comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ exiuit exore meo iusticia & u̾ba
mea non auertentur. Michi enm
inclinabit uniu̾sitas genu: & iura¬
bit om̃is lingua ꝑ dm̃. Ecce d̃s̃ qui
in hoc loco se tantum dicens dm̃. p̃¬
ter se alium non ẽẽ testatur. Quod
si quisquã omnem sic noluerit tri¬
nitatem acciꝑe: cogetur hanc uocẽ
soli filio deputare. Quis enĩ ds̃ pret̃
quem alius nonẽ: Nisicui ysaias
dicit: Laborauit egyptus. & mercatꝰ
ethyopũ & sabaim. uiri excelsi ad
te transibunt & tui erunt serui. &
post ce sequentur alligati uinculis: & ad
bescent. & pudebit om̃s qui adu̾sant᷑
ei & ibunt cum confusione. Ecce in
seẽ ds̃ isrł saluator. Suꝑiꝰ aũt is qui
dixit ego ds̃ & nonẽ alius pret̃ me:
adiunxit. Iustus & saluans. non ẽ aliꝰ
p̃ter me. Quis aut̃ iustus est. Nisicui
dauid dicit:⁊ Dilexisti iusticiam &
odisti iniquitatem: Quis uero est
saluans: nisi de quo angłs insomnis
ad ioseph locutus ẽ dicens. Iosephfi¬
li dauid noli timere acciꝑe mariam

Expanded text:
ba mea non avertentur: mihi enim inclinabit universitas genu, et jurabit omnis lingua per Deum . Ecce Deus, qui in hoc loco se tantum dicens Deum, praeter se alium non esse testatur. Quod si quisquam omnem hic noluerit Trinitatem accipere, cogetur hanc vocem soli Filio deputare. Quis enim Deus praeter quem alius non est nisi ille cui Isaias dicit: Laboravit Aegyptus, et mercatus Aethiopum et Sabaim viri excelsi ad te transibunt, tui erunt servi, et post te sequentur alligati vinculis, et adbescent et pudebunt omnes qui adversantur ei, et ibunt cum confusione . Ecce in se est Deus Israel Salvator. Superius autem is qui dixit: Ego Deus, et non est alius praeter me, adjunxit: Justus et salvans, non est alius praeter me. Quis autem justus est, nisi cui David dicit: Dilexisti justitiam, et odisti iniquitatem ? Quis vero est salvans, nisi de quo angelus in somnis ad Joseph locutus est, dicens: Joseph Fili David, noli timere accipere Mariam
Abbreviated transcription (Latin):
deinde. Iste ds̃ prẽt quem non est
alius: & dicit. Uerba mea non au̾¬
tentur. Cuiꝰ autem hec uoxẽ nisi
illius qui in eugłio dicit: Celũ &
terra transibunt u̾ba autẽ mea ñ¬
non transibunt: Item adiunxit.
Ds̃ iste p̃t̃ quem ñ est alius: & dicit.
Michi enim inelinabit uniu̾sitas
genu: & iurabit om̃is lingua per
dm̃. Hoc aũt de quo intelligide¬
beat paulus nob magisterio xp̃i
doctus ostendit. qui scribens ad roma¬
nos sic ait. Nemo enim nr̃m sibi ui¬
uit: & nemo sibi morit᷑. Siue enm
uiuimus dõ inuimꝰ. siue morimur.
dño morim. Siue ergo inumus

Expanded text:
deinde: Iste Deus, praeter quem non est alius, et dicit: Verba mea non avertentur. Cujus autem haec 67 vox est, nisi illius qui in Evangelio dicit, Coelum et terra transibunt, verba autem mea non transibunt ? Item adjungit, Deus iste praeter quem non est alius, et dicit: Mihi enim inclinabit universitas genu, et jurabit omnis lingua per Deum. Hoc autem de quo intelligi debeat, Paulus nobis, magisterio Christi doctus, ostendit, qui scribens ad Romanos sic ait: Nemo enim nostrum sibi vivit, et nemo sibi moritur. Sive enim vivimus, Domino vivimus: sive morimur, Domino morimur. Sive
Abbreviated transcription (Latin):
onẽ funde solitos memorauit. Ubi
& intrium horarum circulo. & in
unius orationis officio: unũ dm̃
eẽ. trinitatem euident̃ ostendit.
Nongͦ ex trib paitib unũ colimꝰ¬
dm̃: s apłice fi dei regłam retinen¬
tes ꝑfectum & consempitnum fi¬
lium de ꝑfecto & sempit̃no patre
sine mitio genitũ: & potestate ñ
imparem: & natura fatemur eqͣlẽ.
Sc̃m quoq sp̃m non aliud fatem̃¬
ẽẽ. quam dm̃: nec a filio nec a patͤ
diu̾sum. nec infilio nec in patre c̃¬
fusum. Unus ẽ eñi atq idem patͥs
& filii sp̃c: totus de patre ꝓcedens.

Expanded text:
onem fundere solitos memoravit. Ubi onem fundere solitos memoravit. Ubi et in trium horarum curriculo, et in unius orationis officio, unum Deum esse Trinitatem evidenter ostendit. Non ergo ex tribus partibus unum colimd apostolicae fidei regulam retinentes, perfectum et consempiternum Filium, de perfecto et sempiterno Patre, sine initio genitum, et potestate non imparem, et natura fatemur aequalem. Sanctum quoque Spiritum non aliud fateme quam Deum, nec a Filio nec a Patre diversum, nec in Filio nec in Patre confusum. Unus est enim atque idem Patris et Filii Spiritus, totus de Patre procedens
Abbreviated transcription (Latin):
mus. Hoc aũt nom̃: saluator nr̃ o
stendit dicens discipłis suis. Ite do
morte lib̃am̃. de potestate tenebra¬
rum eruimur: ut in regnum filii
transferamur. In patre gͦ & filio ee sp̃u
scõ unitatẽ substantiȩ accipimus. ꝑso¬
nas confunde non audemus. Beatus
qui testimonium ꝑhibent in cȩlo. pa¬
ter. u̾bum. & sp̃s: & tres unũ sunt.
Qd etiam beatissimus martyr cypͥ¬
anus in epła de unitate ȩccłiȩ con-¬
fitetur. dicens. Qui pacẽ xp̃i & con¬
cordiam rumpit. adu̾sus xp̃m facit. Q
alibi p̃t̃ ȩccłiam colligit xp̃i eccłiam
spargit. Atq ut unam eccłiam uniꝰ
dĩ ẽẽ monstraret. Hec confestim te¬
stimonia descripturis inseruit. Dic̃
dñs ego & pat̃ unum sumꝰ. & iterũ
de patre & filio & spũ scõ scriptũ ẽ.
Et tres unũ sunt. Nam & in libro
de oratione dñica. ut ostenderit
trinitatem unius eẽ dĩtatis. nec in¬
t̃ se aliquam diu̾sicatem habere:
danielem & tres pueros ternarũ
horarum circulis reuolutis orati¬

