¬
fantas usos eẽ circũcisione: s et ara¬
bas et ȩthiopas. et phȩnices: alios qͦ
quoꝵ studia erga huiuscemodi suꝑsti¬
tiones nobilius iuguere. Hȩc suffici¬
ent̾ dicta sunt adu̾sum gentiles: qͥbꝰ

Expanded text:
si replicetis historias uestras, inuenietis non solum Aegyptiorum sacerdotes usos esse circumcisione, sed et Arabas et Aethiopas et Phoenices aliosque quorum studia erga huiuscemodi superstitiones nobilius uiguere. Haec dicta sint aduersus gentiles. Nunc
Abbreviated transcription (Latin):
iħm. In sumina uͦ dicendum ẽ: qr siẽ
multa necessaria erant baptismata
ante baptismũ xp̃i. et multe purifi¬
scm̃ fieret. et multe hostiȩ antequã
una hostia agnus immacłatus semet¬
ipsum patri offerret hostiam xp̃c. ita
etiam multis circumcisionibus opus
fuit. usqueqͦ una in xp̃o circũcisio
omĩbus traderet᷑: et multoꝵ sangui¬
nis effusio p̃cessit: usquequo ꝑ unius
sangiunem omnium redemptio fie¬
curre ᷤ de cireumcisionis ratione po
tuerunt: quȩ tam̃ ea lege dicta sint.
ut si quis mnelius et rationabilius di¬
xerit. illa magis quã hȩc nr̃a tene

Expanded text:
i. In summa vero dicendum est, quod sicut multa necessaria erant baptismata ante baptismum Christi; et multae purifipiritum sanctum fieret; et multae hostiae, antequam una hostia, agnus immaculatus, semetipsum patri offerret hostiam Christus: ita etiam multis circumcisionibus opus fuit, usquequo una in Christo circumcisio omnibus traderetur; et multorum sanguinis effusio praecessit, usquequo per unius sanguinem omnium redemptio fiectava die circumcisioecundo: Haec ea lege dicta sint a nobis ut si qui melius et rationabilius dixerint illa magis quam haec nostra tene
Abbreviated transcription (Latin):
congeminant. Stoici anuint. Iudicet
aliquid misticum circũcisio: et figu¬
ra teneat allegoricam. Itane opor¬
tuit. ut cũ pęna et ꝑicło paruuloꝵ.
cũ cruciatibus tenerȩ et adhuc in¬
nocentis infanciȩ figurarũ species
et legis eniginata conderent᷑: Sic
ñ habebat legis lator ubi formas
misticas poneret. nisi in dedecora¬
tione uerecundoꝵ locoꝵ: et dĩ omĩ
indetur: ipse ẽ et animȩ creator et
corpous. Aut gͦ suꝑfluo se plamasse
partem illam corporis notat. quam
fecit ñ recte mandat auferri. Tiun¬
p̃terea si cura eẽt deo plurimos ad
cultum suȩ religionis adduci: maxi¬
mũ ex circumeisione obstacłm nasci¬
t᷑. Cũ eo enĩ qđ suppliciũ unusquisq
declinat. tũ etiã irrisionẽ turpitudi¬

Expanded text:
os. Stoici aiunt: indicet aliquid mysticum circumcisio et figuram teneat allegoriae. Itane oportuit ut cum poena et periculo parnulorum, cum cruciatibus tenerae et innocentis infantiae, figurarum species et legis aenigmata conderentur? Sic non habebat legislator ubi form as mystical poneret nisi in dedecoratione uerecundorum locorum, Itane Deus et animae creator et corporis, superfluo se plasmasse partem illam corporis notat, quam fecit non recte mandat auferri? Propterea, si curae est Deo plurimos ad cultum sanae religionis adduci, maximum ex circumcisione obstaculum nascitur. Cum eo enim quod supplicium unusquisque declinat, tunc etiam quod irrisionis turpitudi
Abbreviated transcription (Latin):
sine dubio redempti sumus euiꝰ era¬
mꝰ serui: qui et p̃cium poposcit qđ
quos tenebat. Tenebat aut̃ diabolus:
eui distracti fueramus peccatis ur̃ĩs.
Poposcit gͦ p̃ciũ nr̃m: sanguinem xp̃i.
Uerum donec iħ̃u sanguis daretur.

Expanded text:
sine dubio empti cuius eramus serui, qui et pretium poposcit quod quos tenebat. Tenebat autem nos diabolus cui distracti fueramus peccatis nostris. Poposcit ergo pretium nostrum sanguinem Christi. Verum donec Iesu sanguis daretur,
Abbreviated transcription (Latin):
cũcisio his qui ex ea putabant aliqͥd
iustificationis assumĩ ꝓderat aut̃
ueniendum: si eis circumcidere fili¬
os uetaretur. Erant enim ñ nulli in
mitiis qui circũcisionem ueluti in¬
signe uernacłin gentis suȩ. nimio
amore seruarent: et impediri ude¬
bant᷑ a fide: si hoc eis uetaretur quo
carere non poterant. Ergo uidetur

Expanded text:
cumcisio his qui ex ea putant aliquid justificationis assumi, prodest autem ndum non esse si eis circumcidere filios vitaretur. Erant enim nonnulli in initiis qui circumcisionem velut insigne vernaculum gentis suae nimio amore servarent, et impediri videbantur a fide, si hoc eis vitaretur quo carere non poterant. Cir
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓbantes utiliora quȩ latere ȩccłasti¬
cos dicunt. S isti qm̃ furant᷑ u̾ba
dei et intellectum eoꝵ ꝑu̾sa exposi¬
tione surripiunt: et adulterũ fidei
sensum ad sponsam xp̃i ȩccłam in re¬
gios thalamos inducunt: recte ad
de templo dei. id ẽ uere fidei marga¬
ritas. de scripturis scĩs furantes. ꝑ
quos et nom̃ dei blasphemat᷑ int̃
gentes: dũ casta et honesta ȩcelȩ
doginata. corruptis ac turpibus macu¬
lant hereticȩ prauitatis erroribus.
Ex illis enim et infanticidii. et incȩsti.
cȩt̃oꝵq similium scelerũ ꝓbra: ad in¬
uidiã scẽ religionis exorta sunt. Sci
escit in lege et głatur in dõ. et ꝓbat
utiliora: hȩc quȩ enumerata sunt fa¬
cere credendus ẽ. Testimoniũ sane

