comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ra excitandi & erudiendi sint filui scõꝵ. unus
alius autem sic. nͥ forte talia ꝓspiciens. & p̃ca¬
uens rep̾hendendus ẽ pat̾. cũ beatꝰ apłs di¬
cat. qͥsqͥs autem suis & maxime domesticis ñ
ꝓuidet. fidem denegat. & ẽ infideli detĩor. Cum
uͦ de faciendis ipsis elemosinis loq̃ret᷑: ait. Non
ut aliis sit refectio: uob̃ autẽ angustia. Parit̃
mini quid tesaurizandũ eẽt in celo. qͥd ad ui¬
relinquendum. ne aliis eẽt refectio. nob̃ autẽ
angustia: & in his disponendis atq faciendis.
si qͥd tͥ forte meliꝰ iudẽt᷑. suggerẽres iuro reuẽnt̃.
eiusdem auctoritatem tanquam tui capitis se¬
quereris obedient̾: ut om̃s qͥ sanum sapiunt.
ad quos possae hoc bonum ur̃m fama ꝑferre.
de domus ur̃e fructu. ac pace gauderent: & adũ¬
sarius reuẽret᷑. nichil habens de uob̃ dic̃e pra¬
ui. Porro si de faciendis elemosinis. & in pauꝑes

Expanded text:
ra excitandi et erudiendi sint filii sanctorum, ura excitandi et erudiendi sint filii sanctorum, usic aliusautemsic, nisi forte talia prospiciens et praecauens reprehendendus est pater, cum beatus apostolus dicat: Quisquis autem suis et maiime domesticis non prouidet, fidem denegat et est infideli deterior. cum uero de faciendis ipsis elemosynis loqueretur, ait : Non ut aliis refectio, uobis autem angustia. paritermini, quid thesaurizandum esset in caelo, quid ad uifilio relinquendum, ne aliis esset refectio. uobis autem angustia. et in his disponendis atque faciendis si quid tibi forte melius uideretur, suggereres uiro reuerenter eiusdemque auctoritatem tamquam tui capitis sequereris oboedienter. ut omnes, qui sanum sapiunt, ad quos posset hoc bonum uestrum fama perferre, de domus uestrae fructu ac pace gauderent et aduersarins reuereretur nihil habens de uobis dicere praui. Porro si de faciendis elemosynis et in pauperes
Abbreviated transcription (Latin):
putemus:s alia causa ẽ alienarum. alia ne¬
cess ariarum in societate aliqua ꝑsonarum.
alia fidelis.alia infidelis. alia parentũ erga
filios. alia filioꝵ erga parentes: alia postremo
ea que in his reb uel maxime intuenda ẽ. uiri
& uxoris: uͥ mnulierẽ coniugatã ñ licet dic̃e. faci¬
o qđ uolo de meo. c̃ ipsa ñ sit sua. s capitis sui.
hoc ẽ uiri sui. Nam sic quedam ut comme¬
morat apłs petrus mulieres scẽ que in dm sꝑa¬
bant. ornabant se subiecte iuris suis. sic̃ sara ob¬
seqͥbat᷑ abrabe dñm eũ uocãs cuiꝰ inqͥt facte filie
estis: cum ad xp̃ianas. ñ ad udeas feminas loq̃¬
tet᷑. Qd autem mirũ. si pat̾ communẽ filiũ no¬
lebat huiꝰ uite sustentaculis a matre nudari.
ignorans qͥd sectaturus eẽt cum in etate gͣndi¬
uscula ẽẽ cepiss&. utrum monachi ꝓfessionẽ.
an eccłasticum ministium. an coniugalis ne¬
cessitudinis uincłm: Quamius enm ad melio¬

Expanded text:
putemus; sed alia causa est alienarum alia neputemus; sed alia causa est alienarum alia necessariarum in societate aliqua personarum, alia fidelis alia infidelis: alia parentum erga filios alia filiorum erga parentes. alia postremo ea, quae in his rebus uel maxime intuenda est, uiri et uxoris, ubi mulierem coniu gatam non licet dicere: \'Facio, quod uolo, de meo\', cum et ipsa non sit sua sed capitis sui, hoc est uiri sui. nam sic quaedam, ut commemorat apostolus Petrus, mulieres sanctae, q u ae in deum sperabant, ornabant se subiectae suis uiris. sicut Sarra obsequebatur Abrahae dominum eum uocans, cuius. inquit, factae estis filiae. cum ad Christianas, non ad Iudaeas feminas loqueretur. Quid autem mirum, si pater communem filium nolebat huius uitae sustentaculis a matre nudari ignorans, quid sectaturus esset, cum in aetate grandiuscula esse coepisset, utrum monachi professionem an ecclesiasticum ministerium an coniugalis necessitudinis uinculum? quamuis enim ad melio
Abbreviated transcription (Latin):
largioribꝰ elemosinis refecisti: quantũ malum
ẽ qđ uiri tui mentem. atam bono ꝓposito sub¬
riusti: An cuiꝰquam tͥ temꝑał salus carior eẽ
debuerat: quam huiꝰ et̾na. Nonne si ampliorẽ
miscđiam cogitans. ido pauꝑib res tuas eroga¬
re differres. ne scandalizatꝰ maritꝰ tuus dõ ꝑirte.
ub̃iores tͥ ds̃ elemosinas imputarde: Proinde si
recolis qͥd acqͥsieras. quando lucta fueras uiru
tuum. ut decum xp̃o sanctiore castitate serur&:
intellige ꝑ illas elemosinas tuas qͥb cor eiꝰ eũ¬
sumest. quanto gͣuiore damno ꝑcussa fueris.
quam sunt illa lucra que celestia cogitaba. Si
enim hab& ibi magnum locũ panis fractꝰ esuri¬
enti. quantum locum ibi credenda ẽ habere mi¬
sericordia qua homo cripit᷑ a diabolo tanqͣm
leone rugienti. & quem deuoret inqͥrenti: Heq
hoc ita dicimus ut si qͥs quam scandalizatus
fuerit de bonis oꝑib nr̃is. ab eis desistendum

Expanded text:
largioribus elemosynis refecisti, quantum malum largioribus elemosynis refecisti, quantum malum est, quod uiri tui mentem a tam bono proposito subruisti? an cuiusquam tibi temporalis salus carior esse debuerat quam huius aeterna? nonne, si ampliorem misericordiam cogitans ideo pauperibus res tuas erogare differres. ne scandalizatus maritus tuus deo periret, uberiores tibi deus elemosynas inputaret? proinde, si recolis. quid adquisiueras, quando lucrata fueras uirum tuum, ut tecum Christo sanctiore castitate seruiret, intellege, per illas elemosynas tuas. quibus cor eius euersum est, quanto grauiore damno percussa fueris, quam sunt illa lucra, quae caelestia cogitabas. si enim habet ibi magnum locum panis fractus esurienti, quantum locum ibi credenda est habere misericordia, qua homo eripitur diabolo tamquam leoni rugienti et. quem deuoret. inquirenti! Neque hoc ita dicimus. ut, si quisquam scandalizatus fueiit de bonis operibus nostris, ab eis desistendum
Abbreviated transcription (Latin):
tͥ que in cõmuni ꝓposito fortior uidebaris. ñ e
mosinas faciendas forte pigriꝰ mouebat᷑. possa
& ista condisc̾e. si tuis inopinatis ñ feriret᷑ expen¬
sis. s expectatis inuitaretur obsequiis: ut &̃ hoc
qđ temere sola fecisti. multo consultiꝰ dilectio¬
ne concordi. multo q ordinatiꝰ. & honestiꝰ am¬
bo face̾tis. nec blasphemarentur serui ddi. si tam̃
hoc fuert. qͥ marito absente atq nesciente. ab
ignota muliere: & ab alicña uxore tanta sũpse¬
runt. & laudaretur deus in oꝑib urĩs. quorũ
eẽt tam fida societas ut a uob̃ cõmunit̾ tenẽt᷑.
ñ solum summa castitas. uerũ &̃ głosa pauper¬
tas. Hunc autem inconsidata festinatione at¬
tende quid feceris. Vt enim de illis monachis. a
sentiam bene. nec homini p̃ira tͣbatum ocłm ha¬
benti. cont᷑ di fortaose famulos facile consentiam:
nunqͥd tantum bonum est. qđ paupm carnẽ