Expanded text:
mus. Hoc autem nomen Salvator noster ostendit, dicens discipulis suis: Ite, domorte liberamur, de potestate tenebrarum 68 eruimur, ut in regnum Filii transferamur. In Patre ergo et Filio et Spiritu sancto unitatem substantiae accipimus, personas confundere non audemus. Beatus qui testimonium perhibent in coelo, Pater, Verbum, et Spiritus; et tres unum sunt . Quod etiam beatissimus martyr Cyprianus, in epistola de Unitate Ecclesiae confitetur, dicens: Qui pacem Christi et concordiam rumpit, adversus Christum facit; qui alibi praeter Ecclesiam colligit, Christi Ecclesiam spargit. Atque ut unam Ecclesiam unius Dei esse monstraret, haec confestim testimonia de Scripturis inseruit. Dicit Dominus: Ego et Pater unum sumus. Et iterum: De Patre et Filio et Spiritu sancto scriptum est: Et tres unum sunt. Nam et in libro de Oratione dominica, ut ostenderet Trinitatem unius deitatis, esse nec inter se aliquam diversitatem habere, Danielem et tres pueros, ternarum horarum circulis revolutis, orati
Abbreviated transcription (Latin):
in se forme seruilis ostendat. Sicut
& in psalmo loquit dicens. Odñe
ego seruus tuus: ego seruus tuus
cẽ filiꝰ ancille tuȩ. Ex ancilla gͦ
natus ẽ seruus: qui ex patre genãtꝰ
nitatem genitus dr̃ pat̾ continuo
nominatur. Sicut uere ipse dixit.
Ego apatre ꝓdii & ueni. E beatus
Quod aut̃ cum primo genitũ totiꝰ en¬
aturȩ dicit apłs. creatura utiq intel¬
ligitur reparata ñ condita: Creatura
non confunditur fres uocare. dicens
Narrabo nom̃ tuum fr̃ib meis. in me¬
dio ȩccłiȩ laudabote. Et iterum. Ego
ero fidens in cum. E iterum. E cccego

Expanded text:
in se formae servilis ostendat, sicut in se formae servilis ostendat, sicut et in psalmo loquitur, dicens: O Domine, ego servus tuus; ego servus tuus et filius ancillae tuae . Ex ancilla ergo natus est servus, qui ex Patre generatunitatem genitus dicitur, Pater continuo nominatur, sicut vere ipse dixit: Ego a Patre prodii, et veni ; et B. Quod autem eum Primogenitum totius creaturae dicit Apostolus, creatura utique intelligitur reparata, non condita: creatura non confunditur fratres vocare, dicens: Narrabo nomen tuum fratribus meis, in medio Ecclesiae laudabo te. Et iterum: Ego ero fidens in eum. Et iterum: Ecce ego
Abbreviated transcription (Latin):
s ante semꝑ ponitur. Ut quicquid
homo infinitatis ȩt̃nitatisq cogita¬
re uoluerit: ante omne qđ cogitati¬
one concipit᷑. filii semꝑ natiuitas
cogitetur: Ae sie natuntas filii dei
sine inicio cognoscatur. In qua ñ aliud
quam antepositũ iugit̃ inuenit᷑. Ue¬
limus aũt nob̃ responderi. utrũ hoc
sit genitum: qđ creatum. Qđsi unũ
putat᷑ utrũq dicat᷑ gͦ a dõ genitus
mmundus. a quo generari non potest¬
& creatus: Dicantur etiam incredu¬
li homines filii dĩ. qui de potestate
tenebrarũ non fucrint lib̾ati: dicant᷑
heredes futurȩ beatitudinis: qui fidẽ
non recipiant saluatoris. Si autem
quod uerumest aliud est. creari a¬
luid generari. discernatur in qͦ xp̃s
substantia creatus adõ dicat᷑. & in
qua ex patre genitus predicet᷑. Nã
& ipse scripture locus ꝑfacile que¬
rentib monstrat. In qua creatus na¬
tura dicendus ẽ xp̃s: in ea scilicet
in qua dñm nominat. ut ueritatem

Expanded text:
sed ante semper ponitur, ut quidquid sed ante semper ponitur, ut quidquid homo infinitatis aeternitatisque cogitare voluerit, ante omne quod cogitatione concipitur, Filii semper nativitas cogitetur: ac sic, nativitas Filii Dei sine initio cognoscatur, in qua non aliud quam ante positum jugiter invenitur. Vellemus autem nobis responderi, utrum hoc sit genitum, quod creatum? quod si unum putatur utrumque, dicatur ergo a Deo genitus mundus, a quo generari non potest, et creatus. Dicantur etiam increduli homines filii Dei, qui de potestate tenebrarum non fuerint liberati: dicantur haeredes futurae beatitudinis, qui fidem non recipiunt Salvatoris. Si autem, quod verum est, aliud est creari, aliud generari, discernatur, in qua Christus substantia creatus a Deo dicatur, et in qua ex Patre genitus praedicetur: nam et ipse Scripturae locus perfacile quaerentibus monstrat, in qua creatus natura dicendus est Christus. In ea scilicet in qua Dominum nominat, ut veritatem
Abbreviated transcription (Latin):
hoc int̃ gemitus quos testes habuit
doloris. effudit. Cormundum crea
in me ds̃. & sp̃m rectum in noua in ui¬
scerib mcis: Hoc ẽẽ significans cor
mundum inse creari quoderat sp̃m
creationis apłos suos initium fieri:
ut ꝑ eum posset homo qui uetusta¬
te ꝑierat innouari. Ante scł̃m aũt
sapientiam fundatam se dixit ut
natiuitatem suam qua de patre na¬
ta est immutabilem demonstraret.
Qđ enim fundatum dicit᷑. nulla rati¬
one conuellit᷑. Quodaũt non con¬
uellitur: Non mutat᷑: Ut autem
natiuitas diumitatis eius sine ini¬
tio cognoscatur: debet attendi qd
sequitur. Prius quã terram faceret:
priusquã abissos constitueret. pri¬
usquã procederent fontes aquarũ:
priusquã montes stabilirentur.
ante om̃s aũt colles genuit me.
stud ante. cum dicitur omne ꝓrsus
inicium prȩuenitur. Quo conside¬
randum est quia ubicũq illa diui
na & ȩterna demonstratur filii nati¬
uitas. nondicitur quando natussit.

Expanded text:
hoc inter gemitus, quos testes habuit hoc inter gemitus, quos testes habuit doloris, effudit: Cor mundum crea in me, Deus, et spiritum rectum innova in visceribus meis . Hoc esse significans cor mundum in se creari, quod erat spircreationis apostolos suos initium fieri, ut per eum posset homo, qui vetustate perierat, innovari. Ante saeculum autem sapientia fundatam se dixit, ut nativitatem suam, qua de Patre nata est, immutabilem demonstraret: quod enim fundatum dicitur, nulla ratione convellitur, quod autem non convellitur, non mutatur. Ut autem nativitas divinitatis ejus sine initio cognoscatur, debet attendi quod sequitur: Priusquam terram faceret, priusquam abyssos constitueret, priusquam procederent fontes aquarum, priusquam montes stabilirentur, ante omnes autem colles genuit me Istud ante, cum dicitur, omne prorsus initium praevenitur. Quod considerandum est, quia ubicunque illa divina et aeterna demonstratur Filii nativitas, non dicitur quando natus sit,
Abbreviated transcription (Latin):
tem initium uitiarum dñi ereatus
ẽ filius. quid aluid ẽ nisi quod ipse
uia nobis ẽ factus. ut eo duce atq rec¬
tore ꝑ adoptionis quam accepimꝰ
grãm diuino munere ad uirtutũ
nobis ꝓfectum pateret ingressus:
Q uod ut euidentius appareat debe¬
mus attendere ad hoc filium creatu¬
rȩ intium factur non ut nouam
rursus creaturam conderet. s. ut ue
creationis iniciũ: quoꝵ officio repa¬
rauit qđ fuerat ante collapsũr. Be¬
ato iacobo dicente. de dõ patre. Ho¬
luntariȩ genuit nos u̾bo ueritatis:
ut simus initiũ aliquod creaturȩ eiꝰ.
Euidentissimis gͥ demonstratur in¬
diciis hoc loco ereationẽ non ad
condionẽ om̃iũ creaturarũ. s ad re¬
parationẽ hominum referendam:
Sicut & dauid sc̃s orauit. dũ gemi¬
ni fuisset criminis recordationem
ꝑterritꝰ. Non solum temerati conu¬
bii.s mariti etiam in sontis occisi.
Dum gͥ tanti facinoris neuũi. lacri¬
marum flumine meditaret̃ abluere.

