comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
isputationi marimini arriano¬
rum ep̃i cuius prolixitate spa¬
cium diei quo presentes con¬
ferebamus absumpsit: res¬
ponsionem debitam reddens
ad iplum loqui utiq debeo. siue ad huc exi¬
stimet contradicendum ẽẽ cum legerit.
siue domino in eius corde mirabiliter oꝑan¬
te manifestate consentiat ueritati. Quod
tibi uisum est homo arriane tam multa
dicere. ⁊ pro causa que inter nos agitur
nichil dicere. quasi hoc sit respondere poᷤ¬
se quod ẽ tacere non posse : Prius itaq
ostendam refellere te non potuisse que
dixi. Deinde quantum necessarium ui¬
debitur. ego refellam que ipse clixisti.

Expanded text:
isputationi Maximini Arianorum episcopi, cujus prolixitate spatium diei, quo praesentes conferebamus, absumpsit, responsionem debitam reddens, ad ipsum loqui utique debeo: sive adhuc existimet contradicendum esse cum legerit, sive Domino in ejus corde mirabiliter operante manifestatae consentiat veritati. Quid tibi visum est, homo ariane, tam multa dicere, et pro causa quae inter nos agitur nihil dicere, quasi hoc sit respondere posse, quod est tacere non posse? Prius itaque ostendam refellere te non potuisse quae dixi: deinde, quantum necessarium videbitur, ego refell
Abbreviated transcription (Latin):
non absurde quidam intellexerunt in
sp̃ũ ⁊ corpore. omnino sine fine retinenda
sunt. et hic inchoantur. ⁊ quantũ cunꝙ
proficimus augentur in nob. ꝑfecte uͦ
quod in alia uita sꝑandum ẽ semꝑpossi¬
debuntur. Quod uero dicimus. panem
nr̃m cotidianum da nob̾ hodie. et di¬
mitte nob̃ debita nr̃a sicut ⁊ nos dunit¬
timus debitorib nr̃is. et ne nos inferaᷤ
intemptationem. sed libera nos amalo
quis non uideat ad presentis uite in¬
digentiam ꝑtinere. In illa itaq uita
eterna ubi nos semꝑ sꝑamus futuros.
⁊ nominis dei sc̃ificatio. ⁊ regnum eius
⁊ uoluntas eius in nr̃o sp̃u. et corpore
ꝑfecte atq immortaliter ꝑmanebunt.
Panis uͦ cotidianus ⁊deo dictus ẽ. quia
hic ẽ necessarius quantus anime car¬
niq tribuendus ẽ siue spĩtaliter siue
carnaliter. siue utroq in telligatur mͦ.
Hic ẽ etiam quam poscius remissio
ubi ẽ commissio peccatorum. hic temp¬

Expanded text:
non absurde quidam intellexerunt, in non absurde quidam intellexerunt, in spiritu et corpore, omnino sine fine retinenda sunt: et hic inchoata, quantumcumque proficimus, augentur in nobis; perfecta vero, quod in alia vita sperandum est, semper possidebuntur. Quod vero dicimus, Panem nostrum quotidianum da nobis hodie, Et dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris, Et ne nos inferas in tentationem, Sed libera nos a malo , quis non videat ad praesentis vitae indigentiam pertinere? In illa itaque vita aeterna ubi nos semper speramus futuros, et nominis Dei sanctificatio, et regnum ejus, et voluntas ejus in nostro spiritu et corpore perfecte atque immortaliter permanebunt. Panis vero quotidianus ideo dictus est quia hic est necessarius, quantus animae carnique tribuendus est, sive spiritualiter, sive carnaliter, sive utroque intelligatur modo. Hic est etiubi est omnis commissio peccatorum. Hic ten
Abbreviated transcription (Latin):
x ista fidei confessione cxui
que breuiter symbolo continet᷑
⁊ carnaliter cogitata lac paruulorum ẽ.
spĩtaliter autẽ considerata atq trac¬
tata cib ẽ fortiim. nascitur spes bo¬
na fidelium cui caritas sc̃a comittat᷑.
Sed de his omnib que fideliter sunt
crelenda. ea tantum ad spem ꝑtinent
que in oratione dominica continent᷑.
Maledictus enim omnis sicut diui¬
na testantur eloquia qui spem ponit
in homine. Ac ꝑ hoc ⁊ inse ip̃o qui spem
ponit. huius maledictionis uinculo
innectitur. Ideo non nisi adomino dõ
petere debemus quicquid sꝑamus nos
uel bene operaturos. uel bonis ope¬
rib a depturos. oxuiii
roinde apud euangłistam Matheum sep¬
tem petitiones continere domi¬
nica ui detur oratio. quarum intribus
et̃na poscuntur. reliquis quatuor temporalia
que tamen ꝓpter et̃na consequenda sunt ne¬
cessara. Nam quod dicimus scĩficetur no¬
men tuum. adueniat regnum tuum. fiat
uoluntas tua sicut incelo ⁊ interra quod

Expanded text:
x ista fidei confessione, quae breviter Symbolo continetur, et carnaliter cogitata lac parvulorum est, spiritualiter autem considerata atque tractata cibus est fortium, nascitur spes bona fidelium, cui charitas sancta comitatur. Sed de iis omnibus quae fideliter sunt credenda, ea tantum ad spem pertinent quae oratione dominica continentur. Maledictus enim omnis, sicut divina testantur eloquia, qui spem ponit in homine : ac per hoc et in se ipso qui spem ponit, hujus maledicti vinculo innectitur. Ideo non nisi a Domino Deo petere debemus, quidquid speramus nos vel bene operaturos vel pro bonis operibus adepturos. CAPUT roinde apud evangelistam Matthaeum septem petitiones continere dominica videtur oratio: quarum tribus aeterna poscuntur, reliquis quatuor, temporalia, quae tamen propter aeterna consequenda sunt necessaria. Nam quod dicimus, Sanctificetur nomen tuum, Adveniat regnum tuum, Fiat voluntas tua sicut in coelo et in terra quod
Abbreviated transcription (Latin):
in psalmo canitur. dẽ autem nr̃ in celo. sur¬
sum in celo ⁊ in terra omnia quecunq uo¬
luit fecit. Qnod utiq non ẽ uerum. si ali¬
qua uoluerit ⁊ non fecit. & quod ẽ indigniꝰ
ideo non fecit. qm̃ ne fieret quod uolebat om̃i¬
potens uoluntas hominis impediuit. Nlon
gͦ sit aliquid nisi omp̃c fieri uelit. uel sinen

Expanded text:
in Psalmo canitur, Deus autem noster in coelo surin Psalmo canitur, Deus autem noster in coelo sursum; in coelo et in terra omnia quaecumque voluit, fecit . Quod utique non est verum, si aliqua voluit, et non fecit; et, quod est indignius, ideo non fecit, quoniam ne fieret quod volebat omnipotens, voluntas hominis impedivit. Non ergo fit aliquid nisi omnipotens fieri velit, vel sinen
Abbreviated transcription (Latin):
unc non latebit quod nunc latet. cũ
dus. in quo is qui assumetur cognoscet
quidsibi ꝑuidicium deberetur. nͥ misen¬
cordia subueniret. cur ille pocius quam
iste fuerit assumptꝰ. cum causa una sit
ambob. curꝰ apud quiosdam non facte sunt
uirtutes. que si facte fuissent. egissent¬
utiq illi homines penitentiam. ⁊ facte
sit apud eos qui non fuerant credituri
Aꝑtissime namq dñs dicit. Ue tͥ corozaim
ue tibi bethsayda. quia si intyro ⁊ sydone
facte fuissent uirtutes que facte sunt in
uob̾. olim in cilicio et cinere penitentiam
egissent. Nec utiq ds̃ iniuste uoluit sal¬
uos fierz. cum possint salui eẽ si uellet. Tunc
in clarissima sapientie luce uidebitur. quod
nunc piorum fices habet. antequam mani¬
festa cognitione uideatur. quam certa ⁊ im¬
mutabilis ⁊ efficacissima sit uoluntas dei.
quam multa possit ⁊ non uelit. nichil aut
uelit quod non possit. quamꝙ sit uerimi qͣd

