comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
que sine p̃scientia ñ potest esse.
Pot̃ aut̃ eẽ sinc p̃destinatione pre¬
scientia. p̃destinatione quippe deus ea
p̃sciuit. quȩ erat ipse facturus. Unde
dictum ẽ. fecit que futura sunt. Presci¬
re aut̃ potens est etiam quȩ ipse non fac̃:
Sicut quetũq peccata. quia ce si sunt q̃¬
dam que ita peccata sunt ut poene sint
etiam peccatorũ. Unde dictumẽ. tradi¬
dit illos ds in repbam mentẽ. ut faciat
que non conuentant: ñ ibi peccatũ dĩẽ.
s. iudicium. Quo circa p̃destinatio dĩ
que in bono est. grẽ ẽ ut dixi p̃paratio.
grã uõ ẽ ipsius p̃destinationis effectus.
Quandogͦ ꝑmisit ds̃ abrahe in semine
eius fidem gentiũ dicens. patrẽ multaꝵ
gentiũ posui te. unde dicit apłs. idõ
exficde. ut scdm gram firma sit ꝓmissio
omi semini: ñ de nr̃e uoluntatis pote¬
state. s de sua predestinatione ꝓmisit.
Ymisit enim qu od ipse facturus fuerat.
ñ quod homines. Quia & si faciunt

Expanded text:
quae sine praescientia non potest esse: potest autem esse sine praedestinatione praescientia. Praedestinatione quippe Deus ea praescivit quae fuerat ipse facturus? Unde dictum est, fecit quae futura sunt. Praescire autem potens est, etiam quae ipse non facit, sicut quaecunque peccata. Quia si sunt quaedam quae ita peccata sunt, ut poenae sint etiam peccatorum. Unde dictum est: Et tradidit illos Deus in reprobam mentem, ut faciant quae non conveniunt; non ibi peccatum Dei est, sed judicium. Quocirca praedestinatio Dei quae in bono est, gratiae est, ut dixi, praeparatio; gratia uero est ipsius praedestinationis effectus. quando ergo promisit deus Abrahae in semine eius fidem gentium dicens: patrem multarum gentium posui te - unde dicit apostolus: ideo ex fide, ut secundum gratiam, firma sit promissio omni semini — non de nostrae uoluntatis potestate, sed de sua praedestinatione promisit. promisit enim quod ipse facturus fuerat, non quod homines, quia etsi faciunt
Abbreviated transcription (Latin):
exipsaẽ infirmitate crucifixus: que cum
ita sint: nec grã ꝓhibet correptionem.
nec corre ptio negat grãm & idõ sic est
p̃cipienda iustitia ut ado grã qua id qͦd
p̃cipit᷑ fiat. fideli oratione poscatur: et
hoc utrumq ita faciendum est. ut neq
uista correptio negłegatur omĩa uͦ hec c̃
caritate fiant qm̃ caritas nec facit pec¬
catum & operit multitudinẽ peccatorũ.

Expanded text:
ex ipsa infirmitate crucifixus? Quae cum ex ipsa infirmitate crucifixus? Quae cum ita sint, nec gratia prohibet correptionem, nec correptio negat gratiam: et ideo sic est praecipienda justitia, ut a Deo gratia, qua id quod praecipitur fiat, fideli oratione poscatur; et hoc utrumque ita faciendum est, ut neque justa correptio negligatur. Omnia vero haec cum charitate fiant: quoniam charitas nec facit peccatum, et cooperit multitudinem peccatorum.
Abbreviated transcription (Latin):
corri pimus ne aliquis inde
pereat: cur non etiam timore cor¬
ripimus nealiquis inde plus pereat
neq enim dilectionis uiscera maiora
gestamꝰ quã beatus apłs: qui dicit cor¬
ripite inquictos. consolamim pusilla¬
nimes. suscipite infirmos. patientes
estote ad om̃s. Uidete nequis malũ ꝓ
malo alicui reddat. Ubi intelligendũe
tunc potiꝰ malum promalo reddi si cor¬
ripiendus non corripit᷑: S praua dis¬
simulatione negligitur dicit enĩ. peccãtes
coram omnibus corripe: ut & cȩceti
timorẽ habeant. quod de his percatis
accipiendum est. quȩ ñ latent: ne con¬
tra dnĩ sententiam putetur locutus.
ule cñ dicit. Si percau̾it inte fr̃tiuis. corri¬
pe cũit te & ipsũ solum. Ueruntam̃ & ip¬
se scueritatem corriptionis eousq ꝑduc̃.
utdicat. si nec eccłiam audierit sit tibi tã¬
quam hetnicus & publicanus. & quis
magis dilexit in firmos quam ille qui
pro om̃ib ẽ factus infirmus. & ꝓ omĩb

Expanded text:
corripimus, ne aliquis inde corripimus, ne aliquis inde pereat, cur non etiam timore corripimus, ne aliquis inde plus . pereat? neque enim dilectionis uiscera maiora gestamus quam beatus apostolus, qui dicit: corripite inquietos, consolamini pusillanimes, suscipite infirmos, patientes estote ad omnes. uidete, nmalo alicui reddat. Ubi intelligendum est, tunc potius malum pro malo reddi, si corripiendus non corripiatur, sed prava dissimulatione negligitur. Dicit enim: Peccantes coram omnibus corripe, ut caeteri timorem habeant . Quod de his 446 peccatis accipiendum est quae non latent, ne contra Domini sententiam putetur locutus. lle enim dicit: Si peccaverit in te frater tuus, corripe eum inter te et ipsum. Verumtamen et ipse severitatem correptionis eo usque perducit, ut dicat, Si nec Ecclesiam audierit, sit tibi tanquam ethnicus et publicanus . Et quis magis dilexit infirmos, quam ille qui pro omnibus est factus infirmus, et pro omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
utilitatẽ secreti ne forie quis extollatia
s. om̃s etiam qui bene currunt timcant
defiliis ꝑditionis ñ accepto dono ꝑseua¬
randi usq infinem. infide que ꝑdiletti¬
onem oꝑatur inciꝑe iuuere. & ałiquan¬
lui fidelit ac uiste uiuere & postea
cacde: neq de hac uita priusquã hoccis
contingat auferri quorũ si nemini con¬
tigisset tandii haberent homines istum
saluberrimũ timorem quo uiciũ elatio¬
nis opprimitur donec ad xp̃igrãm qua
pie uiuit᷑ ꝑuenirent: deinceps iamsecu¬
ri nuĩquã se ab illo eẽ casuros:. q̃ p̃sũptio
in isto temptationũ loco ñ expedit.u̾
tanta est infirmitas: ut suꝑbiã possit
gñare securitas Deniq etiam hocerit: sed
tunc quod iamẽ in angłis etiã in hoĩ¬
b: erit. quando suꝑbia ulla et̃ ñ poterit
CC C. Qd nec grã ꝓhibeat coreptionẽ.
neccorreptio grãm. Ex libro decorrepo¬
one it gratia.
i enimaliquando timore non

