comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
submersarum partim fluitanciũ ⁊ innã¬
tum beluarum partim ad saxa natuus
testis inherentium : Ip̃m autem mare
sic terram appetens littoribus eludit ut
una e duabus naturis conflata uideat᷑.
Ex iumari finituna die et nocte distingui¬
tur isq tum fusus et excenuatus fulli¬
me feitur cum autẽ conc̾tus in nubes
cogitur humoremq colligens terram au¬
get unbribus tum effluens huc ⁊ illuc
uentos efficit. Idem annuas frigorum et
caloꝵ facit uarietates iemq et uolatus
alitum sustinet et sp̃u ductus alit et sustẽ¬
tat animantes. Restas ultius ⁊ adomi¬
ciliis uris altissimus omnia cingens et
cohercens celi amplexus qui idem ether uo¬
catur extrema hora ⁊ dec̾minatio mun-¬
di. In quocum admirabilitate maxima
ignec forme cursus ordinatos definiunt.
ł quib sol cuuiꝰ magnitudine multis partib̾
terra suꝑatur circum eam ip̃am uoluitur
isq oriens et occidens diem noctemq consi¬

Expanded text:
submersarum partim fluitantium et innansubmersarum partim fluitantium et innantium beluarum partim ad saxa nativis testis inhaerentium. ipsum autem mare sic terram appetens litoribus eludit, ut una ex duabus naturis conflata videatur. Exin mari finitumus aer die et nocte distinguitur, isque tum fusus et extenuatus sublime fertur, tum autem concretus in nubes cogitur umoremque colligens terram auget imbribus, tum effluens huc et illuc ventos efficit. idem annuas frigorum et calorum facit varietates, idemque et volatus alitum sustinet et spiritu ductus alit et sustentat animantes. Restat ultimus et a domiciliis nostris altissimus omnia cingens et coercens caeli complexus, qui idem aether vocatur, extrema ora et determinatio mundi, in quo cum admirabilitate maxima igneae formae cursus ordinatos definiunt. E quibus sol, cuius magnitudine multis partibus terra superatur, circum eam ipsam volvitur, isque oriens et occidens diem noctemque confi
Abbreviated transcription (Latin):
herbis. arboribus. frugibus. quoꝵ omui¬
um incredibit multitudo insaciabili uari¬
etate distinguitur adde huc fontium geli¬
das pennitates liquores ꝑlucidos amniũ ripa¬
adde etiam reconditas auri argentiq ue¬
nas infinitamq uim marmoris. que uͦ
⁊ ꝗͣ uaria genera bestiarum uł cicurũ
uł ferarum: qui uolucriũ lapsus. atq cã¬
tus: qui pecudũ pastꝰ: que uita siluest̾¬
um. ꝯuid iã de hominũ gen̾e dicã qui qͣi
cultores terre constituti non paciunt᷑ eam
nec ĩmanitate beluarũ efferari nec stirpiũ
asꝑitate uastari quoꝵq oꝑib agri insule
littoraq collucent distincta tectis ⁊ urbib.
que siit aĩs sic ocuł uidere possimꝰ nemo
cunctam intuens terram indiuina ratione
dubitaret. at uero qͣnta maris est. puleritu¬
do que sp̃es uniuersi. que multitudo ⁊ uari¬
etas insularum que amenitates orarum
ac litorum quot genera qͣndoq disparia.

Expanded text:
herbis arboribus frugibus, quorum omniherbis arboribus frugibus, quorum omnium incredibilis multitudo insatiabili varietate distinguitur. adde huc fontum gelidas perennitates, liquores perlucidos amnium, ripaadde etiam reconditas auri argentique venas infinitamque vim marmoris. quae vero et quam varia genera bestiarum vel cicurum vel ferarum, qui volucrium lapsus atque cantus, qui pecudum pastus, quae vita silvestrium. quid iam de hominum genere dicam, qui quasi cultores terrae constituti non patiuntur eam nec inmanitate beluarum efferari nec stirpium asperitate vastari, quorumque operibus agri insulae litoraque collucent distincta tectis et urbibus. quae si ut animis sic oculis videre possemus, nemo cunctam intuens terram de divina ratione dubitaret. At vero quanta maris est pulchritudo, quae species universi, quae multitudo et varietas insularum, quae amoenitates orarum ac litorum, quot genera quamque disparia partim
Abbreviated transcription (Latin):
hunc hominem dixit quicum tam
certos celi motus tam ratos astroꝵ or¬
diues tamq inter se omnra ꝯnera et
apta uiderit neget in hiis ullam in¬
esse rationẽ ea que casu fieridicat. q̃
qͣnto consilio gerantur nullo consilio
assequi possumus: Ancum machina¬
tione quadam moueri aliquid ude¬
mus ut spheram ut horas ut alia
per multa non dubitamus qͥn illa o¬
pera sint rationis. Cum autẽ impe¬
tum celi cum admirabili celeritate
moueri uertiq iudeamus constan¬
tissime conficientem uicissitudines
anniuersarias tum summa salute
et ꝯuersatione rerum omniũ du¬
bitannis qͥu ea non sun ratione s
etiam excellenti diuinaq ratione:
licet enĩ iam remota subtilitate dis¬
putandi. oculis quodammͦ contem¬
plari pulcritudinem earum quas
diuina prudentia dicimus constitu¬
tas. Ac principio terra uniu̾sa cer-¬
natur locata in media sede mundi
solida et globosa ⁊ undiq ip̃a in sese
nutib suis conglobata. uestita floribꝰ

Expanded text:
hunc hominem dixerit, qui, cum tam hunc hominem dixerit, qui, cum tam certos caeli motus tam ratos astrorum ordines tamque inter se omnia conexa et apta viderit, neget in his ullam inesse rationem eaque casu fieri dicat, quae quanto consilio gerantur nullo consilio adsequi possumus. an, cum machinatione quadam moveri aliquid videmus, ut sphaeram ut horas ut alia permulta, non dubitamus quin illa opera sint rationis, cum autem impetum caeli cum admirabili celeritate moveri vertique videamus constantissime conficientem vicissitudines anniversarias cum summa salute et conservatione rerum omnium, dubitamus quin ea non solum ratione fiant sed etiam excellenti divinaque ratione? Licet enim iam remota subtilitate disputandi oculis quodam modo contemplari pulchritudinem rerum earum quas divina providentia dicimus constitutas. Ac principio terra universa cernatur, locata in media sede mundi, solida et globosa et undique ipsa in sese nutibus suis conglobata, vestita floribus
Abbreviated transcription (Latin):
lo luce d iffusa cum autem terras nox
opacas set tum celum totum cernerent
astris distinctum ⁊ ornatũ luneq lumi¬
nun uarietatem tum crescentis. tum
senescentis eorumq omnniũ ortus et
occasus atq in omni et̾nitate ratos ĩmu¬
tabilesq cursus. Que cum uiderent :¬
ꝓfecto esse deos et eẽ hec tanta oꝑa de¬
orum esse arbitrarentut. Atq hec qͥdẽ
ille. Nos autem tenebras cogitennis tan¬
tas quante quondam eruptione echna¬
eorum igniũ fintimas regiones obscu¬
rauisse dicuntur ut ꝑ biduum nemo
hominem homo agnosceret. Cum autẽ
tercio die sol illuxisset tum ut reuytis¬
se sibi uiderentur. Quod si hoc idem
eteternis tenebris contingeret ut
subito lucem aspicere miis que nam
species celi iudentur s assiduitate co¬
tidiane et consuetudine oculoꝵ asfu¬
escunt amimi neq admirantur neq
requirunt rationes earum rerum qͣs
magnitrido rerumt debeat ad exqui¬
rendas causas excitare. Quis enim

