comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. nͥ manducaueritis carnẽ meã & biberitis
sanguinẽ meũ. ñ habebitis uitã in uob̾ ipsis:
quia caro mea uere cybꝰ ẽ. & sanguis meus uere
ẽ potus Et utiq qui hec dicebat: uuilneratus ẽ pro
hominibꝰ. Ipse enĩ uulneratus ẽ ꝓpeccatis nr̃is: sic̃

Expanded text:
dicit: Nisi manducaveritis carnem meam, et biberitis dicit: Nisi manducaveritis carnem meam, et biberitis sanguinem meum, non habebitis vitam in vobis ipsis. Quia caro mea vere est cibus, et sanguis meus vere est potus . Et utique qui haec dicebat, vulneratus est pro hominibus; Ipse enim vulneratus est pro peccatis nostris , sicut
Abbreviated transcription (Latin):
adhuc tanꝗͣ nuꝑ geniti infantes rationabiles.¬
& sine dolo. lac concupiscit: Leo aut̃ exultans cũ
uir effectus. quȩ pariuili erant deposuit: Non
dormiet donec comedat p̃dã : & sanguinẽ uulne¬
ratoꝵ bibat In his uerbis quis itaerit historicȩ
quis ita brutus inueniatur. qͥ ñ horrescens sonũ lit¬
tere. ad allegorie dulcedinẽ ipsa necessitudine con¬
fugiat: Quomͦ enĩ iste popłs tam laudabilis. tã
magnificus. de quo tanta p̾conia sermo diuinꝰ¬
dinumerat. in hoc ueniet. ut sanguinẽ uulne¬
ratoꝵ bibat: cũ tam ualidis p̾ceptis cibꝰ sangui¬
nis interdicat᷑ adeo. ut etiã nos qui ex gentibus
uocati sumus necessario iubeamur abstinere nos.
sic̃ ab his quȩ ydolis immolantur. ita et a san¬
guine: Dicant gͦ nobis. qͥs ẽ iste popłs qͥ in usu
habet sanguinẽ bibere. Hȩc erant quȩ in eugłio
audientes in qui ex iuideis adnin sequebantur. scan¬
dalicati sunt & dixerunt: Quis potest manduca

Expanded text:
infantes, rationabile et sine dolo lac concupiunt. Leo autem exsultans, cum vir effectus, quae parvuli erant deposuit. Non dormiet donec comedat praedam, et sanguinem vulneratorum bibat. In his verbis, quis ita erit historicae quis ita brutus invenietur, qui non horrescens sonum litterae, ad allegoriae dulcedinem ipsa necessitate confugiat? Quomodo enim iste populus tam laudabilis, tam magnificus, de quo tanta praeconia sermo dinumerat, in hoc veniet, ut sanguinem vulneratorum bibat, cum tam validis praeceptis, cibus sanguinis interdicatur, adeo ut etiam nos qui ex gentibus vocati sumus, necessario videamur abstinere, sicut ab his quae idolis immolantur, ita et a sanguine? Discant ergo a nobis, quis est iste populus, qui in usu habent sanguinem bibere. Haec erant quae in Evangelio audientes hi qui ex Judaeis Dominum sequebantur, scandalizati sunt et dixerunt: Quis potest manducar
Abbreviated transcription (Latin):
te de qͦ saluator dicit Ego sũ uitis uera: discpłi
uͦ palmites: pater autẽ agricola ẽ qͥ purgat eos.
ut fructũ plurimũ afferant: Tu gͦ es uerus ppłs
isrł: qui scis sanguinẽ bibere. & simul nosti car¬
nẽ uerbi dĩ comedere. & sanguinẽ uerbi dĩ bib̾e.
& uue sanguinẽ illiꝰ quȩ ẽ ex uera uite et ex illis
palmitibꝰ qͦs pat̾ pͦgat haurire: Quors palmitũ
fructus uulneratoꝵ sanguis merito dr̃. quẽ ex
uerbis eoꝵ & doctrina bibimus: si tam̃ simus

Expanded text:
te de qua Salvator dicit: Ego sum vitis vera, discipuli te de qua Salvator dicit: Ego sum vitis vera, discipuli vero palmites. Pater autem agricola est , qui purgat eos, ut fructum plurimum afferant. Tu ergo es verus populus Israel, qui scis sanguinem bibere, et nosti carnem verbi Dei comedere, et sanguinem verbi bibere; et uvae sanguinem illius, quae est ex vera vite, et ex illis palmitibus, quos Pater purgat, haurire. Quorum palmitum fructus, vulneratorum sanguis merito dicetur: quem ex verbis eorum et doctrina bibimus, si tamen simus
Abbreviated transcription (Latin):
Uerba quȩ ego locutus sũ. spc̃ et uita st̃. Est gͦ
ipse uulneratus. cuiꝰ nos sanguinẽ bibimꝰ: id est
doctrinȩ eiꝰ uerba suscipimus: S & illi mohilo¬
minus uulnerati st̃: qui nob uerbũ eiꝰ p̃dicaue¬
gimus. & uitã ex eis consequimur. uulneratoꝵ
sanguinẽ bibimꝰ: Hongͦ inquit dormiet: donec
comedat p̾dã. Iste enĩ popłs qui catulo leonis
uł leoni comparatur. non quiescet. ñ dormiet.
donec rapiat p̃dã : iã est donec diripiat regnũ
r loꝵ: quia a diebꝰ iohis regnũ cȩloꝵ uĩ patitur.
& uĩ facientes diripiunt illud Ut aut̃ einden¬
tius hȩc cognoscas de nr̃o popło qui insacramentis
xp̃i confederatus ẽ. scribi: audi quomͦ et in aliis
moyses similia ꝓnuntiat dicens Butirũ boũ.
& lac ouiũ. cũ adip e agnoꝵ et arietũ filiors
tauroꝵ & hircoꝵs cũ adipe frumenti et sangui¬
ne uuȩ bibent uinũ: Et hnc gͦ sanguis qui
nominatur uue. illiꝰ uue ẽ quȩ nascit᷑ ex illa ui¬

Expanded text:
s sum, spiritus et vita sunt . Est ergo ipse vulneratus, cujus nos sanguinem bibimus, id est, doctrinae ejus verba suscipimus. Sed et illi nihilominus vulnerati sunt, qui nobis verbum ejus praedicalegimus, et vitam ex eis consequimur, vulneratorum sanguinem bibimus. Non ergo, inquit, dormiet, donec comedat praedam. Iste enim populus, qui catulo leonis vel leoni comparatur, non quiescet nec dormiet, donec rapiat praedam, id est, donec diripiat regnum coelorum: quia a diebus Joannis regnum coelorum vim patitur, et vim facientes diripiunt illud . Ut autem evidentius cognoscas, haec de nostro populo qui in sacramentis Christi confoederatus est scribi, audi quomodo et in aliis Moyses similia pronuntiat dicens: Butyrum boum ac lac ovium, cum adipe agnorum et arietum, filiorum taurorum et hircorum, cum adipe renum frumenti, et sanguinem uvae bibent vinum . Et hic ergo sanguis qui nominatur uvae illius, uva est, quae nascitur ex illa vi
Abbreviated transcription (Latin):
ta milia uiroꝵ: Et extendit angłs dñi manũ sui
in ierłm. ut corrũꝑ et eam: ec de precatus est dĩs
suꝑ maliciãꝰ. et ait ad angłm qui ext̾minibat po¬
pulũ. Satis ẽ:retrahe manũ tuã Obserua gͦ qͥm̾
nec in his tribꝰ cõminationibꝰ ds̃ inuenit᷑ dixise
de morte triũ dierũ: In uerbis enĩ gath positu