Expanded text:
tem initium viarum Domini creatus tem initium viarum Domini creatus est Filius, quid aliud est nisi quod ipse via nobis est factus, ut eo duce atque rectore per adoptionis quam accepimus gratiam divino munere ad virtutum nobis profectum pateret ingressus? Quod ut evidentius appareat, debemus attendere ad hoc Filium creaturae initium factum, non ut novam rursus creaturam conderet, sed ut vecreationis initium, quorum officio reparavit quod fuerat ante collapsum, beato Jacobo dicente de Deo Patre: Voluntarie genuit nos Verbo veritatis, ut simus initium aliquod creaturae ejus . Evidentissimis igitur demonstratur indiciis, hoc 55 loco creationem, non ad conditionem omnium creaturarum, sed ad reparationem hominum referendam: sicut et David sanctus oravit, dum gemini fuisset criminis recordatione perterritus, non solum temerati connubii, sed mariti etiam insontis occisi. Dum igitur tanti facinoris naevum lacrymarum flumine meditaretur abluere,
Abbreviated transcription (Latin):
bonitate sua creauerat hominẽ. ipsi
postmodum ẽ pietate sua creatus
ex homine. Nec suum opus ipsede¬
dignatus est fieri: quo posset ꝑeum
status sui oꝑis reparari. Huiꝰ gͥ crea¬
tionis uolens sapientia p̃nuntiatt
misterĩ. Ut in carnationis. suȩ fu¬
turum ostenderet sacram̃tũ: pro¬
phetico more quo solent suibenun¬
tiatione p̃teriti temporis. futura
creationis ostendit: dum se mitiũ
uiarum dñi in oꝑa eius creatum eẽ
non tacuit. Nam ut ostenderet ñ
illius eternȩ natiuitatis eẽ qđ cira¬
ta dicitur. s huiꝰ temporis quo car¬
nẽ suscepisse dĩ filius inuenit᷑: quid
premiserit at tendatur. Si nuntia¬
cum cotidie dicit ista fieri & a scł̃o
facta p̃monet nuntiari ostendit quȩ
dictura ẽ nobis non ȩt̃̾nitatis eẽ s tem¬
poris. Obhoc statim addidit. Dñs
creauit me initium uiarũ suarum:
inoꝑa sua. Qđ̃ gͦ sapientia creata est̃.
nonante scła sed a seculo ẽ. Q uod au¬

Expanded text:
bonitate sua creaverat hominem, ipse bonitate sua creaverat hominem, ipse postmodum est pietate sua creatus ex homine. Nec suum opus ipse dedignatus est fieri, quo posset per eum status sui operis reparari. Hujus igitur creationis volens sapientia praenuntiare mysterium, ut Incarnationis suae futurum ostenderet sacramentum, prophetico more, quo solent sub enuntiatione praeteriti temporis futura creationis ostendit dum se initium viarum Dei, in opera ejus creatum esse non tacuit: nam ut ostenderet, non illius aeternae nativitatis esse, quod creata dicitur, sed hujus temporis, quo carnem suscepisse Dei Filius invenitur, quid praemiserit attendatur: Si nuntiacum quotidie ista fierent, a saeculo facta praemonet nuntiari, ostendit quae dictura est nobis, non aeternitatis esse, sed temporis. Ob hoc statim addidit: Dominus creavit me initium viarum suarum in opera sua. Quod ergo sapientia creata est, non ante saecula, sed a saeculo est; quod au
Abbreviated transcription (Latin):
& ueni in hunc mundum. Q iterũ.
Dñs dixit ad me filius ms estu: ego
hodie genuit te & postquam cogni¬
tus ẽ incarne ꝓfitetur de eo eugłista
tanquam unigeniti a patre: plenũ
primogenitus totus creaturȩ. Ecce
creatum fundatum. & genitum pro¬
fitemur: sine aliqua ambiguitate
irrationabili. Nespõsio. Inutraq xp̃i
natiuitate non fallitur qui in xp̃o
dĩ & hominis filio & plenam expa¬
tre diuinitatẽ: & plenum ex matre
hominẽ ꝓfitetur. Atq ita in illou¬
tramq substantiã ueram eẽ cogno¬
scit: dum quid ȩternitati uelquid tempo¬
ralitati congruat. fideli pietate disti¬
xerit. Neq enim ignorare debemus
ipsum in scło scdm carnẽ creatum exbi¬
mine. qui si ne initio scđm diuimtat
creator est generatus ex patre. In illa
nãq diuinitate quȩ in itiũ non haba
sempit̾nȩ diuinitatis maiestas agno¬
scitur: in hac uero sempiternȩ dium¬
tatis pietas inuenitur. Quieñĩ non
creatus. s creator de creatore ꝓgentꝰ

Expanded text:
et veni in hunc mundum . Et iterum: Dominus dixit ad me, Filius meus es tu, ego hodie genui te . Et postquam cognitus est in carne, profitetur de eo evangelistanquam Unigeniti a Patre plenum Primogenitus totius creaturae . Ecce creatum, fundatum et genitum profitemur, sine aliqua ambiguitate irrationabili. Responsio. In utraque Christi nativitate non fallitur, qui in Christo Dei, et hominis Filio, et plenam ex Patre divinitatem, et plenum ex matre hominem profitetur: atque ita in illo utramque substantiam veram esse cognoscit, dum quid aeternitati, vel quid temporalitati congruat, fideli pietate distinxerit. Neque enim ignorare debemus, ipsum in saeculo, secundum carnem creatum ex homine, qui sine initio secundum divinitatem creator, est generatus ex Patre: in illa namque nativitate, quae initium non habet, sempiternae divinitatis majestas agnoscitur; in hac vero sempiternae divinitatis pietas invenitur: qui enim non creatus, sed creator de creatore progenitus,
Abbreviated transcription (Latin):
tio. Quis enim natum p̃dicet. cuiꝰ
natiuitatẽ ignoret. Quis filium
dicat: & genitum nesciat. Quis pa¬
trem ualeat credere: quc̃ non consi¬
derat genuisse: Genuit uere pater
& uere natus ẽ filius. Ueram gͦ filii
natiuitatem datum est. nob̾ agnosce¬
re. licet ditum non sit qualit̾ natꝰ
dixit gen̾ationẽ aũt eius qͥs agno¬
uit .s quis enarrabit. Quo circa
diuinam generationẽ quantũ homi-¬
in fas ẽ in eo digne cognoscimus: cũ
& ueram generationẽ dicimus: & ip¬
sam generationẽ quȩ uera ẽ in enar¬
rabilem p̃dicamꝰ. filuis gͦ uere de pa¬
tris substantia natus agnoscitur. dũ
natutas eiꝰ quȩ de ĩenarrabili dõẽ
in enarrabilis p̃dicatur. In enarrabi¬
lis enĩ ꝓculdubio ẽ filii natiuitas
uera: quia una ẽ illi cum menar¬
rabili genitore substantia. iiii¬
Obiectio Generationẽ eius ita est
recte ꝓfiterrut dicit ipse dñs ꝑsc̃ͥp¬
turas. Dñs creauit me mnitio uia¬