Expanded text:
lo luce diffusa, cum autem terras nox lo luce diffusa, cum autem terras nox opacasset, tum celum totum cerneret astris distinctum et ornatum, luneque luminum varietatem tum crescentis, tum senescentis, eorumque omnium ortus et occasus, atque in omni eternitate ratos immutabilesque cursus; que cum videret, profecto et esse deos, et hec tanta orum esse arbitrarentur". atque haec quidem ille; nos autem tenebras cogitemus tantas quantae quondam eruptione Aetnaeorum ignium finitimas regiones obscuravisse dicuntur, ut per biduum nemo hominem homo agnosceret, cum autem tertio die sol inluxisset tum ut revixisse sibi viderentur: quod si hoc idem ex aeternis tenebris contingeret ut subito lucem aspiceremus, quaenam species caeli videretur? sed adsiduitate cotidiana et consuetudine oculorum adsuescunt animi, neque admirantur neque requirunt rationes earum rerum quasmagnitudo rerum debeat ad exquirendas causas excitare. Quis enim
Abbreviated transcription (Latin):
interire. ꝗd̾ simundũ efficere potest contur sus
atomoꝵ cur porticũ. eut templũ. cur domũ c̃
utbeni ũ potest que sunt minus oꝑosa et młta
quid̾ faciliora. Certe ita temere de mundo effi¬
eiunt ut mͥ quid̾ numqͣm hunc ad mirabilẽ
celiornatũ. qui locus est ꝓrimus susperisse
uideantur. Preclare gͦ aristotiles. Siẽm̃t iui
quit qui sub terra semꝑ habitaissent bo¬
uis et illustribus domiciliis que eẽnt or¬
nata signis atq picturis instructaq re¬
bus hiis omnibus quibus habundant
hii qui beati putantur nec tamen ex¬
issent unꝗͣ supra terram acccepissent
autem fama et auditione eẽ qd̾dam nu-¬
men et ium deoꝵ. de inde aliquo tem¬
pore patefactis terre faucib ex illis ab¬
ditis seibus euadere ut hec loca que
nos incolimus atq potuissent. cum
repente terram et maria celumq ui¬
dissent nubium magnitudinem uen
nouissent quod is diem efficeret toto ce¬

Expanded text:
interire: quod si mundum efficere potest concursus interire: quod si mundum efficere potest concursus atomorum, cur porticum cur templum cur domum cur urbem non potest, quae sunt minus operosa; et multa quidem faciliora. certe ita temere de mundo effuttiunt, ut mihi quidem numquam hunc admirabilem caeli ornatum qui locus est proxumus suspexisse videantur. Praeclare ergo Arisquit «qui sub terra semper habitasset bonis et illustribus domiciliis, que essent ornata signis atque picturis, instructaque rebus his omnibus quibus abundant hi qui beati putantur, nec tamen exisset super terram, accepisset autem fama et auditione esse quoddam numen et vim deorum, deinde aliquo tempore patefactis terre faucibus, ex illis abditis sedibus evadere in hec loca, que nos colimus, atque exire potuisset, cum repente terram et maria celumque vidisset, nubium magnitudinem et pcognovisset, quod is diem efficeret toto ce
Abbreviated transcription (Latin):
terrestrib s ita prosunt ut si mota loco
suit conflagrare terras necesse sit atan¬
tis ardoribus moderatione et temꝑatio¬
ne sublata. hic ergo non muror ẽẽ quemꝗͣ
qui sibi ꝑ suadeat corpora quedam soli¬
da. atq indiuidua in et grauitate fer¬
ri mundumq effici ornatissimũ et pul¬
cherrimũ ex eoꝵ corpore concursione for¬
titita : hoc qui existimat fieri potusse
non intelligo cur non idem putet si me¬
numerabiles unius ⁊ iuginti forme hita¬
rum uł auree. uł qͣleslibet aliquo cohi¬
ciantur posse ex hiis in terram exeussis
anuales ennii ut de inceps legi possint
effici. Quod nescio anne inuno uersu
quidem possit tantum ualere fortuna.
Isti autem quemadmodum asseuerant
ex corpuscuł non colore non qͣlitate aliqͣ
quam poetoteta greci uocant non sen¬
su preditis s concurrentibus temere atq
casu mundum ẽẽ. ꝑfectũ al i numerabłes
potins in om̃i puncto temꝑis alios uasci alios

Expanded text:
terrestribus, sed ita prosunt ut si mota loco terrestribus, sed ita prosunt ut si mota loco sint conflagrare terras necesse sit a tantis ardoribus moderatione et temperatione sublata. Hic ego non mirer esse quemquam qui sibi persuadeat corpora quaedam solida atque individua vi et gravitate ferri mundumque effici ornatissimum et pulcherrimum ex eorum corporum concursione fortuita? hoc qui existimat fieri potuisse, non intellego cur non idem putet, si innumerabiles unius et viginti formae litterarum vel aureae vel qualeslibet aliquo coiciantur, posse ex is in terram excussis annales Enni ut deinceps legi possint effici; quod nescio an ne in uno quidem versu possit tantum valere fortuna. isti autem quem ad modum adseverant ex corpusculis non colore non qualitate aliqua quam poio/thta Graeci vocant non sensu praeditis sed concurrentibus temere atque casu mundum esse perfectum, vel innumerabiles potius in omni puncto temporis alios nasci alios
Abbreviated transcription (Latin):
inmedia parte mundi cirounfusa i¬
diq est. animabili spirabiliq natura cͥ
nomen est aer. grecum illud quid̾ s ꝑceptũ
iam cũ usu a nr̃is. tritum est enĩ prola¬
tino. hunc rursus amplectitur inmẽ¬
susether qui constat ex altissimis ignib
Mutuemur hoc quoq uerbum dicat᷑q
tam ether latine. ꝗͣ dicitur aer. et sunt̾.¬
pretatur pacuuns hoc qͥ memoro nr̃i
celum grai perhibent echera qͣsi uero
non graius hoc dicat at latine loqui¬
tur siquid̾ nos non qͣsi grece loquen¬
tem audi amus. Docet soem alio loco
graiigena de isto aperit ista oratio.¬
S ad maiora redeamus. Ex ethere igit᷑
inuumerabiles flãme siderum existũt
quoꝵ est princeps sol omnia clarissi¬
ma lure collustrans multis partibus ma¬
ior atq amplior ꝗͣ terra uniuersa. de¬
inde reliqua sidera magnitudimbus
i̾mensis atq hiitanti ignes tamq mul¬
tinon modo nichil nocent terris rebusq

