comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sciunt qͥd faciunt: Et petrus uoluit am¬
bulare. Ille tanquã caput: petrus tanquã
corpus: quia supra hanc petrã inquit ȩdi¬
ficabo eccłiam meã. Iussus. s̃ ambulare &
ambulabat: grã iubentis. ñ uirib suis S
cum uideret uentum ualidũ: timuit. &
mergi ceꝑat: conturbatus mexercitatione
sua. A quo uento ualido: Auoce inimi¬
ci: & atribulatione peccatoris Ergo ille qͦm
ille clamauit influctib. dñe ꝑeo. salua me:
talis & huius uox precessit Exaudi ds̃ de¬
precationem meam: et ne despexeris precẽ
meam: intende mͥ et exaudi me: Quare:
Quid enim pateris: Quid gemis: Contri¬
status sũ in exercitatione mea Exerceri me
quidem int̾ malos posuisti:s nimis exsur¬
rexerunt supra uires meas Tranquilla ꝑ¬
turbatum: manum extende mergentiz
Contristatus sum inexercitatione mea: &
conturbatus auoce inimici: et atribulatio¬
ne peccatoris Qm̃ declinauerunt inme

Expanded text:
sciunt quid faciunt . Et Petrus voluit amsciunt quid faciunt . Et Petrus voluit ambulare. Ille tanquam caput, Petrus tanquam corpus: quia super hanc petram, inquit, aedificabo Ecclesiam meam. Jussus est ambulare, et ambulabat gratia jubentis, non viribus suis. Sed cum videret ventum validum, timuit; et mergi jam coeperat, conturbatus in exercitatione sua. A quo vento valido? A voce inimici, et a tribulatione peccatoris. Ergo quomodo ille clamavit in fluctibus, Domine, pereo, salva me ; talis et hujus vox praecessit, Exaudi, Deus, deprecationem meam, et ne despexeris precem meam: intende mihi, et exaudi me. Quare? quid enim pateris? quid gemis? Contristatus sum in exercitatione mea. Exerceri me quidem inter malos posuisti, sed nimis exsurrexerunt supra vires meas: tranquilla perturbatum, manum extende mergenti. Contristatus sum in exercitatione mea, et conturbatus sum a voce inimici, et a tribulatione peccatoris: quoniam declinaverunt in me
Abbreviated transcription (Latin):
aliis. qui pcꝑcit & tͥ: non enim eũ transie¬
ris intercludenda. ẽ uia pietatis: Unde gͦ
iste orat positus int̃ malos: quoꝵ inimici¬
ciis exercebatur. Quid ait: Contristatus
sum in exeicitatione mea: & conturbat᷑ sum.
Cum extendit dilectionem ut diligat inimi¬
cos: affectus. ̃ tedio. multoꝵ immiciciis.
multorũ rabie circum latratus: & quadam
humana infirmitate succubuit. Hidit se iã
inciꝑe penetiari malã. ꝑsuasione diabolica.
ut odium inducat aduersum immicos: re¬
luctans odio. ut ꝑficeret ipsam dilectionem:
imipsa pugna. & luc̾ta turbatus. ẽ. Fius enĩ
uox. ẽ et in alio psalmo: turbatus pre ira
ocłs m̃s: Et quid ibi sequitur: Inueteraui in
omnib inimicis meis. Helut intempestate
et fluctib mergi ceꝑat: sicut. petrus. Ille
pridus: cuius omnino de corde auferri ñ
poterat inimici dilectio: Qui pendens
ineruce dicebat: Pat̃ ignosce illis: qͥa ne¬