Expanded text:
unc non latebit quod nunc latet, cum unc non latebit quod nunc latet, cum ium relinquendus, in quo, is qui assumeretur, agnosceret quid sibi per judicium deberetur, nisi misericordia subveniret; cur ille potius quam iste fuerit assumptus, cum causa una esset ambobus: cur apud quosdam non factae sint virtutes, quae si factae fuissent, egissent illi homines poenitentiam, et factae sint apud eos qui non fuerant credituri. Apertissime namque Dominus dicit: Vae tibi, Corozain; vae tibi, Bethsaida! quia si in Tyro et Sidone factae fuissent virtutes quae factae sunt in vobis, olim in cilicio et cinere poenitentiam egissent . Nec utique Deus injuste noluit salvos fieri, cum possint salvi esse, si vellent. Tunc in clarissima sapientiae luce videbitur, quod nunc piorum fides habet, antequam manifesta cognitione videatur, quam certa, immutabilis, efficacissima sit voluntas Dei; quam multa possit et non velit, nihil autem velit quod non possit: quamque sit verum quod
Abbreviated transcription (Latin):
re corrumpitur. Ubi autẽ infelix mori ñ
sinitur. ut ita dicam mors ipsa non mo¬
ritiuꝰ. et ubi dolor perpetuus non int̃imit s
affligit ipsa cormptio non finitur. Hec in
scĩs seripturis scda mors dicitur. x cu
telinquere cogitut. nec sccła qua pena¬
le corpus arma relinquere non ꝑmittitur
hornini accidisset. si nemo peccasset. Mitissi¬
ma sane omnum pena erit eorum qui
preter peccatum quod originale traxerunt
nullum insuꝑ adcliderunt. et in ceteris qͤ
addiderunt tanto ibi quisq tolerabiliorem̃
labebit damnationem. quanto hic mino
rem habuit iniquitatem. x cui¬
Demanentib itaq angłis ⁊ hominib
reprobis met̃na pena. tunc scĩ scient
plenius quid boni eis contulerit gratia
Tunc reb ipsis euidentius apparebit. qͦd
in psalmo scriptum ẽ. Misccłiam ⁊ iudiciũ
cantabo tibi dñe. quia nisi ꝑ indebitara
miscłiam nemo liberatur. et nisi ꝑ debi¬
tum iudicium nemo damnatur. xcuii¬

Expanded text:
re corrumpitur. Ubi autem infelix mori non re corrumpitur. Ubi autem infelix mori non sinitur, ut ita dicam, mors ipsa non moritur; et ubi dolor perpetuus non interimit, sed affligit, ipsa corruptio non finitur. Haec in sanctis Scripturis, secunda mors dicitur . CAPUrelinquere cogitur, nec secunda qua poenale corpus anima relinquere non permittitur, homini accidisset, si nemo peccasset. Mitissima sane omnium poena erit eorum qui praeter peccatum quod originale traxerunt, nullum insuper addiderunt: et in caeteris qui addiderunt, tanto quisque tolerabiliorem ibi habebit damnatiorem habuit iniquitatem. Remanentibus itaque angelis et hominibus reprobis in aeterna poena, tunc sancti scient plenius, quid boni eis contulerit gratia, tunc rebus ipsis evidentius apparebit, quod in Psalmo scriptum est, Misericordiam et judicium cantabo tibi, Domine ; quia nisi per indebitam misericordiam nemo liberatur, et nisi per debitum judicium nemo damnatur. C
Abbreviated transcription (Latin):
ter quod ⁊ post resurrectionem corpus xp̃i
culi alreuius indigentia. subditam car¬
nem. ut nichil nob̃ repugnet ex nobis. s
sicut foris neminem. ita nec intus nos ip¬
sos patiamur mimicos. xc ini¬
nicunq uͦ ab illa ꝑditionis massa que
facta ẽ ꝑhominem pͥmum non libe¬
rantur ꝑ unum mediatorem dei ⁊ homi¬
num. resurgent quide in etiam ipsi unꝰ¬
quisq cum sua carne: sedut cum diabolo
⁊ angłis eius puiniantur. Ytrum sane
ipsi cum uiciis ⁊ deformitatib suoꝵ corpoꝵ
resurgant quecunꝙ in eis uiciosa ⁊ defor¬
mia membra gestarunt. inquirendo labo¬
rare quid opus ẽ: Neꝙ enim fatigare nos de¬
bet incecta eorum habitudo uel pulchritudo
quormerit certa ⁊ sempiterna damnatio.
Nec moueat quomͦ erit in eis corpus incor¬
ruptibile sidolere poterit. aut quomͦ cor¬
ruptibile. si non mori poterit. Non ẽ enm
uera uita: nsi ubi feliciter uinitur. nec
uera incorruptio. nisi ubi salus nullo dolo¬

Expanded text:
ter quod et post resurrectionem corpus Christi ter quod et post resurrectionem corpus Christi culi alicujus indigentia subditam carnem, ut nihil nobis repugnet ex nobis; sed sicut foris neminem, ita nec intus nosipsos patiamur inimicos. icumque vero ab illa perditionis massa, quae facta est per hominem primum, non liberantur per unum Mediatorem Dei et hominum, resurgent quidem etiam ipsi unusquisque cum sua carne, sed ut cum diabolo et ejus angelis puniantur. Utrum sane ipsi cum vitiis et deformitatibus suorum corporum resurgant, quaecumque in eis vitiosa et deformia membra gestarunt, in requirendo laborare quid opus est? Neque enim fatigare nos debet incerta eorum habitudo vel pulchritudo, quorum erit certa et sempiterna damnatio. Nec moveat, quomodo in eis erit corpus incorruptibile, si dolere poterit; aut quomodo corruptibile, si mori non poterit. Non est enim vera vita, nisi ubi feliciter vivitur, nec vera incorruptio, nisi ubi salus nullo dolo
Abbreviated transcription (Latin):
N esurgent gͥ scõrum corpora sine ullo ui¬
cio. sine ulla deformitate. sicut sine ul¬
la cor̾ruptione. onere difficultate. In qui¬
b tanta facilitas quanta felicitas erit. ꝓpt̾
quod ⁊ spĩtalia dicta sunt. cum procul du¬
bio corpora sint futura non spiritus. Sed si¬
cut minc corpus animale dicitur quod ta¬
men corpus non anuma ẽ. ita tunc spiri¬
tale corpus erit. corpus tamen non sp̃s
erit. Proinde quantum attinet ad cortup¬
tionem que nunc aggrauat animam
et uicia quib caro adu̾sus spm̃ concupis¬
cit. tunc caro non erit sed corpus. quia et
celestia corpora ꝑhibentur. Propt̃ quod dic¬
tum ẽ. caro ⁊ sangius regnum dei non pos
sidebunt. & tanquam exponens quid di¬
xerit. neq corruptio inquit incorrupti¬
onem possidebit. Quod prius dixit caro
et sanguis hoc posterius dixit corruptio.
⁊ quod prius regnum dei. hoc posterius
incorruptionem. Quantũ autem attinet
ad substantiam: etiam tunc caro erit ꝓp¬

