comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
raritate uel potius singłaritate discernere. nec
qm̃ lazarus resurrexit idõ mortuus omnis
quando uult surgit. aut eo modo exanimis
auuiente qͦmͦ a uigilante dormiens excitat᷑ alii
sunt humanarũ lites rerum:alia dumarum
signa uirtutũ. alia sunt quȩ naturaliter
alia que mirabilit̃ fiunt. quamius &e na¬
ture ds adsit ut sit. & miraculis natura
non desit. ñ igit᷑ idõ putandũ ẽ uiuorum
reb qͦslibet inteẽ posse defunctos qm̃ qͥ
b dã sanandis. uel adiuuandis marto¬
res adsunt: s ido potiꝰ intelligendum ẽ qͦd ꝑ
diumam potentiam martyres uiuoꝵ. rebus
int̾sunt. qm̃ defuncti ꝑ nat᷑am ꝓpͥam. uiuor.
reb int̾esse ñ posst̃. Qm̃qm ista q̃stioruste ui¬
res intelligentie meȩ uinc̃ q̃admodũ opitulent᷑
martyres hĩ qͦs ꝑeoᷤᷤ c̾tum ẽ adiuuari: utrũ ipsiꝑse
ipsõ adsint uno tpr tã diũsi locis a tanta int se
longuinquitate discreus siue uͥ sunt eoꝵ

Expanded text:
raritate uel potius singularitate discernere; nec raritate uel potius singularitate discernere; nec quoniam Lazarus resurrexit, ideo mortuus omnis, quando uult, surgit aut eo modo exanimis a uiuente quomodo a uigilante dormiens excitatur. alii sunt humanarum limites rerum, alia diuinarum signa uirtutum; alia sunt, quae naturaliter, alia, quae mirabiliter fiunt, quamuis et naturae deus adsit, ut sit, et miraculis natura non desit. non igitur ideo putandum est uiuorum rebus quoslibet interesse posse defunctos, quoniam quibusdam sanandis uel adiuuandis martyres adsunt, sed ideo potius intellegendum est, quod per diuinam potentiam martyres uiuorum rebus intersunt, quoniam defuncti per naturam propriam uiuorum rebus interesse non possunt. Quamquam ista quaestio uires intellegentiae meae uincit, quemadmodum opitulentur martyres his, quos per eos certum est adiuuari: utrum ipsi per se ipsos adsint uno tempore tam diuersis locis et tanta inter se longinquitate discretis, siue ubi sunt eorum
Abbreviated transcription (Latin):
cognoscebant: nec ipsi omĩa.s que illis ẽt
reuelanda dĩ ꝓuidentia iudicabat. Mit¬
ti quoq ad iiuos aliquos exmortius sic̃
e contrario paulus exuuus in paradisũ
raptus est. diuina scͥptura testatur. hinc
& illa soluit᷑ questio quonã mͦ martires
ipsiꝰ beneficiis que dant᷑ orantib indicãt
se int̾ eẽ reb humanis: sinesciunt mor¬
tui quid agant iuui. Nonenĩ solis be¬
nefitiorum effectib. uerũ etiã ipsis ho¬
minũ aspectib confessorẽ apparuisse
felicẽ. cuiꝰ inquilina. tũ pie diligis. cũ abes¬
baris nola oppugnarctur: audiuimꝰ non
incertis rumorib s testibcertis. uerũ etiã¬
ista diuinitus exhibent᷑. Longe alit̃ quã
sese habet usitatus ordo singłis creaturaꝵ
gnĩb attributus ñ enĩ quia in uinum
aqua cũ uoluit dñs repente conuersa est
idõ ñ debemꝰ quid aqua ualeat in elcm̃¬
torum ordine proprio abistius diuini operis

Expanded text:
cognoscebant, nec ipsi omnia, sed quae illis esse cognoscebant, nec ipsi omnia, sed quae illis esse reuelanda dei prouidentia iudicabat. mitti quoque ad uiuos aliquos ex mortuis, sicut e contrario Paulus ex uiuis in paradisum raptus est, diuina scriptura testatur. Hinc et illa soluitur quaestio, quonam modo martyres ipsi beneficiis, quae dantur orationibus, indicant se interesse rebus humanis, si nesciunt mortui quid agant uiui. non enim solis beneficiorum effectibus uerum ipsis etiam hominum aspectibus confessorem apparuisse Felicem, cuius inquilinatum pie diligis, cum a barbaris Nola oppugnaretur, audiuimus, non incertis rumoribus, sed testibus certis. uerum ista diuinitus exhibentur longe aliter, quam sese habet usitatus ordo singulis creaturarum generibus adtributus. non enim quia in uinum aqua, cum uoluit dominus, repente conuersa est, ideo non debemus, quid aqua ualeat in elementorum ordine proprio, ab istius diuini operis
Abbreviated transcription (Latin):
tyres in beneficiis qͥ eoꝵ orationib con¬
feruntur ipsi int̾ẽẽ credendi sint rebus
Roinde fatendũ est nescire quidẽ
mortuos quid hic agat᷑. s dũ hic¬
agat᷑. s dũ hic agitur: postea uero
audire abeis qui hinc adeos moriendo
ꝑgunt ñ qui demonia s quȩ sinunt᷑ indi¬
care qͥ sinunt᷑ etiã ista meminissẽ. & que a¬
los quib hec indicant oportet audire pos¬
sunt & abangłis qͥ reb que agunt᷑ hic p̃sto
sunt audire aliquid mortui. quod unum¬
quẽq illorũ audire debere iudicat. cuicũ¬
cta subiecta sunt. Nisi enun essent angeli
qui possent inteẽ & uiuorum & mortus¬
rum locis ñ dixisset dñs iħc. contigit aũt
mori inopem illũ & ferri ab angłis in
sinũ abrahe. Nunc ergo hic nc̃ iͥ eẽ poti¬
erunt: qui hic̃ illũ quẽ ds uoluit abstule¬
runt: possunt etiam spc̃ mortuor aliqͣ
quȩ hie agunt᷑ quȩ necessariĩ ẽ eos nosse

Expanded text:
tyres in beneficiis quae eorum orationibus contyres in beneficiis quae eorum orationibus conferuntur ipsi interesse credendi sunt rebus roinde fatendum est nescire quidem mortuos quid hic agatur, sed dum hic agitur, postea uero audire ab eis. qui hinc ad eos moriendo pergunt, non quidem omnia, sed quae sinuntur indicare, qui sinuntur etiam ista meminisse, et quae illos, quibus haec indicant, oportet audire.. possunt et ab , angelis, qui rebus, quae aguntur hic, praesto sunt, audire aliquid mortui, quod unumquemque illorum audire debere iudicat, cui cuncta subiecta sunt. nisi enim essent angeli, qui possent interesse et uiuorum et mortuorum locis, non dixisset dominus Iesus: contigit autem mori inopem illum et auferri ab angelis in sinum Abrahae. nunc ergo hic, nunc ibi esse potuerunt, qui hinc illuc quem deus uoluit abstulerunt. possunt etiam spiritus mortuorum aliqua, quae hic aguntur, quae necessarium est eos nosse
Abbreviated transcription (Latin):
uenient in ista uita hominũ. quomͦ ergo.
uident tumulos suos aut corpora sua::
utrũ abiecta iaceant ansepulta: quomodo
int̾sunt miserie uiuorũ. cũ uel sua ipsi
mala patiant᷑ si talia merita contͣrerunt:
compatiendo sustineãt liberati ab om̃ib
malis que patiendo ce compatiendo cũ
hic iuuerent sustinebant: Dixerit aliqͥs
sinulla est mortius cura de uius: qmͦ
ille diues qui apud inferos torquebatur
Rogabat abrabam patrem ut mitt̾at
lazarum ad quinq fr̃es suos ñdum mor¬
tiuͦs & ag̾at cũ eis ne uenirent & ipsim
eundẽtorm̃toꝵ locumꝰ. S nunquid quia¬
hoc ille diues dixit̃ dõ quid fratres a¬
gerent uel quid paterent᷑. illo tempore sci¬
uit.ita illi fuit cura de uiuis. quãuis
quid agerent omĩno nesciret: quẽ ad¬
modũ est nob̾ cura de mortuis. quãus
quid agant. utiq nesciamꝰ. nam si ni¬
chil de mortius curaremꝰ: ñ utiq ꝓilliᷤ
dõ supplicaremꝰ.cccxu Utrum mar