Expanded text:
utilitatem secreti, ne forte quis extollatur, utilitatem secreti, ne forte quis extollatur, sed omnes, etiam qui bene currunt, timeant, de filiis perditionis non accepto dono perseuerandi. usque in finem in fide, quae per dilectionem operatur, incipere uiuere et aliquandiu fideliter ac iuste uiuere et postea cadere neque de hac uita, priusquam hoc eis contingat, auferri.I quorum si nemini contigisset, tamdiu haberent homines istum saluberrimum timorem, quo uitium elationis opprimitur, donec ad Christi gratiam, qua pie uiuitur, peruenirent, deinceps iam securi numquam se ab illo esse casuros. quae praesumtio in isto temtationum loco non expedit, ubi tanta est infirmitas, ut superbiam possit generare securitas. denique etiam hoc erit; sed tunc, quod iam est in angelis, etiam in hominibus erit, quando superbia ulla esse non poterit. CCLXXXVI. QVOD NEC GRATIA PROHIBEAT CORREPTIONEM NEC CORREPTIO GRATIAM. EX LIBRO DE CORREPTIONE ET GRATIA. Si enim aliquando timore non
Abbreviated transcription (Latin):
ultra ñ seruiunt ñ prima conditione si¬
cut ille liberi . s ꝑ scdm adam dĩ gratia
liberati: & ista libatione habentes libe¬
rum arbitriũ quo scriuant dõ. ñ qͦ ca¬
ptiuent᷑ adiabolo lib̾ati enim apecea¬
to serui faccisunt iustitie in quẽ stabt̃
usq infinẽ: donante sibi ꝑseuerantiã
illo qui eos p̃seuut & p̃desti nauit. &
scđm ꝓpositum uocauit & iustifica¬
uit & głifieauit. quod aũt etiam ꝑ¬
seueraturis scĩs sic ista dicuntur qͣsi
eos ꝑseueraturos habeat᷑. incertũ. non
alicer hec audire debent quib expedit
ñ altum saꝑe s timere quis enum ex
multitudine fideliũ quandui in hac
mortalitate uiuitur in numero p̃de¬
stinatorũ se eẽ p̃sumat: quia id oc¬
cultari opus ẽ in hoc loco: uͥ sic ea¬
uenda est elatio ut etiam ꝑsathanȩ
angłm ne extolleretur tantus co lafi
sciret ipse in quib operaret᷑ e uelle ar si¬
milia multa dicunt᷑. Nam ꝓpt̃ huius

Expanded text:
ultra non seruiunt, non prima condicione siultra non seruiunt, non prima condicione sicut ille liberi, sed per secundum Adam dei gratia liberati et ista liberatione habentes liberum arbitrium, quo seruiant deo, non captiuentur a diabolo. liberati enim a peccato serui sunt facti iustitiae, in qua stabunt usque in finem, donante sibi perseuerantiam illo qui eos praesciuit et praedestinauit et secundum propositum uocauit et iustificauit et glorificauit. Quod autem etiam perseueraturis sanctis sic ista dicuntur, quasi eos perseueraturos habeatur incertum, non aliter haec audire debent quibus expedit non altum sapere, sed timere. quis enim ex multitudine fidelium, quamdiu in hac mortalitate,\' uiuitur, in numero praedestinatorum se esse praesumat, quia id occultari opus est in hoc loco, ubi sic cauenda est elatio, ut etiam per satanae angelum, ne extolleretur, tantus colaphizsciret. ipse in quibus operaretur et uelle; et similia multa dicuntur. propter huius
Abbreviated transcription (Latin):
illo a quo miscđiã consecuti sunt ut fide¬
les essent. a quo acceperunt spm̃ ñ timoris
quo ꝑsequentib cederent. s uirtutis &
caritatis & continentie. qͦ cũcta minãtia.
cuncta inintantia. cunctaeruciantia suꝑ¬
arent qilig̾ sinc peccato ullo dataẽ. cum
qua conditus ẽ. noluntas libera. & eam
fecit seruire peccato: Horũ uͦ cũ fuisset uo¬
luntas seruata peccati. lib̾ata est ꝑillũ qͥ
dixit si uos filius liberauerit tẽ uere lib̃i
eritis: & accepert̃ tantam pistam gratiam
lib̾tatẽ. Ht quãuis quandui hic uiuũt
prignant contra concupiscentias percato¬
rumeisq ñ nulla sub repant ꝓpt̃ que
dicant cotidie dimitte nob debita nra.
Non tam̃ u ltra seriuant peccato quod:
de qͦ peccato qm̃ ñ exp̃ssumẽ possunt
multa & diusa sentiri: ego aut̃ dico ideẽ
peceatum.fidem que ꝑdilectionẽ oꝑatur
de serere usq ad mortem. Huic peccato

Expanded text:
illo a quo misericordiam consecuti sunt, ut fideillo a quo misericordiam consecuti sunt, ut fideles essent, a quo acceperunt spiritum non timoris, quo persequentibus cederent, sed uirtutis et caritatis et continentiae, quo cuncta minantia, cuncta inuitantia, cuncta cruciantia superarent? illi ergo sine peccato ullo data est cum qua conditus est uoluntas libera, et eam fecit seruire peccato; horum uero cum fuisset uoluntas serua peccati, liberata est per illum qui dixit: si uos filius liberauerit, tunc uere liberi eritis, et acceperunt tantam per istam gratiam libertatem, ut, quamuis quamdiu hic uiuant pugnent contra concupiscentias peccatorum eisque nonnulla subrepant, propter quae dicant cotidie: dimitte nobis debita nostra, non tamen ultra seruiant peccato, quod de quo peccato, quoniam non expressum est, possunt multa et diuersa sentiri. ego autem dico id esse peccatum, fidem, quae per dilectionem operatur, deserere usque ad mortem. huic peccato
Abbreviated transcription (Latin):
tan ñ mancbit: Sine penitentia sunt enim
dona & uocatiodĩ: s uocatio eoꝵ qui scđm
ꝓpositum uocati sunt. Pro his igͥ interpel¬
lante xͦ ne deficiat fides eoꝵ sine dubio ñ
deficiet usq infinẽ: ac ꝑhoc ꝑserierabit us¬
q infinẽ: nec eam nͥ manentẽ uite huius
inuenit finis. Maior quippe libertas est
necessaria. adũsus tot & tantas temptati¬
ones que inparadiso ñ fuert̃ dono ꝑse¬
uerantie munita atq firmata: ut cũ oĩb
amorib ttrrorib errorib suis iuncat᷑ hic
mundus: hoc scõrũ martiria docuerunt.
Deniq ille & terrente nullo & insuper
contͣ dĩ terroitis imꝑiũ libero usus arbi¬
trio ñ stecit intanta felicitate: in tanta ñ
pec eandi facilitate. Istiaut ñ dico terrente
mundo s seuiente nestarent. steterunt in
fide: Cum uideret ille bona p̃sentia quȩ
fuerat relicturus: isti futura quȩ accepturi
fuerant non uiderent. Uñ hoc nisi donãte

