comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iustum ẽ obedire. xp̃o ⁊ ipse enĩ iustieia ẽ.
et quȩ precepit tusta s̃: idcirco dic̃ seruos
nos factos iusticiȩ. ex corde ñ ex lege. ex uo¬
luntate ñ ex timore. ut ꝓfessio nr̃a animi
iudicio ꝓmatur. ꝑ naturam enim induc¬
ti sumus adfidẽ ñ ꝑ legem. In qua forma
doctrine dĩ imꝑio facti sumus: qui finxit
naturam. In natͣa enim habemus. ut ag-¬
noscamus ex quo & ꝑquem ⁊ in qͦsumiᷤᷤ
creati. forma gͦ doctrine ẽ: in ꝗͣ tradidit
nos ereator naturaliter. Hoc ẽ qđ supͣdix̃
qd credunt: ut qd̃ iudeis lex & ꝓphȩ p̃di¬
carunt de xp̃o: hoc gentues ex corde con¬
fidant. Hinc grãs refert dño. qr cũ cẽmus
serui peccati obediuimus ex corde eredentẽ
in xp̃m: ut seruiremus dõ non ꝑ legem
moysi. s ꝑ legem nature. Humanumdi-¬
co ꝓpter infirmitatem carnis ur̃e. Dum
infirmitatẽ carnis memorat. minus se
significat exigere ab homine ꝗͣdignũ

Expanded text:
ustum est obedire Christo et ipse enim justitia est, et quae praecipit, justa sunt idcirco dicit servos nos factos justitiae ex corde, non ex lege; ex voluntate, non ex timore: ut professio nostra animi judicio promatur. Per naturam enim inducti sumus ad fidem, non per legem, in qua forma doctrinae Dei imperio facti sumus, qui finxit naturam. In natura enim habemus, ut cognoscamus a quo, et per quem, et in quo sumus creati. Forma ergo doctrinae est, in quam tradidit nos creator naturaliter, hoc est, quod supraquod credunt; ut quod Judaeis lex et prophetae praedicarunt de Christo, hoc gentiles ex corde confidant. Hinc gratias refert Domino, quia cum essemus servi peccati, obedivimus ex corde credentes in Christum; ut serviremus Deo, non per legem Moysi, sed per legem naturae. Humanum dico propter infirmitatem carnis vestrae. Dum infirmitatem carnis memorat, minus se significat exigere ab homine, quam dignum
Abbreviated transcription (Latin):
naliter uiuat desertus ab sp̃u sc̃õ in iniusti¬
cia sua morictur. Corpus autem dicens. totũ
hominẽ significat mori peccati causa: Sic̃
cx a ꝓpħa sub uocabulo anmȩ totus homo
significatur. Quasi a parte ad totuun. ait
enim anima que peccat ipsa morietur.
Numqͥd sine corpr̃e: Hic corpus ꝓ toto ho¬
mine posuit. ille animã. & alius ꝓpħa
carnem dicendo totum hominẽ signifi¬
cat. Ait enim. Uidebit om̃is caro saluta.¬
idcirco cetera hominis ad comparationẽ
cius corpus appellauit: Preterea qd anima
dum peccat caro dicatur. hoc enim uoca¬
tur qd̾ sequitur: sicut sepe iam dixi. Si¬
mili mͦ dñs cum in passione sua diuini¬
tatem suã minime formidare uellet in¬
telligi s hominis ẽẽ mesticiã ait. Sp̃e qͥ¬

Expanded text:
naliter vivat, desertus ab Spiritu sancto, in injustinaliter vivat, desertus ab Spiritu sancto, in injustitia sua morietur. Corpus autem dicens, totum hominem significat mortuum peccati causa, sicut et a propheta sub vocabulo animae totus homo significatur, quasi a parte totum; ait enim: Anima quae peccat, ipsa morietur . Numquid sine corpore? Hic corpus pro toto homine posuit, ille animam. Et alius propheta carnem dicendo totum hominem significavit; ait enim: Videbit omnis caro salutaIdcirco caetera hominis ad comparationem ejus corpus appellavit, propterea quod anima, dum peccat, caro dicatur; hoc enim vocatur, quod sequitur, sicut saepe jam dixi. Simili modo et Dominus cum in passione sua divinitatem suam minime formidare vellet intelligi, sed hominis esse moestitiam, ait: Sp
Abbreviated transcription (Latin):
dic̃ sym xp̃i quia om̃ia patris filii sunt.
Hoc gͦ dicit quia supͣdictis errorib qui sub
ñ habet quem ut filius dĩeẽt acceꝑat. Du¬
ab enim ex causis deserit hominẽ sẽs
Esp̃c: cum aut sensum carnis habet aut
gesta. Itaq ꝑ hec quȩ monet ad bonam
conuersationem hortatur. Quamuis enĩ
bonitate dĩ erigantur homines: oneran¬
tur tam̃ filii dĩ uocati. nͥ sic uixerint ne
indigni concesso nomini uideant᷑. Corpꝰ
quidem mortuum ẽ ꝓpt̃ peccatũ sp̃c uͦ¬
uita ꝓꝑter iustificationem. Peccati causa
corpus mortuum asserit eoꝵ qͦs deserit
ustificationem enim dat᷑ ut adiutorio
suo instificet. Ergo peccare qr nescit uita
ẽ: mori enim ñ pot̃ quia ꝑ peccatum morᷤ.
Ac ꝑhoc sibi peccator oberit: non spũi quem
accepit. Nec enim sp̃e erit in causa qui
uult iustificare. Signum enim iustifica¬
tionis hic ẽ in homine: ut ꝑid qd̾ habitat
in eo iustificatus appareat eẽ filius dei.
Non enim in ficto homine neq in corprẽ

Expanded text:
i, propterea quia omnia Patris, Filii sunt. Hoc ergo dicit, quia qui supradictis erroribus subjectnim ejus non habet, quem ut filius Dei esset, acceperat. Duabus enim ex causis deserit hominem Spiritus sanctus; cum aut sensum carnis habet, aut gesta. Itaque per haec quae monet, ad bonam conversationem hortatur; quamvis enim bonitate Dei erigantur homines, onerantur tamen filii Dei vocati, nisi sic vixerint, ne indigni concesso nomine videantur. Corpus quidem mortuum est propter peccatum, spita propter justificationem. Peccati causa corpus mortuum asserit eorum, quos deserit justificationem enim datur, ut adjutorio suo justificet. Ergo quia peccare nescit, vita est; mori enim non potest, quia per peccatum mors: ac per hoc sibi peccator oberit, non Spiritui, quem accepit. Nec enim Spiritus erit in causa, qui vult justificare. Signum enim justificationis hoc est in homine, ut per id quod inhabitat in eo, justificatus appareat esse filius Dei; non enim in ficto homine, neque in corpor
Abbreviated transcription (Latin):
mors in eo ultra non dominabitur. Qd
enĩ mortuus ẽ peccõ mortuuꝰẽ semel qd̾ autẽ
uiuit iturit dõ. Securitatẽ eternitatis
in resurrectione saluatoris ostenctit. ad
quam sic uenire contingit simelioris
uitȩ fuerit emulatio. Qui enim bene¬
te uos mortuos eẽ peccato. uiuere autẽ
dõ. in xp̃o iħu domino nr̃o. Sic loquitur
ut doceat ñ aliter mori posse peccato et
tem ꝓficiat capescͥendam in futuro scło
qͣndo non aliter dõ uiuitur ꝗͣ ꝑ xp̃m.¬