Expanded text:
ueniunt in ista uita hominum. quomodo ergo ueniunt in ista uita hominum. quomodo ergo uident tumulos suos aut corpora sua, utrum abiecta iaceant, an sepulta? quomodo intersunt miseriae uiuorum, cum uel sua ipsi mala patiantur, si talia merita contraxerunt,conpatiendo sustineant, liberati ab omnibus malis, quae patiendo et conpatiendo, cum hic uiuerent, sustinebant? Dixerit aliquis: si nulla est mortuis cura de uiuis, quomodo ille diues, qui apud inferos torquebatur, rogabat Abraham patrem, ut mittat Lazarum ad quinque fratres suos nondum mortuos et agat cum eis, ne ueniant et ipsi in eundem tormentorum locum? sed nuhoc ille diues dixit, ideo quid fratres agerent uel quid paterentur illo tempore sciuit? ita illi fuit cura de uiuis, quamuis quid agerent omnino nesciret, quemadmodum est cura nobis de mortuis, quamuis quid agant utique nesciamus. nam si nihil de mortuis curaremus, non utique pro illis deo supplicaremus. CCCI.
Abbreviated transcription (Latin):
furentes mͦ. Nam & ipsi locunt᷑ sepecum
uere p̃sentib. locuntur etiam cũ absenti¬
b quoꝵ imagines cernunt siue uiuorũ
siue mortuoꝵ. S quem admodũ hi qui
iuiunt abeis se uideri. & cumeis se loqͥ
nesciunt. neq enm re uera ipsi adsũt
aut ipsi sermocinant᷑: s turbatis sẽsib
homines talia uisa imaginaria patiunt᷑.
eomͦ &e hi qui ex hac uta migrarunt sic
affectis hominib uident᷑ quasi p̃sentes
cũ sint absentes: & utrum aliqui eosim
aginalit̃ iudeãt om̃ino nescientes. Huic
rei simile÷ & illud cum homines altius
quãsi dormirẽt subtͣhunt᷑ corrpoꝵ. alibꝰ sen¬
sib & occupant᷑ talib uisis. Et his enim
apparent imagines uiuorũ atq mortuo¬
rum. s cum fuerint sensib redditi: quos¬
cunq mortuos uidisse se dixeriiiĩ uere
cumeis fuisse crediuit᷑ : nec attendunt
qͥ hec audiunt similit abeis absentiũ
atq nescientiũ. Quorũdam etiã imagi¬

Expanded text:
furentes modo. nam et ipsi locuntur saepe cum furentes modo. nam et ipsi locuntur saepe cum uere praesentibus, locuntur etiam cum absentibus, quorum imagines cernunt siue uiuorum sine mortuorum. sed quemadmodum hi qui uiuunt ab eis se uideri et cum eis se loqui nesciunt — neque enim re aera ipsi adsunt aut ipsi sermocinantur, sed turbatis sensibus homines talia uisa imaginaria patiuntur — eo modo et hi qui ex hac uita migrarunt sic affectis hominum uidentur quasi praesentes, cum sint absentes et utrum aliqui eorum imaginaliter uideat omnino nescientes. huic rei simile est et illud, cum homines altius, quam si dormirent, subtrahuntur corporalibus sensibus et occupantur talibus uisis. et his enim apparent imagines uiuorum atque mortuorum, sed cum fuerint sensibcumque mortuos uidisse se dixerint, uere cum eis fuisse creduntur nec adtendunt qui haec audiunt similiter ab eis absentium atque nescientium quorundam etiam imagi
Abbreviated transcription (Latin):
taginis rethor eulogiꝰ. qͥ m̃s in eadẽ arte
discipłs fuit. sic̃ ipse mn pꝰ ea qͣm in affricam
remeauimꝰ retulit. cũ rethoricos ciceronis
ubros discipłis suis traderet: recensens le¬
ctionẽ quam post diẽ fuerat traditurus.
quendã locũ offendit obscurũ: quo non
intellecto uix potuit dormire sollicitus. qͦ
nocte somnianti ego illi quod ñ intellige¬
bat exposui. Immo ñ ego s imago mea ne¬
sciente me. & tam longe transmare aliqͥd
aluid. siue agente siue somniante: & ni¬
chil de illius curis om̃ino curante: quomͦ
fiant ista nescio. S quomͦlibet fiant. cur
ñ eodem mͦ  fiexi credimꝰ ut in somnis
quisq uideat mortuum quomͦ fit ut uide¬
at eum & uuũ: ambob utiq nescientib
neq curantibus qͥs uel nͥ uel quando eoꝵ
unagines somniet: similia sunt aũt sõnis
ñnulla etiã ui sa uigilantiũ. qui turba¬
tos habent sensus sicut frenctici: uel qͦc̃q

Expanded text:
thaginis rhetor Eulogius, qui meus in eadem arte thaginis rhetor Eulogius, qui meus in eadem arte discipulus fuit, sicut ipse mihi, posteaquam in Africam remeauimus, rettulit, cum rhetoricos Ciceronis libros discipulis suis traderet, recensens lectionem, quam post diem fuerat traditurus, quendam locum offendit obscurum, quo non intellecto uix potuit dormire sollicitus. qua nocte somnianti ego illi quod non intellegebat exposui, immo non ego, sed imago mea nesciente me et tam longe trans mare aliquid aliud siue agente siue somniante et nihil de illius omnino curante. quomodo fiant ista nescio. sed quomodolibet fiant, cur non eodem modo fieri credimus, ut in somnis quisque uideat mortuum, quomodo fit, ut uideat eum et uiuum, ambobus utique nescientibus neque curantibus, quis uel ubi uel quando eorum imagines somniet? Similia sunt autem somniis nonnulla etiam uisa uigilantium, qui turbatos habent sensus, sicut phrenetici uel quocumque
Abbreviated transcription (Latin):
mȩ. ñ anime s similitudines appare¬
re dor mientib. ꝓ certo cũ medio lam
eẽmꝰ. audiuimus quod cũ debitũ
repeteretur a quodam defuncti patͥs filio
cautione ꝓlata. qđ filio nesciente a pa¬
tre iam fuerat ꝑsolutũ contristari ho¬
mo grauissime cȩpit atq mirari. quod
ei pat̃ moriens ñ dixerit quid deberet cũ
fecisset etiam testam̃tũ. tc̃ iemimis anxio ap¬
paruit idẽ p̾a ter eius in somnis: & uͥ esset
re caiitum. quo illa cautio uacuata fu¬
erat indicauit. Quo inuento uiuenis
acq monstrato: ñ solum falsi debiti calũ¬
pniam ꝓpulsauit: s etiã pat̃nũ recepit cy¬
rographũ: qđ pat̾ ñ receꝑat quando est
pecunia ꝑsoluta. Hic utiq putat᷑ anima
hominis curram gessisse ꝑfilio. & ad eũ
uenisse dormientem: ut docens qđ igno¬
rabat magna molestia libaretur. s eodem
ipso ferme tempore quo id auduumus
Ide nob̾ apud mediolanũ constitutis. car¬