Expanded text:
in media parte mundi circumfusa uin media parte mundi circumfusa undique est hac animali spirabilique natura cui nomen est aer—Graecum illud quidem sed perceptum iam tamen usu a nostris; tritum est enim pro Latino. hunc rursus amplectitur inmensus aether, qui constat ex altissimis ignibus mutuemur hoc quoque verbum, dicaturque tam aether Latine quam dicitur aer, etsi interpretatur Pacuvius: "hoc, quod memoro, nostri caelum Grai perhibent aethera"—quasi vero non Graius hoc dicat. "at Latine loquitur." si quidem nos non quasi Graece loquentem audiamus; docet idem alio loco: "Graiugena: de isto aperit ipsa oratio"—sed ad maiora redeamus. ex aethere igitur innumerabiles flammae siderum existunt, quorum est princeps sol omnia clarissima luce conlustrans, multis partibus maior atque amplior quam terra universa, deinde reliqua sidera magnitudinibus inmensis. atque hi tanti ignes tamque multi non modo nihil nocent terris rebusque
Abbreviated transcription (Latin):
erui. dubitat pͥmo que sit ea natura
quam ceruit ignotam. Idemq iuue¬
nis iisu auditoq nautico cantu sicut
inciti atq alacres rostris ꝑfremunt del¬
fini. Item alia multa siluani mello con-¬
simile ad aures cantum et auditum
refert. Ergo ut hic primo aspectu in¬
animũ quoddam sensuq uacuum se
puitat cernere. post autẽ signis certio¬
ribus quale sit de quo dubitauerat in¬
cipit suspicari. Sic pħi debuerunt si
forte eos primmuis aspectus inundi cõ¬
turbauerat pꝰ ea cũ uridissent motꝰ eiꝰ
finitos et eqͣbiles oĩa que ratis ordinibꝰ
moderata immitabiliq constancia in¬
telligere inẽe aliquẽ non solum habitato¬
rem in hac celesti ac diuina domo s etiã
rectorẽ et moderatorẽ et tanqͣm architec¬
tum tanti oꝑis. tantiq muneris. Nrmc
auten michi uidentur ne suspicari qͥdẽ
qͣnta sit admirabilitas celestium rerũ
atꝙ terrestrium. Principio enĩ terra sua

Expanded text:
eruit: dubitat primo quae sit ea natura eruit: dubitat primo quae sit ea natura quam cernit ignotam; idemque iuvenibus visis auditoque nautico cantu: "sicut †inciti atque alacres rostris perfremunt delphini" —item alia multa— Silvani melo consimilem ad aures cantum et auditum refert — ergo ut hic primo aspectu inanimum quiddam sensuque vacuum se putat cernere, post autem signis certioribus quale sit id de quo dubitaverat incipit suspicari, sic philosophi debuerunt, si forte eos primus aspectus mundi conturbaverat, postea cum vidissent motus eius finitos et aequabiles omniaque ratis ordinibus moderata inmutabilique constantia, intellegere inesse aliquem non solum habitatorem in hac caelesti ac divina domo sed etiam rectorem et moderatorem et tamquam architectum tanti operis tantique muneris. Nunc autem mihi videntur ne suspicari quidem quanta sit admirabilitas caelestium rerum atque terrestrium. Principio enim terra sita
Abbreviated transcription (Latin):
sit effectus aut necessitate aliqua au
ratione ac mente diuina ⁊ archimadẽ
arbitrantur plus ualuisse imitan¬
dis sphere conuersionib qͣm naturan
mefficiendis presertun cum multis par¬
tib fint illa ꝑfecta quam hec simula-¬
ta sollertius : atq ip̃e apud arcium
pastor qui nauẽ numꝗͣ ante uidisset uͭ
procul diuinũ ⁊ nouum uehiculum
argo nautarum emonte conspexit pͥ-¬
mo admirans ⁊ ꝑterritus hoc modo
lo quitur. tanta moles labitur fre¬
mibunda ex alto ingenti sonitu et st ͤ¬
pitu pre se undas euoluit. uertices in
suscitat ruit prolapsa pelagus. resꝑgit
profluit. ita dum inter ruptum credas
nimbum uoliner dum qͥ fublime uen-¬
tis expulsum rapi sarum. aut procellis
uł globosos turbines existere ictos uin¬
dis concursantib insi quas terrestres
pontus strages conciet aut forte tri¬
ton fuscina euertens specut sub terra¬
dices penitus undante uenire freto
molẽ exprofundo saxeam aut celum

Expanded text:
sit effectus aut necessitate aliqua an sit effectus aut necessitate aliqua an ratione ac mente divina, et Archimedem arbitrantur plus valuisse in imitandis sphaerae conversionibus quam naturam in efficiendis; praesertim cum multis partibus sint illa perfecta quam haec simulata sollertius. utque ille apud Accium pastor, qui navem numquam ante vidisset, ut procul divinum et novum vehiculum Argonautarum e monte conspexit, primo admirans et perterritus hoc modo loquitur: tanta moles labitur fremibunda ex alto ingenti sonitu et spiritu: prae se undas volvit, vertices vi suscitat, ruit prolapsa, pelagus respergit reflat; ita dum interruptum credas nimbum volvier, dum quod sublime ventis expulsum rapi saxum aut procellis, vel globosos turbines existere ictos undis concursantibus— nisi quas terrestres pontus strages conciet aut forte Triton fuscina evertens specus subter radices penitus undanti in freto molem ex profundo saxeam ad caelum
Abbreviated transcription (Latin):
natura ꝗͣ illa que arte ꝑfecta sunt. nec
ars efficit qͥ ꝗͣ sine ratione ne natura quid̾
rationis expers est habenda. Qui gͥcon¬
uenit signum aut tabulam pictam cũ
aspexeris scire adhibitam eẽ artem cũq̃
procul sur sum nauigium agi iuderis
non dubitare qͥn id ratione atq arte
moueatur aut consolariũ uł descrip¬
tum aut ex aqua contemplare intel¬
ligere declarari horas arte non casu.
mundũ autem qui ⁊ has ip̃as artes et
earum artifices et cunta complectatur
consilii et rationis ẽẽ expertem putare:
ꝯuid si in scychiam aut inbritamuã
spheram aliquis intulerit hanc qͣm
nuꝑ familiaris nr̃ efficit possidomus
cuius singłe conuersiones idem effici¬
unt in sole. et in luna et inqͥnq stellis
errantib qd̾ efficit᷑ in celo singuł dieb
et noctib. quis in illa barbaria dubitet
quin ea spera sit perfecta ratione: hui
autem dubitant de mundo ex quo te
oriuintur et fiunt omnia casu ne ip̃e