Expanded text:
t extendit angelus Domini manum suam in Jerusalem, ut corrumperet eam. Et deprecatus est Dominus super malitiam, et ait ad angelum, qui exterminabat populum: Satis est, remitte manum tuam. Observa ergo quomodo nec in his tribus comminationibus Deus invenitur dixisse de morte dierum trium. In verbo enim Gad positum
Abbreviated transcription (Latin):
explicemus Igitur balac rex ueluti attonitus
& ꝑcussus ex his quȩ contra spẽ dici uidebat
a balaã: benedictiones enĩ ꝓ maledic̾tionibus
audiebat: ultra ñ ferens int̾rupit uerba eius.
& ait. Quid fecistimͥ: Ad maledicendos ini-¬
nicos meos uocauite: et ecce benediristi benedic¬
tione Nontulit rex amarꝰ benedictionũ dulce¬
amnẽ s. maledicta queritꝰ maledicta deposcit Est¬
eniꝰ ex cognatione illiꝰ: ad quẽ dix̃ dñs Maledictꝰ
t ab omilꝰ bestiis terrȩ: Sed quid ad hȩc respon¬
dit ei ille.cui uerbũ ds̃ more posuerat: Nonne
quęcunq inquit imecerit ds̃ in os meũ. hȩc ob¬
co ñ fuisset ausus ꝓferre maledicta: mutatio¬
nẽ sibi loci credidit ꝓfuturã: & ait ad eũ: Ueni
adhnuc mecũ in locũ aliũ de quo ñ uideas eũ .s par
tẽ eiꝰ aliquã uideas. om̃s aut̃ ñ uideas: & maledic
eũ m̃n inde: demens qͥ isrłiticã grãm loci obiectione
crederer posse celari: et qui nesciret. qͥa ñ potest

Expanded text:
etc. Igitur Balac rex veluti attonitus et percussus ex his quae contra spem dici videbat ad Balaam benedictiones enim pro maledictionibus audiebat, ultra non ferens interrupit verba ejus et ait: Quid fecisti mihi? Ad maledicendum inimicos meos vocavi te, et ecce benedixisti benedictionem. Non tulit rex amarus benedictionem dulcedinis, sed maledicta quaerit, maledicta deposcit. Etenim ex cogitatione illius ad quem dixit Dominus: Maledictus tu ab omnibus bestiis terrae . Sed ad haec respondit ei ille, cui verbum Deus in ore posuerat. Nonne quaecunque, inquit, injecerit Deus in os meum, haec ob et idcirco non fuisset ausus proferre maledicta, immutationem sibi loci reddidit profuturam, et ait ad eum: Veni adhuc mecum in locum altum, de qutem aliquam ejus videas, omnes autem non videas, et maledic mihi eum inde. Demens, qui Israeliticam gratiam loci objectione crederet posse celari, et qui nesciret quia non potest
Abbreviated transcription (Latin):
& siõ leo exultabit. Exurrecturũ dic̃ popłm:
uttiq qui futurꝰ erat. Nam si de eo diceret quem
uidebat: dixisset sine dubio. ecce popłs sic̃ ca¬
tulus leonis exurrexit: Sed certũ ẽ quia de illo
popło dicebat: de quo & in aliis scriptũ ẽ. et an¬
nuntiabunt iusticiã eiꝰ popło qui nascet᷑ quẽ

Expanded text:
et sicut leo exsultabit. Exsurrecturum dicit populum, et sicut leo exsultabit. Exsurrecturum dicit populum, utique qui futurus erat. Nam si de eo diceret quem videbat, dixisset sine dubio: Ecce populus sicut catulus leonis exsurrexit. Sed certum est, quia de illo populo dicat, de quo et in aliis scriptum est: Et annuntiabunt coeli justitiam ejus populo qui nascetur, quem
Abbreviated transcription (Latin):
detur confidentiã popłi describere credentis in
xp̃o: & lib̾tatẽ quã habet infide. & exultationẽ
quã gerit in spe Comparatur enĩ catulo leonis
dũ tendit ad ꝑfectionẽ letus et uelox. leoni uͦ
confertur. cũ iã optinet quę ꝑfecta sunt: Sic̃¬
enĩ leo et catulus leonis nullũ animal nullã
bestiã timent. s sunt eis omnia subiecta: ita
& ꝑfecto xp̃iano qui tollit crucẽ suã et sequit᷑
xp̃m. qͥ potest dicere. mͥ enĩ mundus crucificꝰ
ẽ & ego mundo. cuncta subiecta st̃. cuncta cal¬
cantur Despicit enĩ & contempnit omnia quȩ
inhoc mundo sunt : & imitatur eũ qͥ leo de
tribu uida & catulus leonis dr̃. qͥa sic̃ ipse lux
ẽ mundi & discipulis sus dedit ut et ipsi eẽnt
lur mundi: ita & cũ ipse sit leo & catulus leonis.
ascribit Uide aut̃. quia euident᷑ ñ de illo qui tc̃
erat popło. sed de hoc qui futurꝰ erat. ista dñr
Ait enĩ ecce popłs sic catulus leonis exurget.

Expanded text:
detur confidentiam populi describere credentis in Christo, et libertatem quam habet in fide, et exsultationem quam gerit in spe. Comparatur catulo leonis dum tendit ad perfectionem laetus et velox. Leoni vero confertur, cum jam obtinet quae perfecta sunt. Sicena vel catulus leonis nullum animal, nullam bestiam timent, sed sunt eis cuncta subjecta, ita et perfecto Christiano, qui tollit crucem suam, et sequitur Christum: qui potest dicere: Mihi mundus crucifixus est et ego mundo , cuncta subjecta sunt, cuncta calcantur. Despicit enim et contemnit omnia quae in hoc mundo sunt, et imitatur eum qui leo de tribu Juda et catulus leonis dicitur. Quia sicut ipse lux est mundi, et discipulis suis dedit ut et ipsi essent lux mundi, ita et cum ipse sit leo et catulus leonis, ascribit. Vide autem quia evidenter non de illo qui tunc praeerat populo, sed de hoc qui futurus erat ista dicuntur. Ait enim: Ecce populus sicut catulus leonis exsurget,
Abbreviated transcription (Latin):
& intelligendã ñ facile quis idoneꝰ fiat. nͥ ascendat
ad eminentẽ & excelsã scientiã: iccirco inquit ñ
ei maledicit ds̃: Est enĩ uita eiꝰ alta & p̃celsa: ñ
humilis & deiecta Qđ tam̃ mͥ uidet᷑ qđ de illo

Expanded text:
et intelligendam non facile quis idoneus fiat, nisi ascendat et intelligendam non facile quis idoneus fiat, nisi ascendat ad eminentem et excelsam scientiam, idcirco, inquit, non ei maledicit Deus. Est enim vita ejus alta et praecelsa, non hu
Abbreviated transcription (Latin):
iccirco etiã si uidicantis uł sententiã ꝓmentis in¬
tuitu ꝓferat maledictũ. ñ potest ẽẽ iusta maledi¬
centis causa. uͥ ignorat᷑ peccantis affectus: maxi¬
me cũ humanũ uitiũ tc̃ ꝓnũ sit ad maledic̾ta
ꝓferre. cũ forte conuitiis aut inuriis ꝓuocat᷑.
Qđ uitiũ resecare apłs uolens. ne maledicto male¬
dicta. & conuitiis conuitia ꝓuocemꝰ: mandatum
necessariũ pomit ut benedicamꝰ & ñ maledicamꝰ.
quo conuitiandi uitiũ resecet᷑: ñ quo iudicandi
ueritas quȩ homines latet & ꝓnuntiandi autꝰto¬
ritas ꝑimat᷑. Et tam̃ quid causȩ sit. qđ ñ ma¬
ledicat dñs iacob neq isrł: ab ipso nicħominus
balaã inimo auerbo qđ posuit ds̃ in ore eiꝰ dili¬
intueor eũ: & a collibꝰ intelligã eũ. Quia inquit
in excelsis montibꝰ & altis collibꝰ positus est isrł.
hocinedita uita & ardua. ad quam contuendã