Expanded text:
aliis qui pepercit et tibi. Non enim cum transiealiis qui pepercit et tibi. Non enim cum transieris, intercludenda est via pietatis. 5. Unde ergo iste orat positus inter malos, quorum inimicitiis exercebatur? quid ait? Contristatus sum in exercitatione mea, et conturbatus sum. Cum extendit dilectionem ut diligat inimicos, affectus est taedio, multorum inimicitiis, multorum rabie circumlatratus, et quadam humana infirmitate succubuit. Vidit se jam incipere penetrari mala persuasione diabolica, ut odium inducat adversum inimicos: reluctans odio ut perficeret ipsam dilectionem, in ipsa pugna et lucta turbatus est. Ejus enim vox est et in alio psalmo: Turbatus est prae ira oculus meus. Et quid ibi sequitur? Inveteravi in omnibus inimicis meis . Veluti in tempestate et fluctibus mergi coeperat, sicut Petrus . Ille pidus, cujus omnino de corde auferri non poterat inimici dilectio: qui pendens in cruce dicebat, Pater, ignosce illis, quia ne
Abbreviated transcription (Latin):
gratus. ẽ Abillo enim habet: quieqͥd boni
habet. Abipso enĩ habet miscdiã: quicqͥd
ẽ etiam unde tribulatur. Adhoc enim tri¬
bulatur: ne suꝑbiat: Adhoc tribulatur:
ut humilis agnoscat excelsum: Iu gͦ inimi¬
co tuo quem intolerabiliter pateris. quid
prestitisti: si ille habet eum immicum qui
ei tanta prestitit. & facit solem suum oriri
suꝑ bonos & malos. et pluit suꝑ iustos &
inuistos: In qui nec solem potes oriri face
homini bonȩ uoluntatis: Ergo qm̃ hec
tͥ dilectionis regła figitur. ut imitans pa¬
trem diligas inimicum. diligite enim in¬
quit inimicos urõs: in hoc precepto qͦmͦ
excrcereris. si nullum inimicum patere¬
ris: Hides gͦ ꝓdesse tͥ adaliquid: et qd ds̃
parcit malis: Psit tͥ adhabendã miscđiã:
quia et tu forte si bonus es. exmalo factus
es bonus: Et si ds̃ non parceret malis: nec
tu qui grãs ageres appareres: Parcat ergo

Expanded text:
gratus est; ab illo enim habet quidquid boni gratus est; ab illo enim habet quidquid boni habet. Ab ipso enim habet misericordiam, quidquid est etiam unde tribulatur. Ad hoc enim tribulatur, ne superbiat; ad hoc tribulatur, ut humilis agnoscat excelsum. Tu ergo inimico tuo, quem intolerabiliter pateris, quid praestitisti? Si ille eum habet inimicum qui ei tanta praestitit, et facit solem suum oriri super bonos et malos, et pluit super justos et injustos; tu qui nec solem potes oriri facere, homini bonae voluntatis Ergo quoniam haec tibi dilectionis regula figitur, ut imitans Patrem diligas inimicum: Diligite enim, inquit, inimicos vestros : in hoc praecepto quomodo exercereris, si nullum inimicum patereris? Vides ergo prodesse tibi aliquid: et quod Deus parcit malis, prosit tibi ad habendam misericordiam; quia et tu forte si bonus es, ex malo factus es bonus; et si Deus non parceret malis, nec tu qui gratias ageres, appareres. Parcat ergo
Abbreviated transcription (Latin):
rectores De ipsis gͦ rectorib habemus det̃¬
miNatam scripturaꝵ sententiã: qđ omni¬
no inde reditus alicuius eoꝵ sꝑandus ñ. ẽ
At uͦ de ipsis tenebris quarum ili rectores s̃
non sumus certi: ne forte qui erant tenebrȩ.
fiant lux. fidelib quippe iam factis: dicit
apłs. Fiustis aliquando tenebrȩ: nunc autẽ
lux indomino: Tenebrȩ inuob̃: lux indño.
Ergo fĩs omnes mali cum mali sunt: exer¬
cent bonos: Ecce enim breuit audite: et in¬
telligite Si bonus es: inimicũ ñ habebis
ẽ: ut imiteris bonitatim patris tui: qui
fac̃ solem suum oriri suꝑ bonos & malos:
& pluit suꝑ iustos & in iustos: Neq enim
tu habes inimicum: & d̃s non habet. Lu
quidẽ habes mimicum qui tecum creat̃
est. ille uͦ eum quem creauit. Inimicos g̾
đi malos & iniquos. sepe inscripturis legi¬
mus: & parcit eis ille qui non habet qd ei
imputet inimicus: eui omĩs immicus in¬

