comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sationi humanȩ. se̾miscuit: sciens peceat̾isse
corrũpi non posse Occidi se passus est: non nescius¬
cuntes mortẽ sibi dominari non posse. sed eã sola
op pri meͥre potesta te:.
Hec ergo gessit ut om̃ias posse doceret. Numib¬
tas enim ista ñ ad dimonutiorqẽ eiꝰ ꝓfic̃ sed
ad głam. & non solum eiꝰ uerũ etiam in ipsum
credentqũ. Dignitas e̾nim: seruum. eẽ poten¬
tis cum ante apłm multi utiq eredidissent
udeoꝵꝵ eocins qͥ ipsum dnm̃ occiderunt: apłs
tam̃ ut se humiliet. adhuc dolens desua incre¬
dulitate. primũ se om̃iũ peccantium uocat:
Im̃ enĩ pretiteris sacram̃to sembrit salua¬
toris ꝓprius a gͦsoscendã magnificentiã eius
accedens. accusat semagis. quitantũ boni tarde¬
ttis agnouit : nec ultro semiseri cordiam eius
preuentus. ut ipse testis eẽt diuiritatis eius.
quẽ prius hominẽ mor tuũ estimabat: Haec
accusatio cit : Laus uero saluatoris. qui ad exẽ¬

Expanded text:
sationi humanae se miscuit, sciens peccatis se sationi humanae se miscuit, sciens peccatis se corrumpi non posse: occidi se passus est, non nescius mortem sibi dominari non posse, sed eam sua opprimere potestate. ec ergo gessit, ut omnia se posse doceret. Humilitas enim ista non ad diminutionem ejus proficit, sed ad gloriam: et non solum ejus, verum etiam in ipsum credentium; dignitas est enim servum esse potentis. Cum ante Apostolum multi utique credidissent Judaeorum ex iis, qui ipsum Dominum occiderunt; Apostolus tamen ut se humiliet, adhuc dolens de sua incredulitate, primum se omnium peccantium vocat. Quoniam enim prae caeteris sacramento se imbuit Salvatoris, propius ad cognoscendam magnificentiam ejus accedens, accusat se magis, qui tantum boni tarde agnovit, nec ultro, sed misericordia ejus praeventus, ut ipse testis esset divinitatis ejus, quem prius ut hominem mortuum aestimabat. Haec accusatio ejus est, laus vero Salvatoris, qui ad exem
Abbreviated transcription (Latin):
gentiam predicare. quis eni sine peccato est uthoc mumꝰ
non cũ onũgrãrũ acciones suscipiatclm̃auctorẽ haiꝰ
preferens &cũ laudans ixp̃o . qui ut hominẽ peccatis
ablucret: decelestib ad trena descendens. carnẽ pec¬
cati aecepit᷑ t̾renis se admis cuit: ut eũcelestẽ effi¬
ceret᷑ Morise passus est. ut illũ morti crutũ para¬
disso redderet immortalẽ: Qiuis hec beneficia non
infinitũ extollat. quȩdĩ prestitit homini. cdns̃ seruo.
conditor creaturȩ. Vt plus adhuccẽt anbeneficus
humanis. quamcũ fec̃ quȩ non erant. post ea quãfecit.
& enĩ derelictus ab ins. & contentus & contumelus
a q̾petitus. addit adbene ficia. Nonreqͥ situs. ut
gatior esset. & plus preferendus dũ reparat quam
cũfec: utosten Reret unum se esiẽ quihȩc omĩa
possit: Igit si cocps presidiũ tulit homini ut
puritatem suam non uiolaret : nec agͥmitteret
potestatẽ: Hominẽ enĩ nascise uoluit: p̾certo
habens carnis contactu se minime uioł a xonũ¬

Expanded text:
o est, ut hoc munus non cum omni gratiarum actione suscipiat, Deum auctorem hujus praeferens, et collaudans in Christo: qui ut hominem peccatis ablueret, de coelestibus ad terrena descendens, carnem peccati accepit: terrenis se admiscuit, ut eum coelestem efficeret: mori se passus est, ut illum morti erutum paradiso redderet immortalem? Quis haec beneficia non in infinitum extollat, quae Deus praestitit homini, Dominus servo, Conditor creaturae; ut plus esset adhuc in beneficiis humanis, quam cum fecit, quae non erant, posteaquam fecit. Etenim derelictus ab his, et contemptus, et contumeliis appetitus, addidit ad beneficia non requisitus, ut gratior esset, et plus praeferendus, dum reparat, quam cum fecit; ut ostenderet unum se esse, qui haec omnia possit. Igitur sic Christus praesidium tulit homini, ut puritatem suam non violaret, nec amitteret potestatem. Hominem enim se nasci voluit, pro certo habens carnis contactu se minime violari: conver
Abbreviated transcription (Latin):
naufraugi factisunt: id ẽ nudi ueritate aut priuatiuita
Qiud enĩ est ueritas nisi uita: quos tradidisse se dic̃
satane : u temendarent᷑ causa blas phemiȩ: Traditio
autẽ hecest : quia conmotus apłs blas phemus eor
sententiam ꝓtulit meos Diabolus aut̃ qui adhoc
paratus est ut aduersos adõ accipiat inpotesitite:
audita sententia corripit eos. ut intelligerent hac
causa sepoenis adstringi: quia blasphe mauerunt:
Hinc ẽ uide meigłio lictum est int̃ cetera: Iam noli
pec eare : nequid tibi deterius contigat: ostendens
causa pec cati aliquando infirmittites in ferri corpo¬
ribus: Et quia miistro diabolo funt. declaraint cbns
dicens int̃ multti ł lec aut̃ cũ sit filia abrahȩ quã
alligtꝰ fat satinas decẽ &octo annis: ł gonoportuit

Expanded text:
naufragi facti sunt, id est, nudi veritate, aut privati vita. naufragi facti sunt, id est, nudi veritate, aut privati vita. Quid est enim veritas, nisi vita? Quos tradidisse se dicit Satanae, ut emendarentur causa blasphemiae. Traditio autem haec est, quia commotus Apostolus blasphemiis eorum, sententiam protulit in eos: diabolus autem qui ad hoc paratus est, ut adversos a Deo accipiat in potestatem, audita sententia, corripit eos; ut intelligerent hac causa se poenis astringi, quia blasphemaverant. Hinc est, unde in Evangelio dictum est inter caetera: jam noli peccare, ne quid tibi deterius contingat , ostendens causa peccati aliquando infirmitates inferri corporibus. Et quia ministro diabolo fiunt, declaravit Dominus, dicens inter multa: Haec autem cum sit filia Abrahae, quam alligaverat Satanas decem et octo annis, non oportuit
Abbreviated transcription (Latin):
& xp̃ifiluenus quȩ eiquante beneficia suit errea
pet catores homines memora uit
Quicũ. eeñt puniendi non solum ignouit eissⁱ.
& iustificauit. &infilios sibi adoptauit: quo
ordine popłm disciplinis eccłastica ibueret
in sub iectis ostendit. conmonens ut nemorelie¬
tionis suę sc̃s tonotheus. ad id quod predesti¬
natus est imple at: Pre destinatus est enĩ quan do¬
⁊ adhoc ab apło acssumptus est. ut ordinaret᷑: dignꝰ
Iudicatus futurus ep̃s. ut impleret milttiam
euan głicam. ĩnfide & prra conscientia: Iuieni fidelit̃
docet: non potest malam habere conscientiam:
T unc enĩ fidẽ exib& preclicationis suȩ: si abstine at se¬
a contrari is om̃ib qͥa exẽplo bonor operũ multos
lacessit adcredulitatẽ. fidentes despe predicationis
Nam dfidẽ sꝑnit ꝓcul dubio male .e. conscientię
Uut enim hr̃ pocritti predicator aut aꝑtus blas phe¬
mus sic̃ erat᷑ hrmeneus & alander. qͥd eserentes fidẽ.