Expanded text:
tan non manebit"? sine paenitentia sunt enim tan non manebit"? sine paenitentia sunt enim dona et uocatio dei, sed uocatio eorum qui secundum propositum uocati sunt. pro his igitur interpellante Christo, ne deficiat fides eorum, sine dubio non deficiet usque in finem, ac per hoc perseuerabit usque in finem, nec eam nisi manentem uitae huius inuenit finis. Maior quippe libertas est necessaria aduersus tot et tantas temtationes, quae in paradiso non fuerunt, dono perseuerantiae munita atque firmata, ut cum omnibus amoribus, terroribus, erroribus suis uincatur hic mundus. hoc sanctorum martyria docuerunt. denique ille et terrente nullo et insuper contra dei terrentis imperium libero usus arbitrio non stetit in tanta felicitate, in tanta non peccandi facilitate, isti autem, non dico terrente mundo, sed saeuiente, ne starent, steterunt in fide. cum uideret ille bona praesentia, quae fuerat relicturus, isti futura quae accepturi fuerant non uiderent? unde hoc, nisi donante
Abbreviated transcription (Latin):
ta uõ ñ consequenter faciunt ut homo
uiuat: s tam̃ sine illis ñ pot̃ uiuere: pͥ¬
mo itaq homini qui in eo bono qͦ factus
erat rectus acceꝑat posse non peccare.
posse ñ mori. posse ipsum bonũ ñ deserere.
Datum est adiutoriũ ꝑseuerantie. ñ quo fi¬
eret ut ꝑseueraret. S sine quo ꝑlib̃m arb̃m¬
ꝑseuerare ñ posset. nunc uͦ scĩs in regnum
di ꝑ grãm dĩ p̃destinatis ñ tale ad uitoriũ
ꝑseuerantie datur: s tale ut eis ꝑseuerãtia
ipsa donetur: non solũ ut sine isto dono
dixit. Sine me nichil potestis face̾:uerum
etiam dix̃. Non uos me elegistis. s ego ele¬
gi uos. & posui uos ut eatis & fructũ af¬
feratis & fructus ur maneat. Quib uerbis¬
eis ñ solum iustitiã: uerumetiã in illa ꝑ¬
seuerantiã se dedisse monstrauit. Xp̃o enĩ
sic eos ponente ut eant & fructum afferant.
& fructus eorum maneat: Quis audeat di¬
cere ñ manebit: quis audeat dicere Forsi

Expanded text:
nta uero non consequenter faciunt, ut homo nta uero non consequenter faciunt, ut homo uiuat, sed tamen sine illis non potest uiuere. primo itaque homini, qui in eo bono, quo factus erat rectus, acceperat posse non peccare, posse non mori, posse ipsum bonum non deserere, datum est adiutorium perseuerantiae, non quo fieret, ut perseueraret, sed sine quo per liberum arbin regnum dei per gratiam dei praedestinatis non tale adiutorium perseuerantiae datur, sed tale, ut eis perseuerantia ipsa donetur, non solum ut sine isto dono dixit: sine me nihil potestis facere, uerum etiam dixit: non uos me elegistis, sed ego elegi uos et posui uos,\'ut eatis et fructum afferatis et fructus ueis non solum justitiam, verum etiam in illa perseverantiam se dedisse monstravit. Christo enim sic eos ponente ut eant, et fructum afferant, et fructus eorum maneat, quis audeat dicere, Non manebit? quis aud
Abbreviated transcription (Latin):
mori. Prima erat ꝑseuerantie pocestas.
bonum posse ñ desertre: Nouissima erit
ꝑseuerantie felicitas. bonũ ñ posse desere¬
it. Nunquid quia erunt bona nouissi¬
ma potiora atq meliora.⁊ idõ fuerunt il¬
la prima uel nulla uel parua: Itẽq ipsa
adiitoria distinguenda sunt. Aluid est
aduicorium sine quo aliquid ñfit: & ali¬
ud ẽ adiutoriũ qͦ aliqͥd fit. Nã sine ali¬
mentis ñ possumꝰ uiuere: nec tam̃ cum
affuerut alim̃ta. eis fit ut uiuat qui ut¬
mori uoluerit. Ergo adiutoriũ alim̃to¬
rumest. sine quo non fit: ñ quo fit ut ui¬
uamꝰ. At uͦ beatitudo quã ñ habet hõ
cum data fuerit: continuo fit beatus. Ad¬
uitorium est enim ñ solum sine quo ñfit:
uerumetiã qͦ fit ꝓpt̃ quod dat᷑. Qua ꝓpt̃
hoc aduitoriũ. & quo fitẽ & sine qͦ
ñ fit: quia & sidata fuerit homini bea¬
titudo continuo fit beatus. Et sidata
nunquam fuerit nunquam erit. Alim̃¬

Expanded text:
mori. prima erat perseuerantiae potestas mori. prima erat perseuerantiae potestas bonum posse non deserere; nouissima erit perseuerantiae felicitas bonum non posse deserere. numquid quia erunt bona nouissima potiora atque meliora, ideo fuerunt illa prima uel nulla uel parua? Itemque ipsa adiutoria distinguenda sunt. aliud est adiutorium, sine quo aliquid non fit, et aliud est adiutorium, quo aliquid fit. nam sine alimentis non possumus uiuere, nec tamen, cum affuerint alimenta, eis fit, ut uiuat qui mori uoluerit. ergo adiutorium alimentorum est, sine quo non fit, non quo fit, ut uiuamus. at uero beatitudo, quam non habet homo, cum data fuerit, continuo fit beatus. adiutorium est enim non solum, sine quo non fit, uerum etiam quo fit propter quod datur. quapropter hoc adiutorium et quo fit est et sine quo non fit, quia et si data fuerit homini beatitudo, continuo fit beatus, et si data numquam fuerit, numquam erit. alime
Abbreviated transcription (Latin):
diuid posse ñ peccare ⁊ ñ posse peccare. Sini¬
liter & de morte. ex libro de correptio
re peccato: que futura erat et
homini. sic̃ factaest angłis sanctis
merces meriti: Nunc aut̃ ꝑpeccatũ
ꝑdito bono merito: in his qui liberãt
factũ est doniun grẽ quȩ merces me
int̃ se differant diligent & uigilant᷑ intu
cudum est: posse ñ peccare & non posse
peccare posse non mori. & non posse mori:
Bonum posse ñ deserere. bonũ non posse
deserere. Potuit enuim ñ peccare primus
homo. potuit ñ mori: pocuit bonũ non
deserere. Nunquid dicturi sumꝰ ũ po¬
tiit peccare qui tale habebit liberum
arbitrium. aut ñ potuit mori cuidictũẽ.
si peceaueris morte morieris. aut ñ pocuit
bonũ deserere cum hoc peceando deserue¬
rit. & idõ mortuus sit: prima gͦ libertas
uoluntatis crat posse ñ peccare: Nouissi¬
maerit multo maior. non posse peccare.
Prima im mortalitas erat posse ñ mori.
nouissima erit multo maior ñposse

Expanded text:
DIVIDIT: POSSE NON PECCARE ET NON POSSE PECCARE. SIMILITER ET DE MORTE. EX LIBRO DE CORREP- TIre peccato, quae futura erat et homini, sicut facta est angelis smerces meriti? Nunc autem per peccatum perdito bono merito, in his qui liberantur factum est donum gratiae, quae merces merinter se dendum est, posse non peccare et non posse peccare, posse non mori et non posse mori, bonum posse non deserere, bonum non posse deserere. potuit enim non peccare primus homo, potuit non mori, potuit bonum non deserere. numquid dicturi sumus: "non potuit peccare" qui tale habebat liberum arbitrium? aut: "non potuit mori" cui dictum est: si peccaueris, morte morieris? aut: "non potuit bonum deserere", cum hoc peccando deseruerit et ideo mortuus sit? prima ergo libertas uoluntatis erat, posse non peccare; nouissima erit multo maior, non posse peccare. prima immortalitas erat posse non mori; nouissima erit multo maior, non posse
Abbreviated transcription (Latin):
meritum uel bonum piorũ. uel malũ
impiorũ. Alioquin quomͦ iudicabit
uertit hominẽ. de qͣ ꝑsalmus dicit.
stificetur impius. Hoc ẽ eximpio fiat
iustus: & incipiat habere meritũ bonũ
quod dñs coronabit qũ iudicabitur
mundus. Ipsa est enĩ questio de gratia
dĩ: quȩ fecit ut homines ñ intelligentes.
putarent apłm paulũ dicere. faciamus
mala ut ueniant bona. Uñ apłs petrus
maculati apud dm̃ repperiri in pace. &
dnĩ nr̃i pacientiã salutẽ existimate. sic̃o
dilectissimꝰ frat nr̃ paulus scdm eam
que data ẽ ei sapientiã scͥpsit uob̃ ut
& in omĩb epłis loquens in eis. Dehis
inquib sunt quedã difficilia intellectu:
que indocti & instabiles homines per¬
uertunt sicut & cęteras scͥpturas ad pͥũ
suũ interitũ. Cauete gͦ quod tantus apłs
tam teribilit dicit: & ubi sentitis non uos
intelligere. interim credite diuinis eloquus.
nec conuerti potest ad dm̃ nec proficere in