Expanded text:
tibi. quae in communi proposito fortior uidebaris, non etibi. quae in communi proposito fortior uidebaris, non emosynas largius faciendas forte pigrius mouebatur. posset et ista condiscere, si tuis inopinatis non feriretur expensis, sed expectatis inuitaretur obsequiis. ut etiam hoc, quod temere so\'a fecisti, multo consultius dilectione concordi multoque ordinatius et honestius ambo faceretis nec blasphemarentur serui dei. si tamen hoc fuerunt, qui marito absente atque nesciente ab ignota muliere et aliena uxore tanta sumpserunt. et laudaretur deus in operibus uestris, quorum esset tam fida societas, ut a uobis communiter teneretur non solum summa castitas uerum etiam gloriosa paupertas. Nunc autem inconsiderata festinatione adtende quid feceris. ut enim de illis monachis, a bene sentiam nec homini prae ira turbatum oculum habenti contra dei fortasse famulos facile consentiam. numquid tantum bonum est, quod pauperum carnem
Abbreviated transcription (Latin):
uos coniuges manebatis. quanto sanctiora con¬
cordit̾ placita seruabatis. Nichil gͦ de tua ueste.
nicħ de auro uel argento. uel quacũq pecunia¬
uel rebꝰ ullis t̾renis tuis. sine arbitͥo eiꝰ facẽ de¬
biusti: ne scandalirares hominẽ qͥ do tecũ ma¬
iora uouerat. & ab eo qđ de tua carne licita po¬
testate posset exigẽ. se continent̾ abstulerat Deni¬
ꝙ factum ẽ ut iunculũ continentie. qͦ se dilectꝰ
innȩxuerat. contemptꝰ abrumꝑ&: & iratꝰ tͥ. ñ
parcẽt sͥ Sic̃ enim mħ retulit ꝑlator epłe tue.
cũ cognouiss& qđ om̃a. uel penẽ om̃a que ha¬
bebas nescio qͥbus duob tͣnscuntib monachis
tamquã pauꝑib eroganda donauĩs. tunc ille de¬
testans cos tecum. & ñ dĩ seruos. s domus aliene
penetͣtores. & tuos captiuatores. & dep̃latores
putans.tam scãm sarcinam quã tecum subi¬
erat indignatꝰ abiecit. Infirmus enĩ erat: & ido

Expanded text:
uos coniuges manebatis, quanto sanctiora conuos coniuges manebatis, quanto sanctiora concorditer placita seruabatis. nihil ergo de tua ueste, nihil de auro uel argento uel quacumque pecunia, rebus ullis terrenis tuis sine arbitrio eius facere debuisti, ne scandalizares hominem, qui deo tecum maiora uouerat et ab eo, quod de tua carne licita potestate posset exigere, se continenter abstinuerat. Denique factum est, ut uinculum continentiae. quo se dilectus innexuerat, contemptus abrumperet et iratus tibi non parceret sibi. sicut enim mihi rettulit perlator epistulae tuae, cum cognouisset, quod omnia uel paene omnia. quae habebas, nescio quibus duobus transeuntibus monachis tamquam pauperibus eroganda donaueris, tunc ille detestans eos tecum et non dei seruos sed domus alienae penetratores et tuos captiuatores et depraedatores putans tam sanctam sarcinam, quam tecum subierat, indignatus abiecit. infirmus enim erat et ideo
Abbreviated transcription (Latin):
utrum redire debeas ad concubitũ uiri. Qd enĩ
dõ pari consensu ambo uoueratis. ꝑseuerant̃
usq infinem reddẽ ambo debiustis: a q̃ ꝓposito
si lapsus ẽ ille: tu saltem constantissime ꝑseũa
Qđ te ñ exhortarer: ñ qͥa tibi ad hoc ipse consen¬
serat. Nam si nunquam tenuisses eiꝰ assensũ:
numerus te nullus defendiss& annoꝵ: s post
quantumlib& tempꝰ me consuluisses. nichil
tͥ aliud responderem. nͥ qđ ait apłs. uxor non
habet potestatem corꝑis sui. s uir: de qua po¬
testate sic tͥ iam ꝑmiserat continentiam. ut eã
tecum & ipse susciꝑet. Sed illud ẽ qđ minus te
obseruasse contͥstor: qͥa tanto humiliꝰ & obedien¬
tius ei obseqͥ in domestica conu̾satione debue¬
ras: quanto ille religiosius tͥ rem tam magnã
ꝙ̃ imitando concesserat. Non enĩ qͥa parit̃ tẽ¬
ꝑabatis a commixtione carnali. ido tuus ma¬
ritus eẽ destiterat: immo uͦ tanto sanctius int̾

Expanded text:
utrum redire debeas ad concubitum uiri. quod enim utrum redire debeas ad concubitum uiri. quod enim deo pari consensu ambo uoueratis, perseueranter usque in finem reddere ambo debuistis. a quo proposito si lapsus est ille, tu saltem constantissime perseuera. quod te non exhortarer, nisi quia tibi ad hoc ipse consenserat. nam si numquam tenuisses eius adsensum, numerus te nullus defendisset annorum, sed post quantum libet tempus me consuluisses, nihil tibi aliud responderem. nisi quod ait apostolus: Uxor non habet potestatem corporis sui sed uir. de qua potestate sic tibi iam permiserat continentiam, ut eam tecum et ipse susciperet. Sed illud est, quod minus te obseruasse contristor, quia tanto humilius et oboedientius ei obsequi in domestica conuersatione debuisti, quanto ille religiosius tibi rem tam magnam etiam imitando concesserat. non enim. quia pariter temperabatis a commixtione carnali, ideo tuus maritus esse destiterat; immo uero tanto sanctius inter
Abbreviated transcription (Latin):
dare inuicem. nͥ ex consensu ad tẽpꝰ. ut uacctis ora¬
tioni: & iterum adidipsum estote: ne uos temptet
apłica. &̃ si ipse continc uoluiss & ⁊ tu noluisses debitũ
tͥ redde cogeret᷑. ⁊ illi d̃s ĩputaret continentiã. si ñsue
s tue cedens infirmitati ne in adult̾ii damnabile
flagitiũ cades. maritalem tͥ concubitũ ñ negaret.
Qnͣtomag̃ te ꝗͣ mag̃ subiec̾tã ẽẽ decuerat. ne ipse qͦ ĩ ad¬
ultiũ diabolica tẽptatiõe theret᷑. ĩ redoendo hmͦi debito
uoluntati eiꝰ obtẽꝑare ꝯuen̾at. c̃ tͥ uoluntatẽ cõtinen¬
di acceptaret ds: qͥa ꝓpt̾ca non facẽs ne ꝑiret ma¬
ritus: Sed hoc ut dixi omitto: qm̃ postea nolen¬
ti tͥ. sibi ad redddenda coniugalia debita consen¬
tire adeadẽ continentie pacta ipse consensit. ⁊ tec̃
continentissime diuuix̃. suoq consensu a peccato
illo. qͦ ei debitum carnis negabas. ipse te absol¬
uit. Non gͦ iam in tua causa ista ũtit᷑ questio:

Expanded text:
dare invicem, nisi ex consensu ad tempus, ut vacetis orationi; et iterum ad ipsum estote, ne vos tentet iam si se ipse continere uoluisset et tu noluisses, debitum tibi reddere cogeretur et illi deus inputaret continentiam, si non suae sed tuae cedens infirmitati, ne in adulterii damnabile flagitium caderes, maritalem tibi concubitum non negaret; quanto magis te, quam magis snbiectam esse decuerat, ne ipse quoque in adulterium diabolica temptatione traheretur. in reddendo huius modi debito uoluntati eius obtemperare conuenerat, cum tibi uoluntatem continendi acceptaret deus, quia propterea non faceres, ne periret maritus! Sed hoc, ut dixi, omitto, quoniam postea tibi nolenti sibi ad reddenda coniugalia debita consentire ad eadem continentiae pacta ipse consensit et tecum continentissime diu uixit suoque consensu a peccato illo, quo ei debitum carnis negabas, ipse te absoluit. non ergo iam in tua causa ista uertitur quaestio,
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑib si ex uocante. dictum ẽ ei. qͥa maior ser¬
uiet minori: sic̃ scͥptũ ẽ. Iacob dilexi: esau au¬
tem odio habui. Hec certe doct̾na apłica atiy
catholica. satis eiudent̾ indicat nob̾. scd̾m ori¬
ginem carnis ad saram uidos id ẽ isrłitas: add
agar uͦ hismaelitas ꝑtine̾. Scd̾m autẽ mystiũ
fidi sp̃c. aci saram xp̃ianos: ad agar uidos. item
scm originem carnis ad esau qͥ dictꝰ ẽ ⁊̃ edom
gentem idumeoꝵ: ad iacob autẽ qͥdictꝰ ẽ ꝙ̃ istł.¬

Expanded text:
e dictum est ei, Quia major serviet minori; sicut scriptum est, Jacob dilexi, Esau autem odio habui . Haec certe doctrina apostolica atque catholica satis evidenter indicat nobis, secundum originem carnis ad Saram Judaeos, id est Israelitas; ad Agar uero Ismahelitas pertinere; secundum autem mysterium spiritus ad Sarram Christianos, ad Agar Iudaeos; item secundum originem carnis ad Esau, qui dictus est etiam Edom, gentem Idumaeorum, ad Iacob autem, qui dictus est
Abbreviated transcription (Latin):
ait apłs paulus: & greci sapientiam q̃runt:
nos autem p̃dicamꝰ xp̃m crucifixum. udeis
qͥdem scandalum. gentib autẽ stulticiã. ip̃is
autem uocatis iudis & grecis. xp̃m dĩ uͥtu¬
tem. & di sapi̾am. Quos dix̃ grecos. hos qẽ gen¬
tium nomine significauit. eo qd̾ hec lingua
marime excellit in gentib: uidos tantũ ipos
uocauit. qͦs om̃s hoc nomine appellant. Nam

Expanded text:
ait apostolus Paulus, et Graeci sapientiam quaerunt; ait apostolus Paulus, et Graeci sapientiam quaerunt; nos autempraedicamus Christum crucifixum, Iudaeis quidem scandalum, gentibus autem stultitiam, ipsis autem uocatis Iudaeis et Graecis Christum dei uirtutem et dei sapientiam. quos dixit Graecos, hos etiam gentium nomine significauit eo, quod haec lingua maxime excellit in gentibus; Iudaeos tamen ipsos uocauit, quos omnes hoc nomine appellant. nam
Abbreviated transcription (Latin):
pletur qd̾ seͥptum ẽ. maior sertuse minoui is
est pͥor natꝰ ppłs iud̾oꝵ. post̾iori nato ppło xp̾ia¬
norum. Ecce quemadinodum sumꝰ isrł adoptio¬
ne diuina: non humana cognatione: głantes. Hec
in manifesto. s in oculto: nec lictera s spu: nec
carnis s cordis cͥcumcisione iudi. Que cũ ita se
habeant: non tamen debemus consuetudinẽ ser¬
monis humani inepta loquacitate confunde: & in
reb discernendis frequentata uocabula ꝑtͣbata
significatione miscere: ut eos qͥ cum xp̃iani sint.
sitato uocabulo aliqͥs affectet appellare iudeos:
di consuetudine mag̃ eligat frequentare in¬
epta insolentia: & si dici pot̾ ĩꝑita scientia. Nũ¬
qͥd enim apłi ꝑ quos ea didicimꝰ ista nesciebant.
isrł dĩ: Sciebant itaq ista. multo sapientiui.
certiꝰ ꝙ quam nos. & tam̃ in loquendi consue¬
tudine iudeos & isrłitas eos appellabant. qͥ scd̃m
carnem de abraham stirpe uenientes. ab om̃ibꝰ
uocitabant᷑ hoc nomine. lud̃i signa petunt

Expanded text:
pletur, quod scriptum est: Maior seruiet minori, id est prior natus populus Iudaeorum posteriori nato populo Christianorum. ecce quem ad modum sumus Israhel adoptione diuina non humana cognatione gloriantes nec in manifesto sed in occulto nec littera sed spiritu nec carnis sed cordis circumcisione ludaei. Quae cum ita se habeant, non tamen debemus consuetudinem sermonis humani inepta loquacitate confundere et in rebus discernendis frequentata uocabula perturbata significatione miscere, ut eos, qui, cum Christiani tur, inusitato uocabulo aliquis affectet appellare Iudaeos di consuetudine magis eligat frequentare inepta insolentia et, si dici potest, inperita scientia. numquid enim apostoli, per quos ea didicimus, ista nesciebant, Israhel dei? sciebant utique ista multo sapientius certiusque quam nos et tamen in loquendi consuetudine Iudaeos et Israhelitas eos appellabant, qui secundum carnem de Abrahae stirpe uenientes ab omnibus uocitabantur hoc nomine. Iudaei signa petunt,
Abbreviated transcription (Latin):
tiam. nos potiꝰ ꝑtinemꝰ ad lib̃am saram. qͥ exil¬
la nulłã carnis ꝓpaginẽ tħimꝰ. Iud̃i autẽ qͥer
illa carnis ꝓpaginem tͣhunt. ad agar potiꝰ ancl¬
lam ꝑtinẽ monstrant᷑: de qua carnis ꝓpaginẽ
ñ tͥhunt. In nepotib &̃ abrahe & sare. id est fili¬
us ysaac &e rebecce illis geminis esau & iacob qͥ
postea uocatꝰ ẽ isrł. hoc ip̃m magnũ & ꝓfundũ
mysterium reppit᷑. De qͦ idem apłs loquens. cũ¬

Expanded text:
 ad liberam Saram, qui ex illa nullam carnis propaginem trahimus: Judaei autem, qui ex illa carnis propaginem trahunt, ad Agar potius ancillam pertinere monstrantur, de qua carnis propagationem non trahunt. In nepotibus etiam Abrahae et Sarae, id est filiis Isaac et Rebeccae, illis geminis Esau et Jacob, qui postea vocatus est Israel, hoc ipsum magnum et profundum mysterium reperitur. De quo idem aposto
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd in eis ꝓficit. ñ s t̾buat. s gr̾e di ꝑ iħm xp̃m¬
dñm nr̃m. Ueruntamen cum ꝗͥsq isto modo fu¬
erit uerus. germanus q xp̃ianus: utrum etiã
iudeus uel isttita dicendus sit. m̃ito queritur
Qd qͥde siñ carne s sp̃u hoc ec̃ intelligit᷑ non de¬
bet ipsum nomen s in consuctudinem sermo¬
nis imponẽ. s spĩtali intelligentia retinẽ. ne
ꝓpc̃ ambiguitatem uocabuli quã ñ discer¬
nit humana locutio. illud ꝓfiti udeat᷑. qđ ẽ
contrarium nomini ⁊ p̃iano. Hanc aute que
dissoluit apłs. il dicit. Circuncisio qͥdem ꝓdest
si legem custodias. Si autem p̾uaricator legis sis:
cͥcumcisio tua p̾putium facta ẽ. Si gͥ p̃putium
iusticias legis custodiat: nonne p̾putiũ eiꝰ in