Expanded text:
probantur utiliora quae latere ab ecclesiastiprobantur utiliora quae latere ab ecclesiasticis dicunt. Sed isti quoniam furantur verba Dei, et intellectum eorum perversa expositione subripiunt, et adulterum fidei sensum ad sponsam Christi Ecclesiam in regios thalamos inducunt, recte ad de templo Dei, id est, verae fidei margaritas in Scripturis sanctis furantes, per quos et nomen Dei blasphematur inter gentes, dum casta et honesta Ecclesiae dogmata, corruptis ac turpibus maculant haereticae pravitatis erroribus. Ex illis enim et infanticidii et incesti, caeterorumque similium scelerum probra ad invidiam sanctae religionis exorta sunt. Scieescit in lege, et gloriatur in Deo, et probat utiliora, haec quae enumerata sunt facere credendus est. Circumcisio
Abbreviated transcription (Latin):
libidinis estuet. Ad huius modi gͦ
hominẽ apłicus hic sermo compe¬
tenter aptat᷑ dicens ei. Tu qui do¬
ces alium: te ipsum ñ doces: Qui
predicas non furandum furaris: Qui
dicis ñ mechandũ mecharis: Qđ̃ si
etiam ut non nũquã fieri solet mu¬
nera oblata do et stipem in usus pau¬
ꝑum datam ad ipria lucra conu̾tat:
recte ei dicit᷑. Qui abhominaris ido¬
la sacrilegium facis: Si uͦ etiã aꝑta
incurrat opprobria. et de auaricia
eiꝰ atq iniquis iudiciis et temulen¬
tia publicam iam teneat notã: deho¬
norat᷑ ds in actibus suis. Et cũ doctor
ȩccłȩ talis etiã popłis innotuerit:
nom̃ dei blasphemat᷑ ingentibus.
Certi sunt enim magistro similes ẽẽ
discipłos. Possunt tamen hȩc eadem
t̃cio loco etiam hereticis aptari. Et
ipsi enĩ cognominant᷑ xp̃iani: et
ñ nulli eoꝵ etiam legem tenuere. ꝑ
quã instructi ductores se eẽ cȩcorũ
et magistros infantium ꝓfitentur

Expanded text:
libidinis aestuet. Ad hujusmodi ergo libidinis aestuet. Ad hujusmodi ergo hominem apostolicus hic sermo competenter aptatur, dicens ei: Tu qui doces alium, teipsum non doces; qui praedicas non furandum, furaris; qui dicis non moechandum, moecharis. Quod si etiam, ut nonnunquam fieri solet, munera oblata Deo, et stipem in usus pauperum datam, ad propria lucra converteret, recte ei dicitur: Qui abominaris idola, sacrilegium facis. Si vero etiam aperta incurrat opprobria, et de avaritia ejus atque iniquis judiciis et temulentia publicam jam teneat notam, dehonoratur Deus in actibus ejus; et cum doctor Ecclesiae talis esse, populis innotuerit, nomen Dei blasphematur in gentibus; certi sunt enim magistro similes esse discipulos. Possunt tamen haec eadem tertio loco, etiam haereticis aptari: et ipsi enim cognominantur Christiani, et nonnulli eorum etiam legem tenuere, per quam instructi, ductores se esse caeterorum et magistros infantium profitentur,
Abbreviated transcription (Latin):
nas hominum. Uerum hec apłs qui¬
dem ad eum qui nomine non oꝑe
uideus ẽ dicit. Pertinere tam̃ ad
omnem hominẽ possunt. in quo no¬
men tantũ religionis et pietatis ẽ:
oꝑa aut̃ et scientia et fides de est.
Et icło maiore cura hȩe in nobis ipsis
quam in his qui ad fidem xp̃i non
ueniunt discutere debemus: ne qͥs
nrm qui ꝑ fidem xp̃i et circũcisio¬
nem in baptismo datã uerus iude¬
us effectus ẽ. et in lege xp̃i requies¬
cit. głatur quoq se idoloꝵ errore
depulso agnouisse dm̃. et eius sibi
in notuisse uoluntatem. scit enĩ ꝓba¬
re qđ bonum et beneplatũ ẽ et ꝑfe¬
ctum. et eo usq ꝑuenit ut etiam
dux et doctor ȩccłe sit ad illuminan¬
dos eos qui inscientia cȩci sunt. et
instruendos paruulos in xp̃o: ne
is inquã talis alios quidem uelit
docere districtius. et de his quos
instruit summã disciplinȩ et casti¬
tatis exigere: ipse uero in temperã¬
tiȩ uicio et cupiditatis urgeatur:
ñ nũquã etiam flaminis occulte

Expanded text:
um. Verum haec Apostolus quidem ad eum qui nomine, non opere, Judaeus est, dicit: pertinere etiam tamen ad omnem hominem possunt, in quo tantum nomen religionis et pietatis est; opera autem et scientia, et fides deest, et ideo majore cura haec in nobis ipsis quam in ipsis his qui ad fidem Christi non veniunt, discutere debemus, ne quis nostrum, qui per fidem Christi et circumcisionem in baptismo datam verus Judaeus effectus est, et in lege Christi requiescit, gloriatur quoque se, idolorum errore depulso, agnovisse Deum, et ejus sibi innotuisse voluntatem. Scit enim probare quod bonum et beneplacitum est et perfectum; et eo usque pervenit, ut esset dux et doctor Ecclesiae, ad illuminandos eos qui in scientia caeci sunt, et instruendos parvulos in Christo, ne is, inquam, talis alios quidem velit docere districtius, et de his quos instruit summam disciplinam castitatis exigere, ipse vero intemperantiae vitio et cupiditatis urgeatur, nonnunquam etiam flammis occultae
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc aut̃ mͦ et incircũcisus labus dr̃.
qui ñ circumciderit blasphemiam.
scurrilitatẽ. turpiloquiũ de ore suo:
qui ñ posuerit custodiã ori suo. et
ostium circunstantiȩ labiis suis: qͥ
ñ etiã au̾bo ocioso cireũciderit os

Expanded text:
Hoc autem modo et incircumcisus labiis dicitur, qui non circumciderit blasphemiam, scurrilitatem, turpiloquium de ore suo, qui non posuerit custodiam ori suo, et ostium circumstantiae labiis suis, qui non etiam a verbo otioso circumciderit os
Abbreviated transcription (Latin):
et ueraces et irrep̃hensibiles. ita
iusti sint et cultores dei: ut hȩc
omĩa agentes. abstineant se ab oĩ
re mala. Si gͦ inquit p̃uaricator
sis legis. sicut supra exposuimus.
ñ agendo quȩ bona sunt. circũ¬
cisio tua p̃putium facta ẽ dũ et
hoc tͥ qđ abstinere amalo uisus