Expanded text:
meritum uel bonum piorum uel malum meritum uel bonum piorum uel malum impiorum; alioquin quomodo indicabit uertit hominem, de qua psalmus dicit: ustificetur impius, hoc est ex impio fiat iustus et incipiat habere meritum bonum, quod dominus coronabit, quando iudicabitur mundus. Ipsa est enim quaestio de gratia dei, quae fecit, ut homines non intellegentes putarent apostolum Paulum dicere: faciamus mala, ut ueniant bona. unde apostolus Pmaculati apud deum reperiri in pace et domini nostri patientiam salutem existimare, sicut et dilectissimus frater noster Paulus secundum eam quae data  in omnibus epistulis, loquens in eis de his in quibus sunt quaedam difficilia intellectu, quae indocti et instabiles homines peruertunt, sicut et ceteras scripturas, ad proprium suum interitum. Cauete ergo quod tantus apostolus tantum terribiliter dicit, et ubi sentitis non uos intellegere, interim credite diuinis eloquiis,nec conuerti potest ad deum nec proficere in
Abbreviated transcription (Latin):
liberum arbitrium. quomͦ uidicat mun¬
in homine. Et alio loco. Quigłat᷑ indnõ
głetur. Illi uero heretici se ipsos ascipsis
iustos fieri putantes. quasi hoc eis non
ds̃ dederit. s ipsi sibi. ñ itiq in dño.
s insemetipsis głantur. Talib dic̃ apłs.
Quis enĩ te discernit. quod idõ dicit. quia
de massa illius ꝑditionis quȩ factaeot
ex acdam ñ discernit hominem ut eũ
flatis cum audisset. Quis enimte dis¬
cernit posset responde uel uoce uel co¬
gitatione & dicere discernit me fides
mea. Discernit me oratio mea. Discernait
me iustitia mea: Mox apłs occurrit cogi¬
tationib euis & dixit. Quid enĩ habes
quod ñ accepisti: Siaũt accepisti qͥd
głaris qua si non acceperis: Sienĩ glo¬
riantur quasi ñ acceperunt quise a se
ipsis iustificari putant: ac ꝑhoc in se ip¬
sis ñ in dño głant᷑. Dicunt grãm dĩ se¬
cundum merita nra dari: quod om̃ino
falsissimum est. Non quia nullũ est

Expanded text:
liberum arbitrium, quo modo iudicat munliberum arbitrium, quo modo iudicat munin homine et alio loco: Qui gloriatur, inquit, in domino glorietur. illi uero haeretici se ipsos a se ipsis iustos fieri putantes, quasi hoc eis non deus dederit sed ipsi sibi, non utique in domino sed in semet ipsis gloriantur. talibus dicit apostolus: Quis enim de massa illius perditionis, quae facta est ex Adam, non discernit hominem, ut eum flatus, cum audisset: quis enim te discernit? posset respondere uel uoce uel cogitatione et dicere: "discernit me fides mea", "discernit me oratio oratio, "discernit me iustitia mea": mox apostolus occurrit cogitationibus eius et dixit: quid gloriaris, quod non accepisti? si autem accepisti, quid gloriaris, quasi non acceperis? sic enim gloriantur, quasi non acceperint, qui se a se ipsis iustificari putant ac per hoc in se ipsis, non in domino gloriantur. Dicunt gratiam dei secundum merita nostra dari. quod omnino falsissimum est, non quia nullum est
Abbreviated transcription (Latin):
abepĩs: absoluta est: s confessio quare
correctio ipsa est absoluta᷑ quia ea que
dixit ante epõs catholica uidebantur.
quȩ aut̃ scͥpsit inlibris suis epĩ qui ab¬
soluerunt nescierunt. & forsitan corre¬
ctus ẽ. Desperare enim de homine non
debemus: qui forte fidĩ eatholice ad¬
uingi se maluit: & ad eius grãm auxi¬
liumq confugit. forte hoc factum sit.
tam̃ ñ heresis est absoluta. s homo he¬
sem negans.ccrcui. Qͦ mundum ds
cet. Ex epla ad ualentinum mona
bsecro uos fres sicut chum¬
corinthios obsecrauit apłs ꝑ nom̃
enim dñs iħs sicut scriptumest in eu¬
głio iohis apłi non uenit ut uidicaret
mundum: s ut saluaretur mundus per
ipsum. Postea uͦ sicut scribit apłs paulꝰ
uidicabit ds̃ mundũ: quando uenturus
est sicut tota eccłia in simbolo confitet᷑.
iudicare uiuos & mortuos. Sigͦ non ẽ
dĩ grã. quomͦ saluat mundũ: &e sinonẽ

Expanded text:
ab episcopis. absoluta est, sed confessio quasi ab episcopis. absoluta est, sed confessio quasi correctio ipsa est absoluta, quia ea quae dixit ante episcopos catholica uidebantur, quae autem scripsit in libris suis episcopi, qui absoluerunt, nescierunt. et forsitan correctus est. desperare enim de homine non debemus, qui forte fidei catholicae adiungi se maluit et ad eius gratiam auxiliumque confugit. forte hoc factum sit. tamen non haeresis est absoluta, sed homo haeresem negans. CCLXXXII. QVOD MVNDVM DEVS CET. EX EPISTVLA AD VALENTINVM MONAe uos, fratres, sicut Corinthios obsecrauit apostolus, penim dominus Iesus. sicut scriptum est in euangelio Iohannis apostoli, non uenit, ut iudicaret mundum. sed ut saluaretur mundus per ipsum; postea uero. sicut scribit apostolus Paulus, iudicabit deus mundum. quando \'uenturus est\', sicut tota ecclesia in symbolo confitetur, \'iudicare uiuos et mortuos\'. si ergo non est dei gratia, quo modo saluat mundum? et si non est
Abbreviated transcription (Latin):
mus supini & dicamꝰ . Pluat ds̃ escas
suꝑfacies nr̃as: ut ꝓrsus nos nichilage¬
re uelimus: Et cum esca compluta fuerit
suꝑ os fuerit nr̃m. dicamus etiã dĩ gluciat.
De nob aliqͥd ⁊ nos agere debemꝰ: studere
debemꝰ: conari debem. & in eo grãs agere
in quo potuerimꝰ in eo quod ñ potuerimꝰ
orare. quando grãs agis caues ne damp¬
neris ingratus: Quando aũt quod ñdũ
habes petis: caues ne remaneas inanis
quia impediris. Cogitate gͦ ista frẽs mei
quisquis ad uos accesserit: & dixerit uo¬
bis. quid gͦ nos facimus sinichil habemꝰ
in potestate nͥ dĩ det omĩa. Ergo ñnos co¬
ronabit ds̃ s se coronauit. iam uidetis qͥa
de illa uena iam uenit. uena est. s uene¬
num habet. ꝑcussa ẽ enim a serpente. sana
ñ est. Hoc enĩ agit hodie sathanas qͦmͦ
ꝑuenena hereticorum eiciat de eccłia sic̃
nunc ꝑuenena serpentis eiecit de para¬
diso. Illum nemo dicat absolutũ esse