Expanded text:
 Filii ejus quae et quanta beneficia sint circa peccatores homines memoravit, qui cum essent puniendi, non solum ignovit eis; sed et justificavit, et in filios sibi adoptavit: quo ordine populum disciplina ecclesiastica imbueret, in subjectis ostendit, commonens ut memor electionis suae sanctus Timotheus, id ad quod praedestinatus est, impleat. Praedestinatus est enim, quando ad hoc ab Apostolo assumptus est, ut ordinaretur, dignus judicatus futurus episcopus, ut impleret militiam evangelicam in fide et pura conscientia; qui enim fideliter docet, non potest malam habere conscientiam. Tunc enim fidem exhibet praedicationis suae, si se 292 abstineat a contrariis omnibus; quia exemplo bonorum operum multos lacessit ad credulitatem, fidentes de spe praedicationis; nam qui fidem spernit, procul dubio malae est conscientiae. Aut enim hypocrita praedicatur, aut apertus blasphemus, sicut erant Hymenaeus et Alexander, qui deserentes fidem
Abbreviated transcription (Latin):
entie & scientiȩ ineo dicim tur abs conditi
Omis enĩ scientie ratio totius creatioȩ suꝑne & t̾renȩ¬
dieosit oportet. qͥonnũ eoꝵ caput est: siue angłoꝵ.
suie solis. fue luȩ sue stellarũ aut ceterarum rer̃
om̃is scientie pericia inauctore illoꝵ est: ut qͥhimne
agnoscit nichil ultrtt reqͥrat. nec sapientia nec uir
q agnorit eũ oi quo ꝑfee ita uirtus ꝑfectti¬
q sapientia .ẽ. Quc qriid enon alibi seputeiuerie
sapientius salomone ⁊ quid prudentius lamelo
quib idcircods̃ p̃ceteros sapientiã dedit: ut notũ fec¬
ceret infidelib totius sapientiȩ se. eẽ. auc tort̃: Deniq
nabuchodonos hor dicit danielo ad mirans suꝑ sapi¬
entiam eius: Uere dsur̃t ipse eit ds̃ uiuuis. & aꝑiens
mistera Qđ quidẽ omnẽ moredulũ latet in xp̃o

Expanded text:
entiae et scientiae in eo dicuntur absconditi. entiae et scientiae in eo dicuntur absconditi. Omnis enim scientiae ratio totius creaturae supernae et terreneo sit oportet, qui omnium eorum caput est, sive Angelorum, sive solis, sive lunae, sive stellarum, aut caeterarum rerum, omnis scientiae peritia in auctore illorum est; ut qui hunc agnoscit, nihil ultra requirat, nec sapientiam, nec vir agnovit eum, in quo perfecta virtus, perfectaque sapientia est. Quidquid enim alibi se putaverit sapientius Salomone? quid prudentius Daniele? quibus idcirco Deus prae caeteris sapientiam dedit, ut notum faceret infidelibus totius se sapientiae esse auctorem. Denique Nabuchodonosor dicit Danieli, admirans super sapientiam ejus: Vere Deus vester ipse est Deus vivus, et aperiens mysteria . Quod quidem omn
Abbreviated transcription (Latin):
as plenttudinis inteller tus ad agnitionẽ mistern
dĩ inaop̃o in quos: om̃s thes auri sapientie & sci¬
entiȩ absconditi. Nonse minus sollicitũ pilis
qios in carne minĩme uidit queon de illis ertit
quib presens predicat᷑ testtitur. ut scirent
non minori affectus diligisẽ abeo qua eos
non inderait. queon eeteros aput quos eritt cdili¬
gebart ut fouerent doumos eoꝵ icaritate .&
tie & scientiȩ diuitias siagnoscatꝰ xp̃s indeittitis
sue plentucline adorandus Omẽ igitꝰ imisterium
sacram̃ tidĩ inxp̃o est: Hic est enĩ unus in quẽ om̃is
creatura nisi spertiuerit ꝑibit. ut omiũ potentia
meostt. Utqui cognoscit istu cimetoꝵ quecũq
sunt cognitionẽ uideat᷑ habere: necolendus ali¬
us pret̃ hunc reqͥrat᷑ ql om̃iũ potentiarũ uirtus
ineo est:
Exipso enĩ habent oms Unus enĩ cũsit. om̃ia potest
Quare & caput om̃ium dr̃ e ut ꝑ ipsum om̃s sub
sistere uide ant᷑es: digne eni oms thes aurisapi¬

Expanded text:
is intellectus, ad agnitionem mysterii Dei in Christo, in quo sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi. Non se minus sollicitum pro his, quos in carne minime vidit, quam pro illis erat, quibus praesens praedicabat, testatur; ut scirent non minore affectu diligi se ab eo, quia eos non viderat, quam caeteros apud quos erat, diligebat; ut foveret animos eorum in charitate, et tiae et scientiae divitias, si agnoscatur Christus in deitatis suae plenitudine adorandus. Omne igitur mysterium sacramenti Dei in Christo est. Hic est enim unus, in quo omnis creatura nisi speraverit, peribit; ut omnium potentia in eo sit, ut qui cognoscit istum, cunctorum quaecumque sunt, cognitionem videatur habere, nec colendus alius praeter hunc requiratur; quia omnium potentiarum virtus in eo est; ex ipso enim habent omnes. Unus enim cum sit, omnia potest: quare et caput omnium dicitur, ut per ipsum oantur. Digne ergo omnes thesauri sapi
Abbreviated transcription (Latin):
id .ẽ in mortali ingemescimꝰ glauati : eo qđ nolumꝰ
exui. sed suꝑ indui ut absorbeat᷑ mortale hoc auita.
Ide sensus .ẽ. Idõ enĩ dic̃ grauatos nospassionib
corporis & ipsuis mundi tẽpestatib postulationẽ
ad dm̃ dirigere : ne inmutem᷑ uicti & indignief¬
ficiam᷑. sed ut contigerit exitꝰ ꝑseuerantes infide.
ñ dispoliatia scõ spũ fuerim: s̃ic mortale absorbet᷑
a uita. Id .ẽ. ut resurgentes suꝑ induam᷑ inmor¬
talitate cũ gła. Ne ultra mori possit. aut pas¬
sionib inplicari. hoc. ẽ. absorberi auita qͥa ad hoc¬

Expanded text:
id est, mortali, ingemiscimus gravati; eo quod nolumus id est, mortali, ingemiscimus gravati; eo quod nolumus exui, sed superindui; absorbeatur mortale hoc a vita. Idem sensus est, ideo enim dicit gravatos nos passionibus corporis, et ipsius mundi tempestatibus, postulationes ad Deum dirigere, ne immutemur victi, et indigni efficiamur: sed ut contigerit exitus, perseverantes in fide, non despoliati a sancto Spiritu fuerimus. Sic mortale absorbetur a vita, id est, ut resurgentes superinduamur immortalitate cum gloria; ne ultra mori possit, aut passionibus implicari: et hoc est absorberi a vita; no
Abbreviated transcription (Latin):
rata .ẽ. huiꝰ modi habitatio incȩł ȩcnaut detẽporali
ferendũ ẽ: terrestre enĩ domũ carnẽ hanc dicit
qͥa mortał .ẽ. ut sidehac dissoluti fuerimꝰ quȩ edi¬
ficatã inuenicmꝰ incȩł domũ et̃nã. Hȩc domcorpꝰ
inmortale significat in quo resurgentes sẽꝑerimꝰ
cuiꝰ forma iã inceł .ẽ. indni corpore declarata.
Et eniꝰ hoc in gemescimꝰ. habitaculo nr̃o qđe de
go desiderantes insistant p̃cib ne surgences re¬
ceptoutaq corpore nudi id .ẽ. alieni a ꝓmissa gła
inueniant᷑. Hoc enĩ opꝰ.e. ut induta anima corpo¬
re dĩiuditio suꝑ induat᷑ & gła quȩ .ẽ. inmucatio
siqͥde expoliati: ñ nudi inueniam᷑. Id .ẽ. si exeuntes
baptismi & traditionis manserimꝰ. expoliati corpore
ñ nudi inueniamͣ. quia in interiore homine habitat
erimꝰ digni suꝑ indui ꝓmissa indui cȩlesti gła.
In illũ enĩ decidet ꝓmissa claritas qũȩ uiderit
signũ ad optionis hab̾e. Nã cũ simꝰ in isto corpore.