Expanded text:
minabitur. Quod enim mortuus est peccato, mortuus est semel: quod autem vivit, vivit Deo. Securitatem aeternitatis in resurrectione Salvatoris ostendit: ad quam venire contingit, si melioris vitae fuerit aemulatio. Qui enim bente vos mortuos quidem esse peccato, viventes autem Deo in Christo Jesu Domino nostro. Sic loquitur, ut doceat non aliter mori posse peccato, ettem proficiat capessendam in futuro saeculo, quando non aliter Deo vivitur, quam
Abbreviated transcription (Latin):
actus preteritos dic̃. Quia sic̃ nouus hõ¬
dr̃. ita & uetus homo ꝑ diffidentiã et
malos accus. hos actus crucifixos dix̃
id est mortuos. ut corpꝰ destruatur pec¬
cati ꝗd est cuncta crimina. Omĩa enim
peccata simul corpꝰ appellat: qd̾ destru
dicit ꝑ bonam uitã ⁊ fidẽ catholicam:
Si autem mortui sumꝰ cum xp̃o credimus
qł cẽ simul uiumꝰ citm illo. Manifestum
ẽ hos qui carnem crucifixerint idẽ mun¬
dum cum uiciis & concupiscentiis. mori
mundo & commori xp̃o:Aternȩ quoq:
uite ac salutari coimaginari: ut głe xp̃i
similes effici mereantur. Caro uͦ idẽ cor¬
pus sic crucifigitur si desideria eius calcen¬
tur qua manente in ea peccato creantu
ex p̃uaricatione primi hominis coepta.
n carne enim diabłs crucifigitur. iꝑse ẽ
enim qͥ fallit ꝑcarnem. Caro gͦ aliqͣndo

Expanded text:
 novus homdicitur, ita et vetus homo per diffidentiam et malos actus. Hos actus crucifixos dicit, id est mortuos; ut corpus destruatur peccati, quod est cuncta crimina. Omnia enim peccata simul corpus appellat, quod destrui dicit per bonam vitam, et fidem catholicam. Si autem mortui sumus cum Christo, credimus quod etiam simul vivemus cum illo . Manifestum est hos qui carnem crucifixerunt, id est, mundum cum vitiis et concupiscentiis ejus, mori mundo, et commori Christo, aeternae quoque vitae ac salutari coimaginari; ut gloriae Christi similes effici mereantur. Caro vero, id est, corpus sic crucifigitur, si desideria ejus calcentur, quae manente in ea peccato, creantur ex praevaricatione primi hominis coepta: in carne enim diabolus crucifigitur; ipse enim est, qui fallit per carnem. Caro ergo aliquando
Abbreviated transcription (Latin):
baptiratos nos iam ñ debere peccare. Qͥa
cum baptitam̃ commorim᷑ xp̃o: hocẽ i
morte ciꝰ baptizari illic enĩ om̃ia peccata
nr̃a moriunt᷑. ut innouati deposita morte
resurgere uideamͣ ad uitam: ut quomͦ¬
xp̃c mortuus ẽ peccato surrexit: ita ⁊ noꝰ
ꝑ baptisinum sƿem resurrectioniꝰ habea¬
mus. Baptismum itaq mors peccati ẽ:
ut alia sequatur natiuitas quȩ corprĩs
manente compage hominẽ iñte inno¬
uat sepulta om̃i maloꝵ actuũ uetusta¬
te. Consepulti gͦ sumꝰ cũ illo ꝑbaptismũ
in mortẽ.: ut quemadmodũ xp̃c surrex̃

Expanded text:
baptizatos nos jam non debere peccare; quia baptizatos nos jam non debere peccare; quia cum baptizamur, commorimur Christo. Hoc est in morte ejus baptizari; illic enim omnia peccata nostra moriuntur, ut innovati deposita morte, resurgere videamur ad vitam renati: ut quom mortuus peccato resurrexit, ita et nos per baptismum spem resurrectionis habeamus. Baptismum itaque mors peccati est, ut alia sequatur nativitas, quae corporis manente compagine, hominem mente innovat, sepulta omnium malorum actuum vetustate. Consepulti enim sumus cum illo per baptismum in mortem, ut quemadmodum C
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ ꝑ xp̃m. ut de cetero ñ peccantes: ⁊me¬
ritum nob̾ ⁊ dĩ grãm in nos regnare
faciamus. Aufert enim regnum gr̃e dĩ
& tradit peccato: qui rursus rectit ad
ueterẽ hominẽ hoc ẽ adritum p̃teritȩ
uitȩ. Duab enim ex causis miãm accł¬
punꝰ ut & diabłi regnũ excluderct᷑ et
dĩ imꝑium ignorantib p̃dicaret᷑ ꝑ hoc
ipsum dignitate nob̾ quesita. Qui enim
mortui sumꝰ peccato quomͦ adhuc uuemꝰ
m illo. Hoc dicit qm̃ iurientes peccato.
mortui eramꝰ apud dm̃. Peccare enĩ uiuere¬
Suꝑueniente gͣ gr̃a dĩ ꝑ xp̃m &e ꝑfidẽ nos¬
lauachro sp̃ali regenerante. cepimus uiue¬
re deo mortui aut eẽ peccato. qui ẽ diabłs.
Hoc ẽ tamen mori peccatolib̾ari a peccato.
fieri aũt seruum dĩ. Itaq mortui iã pecca¬
to ñ reuertam̃ ad mala pristina. ne iterum
cuasimus incurramꝰ. Anignoratis qr qui¬
cumq baptizati sumus in xp̃o iħu. in mor¬
tem eiꝰ baptizati sumus. Hoc dic̃ ut sciamꝰ

Expanded text:
stum, ut de caetero non peccantes, et meritum nobis et Dei gratiam in nos regnare faciamus. Aufert enim regnum gratiae Dei, et tradit peccato, qui rursus redit ad veterem hominem, id est, ad ritum praeteritae vitae. Duabus enim ex causis misericpimus; ut et diaboli regnum excluderetur, et Dei imperium ignorantibus praedicaretur, per hoc ipsum dignitate nobis quaesita. Qui enim mortui sumus peccato, quomodo adhuc vivemus in illo? Hoc dicit, quoniam viventes peccato, mortui eramus apud Deum; qui peccat enim, viSuperveniente enim gralavacro spiritali regenerante, coepimus vivere Deo, mortui autem esse peccato, qui est diabolus; hoc est tamen mori peccato, liberari a peccato, fieri autem servum Dei. Itaque mortui jam peccato, non redeamus ad mala pristina; ne iterum evasimus, incurramus. An ignoratis quia quicumque baptizati sumus in Christo Jesu, in morte ejus baptizati sumus? Hoc dicit, ut sciamus
Abbreviated transcription (Latin):
adam. Quid gͦ dicimus ꝑmanebimus ĩ
peccato ut gr̃a habundet: Absit. Hoc est
numqͥd semꝑ peccandum ẽ ut donũ dĩ
habundet. tegens nr̃a peccata ut sẽꝑremiꝰᷤ¬
sionẽ peccatoꝵ sꝑantes qr ds̃ pius ẽ gr̃ãm¬

Expanded text:
. Quid ergo dicemus? Permanebimus in peccato, ut gratia abundet? Absit. Hoc est, numquid semper peccandum est, ut donum Dei abundet, tegens nostra peccata; ut semper remissionem peccatorum sperantes, quia Deus pius e
Abbreviated transcription (Latin):
cognitum dicit eẽ peccatumꝰ & cognitũ
quomͦ: Uidemus enĩ ueteres ñ ignoras¬
se peccatun.: qr &e ioseph in carcerem
missus ẽ licet ꝑcalumpniã: & ꝑincerna
et pistor pharaonis causa peccati. Quo¬
mͦ ergo latebant peccata: Triplex qui
demlex ẽ:ita ut prima pars de sacram̃
gruit legi naturali: quȩ interdicit pec¬
catum. Tercia uͦ legis factoꝵ idẽ sabb̃a
neomenie circumeisio ⁊ cetera. Hec ẽ gͦ
lex naturalis que ꝑ moy sen partim re¬
formata partĩ auctorita eiꝰ firmata in uitũs
cohibendiᷤ cognitũ fec̃ pecc̃m. Non qd late¬
ret sicut dixi. sed ostendit futurũ dĩ¬
apena sit. Neforte quis ad tempꝰ euadẽs
legem illusisse putaretur. Hoc ẽ quod
manifestata ẽ testimoniũ habens a¬