Expanded text:
rectores. De ipsis ergo rectoribus habemus deterrectores. De ipsis ergo rectoribus habemus determinatam Scripturarum sententiam, quod omnino inde reditus alicujus eorum sperandus non est. At vero de ipsis tenebris quarum illi rectores sunt, non sumus certi ne forte qui erant tenebrae, fiant lux. Fidelibus quippe jam factis dicit Apostolus, Fuistis aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino : tenebrae in vobis, lux in Domino. Ergo, fratres, omnes mali, cum mali sunt, exercent bonos. Ecce enim breviter audite, et intelligite. Si bonus es, inimicum non habebis fixa est, ut imiteris bonitatem Patris tui, qui facit solem suum oriri super bonos et malos, et pluit super justos et injustos . Neque enim tu habes inimicum, et Deus non habet. Tu quidem eum habes inimicum qui tecum creatus est; ille vero cum quem creavit. Inimicos ergo Dei malos et iniquos saepe in Scripturis legimus: et parcit eis ille qui non habet quod illi imputet inimicus, cui omnis inimicus in
Abbreviated transcription (Latin):
se inmicum: frẽm odisti & nescis: Diabolus
etangłi eius inscripturis scĩs manifestati s
nobis: qđ adignem ȩternum sint destinati.
psorum tantum desꝑanda. ẽ. correctio: contͣ
qͦs habemus occultam luctam: Adquã luc¬
tam nos armat apłs dicens Hon. ẽ. uob̃ colluc¬
tatio aduersus carnẽ & sanguinem: id÷ non
adueisus homines qͦs uidetis: s aduersꝰ pͥn¬
cipes. et potestates. & rectores mundi tene¬
brarum harum: Ne forte cum dixisset mun¬
di. intelligeres demones eẽ rectores cęli ett̃rȩ.
Mundi dixit. tenebrarũ harum: Mundi dĩx.
amatorum mundi: Mundi dix̃: impioꝵ et
iniquorum: Mundi dixit: de quo dicit
euuangłium: & mundus eũ ñ cognouit.
Si enĩ mundus ñ cognouit lucẽ. quia lux
lucet intenebris. & tenebrȩ eã non compre¬
henderunt: & ipsȩ tenebrȩ quȩ non com¬
prehenderunt lucẽ presentẽ. mundi nomi¬
ne appellantur. harum tenebraꝵ sunt illi

Expanded text:
se inimicum, fratrem odisti, et nescis. Diabolus se inimicum, fratrem odisti, et nescis. Diabolus et angeli ejus in Scripturis sanctis manifestati sunt nobis, quod ad ignem aeternum sint destinati. Ipsorum tantum desperanda est correctio: contra quos habemus occultam luctam, ad quam luctam nos armat Apostolus, dicens: Non est nobis colluctatio adversus carnem et sanguinem, id est adversus homines quos videtis; sed adversus principes et potestates et rectores mundi, tenebrarum harum . Ne forte cum dixisset, mundi, intelligeres daemones esse rectores coeli et terrae; mundi dixit, tenebrarum harum; mundi dixit, amatorum mundi; mundi dixit, impiorum et iniquorum; mundi dixit, de quo dicit Evangelium: Et mundus eum non cognovit . Si enim mundus non cognovit lucem, quia lux in tenebris lucet, et tenebrae eam non comprehenderunt, et ipsae tenebrae quae non comprehenderunt lucem praesentem, mundi nomine appellantur; harum tenebrarum sunt illi
Abbreviated transcription (Latin):
xaudi ds̃ deprecationẽ meã :¬
& ne despexeris precem meã.
intende mͥ et exaudi me:
Satagentis. solliciti. int̾bu¬
latione positi: uerba sunt
hȩc Orat multa patiens:
de malo liberari patiens desiderans: suꝑ ẽ.
ut audiamus in quo malo sit. Eecũ dicere
cata tͥbulatione coniungamꝰ orationem:
ontristatus sum in exercitatione mea: et con¬
turbatus sum: Ibi contristatus: ubi con¬
turbatus: In exercitatione mea inquit: Ho¬
mines malos qͦs patitur commemoratus. ẽ.
eandemq passionẽ maloꝵ hominum. exer¬
citationem suam dixit: ne putetis gratis
esse malos inhoc mundo: et nichil boni de
illis agere dcum: Omnis malus. aut ideo
uiuit ut corrigatur: aut ideo uiuit. ut ꝑ
illum bonus exerceatur: Ntinam gͣ qui nos
mͦ exercent. conuertantur. et nobiscum ex¬
erceantur: Tam̃ quamdiu ita sunt ut exer¬
ceant. ñ eos oderimus: quia meo qđ malus
ẽ quis eoꝵ utrum usq ad finem ꝑseueraturꝰ
sit ignoramus: Et plerũq cũ tͥ uideris odis¬