Expanded text:
 hominibus habitatio in coelis aeterna, ut de temporali ferendum est. Terrestrem enim domum carnem hanc dixit, quia mortalis est: ut si de hac dissoluti fuerimus, aedificatam inveniemus in coelis domum aeternam. Haec domus corpus immortale significat, in quo resurgentes, semper erimus, cujus forma jam in coelis est in Domini corpore declarata. Etenim in hoc ingemiscimus habitaculo nostro, quod de go desiderantes insistunt precibus; ne resurgentes, recepto utique corpore, nudi, id est, alieni a promissa gloria inveniantur. Hoc enim opus est, ut induta anima corpore, Dei judicio superinduatur et gloria, quae est immutatio Siquidem exspoliati, non nudi inveniamur: id est, si exeuntes baptismi et traditionis manserimus, exspoliati corpore, non nudi invenimur; quia in interiore homine habitat erimus digni superindui promissa coelesti gloria. In illum enim decidet promissa claritas, quem viderit signum adoptionis habere. Nam cum sumus in hoc corpore,
Abbreviated transcription (Latin):
Ac ꝑ hoc ꝑegrinam᷑ ñ ꝑfidẽ. sed ꝑspeciẽ : & quare
cũ idẽ dicat in actib apostoloꝵ: In ipso enĩ uiuimꝰ.¬
& in ipso mouem᷑ & sumꝰ.  Hoc loco ꝑegrinari
nos adño dic̃. Siubiq ẽ. quo modo hic positi ꝑegri¬
nam᷑ a dño. Sine dubio ubiq: ĩmo om̃ia in dõs̃.
sed qͥ sedes dĩ incȩł .ẽ. & illic sẽꝑ uide ẽ: idõ hic
positi ubi ñ uidet᷑ ꝑegrinari abeo dicim᷑ quando
enĩ enĩ ñ eũ uidemꝰ licet p̃sens sit. absentes abeo sumꝰ.
Audemꝰ ergo et consentinꝰ magis ꝑegrinari acor pore
& p̃sentes. eẽ. addm̃. Recte ait audemꝰ haben¬
tes enĩ fiduciã ꝓmissionis dĩ & scientes multũ expe¬
dire illic. eẽ. quã in scło consentiunt. & optant cor¬
pore excedere ut reqͥescant usq ad diẽ resurrecti¬
onis sub altare dĩ. Idõ enũ contendimꝰ siue p̃sentes
siue ꝑegrinantes placere illi. Id agendũ dic̃ ehonis

Expanded text:
quare, cum idem dicat in Actibus apostolorum: In ipso enim vivimus, et movemur, et sumus ; hoc loco peregrinari nos a Domino dicit? Si ubique est, quomodo hic positi, peregrinamur a Domino? Sine dubio ubique, immo omnia in Deo sunt: sed quia sedes Dei in coelis est, et illic semper videtur; ideo hic positi, ubi non videtur, peregrinari ab eo dicimur. Quando enim non eum videmus, licet praesens sit, absentes ab eo sumus. Audemus ergo et consentimus magis peregrinari a corpore, et praesentes esse ad Deum. Recte ait, audemus; habentes enim fiduciam promissionis Dei, et scientes multum expedire illic esse, quam in saeculo, consentiunt et optant excedere de corpore; ut requiescant usque in diem resurrectionis sub altare Dei. Et ideo contendimus sive praesentes, sive peregrinantes placere illi. Id agendum dicit, et bonis
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃a potestate. sed etiã si nolumꝰ efficit qđ potest.
sicut est necessitas mortis: manifestũ ẽ uoluntates
nr̃as quib recte uł ꝑperã uiuit subtali necessitate
non ee: Multa enĩ facimus. quȩ si nollemꝰ ñ utiq
faceremꝰ: quo pͥmitus ꝑtina ipsum uelle: Nã si uo¬
lumꝰ est. si nolumꝰ: non ẽ Non enĩ uellemꝰ: si nol¬
lemus: Siaut̃ illa definit᷑ eẽ necessitas. scđm
quã dicimꝰ necesse eẽ. ut ita sit aliquid uł ita
fiat: nescio cur eam timeamꝰ ne nob̃ lib̾tatem
auferat uoluntatis. Neq enĩ & uitã dĩ et p̃sci¬
entiã dĩ. subnecessitate ponimꝰ: Sidicamꝰ neces¬
se ẽẽ dm̃ semꝑ uiuere. & cuncta p̃scire: sicut
nec potestas eius minuit᷑. cũ dicitur mori falliq ñ
posse: sic enĩ hoc non potest ut potius si possa mino¬
ris eẽt: potestatis Recte quippe omĩpotens dr̃:
qui tam̃ mori & falli non potest: Dr̃ enĩ omp̃s fa¬

Expanded text:
nostra potestate, sed etiam si nolimus efficit quod potest, nostra potestate, sed etiam si nolimus efficit quod potest, sicut est necessitas mortis: manifestum est uoluntates nostras, quibus recte uel perperam uiuitur, sub tali necessitate non esse. Multa enim facimus, quae si nollemus, non utique faceremus. Quo primitus pertinet ipsum uelle; nam si uolumus, est, si nolumus, non est; non enim uellemus, si nollemus. Si autem illa definitur esse necessitas, secundum quam dicimus necesse esse ut ita sit aliquid uel ita fiat, nescio quur eam timeamus, ne nobis libertatem auferat uoluntatis. Neque enim et uitam Dei et praescientiam Dei sub necessitate ponimus, si dicamus necesse esse Deum semper uiuere et cuncta praescire; sicut nec potestas eius minuitur, cum dicitur mori fallique non posse. Sic enim hoc non potest, ut potius, si posset, minoris esset utique potestatis. Recte quippe omnipotens dicitur, qui tamen mori et falli non potest. Dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
futuroꝵ: nonẽ utiq dĩ: Quaꝓpt̃ & uoluntates nr̃ȩ¬
tantũ ualent quantũ ds̃ e&ualere uoluit atq p̃sciuuitꝰ
&idõ quicqͥd ualent certissime ualent: & quod fac¬
turȩ st̃ ipsȩ om̃ino facturȩ sunt. quia ualituras atq
facturas ille p̃scuit cuiꝰ p̃scientia falli ñ potest:
Quaꝓpt̃ si mihi fati nom̃ alicui rei adhibendũ pla¬
cera: magis dicerẽ ẽẽ fatuni infirmiorem poten¬
tioris uoluntatem qui eũ hab& in potestate. quã
illo causarũ ordine quẽ non usitato sed suo
more stoici fatũ appellant. arbitriũ nr̃ȩ uoluntatis
quã formidando stoici laborauer̃ causas rerũ ita¬
distinguere. ut quasdã subtraherent necessitati
quascdã subderent. atq in his quas eẽ sub necessi¬
tate noluer̃ posuer̃ & iam nr̃as uoluntates. ne
uidelicet ñ essent liberȩ si subderent᷑ necessitati.
Si enĩ necessitas nr̃a illa dicenda ẽ. quȩ nonest in