Expanded text:
natura quam illa quae arte perfecta sunt nec natura quam illa quae arte perfecta sunt nec ars efficit quicquam sine ratione, ne natura quidem rationis expers est habenda. Qui igitur convenit, signum aut tabulam pictam cum aspexeris, scire adhibitam esse artem, cumque procul cursum navigii videris, non dubitare quin id ratione atque arte moveatur, aut cum solarium vel descriptum vel ex aqua contemplere, intellegere declarari horas arte non casu, mundum autem, qui et has ipsas artes et earum artifices et cuncta conplectatur, consilii et rationis esse expertem putare. quod si in Scythiam aut in Brittanniam sphaeram aliquis tulerit hanc quam nuper familiaris noster effecit Posidonius, cuius singulae conversiones idem efficiunt in sole et in luna et in quinque stellis errantibus quod efficitur in caelo singulis diebus et noctibus, quis in illa barbaria dubitet quin ea sphaera sit perfecta ratione; hi autem dubitant de mundo, ex quo et oriuntur et fiunt omnia, casune ipse
Abbreviated transcription (Latin):
ex sese ꝑfectiores habereq naturas quam
ea que ex hiis efferantur. omniũ autẽ
rerumq natura administrantur semi¬
nator et sator. et parens ut ita dicam
atq educator et alitor est mundus omĩãq
sicut membra et partes suas nutricatur
⁊ continet. Qd̾ si mundi partes natura ad¬
ministrant᷑ neceẽ est mundum ip̃m na¬
tura administrari. cuiꝰ quid̾ administratio
nichil habet inse qd̃ reprehendi possit. Ex
hiis enim natuns que erant qd̾ effici optiũ
potuit effectum est. doceat gͦ aliquis potu¬
isse melius s nemo ungͣm docebit. ⁊ siqͥs
corrigere aliquid uolet aut deterius facit
aut id qd̃ fieri non potuit desiderabit.
ꝯd̾ si omnes mundi partes ita constitu¬
te sunt ut neq ad usum neq ad melio¬
res potuerunt ẽẽ neq ad spẽm pulcrio¬
res: udeamus utrum ea fortuita ne sĩt
an eo statu. qd̾ coherere nullo modo po¬
tuerint nisi sensu moderante diuinaq
ꝓuidentia. Si gͥ meliora sunt ea que

Expanded text:
ex sese perfectiores habere naturas quam ea quae ex his efferantur. omnium autem rerum quae natura administrantur seminator et sator et parens ut ita dicam atque educator et altor est mundus omniaque sicut membra et partes suas nutricatur et continet. quod si mundi partes natura administrantur, necesse est mundum ipsum natura administrari. Cuius quidem administratio nihil habet in se quod reprehendi possit; ex his enim naturis quae erant quod effici optimum potuit effectum est. doceat ergo aliquis potuisse melius; sed nemo umquam docebit, et si quis corrigere aliquid volet aut deterius faciet aut id quod fieri non potuerit desiderabit. Quod si omnes mundi partes ita constitutae sunt ut neque ad usum meliores potuerint esse neque ad speciem pulchriores, videamus utrum ea fortuitane sint an eo statu quo cohaerere nullo modo potuerint nisi sensu moderante divinaque providentia. Si igitur meliora sunt ea quae
Abbreviated transcription (Latin):
audit gͥ mens diuina ⁊̃ de singuł. Uide¬
tis gͦ non ẽẽ distentam celum uersantẽ¬
terram tuentẽ maria moderantẽ. Cur
tam multos deos nicħ agere et cessare pa¬
titur: Eur non reb humanis aliquos
otiosos deos. prefecit quia te balbe innii¬
merabiles explicati sunt: hec fere dicẽ
habui de natura deoꝵ. non ut eam tolle¬
rem. s ut intelligeretis ꝗͣ ẽẽt obscura. et
ꝗͣ difficiles explicatus haberet. Que cũ dñ¬
iss coita finem. lucilius autẽ. uehemen¬
tius inquit coita tu quidẽ in uectus es
in merã stoicoꝵ rationẽ que de ꝓuidencia
oeoꝵ ab illis sanctissime et proutoentis¬
si me constituta est. Et qm̃ ad uespascit da¬
bis nob̃ diem aliquẽ ut contra ista di¬
camus. Est enĩ michi tecum ꝓ aris et
focis certamen. et pro deoꝵ templis arq
delubris. ꝑ que urbis muris quos uos pon¬
bem religione qͣm ip̃is menib cingen¬
tes que deseri a me dum quid̃ sperare po¬

Expanded text:
audit igitur mens divina etiam de singulis; videaudit igitur mens divina etiam de singulis; videtis ergo non eterram tuentem maria moderantem: cur tam multos deos nihil agere et cessare patitur, cur non rebus humanis aliquos otiosos deos praeficit, qui a te Balbe innumerabiles explicati sunt? Haec fere dicere habui de natura deorum, non ut eam tollerem sed ut intellegeretis quam esset obscura et quam difficiles explicatus haberet.' Quae cum dixisset, Cotta finem. Lucilius autem Vehementius inquit Cotta tu quidem invectus es in eam Stoicorum rationem quae de providentia deorum ab illis sanctissume et prudentissume constituta est. sed quoniam advesperascit, dabis nobis diem aliquem ut contra ista dicamus. est enim mihi tecum pro aris et focis certamen et pro deorum templis atque delubris proque urbis muris, quos vos ponbem religione quam ipsis moenibus cingitis; quae deseri a me, dum quidem spirare po
Abbreviated transcription (Latin):
anilit̾ s phisica constantiq ratione. Mat̾ia
enĩ rerum ex qua et inqͣ omnia sint to¬
tam ẽẽ flexibilẽ et ꝯmutabilẽ ut nicħ
sit qd̾ non ex ea ꝗͣuis subito fingi conu̾tiq
possit. eius autẽ uniu̾se fictricẽ et moderatͥoẽ
diuinã ẽẽ prouidentiã igitur quocũq sese
moueat efficere posse quicqͥd uelit itaq au
nescit quid possit aut negligit res huma¬
nas aut quid sit optimũ non potest ui¬
dicare noncurat singulos homines: Non
mirũ. Neq ciuitates quid̾ non eas: Ne natio¬
nes quid. ⁊ sentis. qd̾ si has etiam contẽp¬
net. ꝯiud mirũ est omne ab ea genus
humanũ ẽẽ contemptũ. s quomͦ idem
dicitis. non omnna deos ꝑ se qui soem uul¬
tis adiis inmortalib hominib disꝑti¬
riac diuidi omnia. Id circo hec tecium
quia ur̃a est de sopnioꝵ ueritate sentẽ¬
cia. Atq idem etiam uota suscipi uici¬
tis oportere nenempe singuli uouent.

Expanded text:
aniliter sed physica constantique ratione; materiam aniliter sed physica constantique ratione; materiam enim rerum, ex qua et in qua omnia sint, totam esse flexibilem et commutabilem, ut nihil sit quod non ex ea quamvis subito fingi convertique possit, eius autem universae fictricem et moderatricem divinam esse providentiam; haec igitur quocumque se moveat, efficere posse quicquid velit. Itaque aut nescit quid possit, aut neglegit res humanas, aut quid sit optimum non potest iudicare. "Non curat singulos homines." Non mirum: ne civitates quidem; non eas: ne nationes quidem et gentis. quod si has etiam contemnet, quid mirum est omne ab ea genus humanum esse contemptum? Sed quo modo idem dicitis non omnia deos persequi, idem voltis a diis inmortalibus hominibus dispertiri ac dividi somnia idcirco haec tecum, quia vestra est de somniorum veritate sententia, atque idem etiam vota suscipi dicitis oportere? Nempe singuli vovent,
Abbreviated transcription (Latin):
erat archilochi uersu uulueratꝰ adeo inmis¬
sum dolorem non conceptũ a se ip̃o conti¬
nebat. Ne cum egesthi libroinẽ aut cũ
patͥdis uidennis a deo causam requirimꝰ.
cum culpe pene uocem audiamus. Nec
ego multoꝵ egroꝵ salutẽ non ab ippoerate
potius quã ab esculapi datam iuidico nec
lacedemonioꝵ disciplinã dicam dicam unꝗͣ
ab apolline potius sparte ꝗͣ alycurgo da¬
tam. Critolaus inꝗͣ euertit corinthum.
cartaginẽ. asorubal. hii duo illos ocłos
orei maritue effoderunt. non iratus a¬
licui quẽ omnino irasci posse negatis de¬
rm aut subuenire certe potuit et con¬
seruare urbis tantas atq talis. uos .ii.
ip̃i dicere soletis nicħ eẽ qd̃ deus efficere
non possit. Et quidẽ sine labore ullo. Ut
enĩ hominũ membra nulla contentione
mente ip̃a ac uoluntate moueant᷑. sic
nimine deoꝵ omnia figi. moueri. mu¬
tariq posse. Neq id dicitis suꝑstitiose atq