Expanded text:
cognitum esse peccatum, et cognitum quomodo? Videmus enim veteres non ignorasse peccatum; quia et Joseph in carcerem missus est, licet per calumniam ; et pincerna et pistor Pharaonis, causa peccati . Quomodo ergo latebant peccata? Trdem lex est, ita ut prima pars de sacramengruit legi naturali, quae interdicit peccatum. Tertia vero legis factorum, id est sabbata, neomeniae, circumcisionis, etc. Haec est ergo lex naturalis, quae per Moysen partim reformata, partim auctoritas ejus firmata in vitiis cohibendis, cognitum fecit peccatum; non quod lateret, sicut dixi: sed ostendit peccata qapud Deum; ne forte quis ad tempus evadens, legem illusisse putaretur. Hoc est quod manifestata est, testimonium
Abbreviated transcription (Latin):
cantur: quos in similitudinem preuarica¬
tionis adę dicit peccasse. hi sum quoᷤ
dicit unius delicto multos mortuos.
Gr̃ã aũt dĩ in plures habundare: qi ⁊ his
qui delicto ade mortui dicunt᷑ similiter
peccantes.& in his qui ñ peccauer̃ in hac si¬
peccato ex sentñtudĩ erant apud inferos.
Grã dĩ habundauit in discensũ saluatori.
om̃ib dans indulgentiã cum triũpho
Isublatis eis in cęlum. & ñ sicut ꝑunũ¬

Expanded text:
catur, quos in similitudinem praevaricacatur, quos in similitudinem praevaricationis Adae dicit peccasse. Hi sunt quos dicit in unius delicto multos mortuos, gratiam autem Dei in plures abundare; quia et in his qui delicto Adae mortui dicuntur, similiter peccantes, et in his qui non peccaverunt in hac peccato ex sententia Dei erant apud inferos, gratia Dei abundavit in descensu Salvatoris, omnibus dans indulgentiam cum triumpho sublatis eis in coelum. Idem in
Abbreviated transcription (Latin):
siunt filii dĩ. Itaq ñ in eõs regnauit mors
s in eos qui peccauer̃ in similitudinẽ p̃ua¬
ricationis ade sic̃ supramemoraui. Adã aũt
idõ forma futuri ẽ. qr iam tum in iisterio
sicut delictũ ita & donum ꝓꝑter qđ enĩ
& causam ade talẽ significasse putaretur.
xp̃i ẽ qͥa qͦd unus peccauit unꝰ emendauit.
Si enim unius delicto multi mortui st̃.
multomagis gr̃ã dĩ & donum in gr̃a uniꝰ
hominis iħu xp̃i in plures habundauit.
hoc ẽ si delicto unius multi mortui s̃ i
mitantes p̃uaricationẽ eius: magis gr̃a
dĩ ce donũ in plures habundauit confu.¬
gientes adse. Piures enun gr̃am conse¬
cuntur quam mortui s̃ delicto adẽ. Un¬
de manifestum ẽ ñ de hac morte quȩ
communis ẽ om̃ib significasse. qr om̃s
om̃ino morunt᷑ ⁊ non tam̃ om̃s gram
consecuntur. Neq mortẽ in om̃s regnas¬
se. s in eos qui delicto ade mortui signifi¬

Expanded text:
fiunt filii Dei. Itaque non in omnes regnavit mors, fiunt filii Dei. Itaque non in omnes regnavit mors, sed in eos qui peccaverunt in similitudinem praevaricationis Adae, sicut supra memoravi. Adam autem ideo forma futuri est, quia jam tum in mysterio sicut delictum, ita et donum. Propter quod enim et causam Adae talem significasse putaretur, Christi est, quia quod unus peccavit, unus emendavit. Si multo magis gratia Dei, & donum in gratia unius hominis Jesu Christi in plures abundavit. Hoc est, si delicto unius multi mortui sunt, imitantes praevaricationem ejus; magis gratia Dei et donum in plures abundavit, ut confugientes ad se. Plures enim gratiam consequuntur quam mortui sunt delicto Adae. Unde manifestum est non de hac morte, quae omnibus communis est, significasse; quia omnes omnino moriuntur, et non tamen omnes gratiam consequuntur: neque mortem in omnes regnasse, sed in eos qui delicto Adae mortui sunt, signifi
Abbreviated transcription (Latin):
regnare mortẽ si lex contempnat᷑. Quod
enĩ regnum mortis ẽ. nͥ cum fit uolunta ᷤᷤ
eius dum imꝑat ad ꝑniciẽ obedientis:
cuius imꝑii uoluntas caput ẽ idolatriȩ.
t tam̃ sic p̃scribere nob uolunt de grecis
codicib quasi ñ ipsi ab inuicem discrepẽt.
qd̾ fecit studium c̃tentionis. Qa enĩ ꝓpͥa
quis auetoritate uti ñ pot̃ aduictoriam:
uerba legis adulterat. ut sensũ suũ quasi
tos codicib quos incorruptos simplicitas
tempoꝵ seruauit & ꝓbat. Postquã aũt a con¬
cordia animis dissidentib ⁊ hereticis ꝑtur¬
bantib torqueri questiones ceper̃ multa ĩ¬
mutata s̃ ad sensum humanũ: ut hoc ẽtine¬
ret᷑ litteris qđ̾ homini uideret᷑. Uñ &ẽ ipsi
greci diuersos codices habent. Hoc aũt ue¬
rum arbitror quando ratio & historia &
auetoritas conseruat᷑. Nã hodie quȩ in la¬
tins rep̃hendunt᷑ codicib sic inueniunt᷑
unc autem in om̃ib gentib cotidie destru¬
itur: dum magna ex parte ex filiis diabłi

Expanded text:
 si Lex contemnatur. Quod enim regnum mortis est, nisi cum fit voluntas ejus, dum imperat, ad perniciem obedientis, cujus imperii voluntas caput est idololatriae? Et tamen sic praescribitur nobis de Graecis codicibus, quasi non ipsi ab invicem discrepent; quod facit studium contentionis. Quia enim propria quis auctoritate uti non potest ad victoriam, verba legis adulterat; ut sensum suum quasi tos codicibus, quos incorruptos simplicitas temporum servavit et probat: postquam autem a concordia animis discedentibus, et haereticis perturbantibus torqueri quaestionibus coeperunt, multa immutata sunt ad sensum humanum; ut hoc contineretur 57 in litteris, quod homini videretur: unde etiam ipsi Graeci diversos codices habent. Hoc autem verum arbitror, quando et ratio et historia et auctoritas observatur: nam hodieque in Latinis reprehenduntur codicibus, sic inveniuntur nunc autem in omnibus gentibus quotidie destruitur, dum magna ex parte ex filiis diaboli
Abbreviated transcription (Latin):
cius. ñ utiq regnauit in eos mors. Pptea
enum regnasse dr̃. qr cognitio unius dĩ e¬
uanuerat in t̾ris. Deniq sic cepit datalex.
go sum inquit dñs ds̃ tuus qui eduxi te
de t̾ra egypti de domo seruitutis. Non er̃
tibi dii alii preter me: & non facies tibi
idolum neq ullam similitudinẽ. Data gͥ
lex ẽ ne mors regnaroe: ut oblitis peccatis
priorib uni dõ obsecundaroe genꝰ huma¬
num. Uñ alio loco diẽ idem apłs. Non reg¬