Expanded text:
futurorum, nonfuturorum, nontantum ualent, quantum Deus eas ualere uoluit adque praesciuit; et ideo quidquid ualent, certissime ualent, et quod facturae sunt, ipsae omnino facturae sunt, quia ualituras adque facturas ille praesciuit, cuius praescientia falli non potest. Quapropter si mihi fati nomen alicui rei adhibendum placeret, magis dicerem fatum esse infirmioris potentioris uoluntatem, qui eum usitato in potestate, quam illo causarum ordine, quem non usitato sed suo more Stoici fatum appellant, arbitrium nostrae uoluntatis quam formidando Stoici laborauerunt causas rerum distinguere ita, ut quasdam subtraherent necessitati, quasdam subderent, adque in his, quas esse sub necessitate uoluerunt, posuerunt etiam nostras uoluntates, ne uidelicet non essent liberae, si subderentur necessitati. Si enim necessitas nostra illa dicenda est, quae non est in
Abbreviated transcription (Latin):
merandȩ. qm̃ hoc possunt qđ ex ipsis faciunt spiri¬
tuũ uoluntates: Quomꝰ gͥ ordo causarũ qui p̃scienti
certus est dõ. id efficit ut nihilsit in nr̃a uoluntate.
cũ in ipso causarũ ordine magnũ habeant locum
nr̃ȩ uoluntates: Contendat gͦ cicero cũ eis qui
hunc causarũ ordinẽ dicunt eẽ fatalem. uł potiꝰ
ipsũ fati nomine appellant: qđ nos ab horremus.
p̃cipue ꝓpt̾ uocabulũ qđ non in re uera consueuit
intelligi: Qđ uꝰ negat ordinẽ om̃iũ causarũ eẽ cer¬
tissimũ. & dĩ p̃scientiȩ notissimũ. plus eũ quã stoici
detestam̃: Aut enĩ eẽ dm̃ negat. qđ quidẽ inducta
alt̾ius ꝑsona in libris de deoꝵ natura facere molitus
est: aut si eẽ confitetur dm̃ quẽ negat p̃sciũ futuroꝵ:
&iam sic nihil dicit aliud quã qđ ille dix̃ insipiens
in corde suononẽ ds̃. Qui enĩ non est p̃scius om̃iũ

Expanded text:
merandae, quoniam hoc possunt, quod ex ipsis faciunt spirimerandae, quoniam hoc possunt, quod ex ipsis faciunt spirituum uoluntates. Quo modo igitur ordo causarum, qui praescienti certus est Deo, id efficit, ut nihil sit in nostra uoluntate, cum in ipso causarum ordine magnum habeant locum nostrae uoluntates? Contendat ergo Cicero cum eis, qui hunc causarum ordinem dicunt esse fatalem uel potius ipsum fati nomine appellant, quod nos abhorremus praecipue propter uocabulum, quod non in re uera consueuit intellegi. Quod uero negat ordinem omnium causarum esse certissimum et Dei praescientiae notissimum, plus eum quam Stoici detestamur. Aut enim esse Deum negat, quod quidem inducta alterius persona in libris de deorum natura facere molitus est; aut si esse confitetur Deum, quem negat praescium futurorum, etiam sic nihil dicit aliud, quam quod ille dixit insipiens in corde suo: Non est Deus. Qui enim non est praescius omnium
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntate sũma potestas est. quae creatoꝵ spiri¬
tuũ bonas uoluntates ad iuuat. malas iudicat.
om̃s ordinat: & quibdã tribuit potestates. qui¬
busdã non tribuit: Sicut enĩ om̃iũ naturarũ
creator est : ita om̃iũ potestatũ dator non uolun¬
tatũ. Malȩ quippe uoluntates: ab illo ñ sunt.
qm̃ contra naturã sunt quȩ ab illo est: Corpora
igit magis subiacent uoluntatibus: Quȩdã nr̃is
id ÷ om̃iũ animantiũ mortaliũ. & magis homi¬
nũ quã besturũ: Quȩdã uͦ angłoꝵ: Sed omĩa
maxime dĩ uoluntati subdita sunt. ciui &iam
uoluntates om̃s subiciunt᷑. q non hñt potesta¬
tem nisi quã ille concedit. Causa itaq rerum
quae facit nec fit. dĩ Estzaliȩ uero causȩ. & facuas
A. fiunt: sicut sunt om̃s creati sp̃s. maxime ratio¬
nales. Corporales aut̃ cousȩ quȩ magis fiunt
quã faciunt: non sunt int̃ causas efficientes annu¬

Expanded text:
uoluntate summa potestas est, quae creatorum spiriuoluntate summa potestas est, quae creatorum spirituum bonas uoluntates adiuuat, malas iudicat, omnes ordinat et quibusdam tribuit potestates, quibus dam non tribuit. Sicut enim omnium naturarum creator est, ita omnium potestatum dator, non uoluntatum. Malae quippe uoluntates ab illo non sunt, quoniam contra naturam sunt, quae ab illo est. Corpora igitur magis subiacent uoluntatibus, quaedam nostris, id est omnium animantium mortalium et magis hominum quam bestiarum; quaedam uero angelorum; sed omnia maxime Dei uoluntati subdita sunt, cui etiam uoluntates omnes subiciuntur, quia non habent potestatem nisi quam ille concedit. Causa itaque rerum, quae facit nec fit, Deus est; aliae uero causae et faciunt et fiunt, sicut sunt omnes creati spiritus, maxime rationales. Corporales autem causae, quae magis fiunt quam faciunt, non sunt inter causas efficientes adnu
Abbreviated transcription (Latin):
qđ dicit nihil quidẽ fieri sine causa. sed non omẽm
causam eẽ fatalem. qui est causa fortuita.
est naturalis. uoluntaria : sufficit quia om̃e qđ fit
non nisi causa p̃cedente fieri confitetur. Nos
enĩ eas causas quȩ dñr fortuitȩ. unde & iam
fortuna nom̃ accepit. non eẽ dicimꝰ nullas sed
nequaquã abillius uoluntate seiungimꝰ qui estauctor
om̃is conditorq naturȩ. Iam uͦ causȩ uoluntariȩ
aut dĩ st̃. aut angłoꝵ. aut hominũ. aut quorũq
animaliũ : si tam̃ uoluntates appellandȩ sunt
animarũ rationis ex ꝑtium motus illi quib aliqͦ
faciunt scđm naturã suã. cũ quid uł appetunt
uł euitant. Angłoꝵ aut̃ uoluntates dico. seu
bonoꝵ quos angł̃os dĩ dicimꝰ: seu maloꝵ quos
angłos diaboli uł aiam demones appellamus:
sic & hominũ & bonoꝵ scilicet & maloꝵ: Ac ꝑ
hoc. colligit᷑ non eẽ causas esficientes om̃iũ quȩ