Expanded text:
tio. Quis enim natum praedicet, cujus tio. Quis enim natum praedicet, cujus nativitatem ignoraret? Quis Filium dicat, et genitum nesciat? Quis Patrem valeat credere quem non consideret genuisse? Genuit vere Pater, et vere natus est Filius. Veram ergo Filii nativitatem datum nobis est agnoscere, licet datum non sit qualiter natus dixit: Generationem autem ejus quis agnovit, sed quis enarravit ? Quocirca divinam generationem, quantum homini fas est, in eo digne cognoscimus, cum et veram generationem dicimus, et ipsam generationem, quae vera est, inenarrabilem praedicamus. Filius ergo vere de Patris substantia natus agnoscitur, dum nativitas 54 ejus, quae de inenarrabili Deo est, inenarrabilis praedicatur: inenarrabilis enim procul dubio est Filii nativitas vera, quia una est illi cum inenarrabili genitore substantia. Objectio 3. Generationem ejus ita est recte profiteri, ut dicit ipse Dominus per Scripturas: Dominus creavit me initium via
Abbreviated transcription (Latin):
dicentẽ dñe ostende nob̃ patrem & suf¬
ficit nob̾: hac increpatione corripet
dicens. Tanto tempore uob̃cum sũ
ce non cognouistis me. phylippe: Q¬
uidet me uidet & patrẽ. Hoc enim
u̾bo dñs uoluit de monstrare totũ
inse inueniri quod querebat᷑. Nec
enim fieri potest ut sempit̃no & im¬
menso patre minus aliquid filius
habeat. in quo corporalit̃ om̃is ple¬
nitudo diuinitatis in habrtat. Non
ẽ gͦ ignorabilis ds̃ cum sit inennar¬
rabilis. s afidelib cognoscit᷑ ut ame¬
t᷑: quamuis nec humanis linguis
nec angłicis enarretur. Nam igno¬
rationẽ dĩ ñ aluid ẽe quam dȩmonũ
seruitutem. paulus demonstrat apl̃s
dicens. S tunc quidem ignorantes
dm̃ his qui natura non sunt dii ser-¬
uiebatis. Sicut gͦ xp̃idiuinitatẽ
ignorare non debemus licet enarra¬
re non possimus: ita natiuitatis
eiꝰ quamuis nulli suppetat enarra¬
tio: non ẽ tam̃ fidelib adempta cogni¬

Expanded text:
dicentem: Domine, ostende nobis Patrem, et sufdicentem: Domine, ostende nobis Patrem, et sufficit nobis, hac increpatione corriperet, dicens: Tanto tempore vobiscum sum, et non cognovistis me: Philippe, qui me vidit, vidit et Patrem; hoc enim verbo Dominus voluit demonstrare totum in se inveniri quod quaerebatur; nec enim fieri potest ut sempiterno et immenso Patre minus aliquid Filius habeat, in quo corporaliter omnis plenitudo divinitatis inhabitat . Non est ergo ignorabilis Deus, cum sit inenarrabilis; sed a fidelibus cognoscitur, ut ametur, quamvis nec humanis linguis, nec angelicis, enarretur. Nam ignorationem Dei non aliud esse quam daemonum servitutem Paulus demonstrat apostolus, dicens: Sed tunc quidem ignorantes Deum his qui natura non sunt dii, serviebatis . Sicut ergo Christi divinitatem ignorare non debemus, licet enarrare non possimus, ita nativitatis ejus quamvis nulli suppetat enarratio, non est tamen fidelibus adempta cogni
Abbreviated transcription (Latin):
colimus quȩ suꝑiꝰ proposita sunt. quia
scͥptumest de eo. generationẽ aũt eiꝰ¬
quis en arrabit: E quam nemo dixit
scͥptura qui enarrat. adu̾tendi sunt
hi homines ut dicant se nosse posse.
quia in cnarrabilis ẽ generatio eius
non aut̃ ignorabilis. Ronsponsio.
Scriptumest. Credidi ꝓpt̃ quod lo¬
cutus sum. & nos credimus ꝓpt̃ & qd̃
loquimur.: & fiducialit̃ ꝓfitemur
quia filii generatio in enarrabilisẽ.
ignorabilis nonest. Neq enim con¬
sequens. est. ut quodñ potest enarra¬
ri. ñ possit scirr cum ipsum dm̃ nullꝰ
ualeat enarrare: nec impunc tamen
alicui liccat ignorare. In tantum uͦ
cognoscibilis ds̃ ẽ cumsit in ennar¬
rabilis: Ut qͦs dam obhoc in excusa¬
biles pronuntiet beatus apł̃s. Quia
cum cognouissent dm̃. ñ sicut dm̃
glificauerunt. aut grãs egerunt. Nã
sia nob dñs nollet agnosci ñ dixisset.
si cognouissetis me & patrem meum
utiq cognouissetis. Nec phylippũ

Expanded text:
colimus, quae superius proposita sunt, quia colimus, quae superius proposita sunt, quia scriptum est de eo: Generationem ejus quis enarrabit ? Et quam nemo, dixit Scriptura, qui enarret? Advertendi sunt hi homines, ut dicant se posse nosse, quia inenarrabilis est generatio ejus, non autem ignorabilis. Responsio. Scriptum est: Credidi propter quod locutus sum: et nos credimus, propter quod loquimur , et fiducialiter profitemur, quia Filii generatio inenarrabilis est, ignorabilis non est; neque enim consequens est ut quod non potest enarrari non possit sciri, cum ipsum Deum nullus valeat enarrare, nec impune tamen alicui liceat ignorare. Intantum vero cognoscibilis Deus est, cum sit inenarrabilis, ut quosdam ob hoc inexcusabiles pronuntiet beatus Apostolus, quia cum cognovissent Deum, non sicut Deum glorificaverunt aut gratias egerunt . Nam si a nobis Dominus nollet agnosci, non dixisset: Si cognovissetis me, et Patrem meum utique cognovissetis . Nec Philippum
Abbreviated transcription (Latin):
set: s qđ uerum est sicut homo fuit
quando filius extitit nascendo: sic ꝑ¬
mansit homo quando pat factusẽ
generando. Nec aliud fuit quam ho¬
mo quod erat adam de quo ipse
ẽ natus: & quoderat enos qui de ip¬
so est genitus. In patre gͦ dõ. & filio
dõ. ꝑsonarum proprietate seruata.
impossibile non dicatur qđ docum̃to
etiam cuiꝰ libet hominis compbatur:
S discernamꝰ quid ad relationem:
qͥd ad substantiã ꝑtinere noseatur.
Relationis enim sunt nomina pat̃
& filius: substantiȩ uero nom̃ unũ
ẽ. qđ dicitur ds̃. Relationis gͦ no¬
mina singla retinent. substantiȩ uͦ
nom̃ unum cõmunit possident. Quia
hoc utinus dicat᷑ pat̃ & alt̃ filius. sic
tam̃ est filius ds̃. sic̃ pat̃ ẽ ds̃. Illis nãq
duob nominib generatio uera cogno¬
scitur. isto aũt uno comiuni nomine
substantialis unitas demonstratur.¬
.iĩi. Obiectio Ista nũquam nos legisse re¬