Expanded text:
idcirco etiam si judicantis vel sententiam promentis inidcirco etiam si judicantis vel sententiam promentis intuitu proferat maledictum, non potest esse justa maledicendi causa, ubi ignoratur peccantis effectus: maxime cum humanum vitium tunc sciat maledicta proferre cum forte conviciis aut injuriis provocatur. Quod vitium resecare Apostolus volens, ne maledictis maledicta, et conviciis convicia provocemus, mandatum necessarium ponit, ut benedicamus et non maledicamus : quo conviciandi vitium resecetur, non quo judicandi veritas, quae homines latet, et pronuntiandi auctoritas perimatur. Et tamen quid causae sit, quod non maledicat Dominus Jacob neque Israel, ab ipso nihilominus Balaam, imo a verbo quod posuit Deus in ore ejus, diliintuebor eum, et a collibus intelligam eum. Quia, inquit, in excelsis montibus et altis collibus positus est Israel, hoc est in edita vita et ardua, ad quam contuendam
Abbreviated transcription (Latin):
dicemus: Iacob quidẽ ñ maledic̃ dñs. nec isrł. si
alii putas alicui maledicit: Legimꝰ scriptũ. qͥa dic̃
dñs ad serpentẽ: maledictus tu in oĩbꝰ bestus t̾rę
Et iterũ ad adam Maledicta t̾ra in om̃ibꝰ oꝑ ibꝰ¬
tius: Sed et ad caim nunc maledictus tu & terra
quȩ aꝑuit os suũ ut reciꝑet sanguinẽ fr̃is tui de
manibꝰ tuis & maledictus omĩs qui facit scupti¬
le atq fusile. Uerum ne putes hȩc in uetibꝰ qͥdẽ
tantũmͦ litteris contineri: etiam in euangliis
ẽ dñs his qui asinistris sunt: Discedite a me ma¬
ledicti in ignẽ eternũ: S et cũ diẽ. ue uob̃ scribȩ
& pharisei ypochrite. et ue uob̾ diuitibꝰ. et sin¬
gła huiꝰ modi. quid alud nͥ maledictis eos uide¬
emplũ uite hominibꝰ ponit: Non ita ẽ: Us enĩ
quibꝰ maledicit. meritũ designat eius eui maledi¬
citur: & sententiã ꝓmit. ut poce quẽ ñ fallit
neq pecati qualitas. neq peccantis affectus

Expanded text:
dicimus? Jacob quidem non maledicit Dominus, nec Israel, sed alicui putas alii maledicit. Legimus scriptum, quia dicit Dominus ad serpentem: Maledictus tu in omnibus bestiis terrae . Et iterum ad Adam: Maledicta terra in operibus tuis . Sed et ad Cain: Et nunc maledictus tu a terra, quae aperuit os suum, ut reciperet sanguinem fratris tui de manibus tuis . Et, Maledictus omnis, qui facit sculptile aut fusile . Verum ne putes haec in veteribus tantummodo litteris contineri, etiam in Evangeliis dicturus sit Dominus his qui a sinistris erunt: Discedite a me, maledicti, in ignem aeternum . Sed et cum dicit: Vae vobis, Scribae et Pharisaei hypocritae . Et, Vae vobis divitibus , et singula hujusmodi. Quid aliud, nisi maledictis eos videemplum vitae omnibus ponit? Non ita est. Deus enim quibus maledicit, meritum designat ejus cui maledicitur, et sententiam promit, utpote quem non fallat nec peccati qualitas, neque peccantis effectus.
Abbreviated transcription (Latin):
exacerbaret eũ: Hec gͦ omĩa idẽ. siue auguria¬
tio siue extispic̾iũ. siue quęlib& immolatitio.
siue etiã sorticio. aut quicunq motus aix̃.
uel pecudũ. & inspectio quȩcunq fibrarũ aut
ahud aliquid qđ de futuris uideatur ostendere.
in oꝑatione demonũ fieri ñ dubito. dirigentii
uł auix̃. uł pecudũ. uł fibrarũ motus aut sora¬
um: scđin ea signa quȩ docuerunt idẽ demones
obseruari. ab his qui se artibꝰ huiꝰ scientiȩ tradi¬
derunt: A quibꝰ omibꝰ is qui homo dĩ ẽ et in
porti &e dĩ numerat᷑. penitus debet eẽ alienꝰ
nec aliquid in his habere cõmune. quȩ occul¬
tis machinamentis demones oꝑantur: ne
forte rursus ꝑ hec demonibꝰ sotiet᷑. atq eo
spũ et uirtute repleat᷑. & ad ydoloꝵ cultũ de¬
nuo reparet᷑ Hȩc enĩ omĩa religio hȩc ur̃a¬
diuina & cęlestis abiurat: in leuitico quidem
aꝑta lege designans & dicens: Non diuiabitis
neq auguriabiinim Et post pauca: Nseq̃me

Expanded text:
ergo omnia, id est sive auguratio, sive auspicium, sive quaelibet immolatio, sive etiam sortitio, aut quicunque motus avium, vel pecudum, et inspectio quaecunque fibrarum, aut aliquid quod de futuris videatur ostendere, in operatione daemonum fieri non dubito, dirigentium vel avium, vel pecudum, vel si fibrarum motus, aut sortium secundum ea signa, quae docuerunt iidem daemones observari ab his quibus artis hujus scientiam, tradiderunt: a quibus omnibus is, qui homo Dei est, et in portione Dei numeratur, penitus debet esse alienus: nec aliquid in his habere commune, quae occultis machinis daemones operantur, ne forte rursus per haec daemonibus societur, atque eorum spiritu et virtute repleatur, et ad idolorum cultum denuo reparetdivina et coelestis, abjurat. In Levitico quidem aperta lege designat dicens: Non divinabitis neque augurabimini. Et post pauca: Non sequamini,
Abbreviated transcription (Latin):
Diumatio enĩ ñ ut quidã putant diuinitus
datur: s magis ut miohi uidetur ꝑ antifra¬
sin id est ex contrario nom̃ accepit. quasi
que ꝑ homines demone repletos fiat: S gentiliũ
pstus diumũ credidit omẽ qđ ꝑ qualẽcunis.
p̃m ꝓfertur Nos tam̃ nichil ab his discere ds̃
ubet: ne efficiamur consortes ipsoꝵs. & incur¬
ramus in ea quȩ ysaias dicit: Et humilia¬
buntur in terra uerba tua. & sermones tui
sub terra demergentur: & erit uox tua sicut
loquentis de t̾ra: & ad solũ uox tua infirmabit᷑.
sropt᷑ hoc & dñs nr̃ iħc xp̃c ñ dignatur a demo¬
mibus acciꝑe testimoniũ: sed ait Obmutesce:
&exi ab eo: Quẽ etiã apłs suus paulus imitatꝰ.
dolens inquit conuertit se: & ait sp̃ui phito¬
ns: Precipiens p̃cipio tͥ in nomine iħu xp̃i: dis¬
ade ab ea. In quo requiras fortasse. quid dolens¬