Expanded text:
 veraces et irreprehensibiles, ita  veraces et irreprehensibiles, ita justi sunt et cultores Dei, ut haec omnia agentes abstineant se ab omni re mala. Si ergo, inquit, praevaricator sis legis, sicut supra exposuimus, non agendo quae bona sunt, circumcisio tua praeputium facta est, dum et hoc tibi quod abs
Abbreviated transcription (Latin):
s addidit. et fac bonum. Similiter gͦ
et apłs ut pote in his imbutus. ita
demum dicit ꝓdesse circumcisionẽ
et ab iectionẽ maloꝵ: si custodias le¬
gem bonoꝵ. Neq enim ꝑfectus quis
eẽ potest si nichil egerit mali: s si a¬
liquid egerit boni. Unde et ipsa cir¬
cumcisio quȩ fiebat in carne: ñ abs¬
q hunus intelligentiȩ quã nunc ex¬
posuimus significabatur imagine.
Deniq octauã die paruulis dabat᷑.
qui nichilutiq ad huc oꝑis egerant
Q d si quis nobis ꝓferat illud qđ in
principio libri iob de laude eiꝰ po¬
situm ẽ ubi dicit᷑. et erat iob hõ
uerax sine querela iustus dei cul¬
toi. abstinens se ab omĩ re mala.
cur p̃ceclente boni oꝑis laude in
ultimo mali continentia numeret᷑.
illud quidem arbitror indicari qđ
sepe fieri solet: qđ plurimi hominũ
agant quidem quȩ bona sunt. mni¬
sceant tamen aliquid et oꝑis mali:
pauci uͦ sint sicut et iob. qui ita¬

Expanded text:
sed addidit, et fac bonum . Similiter ergo sed addidit, et fac bonum . Similiter ergo et Apostolus, utpote in his imbutus, ita demum dicit prodesse circumcisionem et abjectionem malorum, si custodias legem bonorum; neque enim perfectus quis esse potest si nihil egerit mali, sed si aliquid egerit boni. Unde et ipsa circumcisio, quae fiebat in carne, non absque hujus intelligentiae quam nunc exponimus significabatur imagine. Denique octava die parvulis dabatur qui nihil utique adhuc operis agerent. Quod si quis nobis proferat illud quod in principio libri Job de laude ejus positum est, ubi dicit: Et erat Job homo verax, sine querela justus Dei cultor, abstinens se ab omni re mala , cur praecedente boni operis laude in ultimo mali continentia numeretur: illud quod arbitror judicari quod saepe fieri solet, quia plurimi hominum agunt quidem quae bona sunt, misceant tamen aliquid et operis mali; pauci vero sicut Job, qui ita
Abbreviated transcription (Latin):
dete circumcisionem. Nos enĩ sumꝰ
circũcisio: qui sp̃u deo seruimꝰ. et ñ
in carne confidimus. Bȩc ẽ ut opinor
circũcisio. quã ꝓdesse dicit apłs si
eũcideris corde. Littera enĩ occidit:
sp̃c aut̃ uiuificat. Quȩ lex dei non
refert᷑ atram̃to scripta. s digito di
qui ẽ sp̃e eiꝰ: et ñ intabulis lapideis
s intabulis cordis. Uerũ potest no¬
bis obici: qr si apłs circumcisionẽ
ligit᷑ eẽ quã animȩ purgatio. et
abiectio uicioꝵ: quomͦ addit idem
demũ ꝓdesse huius modi circũcisi
onem si legem custodias: cũ hȩc ip¬
sa circumcisio ñ nisi ex legis obser¬
uantia fieri uideat᷑. S intuere. ne
forte abscidere uicia. et cessare a
malis circũcisionẽ significet: age¬
re aut̃ quȩ bona sunt. et efficere
quȩ ꝑfecta sunt. custodire sit legẽ.
Neq enĩ in eo ꝑfectio ẽ si cesset᷑ a
malis. s in eo si agant᷑ bona: sicut
in psalmo euidentius ꝑ docemͣ: cũ
dicit. declina a malo. et ñ hic stetit.

Expanded text:
idete circumcisionem: nos enim sumus circumcisio, qui spiritu Deo servimus, et non in carne confidimus. Haec, ut opinor, est circumcisio quam prodesse dicit Apostolus, si dum quam circumcideris corde; littera enim occidit, spiritus autem vivificat , quia et lex Dei non refertur atramento scripta, sed digito Dei, us ejus, et non in tabulis lapideis, sed in tabulis cordis. Verum potest nobis objici, quod si ista circumcisio igitur quam animi purgatio et abjectio vitiorum, quomodo addit adhuc, ita prodesse hujusmodi circumconem, si legem custodias, cum haec ipsa circumcisio non nisi ex legis observantia fieri videatur. Sed intuere ne forte abscindere vitia, et cessare a malis circumcisionem significet: agere autem quae bona sunt, et efficere quae perfecta sunt, custodire sit legem; neque enim in eo perfectio est, si cessetur a malis, sed in eo si agantur bona, sicut in Psalmo evidentius perdocemur, cum dicitur: Declina a malo; et non hic stetit,
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ legem de obseruatione sanguinis
cõmunem eũ filiis isrł: etiam gentiũ
suscepit ȩccła. hȩc nainq ita intellig̃s
iulege scripta ter beatũ illud apłoꝵ
concilium decernebat doginata et
decreta gentibus seribens ut abstine¬

Expanded text:
e sanguinis communem cum filiis Israel et gentium suscipit Ecclesia. Haec namque ita intelligens in lege scripta, tunc beatum illud apostolorum concilium decernebat decreta, gentibus scribens ut abstine
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. in quibus ñ carnis cireumei¬
sio ẽ. s legis obseruatio. Possumus
aut̃ ex hac comparatione etiã nr̃os
in eccła commonere: u̾bi causa si
dicamus in p̃putio ad huc ẽẽ cathe¬
cuminos. aut etiam gentiles: et circũci¬
sos eẽ fideles ꝑ gr̃am baptisini. Si ergo
cathecuminus qui nondũ ꝑ gr̃am la¬
uacbri circumcisus ẽ. legem xp̃i seruet:
iusticias et mandata custodiat: non¬
ne ex hac cõmparatione iudicat eum
qui fidelis dicit᷑. et p̃cepta ñ seruat.
ac legem xp̃i et mandata contemp¬
nit: Deniq et ipse dñs dicebat. Re