Expanded text:
ejus, non utique regnavit in eos mors: propterea ejus, non utique regnavit in eos mors: propterea enim regnasse dicitur, quia cognitio unius Dei evanuerat in terris. Denique sic coepit data lex: Ego sum, inquit, Dominus Deus tuus, qui eduxite de terra Aegypti, de domo servitutis: nonerunt tibi dii alii praeter me, et non facies tibi idolum, neque ullam similitudinem . Data igitur lex est, ne mors regnaret, ut abolitis peccatis prioribus, uni Deo obsecundaret genus humanum. Unde alio loco idem dicit Aposto
Abbreviated transcription (Latin):
usq ad finem: ut ad quã utilitatẽ hȩc lo¬
cutio ꝓficeret ostendet cũ nec sic locutꝰ ꝓbet.
ixit enim. ab adam regnauit mors usc
ad moysen ꝓpter qd̃ lex ñ erat manife.¬
sta. Ut data lege sub auctoritate eius ll¬
uerent scientes quid cauerent. ne regua¬
ret ineos mors. Igitur qui ante legem
hoc seruauit naturaduce qđ postea lex
mandauit numqͥd potest dici qr mors
regnauit in eo: Nam uide qͥd de eo scͥptũ
sit. Peccatum inqͥt ñ imꝑutabat᷑: cum lex
ñ eẽt. & adiecit. S regnauit mors abadã
usq ad moysen. Utiq temprẽ quolex ñ
erat. & conuenit. ut quia anteꝗͣ lex daret᷑
mors regnauit. in eos regnasse dicat᷑ qui
peccauer̃ in similitudinẽ p̃uaricationis
adȩ: sic̃ supramemoratũ ẽ. Sic̃ enim post
datam legem qͥ fornicationi & idoł seruie¬
runt contempnentes legislatorẽ regnaũ
in eosmors: Ita & ante legem qͥ sensum
legis presenser̃ honorificantes auctorem

Expanded text:
to vero usque ad finem; ut ad quam utilitatem haec loto vero usque ad finem; ut ad quam utilitatem haec locutio proficeret, cum nec sic locutus probetur. Dixit enim: Ab Adam regnavit mors usque ad Moysen, propter quod Lex non erat manifestata, ut data Lege, sub auctoritate ejus viverent, scientes quid caverent, ne regnaret in eos mors. Igitur qui ante Legem hoc servavit, natura duce, quod postea Lex mandavit, numquid potest dici quia mors regnavit in eum? Nam vide quid de eo scriptum sit: PeAdam usque ad Moysen, eo utique tempore, quo lex non erat: et convenit, ut quia antequam lex daretur, mors regnavit, in eos regnasse dicatur, qui peccaverunt in similitudinem praevaricationis Adae, sicut supra memoravimus. Sicut enim post datam legem qui fornicationi, aut idolis servierunt, contemnentes legislatorem, regnavit in eos mors; ita et ante legem qui sensum legis praesenserunt honorificantes auctorem
Abbreviated transcription (Latin):
legitur de abraham: qr quamuis apud
inferos fuerit. discretus tam̃ longo inter¬
uallo ẽ ita ut chaos eẽt ingens int iustos
impiũs uͦ ardorꝰ. Ut ante iudiciũ qͥd unus¬
quisq dignus eẽt ñ lateret: Ac ꝑ hoc gͦ¬
regnabat in cos mors: quia uidebat oꝑa
subtilitatis suȩ ꝓfrcisse eis ad poenam
quasi inimicis. Non enim latuit illum
ad hoc factum hominẽ in mundo ut im¬
ꝑium uniꝰ dĩ predicaret. a qͦ p̃uaricatus
ẽ sathanas. Ac si in greco ñ ita cautũ di¬
catur. Sic enim dr̃ scriptum &ẽ in eosreg
dinẽ preuaricationis adȩ. Totum enun
hic complexus uidetur. ut qr mors idẽ
dissolutio ꝑ inuidiã facta ẽ sathane.⁊¬
meos qui ñ peccauerunt regnasse morte
Moriunt᷑ enim qd̾ uoti ẽ sathane. Qd si ue¬
rum ẽ: ñ oportuit dici regnaũ mors
ab adã usq ad moysen. si abinicio usq
ad finem regnat in om̃s. Aut forte gradꝰ
fecit. ut ab adã usq ad moysen regnaue

Expanded text:
legitur de Abraham, quia quamvis apud legitur de Abraham, quia quamvis apud inferos fuerit; discretus tamen longo intervallo est; ita ut chaos esset ingens inter justos impiis vero ardor; ut ante judicium quid unusquisque dignus esset, non lateret? Ac per hoc regnabat in eos mors, quia videbat opera subtilitatis suae profecisse eis ad poenam quasi inimicis. Non enim latuit illum ad hoc factum hominem in mundo, ut imperium unius Dei praedicaret, quod praevaricatus est Satanas. Ac si in Graeco non ita cautum dicatur; sic enim dicitur scriptum, etiam in eos dinem praevaricationis Adae. Totum enim hic complexus videtur, ut quia mors, id est dissolutio, per invidiam facta esteos qui non peccaverunt, regnasse mortem dicat, moriuntur enim, quod voti est Satanae. Quod si verum esset, non oportuit dici: Regnavit mors ab Adam usque ad Moysen; si ab initio usque ad finem regnat in omnes. Aut forte gradus fecit, ut ab Adam usque ad Moysen regnaver
Abbreviated transcription (Latin):
stimauit enim hoc magis ꝓfuturũ qđ
diabłs suasit quam qd ds̃ iussit in loco
dĩ. diabłm statuens: uñ &e subiectus factꝰ¬
ẽ diabło. Similit̃ &e hi transgresso dõ dũ
do s in lege naturali. Qui enĩ intellex
siue extra duce siue indicio naturali ce
ueneratus ẽ dm̃ nulli honorificentiã no¬
minis ⁊ maiestatis eiꝰ imꝑtiens. si pecca¬
uit. qr tmpossibile ẽ ñ peccare. sub deo
peccauit: ñ in dm̃ qm uidicẽ sensit. Idõq
loꝵ seruier diabło. Preterea qd̃ lex in auc¬
toritate ñ erat ꝓmulgata: iudicem dm̃
presentire nequiuer. Maxima enĩpars
mundi dm̃ fore iudicem ignorabat. P¬
pauci aũt erant in quos ñ regnaiit mor̾
n quos autem regnauit. pꝰ istam mortẽ
quȩ prima dr̃ a scła excepti s̃ ad penã
&r ꝑditionem futuram. In qͦs autem nõ
regnauit qr ñ peccauerunt in similitu¬
dine preuaricationis adȩ sub spe reser.¬
uati s̃ aduentui saluatoris in libera sic̃