Expanded text:
xaudi, Deus, deprecationem meam, et ne despexeris precem meam: intende mihi, et exaudi me. Satagentis, solliciti, in tribulatione positi, verba sunt ista. Orat multa patiens, de malo liberari desiderans: superest ut audiamus in quo malo sit; et cum dicere cata tribulatione, conjungamus orationem. Contristatus sum in exercitatione mea, et conturbatus sum. Ubi contristatus? ubi conturbatus? In exercitatione mea, inquit. Homines malos quos patitur commemoraturus est, eamdemque passionem malorum hominum exercitationem suam dixit. Ne putetis gratis esse malos in hoc mundo, et nihil boni de illis agere Deum. Omnis malus aut ideo vivit ut corrigatur, aut ideo vivit ut per illum bonus exerceatur. Utinam ergo qui nos modo exercent, convertantur, et nobiscum exerceantur: tamen quamdiu ita sunt ut exerceant, non eos oderimus; quia in eo quod malus est quis eorum, utrum usque in finem perseveraturus sit, ignoramus; et plerumque cum tibi videris odis
Abbreviated transcription (Latin):
aut querunt noli tu plebs xp̃i: noli tu plebᷤ
di: noli tu corpus ulius copitis: Adtende
uinculũ pacis tuȩ: adtende ꝓmissum ui¬
te tuȩ Quid enim tͥ ꝓdest: quia exigis
iniurias quas ꝑtulisti: Ultio te reficit:
Ergo de malo alieno gaudebis: Passus es
malum: ignosce neduo mali sitis: et non
murmuras: hec ferre ñ potes: contradic¬
tionem & iniquitatem quitatis hiuius:
Requiesce inhis qui tecum intus sunt: & no¬
li querere solitudinem: Audi et de ipsis qͥd
dicat Qm̃ si mimicus exꝓbraset michi.
Et quidem suꝑius conturbatus erat in ex¬
ercitatione sua auoce inimici. & atribu¬
ladione peccatoris. Forte in illa ciuitate
positus. suꝑbã illã erigente turrẽ. quȩ
submersa est ut diuiderentur eoꝵ lin¬
guȩ: adtende intus quid gemat: ꝓpter

Expanded text:
aut quaerunt; noli tu, plebs Dei, noli, plebs aut quaerunt; noli tu, plebs Dei, noli, plebs Christi, noli, corpus illius capitis. Attende vinculum pacis tuae, attende promissum vitae tuae. Quid enim tibi prodest, quia exigis injurias quas pertulisti? Ultio te reficit? Ergo de malo alieno gaubebis? Passus es malum, ignosce; ne duo sitis. Et non murmuras, haec ferre non potes, contradictionem et iniquitatem civitatis hujus. Requiesce in his qui tecum intus sunt, et noli quaerere solitudinem. Audi et de ipsis quid dicat, Quoniam si inimicus exprobrasset mihi. Et quidem superius conturbatus erat in exercitatione sua a voce inimici et a tribulatione peccatoris, forte in illa civitate positus, superba illa erigente turrem quae submersa est ut dividerentur eorum linguae : attende intus quid gemat propter
Abbreviated transcription (Latin):
bita nr̃a: sicut et nos dimittimus debito¬
rib nris Nel inciuitate illa mala habun¬
dent usurȩ istȩ: ñ intrent parictes istos uͥ
pectus tunditur Quid facies: qͥa ibi tu
et ille uersus inmedio estis: Preces tibi
composuit celestis iuris. ꝑitus: qͥ nouerat
qͥd ibi ageret᷑ ait tͥ Alit ñimpetrabis:
Am̃ enim dico uob̃: qͥa si dimiseritis homi¬
Si autem ñ dimiseritis peccata hominib:
neq pat ur̃ dimittet uob̃ Quis hoc dic̃.
Qui scit quid ibi agatur: qui scit qđ tu
adstans petis Hide quid uoluit eẽ ipse
aduocatus tuus: ipse uiris peritus tuus:
ipse. assessor patris: Ipse uidex tuus dixit
alit̃ non accipies Quid facturus es. Non
accepturus: si non dicturus: Non acceptu¬
rus: si falsum dicturus: Ergo aut facturꝰ
& dicturiis: aut qđ petis ñ ꝑmeriturus: qͥa
qui hoc ñ faciunt. inusuris illis malis st̃:
Sint ibi uli. qui adhuc ydola aut adorant