Expanded text:
mae, sed similitudines apparemae, sed similitudines apparere dormientibus. pro certo, cum Mediolani essemus, audiuimus, quod cum debitum repeteretur a quodam defuncti patris cautione prolata, quod filio nesciente a patre iam fuerat persolutum, contristari homo grauissime coepit atque mirari, quod ei pater moriens non dixerit quod deberet, cum fecisset etiam testamentum. tunc ei anxio apparuit idem pater eius in somnis et ubi esset recautum, quo illa cautio euacuata fuerat, indicauit. quo inuento iuuenis atque monstrato non solum falsi debiti calumniam propulsauit sed etiam paternum recepit chirographum, quod pater non receperat, quando est pecunia persoluta. hic utique putatur anima hominis curam gessisse pro filio et ad eum uenisse dormientem, ut docens quod ignorabat magna molestia liberaretur. sed eodem ipso ferme tempore, quo id audiuimus, id est nobis apud Mediolanium constitutis, Car
Abbreviated transcription (Latin):
mittunt᷑ errores quos talia ꝑpetiuistũ
ẽ uelut si quisquam uideat in somnis
quod eneas uidisse apud inferos poeti
ca falsitate narratur : & ei curꝰpiam ñ
sepulti appareat imago loquatur q
talia qualia refertur locitus ille fuisse
palinurus. & cũ eiugila uerit ibi corpꝰ
eius inueniat ubi iacere inhumatum
cumsominaret. Audiuit. ammonitus et
rogatus ut sepeliret inuentũ. Et quia
id uerum ẽẽ cõꝑit. credat idõ mortuos
sepeliri ut eoꝵ anima ad loca transeat
unde insepulcoꝵ ammas inferna phi¬
beri lenge somniauit. Nonne ista cre¬
dens plurimũ atramite ueritatis exhor¬
bitat. o sic aũt infirmitas humana sese
habet. ut cum in somnis quisq udit
mortuũ. ipsius animam se uidere ar¬
bitretur: Cum aũt uiuũ similit̃ som¬
niauerit. ñ eiꝰ animam neq corpus .s
hoĩs similitudinẽ sibi apparuisse ñ
dubitet: quasi non possint & mortuoꝵ
hominũ eodem mͦ nescientium ñ ani¬

Expanded text:
mittuntur errores, quos talia perpeti iustum mittuntur errores, quos talia perpeti iustum est. uelut si quisquam uideat in somnis, quod ca falsitate narratur, et ei cuiuspiam non sepulti appareat imago loquaturque talia, qualia refertur locutus illi fuisse Palinurus et, cum euigilauerit, ibi corpus eius inueniat, ubi iacere inhumatum, cum somniaret, audiuit, admonitus et rogatus, ut sepeliret inuentum, et quia id uerum esse comperit, credat ideo mortuos sepeliri, ut eorum animae ad loca transeant, unde insepultorum animas inferna prohiberi lege somniauit: nonne ista credens plurimum a tramite ueritatis exorbitat? Sic autem infirmitas humana sese habet, ut, cum in somnis quisque uiderit mortuum, ipsius animam se uidere arbitretur, cum autem uiuum similiter somniauerit, non eius animam neque corpus, sed hominis similitudinem sibi apparuisse non dubitet. quasi non possint et mortuorum hominum eodem modo nescientium non ani
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓrsꝰ non curem. ñ solũ qͥd ille somniet .s utrĩ
dormiente me uigilet aniugilantemne
dormiat anuno eodẽq tempore uigi¬
lemus ambo siue dormiamꝰ. qndoil¬
le somniũ uidet. & in quo me uidet:
quid mirũ si nescientes mortui nec ista
sentientes. tam̃ auiuentib identur
in somnis. & aliquid dicunt. quod eui¬
gilantes uerumee cognoscant: anglicis
igit᷑ oꝑationib fieri crediderim. siue ꝑmit¬
tatur desuꝑ siue iubeat᷑. ut aliquid dicẽ
de sepeliendis corporib sius iudeantiu
insomnis. Cũ id penitus nesciant quoꝵ
iia sunt corpora. Id aut̃ aliquando
utilit fit siue adiunorũ qualecũq sola¬
tium ad quos ꝑtinẽt illi mortui quorũ
apparent imagines somniantib siue ut
his ammonitionib gũ humano sepul¬
ture comm̃detur humanitas. quȩ licet
defunctis ñ opituletur: culpanda tam̃
irreligiositatem negligitur. Aliquando
aũt fallacib uisis homines inmagnos

Expanded text:
 non curem, non solum quid ille somniet, sed utrum  non curem, non solum quid ille somniet, sed utrum dormiente me uigilet, an uigilante me dormiat, an uno eodemque tempore uigilemus ambo siue dormiamus, quando ille somnium uidet, in quo me uidet: quid mirum, si nescientes mortui nec ista sentientes tamen a uiuentibus uidentur in somnis et aliquid dicunt, quod euigilantes uerum esse cognoscant? angelicis igitur operationibus fieri crediderim, siue permittatur desuper siue iubeatur, ut aliquid dicere de sepeliendis corporibus suis uideantur in somnis, cum id penitus nesciant, quorum illa sunt corpora. id autem aliquando utiliter fit siue ad uiuorum qualecumque solacium, ad quos pertinent illi mortui, quorum adparent imagines somniantibus, siue ut his admonitionibus generi humano sepulturae commendetur humanitas, quae, licet defunctis non opituletur, culpanda tamen inreligiositate neglegitur. aliquando autem fallacibus uisis homines in magnos
Abbreviated transcription (Latin):
arrant᷑ uisa quedã que hiuicdis¬
putationi ñ neglegendam uideat
inferre questionẽ. fcrunt̃ quippe
mortt̾ii ñ nulli uel in somnis. uel alio
cunq mͦ apparusse uiuentib atq u
eorum corpora iacerent in humata nesci¬
entib locisq monstratis ammoniusse
ut sibi sepultura qͥ defuerat p̃beretur.
hec si falsa cẽ respondenmꝰ. contra q̃rdã
scͥpta fideliũ & contͣ eoꝵ sensũ quitali¬
a sibi accidisse confiriant impudenter
uenire uidebim̃. S respondendum eot.
ñ idõ putandũ eẽ mortuos ista senturr. qa
hec dicere uel indicare uel petere uident̃
in somnis. Nam & uuentes apparent si¬
pe uiuentib dormientib dum seipsi ne¬
sciant appartre: & abeis hec qui sommia¬
uerint audiunt dicentib. quod eos in
somnis uiderint agentes aliquid uel
loquentes. Si gͦ me pot̃ aliquis in som¬
nis uide sibi aliquid quod factumẽ
indicantem uel etiam quod futurumẽ
p̃nunciantẽ. cũ id ego ꝓrsꝰ ignorem ⁊ õĩno¬