Expanded text:
mus supini et dicamus: pluat deus escas mus supini et dicamus: pluat deus escas super facies nostras, ut prorsus nos nihil agere uelimus et, cum esca compluta fuerit super os nostrum, dicamus: etiam deus gluttiat de nobis. aliquid et nos agere debemus. studere debemus, conari debemus et in eo gratias agere in quo potuerimus, in eo quod non potuerimus orare. quando gratias agis, canes, ne damneris ingratus; quando autem quod nondum habes petis, caues, ne remaneas inanis, quia impediris. Cogitate ergo ista, fratres mei: quisquis ad uos accesserit et dixerit uobis: "quid ergo nos faciemus? nihil habemus in potestate, nisi deus det omnia? ergo non nos coronabit deus, sed se coronabit," iam uidetis, quia de illa uena uenit. uena est, sed uenenum habet; percussa est enim a serpente, sana non est. hoc agit enim hodie satanas, quomodo per uenena haereticorum eiciat de ecclesia, sicut tunc per uenena serpentis eiecit de paradiso. illum nemo dicat absolutum esse
Abbreviated transcription (Latin):
mus. Ergo sapientia in nr̃a est pote¬
state lam dixi preceptũ audiui. uolun¬
tatem cognoui: audi orationẽ ut grãm
tu possis agnoscere. De sapientia agit᷑
que uissa est nob: audiamꝰ qͥd dicat apl̃s
iacobꝰ: Siquis aut̃ ur̃m indiget sapien¬
tia: postulet adõ quidat om̃ib affluent̃.
ad tunotħm: contine te ipsũ Iussio c̃. p̃¬
ceptioẽ. audiendũ ẽ. faciendũ ẽ: s nisi
ds̃ adiuet remanemꝰ conamur qui¬
dem facere uoluntate: & nitit᷑ aliquid
uoluntas: ñ p̃sumat potestas. nͥ aduiuie¬
tur infirmitas. Certe enĩ iussũ est con¬
tinete ipsũ audi aliũ locũ scͥpture et
cumscirem inquit qͥa nemo eẽ potest conti¬
nens nͥ ds det: ⁊ hoc ipsũ erat sapientie. scire
cuiꝰ eẽt hoc donu: & quid inquit feci.
adii dñm & dep̃eatus sũ. Quid opus est
multa ꝑcurrere frẽs mei: quicquid nob̃
iubetur orandum est. ut impleat᷑. s ñ
sicut dimitamꝰ nos: & quomͦ egri iacea¬

Expanded text:
mus. ergo sapientia in nostra est potemus. ergo sapientia in nostra est potestate? iam dixi, praeceptum audiui, uoluntatem cognoui audi orationem, ut gratiam tu possis agnoscere. de sapientia agitur, quae iussa est nobis. audiamus, quid dicat apostolus Iacobus: si quis autem uestrum indiget sapientiad Timotheum: contine te ipsum. iussio est, praeceptio est; audiendum est, faciendum est. sed nisi deus adiuuet, remanemus. conamur quidem facere uoluntate et nititur aliquid uoluntas; non praesumat potestas, nisi adiuuetur infirmitas. certe enim iussum est: contine te ipsum. audi alium locum scripturae: et cum scirem, inquit, quia nemo potest esse continens, nisi deus det, et hoc ipsum erat sapientiae, scire cuius esset hoc donum. et quid, inquit, feci? adii dominum et deprecatus sum. quid opus est multa percurrere, fratres mei ? quidquid nobis iubetur, orandum est, ut impleatur: sed non sic, ut dimittamus nos et quomodo aegri iacea
Abbreviated transcription (Latin):
se uitare malum: s adiutorio di implere qͦd
uoluntatis arbitrium. Quando oratur
quod p̃cipit᷑. agnoscite grẽ beneficiũ. Ut¬
trumq eiũ inscͥpturis habes: & p̃cipit᷑¬
& oratur. Quod p̃cipit᷑. hoc orat᷑. Uide¬
te quid dico p̃cipit᷑. ut intelligamꝰ. Qmͦ p̃ciptcͣ¬
ut intelligamꝰ: Nlolite fieri sic̃ equus ⁊ mulꝰ. ñ ha¬
benti ᷤ ĩ tellectũ. Audisti quia iussũ esi: pete
ut possis implere quod uissũ est. qͦmͦ inqͥs
peto: audi scͥpturã quid tͥ iussũ ẽ. Nolite
eẽ sicut ȩqꝰ & mulus ñ habentes intelle¬
ctum. quia uissumẽ. agnouisti uolun¬
tatem: audi quia oratur. ut agnoscas
grãm. Damͥ intellectum & discam man¬
data tua. iussumest. ut habeamꝰ sapien¬
tiam: quia uissum est lego uͥ legis inqͥt:
audite qui insipientes estis in populo:⁊
stulti aliquando sapite. Iam ille quid di¬
cit: uides quomͦ nob̃ p̃cipit d̾s ut sapia¬

Expanded text:
se uitare malum, sed adiutorio dei implere quod se uitare malum, sed adiutorio dei implere quod uoluntatis arbitrium, quando oratur quod praecipitur, agnoscite gratiae beneficium. utrumque enim in scripturis habes: et praecipitur et oratur. quod praecipitur, hoc oratur. uidete quid dico. praecipitur, ut intellegamus. quomodo pintelligamus: Nolite esse sicut equus et mulus, non habentes intellectum; audistis quia jussum est, pete ut possis implere quod jussum est. Quomodo, inquis, peto? audi Scripturam quid tibi jussum est: Nolite esse sicut equus et mulus, non habentes intellectum. quia iussum est, agnouisti uoluntatem. audi, quia oratur, ut agnoscas gratiam: da mihi intellectum, ut discam mandata tua. iussum est, ut habeamus sapientiam: quia iussum est, lego. "ubi legis?" inquit. audite: qui insipientes estis in populo, et stulti aliquando sapite. iam ille quid dicit? uides, quomodo nobis praecipit deus, ut sapia
Abbreviated transcription (Latin):
quicumq me audis si p̃sens es quid dicis:
quia ñ peccare in potestate sic babemꝰ. ut
hoc sine adiutorio diuine gr̃e implere pos¬
samus: hoc dicis. hoc uiquit. gͦ inpotesta¬
te habemus. ñ peccare sine aduitorio dĩ.
plane inquit liberũ arbitrium nr̃m ad
hoc nob̃ sufficit. Quid est gͦ quod ait apłs.
scribens ad corinthios oramus ad dm̃ ne
quid faciatis mali: Attendistis audistis
accepistis: & quia manifestissimũ ẽ sine
dubio incellexistis quid orauit apłs. O¬
ramus inquit ad dnm: nequid faciatis
mali. Pot̾at dice. monemꝰ uos neqͥd faciatis mali:
docemꝰ uos neqͥd faciatiᷤ mali: iubemꝰ uobis p̃cipi¬
mus uob. Qd qͥdem si dicẽt certum dicẽt: qͥa &
uolunta nr̃a agit aliqͥo. Nenĩuoluntas nr̃a ni¬
chil ag̃: sola ñ sufficit. Mlaluit tñ dr̃e oramus.
ut ipsã grãm cõm̃daret: ut intelligerent illi
qͣnñ faciunt aliqͥd mali ñ sua uoluntate sola¬