Expanded text:
erat Archilochi versu volneratus a deo immiserat Archilochi versu volneratus a deo immissum dolorem non conceptum a se ipso continebat, nec cum Aegisthi libidinem aut cum Paridis videmus a deo causam requirimus, cum culpae paene vocem audiamus, nec ego multorum aegrorum salutem non ab Hippocrate potius quam ab Aesculapio datam iudico, nec Lacedaemoniorum disciplinam dicam umquam ab Apolline potius Spartae quam a Lycurgo datam. Critolaus inquam evertit Corinthum, Carthaginem Asdrubal; hi duo illos oculos orae maritumae effoderunt, non iratus aliqui, quem omnino irasci posse negatis, deus. At subvenire certe potuit et conservare urbis tantas atque talis; vos enim ipsi dicere soletis nihil esse quod deus efficere non possit, et quidem sine labore ullo; ut enim hominum membra nulla contentione mente ipsa ac voluntate moveantur, sic numine deorum omnia fingi moveri mutarique posse. neque id dicitis superstitiose atque
Abbreviated transcription (Latin):
Sic .ii. res se ht̃ ut ad ꝓsperam aduersamue
fortuã quał sis aut quẽ ad mod̾ uixeris
nicħ int̾sit. Non animaduertũt inquit
omnia dii ne reges quid̃. Quid ẽ simile:
Reges enĩ si scientes pret̾mittunt magna
culpa est. At deo ne excusatio quid̃ est in¬
scientie. Quẽ nos preclare defenditis. cũ
dicitis eam uim deoꝵ ẽẽ ut etiam siquis morte
penas sceleris effugerit expectentur hee pe¬
ne aliberis ac nepotib ac posteris. Omirã
equitatẽ debꝵ ferret ne ciuitas ulla latorem
istius modi legis ut condẽpnaret᷑ filius aut
nepos. si pater aut auus deliquiss e qui¬
nam tantalioarũ interuentioni modus pa-¬
retur. aut que nam unꝗͣ ob mortẽ myrti¬
li penis luendis dabit᷑ sacias supplicui: Utrũ
poete stoicos depͥuarint anstoici poetis dede-¬
rint auctoritatẽ non facile dxerim. Porten¬
ta enĩ abutrisq et flagitia dicuntur. Neq
enĩ quẽ hypponactis ianib leserat. aut qui

Expanded text:
Sic enim res se habet, ut ad prosperam adversamve Sic enim res se habet, ut ad prosperam adversamve fortunam qualis sis aut quem ad modum vixeris nihil intersit. "Non animadvertunt" inquit "omnia di, ne reges quidem". Quid est simile; reges enim si scientes praetermittunt, magna culpa est; at deo ne excusatio quidem est inscientiae. Quem vos praeclare defenditis, cum dicitis eam vim deorum esse, ut etiam si quis morte poenas sceleris effugerit expetantur eae poenae a liberis a nepotibus a posteris. O miram aequitatem deorum: ferretne civitas ulla latorem istius modi legis, ut condemnaretur filius aut nepos, si pater aut avus deliquisset? quinam Tantalidarum internecioni modus paretur, aut quaenam umquam ob mortem Myrtili poenis luendis dabitur satias supplici? Utrum poetae Stoicos depravarint an Stoici poetis dederint auctoritatem non facile dixerim; portenta enim ab utrisque et flagitia dicuntur. neque enim quem Hipponactis iambus laeserat aut qui
Abbreviated transcription (Latin):
hec in nob̾ ip̃is ita uidemus. spei. salutis.
opis. iuctorie. facultas adiis expetenda
est. imꝓboꝵ igitur prosꝑitates scdẽq res
redarguunt ut diogenes dicebat uuim
omnẽ deoꝵ ac potestatẽ. At non unꝗͣ bo-¬
nos exitus habent boni eos qͥdẽ asscribi¬
mus attͥbuimꝰq sine ulla ratione diis in¬
mortalib at diagoras cum samothraciã
uenissent. atheus ille qui dicit᷑ atq eiqͥdã
amicus. tu qui deos putas humana ne¬
gligere nonne animaduertis ex tot tabu¬
lis pictis quã multi uotis uim tempesta¬
tis effugerit ĩportumq salui ꝑuenerĩt
ita fit inquit. illienĩ nusꝗͣ picti sunt. qͥ
naufragia fecerunt in mariq ꝑierunt.
idemq cum ei nauiganti uectores aduer¬
sa tempestate timidi et ꝑterriti dicerent
nauẽ recepissent. ostendit eis ineodẽ cur¬
su multas alias laborantis quesiuitq non
etiam in hiis nauib diagorã uehi crederẽt.

Expanded text:
haec in nobis ipsis sita videmus; spei salutis haec in nobis ipsis sita videmus; spei salutis opis victoriae facultas a dis expetenda est. Inproborum igitur prosperitates secundaeque res redarguunt, ut Diogenes dicebat, vim omnem deorum ac potestatem. "At non numquam bonos exitus habent boni." Eos quidem arripimus adtribuimusque sine ulla ratione dis inmortalibus. at Diagoras cum Samothracam venisset Atheus ille qui dicitur, atque ei quidam amicus "tu, qui deos putas humana neglegere, nonne animadvertis ex tot tabulis pictis, quam multi votis vim tempestatis effugerint in portumque salvi pervenerint", "ita fit" inquit, "illi enim nusquam picti sunt qui naufragia fecerunt in marique perierunt". idemque, cum ei naviganti vectores adversa tempestate timidi et perterriti dicerent navem recepissent, ostendit eis in eodem cursu multas alias laborantis quaesivitque num etiam in is navibus Diagoram vehi crederent.
Abbreviated transcription (Latin):
tute recte głamur. qd̾̃ non conting̾et
si io donũ adeo non a nob̃ haberemus.
at uero aut honorib aucti aut re fami¬
liari aut si aliud quispiam nacti sumꝰ
fortuitu boni aut depulimꝰ mali tamẽ
diis gr̃as agimus tam̃ nich nr̃e laudi assũ¬
tum arbit᷑muir. Nũ quis qd̾ bonus uir eẽt
gr̃as diis egit nũꝗͣ e at qd̃ diues qd̾ hono¬
ratus qd̃ incolumis iouemq optimum
et maximũ ob eas res appellant non qd̾
uos iustos temꝑatos sapientes effitiat s
qd̃ saluos incolumis opulentos copiosos na
herculi quisꝗͣ decinã uouit unꝗͣ si sapi
molauisse dicit᷑ s id quibd̃ non credo qm̃
ille ne apollini quid̃ de delio hostiã ĩmo¬
lare uoluit ne aram sangͥne asꝑgeret ad
rem aũ ut redeam iuditiũ hoc omniũ mor¬
talium ẽ fortuuiã adeo petendam a se ip̃o
sumendã cẽ sapientiã. Quamius menti
delubra et uirtuti et firei consecremꝰ. tñ