Expanded text:
bita nostra, sicut et nos dimittimus debitobita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris . Vel in civitate illa mala abundent usurae istae, non intrent parietes istos ubi pectus tunditur. Quid facies, quia ibi tu et ille versus in medio estis? Preces tibi composuit coelestis jurisperitus: qui noverat quid ibi ageretur, ait tibi, Aliter non impetrabis. Amen enim dico vobis, quia si dimiseritis si autem non dimiseritis peccata hominibus, neque Pater vester dimittet vobis . Quis hoc dicit? Qui scit quid ibi agatur, quod tu adstans petis. Vide quod voluit esse ipse advocatus tuus: ipse jurisperitus tuus, ipse assessor Patris, ipse judex tuus dixit, Aliter non accipies. Quid facturus es? Non accepturus, si non dicturus; non accepturus, si falsum dicturus. Ergo aut facturus et dicturus, aut quod petis non promeriturus; quia qui hoc non faciunt, in usuris illis sunt malis. Sint ibi illi qui adhuc idola aut adorant,
Abbreviated transcription (Latin):
indomoaliquid mali facit: uel de malo suo
exubescit. Inplateis eius usura & dolus:
Tenus et ꝓfessionem habet Fenus & ars uo¬
eatur corpus: Dicitur corpus qͣsi neces¬
sarium ciuitati: & de ꝓfessione sua ue¬
ctigal impendit. Usq adeo inplatea est.
qd saltem abscondendum erat. Est &¬
t debet᷑ & turbatur ocłs in illo uersu ora¬
tionis. dimitte nob̃ debita nr̃a. Qͥd enĩ
ib facturus es. qͣndo oraturus es. & ad
ipsum uersum uenturus: Uerbũ con¬
tumeliosum audisti: uis exigere dampna¬
tionis supplicium: Uel tantum exige.
quantum dedisti feneratori Iniuriarum
pugno ꝑcussus es: interfectionẽ queris:
Usura mala: qua iturus es inoratione.
Si reliqueris orationem: qua circuiturus
es addñm: Eoce dices. Pater nr̃ qui es
incęlis. scĩficetur nom̃ tuũ. adueniat re¬
gnum tuum: fiat uoluntas tua sic̃ incȩ¬
lo & interra Dices. Panem nr̃m cotidianũ
da nob̃ hodie Uenies addimitte nob de¬

Expanded text:
in domo aliquid mali facit, vel de malo suo in domo aliquid mali facit, vel de malo suo erubescit: In plateis ejus usura et dolus. Fenus et professionem habet, fenus et ars vocatur: corpus dicitur, corpus quasi necessarium civitati, et de professione sua vectigal impendit: usque adeo in platea est quod saltem abscondendum erat. Est et  tibi debetur; et turbatur oculus in illo versu orationis, Dimitte nobis debita nostra. Quid enim ibi facturus es, quando oraturus es et ad ipsum versum venturus? Verbum contumeliosum audisti: vis exigere damnationis supplicium. Vel tantum exige quantum dedisti, fenerator injuriarum. Pugno percussus es, interfectionem quaeris. Usura mala. Qua iturus es in orationem? Si reliqueris orationem, qua circumiturus es ad Dominum? Ecce dices: Pater noster, qui es in coelis: sanctificetur nomen tuum. Veniat regnum tuum. Fiat voluntas tua, sicut in coelo et in terra. Dices: Panem nostrum quotidianum da nobis hodie. Venies ad, Dimitte nobis de
Abbreviated transcription (Latin):
reliquias contradicentium. optat pennaᷤ
auolationis: optat requiẽ deserti: Immo
duret int̃ contradicentes: ꝑferat minas:
bibat obꝓbria: expectet qui eum saluum
faciat apusillanimitate & tempestate:
Intueatur caput exemplum uiȩ suȩ: tn¬
quillecur inspe. & si turbatur inre: Die
ac nocte circum dabit eã suꝑ muros euis
iniquitas: et labor inmedio eiꝰ & inuisti¬
cia Et ideo labor ibi: quia iniquitas ibi.
Qͥa iniusticia ibi: ideo labor ibi S audi¬
ant extendentis manus: Henite adme õs
qui laboratis: Nos clamatis: uos contra¬
dicitis: uos conuiciamini: Ille econtra:
Nenite adme om̃s qui laboratis insuꝑbia
ur̃a: & requiescetis inhumilitate mea:
Discite ame inquit qm̃ mitis sum. ethumi¬
lis corde: & inuenietis requiẽ animabus
urĩs:. Vnde enĩ illi laborant: nͥ quia non¬
deficiet deplateis eius usura & dolus. Usu¬
ra & dolus non absconduntur saltem qͥa
mala sunt: s publice fiuint Et enim qui