Expanded text:
quod dicit, nihil quidem fieri sine causa, sed non omnem quod dicit, nihil quidem fieri sine causa, sed non omnem causam esse fatalem, quia est causa fortuita, est naturalis, est voluntaria? Sufficit quia omne quod fit, non nisi causa praecedente fieri confitetur. Nos enim eas causas quae dicuntur fortuitae, unde etiam fortuna nomen accepit, non esse dicimus nullas sed nequaquam ab illius voluntate sejungimus qui est auctor omnis conditorque naturae. Jam vero causae voluntariae aut Dei sunt aut angelorum ant hominum aut quorumque animalium, si tamen uoluntates appellandae sunt animarum rationis expertium motus illi, quibus aliqua faciunt secundum naturam suam, cum quid uel adpetunt uel euitant. Angelorum autem uoluntates dico seu bonorum, quos angelos Dei dicimus, seu malorum, quos angelos diaboli uel etiam daemones appellamus: sic et hominum, et bonorum scilicet et malorum. Ac per hoc colligitur non esse causas efficientes omnium quae
Abbreviated transcription (Latin):
a fando dictũ intelligamꝰ idest a loq̃ndo: Non enĩ
abnuere possumꝰ eẽ scriptũ in litt̾is scĩs: semel lo¬
cutꝰ ẽ dĩ: duo hȩc audiui. qm̃ potestas dĩ est. &
eius Qđ enĩ dictũ ẽ seme locutus est. intelligit᷑
ĩmobilit̃ hoc ẽ in cõmutabilit̃ ẽ locutus: sicut nouit
in cõmutabilit̾ omĩa quȩ futura st̃. et quȩ ipse
facturus est: Hac itaq ratione possemꝰ afando
fatũ appellare: nisi hoc niom̃ iam in alia re sole-¬
r& intelligi. quo corda hominũ nolumꝰ incli¬
nari: Non est aut̃ conseq̃ns: ut si dõ certꝰ est
om̃iũ ordo ceusarũ. idõ nihl sit in nraẽ uoluntatis
arbitrio: & ipȩ quippe nr̃ȩ uoluntates in causarũ
causȩ sunt. atq ita qui om̃s rerum causas p̃sciuit.
ꝓfecto in eis causis etiam nr̃as uoluntates ignorare¬
si causa efficiens non p̃cedat: saitis ẽ ad eum in
hac questione redarguendũ: Quid enĩ eũ adiuuat

Expanded text:
a fando dictum intellegamus, id est a loquendo; non enim a fando dictum intellegamus, id est a loquendo; non enim abnuere possumus esse scriptum in litteris sanctis: Semel locutus est Deus, duo haec audiui, quoniam potestas Dei est, et eius. Quod enim dictum est: Semel locutus est, intellegitur \'inmobiliter\', hoc est incommutabiliter, \'est locutus, sicut nouit incommutabiliter omnia quae futura sunt et quae ipse facturus est. Hac itaque ratione possemus a fando fatum appellare, nisi hoc nomen iam in alia re soleret intellegi, quo corda hominum nolumus inclinari. Non est autem consequens, ut, si Deo certus est omnium ordo causarum, ideo nihil sit in nostrae uoluntatis arbitrcausae sunt. Atque ita qui omnes rerum causas praescivit, profecto in eis causis etiam nostras voluntates ignorarsi causa efficiens non praecedat, satis est ad eum in hac quaestione redarguendum. Quid enim eum adjuvat
Abbreviated transcription (Latin):
non omĩa fato fiunt: non est om̃iũ certus ordo
certus est ordo p̃scienti dõ. Quae fieri non posst̃
nisi p̃cedentibus & efficientib causis. Si rerum
ordo p̃scienti dõ certus non est: non omĩa sic
ueniunt ut eauentura p̾sciuit: Porro si non
omia sic ueniunt. ut abillo uentura p̾scita sunt:
Non est inquit indõ p̾scientia om̃iũ futuroꝵ:
Nos aduersus istos sacrilegos aũids̃ atq impios.
& dm̃ dicimus omĩa scire anteꝗ fiant: & uo¬
luntate nos facere quicquid a nobis non nisi uo¬
lentibus fieri sentimus & nouimꝰ. Om̃ia uͦ fato
fieri non dicimꝰ. Immo nulla fieri fato dicimus.
qm̃ fati nomen. ubi sol& aloq̃ntib poni id est
in constitutione siderũ qua quisq conceptus
aut natus est. Im̃ resipsa in anit̃ asserit᷑. nihil
ualere moristra ous: Ordinẽ aut̃ causarũ
ubi uoluntas dĩ plurimũ potest. neq negamꝰ.
neq fati uocabulo nuncupamus. ousi forte ut fatũ

Expanded text:
non omnia fato fiunt, non est omnium certus ordo non omnia fato fiunt, non est omnium certus ordo certus est ordo praescienti Deo, quae fieri non possunt, nisi praecedentibus et efficientibus causis: si rerum ordo praescienti Deo certus non est, non omnia sic veniunt, ut ea ventura praescivit: porro si non omnia sic veniunt, ut ab illo ventura praescita sunt, non est, inquit, in Deo praescientia omnium futurorum. 3. Nos adversus istos sacrilegos ausus atque impios, et Deum dicimus omnia scire antequam fiant, et voluntate nos facere, quidquid a nobis nonnisi volentibus fieri sentimus et novimus. Omnia vero fato fieri non dicimus, imo nulla fieri fato dicimus: quoniam fati nomen ubi solet a loquentibus poni, id est in constitutione siderum cum quisque conceptus aut natus est quoniam res ipsa inaniter asseritur, niualere monstramus. Ordinem autem causarum, ubi uoluntas Dei plurimum potest, neque negamus, neque fati uocabulo nuncupamus, nisi forte ut fatum
Abbreviated transcription (Latin):
ut unũ eligat eduob. aut ẽẽ aliquid in nr̃a uo¬
luntate. aut eẽ p̃scientiã futuroꝵ: Iñ utrũq
arbitratur eẽ non posse: Sed si alterũ coni¬
firmabit᷑. alterũ tollĩ sielegerimꝰ p̃scientiã
futuroꝵ tolli uoluntatis arbitriũ. Si elege¬
rimꝰ uoluntatis arbitriũ tolli p̃scientiã futuroꝵ.
Ipse itaq ut uir magnus et doctus. & uitȩ
humane plurimũ ac peritissime consulens.
ex his duob elegit lib̾um uoluntatis arbi
trium. Qđ ut confirmarẽt: ne gauit p̃scientiã
futuroꝵ: atq ita dum uult facere liberos. facit
sacrilegos. Religiosus aut̃ animꝰ utrũq. elpgo.
utrũq confitetur: & fide pietatis utrũq con¬
firmat. Quomͦ inquit : Nam si est p̃scientia
futuroꝵ : seq̃nt᷑ illa omĩa quȩ conexa sunt. do
entia futuroꝵ: Nam ꝑilla om̃ia sic recurritur.
Siest uoluntatis arbitriũ: Non om̃ia fato fiunt: Si

Expanded text:
ut unum eligat e duobus, aut esse aliquid in nostra uout unum eligat e duobus, aut esse aliquid in nostra uoluntate, aut esse praescientiam futurorum, quoniam utrumque arbitratur esse non posse, sed si alterum confirmabitur, alterum tolli; si elegerimus praescientiam futurorum, tolli uoluntatis arbitrium; si elegerimus uoluntatis arbitrium, tolli praescientiam futurorum. Ipse itaque, ut uir magnus et doctus et uitae humanae plurimum ac peritissime consulens, ex his duobus elegit liberum uoluntatis arbiarbitrium; quod ut COD firmaretur, negauit praescientiam futurorum adque ita, dum uult facere liberos, fecit sacrilegos. Religiosus autem animus utrumque eligit, utrumque confitetur et fide pietatis utrumque confirmat. Quo modo? inquit; nam si est praescientia futurorum, sequentur illa omnia, quae conexa sunt, donentia futurorum. Nam per illa omnia sic recurritur: si est uoluntatis arbitrium, non omnia fato fiunt; si
Abbreviated transcription (Latin):
niteretur : Uidelicet quia si p̃scia sunt om̃ia fu¬
tura: hoc ordine uenient quo uentura eẽ p̃sci¬
ta sunt Et si hoc ordine uenient: certus est
ordo rerũ p̃scienti dõ. Et si certus ẽ ordo
rerũ: certus est ordo causarũ. Non enĩ fieri
aliquid potest: qđ non aliqua efficiens causa prȩ¬
cesserit: Siaut̃ certus est ordo causarũ quo fit
omne qđ fit: fato inquit fiunt omĩa quȩ fiunt:
đsi ita est. nihil est in nr̃a potestate. nullũq
est arbitriũ uoluntatis. Iđ siconcedimꝰ inquit:
omĩs humana uita subuertit᷑. Frustra leges dant᷑
Frustra obiurgationes. Laudes. uituꝑationes.
exhortationes ad hibent᷑ : neq ulla usticia. bonis
prȩmia & malis supplicia constituta sunit. Flȩc
ergo ne conseqͣnt᷑ indigna & absurda. & ꝑniciosa
rebus humanis. nonuult eẽ p̃scientiã futuroꝵ:
atq in has angustias coartat aninũ religiosum