Expanded text:
quid in eis proficit, non sibi tribuat sed gratiae dei pquid in eis proficit, non sibi tribuat sed gratiae dei pnostrum. Verum tamen cum quisque isto modo fuerit uerus germanusque Christianus. utrum etiam Iudaeus uel Israhelita dicendus sit, merito quaeritur. quod quidem si non carne sed spiritu hoc esse intellegitur, non debet ipsum nomen sibi in consuetudine sermonis inponere, sed spiritali intellegentia retinere. ne propter ambiguitatem uocabnli, quam non discernit cotidiana locutio, illud profiteri uideatur, quod est inimicum nomini Christiano. hanc autem quadissoluit apostolus, ubi dicit: Circumcisio quidem prodest, si legem custodias: si autem praeuaricator legis sis, circumcisio tua praeputium facta est. si igitur praeputium iustitias
Abbreviated transcription (Latin):
atq id̃o ñ ĩmĩto rep̾hensibili. atq damnabili iu¬
daismo ẽẽ querit alienus. ñ solũ uetẽs illas obser-¬
uationes a se face̾ debet alienas: que &̃ tẽstam̃to
reuelato nouo. postea quam uenert ea que pil
las significabantur eẽ uentura. ꝓculdubio ẽẽ ne¬
cessarie destitert. ut ñ iudicet᷑ qͥs in cibo. aut in
potu. & in parte diei festi. & neomenie. & sabba-¬
torum. qđ est umbra futurorũ: uerum &̃ illa q̃
in lege ita p̾cepta sunt. ut ualeant ad informan¬
dos mores fidelium. id est ut abnegantes impie¬
tatem & scłares cupiditates. temꝑant̃. ⁊ iuste &
pie uiuamꝰ in hoc scło: unde ẽ &̃ hoc qd̃ ex lege
maxime cõmendandũi elegit apłs. ñ concupis¬
ces. & quecũq de dõ & ꝓximo diligendo sine ul¬
lis figuris sacramentorum p̾cipiuntur in lege.
ctitur. sic obseruandum eẽ ñ dubitat: ut qͥc¬

Expanded text:
atque ideo non inmerito reprehensibili atque damnabili Iuatque ideo non inmerito reprehensibili atque damnabili Iudaismo esse quaerit alienus. non solum ueteres illas obseruationes a se facere debet alienas. quae iam reuelato testamento nono! posteaquam uenerunt ea. quae per illas significabantur esse uentura, procul dubio esse necessaria destiterunt, ut non iudicetpotu et in parte diei festi et neomeniae et sabbatorum. quod est umbra futurorum. uerum etiam illa, quae in lege ita praecepta sunt. ut ualeant ad informandos mores fidelium. id est abnegantes impietatem et saeculares cupiditates temperanter et iuste et pie uiuamus in hoc saeculo, unde est etiam hoc, quod ex lege maxime commendandum elegit apostolus: Non concupisces, et quaecumque de deo et proximo diligendo sine ullis figuris sacramentorum praecipiuntur in lege, ctitur, sic obseruanda esse non dubitat. ut, quic
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i gr̾am in lege głant᷑. hist̃ de qͥbꝰ idem apłs ait
qd̾ ignorantes di iusticiam. & suã uolentes statu¬
ere. iusticie d̾i ñ sunc subiecti. Dei qͥ ppe dix̃ iusti¬
ciam que homini ex d̃o ẽ suam uͦ qua putant. dͥ
sufficẽ ad facienda mandata. sine adiutorio et
dono eius qͥ legem dedic. His autem similes sunt.
qui cum ꝓfiteantur se eẽ xp̃ianos. ipsi gr̃ẽ xp̃i sic
adu̾santur. ut se humanis iurib diuina existi¬
ment implere mandata: ac sic &̃ ipsi ignoranteᷤ
di iusticiam. & suam uolentes constituere. iusticie
dĩ non sunt subiecti: & ñ qͥdem nomine: s tam̃
errore iudaizant. Hoc genus hominum capita
sͥ inuenãt pelagiũ & celestinũ impietatis huius
assertores acerrimos: qui recenti iudicio d̾i ꝑ dili-¬
gentes & fideles seruos eiꝰ. &̃ catholica communione
pͥuati sunt: & ꝓpt̾ cor ĩpenitens. adhuc in sua dãp¬
natione ꝑsistunt. Qs qͥs ab isto carnali & animali.

Expanded text:
e quibus idem apostolus ait, quod ignorantes dei iustitiam et suam uolentes constituere iustitiae dei non sunt subiecti. dei quippe dixit iustitiam, quae homini ex deo est. suam uero, qua putant sibi sufficere ad facienda mandata sine adiutorio et dono eius, qui legem dedit. his autem similes sunt, qui cum profiteantur se esse Christianos, ipsi gratiae Christi sic aduersantur, ut se humanis uiribus diuina existiment implere mandata. ac sic etiam ipsi ignorantes dei iustitiam et suam uolentes constituere iustitiae dei non sunt subiecti et non quidem nomine sed tamen errore iudaizant. hoc genus hominum capita sibi inuenerat Pelagium et Caelestium impietatis huius assertores acerrimos, qui recenti iudicio dei per diligentes et fideles seruos eius etiam catholica communione priuati sunt et propter cor inpaenitens adhuc in sua damnatione persistunt. Quisquis ab isto carnali et animali
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃o mortali corꝑe. ad obediendum desidus
q ueniemus: uͥ peccati concupiscentia. ñ frenan¬
da atq cohibenda. sed nulla sit. Hoc enim lex
exposuit. dicendo. non concupisces: non qd̾ hic
ualeamus: s ad qd̾ ꝓficiendo tendamꝰ. uerum
hoc fit non lege que hoc imꝑat: s fide que hoc
impetrat. Non littera qua iubet᷑: s spũ qͦ do¬
natur. Non gͦ mĩtis oꝑantis hominis: ẜ largi¬
entis gr̃ã saluatoris. Utilitas itaq legis ẽ. ut
hominem de sua infirmitate conuincat: &
gre medicinam que in xp̃o ẽ. implorare cõpel¬
lat. Omnis enim qͥcunq inuocauerit nomen
domini: saluus erit. Q modo gͦ inuocabunt in
quem ñ credidert: Qmodo credent. quem ñ¬