Expanded text:
tute recte gloriamur; quod non contingeret, tute recte gloriamur; quod non contingeret, si id donum a deo non a nobis haberemus. at vero aut honoribus aucti aut re familiari, aut si aliud quippiam nacti sumus fortuiti boni aut depulimus mali, tum dis gratias agimus, tum nihil nostrae laudi adsumptum arbitramur. num quis quod bonus vir esset gratias dis egit umquam? at quod dives quod honoratus quod incolumis, Iovemque optimum et maximum ob eas res appellant, non quod nos iustos temperantes sapientes efficiat, sed quod salvos incolumis opulentos copiosos; neque Herculi quisquam decumam vovit umquam, si sapiemolavisse dicitur; sed id quidem non credo, quoniam ille ne Apollini quidem Deli hostiam immolare voluit, ne aram sanguine aspergeret. ad rem autem ut redeam, iudicium hoc omnium mortalium est, fortunam a deo petendam, a se ipso sumendam esse sapientiam. quamvis licet Menti delubra et Virtuti et Fidei consecremus, tamen
Abbreviated transcription (Latin):
sublata iacent oĩa. et enĩ nec domus nec
res publica ratione quadã et disciplina
designata uideatur si mea nec recte factis
premia exstent ulla: nec supplicia pecca¬
tis sic iuirdi diuina in homines modera¬
tio ꝓfecto nulla est si inea discrimen nul
est bonoꝵ et maloꝵ. at enĩ minora diine¬
gligunt neq agellos singłoꝵ ne uiticu¬
las ꝑsequunt᷑. ne siuerdo aut glando qͥs¬
piam nocuit id ioui animaduertendũ
fuit nec in reginis quid̃ reges omniami¬
nima curant. Sic .N. dicitis quasi ego
pauloante de funco formiano .p. ruti¬
lii sum questus non de amissa salute. atq
hoc quid̾ omnes mortales sic habent ex-¬
ternas ꝯmoditates uineta. segetes. oliue¬
ta. ubertatẽ frugũ et fructuũ omnẽ
deniq omoditatẽ. ꝓsꝑitatẽq uite adiis
se habere iurtutẽ autẽ nemo unꝗͣ accep¬
tam deo retulit nimirum recte ꝓpter
iurtutẽ enĩ iure laudamur. et in iur¬

Expanded text:
sublata iacent omnia. ut enim nec domus nec sublata iacent omnia. ut enim nec domus nec res publica ratione quadam et disciplina dissignata videatur, si in ea nec recte factis praemia extent ulla nec supplicia peccatis, sic mundi divina in homines moderatio profecto nulla est, si in ea discrimen nullum est bonorum et malorum. "At enim minora di neglegunt, neque agellos singulorum nec viticulas persequuntur, nec, si uredo aut grando cuipiam nocuit, id Iovi animadvertendum fuit; ne in regnis quidem reges omnia minima curant": sic enim dicitis. Quasi ego paulo ante de fundo Formiano P. Rutili sim questus non de amissa salute. Atque hoc quidem omnes mortales sic habent, externas commoditates, vineta segetes oliveta, ubertatem frugum et fructuum, omnem denique commoditatem prosperitatemque vitae a dis se habere; virtutem autem nemo umquam acceptam deo rettulit. nimirum recte; propter virtutem enim iure laudamur et in vir
Abbreviated transcription (Latin):
tollebat ea que se acciꝑe non auferre
dicebat ẽẽ enĩ stulticiã a quib bona pre-¬
caremnur ab hiis porrigentib et danti¬
bus nolle sumere eiunidemq ferunt hec
que chxi sublata de fanis infoꝵ protulisse et¬
et per preconẽ uenditisse exactaq pecunie
dixisse ut qd̾ quisq a sacris haberet io an¬
te diem certam insuũ qõq fanum referret
ita ad impietatẽ in deos in homines adiunt̃
iniuriã. hanc igit᷑ nec olimpiꝰ iupit̾ ful¬
mine ꝑcussit esculapiꝰ misero duitur noq
morbo tabescentẽ int̾emit. atq in suo lec¬
tulo mortuus in tẏmpanidis rogum illa¬
tus est. eamq potestatẽ ꝗͣ ip̃e ꝑ scelus erat
nactus qͣsi iustã et legitimã hereditatis
loco filio tradioit inuita in hoc loco uer¬
satur oratio. uidetur enĩ aucboritatẽ
afferre peccandi: recte iuderetur. nisi :
uirtutis et uitioꝵ sine ulla diuina ratio¬
ne gͣue ipsius conscientie pondus ẽẽt ꝗͣ

Expanded text:
tollebat eaque se accipere non auferre tollebat eaque se accipere non auferre dicebat; esse enim stultitiam a quibus bona precaremur ab is porrigentibus et dantibus nolle sumere. eundemque ferunt haec quae dixi sublata de fanis in forum protulisse et per praeconem vendidisse exactaque pecunia edixisse ut quod quisque a sacris haberet id ante diem certam in suum quicque fanum referret: ita ad impietatem in deos in homines adiunxit iniuriam. Hunc igitur nec Olympius Iuppiter fulmine percussit nec Aesculapius misero diuturnoque morbo tabescentem interemit, atque in suo lectulo mortuus in †tyrannidis rogum inlatus est, eamque potestatem, quam ipse per scelus erat nanctus, quasi iustam et legitimam hereditatis loco filio tradidit. Invita in hoc loco versatur oratio, videtur enim auctoritatem adferre peccandi; recte videretur, nisi et virtutis et vitiorum sine ulla divina ratione grave ipsius conscientiae pondus esset, qua
Abbreviated transcription (Latin):
na a diis inmortalib nauigatio sacrile¬
gis detur. atq homo acutus cũ bñ pla¬
neq ꝑcepiss in eadẽ sententia ꝑseuera¬
bat. Qui cũ ad peloponensũ classem ap-¬
pulisset ⁊ in fanũ uenisset iouis olim¬
ꝑii aureũ ei detrax̃ amiculũ grandi
pondere quo iouẽ ornarat e manubiis
cartaginensiũ tẏrannꝰ zelo. atq in eo
⁊ cauillatus ẽ. estate gͣnem ẽe aureum
amiculũ hieme frigidũ eiq laneũ pal¬
lium iniecit cum id ẽẽ aptum ad omne
anui tempꝰ diceret. Idq esculapi epidau¬
ri barbam auream demi uissit neq .il.
conuenire barbatũ ẽẽ filium eũ in oĩb
fanis pr̃ unberbis ẽẽt. Iam mensas ar¬
genteas de omnib delubris iussit aufer-¬
ri. inquib qd̃ more ueteris grecie inscrip¬
tum eẽt bonoꝵ deoꝵ utise eoꝵ bonitate
uelle dicebat. id̾ uictoriolas aureas et pa-¬
teras coranasq que simularoꝵ porrectis
manib sustinebant᷑ sine dubitatione