Expanded text:
arrantur uisa quaedam, quae huic disputationi non neglegendam uideantur inferre quaestionem. feruntur quippe mortui nonnulli uel in somnis uel alio quocumque modo adparuisse uiuentibus atque ubi eorum corpora iacerent inhumata nescientibus locisque monstratis admonuisse, ut sibi sepultura quae defuerat praeberetur. haec si falsa esse responderimus, contra quorundam scripta fidelium et contra eorum sensus, qui talia sibi accidisse confirmant, inpudenter uenire uidebimur. sed respondendum est non ideo putandum esse mortuos ista sentire, quia haec dicere uel indicare uel petere uidentur in somnis. nam et uiuentes adparent saepe uiuentibus dormientibus, dum se ipsi nesciant adparere, et ab eis haec quae somniauerint audiunt dicentibus, quod eos in somnis uiderint agentes aliquid uel loquentes. si ergo me potest aliquis in somnis uidere sibi aliquid quod factum est indicantem uel etiam quod futurum est praenuntiantem, cum id ego prorsus ignorem et omnino
Abbreviated transcription (Latin):
titur. qui conscientie solus inspectorẽ.
de cuius constientie puritate quicqͥd
ꝓcedit. tanto ẽ lauda biliꝰ. quanto hu¬
manas laudes miniis desiderat. Caue¬
te gͦ inquit facere iustitiã urãm coram
hominib ut uideamini ab eis. Idegt
cauete hoc animo iuste iuuere ce ibi
constituere bonum ur̃m. ut uosiudeãt
homines: alioquin mercedẽ ñ habebitis
apud patrem urm̃ qui incelis est. Non
si ab hominib uideamini. s si ꝑpterea
iuste uiuatis. ut ab hominib iudeami¬
ni. Nam uͥerit quod inpͥncipio sermo¬
nis huiꝰ dictũ ẽ. Uos estis lum̃ mũdi.
non pot̃ ciuitas abscondi suꝑ montem

Expanded text:
titur qui conscientiae solus inspector est. titur qui conscientiae solus inspector est. de cuius conscientiae puritate quidquid procedit, tanto est laudabilius, quanto humanas laudes minus desiderat. Cauete ergo, inquit, facere iustitiam uestram coram hominibus, ut uideamini ab eis, idest: cauete hoc animo iuste uiuere et ibi constituere bonum uestrum, ut uos uideant homines. alioquin mercedem non habetis apud patrem uestrum, qui in caelis est: non si ab hominibus uideamini, sed si propterea iuste uiuatis, ut ab "hominibus uideamini. nam ubi erit quod in principio sermonis huius dictum est: uos estis lumen mundi. non potest ciuitas abscondi
Abbreviated transcription (Latin):
illis recte laudantib gratuleris. quib
id quod bonumest placet. quam tibi:
nͥ quia recte iuuis etiam si nemo lau¬
daret. ipsamq laudemtuã tunc in¬
telligas utilem eẽ laudantib sinonte¬
ipsum intua bona uita. s dm̃ honorẽt.
cuiꝰ scĩssimũ templumest quisquis
iuuit bene. ut illud impleatur quod
ait dauid. In dño laudabit᷑ anima
mea. audiant mites & iocundentur
ptinet gͦ adoculũ mundũ ñ intueri
irecte faciendo laudes hominũ. & ad
eas reftrre.Quod recte facis. idest ꝓptẽa
recte facere aliquid. ut hominib pla
ceas: si enm etiam simulare bonũ libe¬
bit. siñ attendatur nͥ ut homo laudet:
qui qr̃ uidere cor non potest. potest
etiam falsa laudare: quod qui faciunt
idest qui bonitatem simulant: duplici
corde sunt. Non gͦ habet simplex cor
idest mundum cor nisi qui transscen¬
dit humanas laudes. & ulum solum
intueturcũ recte uiuit. Et ei placere ni¬

Expanded text:
illis recta laudantibus gratuleris, quibus illis recta laudantibus gratuleris, quibus id quod bonum est placet, quam tibi ipsi; quia recte viveres, etiam si nemo laudaret: ipsamque laudem tuam tunc intelligas utilem esse laudantibus, si non teipsum in tua bona vita, sed Deum honorent, cujus sanctissimum templum est quisquis vivit bene; ut illud impleatur quod ait David, In Domino laudabitur anima mea; audiant mites, et jucundentur . Pertinet ergo ad oculum mundum non intueri in recte faciendo laudes hominum, et ad eas referre quod recte facis, id est, propterea recte facere aceas. sic enim etiam simulare bonum libebit, si non attenditur, nisi ut homo laudet: qui quoniam uidere cor non potest, potest etiam falsa laudare. quod qui faciunt, id est qui bonitatem simulant, duplici corde sunt. non ergo habet simplex cor, id est mundum cor, nisi qui transcendit humanas laudes et illum solum intuetur, cum recte uiuit, et ei placere ni
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. Cum enuĩ miscdib ds̃ plura restituat:
omĩs qui beneficiũ p̃stat feneratur. cc cxix
Quomꝰ intelligendum sit. cauete ne iustitiã
ondis mundatio est tanquã oculi
quo uidetur ds: cuiꝰ simplicis ha¬
bendi tantam curã eẽ oportet qͦn¬
tameiuiꝰ rei dignitas flagitat que tali ocu¬
lo conspicipocest.Huic aũt oculo mag¬
na exparte mundato difficile ẽ ñ subriꝑe
sorde aliquas dehis rebus que ipsas
bonas nrãs actiones committari solent:
uelutiẽ laus humana. Siquidẽ ñ recte
uuiere ꝑnitiosum est: recte aut̃ uiuert¬
& nolle laudari. quid est alid qͣm mi¬
micum eẽ rebus humanis:. Quȩ utiq tan¬
tosunt miseriores: quanto minus placet
recta uita hominũ. si ergo int̃ quos uiuiꝰ¬
iuste recte uiuentem ñ laudauerint: illi
inerrore sunt. Si aũt laudau̾int. tu in
periculo: nͥ tamsimplex cor habueris
& mundum. ut ea que recte facis non
ꝓpt̃ laudes hominum facias. magisq

Expanded text:
est. cum enim misericordibus deus plura restituat, est. cum enim misericordibus deus plura restituat, omnis qui beneficium praestat faeneratur. CCCV. QVOMODO INTELLEG Cordis mundatio est tanquam oculus quo videtur Deus, cujus simplicis habendi tantam curam esse oportet, quantam ejus rei dignitas flagitat, quae tali oculo conspici potest. Huic autem oculo magna esordes aliquas de his rebus quae ipsas bonas nostras actiones comitari solent, veluti est laus humana. Si quidem non recte vixere, perniciosum est: recte autem vivere, et nolle laudari, quid est aliud quam inimicum esse rebus humanis, quae utique tanto sunt miseriores, quanto minus placet recta vita hominum? Si ergo inter quos vivis, te recte viventem non laudaverint, illi in errore sunt: si autem laudaverint, tu in periculo; nisi tam simplex cor habueris et mundum, ut ea quae recte facis, non propter laudes hominum facias; magisque
Abbreviated transcription (Latin):
ris auxiliũ. Nec pariuis est ad beatitu¬
dinẽ accenssus cognitio infelicitatis sue.
Et idõ beati etiam lugentes: qm̃ ipsi conso¬
labuntur .cccxuiii. De coquod ait dñs
mĩpetentite da inquit. nonomĩa
petenti. ut id des quod dare honc¬
ste & iuste potes. Quid si em̃ pecu¬
niam petat qua in nocentẽ conetur occide:
quid si postremo stuprũ petat᷑ s ne int¬
ta ꝑsequar quȩ sunt inmimerabilia: id
ꝓfecto dandum ẽ. quod nec tͥ nec alt̃
noceat quantum sciri aut credi ab hoĩe pͣ
& cũ iuste negaueris quod petit. indicã¬
daẽ. ipsa iustitia: ut ñ eum inanẽ dimit¬
tas. Ita omipetenti te dabis. Quamius¬
non semꝑ id quod petit dabis & aliquan¬
do melius aliquid dabis. cũ penitentem
in iusta correxeris: quod aut̃ ait. quiuo¬
luerit a te mutuari. ne adũ satus fueris:
ad animum referendũ ẽ. Hilarem enim
datorem: diligit ds̃. Mutuat᷑ aũt omĩs
qui accipit: etiam si non ipse soluiturus