Expanded text:
set; sed quod verum est, sicut homo fuit, set; sed quod verum est, sicut homo fuit, quando filius exstitit nascendo, sic permansit homo, quando pater factus est generando; 53 nec aliud fuit quam homo, quod erat Adam, de quo ipse est natus, et quod erat Enos, qui de ipso est genitus. In Patre ergo Deo et Filio Deo, personarum proprietate servata impossibile non dicatur, quod documento etiam cujuslibet hominis comprobatur, sed discernamus quid ad relationem, quid ad substantiam pertinere noscatur. Relationis enim sunt nomina, Pater et Filius; substantiae vero nomen unum est, quod dicitur Deus. Relationis ergo nomina singula retinent; substantiae vero nomen unum communiter possident, quia licet unus dicatur Pater, et alter Filius, sic tamen est Filius Deus, sicut Pater est Deus: illis namque duobus nominibus generatio vera cognoscitur, isto autem uno communi nomine substantialis unitas demonstratur. Objectio 2. Ista nunquam nos legisse re
Abbreviated transcription (Latin):
alterius quoq ꝑsona noscatur. Illud
aũt nom̃ patri semꝑ eẽ filioq com¬
mune. non quo relatio ꝑsonalis o¬
stendit᷑: s quo substantialis propri¬
etas demonstratur.: Nempe. sech
de adam patre natus &e de ñ genito
genitus. adam patris dictus est filius.
Iste gͦ donec ad iurilẽ ꝑueniret etaten
ut filiũ gigneret. pat̃ dici ñ potuit. &
priusquam generaret filius tantum
fuit. Quando aut̃ genuit. Etiã pat̃
ẽẽ iam cȩpit. Accedente gͥ diu̾sitate
pat̾ninominis: nulla in eo facta est.
diu̾sitas naturalis. Et cum unus hõ
hec duo cepisset habere uocabula:
Non ẽ in eo mutata aut diuisa ut du¬
plicata natura. fuit enim filius quia
de patre extitit: fuit pat̾ quia filiũ ge¬
nuit. Nec tam̃ita naturam filii inqͥ
natus ẽ habuit: ut in ea ꝑmanens. pat̃
eẽ. non posset. Nec aliam cum nomine
patris eẽntiam acquisiuit. ut filius sub¬
stantiam in qua natus fuerat ꝑdidis¬

Expanded text:
alterius quoque persona noscatur; illud alterius quoque persona noscatur; illud autem nomen patri semper esse filioque commune, non quo relatio personalis ostenditur, sed quo substantialis proprietas demonstratur: nempe Seth de Adam patre natus, et de non genito genitus, Adam patris dictus est filius? Iste ergo donec ad virilem perveniret aetatem, ut filium gigneret, pater dici non potuit; et priusquam generaret, filius tantum fuit: quando autem genuit, etiam pater esse jam coepit. Accedente igitur diversitate paterni nominis, nulla in eo facta est diversitas naturalis; et cum unus homo haec duo coepisset habere vocabula, non est in eo mutata, aut divisa, vel duplicata natura: fuit enim filius, quia de patre exstitit; fuit pater, quia filium genuit; nec tamen ita naturam filii, in qua natus est, habuit, ut in ea permanens pater esse non posset; nec aliam cum nomine patris essentiam acquisivit, ut filii substantiam, in qua natus fuerat, perdidis
Abbreviated transcription (Latin):
cum altero ñhaberet: nec dĩtas una
eẽt: quib una natura ñ cẽt. Conseqͣns
aũt fuit ut duo patres duos filios gi¬
gnerent: qm̃ nisi uera de singłis ples
existeret: pat̾ni nominis innullo ueri¬
tas appareret. Iam uero in duob fili¬
is dediu̾sis patrib natis licet posset
non ẽẽ du̾sitas relatiui nominis: at¬
tendat᷑ si posset ẽẽ natura cõmunis.
Quis non uideat in utroq filii nom̃
unum ẽẽ: s utriusq naturam unã
nonẽe: Magis aut̃ unũquẽq filiũ
extiterat naturam hab̃e communẽ.
S quid ulterius de duob patribus
duobq filiis disputetur: cũ istius
assertionis ueritas. ꝑsonarũ diu̾sita¬
te non egeat: ÷ S ad docum̃tũ sui
facilius possit unius hominis con¬
sideratione fulciri. qua cognoscat᷑
relatiua nomina diu̾sitate sui non
naturarum diu̾sitatẽ ostendere. sed
ad ꝑsonarum significationẽ maxime
ꝑtinere. Ut scilicet dumunꝰ ostendit᷑

Expanded text:
cum altero non haberet, nec deitas una cum altero non haberet, nec deitas una esset, quibus una natura non esset; consequens autem fuit ut duo patres duos filios gignerent, quoniam nisi vera de singulis proles existeret, paterni nominis in nullo veritas appareret. Jam vero in duobus filiis de diversis patribus natis, licet posset non esse diversitas relativi nominis, attendatur, si posset esse natura communis. Quis non videat, in utroque filii nomen unum esse, sed utriusque naturam unam non esse? Magis autem unumquemque filium non exstiterat, naturam habere communem. Sed quid ulterius de duobus patribus, duobusque filiis disputetur? cum istius assertionis veritas personarum diversitate non egeat, sed ad documentum sui facilius possit unius hominis consideratione fulciri, qua cognoscatur, relativa nomina diversitate sui non naturarum diversitatem ostendere, sed ad personarum significationem maxime pertinere, ut scilicet dum unus ostenditur,
Abbreviated transcription (Latin):
patre natus ẽ filius coȩt̃nus. eadem
ueritate dicente. Omĩa quȩ habet
pat. mea sunt. Pat̃ g̾ & filius relati¬
ua sunt nomina quȩ naturã gignen¬
tis genitiq non separant: s unam
sine dubitatione significant. Rela¬
tiuũ uero illud dicimis quod ali¬
um agnoscendum referimus. ut dũ
unum nominamus. alium demon¬
stremus. sicut int̃ homines hȩc rela¬
tuia sepuus nominãtur. pat̃ ex filiꝰ
filius & pat̾.: socet & gener. gener &
socer. Nam idõ pat̾ dicit̃: ut filiũ
genuisse noscatur. Et filuis idõdr̃.
ut de patre genitus demonstretur.
Nec in hac diu̾sicate nominũ inuc¬
nitur diu̾sitas naturarum: qm̃
ut̃q. similit̃ homo dicitur. quãuis
untis pat̃ & alius filius nuncupet᷑.
Nong̾ patris ce filii posset una co¬
gnosci natura: si hec non eeñt diũ¬
sa uocabula. Qm̃ si ambo uoca¬
rentur patres: eeñt ꝓfecto natura
dissimiles. Unusquisq em̃ exsemet-¬
ipso constaret. & cõmunẽ substantiã

Expanded text:
Patre natus est Filius coaeternus, eadem veritate dicente: Omnia quae habet Pater, mea sunt . Pater ergo et filius relativa sunt nomina, quae naturam gignentis genitique non separant, sed unam sine dubitatione significant. Relativum vero illud dicimus, quod ad alium agnoscendum referimus, ut dum unum nominamus, alium demonstremus: sicut inter homines haec relativa saepius nominantur pater et filius, filius et pater, socer et gener, gener et socer; nam ideo pater dicitur, ut filium genuisse noscatur, et filius ideo dicitur, ut de patre genitus demonstretur. Nec in hac diversitate nominum invenitur diversitas naturarum, quoniam uterque similiter homo dicitur, quamvis unus pater et alius filius nuncupetur. Non ergo patris et filii posset una cognosci natura, si haec non essent diversa vocabula, quoniam si ambo vocarentur patres, essent profecto natura dissimiles: unusquisque enim ex semetipso constaret et communem substantiam
Abbreviated transcription (Latin):
lia ẽ quippe diuinȩ naturȩ. si pat̃ fili¬
um generans non potuit eẽ infilio qͣn¬
tus ꝑmanet inse ipso: & genitori quod
nefas est potentia naturalis adimit᷑.
si filio pat̾nȩ substantiȩ ȩqualitas ab¬
negetur: cum hanc apłica doctrina
non taceat ȩugłista ioħe dicente. ꝓpt̃¬
ea uolebant eum uidei int̃ficere. quia
non solum soluebat sabbatum. sed