Expanded text:
na a dis inmortalibus navigatio sacrilena a dis inmortalibus navigatio sacrilegis detur". atque homo acutus cum bene planeque percepisset, in eadem sententia perseverabat. qui quom ad Peloponnesum classem appulisset et in fanum venisset Iovis Olympii, aureum ei detraxit amiculum grandi pondere, quo Iovem ornarat e manubiis Carthaginiensium tyrannus Gelo, atque in eo etiam cavillatus est aestate grave esse aureum amiculum hieme frigidum, eique laneum pallium iniecit, cum id esse ad omne anni tempus diceret. idemque Aesculapi Epidauri barbam auream demi iussit; neque enim convenire barbatum esse filium, cum in omnibus fanis pater imberbis esset. iam mensas argenteas de omnibus delubris iussit auferri, in quibus quod more veteris Graeciae inscriptum esset "bonorum deorum", uti se eorum bonitate velle dicebat. idem Victoriolas aureas et pateras coronasque, quae simulacrorum porrectis manibus sustinebantur, sine dubitatione
Abbreviated transcription (Latin):
dum sagacitas uariũ tanta alacritas
inuenando. Quid signifieat aliud nisi
se ad hominũ commoritates ẽẽ genera¬
tos. quid de bobus loqͣr quarũ ip̃a ter¬
ga declarant non ẽẽ. s ad omis acipien
cruciatis et necatis. Et predones multi se¬
pe penas dant nec tam̃ possumꝰ dicere nͥ
pluris captiuos acerbe ꝗͣ pretones necatos.
anxarchum democriteũ acyprio tyrãno
ex carnificatum accepimꝰ renonẽ eleae
intormentis necatum. Quid dicam de so¬
crate cuiꝰ morti inlacͥ mari soleo platonẽ le-¬
gens : uides ne gͥ deoꝵ iudicio si uident res
humanas discrimẽ ẽẽ sublatum: dioge¬
nes quid̾ cynicꝰ dicere solebat harpalũ
qui temꝑib illis predo filia habebat᷑
contra deos testimoniũ dicere. qd̾ in illa
fortuna tam diu uiueret dionisius de
quo ante clixi cum fanũ p roserpine
expilausset. nauigabat siracusas.
Ioq eum secundissimo uento cursum tene¬
ret ridens: uidetis ne inquit amici ꝗͣ bo¬

Expanded text:
dum sagacitas narium tanta alacritas dum sagacitas narium tanta alacritas in venando quid significat aliud nisi se ad hominum commoditates esse generatos. quid de bubus loquar; quorum ipsa terga declarant non esse se ad onus accipiencruciatis et necatis. Et praedones multi saepe poenas dant, nec tamen possumus dicere non pluris captivos acerbe quam praedones necatos. Anaxarchum Democriteum a Cyprio tyranno excarnificatum accepimus, Zenonem Eleatem in tormentis necatum; quid dicam de Socrate, cuius morti inlacrimare soleo Platonem legens? Videsne igitur deorum iudicio, si vident res humanas, discrimen esse sublatum? Diogenes quidem Cynicus dicere solebat Harpalum, qui temporibus illis praedo felix habebatur, contra deos testimonium dicere, quod in illa fortuna tam diu viveret. Dionysius, de quo ante dixi, cum fanum Proserpinae Locris expilavisset, navigabat Syracusas; isque cum secundissumo vento cursum teneret, ridens "videtisne" inquit "amici quam bo
Abbreviated transcription (Latin):
sa ea nata ẽẽ dicemꝰ. neq enĩ homiẽs
muriũ aut formicarũ causa frumẽ¬
tũ condunt s coniugum et liberorũ
et familiarũ fuarũ. Itaq bestie furti
ut dya fruunt᷑. d̾m palam et libere
hominũ igitur causa eas rerũ copias
comparatas fatendũ est ni forte tanta
ubertas uarietas pomoꝵ eoꝵq iocun¬
dus nongustatus solum s odoratus ⁊̃
et aspectus dubitationẽ affert qͥn ho¬
minibus solis ea natura donauerit.
tantũq ab est ut hec bestiarũ etiam
causa parata sint: ut ip̃as bestias ho¬
minũ gratia generatas ẽẽ uideamus.
Quid enĩ oues aliud afferunt nͥ ut ear̃
uilł confectis atq contextis homines
uestiant᷑: Que quid̾ neq ali neq sustẽ¬
tari neq ullum fructum edere ex se
sine cultu homuinũ et curatione potu¬
issent. canum uͦ tam fida custodia tãq ẽ
amans dñoꝵ adulatio tantũq odiumin
externos ⁊ tam mcredibilis ad inuestigã.¬

Expanded text:
sa ea nata esse dicemus. neque enim homines sa ea nata esse dicemus. neque enim homines murum aut formicarum causa frumentum condunt sed coniugum et liberorum et familiarum suarum; itaque bestiae furtim ut dixi fruuntur, domini palam et libere; hominum igitur causa eas rerum copias comparatas fatendum est. nisi forte tanta ubertas varietasque pomorum eorumque iucundus non gustatus solum sed odoratus etiam et aspectus dubitationem adfert quin hominibus solis ea natura donaverit. Tantumque abest ut haec bestiarum etiam causa parata sint, ut ipsas bestias hominum gratia generatas esse videamus. quid enim oves aliud adferunt nisi ut earum villis confectis atque contextis homines vestiantur; quae quidem neque ali neque sustentari neque ullum fructum edere ex se sine cultu hominum et curatione potuissent. canum vero tam fida custodia tamque amans dominorum adulatio tantumque odium in externos et tam incredibilis ad investigan
Abbreviated transcription (Latin):
qͣntam ipã mundus: Aut igitur
nich est qd̃ sentiente natura regatur
aut mundũ regi confitendũ est. Et¬
enĩ qui reliquas naturas om̃s earũq
semina contineat qui potest ip̃e nõ
natura ad ministrari ut si qui dentes
et pubertatẽ natura dicat exstere ip¬
sum autẽ hominẽ cui existant non
constare natura ut intelligat ea q̃
ea ferarũ ne an hominũ causa gig-¬
nere uidetur: Quid de uitibus oliue¬
tisq dicam quarũ uberrimi letissimq
fructus nichil omnino ad bestias perti-¬
nent : Neq enĩ serendi neq colendi neq
tempestiue demetendi ꝑcipiendiq fructꝰ
neq condendi ac reponendiailla pecudũ
scientia est earumq omniũ rerũ ho-¬
minũ est et usus et cura. ut fides igitͦ
et tibias eoꝵ causa factas dicendum est qͥ
illis uti possunt. sic ea que dixi solis con¬
fitendum est ẽẽ parata qui utuntur
Nec si que bestie furant᷑ aliquid ex
hus aut rapunt illarĩ quoq cau¬