Expanded text:
nostro mortali corpore ad oboediendum desideriis nostro mortali corpore ad oboediendum desideriis que ueniemus, ubi peccati concupiscentia non cohibenda atque frenanda sed nulla sit. hoc enim lex posuit dicendo: Non concupisces, non quod hic ualeamus, sed ad quod proficiendo tendamus. uerum hoc fit non lege. quae hoc imperat, sed fide, quae hoc impetrat, non littera. qua iubetur, sed spiritu, quo donatur, non ergo meritis operantis hominis sed largientis gratia saluatoris. utilitas itaque legis est, ut hominem de sua infirmitate conuincat et gratiae medicinam, quae in Christo est, implorare compellat. omnis enim, qui inuocauerit nomen domini. saluus erit. quo modo ergo inuocabunt, in quem non crediderunt? quo
Abbreviated transcription (Latin):
Non iubente littera: s iuuante sp̃u. Incip̃ autem
homo scđm gr̃am in inti̾ore homine renouari.
ut mente agat qđ amat: nec carni consentiat
agenti qđ odit. id est. non ut omnino ñ concupis¬
cat: s ut post concupiscentias suas non eat:
Qd̃ qͥdem tam magnum ẽ: ut si om̃imodo fieret.
quainius insint dum sumus in corꝑe mortis hu¬
ius desicłia peccati. si nulli tamen eoꝵ adhib̾emꝰ
assensum. non eẽt unde dice̾mus patͥ nr̃o qͥ ẽ
in celis. dimitte nob̃ debita nr̃a. Nec tñ ideo tales
iam t̾emus. qͣles erimꝰ cum mortale hoc induerit
immortalitatem. Tunc enim ñ solum nullo de¬
sidio peccati obediemus: s nulla erunt deside¬
ria talia. qͥb ñ obedire iubeamur. Nunc gͦ ui
dicitur iam non ego oꝑor illud s id qđ̃ in me
habitat peccatum. de concupiscentia carnis di¬
citur. que oꝑatur in nob motꝰ suos. &̃ quando
eis non obedimus. dum ñ regnat peccatum in

Expanded text:
non inbente littera sed iuuante spiritu. incipit autem non inbente littera sed iuuante spiritu. incipit autem homo secundum gratiam in interiore homine renouari, ut mente agat, quod amat, nec carni consentiat agenti, quod odit, id est non ut omnino non concupiscat, sed ut post concupiscentias suas non eat. quod quidem tam magnum est, ut, si omni modo fieret et, quamuis insint, dum sumus in corpore mortis huius, desideria peccati, nulli tamen eorum adhiberemus adsensum, non esset, unde diceremus patri nostro, qui est in caelis: Dimitte nobis debita nostra. nec tamen ideo tales iam essemus, quales erimus, cum mortale hoc induerit inmortalitatem; tunc enim non solum nulli desiderio peccati oboediemus, sed nulla erunt desideria talia, quibus non oboedire iubeamur. Nunc ergo, ubi dicitur: Iam non ego operor illud sed id, quod in me habitat, peccatum, de concupiscentia carnis dicitur. quae operatur in nobis motus suos, etiam quando eis non oboedimus, dum non regnat peccatum in
Abbreviated transcription (Latin):
&̃ ẽẽ scam. & mandatum scm̃. & iustum. & bonũ.
quo dictum ẽ. non concupisces. Sed peccatũ ꝑ
bonum fallit. & ꝑ illud occidit eos. qͥ cum sint
carnales. putant suis iurib legem sp̃italem se
posse complere: & ꝑ hoc fiunt ñ solũ peccatores.
qđ̃ eẽnt &̃ si legem non accepiesent: s c̃ẽ p̃uaricato¬
res. qd̾ ñ eeñt nͥ legem accepissent. Sic enim aho
loco dicit. Ubi lex ñ ẽ: nec p̾uaricatio. Lex gͥsub¬
int̾uit. sic̃ alibi ipse testat᷑ ut abundaret delietum.
uͥ aut̃ abundauit delictũ. suꝑabundauit gr̃a. Hec
est igitur utilitas legis. qͥa ostendit hominem
sͥ ipsum. ut sciat infirmitatem suam: & uideat
quemadmodum ꝑ ꝓhibitionem augeatur po¬
tius carnalis concupiscentia qͣm sanet᷑. Appe¬
tuntur enim ardentiꝰ que uetant᷑: dum id qd̃
spĩtalit̾ iubet᷑. carnalis obseruare compellit᷑.
Ut autem sit sp̃italis qͥ legem impleat spitalem:
ñ fit ipsa lege. s gr̃a: hoc ẽ non imꝑio. s beneficio

Expanded text:
 esse sanctam et mandatum sanctum et iustum et bonum, quo dictum est: Non concupisces. sed peccatum per bonum fallit et per illud occidit eos, qui cum sint carnales, putant suis uiribus legem spiritalem se posse complere. et per hoc fiunt non solum peccatores, quod essent, etiam si legem non accepissent. sed etiam praeuaricatores, quod non essent. nisi legem accepissent sic enim alio loco dicit: Ubi lex non est. nec praeuaricatio. lex ergo subintrauit, sicut alibi ipse testatur, ut abundaret delictum; ubi autem abundauit delictum, superabundauit gratia. Haec est igitur utilitas legis. quia ostendit hominem sibi. ipsum, ut sciat infirmitatem suam et uideat. quem ad modum per prohibitionem augeatur potius carnalis concupiscentia, quam sanetur. appetuntur enim ardentius. quae uetantur. dum id, quod spiritaliter iubetur, carnalis obseruare compellitur. ut autem sit spiritalis. qui legem impleat spiritalem. non fit ipsa lege sed gratia, hoc est non imperio sed beneficio,
Abbreviated transcription (Latin):
coniugali obseqͥo uiro tuo mulier seruire debui¬
sti: p̾sertim cũ ambo eẽtis m̃bra corꝑis xp̃i. Et u¬
tiq si maritum infidelem habuieses fidelis: ag̾e te
conu̾satione subdita oportuit. ut eum dño lucͥfa¬
ceres. sicut apłi monuer̾t. Omitto enim qđ ip¬
sam continentiam illo ñdum uolente. ñ scđm
sanam doct̾nam te suscepisse cognoui: neq eñĩ
corꝑis tui debito fraudandus fuit. pͥus quã ad
illud bonum qł superat pudiciciã coniugalem.
tue uoluntati uoluntas qͦq illiꝰ accedẽt: ñ forte
ñ legeras. nec audieras. uel ñ attendas dicentẽ¬

Expanded text:
coniugali obsequio uiro tuo mulier seruire debuiconiugali obsequio uiro tuo mulier seruire debuisti, praesertim cum ambo essetis membra corporis Christi. et utique, si maritum infidelem fidelis habuisses, agere te conuersatione subdita oportuit. ut eum domino lucrareris, sicut apostoli monuerunt. Omitto enim, quod ipsam continentiam illo nondum uolente non secundum sanam doctrinam te suscepisse cognoui. neque enim corporis tui debito fraudandus fuit, priusquam ad illud bonum, quod superat pudicitiam coniugalem, tuae uoluntati uoluntas quoque eius accederet, nisi forte non legeras nec audieras uel non adtenderas apost
Abbreviated transcription (Latin):
obsecro. ut de illa asꝑitate literarũ mearum. qua
eum non ĩmerito offensum ẽẽ didici. uiniam mͥ
ab illo impetres: & me rescͥptis dño adiuuante
dicie: auoustinꝰ in dno salutẽ.
lectis littĩs reuerentie tue.
&e carum ꝑlatore int̾rogato
que int̾roganda restabant:
ficium continentie qđ in eo iam construi cepe¬
rat. amimissa ꝑseuerantia. in adulterii rui¬
nam mistrabilit̾ lab̾etur. Cum emim lugend̃¬
eet. si post continentiam uotam do. iã q actu
ipso morib q suscept̃a reu̾teretur ad coniugis
carnem: quantomag̾ nc̃ demersꝰ minditum ꝓ-¬
fundiorem lugendus ẽ. qͥ tam abrupta dissoluti¬
one mechatur. Iratꝰ tͥ: ꝑticiosus sͥ: tãqu̾ã in te a¬
cerbiꝰ seuiat: si ip̃e ꝑeat. hoc autem tantũ ma¬
li accidit: dum tu eiꝰ animũ. ñ qua debuisti mo¬
datione tͣctasti: quia & si carnali consortio uob̃¬
ĩam ex consensu ñ miscebamini: in ceti̾s tam̃ reb.