Expanded text:
esurgent igitur sanctorum corpora sine ullo vitio, sine ulla deformitate, sicut sine ulla corruptione, onere, difficultate: in quibus tanta facilitas, quanta felicitas erit. Propter quod et spiritualia dicta sunt, cum procul dubio corpora sint futura, non spiritus. Sed sicut nunc corpus animale dicitur, quod tamen corpus, non anima est; ita tunc spirituale corpus erit, corpus tamen, non spiritus erit. Proinde quantum attinet ad corruptionem, quae nunc aggravat animam , et ad vitia, quibus caro adversus spiritum concupiscit , tunc non erit caro, sed corpus; quia et coelestia corpora perhibentur. Propter quod dictum est, Caro et sansidebunt . Et tanquam exponens quid dixerit: Neque corruptio, inquit, incorruptionem possidebit. Quod prius dixit, caro et sanguis, hoc postea dixit corruptio; et quod prius, regnum Dei, hoc posterius incorruptionem. Quantum autem attinet ad substantiam, etiam tunc caro erit; prop
Abbreviated transcription (Latin):
aliquam. quisquis tenuerit xp̃ianus ca¬
tholicus non erit. Quid gͦ faciat hereticũ
oeinceps requirendum ẽ. ut cum hoc dño
adiuuante uitamus. non solum ea que sci¬
mus. uerum etiam que nescimus. siie que
lam orta sunt. siue que ad huc oriri potue¬
rint. heretica uenena uitemus. Huius aut̃
iam sit uoluminis finis. quod ꝓpterea uob̾
antequam totum hoc opus ꝑfecerim credidi
ẽẽ mittendum. ut eum quicunq legentis ad

Expanded text:
aliquam quisquis tenuerit, christianus caaliquam quisquis tenuerit, christianus catholicus non erit. Quid ergo faciat haereticum, deinceps requirendum est: ut, cum hoc Domino adjuvante vitamus, non solum ea quae scimus, verum etiam quae nescimus, sive quae jam orta sunt, sive quae adhuc oriri poterunt, haeretica venena vitemus. Hujus autem sit jam voluminis finis, quod propterea vobis, antequam totum hoc opus perficerem, credidi esse mittendum, ut illud quicumque legeritis, ad
Abbreviated transcription (Latin):
Unde nec earum quias cõmemoraui om̃ia
dogniata me dixisse uel didicisse ꝓfiteor.
Quis enim non uideat quantã res ista
operam ⁊ quam multas litteras flagitet:
Nec ideo tamen parum prodest errores is¬
tos quos hiuc open interuz lectos cogni¬
tosꝙ uitare. Quid enim contra ista sentiat catho¬
lica eccłia quod ame dicendum putasti suꝑfluo
queritur. cum hoc scire sufficiat eam contra ista
sentire. nec aliquid horum in fidem quenquam
debere recipere. Quomodo autem que contra hec
ueritas habet asserenda ac defendenda sint. mo¬
dulum operis huius excedit. sed multum ad¬
uiuat cor fidele nosse quid credendum non sit.
etiam si disputandi facultate id refutare ñ
possit. Omnis itaq xp̃ianus catholicusista
non debet credere. sed non omnis quusta ñ
credit consequenter debet se catholicũ xp̃ia¬
num uel putare uel licere. Possunt enm
⁊ hereses alie que i hoc opere nr̃o comme¬
morate non sunt. uel eẽ uel fieri. quarum

Expanded text:
unde nec earum quas commemoravi, omnia unde nec earum quas commemoravi, omnia dogmata me dixisse vel didicisse profiteor. Quis enim non videat quantam res ista operam, et quam multas litteras flagitet? Nec ideo tamen parum prodest errores istos, quos huic operi intexui, lectos cognsque vitare. Quid enim contra ista sentiat catholica Ecclesia, quod a me dicendum putasti, superfluo quaeritur: cum propter hoc scire sufficiat eam contra ista sentire, nec aliquid horum in fidem quemquam debere recipere. Quomodo autem quae contra haec veritas habet, asserenda ac defendenda sint, modulum operis hujus excedit. Sed multum adjuvat cor fidele, nosse quid credendum non sit, etiamsi disputandi facultate id refutare non possit. Omnis itaque christianus catholicus ista non debet credere: sed non omnis qui ista non credit, consequenter debet se christianum catholicum jam putare vel dicere. Possunt enim et haereses aliae, quae in hoc opere nostro commemoratae non sunt, vel esse vel fieri, quarum
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ forte habebis aliquid melius quam hoc
nr̃m. quamuis nec ip̃m licet hominem doc¬
tissimum omnes hereses arbitrer indagare
potiuisse. & certe abeloitas nr̃e regionis he¬
reticos quantum existimo ille nesciuit. sic
forte ⁊ alibi alios inobscurissimis locis recon¬
ditos eius noticiam ipsa locorum suorum
obscuritate fugientes. Iam uͦ illud quod
habent tue littere. ut omnia omnino di¬
camus quib heretici aueritate dissenti¬
unt. etiam si omnia scirem facere non
possem. quantominus possum. qui om̃ia
scire non possum: Sunt enim heretici qͦd
fatendum ẽ qui singłis. uel non multo am¬
plius dognatib oppugnant regłam uerita¬
tis. sicut macedoniani uł fotiniani. atq
alii quicunq se ita habent. Illi autẽ ut ita
dixerim fabulones. idest qui fabulas uanas.
easdemq longas prolixasq contexunt. tã
ipsi quoꝙ illa numerare non possint:
aut difficile possint. Nunquam ulli alie¬
no ulla heresis facile sic innotescit ut suis.

Expanded text:
t forte habebis melius aliquid quam hoc nostrum: quamvis nec ipsum, licet hominem doctissimum, omnes haereses arbitrer indagare potuisse. Et certe Abeloitas nostrae regionis haereticos, quantum existimo, ille nescivit: sic forte et alibi alios in obscurissimis locis reconditos, ejus notitiam ipsa locorum suorum obscuritate fugientes. Jamvero illud quod habent tuae litterae, ut omnia omnino dicamus, quibus haeretici a veritate dissentiunt, etiamsi omnia scirem, facere non possem; quanto minus possum, qui omnia scire non possum? Sunt enim haeretici, quod fatendum est, qui singulis, vel non multo amplius, dogmatibus oppugnant regulam veritatis: sicut Macedoniani vel Photiniani, atque alii quicumque ita se habent. Illi autem, ut ita dixerim, fabulones, id est, qui fabulas vanas easdemque longas perplexasque contexunt, tam ipsi quoque illa numerare non possint, aut difficillime possint. Nec ulli alieno ulla haeresis facile sic innotescit, ut suis:
Abbreviated transcription (Latin):
it.quandoquidem inueni apud alium qͣs
apud alium non inueni. ⁊ rursus apud is¬
istum quas ille nonposuit. Ego autẽ ꝓpt̃ea
plures quam ipsi posui. quia collegi ex
omnib quas omnes apuo singlos non in¬
ueni. ad clitis etam his quas ipse recolens apud
ullum eorum inuenire non potui. Unde merito
credo nec me possisse omnes quia nec omnes
qui de hac re scripserunt legere potui. neq
hoc quenquam eorum uideo fecisse quos legi.
Postremo etiam si om̃s forsitan posui quod ñ
puto utrum omnes sint utiq nescio. ⁊ ideo
quodius meloquente fium. non saltem po¬
test me cognoscente comprehendi. quia om¬
sib sc̃m iheromimum. sed ipsum eius opus¬
culum nec in nr̃a bibliotheca inuenire potu¬
imus. nec unde possit accipi srimus. Certis