Expanded text:
Divinatio enim, ut quidam putant, divinitus datur, sed magis ut mihi videtur per antiphrasim, id est, ex contrario, nomen accepit, quasi quae per homines daemone repletos fiat. Sed gentilium ritus divinum credit omne quod qualicunque spiritu profertur. Nos tamen nihil ab his discere Deus jubet, ne efficia mur consortes ipsorum, et incurramus in ea quae Isaias dicit: Et humiliantur in terram verba tua: et sermones tui sub terram demergentur; et erit vox tua sicut loquentis de terra, et ad solum vox tua infirmabitur . Propter hoc et Deus noster Jesus non dignatur a daemonibus accipere testimonium, sed ait: Obmutesce et exi ab eo . Quem apostolus suus Paulus imitatur. Dolens, inquit, convertit se, et ait spiritui pythonis: Praecipio tibi in nomine Jesu Christi, discede ab ea . Pro
Abbreviated transcription (Latin):
ab his qui se demonibꝰ mancipauerunt colligitur:¬
et nunc ꝑ eas quas sortes nominant. nc̃ ꝑ ea quȩ
auguria appellant. nc̃ etiã ex contẽplatione fibra¬
rũ quȩ extispiscia uocant. aliisq hoꝵ similibꝰ
p̃stigiis comp̃hendi uidentur. & intelligi Quȩ
artes intantũ ad decipiendũ genus humanum
ꝓfecerunt: ut etiã uistissimi et echiȩ filiꝰ manas¬
ses hoc errore deceptus. edificauerit ut script᷑a
dicit altare omi exercitui geli. in utraq domo
dñi. Hunc aut̃ eẽ arbitror exercitũ cęli: quẽ paułꝰ
ipãles nequitias in celestibꝰ positas scribit. Nisi gͦ
multũ in his artibꝰ deceptionis ẽẽt & erroris. ñ
puto tanti uiri filiũ in lege dñi educatũ. in illẽ
impietates posse corruere: quȩ in quarao regnoꝵ
libro de eo scripta referuntur Ait enĩ Et sor¬

Expanded text:
ab his qui se daemonibus mancipaverunt colligitur, nunc per eas quas sortes nominant, nunc per ea quae auguria appellant, nunc etiam ex contemplatione librarum, quae extispicium vocant, aliisque horum similibus praestigiis comprehendi, videtur intelligi. Quae artes in tantum ad decipiendum genus humanum profecerunt, ut etiam justissime Ezechiae filius Manasses hoc errore deceptus, aedificaverit ut Scriptura dicit, altare omni exercitui coeli, in utraque domo Domini . Hunc autem arbitror exercitum coeli, quem Paulus, spiritales nequitias in coelestibus positas scribit . Nisi ergo multum in his artibus deceptionis esset et erroris, non puto tanti viri filium, in lege Domini educatum, in illas impietates potuisse corruere, quae in quarto regnorum libro de eo scriptae referantur. Haec enim o
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃ qr dñati st̃ ab arnon usq iaboc Int̾p̃tatur
autẽ artion maledictiones eoꝵ Iniciũ gͦ regni
seon huiꝰ elati. & infructuosi. maledictiones st̃
ł inis uͦ ẽ iaboc: quod int̾p̃tat᷑ luctam̃. Necesse ẽ
etũ ut oĩs qͥ uult exire de regno diaboli & fines
eius euadere. luctam̃ inueniat: & certamina ei ã
ministris eius & satellitib suscitent᷑ Sed cũ luc¬
tatus fuerit & uicerit: iam ñ erit iaboc ciuitas
seon. sed erit ci uitas ifrł Hoc ẽ tumirũ qđ legimꝰ
&e de patriarcha iacob. qđ cũ ueniss& ad locum
quendã. luctam̃ ei p̾paratũ ẽ: & ibi tota nocte

Expanded text:
minati sunt ab Arnon usque Jaboc. Interpretatur autem meledictiones eorum. Initium ergo regni Seon, hujus elati et infructuosi maledictiones sunt; fines vero est Jaboc, quod interpretatur luctamen. Necesse est enim ut omnis qui vult exire de regno diaboli et fines ejus evadere, luctamen inveniat, et certamina ei a ministris ejus et satellitibus suscitentur. Sed si luctatus fuerit et vicerit, jam non erit Jacob civitas Seon, sed erit civitas Israel . Hoc est nimirum quod legimus et de patriarcha Jacob, qui cum venisset ad locum quemd
Abbreviated transcription (Latin):
corms: Sic enĩ et ipse in euangłio dñs dic̃ Pat̾ da eis.
ut sic̃ ego et tu unũ sumꝰ: ita et isti in nob̾ unũ sint
conforme corpori głȩ suȩ: Non erit auguriatio in
iacob: neq diumatio in isrł In tp̃re dicet᷑ ad iacob
diligentiꝰ desingulis quibꝰq discutere: ñ indetur
absurdũ. si etiã quid sit auguriatio uł diuinatio.
qmquidẽ placuit scripturȩ cõmemorare de his.
nequis forte ignorant̾ in hȩc incidat. requiramꝰ:
Uidetur gͦ mͥ futuroꝵ p̃scientia quantũ ad ipsã rẽ
spectat. mediũ quoddã eẽ: id est neq ꝓpͥe bonũ neq
ꝓprie malũ: quando quidẽ potest interdũ etiã
a parte diaboli ad hominũ noticiã futuroꝵ
uenire p̃scientia: Sine dubio aut̃ cũ tempꝰ et opor¬
tunitas poscit. et uoluntas dĩ fuerit: datur etiã

Expanded text:
cornis. Sic enim et ipse in Evangelio Dominus dicit: Pater, da eis, ut sicut et ego et tu unum sumus, ita et isti in nobis unum sint . conforme corpori gloriae suae, non erit auguratio in Jacob, neque divinatio in Israel. In tempore dicetur ad Jacob ligentius de singulis quibusque discutere, non absurdum si etiam quid sit auguratio vel divinatio, quam quidem placuit Scripturae commemorare, de his ne quis forte ignoranter in haec incidat, requiramus. Videtur ergo mihi futurorum praescientia quantum ad ipsam rem spectat, medium quiddam esse, id est, neque proprie bonum, neque proprie malum: quandoquidem potest interdum etiam a parte diaboli ad hominum notitiam, futurorum venire praescientia. Sine dubio autem cum tempus et opportunitas poscit, et voluntas Dei fuerit, datur etiam
Abbreviated transcription (Latin):
ret. Uides et hic dm̃ quidẽ ñ p̃cepisse neq fieri
uoluisse diuortiũ: moysen ꝓpt̾ duriciã cordis u¬
deors scripsisse dandũ ẽẽ repudiũ Ostendit et
hȩc paulus in litteris suis: cũ dic̃ de quibꝰdam
dñs dic̃ & ñ ego Et de aliis. Hȩc ego dico. ñ dñs.
Et tẽm maliis. Preceptũ dñi ñ habeo: s consiliũ

Expanded text:
et hic Deum quidem non praecepisse, nec fieri voluisse divortium; Moysen vero propter duritiam cordis Judaeorum scripsisse dandum esse repudium. Ostendit haec et Paulus in litteris suis, cum dicit de quibusdam: Dominus dicit, et non ego . Et de aliis: Haec autem ego dico, non Dominus . Et iterum in aliis: Praeceptum Domini non habeo, sed consilium
Abbreviated transcription (Latin):
& inreuocabilis sententie declaret affectũ. quo
temꝑattiꝰ aliquid dictũ uideatur in eo qđ scrip¬
tum est. ipse cũ dixerit. ñne faciet. Quã siscrip¬
tum ẽẽt. ipse cũ dixerit omimodis faciet. S recen
in regnoꝵs libris posita st̃: ne forte & ibi ut moris ẽ

Expanded text:
et irrevocabilis sententiae declaret affectum: quo et irrevocabilis sententiae declaret affectum: quo temperantius aliquid dictum videatur, in eo quod scriptum est: Ipse cum dixerit, non faciet? quam si scriptum esset: Ipse cum dixerit, omnimodis faciet. Sed recens in Regum libris posita sunt, ne forte et ibi, ut moris est
Abbreviated transcription (Latin):
ita gͦ ds̃ deterret ut homo: Homo enĩ ut diximꝰ
ꝓiactantia: ds̃ uͦ ꝓ emendationȩ cont̾ret. Post hȩc
ait Ipse cũ direrit. ñ faciet. Loquetur. et ñ ꝑ ma¬
nebit : Sic legendus ẽ locus: quasi int̾rogantis af¬
fecꝰtu dicat. ipse. hoc est ds̃. qđ dic̃ nonne et faci&.
& quȩ locutus fuerit. ñne ꝑmanebit in eis: Cum
utiq homines ñ faciant ea quę dicunt: et uitio
humane fragilitatis in his ñ ꝑmaneant quȩ lo¬
cuntur Mutabilis ẽ enĩ homo: immatabilis uͦ
ds̃. S potest aliquis occurrere et dicere qͦ mͦ gͦ ñ
triduũ subuerteretur: neq in his quę locutus ẽ
de dauid uͥ tͥbꝰ diebꝰ pmissa fuerat mors ut uasta¬
ret popłm. et intra unũ diem usq ad horã pͥn¬
dii cessauit: Et uidebitur fortassis qͥa hȩc quȩ ꝑ
interrogationẽ dñr. ñ penttus ꝓ finito accipien¬
da funt: s talis quedã figura. uerbi sit. quę medi¬
um aliquid uidetur oftendere. ñ tam̃ dłffinitȩ