Expanded text:
 carnis circumcisio, sed legis observatio est. Possumus autem ex hac comparatione etiam nostros in Ecclesia commonere, verbi causa: si dicamus in praeputio adhuc esse catechumenos aut etiam gentiles, et circumcisos esse fideles per gratiam baptismi. Si ergo catechumenus, qui nondum per gratiam lavacri circumcisus est, legem Christi servet, justitias et mandata custodiat, nonne ex comparatione judicat eum qui fidelis dicitur et praecepta non servat ac legem Christi et mandata contemnit? Denique et ipse Dominus diceba
Abbreviated transcription (Latin):
mo homo. inquit ex filiis isrł et ex
aduenis qui sunt in uobis quicũq
uenatus fuerit feram aut auẽ quȩ
manducant᷑ effundat sanguinem
eiꝰ et cooꝑiat t̃ra: qi anima omĩs car¬
nis sanguis ipsius ẽ. Uide gͦ quam¬

Expanded text:
Homo, inquit, ex filiis Israel, et ex aduenis qui sunt ex uobis, quicumque uenatus fuerit feram aut auem quae manducatur, effundat sanguinem eius, et cooperiat terra, quia anima omnis carnis sanguis illius e
Abbreviated transcription (Latin):
reddit ds̃ uitam ȩternã. Pacientiam
aũt boni oꝑis in illis eẽ certũ ẽ: qui
agones et certamina ꝑferunt pieta¬
tis. Qd̃ supra exposiumus. euidenter
dexp̃ianis dici: apud quos martyres
dicit ad apłos: qr tribulationẽ habe¬
bitis in hoc mundo. et mundus gra¬
tulabit᷑. uos aut̃ lugebitis. Et addidit
ram pati in hoc scło et lugere. Quoꝵ
in.xp̃m. Audi saluatoris ipsius uocẽ.¬

Expanded text:
ddet Deus vitam aeternam: patientiam autem boni operis in illis esse certum est, qui agones et certamina perferunt pietatis, quod supra exposuimus evidenter de Christianis dici, apud quos martyres dicit ad apostolos, qui tribulationem habetis in hoc mundo, et, mundus gratulabitur, vos autem legebitis , et addidit ram pati in hoc saeculo, et lugere, quoruin Christum, audi Salvatoris ipsius voce
Abbreviated transcription (Latin):
in astutia fua: ideo tibi soli pecca¬
iii. et malum coramte feci: qi cȩt̃i
om̃s ut pote animales boraines.
me qui sp̃ualis sum etiã si erraui
diudicare ñ possunt: ꝙ spualis
iudicat omĩa. ipse uero a nemine
iudicat᷑. S qr addit paulus sp̃u¬
alis et dicit. qui aut̃ di iudicat me
dñs ẽ: hoc sciens et dauid. qđ solꝰ
dñs ẽ. qui spũalem diudicat uł¬
ꝓpħam: iceirco dicit. tibi soli peccaui
a quo solo possum duudicari: nã hu¬
mana dies diuidicare ñ potest sp̃ua¬
lem. S et qđ sequit᷑ ad hunc respicit
sensum: ut iustificeris in sermonibꝰ
tiuis et uncas cũ iudicaris. Iudicat᷑
namq ds. indisputationibus sapi¬
entium: dum alii hocmͦ alii alio. et
aut̃ uincit eos qui de se iudicant:
cũ errantibus cunctis suã de se quo¬
mͦ uł qualiter credendus ac ueneran¬
dus sit reuelat ipse sententiam. S¬

Expanded text:
 adulterii? Ideo tibi soli peccavi, et malum coram te feci, quia caeteri omnes, ut pote animales homines, me qui spiritualis sum, etiam si erravi, dijudicare non possunt, quia spiritualis judicat omnia, ipse a nemine judicatur . Sed quia addit Paulus spiritualis, et dicit: Qui autem judicat me, Dominus est, hoc sciens et David, quia solus Dominus est, qui spiritualem dijudicat, idcirco dicit: Tibi soli peccavi, a quo solo possum dijudicari: Nam humana dies dijudicare non potest spiritualem. Sed quod sequitur ad hunc respicit sensum. Ut justificeris in sermonibus tuis, et vincas cum judicaris. Judicatur namque Deus in disputationibus sapientium, dum alii hoc modo, alii alio modo, et ergo vincit eos qui de se judicant, cum errantibus cunctis de se, quomodo vel qualiter credendus ac venerandus sit, revelat ipse sententiam.
Abbreviated transcription (Latin):
uł heretiei ꝑstrepunt: quibꝰ respon¬
dere necessarium puto: s pͥmo gen¬
tat: quȩ apud se honesta ducit et
magna. Et enim cireumcisio apud
uos o gentiles ita magna habetur:.
ut ñ passim uulgo ignobili. s solis
sacerdotibus et his qui int̾ ipsos ele¬
ctioribus studiis mancipati fuerunt
credatur. Nam apud egyptios qui
in suꝑsticionibꝰ ur̃is et uetirtissimi
habent᷑ et eruditissimi. aquibus ꝓpe
om̃s reliqui ritũ saeroꝵ et cerimo¬
nias mutuati sunt: apud hos inquã
nullus aut geometrie. aut astrono¬
miȩ quȩ apud illos p̃cipua ducit᷑.
nullus certe astrologiȩ et geueseos
qua nichil diuimus putant. secreta
rimabatur: nisi circumcisione suscepta.
Sacerdos apud eos aruspex. aut quor¬
libet sacroꝵ minister. uł ut illi appel¬
lant ꝓpħa omĩs circuicisus ẽ. Litte¬
ras quoq sacerdotales ueterũ egyp¬
nemo discebat. nisi circumeisus. Omĩs¬
apud eos eẽ ñ credit᷑: nisi fuerit circũ
eisus. Hoc gͥ apud nos turpe et obsce¬