Expanded text:
lia est quippe divinae naturae, si Pater Fililia est quippe divinae naturae, si Pater Filium generans non potuit esse in Filio quantus permanet in seipso, et genitori quod nefas est potentia naturalis adimitur, si Filio paternae substantiae aequalitas abnegetur, cum hanc apostolica doctrina non taceat, evangelista Joanne dicente: Propterea volebant eum Judaei interficere, quia non solum solvebat sabbatum, se
Abbreviated transcription (Latin):
filiũ in genitos dicere. s non hoc faciũt
qui cognoscunt᷑ equales patrem et
filium predicare. In duob enim in¬
genitis: diu̾̃sa diuinitas in uenitur.
In uno aũt unigenito ex uno ingenito:
naturalis unitas demonstratur. Duo
quippe ingeniti non possunt unam
habere naturam uͥ nec unus in uno
ueram ex se generationẽ inuenit: nec
unus ex uno uerein se substan¬
tiam natiuitatis agnoscit. Nos
aũt patrem & filiũ. Nec duos in geni¬
tos dicimus. nec duos genitos appel¬
lamus: Nec ꝑsonaliter confundimꝰ.
Nec substantialit̃ separamꝰ: & ido eqͣ¬
les sine ambiguitate dicimꝰ. quia
diu̾sos a se nullatenus inuenimusU¬
nus unum genuit. Unus de uno natꝰ
.ẽ. Et quia de incõmutabili patre incõ¬
mutabilis filius extitit: & pat ȩternus
& ꝑfectus. coeternũ ꝑfectumq filium
genuit. ꝓptea filius ueram quã habet
ex uero patre substantiã nec minorem
habere potuit nec diu̾sam. Contume¬

Expanded text:
Filium ingenitos dicere; sed non hoc faciunt Filium ingenitos dicere; sed non hoc faciunt qui cognoscuntur aequales Patrem et Filium praedicare. In duobus enim ingenitis diversa Divinitas invenitur. In uno autem genito , ex uno ingenito, naturalis unitas demonstratur. Duo quippe ingeniti non possunt unam habere naturam, ubi nec unus in uno veram ex se generationem invenit, nec unus ex uno vere in se substantiam nativitatis agnoscit. Nos autem Patrem et Filium, nec duos ingenitos dicimus, nec duos genitos appellamus, nec personaliter confundimus, nec substantialiter separamus. Et ideo aequales sine ambiguitate dicimus, quia diversos a se nullatenus invenimus: unus unum genuit, unus de uno natus 60 est. Et quia de incommutabili Patre incommutabilis Filius exstitit, et Pater aeternus et perfectus coaeternum perfectumque Filium genuit, propterea Filius veram quam habet ex vero Patre substantiam, nec minorem habere potuit, nec diversam. Contume
Abbreviated transcription (Latin):
dixerat. euidentissime manifestat di¬
cens. Non est regnũ dĩ esca & potus.
Qui enim in hoc seruit xp̃o. placet dõ.
Quo circa cognoscentes xp̃m uerum
dĩnẽe: non audemꝰ ab equalitate
pat̾nȩ substantiȩ separare. Uerus cñi
ds ẽ: qui natura ẽ. Natura aut̃ dõ ẽ.
qui ditatẽ ex eternitate uere natiuitatis
habuit: non ex gr̃a donationis possedit.
Qđ enim nascitur. conexum ẽ genere: qd
uero ad optat᷑. sola ꝓuehitur largitate.¬
.ui. obiectio. Perturbationes m̃tiũ quȩ
sine ratione dicuntur.cumhortantur
aduti. u̾itas non uidetur ab eis compre¬
hendi nec ꝓfiteri: obhoc qđ absurdũ sit
dicere uel credere patrem & filiũ ingeni¬
tosẽe. Qui sibi suadet ista excogitare
ipse se uult fraude deciꝑe:quam quidẽ
exigit illis hocdici. qui patrem & filiũ
equales asserunt ẽẽ. Responsio. Per¬
turbant quidem mentes aut igna uas
aut inscias qui uoluerint patrem &

Expanded text:
dixerat, evidentissime manifestat, didixerat, evidentissime manifestat, dicens: Non est Dei regnum esca, et potus, Qui enim in hoc servit Christo, placet Deo . Quocirca cognoscentes Christum verum Deum esse, non audeamus eum ab aequalitate paternae substantiae separare: verus enim Deus est qui natura Deus est; natura autem Deus est qui deitatem ex aeternitate verae nativitatis habuit, non ex gratia donationis possedit. Quod enim nascitur, connexum est genere; quod vero adoptatur, sola provehitur largitate. Objectio 5. Perturbationes mentium, quae sine ratione dicuntur, cum hortantur adverti, veritas non videtur ab eis comprehendi, nec profiteri; ob hoc quod absurdum sit dicere vel credere Patrem et Filium ingenitos esse. Qui sibi suadet ista excogitare, ipse se vult fraude decipere, quae quidem exigit illis hoc dici qui Patrem et Filium aequales asserunt esse. Responsio. Perturbant quidem mentes, aut ignavas, aut inscias, qui voluerint Patrem et
Abbreviated transcription (Latin):
genuit uel natura. Si aũt aliunde
filius dr̃ natꝰ. aut ex nichilo eius o¬
rigo asseritur: aut sicut suꝑiꝰ dicdtũ
ẽ excepto dõsemꝑ aliquid fuisse. contra
regłam uere fidĩ p̃dicat᷑. Beatus quip¬
pe apłs sciens filium ex patris essentia
uerum dm̃ genitũ. & ob hoc cum patre
unum dñm dm̃. nec inmemor precepti
dñici quo ꝓhibemur duob dñis de¬
seruire. Dño xp̃o sicut uero dõ p̃cepit
seruiendum. quem cqualit̃ cum patre
nouerat honorandum. ipso dño di-
Quo cirea uere fidĩ tenenda ẽ regula.
qua dĩ filius de patris substantia. Hoc
ẽ dehoc qd ipse ẽ. in effabilit̃ sine ini¬
tio natus credit᷑: Et unus ds̃ cũpa¬
tre colitur & timetur. Quia nec xͥanis
licitum ẽ. ei qui natura ñ ẽ ds̃ sic̃ uͦ
genito dĩ filio: ñ sicut uͦ dõ seruire.
Nam eum qui seruit xp̃o: placere dõ¬
manifestum ẽ. Beatus paulus hisqui
natura non sunt diiseruiendũ inter¬