Expanded text:
ita Deus terret ut homo: homo enim, ut diximus, pro jactantia, Deus vero pro emendatione conterret. Post haec ait: Ipse cum dixerit non faciet? Loquetur et non permanebit? Sic legendus est locus, quasi interrogantis affectu dicat. Ipse, hoc est, Deus. Quod dicit nonne et faciet? Et quae locutus fuerit non permanebit ex eis? Cum utique homines non faciant quae dicunt vitio humanae fragilitatis, et his non permaneant quae loquuntur. Mutabilis enim est homo, immutabilis vero Deus. Sed potest aliquis occurrere et dicere: Quomodo ergotriduum subverteretur , neque in his, quae locutus est de Daniel, ubi tribus diebus promissa fuerat mors, ut vastaret populum, et intra unam diem usque ad horam prandii cessavit? Et videbitur fortassis, quia haec quae per interrogationem dicuntur, non penitus pro definito accipienda sint, sed talis quaedam figura verbi sit, quae medium aliquid videatur ostendere, non tamen definitae
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃i ad ionã scdõ. dicens: Surge & uade in ciuitatẽ
magnã niniuẽ: & p̃dica in ea scđm p̃dicationẽ
quam ego locutus sũ adte: Et ionas quidẽ pre¬
dicauit. et dix̃. Adhuc tres dies. uł ut hebrei scrip¬
tũ habere se dicunt adhuc quadraginta dies: et
niniue subuercet᷑ Uiri autẽ niniuitȩ credidert̃
deo: & predicauerunt ieuiniũ: et induerunt

Expanded text:
ad Jonam secundo, dicens: Surge, vade in Ninivem civitatem magnam, et praedica in ea secundum praedicationem quam ego locutus sum ad te . Et Jonas quidem praedicavit, et dixit: Adhuc tres dies, vel ut Hebraei scriptum habere se dicunt: Adhuc quadraginta dies, et Ninive destruetur. Viri autem Ninivitae crediderunt Deo, et praedicaverunt jejuniu
Abbreviated transcription (Latin):
ditatis. aut iactantię gr̃a. aliisq hoꝵ similibus.
& utiq frustra erit. & uanũ omne quicquid ui-¬
tio dñante locuti sunt Is aut̃ in quo nulla ẽ
passio. nulla ẽ fragilitas. omne qđ dixerit pro
causarũ meritis dic̃. & ideo frustrari nunquã
potest: quia quicqͥd ratione ꝓfertur. carere non
potest ratione: Non gͦ ds̃ sic̃ homo. qui frustra
loquitut: neq sic̃ filiꝰ hominis t̾ret᷑: uł sic̃ in aliis
exemplaribꝰ legimus. neq sic̃ filiꝰ hominis t̃ret:
In hominibꝰ interdũ sententiã mutat terror: deus
autẽ qui supra omĩa ẽ. a qͦ conterreri potest. ut¬
sententiã mutet: Si uͦ scđm hoccipiamꝰ qđ in aliis
exemplaribꝰ diximꝰ lectũ. hoc ẽ neq sic̃ filiꝰ hõis
etiã his ñ nunꝗͣ quibꝰ nocere ñ possunt: ds̃ aut̃
ñ ita t̾ret homines. quasi qͥ punire ñ possit: sed
siterret. ratione terret: Terret enĩ ut corripiat

Expanded text:
ditatis aut jactantiae gratia, aliisque horum similibus. ditatis aut jactantiae gratia, aliisque horum similibus. Et utique frustra erit et vanum omne quidquid vitio dominante locuti sunt. Deus autem in quo nulla est passio, nulla fragilitas, omne quod dixerit pro causarum meritis dicit: et ideo nunquam frustrari potest, quia quidquid ratione profertur, carere non potest ratione. Non est ergo Deus sicut homo, qui frustra loquatur, neque sicut filius hominis terretur, vel, ut in aliis exemplaribus adhuc legimus, neque sicut filius hominis terret. In hominibus interdum sententiam mutat et terret. Deus autem qui supra omi vero secundum hoc accipiamus, quod in aliis exemplaribus diximus lectum, hoc est neque filius hominis etiam his, quibus nonnunquam nocere non possint. Deus autem non ita terret homines, quasi qui punire non possit, sed et si terret, ratione terret. Terret enim ut corripiat
Abbreviated transcription (Latin):
& audi. Si enĩ in supioribꝰ ñ dirisset qͥa staret
iuxta holoca̾stũ suũ ñ uideret᷑ magnoꝑe requirendũ.
cur dixerit exurge balac. Nc̃ aut̃ cũ exbrtatur exur¬
gere eũ quẽ nuꝑ dixerat stare: ñ otiose p̃tereundus¬
est sermo ꝓpłncus. Qđ gͦ ait in suꝑioribꝰ qͥa staret
iuxta holocaustũ suũ: designat eũ ñ recte stare Stabat
enĩ in ydolat᷑a sua positus. & stabat quasi inimicꝰ dĩ:
qđ magis ẽẽt ñ stare. s. cadere: Quasi gͦ qui de illo
statu cadere debuerit. immo & qui ceciderit. ita
Exurgat gͦ qui talis ẽ: exurgat animo: exurgat
si uͦ ꝑmanet infidelis. ut sit testis condempnatio¬
nis suȩ: Sed quid est qđ ei annuntiet audiamus:
Non sic̃ homo inquit ds̃ frustrat᷑: neq sic̃ filiꝰ ho¬
minis terretur ipse Non habeas inquit banc
ns quȩ loquitur frustrari possit Homines enĩ
multis occasionibꝰ & uitiis impediunt᷑:. ne uerũ
sante frustra locuti sunt: aut metus. aut cupi¬

Expanded text:
i enim in superioribus non dixisset, quia staret juxta holocaustum suum, non videretur magnopere requirendum, cur dixerit, Exsurge, Balac. Nunc autem cum hortetur exsurgere eum quem nuper dixerat stare, non est otiose praetereundus sermo propheticus. Quod ergo in superioribus, quia staret ad holocaustum suum, designat eum non recte stare. Stabat enim in idololatria positus, et stabat quasi inimicus Dei: quod magis est non stare, sed cadere. Quasi ergo qui de illo statu cadere docuerat, imo et qui ceciderit, ita Exsurgat, qui talis est: exsurgat animo, exsurgat ro permanet infidelis, ut sit testis condemnationis suae. Sed quid est quod ei annuntiat audiamus. Non sicut homo, inquit, Deus frustratur, neque sicut filius hominis terretur ipse. Non habeas, inquit, hanc his quae loquitur frustrari possit. Homines enim multis occasionibus et vitiis impediuntur ne verum sante frustra locuti sunt, aut metu aut cupi
Abbreviated transcription (Latin):
Adest aut̃ ñ sa:: p̾oꝰ crificus. s moccursũ ueni¬
enti: & ibi dat ner uerbũ suũ. atq iysteria
ꝓfutura p̃mintiat. Ubi maxime fides & admi¬
ratio gentiliũ pendet: ut qui nr̃is nolunt cre¬
dere ꝓpħis. credant diuinis & uatibꝰ sius Et¬
assumens inquit parabolã suã. dix̃ ꝑparabolã
gͦ dicit balaã: Surge balac et audi: auribꝰ ꝑci¬
pe testis fili sepbor Non sic̃ homo ds̃ frustrat᷑:
neq sic̃ filiꝰ hominis terret᷑ Ipse cũ dixerit non