Expanded text:
Aestimavit enim hoc magis profuturum, quod Aestimavit enim hoc magis profuturum, quod diabolus suasit, quam quod Deus jussit, in loco Dei diabolum statuens; unde et subjectus est diabolo. Similiter et hi, transgresso Deo, dum Deo, sed in lege naturali. Qui enim intellexit, sive ex traduce, sive indicio naturali, et veneratus est Deum, nulli honorificentiam nominis ac majestatis ejus impertiens; si peccavit, quia impossibile est non peccare, sub Deo peccavit, non in Deum, quem judicem sensit: ideoque lorum servierunt diabolo. Propterea quod lex in auctoritate non erat promulgata, judicem Deum praesentire nequiverunt. Maxima enim pars mundi Deum fore judicem ignorabat: perpauci autem in quos non regnavit mors; in quos autem regnavit, post istam mortem, quae prima dicitur, a secunda excepti sunt ad poenam et perditionem futuram. In quos autem non regnavit, quia non peccaverunt in similitudinem praevaricationis Adae, sub spe reservati sunt adventui Salvatoris in libera: sicut
Abbreviated transcription (Latin):
stetur agnitio. Tercia uero pars ẽ doci-¬
bilis. ut noticia creatoris dĩ & ex ẽ plum
moꝵ ceteris tradatur. ut discant quem¬
admodũ apud creatorẽ meritũ collocat᷑.
ec ẽ uera & xp̃iana prudentia. S reg¬
nauit mors abadam usq ad moysen:¬
batur peccatum priꝰ quã lex daretur
ꝑ moysen sicut dixripsa usurpationis
impunitate regnabat mors. Sciens sibi
illos deuotos. Regnabat gͦ mors securi¬
tate dñationis suȩ tam in hos qui ad
tempꝰ euadebant. quam in istos qui &̃
hic penas dabant ꝓmalis oꝑib suis.
mors in eos qui peccauerunt in similitu¬
dinẽ p̃uaricationis adȩ quia adã forma
futuri ẽ: qd in subiectis monstrabimus.
est: quia ñ om̃s peccauer̃ in similitudi¬
nem p̃uaricationis ade. Id est ñ omnes
tuentes q̃s colerent ad inuriã d̃i. Idcir.¬
co letabatur inistis diabłs. quia uidebat
illos imitatores suos effectos. Nam et
enim putans se hominẽ futurum dm̃.

Expanded text:
stretur agnitio: tertia vero pars est docistretur agnitio: tertia vero pars est docibilis, ut notitia creatoris Dei, et exemplum morum caeteris tradatur; ut discant quemadmodum apud Creatorem meritum collocatur. Haec est vera et Christiana prudentia. Sed regnavit mors ab Adam usque ad Moysebatur peccatum, antequam lex daretur per Moysen, sicut dixi; ipsa usurpationis impunitate regnabat mors, sciens sibi illos devotos. Regnabat ergo mors securitate dominationis suae tam in hos, qui ad tempus evadebant, quam in illos qui etiam hic poenas dabant pro malis suis operibus.  Regnabat ergo mors in eos, qui peccaverunt in similitudinem praevaricationis Adae, qui est forma futuri: quod in subjectis monstrabimus. est, quia non peccaverunt omnes in similitudinem praevaricationis Adae, id est, non omnes,tuentes quos colerent, ad injuriam Dei? Idcirco laetabatur in istis diabolus, quia videbat illos imitatores suos effectos. Nam et enim, putans se hominem futurum Deum.
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃: incuriosum dm̃ asserentes. Atubi
a. tit in data ẽ lex ꝑ moysen manifestumẽ
curare dm̃ res humanas. ⁊ ñ impune fu¬
turum his qui male facientes quacumq
si inter se magistra iusticia uł natura pec¬
cata ñ multa censebant: qͣntomagis dm̃i¬
hȩc quem mundi sciebant opificem reqͥ¬
siturum ñ debuerant ignorare: Quippe
cum sodoma ce gomorra ꝑ ignẽ adudi¬
cata suit deꝑire: qd̃ obliuio quidẽ texerat.
Moyses autem ut firmaret dm̃ iudicem
fore scribendo reuelauit. Sed cum p̃termiᷤ.¬
so deo ceperunt figmenta in honorem dĩ
recipere deprauati m̃te partẽ legi nat᷑alis
que prima ẽ calcauer. Quia lex nat᷑alis
tres habet partes: cuiꝰ prima pars hȩc ẽ
ut agnitus honoret᷑ creator: nec eiꝰ claritaᷤ
& maiestas alicui preter filio deputetur
cda autem pars ẽ moralis: Id est ut bene
uiuatur modestia gub̾nante. Congru¬
it enim homini habenti noticiã creato¬
ris uitam suam lege refrenare: ne fru-¬

Expanded text:
Deum, incuriosum Deum asserentes. At ubi autem lex data est per Moysen, manifestatum est curare Deum res humanas, et non impune futurum his, qui male facientes, quacunqutique qui inter se, magistra justitia vel natura, peccata non inulta censebant, quanto magis Deum quem mundi sciebant opificem, haec requisiturum non debuerant ignorare? Quippe cum Sodoma et Gomorrha per ignem adjudicatae sint deperire, quod oblivio texerat, Moyses autem ut firmaret Deum judicem fore, scribendo manifestavit. Sed cum praetermisso Deo, figmenta coeperunt in honorem Dei recipere, depravati mente, partem legis naturalis, quae prima est, calcaverunt. Quia lex naturalis tres habet partes, cujus prima haec est, ut agnitus honoretur Creator, nec ejus claritas et majestas alicui de creaturis deputetur: secunda autem pars est moralis, hoc est, ut bene vivatur, modestia gubernante; congruit enim homini habenti notitiam Creatoris vitam suam lege refraenare, ne fru
Abbreviated transcription (Latin):
Quia cum data eẽt lex ad utilitatẽ huma¬
nam. id egit diabłs ut suadendo illicita
inuerteret in contͣrĩ futurum datum erat
ut ñ utilitas ex lege s uidiciũ adiundie¬
tam ꝓcederet. Tunc iustꝰ atq inisericors
ds̃ ut głam diabłi quam de triumpha-¬
to homine quesiuerat inaniret. filiũ suũ
uenturũ decreuit qui omĩa peccata dona¬
ret: ut maior fieret leticia ex dono grȩ qͣm
fuerat luctus ex peccato. Gaudium enim
doni dĩ &̃ his ꝓficit de quib triũphare
nauit peccatum in mortẽ. ita & grã regnee

Expanded text:
im cum data esset lex ad utilitatem humanam, id egit diabolus, ut suadendo illicita, inverteret, ut quod profuturum datum erat,ut non utilitas ex lege, sed judicium Dei ad vindictam procederet: tunc justus atque misericors Deus, ut gloriam diaboli, quam de triumphato homine quaesierat, exinaniret, Filium suum venturum decrevit, qui omnia peccata donaret, ut major fieret laetitia ex dono gratiae, quam fuerat luctus ex peccato. Gaudium enim doni Dei etiam his proficit, de quibus triumphare navit peccatum in mortem, ita et gratia regnet
Abbreviated transcription (Latin):
quidem ex uno in condempnationẽ: do¬
Inum aũt ex multis delictis in iustifica¬
Itionem. Manifeste diuersum ẽ qr uno
s ex multis peccatis iustificauit homine̾
dando illis remissionẽ peccatoꝵ. Si enĩ¬

Expanded text:
ationem, donum autem ex multis delictis in justificationem. Manifeste diversum est, quia uno sed ex multis justificavit homines, dando illis remissionem peccatorum.
Abbreviated transcription (Latin):
regnasse ñ regnare: qr qui intellexer̃ ꝑ
legem futurũ iudicium dĩ sublati s̃ de eiꝰ
imꝑio. Regnauit aũt qr sine manifesta¬
tione legis timor dĩ in terris ñ erat. Suꝑi¬
or gͦ sensus ẽ ut qr mors regnauit ab
adam usq ad moysen in eos qui peccauer̃
in similitudine p̃uaricationis adȩ: Mul¬
tomagis gr̃a regnet habundantia doni