Expanded text:
refugit. Quibus respondere necessarium puto. Nemo tat quae apud se honesta ducit et magna. Etenim circumcisio apud uos gentiles ita manifesta habetur, ut non passim uulgo ignobili, sed solis sacerdotibus et his qui inter ipsos electioribus studiis mancipati fuerint, credatur. Nam apud Aegyptios, qui in superstitionibus uestris uetustissimi habentur et eruditissimi, a quibus prope omnes reliqui ntum sacrarum et caeremonias mutuati sunt, apud hos, inquam, nullus aut geometriae studebat aut astronomiae quae apud illos praecipua ducitur, nullus certe astrologiae et geneseos qua nihil diuinius putant, secreta rimabatur nisi circumcisione suscepta. Sacerdos apud eos aut aruspex aut quorumlibet sacrorum minister uel, ut illi appellant, propheta omnis circumcisus est. Litteras quoque sacerdotales ueterum Aegypnemo discebat nisi circumcisus. Omapud eos esse non creditur, nisi circumcisus fuerit. Hoc ergo apud nos turpe
Abbreviated transcription (Latin):
iudicabit id qđ ex natura ẽ p̃putiũ
legem ꝑficiens: te qui ꝑ litteram et
circumcisionem p̃uaricator es legis.
Uerum qm̃ sciebat multas in lege et
fieri uidentur. ne possent desꝑare gen¬
tes tamquam qui nichil societatis in
conscriptis reꝓmissionibus habeant:
docet eos qͦd. scđm misticam ratio¬
nem etiam ipsi uidei fiant. et habe¬
ant circumeisionem. Propt̃ qđ dicit.
Non enĩ qui ininanifesto iudeus ẽ. neq

Expanded text:
natura est praeputium, legem perficiens, te, qui per litteram et circumcisionem praevaricator legis es. Verum quoniam sciebat multas in lege et fieri videntur, ne possent desperare gentes, tanquam qui nihil in conscriptis repromissionibus habeant, docet eos quod secundum mysticam rationem etiam ipsi Judaei sint, et habeant circumcisionem: ideo dicit: Non enim qui in manifesto
Abbreviated transcription (Latin):
addit᷑. ut ñ solum filiis isrł. s et ꝓ¬
selitis idẽ aduenis. loquat᷑: necessa¬
rio utiq obseruanda distinctio ẽ: qr
adaaron. et alibi loquere ad filios
aaron. et alibi loquere ad leuitas¬
reliquos filios isrł legibus quȩ uł

Expanded text:
andatis non solum filiis Israel, sed et proselytis, id est aduenis, loquatur, necessario utique obseruanda distinctio est, ad Aaron"; et alibi: "Ad filios Aaron"; et alibi: "Ad leuitasreliquos his legibus e
Abbreviated transcription (Latin):
cordibus: ñ ẽ putandum qr in m̃bro
corporis qđ cor appellatur lex seripta
dicat᷑. Unde enĩ caro aut tantos pru¬
dentiȩ sensus possit emittere: aut tan¬
ta memoriȩ receptacła conuenire:
S sciendum ẽ rationabilem animȩ uir¬
tutem cor solere appellari: atq testi¬
monia sane conscientiȩ: uti apls dicit
eos qui de scriptam continent incor¬
dibus legem. Unde necessarium uide¬
t᷑ discutere quid istud sit qđ conscien¬
tiam apłs uocat: utrũ ne alia sit a¬
liqua substantia quã cor uł anima.
Hec enĩ conscientia et alibi dicit᷑ qđ re¬
p̃hendat. ñ rep̃hendat᷑: et iudicet ho¬
minẽ. ñ ipsa iudicetur: sicut ait ioħs.
Si conscientia inquit nr̃a ñ reprehendat
nos: fiduciam habemus ad dm̃i. Et
iterũ ipse paulus alibi dicit: ꝙr głatio
nr̃a hȩc ẽ. testimonium conscientiȩ nr̃ȩ.
Quia gͦ tantã eiꝰ uideo libertatẽ. quȩ in
bonis quidem gestis gaudeat semꝑ
et exultet. in malis uͦ ñ arguat᷑. s ip¬

Expanded text:
cordibus, non est putandum quia in membro corporis quod cor appellatur, lex scripta dicatur, unde enim caro, aut tantos prudentiae sensus possit emittere, aut tanto memoriae receptaculo continere? Sed sciendum est rationalem animae virtutem, cor solere nominari testimonia sanae conscientiae, ut Apostolus dicit eos qui descriptam continent in cordibus legem. Unde necessarium videtur discutere, quid istud sit quod conscientiam Apostolus vocat, utrumne alia sit aliqua substantia quam cor vel anima, haec enim conscientia, et alibi dicitur, quia reprehendat, non reprebendatur, et judicet hominem, non ipsa judicetur sicut ait Joannes: Si conscientia, inquit, nostra non reprehendat nos, fiduciam habemus ad Deum . Et iterum ipse Paulus alibi dicit, quia gloriatio nostra haec est testimonium conscientiae nostrae . Quia ergo tantam ejus video libertatem, quae in bonis quidem gestis gaudeat semper, et exsultet, in malis vero non arguatur, sed ip
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ex genitali m̃bro ꝑ qđ successio huma¬
ni generis et carnalis ꝓpago ministra¬
t᷑. amputare aliquã partẽ. Per hoc
gͦ indicari figuralit̃ reor. amputan¬
da eẽ ab anima si qua illi ex consortio
carnis adhesit. impuritas: si quis eã
libidinis male suade sensus obtexit.

Expanded text:
est ex genitali membro, per quod successio humani generis et carnalis propago ministratur, amputare aliquam partem: per hoc ergo judicari figuraliter reor, amputandum esse ab anima, si qua illi ex consortio carnis adhaeret impuritas, si qui eam libidinis malesuadae sensus obtexit.
Abbreviated transcription (Latin):
adu̾santur. Et ideo pacientia neces¬
saria ẽ: qr scriptũ ẽ. in ur̃a pacien¬
tia adquiretis animas ur̃ãs. Side¬
amꝰ aut̃ qđ dicit opus bonũ. Uñs
in euigłio de ea muliere quȩ alaba¬
strũ unguenti effudit suꝑ caput eiꝰ. ꝓ¬
nuntiat qł opus bonũ oꝑata ẽ in me.
designans qđ qͥ u̾bo cłi ungͤntũ suꝑ fudit.¬
.i. qͥ oꝑa cũ u̾bo sociauit. ille op̃ bonũ oꝑet᷑.
Odoratꝰ nãq efficit᷑ oĩ ungͤntoꝵ suauitate re¬
pletus sermo: cum fuerit oꝑe et accibꝰ
exornatus. Nunc quid ẽ glam et incor¬
ruptionẽ requiramus. Multis in locis¬