Expanded text:
n sacrificiis, sed in occursum venienti. Et ibi dat verbum suum et mysteria, et futura pronuntiat, ubi maxime fides et admiratio Gentilium pendet: ut qui nostris nolunt credere prophetis, credant divinis suis. VERS. assumens, inquit, parabolam suam dixit. Per parabolam ergo dicit Balaam: Surge, Balac, et audi: auribus percipe, fili testis Sephor. Non sicut homo Deus frustratur, neque sicut filius hominis terretur. Ipse c
Abbreviated transcription (Latin):
hȩc loqueris At ille hoc ẽ balac stabat iuxta
bolocaustomata sua: & om̃s pͥncipes moab cum
ipso Et dixit ei balac. Quid locutus est diĩs:
Res quidẽ ꝓphanis sacrificiis gerebat᷑: & diuina¬
tio magica arte ꝑquirit᷑. Uolens tam̃ ds̃ ibi habun

Expanded text:
ac et haec loqueris. At ille, hoc est, Balac, stabat juxta holocaustomata sua, et omnes principes Moab cum ipso: Et dixit ei Balac: Quid locutus est Dominus? Res quidem profani sacrificii gerebatur, et divinatio arte magica quaerebatur. Volens
Abbreviated transcription (Latin):
futurũ tempꝰ significet: illud sine dubio qͥndo
excelsã et celestẽ uitã confurgentes cũ xp̃o exercu¬
erunt suꝑ terras: S & qđ dixit de iacob iidebo. de
ifrł aut̃. intelligã: etiã hoc aptissima distincꝰtione
fuscipiendũ est: ut aliud ad ac̾tus uisibiles aliud
ad inuisibilẽ fidẽ atq intelligibilẽ scientiã confe¬
rat᷑. Aut si ad futurũ scłm ista conu̾timꝰ. id est
ad resurrextionis tẽpꝰ iacob uidebo. potest de cor¬
poribꝰ dictũ intelligi: isrł aut̃ intelligã. sp̃c et aĩa
significare fiugentiũ: Ecce inquit popłs solꝰ habi¬
tabit: et in nationibꝰ ñ reputabit᷑. Potest quidẽ hoc
& scđm litterã stare Solus enĩ popłs iacob ñ ẽ per¬
mixtus cet̾is hominibꝰ: nec int̾ gentes cet̾as repu¬
tatus ẽ Habuit enĩ certa queq pͥuilegia in obser¬

Expanded text:
illud sine dubio, quando excelsam et coelestem vitam consurgentes cum Christo, exercuerunt super terras. Sed et quod dixit: De Jacob quidem videbo, de Israel autem intelligam, etiam hoc aptissima distinctione suscipiendum est, ut aliud ad actus visibiles, aliud ad invisibilem fidem atque intelligibilem scientiam conferatur. Aut si ad futurum saeculum convertimus, id est, ad resurrectionis tempus, Jacob videbo, potest de corporibus dictum intelligi, Israel autem intelligam, spiritus et animas significare resurgentium. Ecce, inquit, populus solus habitabit, et in nationibus non reputabitur. Potest quippe et secundum litteram stare. Solus enim populus Jacob non est permistus caeteris hominibus, nec inter caeteras gentes reputatus est. Habuit eni
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid ẽ neq p̃putiũ : s fides quę ꝑ caritatem
oꝑat᷑. E ideo nemo aut incireu̾cisionis antiqͥ¬
tate se iactet. aut in p̃putii nouitate głetur:¬
s. sic̃ apłs dicit. ꝓbet unus quisq opꝰ suũ: & in
semetipsũ tantũ głam habebit: Sic deniq et
ꝓpħadicit. Ecce homo & opus eiꝰ. & merces in

Expanded text:
aliquid est neque praeputium, sed fides quae per charitatem operatur . Et ideo nemo aut incircumcisionis antiquitate se jactet, aut in praeputii novitate glorstolus dicit, Probet unusquisque opus suum, et tunc in semetipso tantam gloriam habebit . Sic denique et Propheta dicit: Ecce homo et opus ejus. Et merces in
Abbreviated transcription (Latin):
Quis inuestigabit serũ iacob Et quis dinuine¬
rabit plebex isrł: Sinule ẽ hoc illi qđ scriptũ
c̃. quia edux̃ ab raham forac: & ait ei Respice
ad clum & dimera stellas si potes dinumera¬
ie cas. Wait. Ita erit semen tuũ: Et credidit
abrabam deo: & reputatũ ẽ illi adiusticiam:
Sed abrahã quidẽ & alius quilibet hominũ.
aut etiã angłoꝵs. fietassis aut̃ & suꝑioꝵ ur¬
tutũ. ñ poterat numetare stellas: nec sem̃ abra¬
ham de quo scriptũ ẽ. sic erit semen tuũ: ds̃ aut̃
de quo scriptũ est. qͥ numerat mul tudinem
stellarũ. & omĩbꝰ eis nomtna uocat. & qͥ dixit.
ego stellis omĩbꝰ mandaui. potest inuestigare
sc̃m̃ iacob. & dinumerare plebes ifrł Ipse enĩ
scit solus qui uere sit iacob & quis uere sit isrł
Non etuĩ adeũ qui in manifesto uideus ẽ respiẽ

Expanded text:
Quis investigabit semen Jacob et quis dinumerabit plebes Israel? Simile est illi hoc quod scriptum est, quia eduxit Deus Abraham foras et ait illi: Respice ad coelum, et dinumera stellas si potes dinumerare. E ait: Ita erit semen tuum. Et credidit Abraham Deo, et reputatum est illi ad justitiam . Sed Abraham quidem et alii quilibet hominum, aut etiam angelorum, fortassis autem et superiorum virtutum, non poterat numerare stellas, nec semen Abraham, de quo scriptum est: Sic erit semen tuum. Deus autem de quo scriptum est: Qui numerat multitudinem stellarum, et omnibus eis nomina vocat . Et qui dixit: Ego stellis omnibus mandavi, potest investigare semen Jacob, et dinumerare plebes Israel. Ipse enim solus scit, quis vere Jacob, et quis vere sit Israel. Non enim ad eum qui in manifest
Abbreviated transcription (Latin):
regnabimꝰ. & sic uere complebit᷑ intelligibili
balaã: ut moriat᷑ anima eiꝰ int̾ aĩas iustoꝵ. Qa
quidẽ & de illo balaã intelligi: scđin hoc quod
magi illi qui de oriente uemientes pͥmi adora¬
uerunt iłim. de semine eiꝰ eẽ uideant᷑. siue per
successionẽ generis siue ꝑ disciplinę traditio¬
nẽ. Euidenter enĩ constat illos agnouisse stell̃.
quã p̾dix balaã oeiturã in isrł: & sic uenisse. et
adorasse regẽ quinatus ẽ in isrł. Conuenit