Expanded text:
ntellexerunt per Legem judicium Dei, sublati sunt de ejus imperio. Regnavit autem, quia sine manifestatione legis timor Dei in terris non erat. Superior ergo sensus est, ut quia mors regnavit ab Adam usque ad Moysen in eos, qui peccaverunt in similitudinem praevaricationis Adae; multo magis gratia regnet abundantia doni
Abbreviated transcription (Latin):
preuaricauit: Indignus factꝰ edere de ai¬
bore uitȩ ut moreretur. Mors autemsi
to adç patimur. sed eius occasione propriis
peccatis acquiritur: a qua boni immunes
sunt tantum & in inferno erant s suꝑio¬
re quasi in libera. qua ad cȩloᷤ ascendi non
poterant. sententia enim tenebantur data
in adam: qd̃ cyrographum in decreco mor¬
tis xp̃i deletum ẽ. Sentencia autẽ decre-¬
ta hȩc fu it ut imius hommis corpus
solueretur suꝑ tram: Anima uͦ uinculis
infermi detenta exitia pateretur. Usq ad
legem enim peccatum erat in hoc mũdo.
Peccatum aũt ñ imputabat᷑ cum lex non
eẽt. In adam om̃s dicit peccasse sic̃ supra
memoraui.:⁊ usq ad legem datã ñ impu¬
tatum eẽ peccatum. Putabant euimse ho¬
mines apud dĩ unpune peccare. ñ apud
homines. Nec enim naturał lex penitus
obtorpuerat: quia ñ ignorabant qui qđ
pati nolebant alii facere ñ debebant. Nã
homines: uit iacob cum idola sua quere

Expanded text:
praevaricavit, indignus factus edere de arpraevaricavit, indignus factus edere de arbore vitae, ut moreretur. Mors autem dito Adae patimur, sed ejus occasione propriis peccatis acquiritur: a qua boni immunes sunt, tantum quod in inferno erant, sed superiori, quasi in libera, qui ad coelos ascendere non poterant; sententia enim tenebantur data in Adam, quod chirographum in decretis morte Christi deletum est . Sententia autem decreti fuit, ut unius hominis corpus solveretur super terram: anima vero vinculis inferni detenta exitia pateretur. Usque ad legem enim peccatum erat in hoc mundo: peccatum autem non imputabatur, cum lex non esset. In Adam omnes dicit peccasse, sicut supra memoravi, et usque ad legem datam non imputatum esse peccatum; putabant enim se homines apud Deum impune peccare, sed non apud homines. Nec enim lex naturalis penitus obtorpuerat; quia non ignorabant quia quod pati nolebant, aliis facere homines, ut Jacob cum idola sua apud i
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ unus ẽ ꝑ quem saluati: hanc illi reue¬
rentiam quam dõ patri debemus ipso uo¬
lente. Dicit enim idem alio loco. Qui in his
seruit xp̃o placet deo eum scriptum sit. Do¬
minum dm̃ tuum ad orabis: ⁊ipsi soli serui¬
es. Si ergo soli dõ seruiendum dicit. & xp̃o
nec disꝑar aut aliter ds̃: quando cum soli
uiens deo placere dicatur. Igitur sicut ꝑ
unum hominem peccatum in hunc mũdũ
intrauit. & ꝑ peccatum mors.: Ita & per
unum xp̃m dampnatio & mors peccati
p̃stans uitam ȩternã. Qd̃ inferiꝰ declarat
in quo idẽ in adam om̃s peccauer̃. Idõ dũ
in quo. cum de muliere loquatur: qr non ad
speciem retulit s ad genus. Manifestum¬
ẽ itaq om̃s in adam peccasse: quasi in mal¬
sa. lꝑse enim ꝑ peccatum corruptus. quos
genuit om̃s nati sunt sub peccato. Ex eo
igitur cuncti peccatores qr ex ipso sumis
om̃s. Hu ic enim beneficiũ dĩ ꝑdidit. dum

Expanded text:
ergo unus est per quem salvati, hanc illi reveergo unus est per quem salvati, hanc illi reverentiam, quam Deo Patri debemus, ipso volente. Dicit enim idem alio loco: Qui in his servit Christo, placet Deo ; cum scriptum sit: Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli servies . Si ergo soli Deo serviendum dicit, et Christo nec dispar aut alter Deus; quando cum soli utique Christo serviens Deo placere praedicatur. Igitur sicut per unum hominem peccatum in hunc mundum intravit, et per peccatum mors, ita et per unum Christum damnatio et mors peccati, praestans vitam aeternam, quod inferius declarat. In quo, id est, in Adam, omnes peccaverunt. Ideo dixit, in quo, cum de muliere loquatur, quia non ad speciem retulit, sed ad genus. Manifestum itaque est in Adam omnes peccasse quasi in massa; ipsa enim per peccatum corruptus, quos genuit, omnes nati sunt sub peccato. Ex eo igitur cuncti peccatores, quia ex eo ipso sumus omnes; hic enim beneficium Dei perdidit, dum
Abbreviated transcription (Latin):
nunc reconciliationẽ accepimus. Non
tantum ꝓ accepta saluatione & securita¬
sui arbitrio ex impiis & intmicis dicinos
suos amicos: ut om̃ia beneficia ꝑ xp̃m con¬
secutos nos gaudeamus. Ut qr ꝑ ipsum
cognouimus dm̃ głantes in eo reddamus
ei honorificentiam parem dõ patri ipso sͥ
idoneo teste p̃dicante. ut honorificent
inquit filium sic̃ honorificant patrem.
Post dĩ ergo patris ꝓuidentiã &e donum qd̵
ab uno deo patre: adiccit. Propt̾ea sic̃ per
Iunum hominẽ peccatũ in hunc mundũ
Sintrauit & ꝑ peccatum mors: ⁊ sic in õs
scđm ordinem ueritatis. Nunc ipsum or¬
dinem unuis dĩ patris. ꝑ unum xp̃m fili¬
bus: ita unus xp̃c filius dĩ peccatum in
om̃ib tucit. & quia ꝓpositum gr̃e dĩ er¬
ga genus humanum ostendit. ut ipsa pri¬
mordia peccati manifestaret. ab adam cepit
qui primum peccauit: ut ꝓuidentiã uniꝰ
dĩ ꝑ unum reformasse doceret. qd̵ ꝑ unũ
lapsum fuerat & tractum in mortem. Hic

Expanded text:
nunc reconciliationem accepimus. Non tantum pro accepta salute et securitast ex impiis et inimicis dici nos suos amicos, ut omnia beneficia per Christum consecutos nos gaudeamus; ut quia per ipsum cognovimus Deum, gloriantes in eo, reddamus ei honorificentiam parem Deo Patri, ipso sibi idoneo teste praedicante: Ut honorificent, inquit, Filium, sicut honorificant Patrem . Post Dei ergo Patris providentiam, et donum quod ab uno Deo Patre, adjecit: Propterea sicut per unum hominem peccatum in hunc mundum intravit, et per peccatum mors; sic in omnes secundum ordinem veritatis; nunc ipsum ordinem unius Dei Patris, per unum Christum Filibus; ita unus Christus Filius Dei peccatum vicit in omnibus. Et quia propositum gratiae Dei erga genus humanum ostendit; ut ipsa primordia peccati ostenderet, ab Adam coepit, qui primum peccavit; ut providentiam unius Dei per unum reformasse doceret, quod per unum fuerat lapsum et tractum in mortem. Hic
Abbreviated transcription (Latin):
dum explet nature sue bonum oꝑe. Com¬
mendat autem suã caritatẽ in nobisds̃
Sic cõmendat caritatẽ suam dũ adhuc
inimicis beniuolus ẽ. ⁊ mittit qui saluet
eos: Cum utiq ñ mereantur. Qm̃ sicum
adhuc peccatores eẽmus xp̃c ꝓ nob mor
tuus ẽ. multomagis iustificati nc̃ in san¬
guine ipsius saluu erimꝰ ab ira ꝑ ipsum
Hoc dicit quasi ꝓ peccatorib filium suum ds̃
occidi ꝑmisit. quid faciet ꝓ iustificatis nisi
seruet cos abira: Id est tutos illos prestet ab
illusione diaboli ut securi sint indie iudi¬
cii eum ceꝑit ꝑfidos ultio deuastare. Si enĩ¬
ꝑmortẽ filii eius: multomagis reconcili¬
ati salui erimus inuita ipsius. Manife¬
stum est qr si ut reconciliaret nos s ds̃
filium suum morti tradidit. qͣntomagis
reconciliatos saluos faciet in uita ipsius:
Non enim poterit minime diligere amicos
qui ꝓdest inimicis. Si enim mors salua¬
toris ꝓfuit nob adhuc impiis: qͣntomagiᷤᷤ
iustificatis uita ipsius cum resurgit a