Expanded text:
quicumque me audis, si praesens es? quid dicis? quicumque me audis, si praesens es? quid dicis? quia non peccare in potestate sic habemus, ut hoc sine adiutorio diuinae gratiae implere possimus? hoc dicis? "hoc" inquit. ergo in potestate habemus non peccare sine adiutorio dei? "plane" inquit; "liberum arbitrium nostrum ad hoc nobis sufficit." quid est ergo, quod ait apostolus scribens ad Corinthios? oramus ad deum, ne quid faciatis mali. attendistis, audistis, accepistis et, quia manifestissimum est, sine dubio intellexistis quid orauit apostolus. oramus, inquit, ad deum, ne quid faciatis mali. poterat dicere: monemus uos, ne quid faciatis mali, docemus uos, ne quid faciatis mali, iubemus uobis, praecipimus uobis. quod quidem si diceret, certum diceret, quia et uoluntas nostra agit aliquid; non enim uoluntas nostra nihil agit. sola non sufficit. maluit tamen dicere: oramus, ut ipsam gratiam commendaret, ut intellegerent illi, quando non faciunt aliquid mali, non sola sua uoluntate
Abbreviated transcription (Latin):
cedat rogare nobis quod isti dict̃ rogll̃
nos ñ debe a sempit̾na maiestate s habe ĩ potesta¬
suꝑ uos facimus euacuant: exinanunt.
elidunt: auditis me credo fres mei qndo
dico conuersi ad dñm benedicamus no¬
men euis: det nob̃ ꝑseuerare in mandatis
sius: ambulare in uia recte eruditionis
sue: placere illi in omĩ oꝑe bono. & cetera
talia. Prorsus inquiunt hoc totũ inpo¬
testate nr̃a ẽ constitutũ. Ergo nos in anit̃
talia uob̾ optamꝰ: defendamus nos & uos.
ne & nos sine causa benedicamus. & uos
sine causa am̃ subscribatis. Fr̃s mei am̃ue¬
strũ subscͥptiorrã ẽ: consensio ur̃a ẽ: astipula¬
tioura est: ne forte aliquiᷤ ipsorũ & nos cõ¬
dempnet & uos. defendamꝰ nos de apło
paulo: uideamus sitalia optauit plebisuc.
Audite quid dixerit: qualia oramus super
uos. Audite quid dixerit quodã loco rem
breuem dico quid dicis O noue heretice

Expanded text:
cedat rogare nobis quod isti dicunt cedat rogare nobis quod isti dicunt nos non debere a sempiterna maiestate, sed habere\' in potesta' quas super uos facimus, euacuant, exinaniunt, elidunt. au-i distis me, credo, fratres mei, quando dico: conuersi ad dominum benedicamus nomen eius, det nobis perseuerare in mandatis suis, ambulare in uia recta eruditionis suae, placere illi in omni opere bono et cetera talia. prorsus, inquiunt, hoc\' totum in potestate nostra est constitutum. ergo nos inaniter talia uobis optamus. defendamus nos et uos, ne et nos sine causa benedicamus et uos sine causa amen suscribatis. fratres mei, amen uestrum suscriptio uestra est, consensio uestra est, adstipulatio uestra est. ne forte aliqui ipsorum et nos condemnent et uos, defendamus nos de apostolo Paulo, uideamus, si talia optauit plebi suae - audite quid dixerit — qualia oramus super uos. audite, quid dixerit quodam loco. rem breuem dico. quid dicis, o noue haeretice,
Abbreviated transcription (Latin):
uersationes hominum impiorũ auer¬
sorum aueritate : & quia iam insuas
sententias ceciderunt. uinci nolentiũ.
iudete obsecrouos: ecce enim inuenit
quod diceret. I dõ nos dicere ne nos in¬
feras intemptationẽ ne aliquid no¬
bis contingat. quod non babemus
in potestate scđm corporis temptatio¬
nem. In de gͦ dicebat dñs. Uigilate e
orate. ne intretis intemptationẽ:hoc
dicebat uigilate & orate. ne pedẽ fr̃ã¬
gatis. aut ne caput doleatis: aut
ne indampnũ in cuͬratis: Non hocdi¬
cebat: s quid dicebat: quod petrodi¬
xit. Rogaui prote ne deficiat fides
tua: rogaui inquit prote dicit deus
homini. dñs seruo magister discipło
medicus engroto: rogaui prote. Quid.
ne deficiat: quid :manus tua. pes
tuas. oculus tuus. lingua tua aliqͣ
paralysi. idẽ. dissoluciõ m̃brorum.
ñ: s ne deficiat fides tuia. Scd̾m istos
inpotestate habemꝰ ne deficiat fides
nr̃ã. Quare pro nob rogat᷑ ds̃ ut con¬

Expanded text:
uersationes hominum impiorum aueruersationes hominum impiorum auersorum a ueritate et, quia iam in suas sententias acciderunt, uinci nolentium; uidete, obsecro uos. ecce enim inuenit quod diceret, ideo nos dicere: ne nos inferas in temtationem, ne aliquid nobis contingat quod non habemus in potestate secundum corporis temtationem. inde ergo dicebat dominus: uigilate et orate, ne intretis in temtationem? hoc dicebat: uigilate et orate, ne pedem frangatis aut ne caput doleatis aut ne in damnum incurratis? non hoc dicebat. sed quid dicebat ? quod Petro dixit: rogaui pro te, ne deficiat fides tua, rogaui, inquit, pro te, dicit deus homini, dominus seruo, magister discipulo, medicus aegroto: rogaui pro te. quid ne deficiat? quid? manus tua, pes tuus, oculus tuus, lingua tua, aliqua paralysis, id est dissolutio membrorum? non, sed ne deficiat fides tua. secundum istos in potestate habemus, ne deficiat fides nostra. Quare pro nobis rogatur deus, ut con
Abbreviated transcription (Latin):
tatis respondere: horrui frẽs mer: quan¬
do audiui: ego qͥdem ñ audiui aurib meis: s
fuit & modo ẽ siccensis ep̃s. cũ remeass
ab urbe roma. & ibi cum quodam tali¬
a sentiente confligeret. uel se conflixis
se referret. cum urgeretur ponde orati¬
onis dñice urgebat᷑ enĩ eũ & dicebat.
potestate ẽ om̃s peccatorũ tẽptationes.
solis uoluntatis nr̃e iurib superare.
Quare dõ dicimꝰ ne nos inferas intem¬
ptationẽ: quid eum putatis respondis¬
se: rogamꝰ inquit dm̃ ne nos inferas
intemptationẽ. ne aliquid mali pacia¬
mur quod ñ habemꝰ inpotestate: neruã
de equo. & ne frangam pedẽ: ne latro
me int̾ficiat. & que sunt huiꝰmodi. hec
enim inquit ñ habeo in potestate: iam
runcere temptationes peccatorum
meorum. si uolo & possum: nec dĩ
ad itorio possum. Uidetis fratres
quam maligna heresis: iudeatis quem¬
adinodũ om̃s horretis. Cauete ne ca¬
piamini. Noui enĩ calidicatis. & tergi¬