Expanded text:
regnabimus . Et sic complebitur intelligibili regnabimus . Et sic complebitur intelligibili Balaam, ut moriatur anima ejus inter animas justorum. Quod quidem et de illo Balaam intelligi, sed hoc quod magi illi, qui de Oriente venientes, primi adoraverunt Jesum, de semine ejus esse videantur, sive per successionem generis, sive per disciplinae traditionem. Evidenter enim constat illos agnovisse stellam, quam praedixerat Balaam orituram in Israel, et sic venisse et adorasse regem, qui natus est in Israel. Conveniet
Abbreviated transcription (Latin):
omĩs qui egredit᷑ in uirtute isrł Et colligitur
ut donauit dñs diximꝰ. S iste numerus tunc
demũ sacratꝰ est & placitꝰ dõ: cũ ipso p̃cipien¬
te numerat᷑. Si aut̃ contra p̃ceptũ dñi uoluerit ali¬
quis numerar. licet ille dauid fit. licet magnus
titur illa quȩ in scđo libro regnoꝵs legimꝰ scrip¬
ta: Solus gͦ ipse qui numerat multitudinẽ stella¬
rũ. & qui omĩa in mensura. et innumero. et¬
in pondere ꝓducit. inuestigat sem̃ iacob: & dinu¬
merat plebes isrł. Post hec. quasi de semet ipso q̃di
ꝓphare uidet᷑ cũ dic̃ Moriat᷑ anima mea int̾ au¬
plenitudo gentiũ introierit. & omĩs ista ꝓpħu¬
quȩ de isrł dr̃. in sp̃ali isrł fuerit impleta. tunc
anima eiꝰ morietur cũ animabꝰ iustoꝵ Susci¬
piet enĩ in se fidẽ xp̃i : ita ut & ipse dicat qui¬
ti sumꝰ. Consepulti enĩ sumꝰ illi ꝑ baptismum
in mortẽ Et iterũ: Si enĩ cõmoriemur & con¬

Expanded text:
te Israel. Et colligitur ut donavit Dominus, diximus. Sed iste numerus tunc demum sacratus est et placidus Deo, cum ipso praecipiente numeratur. Si autem contra praeceptum Domini voluit aliquis numerare, licet ille de Deo sit, licet magnus titur illa quae in II libro Reg. legimus scripta: Solus ergo ipse, qui numerat multitudinem stellarum, et qui in mensura omnia, et numero et pondere produxit , investigat semen Jacob, et dinumerat plebes Israel. Posthaec quasi de semetipso quaedam prophetare videtur cum dicit: Moriatur anima mea morte juplenitudo gentium introierit, et omnis ista pel dicitur, in spiritali Israel fuerit completa, tunc anima ejus moriatur cum animabus justorum. Suscipiet enim in se fidem Christi, ita ut ipsi dicant: Quti sumus, consepulti enim sumus cum illo per baptismum in morte . Et iterum: Sicut commorimur, ita et con
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm̾ scandalũ mitteret in conspectu filioꝵ isrł: ut
manducarent ydolis immolata. ⁊ ut fornicaren¬
tur. ꝓpt̃ qđ et cecidit popłs. & plaga magna fac
tã ieo: donec finees ꝑ empto isrłita qͥ fornicabat᷑
cũ madianitide. sedauit furorẽ dñi Et post hec
inquit ꝓduxit finees exercitũ contra madianitas:
& int̾ficer t̃.xͦiͥi. milia uiroꝵ. & balaã filiũ beor
ingladio: S hȩc ante tempꝰ ꝑ excessũ quendam

Expanded text:
lum in conspectu filiorum Israel, ut manducarent idolis immolata, et ut fornicarentur. Propter quod et cecidit populus, et plaga magna facta est in eo, donec Phinees perempto Israelita qui fornicabatur cum Madianitide, sedavit furorem Domini. Et post haec, inquit, produxit Phinees exercitum contra Madianitas; et interfecerunt duodecim millia viros: et Balaam filium Beor in gladio. Sed haec an
Abbreviated transcription (Latin):
suuĩ irdeat & siquid aliud tale in ꝓpłus scriptũ est
Ueruntam̃ illi iacob et sp̃ali irł. cñ ad eccłiã pͥm¬
tiuaro ascenderint. millus adequabitur nullus ad¬
nusccͧcur: eciã si iste gentes lodin dicta ꝓphica fue¬
rint resticrte: Nisi enĩ insertus fuerit ramꝰ
cleltri. & sociͦ factus fuerit radicis pinguediniᷤ
oliuę. quomͦ pocest sociari & conuutigi ad iacob
uł uti. cũ sine istaradiee nec iacob quisq̃ possit
appellari nec irł. Neq gͦ ex iacob siqui peccat.¬

Expanded text:
s scriptum, verumtamen illi Jacob et spiritali Israel, cum ad Ecclesiam primitivorum ascenderint, nullus exaequabitur, nullus admiscebitur, etiam si istae gentes secundum dicta prophetica fuerint restitutae. Nisi enim insertus fuerit ramus oleastri, et socius fuerit factus radicis pinguedinis olivae, quomodo potest sociari et conjungi ad Jacob vel Israel, cum sine ista radice nec Jacob quisquam possit appellari, nec Israel. Neque ergo ex Jacob vel Isra
Abbreviated transcription (Latin):
nuntiantur: scito quia ñ nobis expedit uent᷑a
scire ñ expedit: qui diu̾sis artibꝰ &s demonum
inuocationibꝰ gestiunt futura p̾noscere. nnchil
aliud faciunt. nisi ea cupiunt discere. qͤ sibi sci¬
re ñ expedit Iacob aut̃ in his dici intelligendꝰ
ẽ omĩs cui luctam̃ ẽ aduersus pͥncipatus et po¬
testates: aduersũ mundi huiꝰ rectores Et isrłem
intellige omnẽ qui ꝑfidĩ puritatẽ & mundi¬
ciam m̃tis uidet dñi S potest aliquis dicere:
Siadeo solo debemꝰ discere de futuris. & neq
diuinũ. neq augurẽ. neq aliud quodcunq
hors reciꝑe: nec iste ipse quidẽ halaam recipi¬
endus est a nobis. Unus enĩ ex his ẽ quos reci
piphibet diuina sententia: S adu̾te diligen¬
tius. & memento quid in suꝑioribꝰ legimus.
ul dicitur de eo quia iniecit dñs uerbũ suũ
in os eiꝰ: Non g hȩc nc̃ abalaã: s. auerbo dei qđ in
ore eius ẽ positũ discimus: Nisi enĩ uerba dñi ee̾nt:

Expanded text:
denuntiantur, scito quoniam non nobis expedit ventura s ea non expedit qui diversis artibus et daemonum invocantibus gestiunt futura praenoscere, nihil aliud faciunt, nisi ea cupiunt discere, quae sibi scire non expedit. Jacob autem in his dici intelligendus est omnis cui luctamen est adversus principatus et potestates, et adversum mundi hujus rectores; et Israelem intelligi omnem qui per fidei puritatem et munditiam mentis, videt Deum. Sed potest aliquis dicere: Si a solo Deo debemus discere de futuris, et neque divinum, neque augurem, neque aliud quodcunque horum recipere, nec iste ipse quidem Balaam recipiendus a nobis est. Unus est enim ex his quos recipi prohibet divina sententia. Sed adverte diligentius, et memento quod in superioribus legimus, ubi dicitur dein os ejus. Non ergo haec nunc ad Balaam, sed a verbo Dei, quod in ore ejus positum est, dicimus. Nisi enim verba Domini essent,
Abbreviated transcription (Latin):
incelis illi principes. qͥ ñ seruarunt suũ pͥncipa¬
tũ . s. dereliquerunt ęt̾na domicilia. isrł iste qui¬
& iacob qui conluctatus ẽ & uicit. accipiet: et sic
cũ ipso erunt p̾clara principũ: Us qͥ edux̃ eum
quidẽ isrł de egypto ista terrena. hic aut̃ sp̃alis
eẽ animal eo habitu formatũ: qͦ nominis ipsius
designat indiciũ: Qđ tam̃ animal frequent̾ in
scripturis diuinis positũ legimꝰ: s. p̃cipue apud
iob. dĩ ipsiꝰ uocibꝰ potentia eius & uirtus exponit᷑.