Expanded text:
it: quandoquidem inveni apud alium, quas it: quandoquidem inveni apud alium, quas apud alium non inveni; et rursus apud istum, quas ille non posuit. Ego autem propterea plures quam ipsi posui, quia collegi ex omnibus, quas omnes apud singulos non inveni, additis etiam quas ipse recolens apud ullum illorum invenire non potui. Unde merito credo nec me posuisse omnes; quia nec omnes qui de hac re scripserunt, legere potui, neque hoc quemquam eorum video fecisse quos legi. Postremo etiamsi omnes forsitan posui, quod non puto, utrum omnes sint utique nescio. Et ideo quod vis me loquente finiri, non saltem potest me cognoscente comprehendi. Audisibus sanctum Hieronymum, sed ipsum ejus opusculum nec in nostra bibliotheca invenire potuimus, nec unde possit accipi, scimus. Quod s
Abbreviated transcription (Latin):
tate dimiti. sed eos ꝓpterea baptizari. ut
regeneratione adoptati. admutantur ad
regnum dei. de bono in meluis tranflati. non
ista regeneratione ab aliquo malo obliga¬
tionis ueteris absoluti. Nam etiam si nõ
baptizentur. promittunt eis extra regnũ
quidem dei. sed tamen et̃nam ⁊beatã quan¬
dam uitam suam. Ipsum quoq adam di¬
cunt etiam si non peccasset. fuisse moriturũ
corpore. Nleq ita mortuum merito culpe . s
conditione nature. Obiciuntur eis alia
non nulla. sed ista sunt maxime ex quibus
intelliguntur etiam illa uł cuncta. uel pe¬
ne cuncta pendere. Eoce quam multas
commemorauitꝰ hereses. nec tamen mo¬
dum tue postulationis impleuimus. Ex
quo enum xp̃iana religio ut uerbis tuis u¬
tar herechtatis promisse nomen accepit
Que hereses orte sint quomodo cõmemora¬
te omnes potui quiomnes nosse ñ potui:
Quod ideo existimo. quia nullus eorũ
quorum de hac rescripta legi. om̃s posu¬

Expanded text:
itate dimitti: sed eos propterea baptizari, ut itate dimitti: sed eos propterea baptizari, ut regeneratione adoptati admittantur ad regnum Dei, de bono in melius translati, non ista renovatione ab aliquo malo obligationis veteris absoluti. Nam etiamsi non baptizentur, promittunt eis extra regnum quidem Dei, sed tamen aeternam et beatam quamdam vitam suam. Ipsum quoque Adam dicunt, etiamsi non peccasset, fuisse corpore moriturum, neque ita mortuum merito culpae, sed conditione naturae. Objiciuntur eis et alia nonnulla, sed ista sunt maxime, ex quibus intelliguntur etiam illa vel cuncta, vel pene cuncta pendere. Ecce quam multas commemoravimus haereses, nec tamen modum tuae postulationis implevimus. Ex quo enim christiana religio, ut verbis tuis utar, haereditatis promissae nomen accepit, quae haereses ortae sint, quomodo commemorare omnes potui, qui omnes nosse non potui? Quod ideo existimo, quia nullus eorum quorum de hac re scripta legi, omnes posu
Abbreviated transcription (Latin):
cit eccłia siue pro infidelib ⁊ doctrine dĩ
resistentib ut conuertantur addeum siue ꝑ
fidelib. ut augeaturꝰ eis fides. ⁊ perseuerent
in ea. hec quippe non abipso accipere. sed a
se ipsis homines habere contendunt. grãm
dei qua liberamus ab impietate dicentes se¬
cundum merita nr̃a dari. Quod quidem
pelagius in ep̃ali ui dicio palestino damna¬
ti metuens damnare compulsus ẽ. sed in
posteriorib sius scriptis hoc inuenitur doce¬
re. In id etiam ꝓgrediuntur ut dicant ui¬
tam iustorum. in hoc scło nullũ omnino
habere peccatum. ⁊ ex his eccłiam xp̃i in
hac mortalitate ꝑfici. ut sit omĩnosine
heo que toto terrarũ orbe clamat ad deum
dimitte nobis debita nr̃a. Paruulos etiam
negant scdm adam carnaliter natos con¬
tagium mortis antique prima natiuitate
contrahere. Sio enim eos sine ullo peccato
originalis uinculi asserunt nasci. ut pror¬
sus non sit quod eis oporteat sccła natuu¬

Expanded text:
cit Ecclesia, sive pro infidelibus et doctrinae Dei cit Ecclesia, sive pro infidelibus et doctrinae Dei resistentibus, ut convertantur ad Deum; sive pro fidelibus, ut augeatur in eis fides, et perserverent in ea. Haec quippe non ab ipso accipere, sed a se ipsis homines habere contendunt, gratiam Dei qua liberamur ab impietate, dicentes secundum merita nostra dari. Quod quidem Pelagius in episcopali judicio Palaestino damnari metuens, damnare compulsus est; sed in posterioribus suis scriptis hoc invenitur docere. In id etiam progrediuntur, ut dicant vitam justorum in hoc saeculo nullum omnino habere peccatum, et ex his Ecclesiam Christi in hac mortalitate perfici, ut sit omnino sine ia, quae toto terrarum orbe clamat ad Deum, Dimitte nobis debita nostra . Parvulos etiam negant, secundum Adam carnaliter natos, contagium mortis antiquae prima nativitate contrahere. Sic enim eos sine ullo peccati originalis vinculo asserunt nasci, ut prorsus non sit quod eis oporteat secunda nativ
Abbreviated transcription (Latin):
ut que facere ꝑliberum iubentur arbitri¬
um. facilius possint implere ꝑ grãm. Dicen¬
do utiꝙ ut facilius possint. uoluit credieti¬
arisi cdifficiltꝰ. tamen posse homines siue
adiutorio gr̃e diuine facere iussa diuina.
Illam nͦ gr̃am dei sine qua nichil boni possu¬
mus facere non ẽẽ dicunt. isi in libero
arbitrio. quod nullis sius precedentibus
meritis ab illo accepit nr̃a natura. ad hoc
tantum existimantes ipso adiuuante per
suam legem atq doctrinam. ut discamꝰ
que facere ⁊ que sperare debeamus. slõ
autem ad hoc ꝑ donum spiritus sc̃i. ut que
didicerimus esse facienda faciamus. Ac ꝑ
hoc diuinitus nob̃ clari scientiam confiten¬
tur. qua ignorantia pellitur. caritatem
autem dari negant qua pie uiuitur. Ut
scilicet cum sit dei donum scientia que
sine caritate in flat. non sit dei donũ. ap̃a
caritas que ut scientia non inflat. ecli¬
ficat. Destruunt etiam oĩones quas fa¬