Expanded text:
tatis respondere? horrui, fratres mei, quantatis respondere? horrui, fratres mei, quando audiui. ego quidem non audiui auribus meis, sefuit et modo est Siccensis episcopus, cum remeasset ab urbe Roma et ibi cum quodam talia sense referret, cum urgueretur urgeretur pondere orationis Dominicae Urgebat enim eum et dicebat: potestate est omnes peccatorum temtationes solis uoluntatis nostrae uiribus superare, quare deo dicimus: ne nos inferas in temtationem?" — quid eum putatis respondisse? "rogamus" inquit "deum, ne nos inferat in temtationem, ne aliquid mali patiamur, quod non habemus in potestate, ne ruam de equo et ne frangam pedem, ne latro me interficiat et quid huius modi. haec enim" inquit "non habeo in potestate: nam uincere temtationes peccatorum meorum si uolo, et possum, nec dei adiutorio possum." Videtis, fratres, quam maligna haeresis. uidetis, quemadmodum omnes horretis. cauete, ne capiamini. noui enim calliditates et tergi
Abbreviated transcription (Latin):
negant scđm adam carnaliter natos: con¬
tagium mortis prima natiuitate contra¬
here. Sic enim eos sine ullo peccati origi¬
nalis unculo asserunt nasci. ut prorsꝰ
ñsit quod eis oporteat scđda natiuitate
dimitti. s eos ꝓpterea baptizari ut rege¬
neratione adoptati ammutantur adre¬
gnum dĩ de bono inmelius translati: ñ
ista re generatione ab aliqͦ malo obliga¬
tionis ueteris absoluti. Nam etiam sinon
baptrient᷑ promittunt eis extra regnũ qͥdẽ
dĩ. s tam̃ et̃nã & beatã qͣn dã uitã suã Ip.¬
sum qͦ adã dicunt etiã siñ peccasset fuisse
corpore moriturum: neq ita mortuum
merito culpe s conditione nature obi ciũ¬
t᷑ eis & alia ñ nulla: s ista sunt maxime¬
& exqͥb intelligunt᷑ euã illa uel cuncta ł
lla duo dimute nob debita nr̃a.
sicut & nos dimittimꝰ debitorib nr̃is.
& ne nos inferas intemptationẽ. quan¬
do pelagianis obiciuntur. quid eos pu¬

Expanded text:
negant, secundum Adam carnaliter natos, connegant, secundum Adam carnaliter natos, contagium mortis antiquae prima nativitate contrahere. Sic enim eos sine ullo peccati originalis vinculo asserunt nasci, ut prorsus non sit quod eis oporteat secunda nativitate dimitti: sed eos propterea baptizari, ut regeneratione adoptati admittantur ad regnum Dei, de bono in melius translati, non ista renovatione ab aliquo malo obligationis veteris absoluti. Nam etiamsi non baptizentur, promittunt eis extra regnum quidem dei, sed tamen aeternam et beatam quandam uitam suam. ipsum quoque Adam dicunt, etiam si non peccasset, fuisse corpore moriturum, neque ita mortuum merito culpae, sed condicione naturae. obiciuntur eis et alia nonnulla, sed ista sunt maxime, quibus intelleguntur etiam illa uel cuncta uel Illa duo: "dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris et: ne nos inferas intemtationem quando Pelagianis obiciuntur, quid eos pu
Abbreviated transcription (Latin):
qua ignorantia pellitur: caritatẽ dari negãt
qua pie uiuit᷑. ut scilicet cum sit dĩ donũ
scientia que sine caritate inflat. ñsit dĩ
donũ ipsa caritas que ut scientia ñ inflit.
edificat. Destruunt etiam orationes
quas facit eccłia siue proinfidelibus
& doctrine dĩ resistentib. ut conuer¬
tantur ad eum: siue ꝓfidelib ut au¬
geatur in eis fides & ꝑseuerent in ea
Hec quippe ñ ab ipso accipete. s a se ip¬
sis homines habere contendunt. grãm
dĩ qu a liberamur ab impietate dicẽtes
scdm merita nr̃a dari quod quidãm pelagiꝰ
inepiscopali iudicio palestino dampnari
metuens dampnare compulsus est: Sed
inposterioribus suis scͥptis hoc inuenitur
docere. Inid etiam progrediuntur. ut di¬
cant uitã iustorũ in hoc scło nullum om̃ino
habere peccatum&: ex his eccł̃iam xp̃i in hac
mortalitate ꝑfici ut sit omnino sine
mitte nobis debita nr̃a. Paruilos etiam

Expanded text:
qua ignorantia pellitur; charitatem autem dari negant qua ignorantia pellitur; charitatem autem dari negant qua pie vivitur: ut scilicet cum sit Dei donum scientia quae sine charitate inflat, non sit Dei donum ipsa charitas, quae ut scientia non inflet, aedificat . Destruunt etiam orationes, quas facit Ecclesia, sive pro infidelibus et doctrinae Dei resistentibus, ut convertantur ad Deum; sive pro fidelibus, ut augeatur in eis fides, et perseverent in ea. Haec quippe non ab ipso accipere, sed a se ipsis homines habere contendunt, gratiam Dei qua liberamur ab impietate, dicentes undum merita nostra dari. Quod quidem Pelagius in episcopali judicio Palaestino damnari metuens, damnare compulsus est; sed in posterioribus suis scriptis hoc invenitur docere. In id etiam progrediuntur, ut dicant vitam justorum in hoc saeculo nullum omnino habere peccatum, et ex his Ecclesiam Christi in hac mortalitate perfici, ut sit omnino sine mitte nobis debita nostra . Parvulos etiam
Abbreviated transcription (Latin):
eẽt frustra dñs dixisse uidẽt᷑. sine me
nichil potestis facere. Deniq pelagius
a frĩb increpatus. quod nichil tribu¬
eret aduitorio gr̃ẽ dĩ adeius manda¬
ta facienda: correptioni eorũ hactenꝰ
cessit. ut ñ eam libero arbitrio p̃pone¬
ret. s infideli calliditate supponeret. di¬
cens ad hoc eam dari hominib ut que
facere ꝑliberũ iubentur arbitrium. fa¬
cilius possint impłe ꝑ grãm: dicendo utiq
ut facilius possint: uoluit eredieã si dif̾¬
ficilius. tam̃ posse homines sine grã diui¬
na facere uissa diuna: Illam uero
grãm dĩ sine qua nichil boni possumꝰ
facere. ñ eẽ di cunt. nisi in libero arbi¬
trio quod nullis sius p̃cedentib meritiᷤ
ab illo accepit nr̃a natura. Ad hoc tã¬
tum existimantes ip̃so aduuante per
suam legẽ atq doctrinã. ut discamus.
quȩ facere & que sperare debeamꝰ. ñaũt
enda faciamꝰ. Ac ꝑ h diuinitꝰ nob dari scĩam cõfitent᷑