Expanded text:
in coelis, illi principes qui non servaverunt suum principain coelis, illi principes qui non servaverunt suum principatum, sed derelinquerunt aeterna domicilia, Israel iste et Jacob, qui colluctatus est et vicit, accipiet, et sic cum ipso erunt praeclara principum. Deus eduxit eum quidem Israel de Aegypto ista terrena: hic autem spiritalis esse animal eo habitu formatum, quo nominis ipsius designatur indicium: quod animal frequenter in Scripturis divinis positum legimus, sed praecipue apud Job Dei vocibus potentia ejus et virtu
Abbreviated transcription (Latin):
ailiaq innumera ꝑpetitur. quȩ de laboribꝰ suis ac do¬
loribꝰ scribit: Sed ibi istud complebitur: uͥ dictum
ĩ aufugit dolor et tristicia et gemitus. Qđ tam̃ ñ
ad oms. s ad eos qui tantum meritis iacob et isrł
suerint referetur: ut fuit ille pauꝑ laz arꝰ qui pre¬
sentẽ quidẽ uitã in labore & dolore tranꝰegit Ibi
autẽ dicit᷑ ad diuitẽ: Memento fili quia tu recepi¬
sti bona in uita tua: & lazarꝰ similit̾ mala: Nõ
aut̃ inc requiescit: tuuͦ cruciaris Ille ẽ gͦ isrł et
iacob in quo ñ uidetur labor & dolor: diues autẽ
Quoꝵ aut̃ principũ p̾clara cũ ipso isrł sint. uide¬
amus: Preclara principũ potestas ẽ.pͥncipatus
et regnũ Uerũ qm̃ sunt aliqui principes qui de
pͥncipatu suo uł pellendi. uł iam forte depulsi st̃.
& in locũ ac pͥncipatũ eoꝵ introducendi. hi qui
uere isrłite sunt: p̃clara illa omĩa quę habuert̃

Expanded text:
aliaque innumera perpetitur, quae de laboribus ac doaliaque innumera perpetitur, quae de laboribus ac doloribus suis scribit; sed ibi istud complebitur, ubi dictum est, Aufugiet dolor, et tristitia, et gemitus. Quod tamen non ad omnes, sed ad eos tantum qui meritis Jacob et Israel fuerint refertur: ut fuit et ille Lazarus, qui praesentem quidem vitam in labore et dolore transegit. Ibi autem dicitur ad divitem: Memento, fili, quia tu recepisti bona in vita tua, et Lazarus similiter mala. Nunc autem hic requiescit: tu vero cruciaris . Ille ergo est Israel et Jacob, in quem non venit labor et dolor. Dives enim Quorum autem principum praeclara cum ipso Israel sint, videamus. Praeclara principum, potestas est principatus et regnum. Verum quoniam sunt et aliqui principes qui de principatu suo vel pellendi, vel jam forte depulsi sunt, et in locum ac principatum eorum introducendi hi qui vere Israelitae sunt, praeclara illa omnia quae habuerunt
Abbreviated transcription (Latin):
meã. penitebit me de omĩbꝰ bonis quȩ locutus
fueram ut facerem eis Quomͦ possumꝰ his quȩ
absolute ꝑ hieremiã dicta funt. p̃ferre illa quȩ
suspense ꝑ balaã dñr : nͥ quia negligentibꝰ et con¬
temptoribꝰ illa confirmanda. hec uͦ a ꝑfectioribꝰ
secretiꝰ aduertenda st̃. S post hȩc balaã ecce
inquit adbenedicendũ assũptus sũ. benedicã
& ñ auertã eã: Ad benedicendũ est balaã asuit
ñ abalac . s. exdeo qui miecit uerbũ in os eiꝰ. qͦ ppłin
henediceret: & hanc benedictionẽ ñ auercit: Non
emꝰ potest eciã si uelit. uerbũ dĩ humana lingua
siturȩ uitȩ denuntiat statũ: Quis enĩ ẽ qͥ hãc uitã
smn labore & dolore transcurrat. Nec si petrus ali¬
quis aut si paulus sit. qͦmͦ ñ in labore & dolore
est cũ ter nirgis ceditur. & semel lapidatur: ter
naufragiũ facit. in ꝓfundo maris die ac nocte.

Expanded text:
meam, poenitebit me de omnibus bonis, quae locutus meam, poenitebit me de omnibus bonis, quae locutus fueram ut facerem eis . Quomodo ergo possumus his quae absolute per Jeremiam dicta sunt praeferre illa quae suspensive per Balaam dicuntur, nisi quia negligentibus et contemptoribus illa confirmanda: haec vero perfectioribus secretius advertenda sunt. Sed post haec Balaam: Ecce, inquit, ad benedicendum assumptus sum: benedicam et non avertam eum. Ad benedicendum Balaam assumptus est Balac, sed a Deo, qui injecit verbum in os ejus quo populum benediceret. Et hanc benedictionem non avertit, nec enim potest etiam si vellet, verbum Dei humana lingua futurae vitae denuntiat statum. Quis enim est, qui hanc vitam sine labore et dolore transcurrat? Nec si Petrus sit aliquis, aut si Paulus sit, quomodo non in labore et dolore est, cum virgis caeditur, semel lapidatur, ter naufragium fecit, in profundo maris die ac nocte ,
Abbreviated transcription (Latin):
est & ñ ꝓphetȩ : alia uͦ ꝓpħȩ et ñ dñe: et sic uideꝰ¬
bitur obiectio intentata dissolui. cũ ñ tã sua ꝗͥ
ꝓphetȩ uerba dñs reuocat. ac mutat in meliꝰ
Sed magis arbitror. absoluicirtionẽ pͥoremtotiꝰ
scripturȩ sensibꝰ conuenire:n et illis p̾cipue
dictis quibꝰ patiens et multȩ miscđiȩ et peniteis
suꝑ malicias dr̃ dẽ : uł hic maxime quȩ gene¬
ralit̾ ab iheremia ꝓnuntiantur: In quibꝰ euident᷑
ostendit᷑. ꝓ multis miserationibꝰ & incomp̃hen¬
sibi bonitate sua ds̃ dicere et ñ facere: loqͥ & ñ per¬
manere: Ait gͦ ꝑ iheremiã ds̃: In fine loquar
hoc est ex diffinito loquar suꝑ gentẽ et suꝑ regnũ.
ut auferã eos & disꝑgã: & si comitatur gens illa
a maliciis suis. penitebor de omĩbꝰ malis quȩ co¬
gitaui facere eis. et infinẽ loquar suꝑ gentẽ et¬
suꝑ regnũ. ut reȩdificẽ eos & replantẽ: et si fece¬
rint mala in conspectu meo ut ñ audiant uocẽ

Expanded text:
et non Dominus. Et sic videbitur objectio intenta dissolvi, cum non tam sua quam prophetae verba Dominus revocat ac mutat in melius. Sed magis arbitror, absolutionem priorem totius Scripturae sensibus convenire, et illis praecipue dictis, quibus patiens et multae misericordiae, et poenitens super malitias dicitur Deus , vel his maxime quae generaliter a Jeremia pronuntiantur, in quibus evidenter ostenditur pro multis miserationibus et incomprehensibili bonitate sua Deus dicere et non facere, loqui et non permanere. Ait ergo per Jeremiam Deus: In finem loquar, hoc est, ex definito loquar, super gentem et super regnum, ut auferam eos, et disperdam; et si convertatur gens illa a malitiis suis, poenitebo de omnibus malis quae cogitavi facere eis. Et in finem loquar super gentem, et regnum, ut reaedificem eos, et repleam; et si fecerint mala in consp
Abbreviated transcription (Latin):
ponam thronũ meũ. sedebo in monte excelso. supͣ
montes altos qui st̃ ad aquilonẽ. ascendã supra
nubes: ero similis altissimo Adhuc requiris si ipse
sit elatus & suꝑbus : lmino potiꝰ & ipse suꝑb & ela¬

Expanded text:
ponam thronum meum, sedebo in monte excelso, supra ponam thronum meum, sedebo in monte excelso, supra montes altos, qui sunt ad aquilonem; ascendam supra nubes: ero similis Altissimo . Adhuc requiris, si ipse sit elatus