Expanded text:
turae suae bona. Commendat autem suam charitatem Deus in nobis. Sic commendat suam charitatem, dum adhuc inimicis suis benevolus est, et mittit qui salvet eos; cum utique non mereantur. Quoniam si cum adhuc peccatores essemus, Chrtuus est, multo magis justificati nunc in sanguine ipsius, salvi erimus ab ira per ipsum. Hoc dicit, quia si pro peccatoribus Filium suum Deus occidi permisit, quid faciet pro justificatis, nisi servet eos ab ira, id est, tutos illos praestet ab illusione diaboli; ut securi sint in die judicii, cum coeperit perfidos ultio devastare? Quoniper mortem Filii ejus, multo magis reconciliati salvi erimus in vita ipsius. Manifestum est quia si, ut reconciliaret nos sibi, Deus Filium suum morti tradidit, quanto magis reconciliatos salvos faciet in vita ipsius? Non enim poterit minime diligere amicos, qui prodest inimicis. Si enim mors Salvatoris profuit nobis adhuc impiis, quanto magis justificatis vita ipsius, cum resurgit a
Abbreviated transcription (Latin):
at᷑. duosgͦ gͣdꝰ facit iusti ⁊ boni. Qnͣuis ⁊ iustꝰ bonꝰ
dicendus sit tam̃ grnera ipsa posuit. Iustũ
in exercicio significans. bonum uͦ natum.
qui ꝓpter simplicitatẽ innocens dicat᷑. Uñ
quainius melioris meriti sit qͣntum ad locũ
istum ꝑtinet uistus ꝗͣ bonus. tamen ꝓbo¬
no inquit forte aliquis audeat mori. Ut
quia miserabilior causa innocenti ẽ ad hoc
cogi forte aliquem posse significat. Deniq
optant parentes ꝓbonis filiis mori. Norz
dicã uxores ꝓbonis maritis. Nam si uelimꝰ
de bono & iusto ꝓponere: aliqͣndo meliorẽ
iustum dep̃hendimus: aliqͣndo p̃ponendũ
bonũ. Si enim uxta dĩ legem qui iustꝰ sit
melior bono ẽ: s illo qui necdum secum la¬
borauit ut amplificaret se bonis. Iustꝰ enim
bonum nature suȩ meliorabit. Si aũt iux¬
ta mundum fuerit iustꝰ p̃ponit᷑ ei bonus
ꝓpter innocentiã. Quia huiꝰmodi non ẽ
sine seueritate iusticia: nec seueritas ĩmu¬

Expanded text:
a. Duos ergo gradus fecit justi et boni, quamvis et justus et bonus dicendus sit, tamen genera ipsa posuit, justum in exercitio significans, bonum vero natura qui simplicitate innocens dicitur; unde quamvis melioris meriti sit, quantum ad locum istum pertinet, justus quam bonus, tamen « pro bono, inquit, forte aliquis audeat mori, » ut quia miserabilior causa innocentiae est ad hoc cogi forte aliquem posse significat. Denique optant parentes pro bonis filiis mori, non dicam uxores pro bonis maritis: nam si velimus de bono et justo proponere, aliquando meliorem justum deprehendimus, aliquando praeponendum bonum; si enim juxta Dei legem qui justus est melior bono est, sed illo qui necdum secum laboravit, ut amplificaret se bonis, exercitio enim bonum naturae suae justus meliorabit. Si autem juxta mundum fuerit justus, praeponitur illi bonus propter innocentiam, quia hujusmodi non est sine impietate justitia.
Abbreviated transcription (Latin):
nob̾ mortuus ẽ: ut &e uitam & głam nob̾
ad quireret. Itaq si ꝓ inimicis mortuus ẽ:
quantum p̃stat amicis debet intelligi.:
apud homines gͦ id est scđm tempꝰ mori
uisus est. Ille enim apud inferos ꝓ salute
ammaꝵ irreuerentes ⁊ nequam sp̃c uidi¬
cabat. Tempora ex mundo s̃ ubi oritur
& occidit sol. ⁊ luna incrementũ ce detrim̃¬
tum facit: & dies & nox in statu suo ñ ꝑ¬
seuerant. Res enim quȩ tp̃ri & ętati subice¬
ta est mutabilis semꝑ ẽ. Huic gͦ tempori
xp̃c mortuus ẽ: dum excessit ecorpr̃e. Ubi
autem tempꝰ non est ce ętas: ibi ñ solum
uiuus:s & iuctor reꝑtus ẽ. Hinc uoluit
affectum saluatoris erga nos cõm̃dare cũ
dicit. Uix pro iusto quis moritur. xp̃c aũt
ꝓ impiis mortuus ẽ. Si enim ꝓ iusto uix
te audeat qͥs mori aut forte ñ audeat. qr
utrunq difficile eẽ significat: quẽ ad modũ
uich̃ potest ut audeat aliqͥs ꝓ multorum

Expanded text:
nobis mortuus est, ut et vitam et gloriam nobis nobis mortuus est, ut et vitam et gloriam nobis acquireret. Itaque si pro inimicis mortuus est, quantum praestet amicis, debet intelligi. Apud homines ergo, id est, secundum tempus mori visus est; ille enim apud inferos pro salute animarum irreverentes et nequam spiritus judicabat. Tempora in mundo sunt, ubi oritur et occidit sol, et luna incrementum et detrimentum facit, et dies et nox in statu suo non perseverant; res enim quae tempori et aetati subjecta est, mutabilis semper est. Huic ergo tempori Christus mortuus est, dum excessit e corpore. Ubi autem tempus non est et aetas, ibi non solum vivus, sed et victor repertus est. Hinc voluit affectum Salvatoris erga nos commendare, cum dicit: Vix pro justo quis moritur: Christ impiis mortuus est, si enim pro justo vix te audeat quis mori, aut forte non audeat, quia utrumque difficile esse significat, quemadmodum potest videri, ut audeat aliquis pro multorum
Abbreviated transcription (Latin):
his quos caros habere uult ꝓmisit. Quia
enim fidĩ nr̃ȩ rationem humana uerba as¬
serere ñ ualent. uirtutum testimonio quȩ
cum tacerent clamant. rationabił appro¬
batur ad destructionẽ prudentium mun¬
di: quia audacia uerboꝵ terrenis armis
contra celestia dimicant: icara. nalib ad¬
uersus sp̃alia: ⁊ prudentes se dicere ñ eru¬
bescunt. Nam sic̃ ꝑegrini hominis imꝑba¬
bilis origo in t̾ra alicna ẽ. ita ⁊ fidei nr̃e ue¬
ritas peregrinatur in t̾ris. & qe natura
eius uerbis explicari non potest iurtutis quȩ
maior est testimonio comm̃datur. Ut quid
enim xp̃c cum adhuc peccatores eẽmus
scđm tempus ꝓ impiis mortuus ẽ iux enĩ
ꝓ iusto quis moritur: nam ꝓ bono forsitan
quis audeat mori. Si ꝓmeredulis ac dõ
inimicis xp̃c ad tempus morti se dedit.
Ad tempꝰ enim mortuus ẽ quia tercia die re¬
surrexit : quantomagis cum illũ credimus
auxiliis suis muniet nos ad hoc enun ꝓ