Expanded text:
ris auxilium, nec paruulus est ad beatituris auxilium, nec paruulus est ad beatitudinem accessus cognitio infelicitatis suae, et ideo beati etiam lugentes, quoniam ipsi consolabuntur. CCCIIII. DE EO QVOD DOMINVS AIT: i petenti te, inquit, da, non omnia petenti, ut id des quod dari honeste et iuste potest. quid, si enim pecuniam petat, qua innocentem conetur occidere? quid, si postremo stuprum petat? sed ne multa persequar, quae sunt innumerabilia, id profecto dandum est quod nec tibi nec alteri noceat, quantum sciri aut credi ab homine potest, et cui iuste negaueris quod petit, indicanda est ipsa iustitia, ut non eum inanem dimittas. ita omni petenti te dabis, quamuinon semper id quod petit dabis; et aliquando melius aliquid dabis, cum petentem te iniusta correxeris. Quod autem ait: qui uoluerit a te mutuari, ne auersatus fueris, ad animum referendum est. hilarem enim datorem diligit deus. mutuatur autem omnis, qui accipit, etiam si non ipse soluturus
Abbreviated transcription (Latin):
ella. surge. & alibi. Iiuuenis tͥ dico surge. A¬
libi. Infremuit sꝑũ: & fleuit. Et rursus in¬
fremuit. & post deinde uoce magna clama¬
uit. Lazare:uieni foras. Qua ꝓpt̾ nomine
mechantiũ. qui hoc capitulo cõmemorat᷑:
omnem carnalem &e libidinosam concupis¬
fentiã. Oportet intelligi. Cum enĩ tamas¬
sidue ydolatriã scͥptuta fornicationem
dicat. paulus aũt apłs auaritiam ydo¬
latria nomine appellet. quis dubitet om¬
nem malã concupiscentiam recte forni¬
cationẽ uocari.i quando anima negle¬
cta suꝑiore lege qua regit᷑ inferiorũ na¬
turarum turpi uoluptate quasi merce¬
de ꝓstituta corrumpitur : Et idõ quisqͥs
carnalem delectationẽ aduersus rectam
uoluntatem suã rebellare sentit. ꝑcon¬
suetudinẽ peccatorũ. Cuiꝰ in dom̃ita ui¬
olentia trahitur in captini tatem ricolat
quantũ pot̃ qualẽ pacem peccando ami¬
exclamat lugendo: implorat consolato¬

Expanded text:
ella, surge, alibi: iuuenis, tibi dico, surge, aella, surge, alibi: iuuenis, tibi dico, surge, alibi: infremuit spiritu et fleuit, et rursus fremuit, et post deinde uoce magna clamauit: Lazare, ueni foras. Quapropter nomine moechantium, qui hoc capitulo commemorantur, omnem carnalem libidinosam concupiscentiam oportet intellegi. cum enim tam assidue idolatriam scriptura fornicationem dicat — Paulus autem apostolus auaritiam idolatriae nomine appellat — quis dubitet omnem malam concupiscentiam recte fornicationem uocari, quando anima neglecta superiore lege, qua regitur, inferiorum naturarum turpi uoluptate quasi mercede prostituta corrumpitur? et ideo quisquis carnalem delectationem aduersus rectam . uoluntatem suam rebellare sentit per consuetudinem peccatorum, cuius indomitae uiolentia trahitur in captiuitatem, recolat, quantum potest, qualem pacem peccando amiexclamat, lugendo implorat consolato
Abbreviated transcription (Latin):
quł assidius factis in consuetudinẽ uertũ.
Hanc enum iuncere difficillimũ ẽ. ⁊ tñ etiam
ipsam consnetudinẽ si se quisq ñ deserat.
& xp̃ianã militiã ñ reformidet illoduce
atq adiutore suꝑabit: ac sic in pristinã
pacem atq ordinẽ & uir xꝑ̃o &e mulies
iuro subicitur. Sicut gͦ trib gradib ad
peccatũ ꝑuenit᷑ suggestione delectatione
conseusione. ita ipsius peccati tressunt
differentie. in corde infacto. in consuetudi¬
ne. Tanquã tres mortes. una quasi indo¬
mo: idest cum incorde consentit᷑ libi¬
dini. Altera iam ꝓlata quasi extra por¬
tam: cum in factum procedit assensio
Tercia cum uiconsuetudinis male. tanqͣd
mole terrena p̃mitur animus. quasi m
sepulcro iam putens. Que tria genera
mortuoꝵ dnm resuscitasse quisquis
eugłm legit agnoscit. & fortasse consi¬
derat. Quas differentias habeat eti ans
ipsa uor resuscitantis: cum alibi dicit. Pu¬

Expanded text:
quae assiduis factis in consuetudinem vertit. quae assiduis factis in consuetudinem vertit. Hanc enim vincere difficillimum est: et tamen etiam ipsam consuetudinem, si se quisque non deserat et christianam militiam non reformidet, illo duce atque adiutore superabit, ac sic in pristinam pacem atque ordinem et uir Christo et mulier uiro subicitur. Sicut ergo tribus gradibus ad peccandum peruenitur, suggestione, delectatione, consensione, ita ipsius peccati tres sunt differentiae, in corde, in facto, in consuetudine, tamquam tres mortes: una quasi in domo, id est cum in corde consentitur libidini, altera iam prolata quasi extra portam, cum in factum processit assensio, tertia, cum ui consuetudinis malae tamquam mole terrena premitur animus quasi in sepulchro iam putens. quae tria genera mortuorum dominum resuscitasse quisquis euangelium legit, agnoscit, et fortasse considerat, quas differentias habeat etiam ipsa uox resuscitantis, cum alibi dicit: pu
Abbreviated transcription (Latin):
a serpente fiat suggestio. & quedã suasio:
in appetitu aũt carnali. tanquã in eua
delectatio: in ratione uͦ tanquã inuiro
consensio quib ꝑ actis tanquam de pa¬
radiso hoc ẽ debeatissima luce ustitie
in mortem homo expellit᷑. Iustissime
omino. ñ enĩ cogit qui suadet: & om̃s
naturȩ inordine suo gradib suis pul¬
chrȩ sunt:S desuꝑiorib in quib ratio¬
nalis animus ordinatus est. ad inferio¬
ra ñ est declinandũ: nec quisquam hoc
facere cogitur: & idõ sifecerit si ne uista
defensione punit᷑. Nenĩ hoc cõmittit in¬
uitus: uerumtam̃ delectatio ante cons¬
nuilla sit:cui consentire magnũ peccatum
ẽ. cũ ẽ illicita. Cum aut̃ quisq consense¬
rit: cõnuitat peccatũ incorde. Si autem
etiã in factum ꝓcesserit. uidẽt saciari. & ex¬
tingui cupiditas: s postea cũ suggestio re
petitur. Maior accenditur delectatio. Que
tam̃ adhuc multo minor ẽ. quam illa.