Expanded text:
reliquias contradicentium, optat pennas reliquias contradicentium, optat pennas avolationis, optat requiem deserti. Imo duret inter contradicentes, perferat minas, bibat opprobria, exspectet qui eum salvum faciat a pusillanimitate et tempestate: intueatur caput, exemplum vitae suae, tranquilletur in spe, etsi turbatur in re. Die ac nocte circumdabit eam super muros ejus iniquitas, et labor in medio ejus et injustitia. Et ideo labor ibi, quia iniquitas ibi: quia injustitia ibi, ideo et labor ibi. Sed audiant extendentem manus: Venite ad me omnes qui laboratis. Vos clamatis, vos contradicitis, vos conviciamini: ille e contra, Venite ad me omnes qui laboratis in superbia vestra, et requiescetis in humilitate mea. Discite a me, inquit, quia mitis sum et humilis corde, et invenietis requiem animabus vestris . Unde enim illi laborant, ndefecit de plateis ejus usura et dolus. Usura et dolus non absconduntur saltem quia mala sunt, sed publice saeviunt. Etenim qui
Abbreviated transcription (Latin):
credentem & contradicentem: & tam̃ &
ipsos expectabat dicens: Pat̃ ignosce ulis.
quia nesciunt quid faciunt: Adhuc sane
contradicunt: De frontib omĩum modo
extendit manus suas adreliquias noncre¬
dentes: & contradicentes: Qm̃ uidi ini¬
quitatẽ & contradictionem inciuitate:¬
Die ac nocte circumdabit eam suꝑ muros
eius iniquitas & labor: Suꝑ muros eius.
suꝑ munimenta eius. denens qͣsi capita
euis. nobiles eius: Ille nobilis si xp̃ianus
eẽt: nemo remaneret paganus: Plerumq
dicunt homines: Nemo remaneret paganꝰ.
si ille eẽt xp̃ianus Plerumq dicunt homi¬
nes Et ille si fieret. xp̃ianus : qͥs remanet
paganus: Qđ̃ g̃ nondum fiunt xpĩan:
muri sunt ciuitatis illuis ñ credentis & con¬
tradicentis Quamdui isti muri stabunt:
Non semꝑ stabunt Cireuit archa muros
ihericho: Heniet tempꝰ septimo archȩ cir¬
cuitu: ut om̃s muri ciuitatis ñ credentis
& contradicentis cadant: Donec fiant. tur¬
batur iste in exercitatione sua: & ꝑferens

Expanded text:
redentem et contradicentem; et tamen et ipsos exspectans dicebat: Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt . Adhuc sanecontradicunt. De frontibus omnium modo extendit manus ad reliquias non credentes et contradicentes. Quoniam vidi iniquitatem et contradictionem in civitateuros ejus iniquitas et labor. Super muros ejus, super munimenta ejus, tenens quasi capita ejus, nobiles ejus. Ille nobilis si christianus esset, nemo remaneret paganus. Plerumque dicunt homines: Nemo remaneret paganus, si ille esset christianus. Plerumque dicunt homines: Et ille si fieret christianus, quis remaneret paganus? Quod ergo nondum fiunt christiani, quasi muri sunt civitatis illius non credentis et contradicentis. Quamdiu isti muri stabunt? Non semper stabunt. Circuit arca muros Jericho: veniet tempus septimo arcae circuitu, ut omnes muri civitatis non credentis et contradicentis cadant . Donec fiat, turbatur iste in exercitatione sua; et perferens
Abbreviated transcription (Latin):
uera sunt quȩ leguntur: qͥa ẽ. fides xp̃i q̃
falli ñ potest ¶uando inheresim remane¬
bit adtantã euidentiam sc̃ẽ eccłiȩ catholi¬
cȩ quam diffudit ds̃ ꝑtotum orbem terraꝵ.
quam ante quam diffunderet. ꝓmisit: pre¬
nuntiauit: sic exhibuit ut ꝓmisit Ergo
caueant & obseruent: qͥ ñtiment deum:
rtendit manum suã in retribuendo: pol¬
luerunt testamentũ ei Lege testamentũ:
qđ polluerunt. In semine tuo benedicentur
om̃s gentes Polluerunt testamentum eius:
Tu contra ista uerba contestatoris.qͥ dicis:
Affrica sola. istam grãm meruit scĩ donati:
in ipso remansit ȩccłia xp̃i Dic salti ȩc¬
cłiam donat Quare adiungis xpi de qͦ
dic̾tum. ẽ. insemine tuo benedicent᷑ om̃s