Expanded text:
genuit vel natura. Si autem aliunde genuit vel natura. Si autem aliunde Filius dicitur natus, aut ex nihilo ejus origo asseritur, aut sicut superius dictum est excepto Deo, semper aliquid fuisse contra regulam verae fidei praedicatur. Beatus quippe Apostolus sciens Filium ex Patris essentia verum Deum genitum, et ob hoc cum Patre unum Dominum Deum, nec immemor praecepti dominici, quo prohibemur duobus dominis deservire, Domino Christo sicut vero Deo praecepit serviendum, quem aequaliter cum Patre noverat honorandum, ipso Domino diceQuocirca verae fidei tenenda est regula, qua Dei Filius de Patris substantia, hoc est, de eo quod ipse est, ineffabiliter sine initio natus creditur, et verus Deus cum Patre colitur, et tenetur . Quia nec Christianis licitum est, ei qui natura non est Deus, sicut vero genito Dei Filio, non sicut vero Deo servire. Nam eum qui servit Christo, placere Deo beatus Paulus, qui diis , qui natura non sunt dii, serviendum inter
Abbreviated transcription (Latin):
tris substantia natum denegant. debẽt
utiq diccre unde arbitrentur dĩ filiũ
extitisse: utrum denichilo anex aliquo
Si denichilo extitit: creatura dicendus
.c̃. non crcator. Si aut̃ dealiquo dicat᷑.
sic etiam idipsum ds̃ fecit. undefiliũ
genuit. Anforte coeternũ dicitur a¬
liquid habuisse: unde posset filium
gencrare: Si coeternũ aliquid estima¬
fint aliquid unde generaretur filius
nec tam̃ de substantia patris dicitur
natus: hoc suꝑest ut euident̃ exnichi¬
lo dĩ filium extitisse fateant᷑: qui eum
indiuinitate minorem p̃dicare conten-¬
dunt. S forsitan dr̃ ex uoluntate
patris natum eẽ filium. dicat᷑ ergo u¬
trum ex se. analiunde pat̾ filiũ ge¬
nuit. Si enim ex se ipso genuit:non
potuit uoluntas generationẽ p̃ceðe:
quia nefas est crede indm̃ aliquid qd̃
non semꝑ fuit nouit accidisse. Unde
cognoscitur. qm̃ ds̃ omnẽ quidem
creaturam de nichilo condidit uo-¬
luntate sua: filium uero substantia

Expanded text:
tris substantia natum denegant, debent tris substantia natum denegant, debent utique dicere, unde arbitrentur Dei Filium exstitisse: utrum de nihilo, an ex aliquo? Si de nihilo exstitit, creatura dicendus est, non creator. Si autem de aliquo dicatur, sic etiam id ipsum Deus fecit, unde Filium genuit. An forte coaeternum dicitur aliquid habuisse unde posset Filium generare? Si coaeternum aliquid aestimafuit aliquid unde generaretur Filius, nec tamen de substantia Patris dicitur natus, hoc superest, ut evidenter ex nihilo Dei Filium exstitisse fateantur qui eum in divinitate minorem praedicare contendunt. Sed forsitan dicitur ex voluntate Patris natum esse Filium: dicatur ergo utrum ex se an aliunde Pater Filium genuit? Si enim ex se ipso genuit, non potuit voluntas 59 generationem praecedere, quia nefas est credere in Deum aliquid quod non semper fuit noviter accidisse. Unde cognoscitur quoniam Deus omnem quidem creaturam de nihilo condidit voluntate sua, Filium vero substantia
Abbreviated transcription (Latin):
uolatilib cęli usq ad pecora. Filiũ
autem patris ẽẽ substantiam: sapien¬
tiȩ liber euident̃ ostendit dicens. E sca
angłoꝵ nutricsti popłm tuũ. p̃paratũ
panẽ de cȩlo p̃stitisti eis sine labore.
omne delectam̃tum in se habentẽ et
omnẽ suauitatis saporc̃. Substantiã
enutuam & dulcedinẽ tuam quã in
filios habes ostendebas. Panẽ de celo
datum: substantiam & dulcedinem dĩ
ẽẽ scriptura testatur. Panem uero de
celo dacum. filium dĩ eẽ. ipsus filii
u̾bis ostenditur. quiait. Ego sum pa¬
nis uiuus. qui de celo descendi. De quo
dauid ait. Panem angłoꝵ manduca¬
uit homo. Ecce de substantia patris
extitisse filiũ ñ solum rationabilit̃
credimus: uerum etiam testimoniis
appiobamus. Scriptura dicente. Iui¬
diligit genitorẽ. diligit eum quinatꝰ ẽ.
exco. Qm̃ fides uera qđ credit. non nescit:
etiansi nondum pocest uidere quod
sperat & credit. Hi uero qui filiũ de pa-¬

Expanded text:
volatilibus coeli usque ad pecora . Filium volatilibus coeli usque ad pecora . Filium autem Patris esse substantiam, Sapientiae liber evidenter ostendit, dicens: Esca angelorum nutristi populum tuum, praeparatum panem de coelo praestitisti eis, sine labore, omne delectamentum in se habentem, et omnem suavitatis saporem: substantiam enim tuam et dulcedinem tuam, quam in filios habes, ostendebas . Panem de coelo datum substantiam et dulcedinem Dei esse Scriptura testatur: panem vero de coelo datum Filium Dei esse, ipsius Filii verbis ostenditur, qui ait: Ego sum panis vivus, qui de coelo descendi . De quo David ait: Panem angelorum manducavit homo . Ecce de substantia Patris exstitisse Filium, non solum rationabiliter credimus, verum etiam testimoniis approbamus, Scriptura dicente: Quidiligit genitorem, diligit eum qui natus est ex eo ; quoniam fides vera quod credit, non nescit, etiamsi nondum potest videre quod sperat et credit. Hi vero qui Filium de Pa
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsonarum. nec substantialis unitas
denegetur. Dauid quoq ꝑ omĩa pla¬
citus. sub hac credulitate popło fideli.
diuinȩ benedictionis grãm his uerbis
exoptat infundi. Benedicat nos ds̃ d̃s
cum quodam loco dixisset. unus ds̃
pater ex quo omĩa & nos in ipso: & unꝰ¬
de sp̃u scõ quoq dicit. Nolite contri¬
stare sp̃m sc̃m dĩ in quo signati estis
indiem redemptionis. Cumse duxis¬
se meminisset ex patre. ꝑfilium in spũ
scõ. ut hanc trinitatẽ unũ dm̃ẽe mon¬
straret. Alio loco ait Qm̃ ex ipso. &
ꝑ ipsum. & iipso sunt omĩa. & quod
& fides xp̃iana recte p̃dicat: & scã sc̃¬
ptura cõmemorat. Paulus apls de
filio dĩ dicit. Quicum sit splendor
glȩ. & figura substantiȩ eius. Dñs
denuo dicit ad ihercimam. Super
montes accipe planctum. & suꝑ se¬
mitas deserti luctum. qui a defecert̃
exeo quod non sunt homines non
audierunt uocẽ substantiȩ meȩ. a

Expanded text:
personarum, nec substantialis unitas personarum, nec substantialis unitas denegetur. David quoque Deo per omnia placitus, sub hac credulitate populo fideli divinae benedictionis gratiam his verbis exoptat infundi: Benedicat nos Deus, Decum quodam loco dixisset: Unus Deus Pater, ex quo omnia, et nos in ipso; et unde Spiritu sancto quoque diceret: Nolite contristare Spiritum sanctum Dei, in quo signati estis in diem redemptionis . Cum se dixisse meminisset ex Patre per Filium in Spiritu sancto, ut hanc Trinitatem unum Deum esse monstraret, alio loco ait: Quoniam ex ipso, et per ipsum, et in ipso sunt omnia. Et quod et fides Christiana recte praedicat, et sancta Scriptura commemorat. Paulus apostolus de Filio Dei dicit, Qui cum sit splendor gloriae, et figura substantiae ejus . Dominus denuo dicit ad Jeremiam: Supmontes accipe planctum et super semitas deserti luctum, quia defecerunt, eo quod non sint hoaudierunt vocem substantiae meae, a
Abbreviated transcription (Latin):
adorabis & illi soliseruies. Quem
dm̃ ñ patrem solum credimus: s po
nec unione ꝑsonali contrahit᷑. nec
substantiali diu̾sitate disiungitur.
Ne aut dõs gentilit colamꝰ diu̾sas co¬
lendo substantias: aut filium & sp̃m
cum sabellio denegemus nõseruanteᷤᷤ
intrinitate ꝑsonas. Huiꝰ fidĩ rectã
cradulitatem non solum ꝓphetiea
s & apłica nobis insinuat. in uitate
doctrina. Nam ysaiȩ cum dĩ uisiõe
dignus efficitur. huiꝰ fidei credulitas
intimatur. duob seraphim tercio cla
dñs ds̃ sabaoth. Quid est qđ tercio
una est indiuinitate substantia: Dñs
quoq ꝑ moysen uolens benedicere po¬
płm hoc benedicendum tenore man¬
dauit. Sic inquiens benedices ppłm
meum: & ego benedicam eos. Benedi¬
cat te dñs &e custodiat te: illuminet
dñs faciem suam suꝑte: & miscitat᷑
tui. At collat dñs faciem suam suꝑte:
&e dec tibi pacem. Ter dñs dr̃. & unus¬
semꝑ dñs nominat᷑ intrinitate que
uerus est ds̃: ne confundatur ꝓpͥetas