Expanded text:
obsecro, ut de illa asperitate litterarum mearum, qua obsecro, ut de illa asperitate litterarum mearum, qua eum non inmerito offensum esse didici, ueniam mihi ab illo impetres et me rescriptis domino adiuuante DICIAE AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Lectis litteris reuerentiae tuae et earum perlatore interrogato. quae interroganda restabant, ficium continentiae, quod in eo iam construi coeperat, amissa perseuerantia in adulterii ruinam miserabiliter laberetur. cum enim lugenduesset, si post continentiam uotam deo iamque actu ipso moribusque susceptam reuerteretur ad coniugis carnem, quanto magis nunc demersus in interitum profundiorem lugendus est, qui tam abrupta dissolutione moechatur iratus tibi perniciosus sibi, tamquam in te acerbius saeniat, si ipse pereat! hoc autem tantum mali accidit. dum tu eius animum non, qua debuisti, moderatione tractasti, quia, etsi carnali consortio iam ei consensu uobis non miscebamini, in ceteris tamen rebus
Abbreviated transcription (Latin):
minẽ certisumꝰ. Si aut̃ cẽ corpꝰ mira cõmutatiõe
hoc ualu̾it. aliud aecedet ñ illd absced&. Meliꝰ gͦ
id affirmamꝰ unde minime dubitam᷑ . ꝙ hõ ĩt̾ior uide¬
bit dm̃. qͥ mͦ solus pot̾ uidẽ caritatem. que cum
laudaretur. dictum ẽ ds caritas ẽ: solus pot̾ uide
pacem & sc̾ificationem. sine qua nemo potit uidẽ
dm. Neq enim caritatem. pacẽ. scĩficationẽ. & siq̃
similia uidet mͦ ullus ocłs carnis. que tam̃ omĩa
iam uidae quantũ pot̾ ocłs mentis. tanto puriꝰ
quanto purior: ut sine dubitatione dm nos uisu¬
ros eẽ credamus. siuc inueniamus. siue ñ inuenia¬
mꝰ qđ de qͣlitate futĩ corꝑis querimꝰ. cum tamen
corpꝰ resurrecturum. & ĩmortale. atq incorrupti
autem frͣ iste. qđ de spĩtali corꝑe adhuc reqͥro. iam
sͥ firmat eẽ c̾tissimum: ñ placidus audicro docen¬
tem. ita ut ille placidus me audiat inqͥrentẽ: ha¬
bebit unde iure succenseat. Nunc tamen ꝑ xp̃m

Expanded text:
etiam corpus mira commutatione hoc ualuerit, aliud accedet, non illud abscedet. Melius ergo id adfirmamus, unde minime dubitamus, quod homo interior uidebit deum, qui modo solus potest uidere caritatem, quae cum laudaretur, dictum est: Deus caritas est, solus potest uidere pacem et sanctificationem, sine qua nemo poterit uidere deum. neque enim caritatem, pacem, sanctificationem et si qua similia uidet modo ullus oculus carnis; quae tamen omnia iam uidet, quantum potest, oculus mentis tanto purius quanto purior, ut sine dubitatione deum nos uisuros esse credamus, siue inueniamus siue non inueniamus, quod de qualitate futuri corporis quaerimus, cum tamen corpus resurrecturum et inmortale atque incorruptibautem iste frater, quod de spiritali corpore adhuc requiro, iam sibi firmat esse certissimum, nisi placidus audiero docentem ita, ut ille quoque placidus me audiat inquirentem, habebit, unde iure suscenseat. nunc tamen per Christum
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa occurrebat &̃ om̃s impios uelle dm uidẽ. sta¬
ti ut ostender& qͣre dixĩt qͥ dm uide noluit.
qͥa utiq illo modo ñ uult dm̃ uidẽ impiꝰ. quia
cor mundare ñ uult. qͦ ille uidi poti̾t: secutus
cidiunxit. & ait. Nec in loco ds uidetur: s mun
do corde. Nec corꝑalib ocłis ds̃ ocłis querit᷑. nec
circũscͥbitur uisu. nec tactu tenet̃. nec audit᷑ af¬

Expanded text:
e, statim, ut ostenderet, qua re dixerit qui deum uidere noluerit\', quia utique illo modo non uult deum uidere impius, quia cor mundare non uult, quo ille uideri poterit, secutus adiunxit et ait: do corde, nec corporalibus oculis deus quaeritur nec circumscribitur uisu nec tactu tenetur nec auditur ad
Abbreviated transcription (Latin):
płm. cõmendantem nob̃ iudeũ in abscondito.
ũ carnis cͥcumcisionem. s cordis & sp̃u ñ litt̾a.
qͥs est iste nͥ xp̃ianus: Sic itaq sumꝰ iudei ñ car¬
nalit̾. sed sp̃italit̾. quimadmodum sumus semen
abrahe ñ scd̃m carnem. sicut illi qͥ de ipso nomine¬
nos non illi. Scimus enim nos fuisse ꝓmissos.
quando ei dixit ds̃. patrem multarum gentiũ
posui te: & quam multa dehac re dicat apłs no¬
uimꝰ. Dicimꝰ enĩ inqͥt qm̃ deputata ẽ abrahe fides ad
iusticiã. Qmͦ gͦ deputata ẽ. c̃ ĩ circũcisione ẽẽt. ancũ¬

Expanded text:
nobis ludaeum in abscondito non carnis circumcisione sed cordis et spiritu non littera, quis est iste nisi Christianus? Sic itaque sumus Iudaei non carnaliter sed spiritaliter, quem ad modum sumus semen Abrahae non secundum carnem sicut illi, qui de ipso nomineod non illi. scimus enim nos fuisse promissos, quando ei dixit deus: Patrem multarum gentium posui te. et quam multa de hac re dicat apostolus, nouimus. dicimus enim, inquit. quoniam deputata est Abrahae fides ad iustitiam. quo modo ergo deputata est?
Abbreviated transcription (Latin):
accepit circumcisionis signaculum iust¬
cie & fidi. que est in p̾putio. ut sit pat̾ om̃iũ
credentium ꝑ p̾putium. ut deputit᷑ & illis ad
iusticiam. ut sit pat̾ cͥcumcisionis. his qͥ ñ solũ
ex cͥcumcisione sunt: s & his qͥ ꝑsecunt᷑ uestigia¬

Expanded text:
it circumcisionis, signaculum iustitiae fidei. quae est in praeputio, ut sit pater omnium credentium per praeputium, ut deputetur et illis ad iustitiam. ut sit pater circumcisionis his, qui non solum ex circumcisione sunt. sed et his, qui sequuntur uestigia
Abbreviated transcription (Latin):
ris menti auferis uisionem: ut ext̾ior ħo
deum tunc uidẽ possit. non possit int̾ior:
quasi tantum foris sit ds̃ ad hominem. & int̾
non sit in homine. cum aꝑtissime scͥptum sit.
ut sit ds̃ omnia in omnib. aut ita sit intꝰ ille
qͥ sine ullis locorum spaciis uͥq totꝰ ẽ: ut foris
tantum ab ext̾iore homine udi possit: intus
autem ab intiore non possit. Que si absurdiᷤ¬
sime sentiunt᷑: mag̃ enim sc̃i pleni ert o. &¬
ñ in anesintͥnsecꝰ. ab illo circundabunt᷑ ext̾ͥnsecꝰ.
rinsecꝰ oscłati eũ qͦ circumdabunt᷑ uidebunt.¬