Expanded text:
vera sunt quae leguntur, quia est fides Christi quae vera sunt quae leguntur, quia est fides Christi quae falli non potest; quomodo in haeresi remanebit ad tantam evidentiam sanctae Catholicae, quam diffudit Deus per totum orbem terrarum; quam antequam diffunderet promisit, praenuntiavit, sic exhibuit ut promisit? Ergo caveant et observent qui non timent Deum. Extendit manum suam in retribuendo. 21. Polluerunt testamentum ejus. Lege testamentum quod polluerunt: In semine tuo benedicentur omnes gentes . Polluerunt testamentum ejus. Tu contra ista verba testatoris quid dicis? Africa sola istam gratiam meruit sancti Donati, in ipso remansit Ecclesia Christi. Dic saltem, Ecclesia Donati. Quare adjungis, Christi, de quo dictum est, In semine tuo benedicent
Abbreviated transcription (Latin):
Nouerat aliqͦs ꝑseueraturos: & in ꝑseuerati¬
one suȩ nequitiȩ morituros Hidemꝰ enim
eos: ꝙ nonẽ ulis commutatio: Qui sic
moriuntut inipsa ꝑuersitate. in ipso scisma¬
te. ñ. ẽ. ulis commutatio Humiliab it illos
ds̃: humiliab it illos indampnatione: qͥa
erecti sunt indissensione: Hon ẽ. illis cõmu¬
tatio: quia ñmutatur inmelius. s inpeius:
nec mecum sunt hic. nec inresurrectione:
Om̃s enim resurgemus: s ñ om̃s imutabi¬
mur. Quare: Quia ñ. ẽ illis commutatio:
et ñ timuerunt dm  Er̃s mei: unum reme¬
dium.ẽ. Timeant dm̃: deserant donatum.
Dicis illi Peris inheresi. inscisoate: et neces¬
se ẽ. ut ds retribuat istis malis. Uenies in
dampnationẽ: noli t̾ blandiri uerbis tui:
ñsequaris cȩcum ducem Cecus autem cȩ¬
cum ducens: simul infoueam cadunt. Qͥ a
adie ait: Quom̾ heri uixi: sic et hodie.
Parentes mei qd fuer̃: hoc et ego: Hontimes
dm̃: da timorem do Cogitet quia ista omĩa

Expanded text:
aliquos perseveraturos, et in perseveratione suae nequitiae morituros. Videmus enim eos, et non est illis commutatio: qui sic moriuntur in ipsa perversitate, in ipso schismate, non est illis commutatio. Humiliabit illos Deus, humiliabit illos in damnatione, quia erecti sunt in dissensione. Non est illis commutatio, quia non mutantur in melius, sed in pejus; nec cum hic sunt, nec in resurrectione. Omnes enim resurgemus, sed non omnes immutabimur . Quare? Quia non est illis commutatio, et non timuerunt Deum. Fratres mei, unum remedium est: timeant Deum, deserant Donatum. Dicis illi: Peris in haeresi, in schismate; necesse est ut Deus retribuat istis malis: venies in damnationem, noli tibi blandiri verbis tuis, non sequaris caecum ducem; caecus autem caecum ducens, simul in foveam cadunt . Quid ad me, ait? quomodo vixi heri, sic et hodie; parentes mei quod fuerunt, hoc et ego. Non times Deum. Da timorem Dei: cogitet quia ista omnia
Abbreviated transcription (Latin):
dalmi huius titulus habet
fructum plixitatis suȩ: si in¬
telligatur: Et quia psalmus
breuis.ẽ: compensemus inmo¬
ra dculi qđ inpsalmo nonim¬
morabimur: Inde enim pendec omnis uer¬
sus qui cantatur: Si quis itaq cognoscat
qđ indomus fronte prefixum ẽ: securus in¬
trabit: nec cum intrauerit errabit: Hoc .n.
impso poste p̃notatum ẽ: quomꝰ interius ñ
erretur Ttulus se ita habet: nfinem in