Expanded text:
niteretur? Videlicet quia, si praescita sunt omnia funiteretur? Videlicet quia, si praescita sunt omnia futura, hoc ordine uenient, quo uentura esse praescita sunt; et si hoc ordine uenient, certus est ordo rerum praescienti Deo; et si certus est ordo rerum, certus est ordo causarum; non enim fieri aliquid potest, quod non aliqua efficiens causa praecesserit; si autem certus est ordo causarum, quo fit omne quod fit, fato, inquit, fiunt omnia quae fiunt. Quod si ita est, nihil est in nostra potestate nullumque est arbitrium uoluntatis; quod si concedimus, inquit, omnis humana uita subuertitur, frustra leges dantur, frustra obiurgationes laudes, uituperationes exhortationes adhibentur, neque ulla iustitia bonis praemia et. malis supplicia constituta sunt. Haec ergo ne consequantur indigna et absurda et perniciosa rebus humanis, non uult esse praescientiam futurorum; adque in has angustias coartat animum religiosum,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ cotta. qͥ nullã diuinã naturã eẽ contendit: In libris
uero de diuinatione. ex se ipso aꝑtissime oppugnat
p̃scientiã futuroꝵ. Hoc aut̃ totũ facere uidet᷑. ne
fatũ eẽ consentiat. et ꝑdat lib̾am uoluntatẽ:
Putat enĩ concessa scientia futuroꝵ ita eẽ conseq̃ns
fatũ: ut negari om̃ino nonpossit. Sed quo quomͦ
se habeant tortuosissimȩ concertationes & dispu¬
tationes philosophoꝵ: nos ut confitem sũmũ & uerũ
dm̃: ita uoluntatẽ sumãq potestatẽ ac p̃scientiã eiꝰ
confitebim: Nec timemꝰ ne idõ ñ uoluntate faciamꝰ
qđ uoluntate facimꝰ. quia id nos facturos ille p̃sciuit
cuꝰ p̃scientia falli nom potest. Qđ cicero timuit ut op¬
pugnare p̃scientiã. & stoici ut ñ omĩa necessitate¬
fieri dicerent. quã quã omia fato fieri contendant.
Quid est gͦ qđ cicero timuit in p̃scientia futuroꝵ
ut eam labefactare disputatione detestabili

Expanded text:
pro Cotta, qui nullam divinam naturam esse contendit. In libris pro Cotta, qui nullam divinam naturam esse contendit. In libris vero De Divinatione, ex se ipso apertissime oppugnat praescientiam futurorum. Hoc autem totum facere videtur, ne fatum esse consentiat et perdat liberam uoluntatem. Putat enim concessa scientia futurorum ita esse consequens fatum, ut negari omnino non possit. Sed quoquo modo se habeant tortuosissimae concertationes et disputationes philosophorum, nos ut confitemur summum et uerum Deum, ita uoluntatem summamque potestatem ac praescientiam eius confitemur; nec timemus ne ideo non uoluntate faciamus, quod uoluntate facimus, quia id nos facturos ille praesciuit, cuius praescientia falli non potest; quod Cicero timuit, ut obpugnaret praescientiam, et Stoici, ut non omnia necessitatefieri dicerent, quamuis omnia fato fieri contenderent. Quid est ergo, quod Cicero timuit in praescientia futurorum, ut eam labefactare disputatione detestabili
Abbreviated transcription (Latin):
contendat uł in homine uł indõ. Nullãq rerũ p̃dictionẽ:
ta & dĩ p̃scientiã negit: & omẽm ꝓphetiã luce clariorẽ
conãt euercere uanis argum̃tationib & opponendo
sibi quȩdã oracula quȩ facile ponit̃ refelli: quȩ
tam̃ nec ipsa coniuncit. In his aut̃ mathematicoꝵ core¬
iecturis refutandis eius regnat oratio: Iuia uere tales
sunt ut seipsȩ destruant & refellant: multo aut̃ sunt
tolerabiliores qui uł syderea fata constituunt. quã
iste qui tollit prȩscientiã futuroꝵ: Nam & confite¬
ri eẽ dm̃. & negare prȩsciũ futuroꝵ: aꝑtissima insania
est. Qđ & ipse cũ uidẽt. &iam illud tẽptauit asserere¬
qđ scriptũ est. dix̃ inipiens in corde suo. ñ ẽ dĩ: Sed non exs ua
ꝑsuna: uidit enĩ quã eẽt iniuidiosum & molestũ : idõq
cottam fecit difputantẽ de hacre aduersus stoicos in
libris de deoꝵ natura: & pro lucilio balbo cui stoicoꝵꝵ
parces dedit defendendas. maluit ferre sententiam. quã

Expanded text:
nullamque rerum praedictionem. Ita et Dei praescientiam negat et omnem prophetiam luce clariorem conatur euertere uanis argumentationibus et obponendo sibi quaedam oracula, quae facile possunt refelli; quae tamen nec ipsa conuincit. In his autem mathematicorum coniecturis refutandis eius regnat oratio, quia uere tales sunt, ut se ipsae destruant et refellant. Multo sunt autem tolerabiliores, qui uel siderea fata constituunt, quam iste qui tollit praescientiam futurorum. Nam et confiteri esse Deum et negare praescium futurorum apertissima insania est. Quod et ipse cum uideret, etiam illud tentauit quod scriptum est: Dixit insipiens in corde suo: Npersona: Vidit enim quam esset invidiosum et molestum. Ideoque Cottam fecit disputantem de hac re adversus Stoicos, in libris De deorum natura, et pro Lucilio Balbo, cui Stoicorum partes defendendas dedit, maluit ferre sententiam, quam
Abbreviated transcription (Latin):
tua pericia illũ occidit. quando a tefieri debet
ꝙ alit̃ ille intelligit: Et tueris oȩ easso mortis fr̃ĩs.
quẽ ap̃s ut redimeret crucifigise ꝑmsit : Aꝑ hoc ali¬
quando ab scientia disfimu sandũ docet caritttis
edusa: qestre dubio plus. ẽ. salus frĩs quã cibus. Quia
licet qͥdẽ sednom expedit. hocerit tognouis sesic̃ opar¬
tet scire Sic aut̃ peccantes in fr̃s & ꝑcatientes conscien¬