Expanded text:
et iis quos charos habere vult promisit; quia et iis quos charos habere vult promisit; quia enim fidei nostrae rationem humana verba asserere non valent nisi virtutum testimonio, quae cum tacent, clamant, rationabilis approbatur ad confusionem prudentium mundi: qui audacia verborum terrenis armis contra coelestia dimicant, et carnalibus adversus spiritalia; et prudentes se dicere non erubescunt. Nam sicut peregrini hominis improbabilis origo in terra aliena est; ita et fidei nostrae veritas peregrinatur in terris: et quia natura ejus verbis explicari non potest, virtutis, quae major res est, testimonio comres essemus, secundum tempus pro impiis mortuus est? Vix enim pro justo quis moritur; nam pro bono forsitan quis audeat mori? Si pro 53 incredulis ac Deo inimicis Christus ad tempus morti se dedit, ad tempus enim mortuus est, quia tertia die resurrexit; quanto magis cum in illum credimus, auxiliis suis muniet nos? Ad hoc enim pro
Abbreviated transcription (Latin):
est apud dm̃. Idcoq in tribulatione glan¬
dum est. quia tanto plus accepturum se
credit quanto in tribulatione se iuderit
fortiorem. Scientes qd̾ tribulatio patienti¬
am oꝑatur. Hoc ẽ tribulationẽ patientiã
oꝑari: si tribulatio ipsa motum ñ patiat᷑
infirmitatis uel dubitationis. Patientia
aũt ꝓbationem. Manifestum ẽ qr patien¬
tia si talis fuerit qualem diximus. firma
uidebitur ꝓbatio. Pbatio autem spem:
Spes in eo qu̾o ꝓbatus uidet᷑ ñ inmerito
dr̃. Dignus enim scietur accepturus remu¬
nerationẽ in regno dĩ.Spes aũt ñ confun¬
ddit: quia caritas dĩ diffusa ẽ in cordibus
Pignus enim caritatis dĩ habemꝰ in nob̾ per¬
spm scm̃ datum nob̾. fidele enim ꝓmissumẽe¬
linguis ỹstitit ut imꝑiti loquerent᷑ cum
interp̃tationib ad confirmandũ sꝑem ut
&e caritatem dĩ cõmendaret in nob: Ut qr
caros falli impossibile ẽ securos nos faceret
de ꝓmissione: Quia & ds̃ est qui ꝓmisit:

Expanded text:
est apud Deum. Ideoque in tribulationibus gloriandum est; quia tanto plus accepturum se credit, quanto in tribulatione se viderit fortiorem. Scientes quod tribulatio patientiam operatur. Hoc est tribulationem patientiam operari, si tribulatio ipsa motum non patiatur infirmitatis aut dubitationis. Patientia autem probationem. Manifestum est quia patientia, si talis fuerit qualem diximus, firma videbitur probatio. Probatio autem spem. Spes in eo qui probatus videtur, non immerito dicitur; dignus enim scietur, accepturus remunerationem in regno Dei. Spes autem non confundit; quia charitas Dei diffusa est in cordibus ent ratione; pignus enim charitatis Dei habemus in nobis Spiritum sanctum datum nobis. Fidele enim esselinguis imperiti loquerentur cum interpretationibus ad confirmandam spem, ut et charitatem Dei commendaret in nobis ; ut quia charos falli impossibile est, securos nos faceret de promissione: quia et Deus est, qui promisit;
Abbreviated transcription (Latin):
est aut his qui ex gentib s̃: Si enim illo
tpre ñ ꝓhibite s̃ gentes accedere ad legẽ
& ꝓmissionem abrahȩ. quin fieri poterat
ut tempr̃e xp̃i ꝓhiberentur uenientes ad
enim. Hoc est sensu legis loquimͣ quia re-¬
putata ẽ fides abrahe ad iusticiã. Ab ori¬
gine incipit ut omnẽ tergiu̾sationẽ ca¬
uillationis excludat: qr qui acapite exclu¬
ditur ñ habet unde incipiat facere que¬
stionẽ. Quomͦ gͦ reputata ẽ. Cũ in circ̃ci¬
curumcisionis signacłm iusticiȩ fidei

Expanded text:
est, an et iis qui incircumcisi sunt? Si enim illo est, an et iis qui incircumcisi sunt? Si enim illo tempore non prohibitae sunt gentes accedere ad legem et promissionem Abrahae, qui fieri poterat, ut tempore Christi prohiberentur venientes ad vit? Dicimus enim, hoc est, si sensu legis loquimur, quia reputata est Abrahae fides ad justitiam. Ab origine incipit, ut omnem tergiversationem cavillationis excludat; quia qui a capite excluditur, non habet unde incipiat facere quaestionem. Quomodo ergo reputata est? cum in circumcicumci
Abbreviated transcription (Latin):
in baptismate obluterari. Tribus his
gradibus tocius peccati corpus signi.¬
ficauit. Quemadmodũ autem ad pe¬
nitentium ꝑsonam potest pertinere
cum dicit beati quorum tecta sunt
peccata: cum constet penitentes labo.¬
re & gemitu remissionem peccatorũ
ad quirere: Quomodo autem marty¬
rio congruit quod dicit beatus uir
cui non imputauit dominus pecca¬
tum: cum sciamus głam martyrii
passionib ⁊ pressuris adquiri: ł pħa
autem tempus felix preuidens in sal
uatoris aduentum. beatos nuncupat
quib sine labore uł aliquo oꝑe lauacro
remittunt᷑ & tegunt᷑ & non imputantur
peccata. Apłs tamen ꝓpter plenitudinem
tpr̃m &e quia plus gr̃e in apłis est quam
fuit in ꝓpħis maiora protestatur quȩ ex
dono baptismatis consequim᷑: qi ñ solũ
remissionem peccatoꝵ acciꝑe nos sed et¬
instificari & filios dĩ fieri ꝓfitetur: ut bea-
tantum mance ana ĩ p̃putio: Idẽ nũqͥd
beatitudo ista abrahe filiis solis concessa

Expanded text:
in baptismate obliterari. Tribus his in baptismate obliterari. Tribus his gradibus totius peccati corpus significavit. Quemadmodum autem ad poenitentium personam potest pertinere, cum dicit: Beati quorum tecta sunt peccata; cum constet poenitentes labore et gemitu remissionem peccatorum acquirere? Aut quomodo martyrio congruit, quod dicit: Beatus vir, cui non imputavit Dominus peccatum; 49 cum sciamus gloriam martyrii passionibus et pressuris acquiri? Propheta autvatoris adventum beatos nuncupat, quibus sine labore vel aliquo opere lavacro remittuntur et leguntur et non imputantur peccata; Apostolus tamen, propter plenitudinem temporum, et quia plus gratiae in apostolis est quam fuit in prophetis, majora protestatur quae ex dono baptismatis consequimur, quia non solum remissionem peccatorum accipere nos, sed justificari, et filios Dei fieri profitetur; ut beatitantum manet, an et in praeputio? Id est, numquid beatitudo ista Abrahae tantum filiis concessa