Expanded text:
ut quae facere per liberum jubentur arbitriut quae facere per liberum jubentur arbitrium, facilius possint implere per gratiam. Dicendo utique, Ut facilius possint, voluit credi, etiam si difficilius, tamen posse homines sine gratia divina facere jussa divina. Illam vero gratiam Dei, sine qua nihil boni possumus facere, non esse dicunt nisi in libero arbitrio, quod nullis suis praecedentibus meritis ab illo accepit ntantum existimantes ipso adiuuante per suam legem atque doctrinam, ut discamus quae facere et quae sperare debeamus, non autem ad hoc, per donum spiritus sui ut quae didicerimus esse facienda faciamus. ac per hoc diuinitus nobis dari scientiam confitentur, qua ignorantia pellitur, caritautem dari negant, qua pie vivitur: ut scilicet cum sit Dei donum scientia quae sine charitate inflat, non sit Dei donum ipsa charitas, quae ut scientia non inflet, aedificas . Destruunt etiam orationes, quas fa
Abbreviated transcription (Latin):
generantib cirtumquaq uicinis. ⁊ filios
suos in opes ad spem herecditatis aliene li¬
benter dantib. lxxx ix
elagianorum ẽ heresis hoc tempore om¬
nium recentissima a pelagio monacho
exorta quem magistrum celestius sic secu¬
tus ẽ. ut sectatores eorum celestiam etiam
nuncupentur. hi dei gratie qua p̃destina
te tenebrarum. ut in eum credamus. atq
in regnum ipsius tranfferamur. ꝓpter
quot ait. nemo uenit ad me. nisi fuerit
ei datum a patre meo. ⁊ qua diffimelitur
caritas in cordib nr̃is. ut fides ꝑ dilectio¬
nem operetur in tantũ inimici sunt. ut si¬
ne hac posse hominem creclant facere
omnia diuina mandata. Quod si uerũ
est. frustra dñs dixisse uidetur. sine me ni¬
chil potestis facere. Demiq pelagius a fr̃ib
increpatus quod nichil tribueret adiutono
gratie dei. ad eius mandata facienda correc¬
tioni eorum hactenus cessit. ut non eam libero
arbitrio preponeret. sed infideli calliditate
supponeret dicens ad hoc eam dari hominib

Expanded text:
generantibus circumquaque vicinis, et filios suos inopes ad spem haereditatis alienae libenter dantibus. LXXXVIII. PELAGIANORUM est haeresis, hoc tempore omnium recentissima a Pelagio monacho exorta. Quem magistrum Coelestius sic secutus est, ut sectatores eorum Coelestiani etiam nuncupentur. Hi Dei gratiae, qua praedestte tenebrarum, ut in eum credamus atque in regnum ipsius transferamur , propter quod ait, Nemo venit ad me, nisi fuerit ei datum a Patre meo , et qua diffunditur charitas in cordibus nostris , ut fides per dilectionem operetur , in tantum inimici sunt, ut sine hac posse hominem credant facere omnia divina mandata: cum si hoc verum esset, frustra Dominus dixisse videretur, Sine me nihil potestis facere . Denique Pelagius a fratribus increpatus, quod nihil tribueret adjutorio gratiae Dei ad ejus mandata facienda, correptioni eorum hactenus cessit, ut non eam libero arbitrio praeponeret, sed infideli calliditate supponeret, dicens, ad hoc eam dari hominibus,
Abbreviated transcription (Latin):
hanc iram sacrificii singłaris cuius erant¬
umbre omnia sacrificia. legis ⁊ ꝓpħarum oblati¬
one placaret. Unde dicit apłs. Si enim cum ininu¬
oi cẽmus reconciliati sumus deo ꝑ mortem filii
eius multomagis reconciliati ninc insangne
eius salui erimus abira ꝑipsum. Cum autẽ
d̾s irasci dicitur non eius significatur ꝑtur¬
batio qualis ẽ in anmo irascentis homuns. s
ex humanis motib trans lato uocabulo
uindicta eius que non nisi iusta ẽ ire nomen
accepit. Quod gͦ ꝑmediatorem reconciliam᷑
deo et accipimus sp̃m sc̃m ut ex inimicis
efficiamur filii. quot quot enim sp̃u dei
aguntur. hi filii sunt dei. Hec ẽ dei grã ꝑ¬

Expanded text:
hanc iram sacrificii singularis, cujus hanc iram sacrificii singularis, cujus umbrae omnia sacrificia Legis et Prophetarum, oblatione placaret. Unde dicit Apostolus: Si enim cum inimici essemus, reconciliati sumus Deo per mortem Filii ejus, multo magis reconciliati nunc in sanguine ejus salvi erimus ab ira per ipsum . Cum autem Deus irasci dicitur, non ejus significatur perturbatio, qualis est in animo irascentis hominis; sed ex humanis motibus translato vocabulo, vindicta ejus, quae non nisi justa est, irae nomen accepit. Quod ergo per mediatorem reconciliamur Deo, et accipimus Spiritum sanctum, ut ex inimicis efficiamur filii: Quotquot enim Spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei : haec est gra
Abbreviated transcription (Latin):
Oramus gͦ promimicis nr̃is. ut miseni¬
cordia dei preueniat eos. sicut preuenit¬
⁊ nos. Oramus gͦ pro nob̾. ut miscd̾ia
eius subsequatur nos. xxxiii¬
enebatur itaq iusta damnatiõe
genus humanum: et om̃s erant
ire filii. dequa ita scriptum est. Qm̃ omnes
dies nr̃i defecerunt: et in ira tua defe¬
cimus. Anni nr̃i. sicut aranea medi¬
tabunt᷑. De qua ira dicit etiam iob. ho¬
mo natus exmuliere breius uite.⁊ ple¬
nus ire. De qua ira dicit. ⁊ dñs iħc. Qui
credit in filio. habet uitam et̃nam. Qͥ¬
autẽ non credit in filio. non habet ui
tam et̃nam: s ira dei manet suꝑ eum.
Non ait ueniet: s manet. Cum hac
quippe omnis homo nascitur Propt᷑
quod dicit apłs. fuimus enim ⁊ nos a¬
liquando natura filii ire: sicut ⁊ ceteri.
In hac ira cum cent homines porgina¬
le peccatum. tanto grauius et ꝑniciosuis. quan¬
to maiora uel plura in suꝑ addiderant. necessa¬
rius erat mediator hoc est reconciliator qui