Expanded text:
entia necessaria est, quia scriptum: In vestra patientia acquiretis animas vestras. Videamus autem quod dicit opus bonum. Dominus in Evangelio, de ea muliere quae alabastrum unguenti effudit super caput ejus, pronuntiat quia opus bonum operata est in me ; designans quod qui verbo Dei unguentum se sui opera cum verbo sociaverit, ille opus bonum operetur; odoratus namque efficitur omni unguentorum suavitate repletus, sermo cum fuerit opere et actibus exornatus. Nunc quid est gloriam et incorruptionem quaerere requiramus. Est ergo
Abbreviated transcription (Latin):
huiꝰmodi uicia animȩ ñ exꝓpria sub¬
tiuo carnis adueniunt. Qd̃ aut̃ octaua
die circũcisio datur: illud designari
arbitror. qđ p̃senti quidẽ scło seꝑti¬
mana deputata ẽ: octauus aut̃ dies
futuri scłi misteriũ tenet. Illoꝵ gͦ ẽ
circumcisio sp̃italis. qui futuro scło
militant. in quo neq nubent neq
et eoꝵ qui se ipsos castrauerunt ꝓpt̃
regnũ dei : et quoꝵ int̾ris ambulan

Expanded text:
huiusmodi uitia animae non ex propria subtiuo carnis adueniunt. Quod autem octaua die circumcisio datur, illud designari arbitror quod praesenti saeculo septimana deputata est, octauus autem dies futuri saeculi mysterium tenet. Illorum ergo est circumcisio spiritalis qui futuro saeculo militant in quo "neque nubent neque se ipsos castrauerunt propter regn
Abbreviated transcription (Latin):
ris fuit. Nunc uero quid ex poscetur
ab aduenis. qdexhibere ne ꝓpriis. qͥ¬
dem cultoribus licet: Hȩc omĩa die¬
ta sunt a nobis. ut ostenderemus qͣn¬
p̃cipue ut de circumcisionis p̃cepto
doceremus qd ñ aliis quã his qui
ex abraham genus ducunt. uernacłis¬

Expanded text:
s". Nunc uero quid exposcitur ab aduenis quod exhibere nec propriis quidem cultoribus licet? Haec dicta sunt a nobis ut ostenderemus aecipue de circumcisionis praecepto quod non aliis quam his qui ex Abraham genus ducunt, vernaculis
Abbreviated transcription (Latin):
Dignius gͦ et euidentius intelligitur.
qđ continentia mali oꝑis quȩ ꝑcir¬
cumcisionem significat᷑. si oꝑa fidei
ñ habeat: ad immundiciam repute¬
t᷑. S et in ȩccła qui ꝑ gr̃am baptismi
circumciditur. si post hȩc p̃uaricator
sit legis. xp̃i. circumcisio baptismi
ad infidelitatis ei p̃putium reputabi¬
tͣ: qi et fides sine oꝑibus mortua dici¬
t᷑: et mali uillici pars eum infidelibꝰ
ponitur. Si aut̃ p̃putium iusticias le¬
gis custodiat: nonne iudicabit id
qđ ex natura ẽ p̃putium legem ꝑfici
ens. te qui ꝑlitteram et circumcisio¬
nẽ p̃uaricator es legis: Suꝑius dixi
mus ꝙr duos iudeos et duas circũ¬
p̃putium dicere gentes. quȩ in p̃putio
carnis ad fidem xp̃i uenerunt: quas
legem sp̃alem seruantes cõponit et cõ¬
parat iudeis qui ꝑlitterã et curum¬
cisionem carms p̃uaricatores sunt

Expanded text:
t evidentius intelligitur, quod continentia mali operis, quae per circumcisionem significatur, si opera fidei non habeat, ad immunditiam reputetur. Sed in Ecclesia, qui per gratiam baptismi circumciditur, si post haec praevaricator sit legis Christi, circumcisio baptismi ad infidelitatis ei praeputium reputabitur, quia et fides sine operibus mortua dicitur, et mali villici pars cum infidelibus ponitur; si autem praeputium justitias legis custodiat, nonne judicabit id quod ex natuens, te, qui per litteram et circumcisionem praevaricator es legis? Superius dixit quia duos Judaeos et duas circumpraeputium dicere gentes quae in praeputium carnis ad fidem Christi venerunt, quas legem spiritalem servantes componit et comparat Judaeis, qui per litteram et circumcisionem carnis praevaricatores s
Abbreviated transcription (Latin):
illud obseruandum ẽ qđ cũ dixerit
cireũcisio quidem ꝓdest si legem
custodias. non addidit. si aut̃ non cu¬
stodias. sicut consequens uidebat᷑:
s ait. si aut̃ p̃uaricator legis sis. In
quo ostendit aliud eẽ non custodire
legem: aliud p̃uaricari legem. Nam
et paulus ipse ñ semꝑ legem custo¬
dit: numquã tam̃ p̃uaricator ẽ legis.

Expanded text:
Illud observandum est, quod cum dixisset, circumcisio quidem prodest, si legem custodias, non addit: Si autem non custodias, sicut consequens videatur; sed ait: Si autem praevaricator sis legis. In quo aliud ostendit esse non custodire legem, aliud praevaricari legem, nam et Paulus ipse non semper legem custodit, nunquam tamen praevaricator est legis.
Abbreviated transcription (Latin):
at iubet. s si forte fecerit: quomͦ face¬
re debeat docet. Certũ ẽ enĩ nec du¬
tẽplum constaret. et religio patribꝰ
tradita uigeret: plurimi etiam gen
ficia: s hoc quidem in loco uno tan¬
tũmͦ fieri p̃ceptũ ẽ. De quo etiã hic
mandat: ut ad ostium tabernacli
uigulanda uictima dedicat᷑. Tam¬
diui potuit legitime fieri: quã du
status loci ꝑmansit. incolumis. De¬
niq et saluator ad illos decẽ leꝓsos
quos mundauerat. ite inquit et
ostendite uos sacerdoti: et offerte
ꝓ uobis ostias. sicut p̃cipit moyses.¬

Expanded text:
at iubet, sed si forte fecerit, quomodo facere debeat docet. Certum est enim qutemplum constaret et religio tradita patribus uigeret, plurimi etiam gentificia. Sed hoc quondam in loco uno tantummodo fieri praeceptum est, de quo etiam hic mandat ut ad ostium tabernaculi iugulanda uictima deducatur, tamdiu potuit legitime fieri quamdiu status loci permansit incolumis. Denique et Saluator ad decem leprosos quos mundauerat ait: "Ite, ostendite uos sacerdotibus et offerte pro uobis hostias sicut praecepit Moyses
Abbreviated transcription (Latin):
cumcisio quã ꝓdesse dicit apłs. uł
in quo ꝓdest. uł ꝗͤ lex si custodiatur
diligentiꝰ requirendum iudet᷑: ut
cũ intellexerimus. possimus et cir¬
eumcidi: qr ipsa sic ꝓdest circũcisio