Expanded text:
a serpente fiat suggestio et quaedam suasio, a serpente fiat suggestio et quaedam suasio, in appetitu autem carnali tamquam in Eua delectatio, in ratione uero tamquam in uiro consensio. quibus peractis tamquam de paradiso, hoc est de beatissima luce iustitiae, in mortem homo expellitur, iustissime omnino. non enim cogit qui suadet, et omnes naturae in ordine suo gradibus suis pulchrae sunt, sed de superioribus, in quibus rationalis animus ordinatus est, ad inferiora non est declinandum. nec quisquam hoc facere cogitur, et ideo, si fecerit, sine iusta defensione punitur. non enim hoc committit inuitus. uerum tamen delectatio ante consnulla sit: cui consentire magnum peccatum est, cum est inlicita. cum autem quisque consenserit, committit peccatum in corde. si autem etiam in factum processerit, uidetur satiari et extingui cupiditas; sed postea, cum supetitur, major accenditur delectatio; quae tamen adhuc multo minor est quam illa
Abbreviated transcription (Latin):
uelgustamꝰ. uel tangimnus. Quod si frui
delectauerit. delectatio illicita refrenanda
ẽ: uelut cum ielunamus. & uisis cibis
palati appetitus assurgit ñ fit nͥ delecta:¬
tione.S huic tam̃ ñ consentimus: & eam
dominantis rationis uire cohibemꝰ. Si
aut̃ consensio facta fuerit: plenũ peccatumerit
notũ dõ incorde nr̃o etiãsi facto ñ inno¬
tescat hominib. Ita gͦ sunt istigradus.
quasi a serpente suggestio fiat. idẽ. lubri¬
co & uolubili. Hoc est temporali corpoꝵ
motu: quia & siqua talia phantasmata
intus uersant᷑ in aĩa de corpore forinsecꝰ
tracta sunt. Et siquis occultus preteR
istos quinq sensus motus corporis ani-¬
mam tangit: ẽ etiã ipse temporalis et
lubricus. Et idõ quanto illabitur oc¬
cultius ut cogitationẽ contingat: tanto
conuenientius serpenti comparatur. Tri
a gͦ hec ut dicere cȩperam. similia sũt
uligesterei que ingenesi scͥpta est. Ut qͣsi

Expanded text:
uel gustamus uel tangimus. quod si frui uel gustamus uel tangimus. quod si frui delectauerit, delectatio inlicita refrenanda est. uelut cum ieiunamus et uisis cibis palati appetitus assurgit, non fit nisi delectatione; sed huic tamen non consentimus et eam dominantis rationis iure cohibemus. si autem consensio facta fuerit, plenum peccatum erit, notum deo in corde nostro, etiam si facto non innotescat hominibus. ita ergo sunt isti gradus, quasi a serpente suggestio fiat, id est lubrico et uolubili, hoc est temporali corporum motu, quia et si qua talia phantasmata intus uersantur in anima, de corpore forinsecus tracta sunt, et si quis occultus praeter istos quinque sensus motus corporis animam tangit, est etiam ipse temporalis et lubricus, et ideo quanto inlabitur occultius, ut cogitationem contingat, tanto conuenientius serpenti comparatur. tria ergo haec, ut dicere coeperam, similia sunt illi gestae rei, quae in Genesi scripta est, ut quasi
Abbreviated transcription (Latin):
non mechaberis. Ego aut dico uob̃.¬
Quia om̃is qui uiderit mulierẽ ad concupi¬
scendum cã: iam mechatus est eã in corde
suo. Iustitia gͦ minor ẽ ñ mechari corpoꝵ
coniunctione: iustitia uͦ maior regni d̃i.
ñ mechari incorde. Quisquis aut̃ ñ mecha¬
tur incorde: multo facilius custodit ne
mechetur incorpore: illud gͦ confirmauit.
Qui hoc p̃cepit: ñ enĩ uenit legem soluere.
s implere. Sane considerandũ est. qđ ñ
dixit om̃is qui concupiscerit mulierem.
s qui uiderit mulierem ad concupiscen¬
dum. Idẽ. hoc fine & hoc animo atten¬
derit. ut eã concupiscat. Quod iam
ñ est titillari delectatione carnis. sed
plane consentire libidini: ita ut ñ refre¬
netur illicitus appetitus. S si facultas
data fuerit satietur. Namtria sunt qͥb
impletur peccatum. suggestione. delecta¬
tione. consensione: suggestio siue ꝑmemo¬
riam fit. siue ꝑcorporis sensus: cum aliqͥd
uidemus. uel audimus. uł olf acimus.

Expanded text:
o autem dico uobisquia omnis, qui uiderit mulierem ad concupiscendum eam, iam moechatus est eam in corde suo. iustitia ergo minor est non moechari corporum coniunctione, iustitia uero maior regni dei non moechari in corde. quisquis autem non moechatur in corde, multo facilius custodit, ne moechetur in corpore. illud ergo confirmauit qui hoc praecipit; non enim uenit legem soluere, sed implere. sane considerandum est, quod non dixit: omnis qui concupierit mulierem, sed: qui uiderit mulierem ad concupiscendum, id est hoc fine et hoc animo attenderit, ut eam concupiscat, quod iam non est titillari delectatione carnis, sed plane consentire libidini, ita ut non refrenetur inlicitus appetitus, sed, si facultas data fuerit, satietur. Nam tria sunt, quibus impletur peccatum: suggestione, delectatione, consensione. suggestio siue per memoriam fit siue per corporis sensus, cum aliquid uidemus uel audimus uel olfacimus
Abbreviated transcription (Latin):
te caueamꝰ elemosinam facere. s nec ita
in hoc oꝑe attendamꝰ dñ: ut semisceat
uel adiungat exteriorum appetitio cõm¬
modorum. Agitur enim de corde mun¬
dando quod nisi fuerit simplex mun¬
dum nonerit. Simplex aũt quomꝰ erit
si duob dñĩs seriuiet nec una intentione
rerum ȩt̃narum purificat aciem suam̃s eã
mortaliũ quoq fragiliũq rerũ amore
obnubilat: Sit gͦ elemosina tua iab¬
scondito. & pat̾ tius qui uidet in abscon¬
dito reddet tͥ. Rectissime om̃ino & ueris
sime. si enĩ p̃miũ ab eo expectas qͥ consci¬
entie solus inspector ẽ: sufficiat tͥ ad ꝓ¬
merendũ p̃mium ipsa conscientia.