Expanded text:
Oramus ergo pro inimicis nostris, ut miseriOramus ergo pro inimicis nostris, ut misericordia Dei praeveniat eos, sicut praevenit et nos: oramus autem pro nobis, ut misericordia ejus subsequatur nos. enebatur autem justa damnatione genus humanum, et omnes erant filii irae. De qua ira scriptum est: Quoniam omnes dies nostri defecerunt, et in ira tua defecimus. Anni nostri sicut aranea meditabuntur . De qua ira dicit etiam Job: Homo natus ex muliere, brevis vitae et plenus irae . De qua ira dicit Dominus credit in filio habet uitam, qui non credit in filio non habet uitam, sed ira Dei manet super eum : non ait, veniet; sed, manet. Cum hac quippe omnis homo nascitur. Propter quod dicit Apostolus: Fuimus enim et nos natura filii irae, sicut et caeteri . In hac ira cum essent homines perle peccatum, tanto gravius et perniciosius, quanto majora vel plura insuper addiderant, necessarius erat mediator, hoc est reconciliator, qui
Abbreviated transcription (Latin):
lentis ẽ hominis. quia id miscđia dei sola ñ
implet᷑. Porro si nullus dicere xpianus au¬
debit. non miserentis ẽ dei. sed uolentis est
hominis ne apło aꝑtissime contradicat:
restat ut ꝓpterea recte dictum intelliga¬
tur. non uolentis neq currentis sed mise¬
rentis ẽ dei. uit totum detur deo qui homi¬
nis uoluntatem bonam et pp̃arat adiuuan¬
dam. et adiuuat preparatam. Precedit enĩ
bona uoluntas hominis multa dei dona. s
non omnia. Que autẽ non precedit ipsa:
in eis est ⁊ ipsa. slam utrunq legitur in
sc̃ĩs eloquiis.⁊ miscłia eius preueniet me.
⁊ misccłia eius subsequetur me. Nolentẽ
preuemt ut uelit: uolentem subsequitur
ne frustra uelit. Cur enim admoneinur ora¬
re pro inimicis nrĩs utiq nolentib pie
iuuere. nisi ut d̾s in illis operetur ⁊ uel¬
le: Itemq curꝰ ammonemur petere ut
accipiamus. nisi ut ab illo fiat quod
uolumus. a quo factum ẽ ut uelimus.

Expanded text:
lentis est hominis, quia id misericordia Dei sola lentis est hominis, quia id misericordia Dei sola implet? Porro si nullus dicere Christianus audebit, Non miserentis Dei, sed volentis est hominis, ne Apostolo apertissime contradicat, restat ut propterea recte dictum intelligatur: Non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei, ut totum detur Deo, qui hominis voluntatem bonam et praeparat adjuvandam et adjuvat praeparatam. Praecedit enim bona voluntas hominis multa Dei dona, sed non omnia; quae autem non praecedit ipsa, in eis est et ipsa. Nam utrumque legitur in sanctis eloquiis; et, Misericordia ejus praeveniet me ; et, Misericordia ejus subsequetur me . Nolentem praevenit, ut velit; volentem subsequitur, ne frustra velit. Cur enim admonemur orare pro inimicis nostris , utique nolentibus pie vivere, nisi ut Deus in illis operetur et velle? Itemque cur admonemur petere ut accipiamus , nisi ut ab illo fiat quod volumus, a quo factum est ut velimus?
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ bona uoluntate. & alio loco. Igitur
non uolentis neq currentis. sed mise¬
rentis dei ẽ. Cum proculdubro si homo
eius etatis ẽ. ut ratione non utatur
non possit credere. sꝑare diligere. nisi
uelit. nec ꝑuenire ad palmam suꝑne
uocationis dei. nisi uoluntate cucur¬
scriptum ẽ a domino p̃paratur: Alio¬
quin si ꝓpterea dictum ẽ. non uolentis
neq currentis s miserentis ẽ dei. qr
ex utroq sit. id est ex uoluntate hominiᷤ
et miscłia dei. ut sic dictum accipiamꝰ
non uolentis neꝙ currentis sed miseren¬
tis est dei. tanquam diceretur non sufficit sola uo¬
luntas hominis. si nonsit etiam misccłia dei. non gͦ
sufficit ⁊ sola misccłia dei si non sit etram uoluntas
homirus. Acper hoc si recte dictum est non uo¬
lentes hominis. sedmiserentes est dei. quia id uo¬
luntas hominis non implet sola. cur non e
contrario recte dieitur non miserentis dei seduo¬

Expanded text:
pro bona voluntate , et alio loco: Igitur pro bona voluntate , et alio loco: Igitur non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei . Cum procul dubio, si homo ejus aetatis est ut ratione jam utatur, non possit credere, sperare, diligere, nisi velit, nec pervenire ad palmam supernae vocationis Dei, nisi voluntate cucurscriptum est, a Domino praeparatur ? Alioquin si propterea dictum est, Non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei, quia ex utroque fit, id est, et voluntate hominis, et misericordia Dei; ut sic dictum accipiamus, Non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei, tanquam diceretur, Non sufficit sola voluntas hominis, si non sit etiam misericordia Dei: non ergo sufficit et sola misericordia Dei, si non sit etiam voluntas hominis: ac per hoc si recte dictum est, Non volentis hominis, sed miserentis est Dei, quia id voluntas hominis sola non implet; cur non et e contrario recte dicitur, Non miserentis est Dei, sed vo
Abbreviated transcription (Latin):
grã salui facti estis ꝑfidem. xxxi
It ne ipsam saltem sibi fidem sicar¬
rogarent ut non intelligerent di¬
uinitus ẽẽ donatam. sicut icdlem apłs alio
loco se dicit ut fidelis eẽt misccłiam consecu¬
tum. hic quoq ad uinxit atq ait. & hoc ñ
ex uob̃ sed dei donum ẽ. Non exoperib. ne
forte quis extollatur. & ne putarentur
fidelib bona opera defutura. rursus adie¬
cit. Ipsius enim sumus figmentum: creati
in xp̃o iħu in oꝑib bonis que p̃parauit ds̃
ut in illis ambulemus. Tuncgͦ efficumur ue¬
re liberi. cum ds nos fingit. id est format et
creat non ut homines quod iam fecit. s
ut boni homines simus quod nunc gratia
non iam creauerat ds: xxxii¬
tem ne quisquam et si non de oꝑibus. de
ipso glorietur libero uoluntatis arbito.
tanquam ab ip̃o incipiat mer̾itum. cui
tanquam debitum reddatur premium.
bene oꝑandi ipsa libertas. audiat eun¬
dem gr̃e preconem dicentem. Deus enum
ẽ qui operatur in nob ⁊ uelle et oꝑari:

Expanded text:
a salvi facti estis per fidem ; et ne ipsam sibi saltem fidem sic arrogarent ut non intelligerent divinitus esse donatam, sicut idem Apostolus alio loco se dicit ut fidelis esset misericordiam consecutum, hic quoque adjunxit atque ait, et hoc non ex vobis, sed Dei donum est , non ex operibus, ne forte quis extollatur. Et ne putarentur fidelibus bona opera defutura, rursus adjecit: Ipsius enim sumus figmentum, creati in Christo Jesu in operibus bonis, quae praeparavit Deus, ut in illis ambulemus . Tunc ergo efficimur vere liberi, cum Deus nos fingit, id est format et creat, non ut homines, quod jam fecit, sed ut boni homines simus, quod nunc gratia non jam creaverat Deus . Item ne quisquam, etsi non de operibus, de ipso glorietur libero voluntatis arbitrio, tanquam ab ipso incipiat meritum, cui tanquam debitum reddatur praemium bene operandi ipsa libertas, audiat eumdem gratiae praeconem dicentem: Deus enim est qui operatur in vobis et velle et operari
Abbreviated transcription (Latin):
minuens formam dei. Ac ꝑhoc ⁊ minor ẽ
factus ⁊ mansit equalis. utrunq unus
sicut dictum ẽ. S aliud ꝓpter uerbum. a¬
liuid ꝓpterꝰ hominem. P̃ropt̃ uerbũ equa¬
lis patri : ꝓpter hominem minor. Unus
dei filius. idemq hominis filius. Unꝰ ho¬
minis filius: idemq filius dei. Non duo filii
dei ds̃ ⁊ homo: s unus dei filius. Ds̃ sine