Expanded text:
ris menti auferet uisionem, ut exterior homo ris menti auferet uisionem, ut exterior homo deum uidere tunc possit, non possit interior, quasi tantum foris sit deus ad hominem et intus non sit in homine, cum apertissime scriptum sit: Ut sit deus omnia in omnibus, aut ita sit intus ille, qui sine ullis locorum spatiis ubique totus est, ut foris tantum uideri ab exteriore homine possit, intus autem ab interiore non possit. quae si absurdissime sentiuntur — magis enim sancti pleni erunt deo, non inanes intrinsecus ab illo circumdabuntur extrinsecus rinsecus oculati eum, q
Abbreviated transcription (Latin):
tire non possit. s ꝑ illum qͥ ea utitur sp̃m: neq e¬
nim & nunc qͥa corpꝰ dicitur animale eadem ẽ ani¬
me natura que corꝑis: & utrum si corꝑis quãuis
iam immortał atꝙ incorruptibił natã seruabit᷑.
adiuu&e tc̃ aliqͥd sp̃m ad uidenda ipsa infibilia.
id est corꝑalia. sicut nc tale aliquid nͥ ꝑ corpꝰ ui¬
gisse qđ m̃ suffice̾ existimarẽ. siue ad discendũ. siue
ad docendum: ac ꝑ hoc si ñ displic& huic frĩ mea
uidebimꝰ eum sicuti ẽ. quantũ possumꝰ cor mundũ
ad illã uisionẽ ipso adiuuante p̃paremꝰ. De corpe aũ
spĩtali pacatiꝰ ⁊ diligentiꝰ inqͥramꝰ: ne forte aliqͥo
certum acliqͥdum. si nob hoc utile eẽ nouit. scdm
scͥpturas suas ds demonstrare dignet᷑. Si enim hoc
inuenit inqͥsitio diligentior. tantam futuram
conꝑis mutationem. ut possit uidere inui¬
sibilia: non ut opinor talis potentia corpo¬

Expanded text:
tire non possit sed per illum, qui ea utitur. spiritum — neque etire non possit sed per illum, qui ea utitur. spiritum — neque enim et nunc, quia corpus dicitur animale, eadem est animae natura quae corporis —, et utrum, si corporis quamuis iam inmortalis atque incorruptibilis natura seruabitur, adiuuet tunc aliquid spiritum ad uidenda ipsa uisibilia, id est corporalia, sicut nunc tale aliquid nisi per corpus uigisse, quod mihi sufficere existimarem sine ad discendum sine ad docendum. Ac per hoc, si non displicet huic fratri mea eum, sicuti est, quantum possumus, cor mundum ad illam uisionem ipso adiuuante praeparemus. de corpore autem spiritali pacatius et diligentius inquiramus, ne forte aliquid certum ac liquidum, si nobis hoc utile esse nouit, secundum scripturas suas deus demonstrare dignetur. si enim hoc inuenerit inquisitio diligentior, tantam futuram corporis mutationem, ut possit uidere inuisibilia, non, ut opinor, talis potentia corpo
Abbreviated transcription (Latin):
de opusculis scõrum atq doctoꝵ commemora¬
ui.ambrosu. ieronimi. athanasii. oregorũ. & si qͣ
aliorum talia legere potui. que cõmemorare
longum putaui. đm ñ eẽ corpꝰ. nec forme huma¬
ne habere menbra. nec eum ẽẽ ꝑ locorum spacia
diuisibilem & ẽẽ nat᷑a. in commutabilit̾ inuisibilẽ.
nec ꝑ candem naturam atq substantiam. sed assũp¬
ta iusibili spetie. sicut uoluit apparuisse quibus
apparuit. quando ꝑ corꝑis ocłos in scͥpturis scĩs uisꝰ
ẽẽ narrat᷑. in adiutorio dni inconcusse credo: et
quantum donat ipse intelligo. De sp̃itali autem
autem corꝑe qd̾ in resurrectione habebimꝰ quan¬
tam capiat in meliꝰ commutationem. utrũ in sim¬
plicitatem sp̃c cedat. ut totꝰ homo iam sp̃c sit. au
qđ mag̾ puto. E ñdum plena fiducia confirmo.
ita futurum sit sp̃itale corpus. ut ꝓpt̾ quandam
substantiam corꝑalem. que ꝑseipsam uiu̾e ac sen¬

Expanded text:
de opusculis sanctorum atque doctorum commemorade opusculis sanctorum atque doctorum commemoraui, Ambrosii, Hieronymi, Athanasii, Gregorii, et si qua aliorum talia legere potui, quae commemorare longum putaui, deum non esse corpus nec formae humanae habere membra nec eum esse per locorum spatia diuisibilem et esse natura incommutabiliter inuisibilem nec per eandem naturam atque substantiam sed adsumpta uisibili specie, sicut uoluit, apparuisse, quibus apparuit, quando per corporis oculos in scripturis sanctis uisus esse narratur, in adiutorio domini inconcusse credo et, quantum ipse donat, intellego. De spiritali autem corpore, quod in resurrectione habebimus, quantam capiat in melius commutationem, utrum in simplicitatem spiritus cedat, ut totus homo iam spiritus sit, an, quod magis puto, sed nondum plena fiducia confirmo, ita futurum sit spiritale corpus, ut propter quandamsubstantiam corporalem, quae per se ipsam uiuere ac sen
Abbreviated transcription (Latin):
Non dixit. gͦ ipse ocłos ñ habet. Sed qͥd dixit :
Qͥplantauit aurem non audice: qͥ finx̃ ocłm ñ con¬
sidat: M enbra tulit: efficientias dedit. Hec om¬
nia de littis eoꝵ & latinoꝵ. & grecoꝵ. qͥ pͥores no¬
bis in catholica eccła uiuentes. diuna eloquia
tstauerunt. ido commemoranda arbitratuᷤ sum:
ut sciat iste fr̃. si qͥd alit̾ quam isti sentit. depo¬
sita dissensionis amaritudine. & fr̃ne caritatis
suauitate in integrum restituta. atq seruata:
diligenti & tͣnquilla considatione querendum.
uel discendum. uel docendũ. Neq enim qͦrum¬
lib& disputationes. quãuis eruditoꝵ catholico¬
rum & laudatorum hominum. uelut seͥpturas
canonicas hab̾e debemus. ut nob̃ non liccat sal
inuenimꝰ qđ alit̾ senserint quam ui̾tas hab&e.
diuino adiutorio uel a nob̃ intellecta. uel ab ali¬
is. Talis ego sum in scͥptis alioium: tales uolo cẽ
intellectores meorum. Deniq: in his omnib que

Expanded text:
non dixit \'ergo ipse oculos non habet\'; sed quid dixit? non dixit \'ergo ipse oculos non habet\'; sed quid dixit? qui plantauit aurem, non audiet? qui finxit oculum, non considerat? membra tulit, efficientias dedit. Haec omnia de litteris eorum et Latinorum et Graecorum, qui priores nobis in catholica ecclesia uiuentes diuina eloquia tractauerunt, ideo commemoranda arbitratus sum, ut sciat iste frater, si quid aliter quam isti sentit, deposita dissensionis amaritudine et fraternae caritatis suauitate in integrum restituta atque seruata diligenti et tranquilla consideratione quaerendum uel discendum uel docendum. neque enim quorumlibet disputationes quamuis catholicorum et laudatorum hominum uelut scripturas canonicas habere debemus, ut nobis non liceat saluinueuerimus, quod aliter senserint, quam ueritas habet diuino adiutorio uel ab aliis intellecta uel a nobis. talis ego sum in scriptis aliorum, tales uolo esse intellectores meorum. denique in his omnibus, quae
Abbreviated transcription (Latin):
iuir in scͥpturis doctissimus psalmum expone¬
ret. uͥ dictum ẽ. intelligite gͦ qͥ insipientes estis
in ppło. & stulti aliquando sapite: qͥ plantaũ
aurem ñ audiet. aut qͥ finxit ocłm non consi¬
dat. int̾ ceta̾. ifte locus inqͥt adu̾sus eos maxi¬
me facit. qͥ anthropomorphi sunt. qͥ dicunt de¬
um habere m̃bra que &̃ nos habemꝰ. ũbi causa
dicitur ds̃ habere ocłos. ocłi dñi respiciunt
omnia. manꝰ dñi faciunt om̃a. & audint inqͥt
adam sonum pedum m deambulantis in ꝑa¬
diso: hec simplicit̾ audiunt: & humanas imbecil¬
litates ad di magnificentiã refert̾. Ego aut̃ dico qͦd
d̾s totꝰ ocłs ẽ. totꝰ manus est. totus pes ẽ. Totus
ocłs ẽ: qͥa omnia uid&: Totus manus ẽ: qͥa om¬
nia oꝑatur. Totus pes ẽ: quia uͥq est. Ergo ui¬
dete qͥd dicat. qͥ plantauit aurem ñ audios: & ñ
dixit qui plantauit aurem. gͦ ip̃e aurem ñ habo