Expanded text:
te caueamus elemosynam facere, sed nec ita te caueamus elemosynam facere, sed nec ita in hoc opere attendamus deum, ut sese misceat uel adiungat exteriorum appetitio commodorum. agitur enim de corde mundato, quod nisi fuerit simplex, mundum non erit. simplex autem quomodo erit, si duobus dominis seruiet nec una intentione rerum aeternarum purificat aciem suam, sed eam mortalium quoque fragiliumque rerum amore obnubilat? sit ergo elemosyna tua in abscondito, et pater tuus, qui uidet in abscondito, reddet tibi: rectissime omnino sime. Si enim praemium ab eo exspectas, qui conscientiae inspector est, sufficiat tibi ad promerendum Deum ipsa conscientia.
Abbreviated transcription (Latin):
potest. nec uerbis aꝑiri: qndoqͥdẽ multi mui¬
ta m̃tiuntur: q̃ua ppt̃ si dextra intrinsecus
agit in abscondito: ad sinistram ꝑtinent
adexteriora omĩa que sunt uisibilia et
temporalia. sit ergo ȩlemosinatua in ip¬
sa conscientia: uͥ multi ȩlemosinã faciunt
bona uoluntate etiamsi pecuniã. uel siqͥ
dem aliud quod inopi largiendũ est
ñ habent. Multi aũt foris faciunt et
intus ñ faciunt: qui uel ambitione uel
alicuiꝰ temporalis rei grã uolunt mise¬
ricordes uideri. In quib sola sinistra o¬
ꝑari existimanda est. Item alii quasi
medium int̾ utrosq locum tenent: ut
& intentione que indoẽ ȩlemosinã faci¬
ant & tam̃ inserat se hiuc optime nolũ¬
tati. Non nulla etiam saudis uelciuꝰq
rei fragilis & temporalis cupiditas. S
dñs nr̃ multo uehem̃tiꝰ phibet solam
seri eam uetat oꝑib dextere ut scilicet
ñ modo sola temporaliũ rerũ cupidita¬

Expanded text:
potest nec uerbis aperiri, quando quidem multi mulpotest nec uerbis aperiri, quando quidem multi multa mentiantur? quapropter si dextra intrinsecus agit in abscondito, ad sinistram pertinent exteriora omnia, quae sunt uisibilia et temporalia. sit ergo elemosyna tua in ipsa conscientia tua, ubi multi elemosynam faciunt bona uoluntate, etiam si pecuniam uel si quid est aliud, quod inopi largiendum est, non habent. multi autem foris faciunt et intus non faciunt, qui uel ambitione uel alicuius temporalis rei gratia uolunt misericordes uideri: in quibus sola sinistra operari existimanda est. item alii quasi medium inter utrosque locum tenent, ut et intentione, quae in deum est, elemosynam . faciant et tamen inserat se huic optimae uoluntati nonnulla etiam laudis uel cuiusque rei fragilis et temporalis cupiditas. sed dominus noster multo uehementius prohibet solam sceri eam uetat operibus dexterae, ut scilicet non modo temporalium rerum sola cupidita
Abbreviated transcription (Latin):
elemosina faciunt nͥ ut głificent᷑ abho¬
glificent᷑. sic̃ suꝑiꝰ t̾ctatũ ẽ. Laus enim humasi
non appeti a recte faciente. Seo
sequi debet recte facientem: ut illi ꝓfi¬
ciant. qui etiam imitari possunt quod
laudant: Non ut hic putet aliquid eos
Sͥ ꝓdeẽ quẽ laudant te aut̃ faciente eli¬
mosinã nesciat si nistra tua qͥd facial
dercera tua. Nichil consequentius sinistra
idetur signifirare quam ipsam delectati¬
onẽ laudis: dextera aut significat intenti¬
onem implendi p̃cepta diuina. Cũ itaq
conscientie facientis elemo sinam miscet se
appetitio laudis humane. fit si nistra con¬
scia oꝑis dextre. Nesciat gͦ sinistratua qͥd
faciat dextera tua. idẽ. ñ semisceat consci¬
entie tuȩ laudis humane appetitio cume¬
lemosina facienda diuinũ p̃ceptũ conten¬
dis implere. Ut sit elemosinatua in abscon¬
dito. Qͥd est in abscondito. nisi in ipsa bona cõ¬
scientia quȩ humaniᷤ ocłis demonstrarinon

Expanded text:
ificentur ab hoglorificentur, sicut superius tractatum est. laus enim humana non appeti a recte faciente, sed sequi debet recte facientem, ut illi proficiant qui etiam imitari possunt quod laudant, non ut hic putet aliquid eos sibi prodesse quem laudant. te autem faciente elemosynam non sciat sinistra tua, quid faciat dextera tua. Nihil consequentius sinistra uidetur significare quam ipsam delectationem laudis. dextra autem significat intentionem implendi praecepta diuina. cum itaque conscientiae facientis. elemosynam miscet se appetitio laudis humanae, fit sinistra conscia operis dextrae. nesciat ergo sinistra tua, quid faciat dextera tua, id est: non se misceat conscientiae suae laudis humanae appetitio, cum elemosyna facienda diuinum praeceptum contendis implere. Vt sit elemosyna tua in abscondito. quid est in abscondito, nisi in ipsa bona conscientia, quae humanis oculis demonstrari non
Abbreviated transcription (Latin):
non ut hoc appeteretur tanquã meros
recte factorũ. s quia dõ placere ñ posset
qͥ ñ se his qͦs saluos fieri uellet p̃beret imi¬
tandum.imitari aũt uiũ qui s̃ ñ placu¬
erit nullo pacto quis quam potest sic̃
gͦ ñ absurde loqueretur qui diceret inhac
oꝑa qͣ nauẽ quero ñ nauẽ quero s patriã.
sicapłs conuenient diceret. in hac oꝑa q̃
hominib s dõ placeo. ñ hominib s deo
placeo. Quia ñ hoc appeto. s ad id refero
ut me imitent᷑ quos saluos fieri uolo sic
dic̃ de oblatione que fit in scõs: non qͥa
quero datum s inquiro fructũ. idess
qđ quero datum ur̃m ñ hoc quem. sed
fructum ur̃m. Hoc enĩ indicio appa¬
rere poterat quantum ꝑficisc̾ent ĩ dm̃
cum id libent̃ facerent quod ñ ppter
gaudiũ de munerib s ꝓpt̃ cominuni¬
onẽ caritatis abeis querebat᷑. Iuigͦ per¬

Expanded text:
non ut hoc appeteretur tamquam merces non ut hoc appeteretur tamquam merces recte factorum, sed quia deo placere non posset qui non se his quos saluos fieri uellet praeberet imitandum. imitari autem illum qui sibi non placuerit nullo pacto quisquam potest. sicut ergo non absurde loqueretur qui diceret: "in hac opera, qua nauem quaero, non nauem quaero, sed patriam": sic apostolus conuenienter diceret: n in hac opera, qua hominibus placeo, non hominibus, sed deo placeo, quia non hoc appeto, sed ad id refero, ut me imitentur quos saluos fieri uolo." sicut dicit de oblatione, quae fit in sanctos: non quia quaero datum, sed inquiro fructum, id est: quod quaero datum uestrum, non hoc quaero, sed fructum uestrum. hoc enim indicio apparere poterat, quantum profecissent in deum, cum id libenter facerent, quod non propter gaudium de muneribus, sed propter communionem caritatis ab eis quaerebatur. . I
Abbreviated transcription (Latin):
labrum. & lucet om̃ib qui indomost̃
sic lucetit lim̃ urm coram hominib
ut uideant bona facta urã. s ñ ibifi¬
nem constituit. Addidit enim. & głificẽt
patrem ur̃m qͥ in celis est. Hic aut̃ quia
ctorum. idest siꝓpt̃ ea recte faciamus
ut tantum iuideamur ab hominibus
postea quam dixit. Cauete facere ui¬
stitiã uram coram hominib ut uide¬
amini abeis. nichil addidit. In quo
apparet ñ hoc eũ phibuisse ut recte
fiat coram hõĩb s ne ideo recte fiat coram
hominib ut uideam̃ ab eiꝰ. id ẽ ut hoc intuean
nibus ꝑ oĩa placeo. Qͦ qͥ ñ intelligc̃ contr iũmi
tant c̃ ille se dixerit ñ placere hominib aañ
idõ recte faciebat ut placeret hominibus
s ut dõ: ad cuiꝰ amorẽ corda hominum
uolebat conuertere eo ipso quo placebat
eo ipse quo placebat hominib Itaq et
ñ se placere hominib recte dicebat quia
in eo ipso ut dõ placeret & intuebatur &
placendũ ẽẽ hominib recte precipiebat.