Expanded text:
cumcisio, quam prodesse dicit Apostolus, vel quae prosit lex, si custodiatur, diligenter requirendum videtur, ut cum haec intellexerimus, possimus et circumcidi. Quippe si prodest circumcisio
Abbreviated transcription (Latin):
prudentes sunt. et in conspectu suo
sapientes quicqͥd libuerit ꝓ lege de¬
fendunt: et inde fit ut diffidat᷑ qui¬
dem ueritati. ob temꝑet᷑ aut̃ iniqui¬
tati. Diffidere porro ꝓ non credere
uł ñ obtemꝑare solet inscripturis
seĩs inueniri: sicut et in hoc loco qđ
dixisset qui ñ obediunt ueritati. s
obediunt iniquitati. Oĩs gͦ qͥ alienũ
aueritate iter gradit᷑ nec sequit᷑ eũ
qui dixit. ego sum ueritas: diffidit
ueritati. et inobediens ẽ ei.S qͥ non
solum in actibꝰ s et insensibꝰ et infi¬
de errant. qđ maxime ercontenti¬
one contingit: et qui sapientiȩ ob¬
sistunt et iusticiȩ. ac scĩficationi. xͦ

Expanded text:
prudentes sunt, et in conspectu suo prudentes sunt, et in conspectu suo sapientes, quidquid libuerit pro lege defendunt. Et inde fit, ut diffidatur quidem veritati, obtemperetur autem iniquitati. Diffidere porro pro non credere vel non obtemperare solet in Scripturis sanctis inveniri, sicut et in hoc loco, qudixisset, qui non obediunt veritati, sed obediunt iniquitati. Omnis ergo qui alienum a veritate iter ingreditur, nec sequitur eum qui dixit, Ego sum veritas, diffidit veritati, et inobediens est ei; sic qui non solum in actibus, sed et in sensibus et in fide errant, quod maxime ex contentione contingit. Sed et qui sapientiae obsistunt, et justitiae ac sanctificationi,
Abbreviated transcription (Latin):
reddere unicuiq scđm oꝑa sua quȩ bo¬
na st̃: mala aut̃ uenire intelligent᷑ ñ
adeo. s expessimis intemꝑantiȩ suȩ¬
sucis. et cruda prauitate gestoꝵ.ue
rũ et hoc ipsum qđ dixit. qui excon¬
tentione diffidunt qͥdem ueritati.
obtemꝑant aut̃ iniquitati: in discussũ
ũ omittamus. In his singłis languores
quidã animȩ ab apło designant᷑: qͦꝵ
medelam nemo inueniet: nͥ priꝰ mor¬
boꝵ cognouerit causas. Et ideo inscrip
et remedia describunt᷑: ut hi qui se
apłicis subdiderint disciplinis. ex his
quȩ scͥpta sunt agnitis languoribus
siuis. curati possuit dicere: lauda ani¬
ma mea dnm̃. qͥ sanat om̃s languores
tuos. Unꝰ gͦ excȩteris aĩȩ languoubꝰ et
qͥdem pessimis contentio eẽ intelligen¬
da ẽ: ꝑ quã ome opꝰ prauũ geritur.
Per hanc hereses nascunt᷑: ꝑ hanc scis¬
mata et omnia scandala in ȩxeliis gene¬
rant᷑: dum hi qui apud semet ipsos

Expanded text:
reddere unicuique secundum opera sua, quae boreddere unicuique secundum opera sua, quae bona sunt, mala autem venire intelligentur non a Deo, sed ex pessimis intemperantiae succis et cruda pravitate gestorum. Verum et hoc ipsum, quod dixit, qui ex contentione diffidunt quidem veritati, obtemperant autem iniquitati, indiscussum non omittamus. In his enim singulis languores quidem animae ab Apostolo designantur, quorum medelam nemo inveniet, nisi prius morborum cognoverit causas. Et ideo in divinumerantur, et remedia describuntur, ut hi, qui se apostolicis subdiderunt disciplinis, ex his quae scripta sunt agnitis languoribus suis curati, possint dicere: Lauda, anima mea, Dominum, qui sanat omnes languores tuos . Unus ergo ex caeteris animae languor, et quidem pessimus, contentio esse intelligenda est, per quam omne opus pravum geritur; per hanc haereses nascuntur, per hanc schismata et omnia scandala in ecclesiis generantur, dum hi qui apud semetipsos
Abbreviated transcription (Latin):
dñs dicere eos qui glorificandi sunt.
ꝑse glorificandos de his uero qui sꝑnen¬
di sunt ñ retulisse ad se: s ab solute di¬
xisse qr spernent᷑. Si enĩ ut bona ꝑsem¬
ipsum p̃stat. ita etiã mala ꝑsemet ip¬
sũ retribueret ds: consequens erat.
ut quomꝰ dixit. glorficantes me glori¬
ficabo: ita diceret et sꝑnentes me sꝑ¬
nã. S et inalio loco ꝑ ꝓpħam simile
qͥd uidet᷑ ostendi: in eo qđ iniqui eun¬
tes inignẽ. ñ adeo s asemet ipsis eũ
inueniant accensum: sic̃ diẽ ysaias.
Ite inlumine igiis ur̃i: et flammã quã
accendistis. Et ut adhuc planior fiat
cyboꝵ sucis. et corporis turbata tẽꝑie
uł febres uł quosubet huiꝰ cemodi incur¬
reret morbos: certũ ẽ qđ ñ ꝑ medicum
s ꝑ intemꝑantiam suã pestem langoris
acceꝑit. Si uero medici p̃cepta custodi¬
ens. insospitate ꝑduret: utiq ꝑmedi¬
cũ dicet᷑ habere grãm sanitatis. Hoc
gͦ mͦ consequent uidebit᷑ ds ipse ꝑse