Expanded text:
adorabis, et illi soli servies . Quem Deum, non Patrem solum credimus, sed Panec unione personali contrahitur, nec substantiali diversitate disjungitur: ne aut deos gentiliter colamus diversas colendo substantias, aut Filium et Spiritum cum Sabellio denegemus, non servantes in Trinitate personas. Hujus fidei rectam credulitatem, non solum prophetica, sed et apostolica nobis insinuat in veritate doctrina. Nam Isaiae , cum Dei visione dignus efficitur, hujus fidei credulitas intimatur, duobus seraphin tertio clamDominus Deus Sabaoth. Quid est quod tertio una est in Divinitate substantia? Dominus quoque per Moysen volens benedicere populum, hoc benedicendum tenore mandavit: Sic inquiens benedices populum meum, et ego benedicam eos. Benedicat te Dominus, et custodiat te; illuminet 58 Dominus faciem suam super te, et misereatur tui. Attollat Dominus faciem suam super te, et det tibi pacemminus nominatur, ut in Trinitate, quae verus est Deus, nec confundatur proprietas
Abbreviated transcription (Latin):
cȩceram quȩ testimoniis supradictis
maiorẽ: Ipse popłm suũ saluat. ipse
iuste iudicat: ipsi flectitur om̃e genu
cȩlestium terrestrium & infernorũ:
ipsi om̃is lingua confitet᷑. a quo est
retributio reddenda factoꝵ. Ipse gͦ
Ego ds̃: & nonẽ alius p̃t me. Nũqͥdnã
dm̃ istum p̃t quẽ alius nonẽ. ita solũ
filium accipimus: ut abeo patrem
hoc enim impossibile ẽ. Nam p̃ter
dm̃ patrem ds̃ filius nonest: quia de¬
dõ patre ẽ & inpatre est. Precer patrẽ

Expanded text:
caetera quae testimoniis supradictis majorem; ipse populum suum salvat; ipse juste judicat; ipsi flectitur omne genu, coelestium, terrestrium, et infernorum; ipsi omnis lingua confitetur, a quo est retributio reddenda factorum. Ipse ergo, Ego Deus, et non est alius praeter me. Nunquidnam Deum istum, praeter quem alius non est, ita solum Filium accipimus, ut ab eo Patrem hoc enim impossibile est. Nam praeter Deum Patrem Deus Filius non est, quia de Patre est, et in Patre est. Praeter Patr
Abbreviated transcription (Latin):
ex mortins nominatur. Quid enĩ ẽ
primogenitus ex mortuis: nisi pͥmꝰ
dĩ filium exaltatus: Natus aut̃ ẽ ñ sic̃
expeccatorib peccator. sicut ex homini¬
b homo.s. natus ẽ homo susceptus adõ
sinc ullo peccato: ut peccatores hoĩes
reconciliaret dõ. lib̃atos ab om̃i pecca¬
co. Talem quippe hominẽ oportuit
a dõsuscipi: ꝑ quem possent homines
gratuita iustificatione dõ coniungi.
Primogenitus est igitur totius crea¬
ture. illius ꝓfecto. de qua beatum
apłm iacobum audiuimꝰ pauloante
dixisse. uoluntariȩ genuit nos u̾bo
uitatis: ut simus initium aliquod
creaturȩ cius. De hae creatura. dicit

Expanded text:
ex mortuis nominatur . Quid enim est ex mortuis nominatur . Quid enim est Primogenitus ex mortuis, nisi primu Jesus in Dei Filium exaltatus? Natus autem est, non sic ex peccatoribus peccator, sicut ex hominibus homo, sed natus est homo, susceptus a Deo sine ullo peccato, ut peccatores homines reconciliaret Deo, liberatos ab omni peccato. Talem quippe hominem oportuit a Deo suscipi, per quem possent homines Deo gratuita justificatione conjungi. Primogenitus igitur est totius creaturae , illius profecto de qua beatum apostolum Jacobum audivimus paulo ante dixisse: Voluntarie genuit nos verbo veritatis, ut simus initium aliquod creaturae eju
Abbreviated transcription (Latin):
frĩb s unulari. ut misericors fieret:
& fidelis pontifex ad dm̃: ut reppitia¬
ret delicta popłi. In eo enim quo pas¬
suis est ipse & temptat᷑: pocens est
his qui temptantur auxiliari. Au¬
dimus xp̃m habentẽ fr̃s. audimus
sem̃ abrahȩ. audimꝰ ꝑ mortem eum
qui habebat mortis imꝑium destru¬
entẽ: audimꝰ temptatum. audimus
passum: & dubitamꝰ xp̃m primoge¬
nitum totius creature scdm in car¬
nationis ꝓfiterimisteriũ. cum denu¬
o beatus apłs in quo eum primoge¬
nntum debeamus accipere testimo¬
nio sue predicationis ostendat. Sc¬
mus inquiens qm̃ diligentib dm̃ or̃a
cooꝑantur inbonũhis qui scđm ꝓpo¬
situm uocati sunt scĩ. Nam quos p̃sei¬
uit & p̃destinauit conformes fieri ima¬
giis filii eis: ut sit ipse primogenitꝰ
imultis fr̃ib. Qui gͦ scđm deitatem
semꝑ uigenitus fuit sine fr̃ib: factꝰ ẽ
scd̃m hominẽ primogenitus. in multis
frĩb. Qd euidentius illo rursus a płi
cestimonio ꝑdocet᷑. uͥ primogenitus

Expanded text:
ribus assimilari, ut misericors fieret, et fidelis pontifex ad Deum, ut repropitiaret delicta populi. In eo enim, quod passus est ipse et tentatus, potens est his qui tentantur auxiliari . Audimus Christum habentem fratres, audimus semen Abrahae; audimus per mortem eum qui habebat mortis imperium destruentem; audimus tentatum; audimus passum, et dubitamus Christum Primogenitum totius creaturae secundum Incarnationis profiteri mysterium? Cum denuo beatus Apostolus, in quo eum Primogenitum debemus accipere testimonio suae praedicationis ostendat: Scimus, inquiens, quoniam diligentibus Deum omnia cooperantur in bonum, his qui secundum propositum vocati sunt sancti. Nam quos praedestinavit conformes fieri imaginis Filii ejus, ut sit ipse Primogenitus in multis fratribus . Qui ergo secundum deitatem semper Unigenitus fuit sine fratribus, factus est secundum hominem Primogenitus in multis fratribus. Quod evidentius illo rursus Apostoli testimonio perdocetur: ubi Primogenitus