Expanded text:
um, ut luceat omnibus qui in domo sunt: sic luceat lumen vestrum coram hominibus, ut videant bona facta vestra; sed non ibi finem constituit, addidit enim: Et glorificent Patrem vestrum qui in coelis est. Hic autem quia ctorum, id est, si propterea recte faciamus ut tantum videamur ab hominibus, posteaquam dixit: Cavete facere justitiam vestram coram hominibus, ut videamini ab eis, nihil addidit in quo apparet non hoc eum prohibuisse ut recte fiat coram hominibus, sed ne ideo recte fiat coram hominibus ut videamur ab eis, id est, ut hoc intueamur, nibus per omnia placeo, quod qui non intelligunt, contrarium putant, cum ille se dixerit non placere hominibus, quia non ideo recte faciebat ut placeret hominibus, sed ut Deo, ad cujus amorem corda hominum volebat convertere, eo ipso quo placebat eo ipso, quod placebat hominibus. itaque et non se placere hominibus recte dicebat, quia in eo ipso ut deo placeret intuebatur et placendum esse omnibus recte praecipiebat,
Abbreviated transcription (Latin):
in his quȩ ad sensũ audiendi ꝑtinebãt
generalis sensus ẽ positus. hoc ẽ uidendi.
cum breuit totum uellet scriptura com¬
plecti . quam ut in his que ꝑtinẽt adui¬
dendi sensum. sub intelligeretur auditus.
quomore loqui nõ solemꝰ. Nam uide qͥd
sonet.Solemus dicere: audi qued luceat.

Expanded text:
in his, quae ad sensum audiendi pertinebant, in his, quae ad sensum audiendi pertinebant, generalis sensus est positus, hoc est uidendi, cum breuiter totum uellet scriptura complecti, quam ut in his, quae pertinent ad uidendi sensum, subintellegeretur auditus: quo more loqui non solemus. nam "uide quid sonet" solemus dicere, "audi quid luceat"
Abbreviated transcription (Latin):
pulus uidebat uocem: cum popłs uox
non ad uisum. s potus ad auditum ꝑ¬
tinere uideatur. S sicut modo dixi ui¬
deatur de om̃ib. quȩ ame dicta sunt:
sic uidere solet ꝓgenerali sensu poni.
ñ solũ corporis uerumetiam animi. Un¬
de & illud ẽ. Cum uidisset iacob quia
sunt esce inegypto. unde utiq absense¬
rat: quam quã ñnulli uidere uocẽ hicħ
aluid eẽ. Arbitrati sunt quã intelligere:
qui uisus mentis ẽ. Cum uͦ hic breuit᷑
dicendũ eẽt. quod popłs udebat uocẽ
& lampades & uocem tube. & montem
fumantem. questio maior oriretur. qͦmͦ
audiebat lampadas & montẽ fumãtẽ
quod ꝑtinet ad sensũ uidendi:nisi quis
dicat. Nec tam breuit̃ dicendum fuisse
ut totum diceretur. Audiebat uocẽ &
uidebat lampadas. & audiebat uocẽ tube
& iudebat montẽ fumantem. Duo qͥppe
genera uocis erãt: & de nubibus sicut co¬
nitrua. & de tuba. sitam̃ dixit ipsã uocẽ.
quȩ denubibus edebatur. Ac ꝑhoc meliꝰ

Expanded text:
pulus uidebat uocem, cum uox pulus uidebat uocem, cum uox non ad uisum, sed potius ad auditum pertinere uideatur. sed sicut modo dixi "uideatur" de omnibus quae a me dicta sunt, sic "uidere" solet pro generali sensu poni non solum corporis uerum etiam animi. unde et illud est: cum uidisset Iacob quia sunt escae in Aegypto, unde utique absens erat. quamquam nonnulli "uidere" uocem nihil aliud esse arbitrati sunt quam" intellegere", qui uisus mentis est. cum uero hic breuiter dicendum esset, quod pop u 1 us. ui de bat uocem et lampadas et uocem tubae et montem fumantem, quaestio maior oreretur, quomodo audiebat lampadas et montem fumantem, quod pertinet ad sensum uidendi. nisi quis dicat nec tam breuiter dicendum fuisse, ut totum diceretur: audiebat uocem et uidebat lampadas et audiebat uocem tubae et uidebat montem fumantem. duo quippe genera uocis erant: de nubibus, sicut tonitrua, et de tuba, si tamen ipsam dixit uocem, quae de nubibus edebatur. ac per hoc melius
Abbreviated transcription (Latin):
facis alicui quod pati ñuis: Non ẽ ergo
quaeuadat᷑ : tenetur ille qui se teneri ñ
putabat. Omiã enim peccata hominum
aut ad corruptelam ꝑtinẽt flagitiorum.
aut ad facinora nocendi: quia dõ noce¬
re ñ potes infacinorib inflagitiis eum
offendis: in corruptelis offendis: inte illi
uum si haberes: uelles ut seriuret tͥ seruꝰ
tiuis. Seruitu meliori dño deo tumperuũ
tuum ñ tu fecisti: & te & seruum tuum ille
fecit. Uisut seruiat tͥ cũ qͦ factꝰ es. & ñ uis ser¬
uire e a quo factꝰ es: Gͦcum uis ut seruiat tͥ
seruus tuus hõ: ⁊ tu ñ uis seruire dño tuo. faciᷤᷤ
do qͥd tupatiñ ins. Sͦ illud unum p̃ceptũ cõti¬
net duo. illa duo cõtinẽt. xͭ. illa .x. cõtinẽt oĩa.
CXU Quid sit & om̃is popli iuidebat
uoces. Itẽ ex eodem libro questionũ exodi.¬
t omĩs popłs uidebat uoces & lã¬
pades. & uocemtube: & montẽ
fumantem. Solet queri quomͦ po¬

Expanded text:
facis alicui quod pati non uis. non est ergo facis alicui quod pati non uis. non est ergo qua euadatur; tenetur ille qui se teneri non putabat. omnia enim peccata hominum ant ad corruptelam pertinent flagitiorum aut ad facinora nocendi quia deo nocere non potes in facinoribus, in flagitiis eum offendis, in corruptelis eum offendis, in te illi uum si haberes, nelles ut seruiret tibi seruus tuus: serui tu meliori domino, deo tuo. seruum tuum non tu fecisti: et te et seruum tuum ille fecit. uis ut seruiat tibi cum quo factus es: et non uis seruire ei a quo factus es? ergo cum uis ut seruiat tibi seruus tuus homo et tu non uis seruire domino tuo, facis deo quod tu pati non uis. ergo illud unum praeceptum continet duo, illa duo continent decem, illa decem continent omnia. CX. QVID SIT: ET OMNIS POPVLVS VIDEBAT VOCES. ITEM EX LIBRO Et omnis populus uidebat uocem et lampadas et uocem tubae et montem fumantem. solet quaeri quomodo po