Expanded text:
Dominus eos, qui glorificandi sunt, per se glorificandos, de his vero, qui spernendi sunt, non retulisse ad se, sed absolute dixisse, quia spernentur. Si enim, ut bona per semetipsum praestat, ita etiam mala per semetipsum retribueret Deus, consequens erat, ut quomodo dixit, Glorificantes me glorificabo, ita diceret, et spernentes me, spernam. Sed et in alio loco per prophetam simile quid videtur ostendi in eo, quod hi qui eunt in ignem, non a Deo, sed a semetipsis eum inveniant accensum, sicut dicit Isaias: Ite, illuminate ignes vestros, et flammam quam accendistis . Ut adhuc planior horum fiat ciborum succos, et corporis turbata temperie in febres et in quoslibet hujuscemodi incurrerit morbos, certum est quod non per medicum, sed per intemperantiam pestem languoris acceperit: si vero medici praecepta custodiens, in sospitate perduret, utique per medicum dicetur habere gratiam sanitatis, hoc ergo modo consequenter videbitur Deus ipse per se
Abbreviated transcription (Latin):
istos gͦ tales qui dicuntur iudei et
ñ sunt. nom̃ dei blasphemat᷑ int̃
gentes: ñ solum ꝓ oꝑibus eoꝵ pessi¬
mis: s et ꝓpter humilem et deiectã
intelligentiam quã habent in lege
Netetigeritis. ne gustaueritis. ne conta¬

Expanded text:
icuntur Judaei et non sunt, nomen Dei blasphematur inter gentes, non solum pro operibus eorum pessimis, sed et propter humilem et dejectam intelligentiam quam habent in lege Ne tetigeris, ne gustaveris, ne conta
Abbreviated transcription (Latin):
circumcisionis lege constringit᷑. nisi ex
abraham originẽ trabens. uł uernacłs
eoꝵ. aut p̃cio emptꝰ. Uis aut̃ uidere
qr sicubi uult etiam alienigenas una¬
cademiq lege eonecti. significant᷑ ostẽ¬
dat: Audi quid scriptum sit. Et locu¬

Expanded text:
circumcisionis lege constringitur nisi ex Abraham originem trahens, uel uernaculus eorum uel pretio emptus. Vis autem uidere, quia sicubi uult etiam alienigenas lege connecti, significanter ostendatur? Audi quid scriptum sit: "Ho
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ ĩm xp̃m. Rectũ iudiciũ dĩ eẽ quis
dubitet: ubi accusatores et defensores
adhibent᷑ t̾estes: Et quidem de hoc iu¬
sto dei iudicio nos homines capiamꝰ.
exemplum: nec putemus unquã sine
animam uł defendent: ñ utiq ille cogi¬
tationes quȩ tunc erunt. s istȩ quȩ nunc
st̃ in nobis. Cum enĩ siue bona siue ma¬
la cogitamus. uelut inceris ita in corde
nr̃o tam bonarũ quã malarũ eogitati
onum note quedam et signacłã relin¬
quunt᷑: quȩ in occulto nunc pectoris
lo alio nisi ab eo qui solus potest occul¬
rũ notarũ causas ñ latere dm̃ etiam¬
nr̃a conscientia contestabit᷑. Qd̃ tam̃¬

Expanded text:
 nostrum. Rectum judicium Dei esse quis dubitet, ubi accusatores, et defensores adhibentur, et testes? Et quidem de hoc justo judicio nos homines capiamus exemplum, nec putemus unquam sine animam vel defendent, non utique illae cogitationes quae tunc erunt, sed istae quae nunc sunt in nobis. Cum enim sive bona sive mala cogitamus, velut in caeteris, ita in corde nonum notae quaedam et signacula relinquuntur. Quae in occulto nunc pectoris labuntur ab eo, qui solus potest occulrum notarum causas non latere Deum, etiam conscientia nostra contestabitur. Et
Abbreviated transcription (Latin):
dat quis ñ peccat. siuͦ peccat ex hoc
ipso arguatur qđ ñ credat. S hȩc quã
dura sit sententia: nulli ambiguũ pu¬
to. Quotus enĩ quisq inueniet᷑ in t̾ris
qui ita uitam suã libret: ut in nullo
penitus delinquat: S: et ioħes apls

Expanded text:
dat quis, non peccet, si vero peccat, ex hoc dat quis, non peccet, si vero peccat, ex hoc ipso arguatur quod non credat. Sed haec quam dura sit sententia, nulli ambiguum puto; quotus enim quisque invenietur in terris, qui ita vitam suam liberet, ut in nullo penitus delinquat? Sed et Joannes apos
Abbreviated transcription (Latin):
ti filii dei. S uideamus quomͦ ñ udi¬
camur qui credimus xp̃o: ut sciamus
quomͦ et ille iam iudicatus sit qui non
credit. Numquid nã putamꝰ. qui credi¬
derit xp̃o. et post hoc homicidiũ uel
adulteriũ cõmiserit. aut falsum testi¬
moniũ dixerit. aut aliquid huiꝰ modi
gesserit. quȩ ñ nonquã uidemus ad¬
telligenctus ẽ dñi sermo quẽ dicit. qͥ ere¬
dit inie ñ iudicabit᷑. qr scdm hoc qđ
credidit ñ iudicabitur. quasi in credu¬
lus et infidelis: de actibus uero suis
sine dubio iudicabitur. Ita gͦ et ille
iam iudicatus ẽ qui ñ credit. scđ̃m hoc
qd ñ credidit: et sicut credenti si ex¬
trinsecus peccati aliquid cõmiserit sal¬
ua fide iudicium manet: ita et ũ cre¬
denti si quid boni oꝑis egerit. excepta
insidelitate remuneratio ñ ꝑibit. nisi
forte aliquid graue et intolerabile ue¬
lit obicere. ut dicat eũ qui peccat cõ¬
putandum ñ eẽ int̾ eredentes: qi si cre¬

Expanded text:
ti Filii Dei . Sed videamus quomodo non juditi Filii Dei . Sed videamus quomodo non judicamur qui credimus Christo, ut sciamus quo modo et ille judicatus sit, qui non credidit. Nunquidnam putamus, qui crediderit in Christo, et post hoc homicidium vel adulterium commiserit, aut falsum testimonium dixerit, aut aliquid hujusmodi gesserit, quae nonnunquam videmus adtelligendus est Domini sermo, quem dicit, qui credit in me non judicabitur, quia secundum hoc quod credidit non judicabitur quasi incredulus et infidelis: de actibus vero suis sine dubio judicabitur; ita ergo et ille jam judicatus est, qui non credit; secundum hoc quod non credidit, et sicut credenti, si extrinsecus peccati aliquid commiserit, salva fide judicium manet; ita et non credenti, si quid boni operis egerit, excepta infidelitate, remuneratio non peribit, nisi forte quis aliquid grave et intolerabile velit objicere, ut dicat eum qui peccat, computandum non esse inter credentes, quia si cre