Expanded text:
minuens formam Dei. Ac per hoc et minor est minuens formam Dei. Ac per hoc et minor est factus, et mansit aequalis, utrumque unus, sicut dictum est: sed aliud propter Verbum, aliud propter hominem: propter Verbum aequalis Patri, propter hominem minor. Unus Dei Filius, idemque hominis filius; unus hominis filius, idemque Dei Filius: non duo filii Dei Deus et homo, sed unus Dei Filius; Deus sine
Abbreviated transcription (Latin):
gritas non iam ille de uirgine nasceret᷑
eiunq falso quod absit natum de uirgi¬
ne maria tota confiteretur eccłia que
unitans eius matrem cotidie parit.
membra eius ⁊ uirgo ẽ. Lege si placet de
uirginitate sc̃ẽ marie meas literas ad il¬
lustrem uirum. quem cum honore ac dilee¬
tione nomino uolasianum. xxxx
ante omina scła. homo in nr̃o scło. Deus
quia dei uerbum ds̃ enim erat u̾bum. ho¬
mo autẽ. quia in unitate ꝑsone accessit. uerbo
anima rõnalis ⁊ caro. Quo circa in quantũ
deus ẽ. ipse ⁊ pater unum sunt. In quantũ
autẽ homo ẽ pater maior ẽ illo. Cum enim
eẽt unicus dei filius non gratia s natura.
ut ẽẽt etiam plenus grã. factus ẽ ⁊ hominis
filius. Idem ipse utrunq ex utroq unꝰ xp̃c
quia cum in forma dei ẽẽt non rapinam
arbitratus ẽ quod natura erat idẽ esse se¬
equalem deo. Exinaniuit autem se acci-¬
piens formam serul. non amittens uel

Expanded text:
gritas, non jam ille de virgine nasceretur; gritas, non jam ille de virgine nasceretur; eumque falso, quod absit, natum de virgine Maria tota confiteretur Ecclesia; quae imitans ejus matrem quotidie parit membra ejus, et virgo est. Lege, si placet, de virginitate sanctae Mariae meas litteras ad illustrem virum, quem cum honore ac dilectione nomino Volusianum . ante omnia saecula, homo in nostro saeculo. Deus, quia Dei Verbum; Deus enim erat Verbum : homo autem, quia in unitatem personae accessit Verbo anima rationalis et caro. Quocirca in quantum Deus est, ipse et Pater unum sunt : in quantum autem homo est, Pater major est illo . Cum enim esset unicus Dei Filius, non gratia, sed natura, ut esset etiam plenus gratia, factus est et hominis filius: idemque ipse utrumque ex utroque unus CQuia cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est, quod natura erat, id est, esse aequalis Deo. Exinanivit autem se, accipiens formam servi , non amittens vel
Abbreviated transcription (Latin):
e quo mediatore longum ẽ. ut quan¬
ta dignum ẽ tanta dicantur quam¬
ius ab homine dici digne non possint qͥs
enim hoc solum congruentib explicet uer¬
bis quod uerbum caro factum ẽ thabita¬
uit in nob̃. ut crederemus in dei patris oĩ¬
potentis unicum filium. natum de spiri¬
tu sc̃o ⁊ uirgine maria: Ita quippe u̾bum
caro factum ẽ adiuinitate carne suscep¬
ta. non incarnem diuinitate mutata. Car¬
nem porro hic hominem debemus acciꝑe.
a parte totum significante locutione
sicut dictum ẽ. Qm̃ ex operib legis ñ iusti¬
ficabitur omnis caro. idest omnis homo slã
nichil nature humane in illa susceptione
fas ẽ dicere defuisse. sed nature humane
ab omini peccati nexu omni modo libere non
qualis de utroq secu nascitur ꝑ concupis¬
centiam carnis cum obligatione delicti. cu¬
ius reatus ꝑ regenerationem diluitur.
sed qualem de uirgine nasci oportebat.
quem fides matris non libido conceperat.
Quod siuel nascente corrumꝑetur eius inte¬

Expanded text:
e quo mediatore longum est, ut quanta dignum est, tanta dicantur, quamvis ab homine dici digne non possint. Quis enim hoc solum congruentibus explicet verbis, quod Verbum caro factum est, et habitavit in nobis , ut crederemus in Dei Patris omnipotentis unicum Filium natum de Spiritu sancto et Maria virgine? Ita quippe Verbum caro factum est, a divinitate carne suscepta, non in carnem divinitate mutata. Carnem porro hic hominem debemus accipere, a parte totum significante locutione: sicut dictum est, Quoniam ex operibus Legis non justificabitur omnis caro , id est omnis homo. Nam nihil naturae humanae in illa susceptione fas est dicere defuisse; sed naturae ab omni peccati nexu omni modo liberae: non qualis de utroque sexu nascitur per concupiscentiam carnis cum obligatione delicti, cujus reatus regeneratione diluitur; sed qualem de virgine nasci oportebat, quem fides matris, non libido conceperat: quo si vel nascente corrumperetur ejus inte
Abbreviated transcription (Latin):
tibi dicam. ita ne uero ohomo qui xp̃i¬
auo nomine gloriaris. xp̃c sic est sapi¬
ens ut non sit uere sapiens. gͦ ne xp̃c
qui ẽ uerus cłs nou ẽ uere sapiens.
nonne ita sub hac init̃rogatione tur¬
baberis. ut continuo respondeas. xp̃m
uere ẽẽ sapientem: Quid est gͦ quod
olixisti. secl uiere solus sapiens pater.
Nempe quo perueneris ⁊ a quanta
blasphemia te debeas reuocare. iam
sentis. xuii
etiam filius. non solus pater in¬
fectus sit. hoc ẽ factus non sit. Orxeras
enim a uobis ideo unum deum pronuncia¬
ti: quia unus est suꝑ omnia innatus in¬
fectus. Respondens ergo hinc audatie tue
sic autem inquam dicis patrem infectũ
quasi flius factus sit. ꝑ quem facta sunt
omnia. Deinde addidi. Scito factum ẽẽ
filium. sed in forma serui. Nam infor¬
ma dei usq adeo non est factus. ut ꝑ il¬
lum facta sint omnia. Si enim ip̃e
tus est inquam. non ꝑillum sunt om̃ia¬
facta. sed cetera. Ad hec tu cum tota tui pro¬