Expanded text:
quantam ipse mundus? aut igitur quantam ipse mundus? aut igitur nihil est quod sentiente natura regatur, aut mundum regi confitendum est. Etenim qui reliquas naturas omnes earumque semina contineat, qui potest ipse non natura administrari; ut, si qui dentes et pubertatem natura dicat existere, ipsum autem hominem cui ea existant non constare natura, non intellegat ea quae ea ferarumne an hominum causa gignere videtur? quid de vitibus olivetisque dicam, quarum uberrumi laetissumique fructus nihil omnino ad bestias pertinent; neque enim serendi neque colendi nec tempestive demetendi percipiendique fructus neque condendi ac reponendi ulla pecudum scientia est, earumque omnium rerum hominum est et usus et cura. ut fides igitur et tibias eorum causa factas dicendum est qui illis uti possent, sic ea quae dixi is solis confitendum est esse parata qui utuntur, nec, si quae bestiae furantur aliquid ex is aut rapiunt, illarum quoque cau
Abbreviated transcription (Latin):
et que amedio in superũ queq conuer-¬
sione rotunda curum mediũ ferunt᷑
ea continentẽ mundi efficiunt unãq na-¬
turam. Et cum qͣtuor fint genera cor¬
porum incissitudine eoꝵ mundi conti¬
nuata natura est. Nam ex terra aqua
ex aqua oritur aer. ude aqua. exaqua
Deinde retrorsum uicissim ethere aer. in¬
de aqua. ex aqua terra infuna. Sic na¬
turs ex quib omnia constant sursus.
deorsus ultro citro cõmeantibus mun¬
di partiũ coniunctio continet᷑ que aut
sempiterna sit necesse est. hoc eodem or-¬
natu quem uidemus aut certe per diut᷑¬
na ꝑmanens ad longinquũ et inmensũ
pene tempus quoꝵ utrũ uis ut sit se¬
quitur natira mundũ administrari.
que .ii. classium naiugatio aut que in¬
structio exertitus aut ruisus ut ea que
natura effitit conferamꝰ que procre¬
atio uitis aut arboris que porro am¬
mantis figura conformatioq membroꝵ
tantum nature sollertiam significat

Expanded text:
et quae a medio in superum quaeque converet quae a medio in superum quaeque conversione rutunda circum medium feruntur, ea continentem mundi efficiunt unamque naturam. Et cum quattuor genera sint corporum, vicissitudine eorum mundi continuata natura est. nam ex terra aqua ex aqua oritur aer ex aere aether, deinde retrorsum vicissim ex aethere aer inde aqua ex aqua terra infima. sic naturis is ex quibus omnia constant sursus deorsus ultro citro commeantibus mundi partium coniunctio continetur. Quae aut sempiterna sit necessest hoc eodem ornatu quem videmus, aut certe perdiuturna, permanens ad longinquum et inmensum paene tempus. quorum utrumvis ut sit, sequitur natura mundum administrari. Quae enim classium navigatio aut quae instructio exercitus aut, rursus ut ea quae natura efficit conferamus, quae procreatio vitis aut arboris, quae porro animantis figura conformatioque membrorum tantam naturae sollertiam significat
Abbreviated transcription (Latin):
ministrariq mundũ nonita dicimus
ut glebam ant fraginentũ lapidis au
aliquid eiusmodi nulla coherendi na¬
tura. s ut arborem ut animal inqͥb
nulla temeritas s ordo apparet et ar¬
tis quedam similitudo. Quod si ea que
a terra stirpib continent᷑ arte nature
uiuunt et iugent profecto ip̃a terra
eadem uicontinet᷑ arte nature quip¬
pe que grauidata seminib omnia pari¬
at et fiurdat ex sese stirpes amplexa
alat ⁊ augeat ip̃aq alatur iucissim
a suꝑis externisq natur is eiusdemq ex
pirationib aer. alitur. et ether. et oĩa¬
et omnia supera. ita si terra natura te¬
netur et uiget eabem ratio in reliquo mũ¬
uo est. Stirpes enĩ terre inherent animã¬
tes autẽ aspiratione aeris sustiuent᷑ ip̃eq
fieripotest. Qͥnetiam mouetur nobiseũ
quacumq .ii. imus quacũq mouemur:
uidetur quasi locum dare et cedere queq
inmedtum lorũ midi qui est infimus

Expanded text:
ministrarique mundum, non ita dicimus ministrarique mundum, non ita dicimus ut glaebam aut fragmentum lapidis aut aliquid eius modi nulla cohaerendi natura, sed ut arborem ut animal, in quibus nulla temeritas sed ordo apparet et artis quaedam similitudo. Quod si ea quae a terra stirpibus continentur arte naturae vivunt et vigent, profecto ipsa terra eadem vi continetur arte naturae, quippe quae gravidata seminibus omnia pariat et fundat ex sese, stirpes amplexa alat et augeat ipsaque alatur vicissim a superis externisque naturis; eiusdemque pirationibus et aer alitur et aether et omnia supera. Ita si terra natura tenetur et viget, eadem ratio in reliquo mundo est; stirpes enim terrae inhaerent, animantes autem adspiratione aeris sustinentur; ipseque fieri potest; quin etiam movetur nobiscum, quacumque enim imus qua movemur videtur quasi locum dare et cedere. quaeque in medium locum mundi, qui est infimus,
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃a natura explicandũ breuiter ante quo
facilius io qd̾ docere uolumus intelligi pos¬
sit. Naniq alii naturam esse censent ium qͣn¬
dam sine ratione scientem motus in corpori¬
bus necessarios. alii autẽ uim participẽ
rationis atq ordinis tanꝗͣ uia progre¬
oientem declarantẽq qd ciuiꝰq rei causa
effitiat quid seqͣtur cuiꝰ sollertiã. nulla
ars. nulla manus. nemo opifex consequi
possit imitando. Semiiis enĩ nim esse
tantam ut id quaꝗͣ sit ꝑeriguũ tamẽ
si inciderit inconcipientẽ compre henden¬
materiam qua ali augeriq possit ita
fingat et effitiat in suo quidq genere
partim ut tantum modo ꝑ stirpes alã¬
tur suas partim ut moueri etiam et
sentire et appetere possint ex se se simi¬
lia sui gignere. Sunt autẽ qui omnia
nature nomine appellent ut epicuris
qui ita diuidit omniũq sint naturã
eẽ corpora et mane que hiis accidant.
S nos cum dicimus natura constare ad¬

Expanded text:
ipsa natura explicandum est ante breviter, quo ipsa natura explicandum est ante breviter, quo facilius id quod docere volumus intellegi possit. namque alii naturam esse censent vim quandam sine ratione cientem motus in corporibus necessarios, alii autem vim participem rationis atque ordinis tamquam via progredientem declarantemque quid cuiusque rei causa efficiat quid sequatur, cuius sollertiam nulla ars nulla manus nemo opifex consequi possit imitando; seminis enim vim esse tantam, ut id, quamquam sit perexiguum, tamen, si inciderit in concipientem conprendenmateriam qua ali augerique possit, ita fingat et efficiat in suo quidque genere, partim ut tantum modo per stirpes alantur suas, partim ut moveri etiam et sentire et appetere possint et ex sese similia sui gignere. Sunt autem qui omnia naturae nomine appellent, ut Epicurus qui ita dividit, omnium quae sint naturam esse corpora et inane quaeque is accidant. Sed nos cum dicimus natura constare ad