Expanded text:
tua peritia illum occidit; quando a te fieri videt, tua peritia illum occidit; quando a te fieri videt, quod ille aliter intelligit. Et tu eris occasio mortis fratri, quem Christus ut redimeret, crucifigi se permisit. Ac per hoc aliquando ab scientia dissimulandum docet charitatis causa; quia sine dubio plus est salus fratris, quam cibus: quia licet quidem, sed non expedit. Hoc erit cognovisse, sicut oportet scire. Sic autem peccantes in fratres, et percutientes conscien
Abbreviated transcription (Latin):
ratur : Ac ꝑhoc abicenda geneq sine illa non
uiuit᷑ & scandalũ fr̃ib est: Videte tam̃ neforte
licentia ur̃a. offensio fiat infirmis¬
Hoc est neqr licere uobis edere carnẽ sacri¬
ficio dicitis ꝑ id qđ nibil essendolũ seitis offensionẽ
generetis fr̃ib quineseiunt adhuc qr nahil ẽ idolũ
Sienĩ qͥs uiderit eũ qͥhabet scientiã inido łorecũ¬
bertẽ. non ne cons cientia eius cũsit infrma aedi¬
ficabitur ad manducaodũ desimulaeris. ⁊ hoc idõ
recũ bentẽ. edere car nes sacrificioꝵ non illa con
screntia qua ille pericie causa sciens nihilesse ido¬
lũ : sed ene putat illic num̃ quando frẽmperitũ
uidet illic edere. nec horrere: Et peribit qͥ bifirmus
bit infirmus siedat contra unius dei fidẽ desacrifi¬
eatis Iuod qͥdẽ quasi rrascentis uerba sunt & os¬
tendentis quid malipossit parere scientia sgon
fuerit temperatt a caritate: ltt intua scientia idẽ.

Expanded text:
iratur: ac per hoc abjicienda; quia neque sine illa non iratur: ac per hoc abjicienda; quia neque sine illa non vivitur et scandalum fratribus est. Videte tamen ne forte licentia vestra offensio fiat infirmisHoc est, ne quia licere vobis edere carnem de sacrificio dicitis, per id quod nihil esse idolum scitis, offensionem generetis fratribus, qui nesciunt adhuc quia nihil est idolum. Si enim quis viderit eum, qui habet scientiam in idolio recumbentem, nonne conscientia ejus, cum sit infirma, aedificabitur ad manducandum de simulacris? Hoc ideo recumbentscientia, qua ille peritiae causa sciens nihil esse idolum, sed qua esse putat illic numen; quando fratrem peritum videt illic edere, nec horrere. 140 Et peribit, qui infirmus ? Peribit infirmus, si edat contra unius Dei fidem de sacrificatis: quod quidem quasi irascentis verba sunt, et ostendentis quid mali possit parere scientia, si non fuerit temperata a charitate. In tua scientia: id est,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑstuporẽ m̃tis & ignorantie nos ꝑ ipsũ agnouimus
mysteriũ unius dei : Vnũ gͦ d̃patrẽ dr̃ẽ & unũdo¬
minũ iłm fibũ eiꝰ : Vt qr ds̃ non potest. non esse dñs.
similit̃ & dñs intelligat᷑ esse & ds̃ unũ esse dm̃ & do¬
norunt credentes inrsteriũ dĩ unius: Idõ qͥdã
pritant ex his qͥcredunt aliqͥd numinis ensimei¬
gua s simulacor pimo latũ manducant: Deple¬
bs enĩ aliqͥ cũ ueneratione adhuc sinula.¬
crimanlu cabant: desacrificatis quassaliqua. eẽt.
illic diunitas: Et coriscientia illoꝵ cũ sit inferma
coinqͥnatar: AAaculat᷑ conscientia. sim
firma est corca dm̃ : Esca autẽ nos non conm̃dat
dõ. Uerũ est qr̾ nonideo dõplacebimus. si om̃ia
ederimus: aut offendimus si aliqua contẽpsẽri¬
mus Neq enĩ siederimus habũ dabimus. neq
sinon ederimus deerit nobis Contẽpta enĩ sacri¬
ficioꝵ esca non utiq. deerit ꝙ etlat Si aut̃
sũpta fuerit. non habundabit ita ut nbilreqđ¬

Expanded text:
imus mysterium unius Dei. Unum ergo Deum Patrem dixit, et unum Dominum Jesum Filium ejus; ut quia Deus non potest non esse Dominus, similiter et Dominus intelligatur esse et Deus, unum esse Deum et Donorunt credentes mysterium Dei unius; ideo quidam putant ex iis qui credunt aliquid numinis in simuquasi simulacro immolatum manducant. De plebe enim aliqui adhuc cum veneratione simulacri manducabant de sacrificatis, quasi aliqua esset illic divinitas. Et conscientia aliorum cum sit infirma, coinquinatur. Mainfirma est circa Deum. Esca autem nos non commendat Deo. Verum est, quia non ideo Deo placebimus, si omnia ederimus: aut offendemus si aliqua contempserimus. Neque enim si ederimus, abundabimus; neque si non ederimus, deerit nobis. Contempta enim sacrificiorum esca, non utique deerit quod edatur; si autem sumpta fuerit, non abundabit, ita ut nihil requ
Abbreviated transcription (Latin):
cognouis se sicut cognos cendũ est Dũ enĩ caritatẽ
que mat̃ est om̃i ũ bonoꝵ non sectantur non sciũn
sic̃ oportet Ut ergo scientia fructũ habere possit. cari¬
tatise debet subicere : Siaiꝰ qͥs diligit dm̃ hiccogat ẽ abeo
hio diligio dm̃ qͥ caritatis causa scientiã mttigut utpse fripqͣ co ẽ abco¬
mortuus est. Decibis igͥ simula cris inmola¬
toꝵ. Nunc aut̃ causam ipsam ꝑtractat iut ostendat
ꝑrationẽ scientiam non solũ non ꝓficere carittite

Expanded text:
cognovisse, sicut cognoscendum est. Dum enim charitatem, cognovisse, sicut cognoscendum est. Dum enim charitatem, quae mater omnium bonorum est, non sectantur, non sciunt sicut oportet. Ut ergo scientia fructum habere possit, charitati se debet subjicere. Si vero quis diligit Deum, hic cognitus est ab eo. Hic diligit Deum, qui charitatis causa scientiam mitigat; ut promortuus est. De cibis igitur simulacris immolatorum. Nunc causam ipsam pertractat, ut ostendat per rationem scientiam non so
Abbreviated transcription (Latin):
ro nubat & scientia suꝑbũ facit nisi fuerit tẽperata:
Om̃ia enĩ sola insuauia. sunt & nocdiua:
luia necpinisslus beneedit̃ : uc reliqͥ cibus
sine aom̃stionegratasunt s& nodu idõ caritas
edificat: Ipsa cardas licet imo nocabulo appel¬
letur multis tm̃ consista : Sine pacientia enĩ non
potest neq su umilitate neq
sine cordis sin pli citatẽ. Higͦ inflati erai
iperito carnes sa¬
Suentes licere carnẽ edee. & qr nibil estidolũ
idõ pon contani nare dentemi Hi scandalũ
fr̃abus erant caritatẽ p̃oculis non habentes. qr¬
plus erat carnẽ contẽpnere qł fr̃i scandalũ facere :
Scientia enĩ illoꝵ destraebat animos imperitoꝵ
fratrũ pritãtiũ esse illic apud idolũ aliquã gr̃am
quando ꝑitqres fr̃s int̃ esse illie. & non horrere
urdebant : lelõ ait: Caritas edificat : ut saluti fr̃m
studentes scientiȩ illic legibus non uterentur:
re: Eos ipsos qͥ mscientia gloridoitur ostendit non ita