Expanded text:
esset, frustra dominus dixisse uideretur: sine me esset, frustra dominus dixisse uideretur: sine me nihil potestis facere. denique Pelagius a fratribus increpatus, quod nihil tribueret adiutorio gratiae dei ad eius mandata facienda, correctioni eorum hactenus cessit, ut non eam libero arbitrio praeponeret, sed infideli calliditate subponeret, dicens ad hoc eam dari hominibus, ut quae facere per liberum iubentur arbitrium facilius possint implere per gratiam. dicendo utique: "ut facilius possint t" uoluit credi, etiam si difficilius, tamen posse homines sine gratia diuina facere iussa diuina. illam uero gratiam dei, sine qua nihil boni possumus facere, non esse dicunt nisi in libero arbitrio, quod nullis suis praecedentibus meritis ab illo accepit nostra natura, ad hoc tantum existimantes ipso adiuuante per suam legem atque doctrinam, ut discamus quae facere et quae sperare debeamus, non autem enda, faciamus. Ac per hoc divinitus nobis dari scientiam confitentur,
Abbreviated transcription (Latin):
mortuus est: ut si illum infirmũ ꝓpt̃
uicium quo in firmus est. minus est¬
diligamꝰ: illum in eo consideremꝰ qui
diligere. non infirmitas.s mors est. Quappt̃
ingenti cura ⁊ implorata dĩ misericordia
cogitandumest. ne xp̃m neglegamꝰ
pelagiana. ex libro de heresib ad qͦd uult¬
clagianorũ hẽc heresis hoc tempore
om̃ium recentissima apelagio mo¬
nacho exhorta. quem magistrum
celestius sic secutiis est. ut sectatores
eorum cȩlestiani etiã nuncripantur.
hi dĩgrẽ quȩ p̃destinati sumꝰ in adop¬
qua erium̃ de potestate tenebrarum
ut ineum credamus atq in regnũ ipsiꝰ
transferamur. ꝓpt̾ quod ait. Nemo ue¬
nit ad me nͥ fuerit ei datũ apatre
meo: & quia diffunditur caritas in
cordib nr̃is ut fides ꝑdilectionẽ oꝑet᷑.
in tantum inimici sunt. ut sine hac
posse hominẽ credant facere omnia
diuina mandata: cum si hoc uerum

Expanded text:
hristus mortuus est, ut, si illum infir. mum propter hristus mortuus est, ut, si illum infir. mum propter uitium, quo infirmus est, minus diligimus, illum in eo consideremus quiautem non diligere, non infirmitas, sed mors est. quapropter ingenti cura et implorata dei misericordia cogitandum est, ne Christum neglegamus DE HAERESI PELAGIANA. EX LIBRO DE HAERESIBVS AD QVODVVLTelagianorum est haeresis hoc tempore omnium recentissima, Pelagio monacho exorta. quem magistrum Caelestius sic secutus est, ut sectatores eorum Caelestiani etiam nuncupentur. hi dei gratiae, qua praedestinati sumus in adopqua eruimur de potestate tenebrarum, ut in eum credamus atque in regnum ipsius transferamur — propter quod ait: nemo uenit ad me, nisi fuerit ei datum a patre meo — et qua diffunditur caritas in cordibus nostris, ut fides per dilectionem operetur, in tantum inimici sunt, ut sine hac credant posse hominem facere omnia diuina mandata, cum, si hoc uerum
Abbreviated transcription (Latin):
m̃suru m̃si fueritis. in ea remitietur uob.
S̾ cpe aut̃ illa quȩ bona sunt prius apparẽt.:
in quib etiã temerarium beniuolentie iu¬
diciũ cauendumest. Ne cum totum bonũ
putaueris. ea quȩ postea mala apparu¬
erint securum & imparatum te inueniant¬
& grauius offendant: ut eum quemtemere
dilexeras acerbius oderis quod nefas.
quia etiam si nulla eius bona p̾cederent.
hec que post apparuerant mala prius
eminerent:toleranda tam̃ erant donec
omĩa cũ illo ageres quib talia sanari sole¬
bant: qͣntomagis cũ ea bona p̃cesserunt
que tanquã pignera nos debent ad poste¬
riora toleranda constringere.Ipsa est ergo
lex xp̃i. ut inuicẽ onera nr̃a portemus.
X ꝑ̃m aut̃ diligendo facile sustinemꝰ infir¬
mitatem alterius: etiã quẽ ñdũ ꝓpt̃
sua bona diligimꝰ. Cogitamꝰ eium qui¬
tuus est: quam caritatẽ nob̾ apłs paulꝰ
ingessit. cum diceret. Et peribit infir

Expanded text:
mensura mensi fueritis, remetietur nobis. mensura mensi fueritis, remetietur nobis. saepe autem illa quae bona sunt prius apparent; in quibus etiam temerarium beniuolentiae iudicium cauendum est, ne, cum totum bonum putaueris, ea quae postea mala apparuerint securum et imparatum te inueniant et grauius offendant, ut eum quem temere dilexeras, acerbius oderis. quod nefas est, quia etiam si nulla eius bona praecederent et haec quae post apparuerant mala prius eminerent, toleranda tamen erant, donec omnia cum illo ageres, quibus talia sanari solent; quanto magis, cum ea bona praecesserunt, quae tamquam pignera nos debent ad posteriora toleranda constringere ? Ipsa est ergo lex Christi, ut inuicem onera nostra portemus. Christum autem diligendo facile sustinemus infirmitatem alterius, etiam quem nondum propter sua bona diligimus. cogitamus enim, qui eum mortuus est. quam caritatem nobis apostolus Paulus ingessit, cum diceret: et peribit infirm
Abbreviated transcription (Latin):
dũ ẽ ad eũ. & offerendum illi quadã co¬
mitate. & sũmissione animi. quod ꝑse
ipse ñ audet: sane quamius rarius. tam̃
aliquotiens accidit. ut eius quẽ uolumꝰ
in amicitiã reciꝑe prius nob̃ in noteseãt
mala quam bona: quib offensi. & qͦdã¬
modo reꝑcussi relinquimus eum: & ad
bonor eius que forte occultiora sunt in
res suos ut eius infirma toleremus:
ut ad quedã sana in quorum delectatio¬
ne ad quiescamus ꝑ caritatis tolerãtiã
ꝑducam᷑. Ait enu. Non est opus sanis
tatem xp̃i etiam eum qui omĩ exparte
fortassis egrotat repellere abanimoñ
debemꝰ. qm̃ sanari potest ꝑuerbũ dei:
quantominus eum qui ꝓpt nos uideri
potest totus egrotus. quia quedã eius
saucia inprimo ingressu amicitie non
potuimꝰ sustinere. & quod est grauius
cũ offensione animi de toto homine
ausi sumꝰ temerariam p̃iudici i ferre
sententiã ñtimentes quod dictumest.
Nolite iudicare ne iudicemini. & inqua

Expanded text:
dum est ad eum, et offerendum illi quadam codum est ad eum, et offerendum illi quadam comitate et submissione animi, quod per se ipse non audet. Sane quamvis rarius, tamen aliquoties accidit, ut ejus quem volumus in amicitiam recipere, priunobis innotescant mala quam bona, quibus offensi, et quodammodo repercussi, relinquimus eum, et ad bonorum ejus quae forte occultiora sunt indres suos, ut ejus infirma toleremus, ut ad quaedam sana, in quorum delectatione acquiescamus, per charitatis tolerantiam perducamur. Ait enim: Non est opus sanis tatem etiam eum qui omni ex parte fortassis aegrotat repellere ab animo non debemus, quoniam sanari potest per uerbum dei, quanto minus eum qui propter nos uideri potest totus aegrotus, quia quaedam eius saucia in primo ingressu amicitiae non potuimus sustinere et, quod est grauius, cum offensione animi de toto homine ausi sumus temerariam praeiudicii ferre sententiam, non timentes quod dictum est: nolite iudicare, ne iudicemini, et: qua