Expanded text:
tibi dicam, Itane vero, o homo qui chritibi dicam, Itane vero, o homo qui christiano nomine gloriaris, Christus sic est sapiens, ut non sit vere sapiens? ergone Christus qui est verus Deus, non est vere sapiens? nonne ita sub hac interrogatione turbaberis, ut continuo respondeas, Christum vere esse sapientem? Quid est ergo quod dixisti, Sed vere solus sapiens Pater? Nempe quo perveneris, et a quanta blasphemia te debeas revocare, jam sentis. CAPUTetiam Filius, non solus Pater, infectus sit, hoc est, factus non sit. Dixeras enim ideo a vobis unum Deum pronuntiari, quia unus est super omnia innatus, infectus. Respondens ergo huic audaciae tuae: Sic autem, inquam, dicis Patrem infectum, quasi Filius factus sit, per quem facta sunt omnia. Deinde addidi: Scito factum esse Filium, sed in forma servi. Nam in forma Dei usque adeo non est factus, ut per illum facta sint omnia. Si enim ipse factus est, inquam, non per illum facta sunt omnia, sed caetera. Ad haec tu cum tota tui pro
Abbreviated transcription (Latin):
exto decimo loco xui
quia de patre tantum dixisse apoᷤ¬
tolum dixeras soli sapienti deo. ego di¬
xI. gͦ solus paterꝰ ẽ ds̃ sapiens. et non
ẽ sapiens ipsa dei sapientia quod ẽ xp̃c
catis quid enim non audetis. insipientem
ẽẽ sapientiam dei. Ad hec tu sapientem so¬
lum inquis patrem predicat paulus bea¬
tus apłs dicens sic. Soli sapienti deo. S
requirenda est inquis ratio quemadmo¬
dum solus sapiens: non quod xp̃c non
Nam post nonuulla que ad rem non ꝑ¬
tinentia texiusti. ut sermonem tempꝰ¬
ꝙ produceres. etiam hoc in seriusti uer¬
bis tuis ut diceres. sed uere solus sapi¬
ens pater. quasi apłs dixerit soli sapien¬
ti patri. S dixit soli sapienti cdeo. quia
deus ẽ ⁊ filus quod ⁊ uos uultis. deus ẽ
⁊ spiritus sc̃s. ⁊ si non uultis. ⁊ ista tri¬
nitas ẽ solus deus sapiens. qui nec po¬
tuit unquam ẽẽ insipiens omnino
nec poterit. Non per grãm particeps
sapientie. sed sapiens un mobilitate
atq immutabilitate nature. Nam si

Expanded text:
exto decimo loco, quia de Patre tantum dixisse Apostolum dixeras, Soli sapienti Deo ; ego dixi: Ergo solus Pater est Deus sapiens, et non est sapiens ipsa Dei sapientia, quod est Chrcatis quid enim non audetis? insipientem esse sapientiam Dei. Ad haec tu: Sapientem solum, inquis, Patrem praedicat Paulus beatus apostolus, dicens sic: « Soli sapienti Deo. » Sed requirenda est, inquis, ratio quemadmodum solus sapiens, non quod Christus non nam post nonnulla, quae ad rem non pertinentia texuisti, ut sermonem tempusque produceres, etiam hoc inseruisti verbis tuis ut diceres, Sed vere solus sapiens Pater: quasi Apostolus dixerit, Soli sapienti Patri. Sed dixit, Soli sapienti Deo: quia Deus est et Filius, quod et vos vultis; Deus est et Spiritus sanctus, etsi non vultis: et ista Trinitas est solus sapiens Deus, qui nec potuit unquam esse insipiens omnino, nec poterit; non per gratiam particeps sapientiae, sed sapiens immobilitate atque immutabilitate naturae. Nam si
Abbreviated transcription (Latin):
omnis homo uelox ad audiendum tar
inuitare nos debet suauitas ueritatis.
ut autem doceamus cogere necessitas
caritatis. ubi pocius orandum est ut
transeat ista necessitas. qua hominẽ
docet aliquis homo. ⁊ simus omnes do¬
cibiles deo. Quamius hoc simus. cum ea
que ad ueram pietatem ꝑtinent discimꝰ
etiam quando docere uidetur homo quia
neq qui plautat ẽ aliquid. neꝙ qui rigat.
sed qui incrementum dat deus. Cum ita¬
ꝙ sit ds̃ incrementum non daret ncbil
eẽnt apłi plantatores ⁊ rigatores. quan.¬
tomagis ego ueltu uelquilibet huuis
temporis homines. quando nob̾ uide¬
mur᷑ ẽẽ doctiores.
iud. potens interra erit semen eiꝰ
generatio rectorum benedicetur. cum
sciamus iustorum filios. ⁊ fuisse ⁊ cẽ ma¬
leclictos. ⁊in uistorum ⁊ fuisse ⁊cẽ benedic¬
tos. huic questioni de psalmi ipsiꝰ expositio¬
ne respondeo. quem cum in popło tractarẽ
dixi. Beatus enim uir qui timet dñm

Expanded text:
omnis homo velox ad audiendum, taromnis homo velox ad audiendum, tarergo discamus, invitare nos debet suavitas veritatis; ut autem doceamus, cogere necessitas charitatis: ubi potius optandum est ut transeat ista necessitas qua hominem docet aliquid homo, et simus omnes docibiles Dei; quamvis et hoc simus, cum ea quae ad veram pietatem pertinent discimus, etiam quando illa docere videtur homo. Quia neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat; sed qui incrementum dat Deus . Cum itaque si Deus incrementum non daret, nihil essent Apostoli plantatores et rigatores; quanto magis ego vel tu, vel quilibet hujus temporis homines, quando nobis videmur esse doctores id, Potens in terra erit semen ejus, generatio rectorum benedicetur ; cum sciamus justorum filios et fuisse et esse maledictos, et injustorum et fuisse et esse benedictos. » 2. Huic quaestioni de Psalmi ipsius expositione respondeo, quem cum in populo tractarem dixi: « Beatus enim vir qui timet Dominum,
Abbreviated transcription (Latin):
bus ab hac conditione parcatur. cum tam̃
constet non solum mortem anime. uerũ
etiam corporis secuturam. non fuisse si
peccatum non precessisset. ⁊ gratie mirabi¬
liore uirtute uistos a morte ad eternam
beatitudinem iustos reuiuiscere quam in
mortis exꝑientiam non uenire: Hec ꝓp¬
ter illos de quib michi scripsisti satis dic¬
ta sint: quamius eos iam non existimem
dicere etiam si non peccasset adam fuisse
uel corpore moriturum. Ceterum quodat¬
tinet ad questionem resurrectionis ꝓpter
illos qui creduntur non ẽẽ morituri. sed
ex hac mortalitate adimmortalitatẽ sine
morte media transituri. inquisitio dili¬
gentior adhibenda est. & si quid huic aut¬
solutum aut definitum disputatione
rationabili atq ꝑ fecta uel auclisti uelle¬
gisti. uel etiam ip̃se adhuc audire uel le¬
gere aut excogitare potueris. peto mͥ mit¬
tere non graueris. Ego enim. quod confi¬
tendum ẽ caritati tue plus amo discere

Expanded text:
bus ab hac condicione parcatur, cum tamen bus ab hac condicione parcatur, cum tamen constet mortem non solum animae uerum etiam corporis secuturam non fuisse, si peccatum non praecessisset, et gratiae mirabiliore uirtute iustos a morte ad aeternam beatitudinem reuiuiscere, quam in mortis experientiam non uenire? haec propter illos. de quibus mihi scripsisti, satis dicta sint, quamuis eos iam non existimem dicere, etvel corpore moriturum. 6. « Caeterum quod attinet ad quaestionem resurrectionis, propter illos qui creduntur non esse morituri, sed ex hac mortalitate ad immortalitatem sine morte media transituri, inquisitio diligentior adhibenda est; et si quid hinc absolutum ac definitum disputatione rationabili atque perfecta vel audisti, vel legisti, vel etiam ipse adhuc audire aut legere aut excogitare potueris, peto mihi mittere non graveris. Ego enim, quod confitendum est Charitati tuae, plus amo discere