Expanded text:
 et scientia superbum facit, nisi fuerit temperata. Omnia enim sola insuavia sunt et nociva; quia nec panis solus bene editur, nec reliqui cibi sine admixtione grati sunt, sed nocivi; ideo charitas aedificat. Ipsa charitas uno licet vocabulo appelletur, multis tamen consistit; sine patientia enim non potest, neque sine humilitate, neque sine cordis simplicitateimperitorum carnes sascientes licere carnem edere, et quod nihil est idolum, ideo non contaminari edentem, hi scandalum fratribus erant charitatem prae oculis non habentes, qplus erat carnem contemnere, quam fratribus scandalum facere. Scientia enim illorum destruebat animos imperitorum fratrum, putantium esse illic apud idolum aliquam gratiam; quando peritiores fratres interesse illic, et non horrere videbant. Ideo ait: Charitas aedificat; ut saluti fratrum studentes, scientiae illic legibus non uterentur, re. Eos ipsos qui in scientia gloriantur, ostendit non ita
Abbreviated transcription (Latin):
& qr ne mods̃ nisi unus Uerũ est: Apud ap̃ianos
enĩ unus est dĩ  Licet sot qͥdicant᷑ di & dñi. siue
in celo siue int̃ra: A paganis enĩ & sol & luna & ce¬
tera sẏdera du celestas dicutur: In terra apollinẽ
scolapiũ. herculẽ mineruã deos dicunt & edños
Nobis tam̃ unus ds̃ pater exqͣ om̃a & nos millo
om̃ia enĩ excillo quequesunt : ubiq sunt:

Expanded text:
 Verum est; apud christianos enim unus est Deus. Licet sint qui dicantur dii et domini, sive in coelo, sive in terra. A paganis enim et sol et luna et caetera sidera dii coelestes dicuntur: in terra Apollinem, Aesculapium, Herculem, Minervam deos dicunt et dominos. Nobis tamen unus Deus Pater, ex quo omnia, et nos in illo. Omnia enim ex illo quaeque sunt, ubicumque sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
opinet᷑. Quis aut̃ non rideat. cum regem om̃ĩũ iouẽ
dicant. qđ stella eiꝰ abstella ueneris tanta uincitur
claritate : Tanto enĩ eẽ debuit cȩtis illa fulgentior:
quanto ẽ ipse potentior. Respondent ideor sic uide¬
ri: qua illa quȩ pnitatur obscuro suꝑior est atq a
cerris lange remotor. Siergo suꝑiorẽ locũ maror
dignitas meruit: quare saturnis ibi ẽ ioue suꝑior:
n uanitas fabulȩ quae regemꝰ ĩouem facit non potuit

Expanded text:
opinetur. Quis autem non rideat, cum regem omnium Iouem opinetur. Quis autem non rideat, cum regem omnium Iouem dicant, quod stella eius ab stella Veneris tanta uincitur claritate? Tanto enim esse debuit ceteris illa fulgentior, quanto est ipse potentior. Respondent ideo sic uideri, quia illa, quae putatur obscurior, superior est adque a terris longe remotior. Si ergo superiorem locum maior dignitas meruit, quare Saturnus ibi est Ioue superior? An uanitas fabulae, quae regem Iouem facit, non potuit
Abbreviated transcription (Latin):
poraer̃ ubi ageret oꝑa qualia cũq naturȩ dm̃
belli et̃ dexer̃. qđ opus ẽ hominũ: & optabilius
non est. Si ergo pacem ꝑp&euã felicitas da-¬
r& : mars quid ager& non haber&. Siaut̃
ipiũ bellũ ẽ mars. sicut sermo mercurius.
utinã quã manifestũ ẽ quod non sit deus.
tam non sit & bellũ qđ uł falio uocet᷑ deus:
appellare naminib: Nam stellȩ. quandam
uocant mercuriũ: quandã itidem martẽ:
Sed ibi su illa quã uocant iouẽ: tam
A simindus ẽ iois ibi quã uocant satiriũ: & tañ ei
precerea dant non pariuã sibstantiã. omĩui uidelicet se¬
minĩ aibi est & illa om̃ũ clarisima quae abes appellat
uenus: & tañ eandẽ uenerẽ et̃ &uiam hxrao uolunat:
quiuis deilla fulgentisimo sidere apid eos tãꝗ de
molo aureo uno uentisq cortend nt. Lociferũ enĩ
qui dãueneris quidĩ dicunt eẽ iumonis : sed ut sola
uenus iuncit. Nã multoplures eam stellam ueneri
tribuint: ita ut inx erꝵ quis quã reperiat᷑ quialiud

Expanded text:
runt, ubi ageret opera qualiacumque naturae, deum belli esse dixerunt, quod opus est hominum et optabilius non est. Si ergo pacem perpetuam Felicitas daret, Mars quid ageret non haberet. Si autem ipsum bellum est Mars, sicut sermo Mercurius: utinam quam manifestum est, quod non sit deus, tam non sit et bellum, quod uel falso uocetur deus. appellauere nominibus. Nam stellam quandam uocant Mercurium, quandam itidem Martem. Sed ibi est et illa quam uocant Iouem, et tamen eis mundus est Iouis; ibi quam uocant Saturnum, et tamen ei praeterea dant non paruam substantiam, omnium uidelicet seminum; ibi est et illa omnium clarissima, quae ab eis appellatur Venus, et tamen eandem Venerem esse etiam Lunam uolunt; quamuis de illo fulgentissimo sidere aput eos tamquam de malo aureo Iuno Venusque contendant. Luciferum enim quidam Veneris, quidam dicunt esse Iunonis; sed, ut solet, Venus uincit. Nam multo plures eam stellam Veneri tribuunt, ita ut uix eorum quisquam reperiatur, qui aliud
Abbreviated transcription (Latin):
hic autem in tantum ꝓbat se nolle acciꝑe. ut tranferat
causam carnalis patris ad spĩtalem: ut non solum
non abeis accipiat. sed & sipotest fieri. ĩpse illis
tribuat : sicut supra iã diximts. : Alius eccłas ex¬
poliai accepto stipendio adminifteriũ urm̃: hoc
dicto tangit eos ut intelligant quants sit: & quid
hi mereantur : qui tanti a płi ꝓuidentiã neglexer̃
Egouͦ libentis sime inpendim & suꝑinpendã : & ipse
inpendar ꝓanimabus ur̃is. Nuncaꝑte affectũ &
caritatem quã circa eos habebat ostendit : quando
non solũ sua ꝓcis impendere & ꝓpensius pendere
saluators. ꝓfribus inquiđ &iam animad nr̃as debemꝰ
ponene : Plurimũ uosdiligo : oninꝰ diligor
Prouocat eosadamorem : quia ipsi pͥusillũ debẽ diligere:
maxint̾e ꝑquẽ didicer̃ uiam salutis ꝑquẽ ad qui¬
sitisunt deo: ex ꝑfidis facti fideles & ex contaminatis
astutꝰ dolo uos coepi, Omã quȩ possent ex adũso
hoc sufficere. qđ ades ꝓmisum est in futurum: Porte

Expanded text:
Hic autem in tantum probat se nolle accipere, ut transferat causam carnalis patris ad spiritalem; ut non solum non ab his accipiat, sed et si potest fieri, ipse illis tribuat, sicut jam supra dixi. Alias ecclesias exspoliavi, accepto stipendio ad ministerium vestrum . Hoc dicto tangit eos, ut intelligant quantus sit et quid ii mereantur, qui tanti apostoli providentiam neglexerunt. Ego vero libentissime impendam et super impendam, et ipse impendar pro animabus vestris. Nunc aperte affectum et charitatem, quam circa eos habebat, ostendit; quando non solum sua pro eis impendere, et propensius impendere Salvatoris pro fratribus etiam animas nostras debemus ponere Plurimum vos diligens, minus diligor. Provocat eos ad amorem; quia ipsi plus illum deberent diligere, maxime per quem didicerunt viam salutis, per quem et acquisiti sunt Deo, ex perfidis facti fideles, et ex contaminatis astutus dolo vos cepi. Omnia quae possent ex adversohoc sufficere quod a Deo promissum est in futurum. Forte