Expanded text:
uir in scripturis doctissimus psalmum exponeuir in scripturis doctissimus psalmum exponeret, ubi dictum est: Intellegite ergo, qui insipientes estis in populo, et stulti aliquando sapite. qui plantauit aurem, non audiet? aut, qui finxit oculum, non considerat? inter cetera: Iste locus\', inquit, \'aduersus eos maxime facit, qui anthropomorphi sunt, qui dicunt deum habere membra, quae etiam nos habemus. uerbi causa dicitur deus habere oculos: oculi domini respiciunt omnia; manus domini facit omnia; et audiuit, inquit, Adam sonum pedum domini deambulantis in paradiso. haec simpliciter audiunt et humanas inbecillitates ad dei magnificentiam referunt. ego autem dico, quod deus totus oculus est, totus manus est, totus pes est. totus oculus est, quia omnia uidet; totus manus est, quia omnia operatur; totus pes est, quia ubique est ergo uidete, quid dicat: Qui plantauit aurem, non audiet? et non dixit qui plantauit, ergo ipse aurem non habet\';
Abbreviated transcription (Latin):
accepimus. qͣ illam uisionem desidare noui̾mus:
Nam de m̃bͥs di. que acsidue scͥptura commemorat
ne qͥs quam scđm carnis huiꝰ formam & figuram
nos ẽt creder& similes dõ. ꝓpt̾ea eacdẽ scͥptura & a¬
las had̾e dm cdixit: quas nos utiq ñ habemꝰ. Sicuit
gͦ alas cum audimꝰ ꝓtectionem intelligimꝰ. sic & cũ
audimꝰ manus. oꝑationem intelligẽ debemꝰ: & cũ
audimus pedes p̃sentationem. & cum audimus o¬
culos uisionem qua cognoscit᷑. & cum audimꝰ fa¬
ciem. noticiam qua ignotescit. & si quid aliud ea¬
dem scͥptura tale commemorat. puto sp̃ita¬
lit̾̃ intelligendum. Neq hoc ego tantũ. aut
ego pͥor: sed om̃s qui qualicũq sp̃itali intel¬
ligentia resistunt eis qͥ ob hoc anthropomor¬
phi nominant᷑. ex qͦrum litteris ne multa cõ¬
memorando maiores moras faciam. hoc unũ
scĩ iheronimi int̾pono. ut noui̾t iste fr̃ non se
de hac re mecũ mag̾ quam cum pͥorib agẽ
debere: si qͥd eum contra ꝑmou&e. Cum gͦ ille

Expanded text:
accepimus, quo illam uisionem desiderare nouerimus. Nam de membris dei, quae assidue scriptura commemorat, ne quisquam secundum carnis huius formam et figuram nos esse crederet similes deo, propterea eadem scriptura et alas habere deum dixit, quas nos utique non habemus. sicut ergo, alas cum audimus, protectionem intellegimus, sic et, cum audimus manus, operationem intellegere debemus et, cum audimus pedes, praesentationem et, cum audimus oculos. uisionem, qua cognoscit, et, cum audimus faciem, notitiam, qua innotescit; et si quid aliud eadem scriptura tale commemorat, puto spiritaliter intellegendum neque hoc ego tantum aut ego prior sed omnes, qui qualicumque spiritali intellegentia resistunt eis, qui ob hoc anthropomorphi nominantur. ex quorum litteris ne multa commemorando maiores moras faciam, hoc unum sancti Hieronymi interpono, ut nouerit iste frater non ae de hac re mecum magis quam cum prioribus agere debere, si quid eum contra permouet. Cum ergo ille
Abbreviated transcription (Latin):
d̃m uidebunt. indignos utiq illos uolens intel¬
ligi. qui lico resurgant d̃m uide non poterunt.
qm ad damnationem resurgent: qͥa ꝑ fidem
ueram que ꝑ dilectionem oꝑat᷑ cor munda¬
re noluerunt. Et ideo seqͥtur & dicitꝰ neq is

Expanded text:
deum uidebunt\', indignos utique illos uolens inteldeum uidebunt\', indignos utique illos uolens intellegi, qui licet resurgant, deum uidere non poterunt, quoniam ad damnationem resurgent, quia per fidem ueram, quae per dilectionem operatur, cor mundare noluerunt. et ideo sequitur et dicit
Abbreviated transcription (Latin):
possumus filios dĩ uisuros d̃m: sed sic̃ uident᷑ inui¬
sibilia: sicut seipsum ostensurum ꝓmittebat. qui
hominibꝰ in carne uisibilis apparebat. quando
dicebat. Et ego diligam eum: & ostendam illi me
ipsum: cũ ante ocłos hominum conspicuus loquẽ¬
tur. Unde autem inuisibilia uidentur: nͥ ocłis cor¬
dis: De qͥb paulo ante dixi qͥd ieronimꝰ senserit.
ad uidendum dm. hinc ẽ etiam qđ memoratꝰ me¬
diolanensis ep̃c. in ip̃a resurrectione non facile esse
dm uidẽ. nͥ his qͥ mundo sunt corde: & ido scͥptum
ẽẽ beati mundo corde. qm̃ ipsi dm uidebunt. Quan¬
tos beatos inqͥt iam numeratierat: & tamen eis ui¬
dendi dm̃ ñ ꝓmiserat facultatem. Deinde adiun¬
git. & dicit. Si gͦ hi qͥ mundo sunt corde dm uide¬
bunt: utiq alii ñ uidebunt. Et ne alios illos acci¬
ꝑemus de qͥb dictum ẽ. beati pauꝑes. beati mites.
&. ceta: continuo subiunxit. Neq enim indigni

Expanded text:
possumus filios dei uisuros deum, sed sicut uidentur inuipossumus filios dei uisuros deum, sed sicut uidentur inuisibilia, sicut se ipsum ostensurum promittebat, qui hominibus in carne uisibilis apparebat, quando dicebat: Et ego diligam eum et ostendam me ipsum illi, cum ante oculos hominum conspicuus loqueretur. unde autem inuisibilia uidentur nisi oculis cordis, de quibus paulo ante dixi, quid Hieronymus senserit ad uidendum deum? Hinc est, quod etiam memoratus Mediolanensis episcopus in ipsa resun-ectrone dixit non facile esse deum uidere nisi his, qui mundo sunt corde, et ideo scriptum esse: Beati mundo corde, quia ipsi deum uidebunt. quantos beatos\', inquit, iam numerauerat et tamen eis uidendi deum non promiserat facultatem!\' deinde adiungit et dicit: Si ergo hi, qui mundo sunt corde, deum uidebunt, utique alii non uidebunt\'. et ne alios illos acciperemus, de quibus dictum est: Beati pauperes, beati mites et cetera, continuo subiunxit: \'Neque enim indigni