Expanded text:
almi hujus titulus habet fructum prolixitatis suae, si intelligatur: et quia Psalmus brevis est, compensemus in mora tituli quod in Psalmo non immorabimur. Inde enim pendet omnis versus qui cantatur. Si quis itaque agnoscat quod in domus fronte praefixum est, securus intrabit; nec cum intraverit, errabit. Hoc enim in ipso poste praenotatum est, quomodo interius non erretur. Titulus ejus sic se habet: In finem, in
Abbreviated transcription (Latin):
tuum: etiam ista ꝓpħatio. ẽ. non optatio.
Non maliuolentiȩ uoto ista dicuntur: sedd
tis euentura. ita ꝓpħata sunt quasi optata
sint. Quemadmodum enĩ ꝓpħa non im¬
perait.xp̃o. quamuis modo imperatiuo
ꝓnuntiet qđ dicit: accingere gladio tuo
et regna: ita ñ optat sed ꝓphetat qui dic̃:
effunde iram tuã ingentes quȩ te non no¬
uerunt. Quo more suo repetit dicens: et in
ñ nouerunt: ꝑhoc repetitum ẽ qđ non in¬
uocauerunt nomen eius. Quomͦ gͦ intelli

Expanded text:
tuum, etiam ista prophetatio est, non optatio. tuum, etiam ista prophetatio est, non optatio. Non malevolentiae voto ista dicuntur, sed stis eventura, ita prophetata sunt, quasi optata sint. Quemadmodum enim Propheta non imperat Christo, quamvis modo imperativo pronuntiet quod dicit, Accingere gladium tuupere procede, et regna : ita non optat, sed prophetat qui dicit, Effunde iram tuam in gentes quae te non noverunt. Quod more suo repetit, dicens, Et in non noverunt, per hoc repetitum est, quod non invocaverunt nomen ejus. Quomodo ergo intell
Abbreviated transcription (Latin):
adeo suo fornieando disꝑeat. Hec ergo
ipso affectu in hominũ afflictione sunt
turbulenta: indei autem dispositione
tranquilla sunt: cui dictum ẽ. tu autẽ
dñe uirtutum cũ tranquillitate iudicas.
Satis autẽ his ostenditur uerbis. ꝓpter pec¬
cata hominib licet fidelib has fieri tribu¬
lationes: quamuis hinc florescat marty¬
rum gła merito patientiȩ: & pie sustenta¬
to inflagello dñi moderamine discipline.
Hoc machabei inter seussima tormenta:
hos tres uini inter innoxias flaminas: hoc
ꝓphe scĩ incaptiuitate testantur. Quãuis
enim paternam correctionem fortissime
et pussime ꝑferrent: non tamen tacent hȩc
accidere meritis peccatorum. Horum enim
uox ẽ & inpsalmis. Fmendans emendauit
me dominus: & morti non tracdidit me.
Flagellat enim omnem filium quẽ recipit.
Et quis. ẽ. filius cui non det disciplinam pa
tuam ingentes quȩ te nonnouerunt: &
inregna quȩ non cognouerunt nomen

Expanded text:
a Deo suo fornicando dispereat. Haec ergo a Deo suo fornicando dispereat. Haec ergo ipso effectu in hominum afflictione sunt turbulenta; in Dei autem dispositione tranquilla sunt, cui dictum est: Tu autem, Domine virtutum, cum tranquillitate judicas . Satis autem his ostenditur verbis, propter peccata hominibus, licet fidelibus, has fieri tribulationes; quamvis hinc florescat martyrum gloria merito patientiae, et pie sustentato in flagello Domini moderamine disciplinae. Hoc Machabaei inter saeva tormenta , hoc tres viri inter innoxias flammas , hoc Prophetae sancti in captivitate testantur. Quamvis enim paternam correptionem fortissime et piissime perferant; non tamen tacent haec accidere meritis peccatorum: horum enim vox est et in Psalmis, Emendans emendavit me Dominus, et morti non tradidit me . Flagellat enim omnem filium quem recipit: et quis est filius cui non det disciplinam pattuam in gentes quae te non noverunt, et in regna quae non invocaverunt nomen
Abbreviated transcription (Latin):
babis nos pane lacrimarum: et potũ da¬
bis nobis inlacrimis inmensurã. Nã quo¬
usq dñe irasceris infinem: ita dictum est
ac si diceretur: noli domine uasci infinem.
Et ineo qđ sequitur exardescet uelut ignis
zelus tuus. utrumq subaudiendum est.
et quousq infinẽ. ac si diceretur quousq
exardescit uelut ignis zelus tuus infinẽ.
Nam ita hic duo ista subaudienda sunt.
sicut suꝑius unum ulud qđ dictũ ẽ. po¬
suerunt. Nam cum habeat prior senten¬
tia posuerunt morticina seruoꝵ tuoꝵ
escas uolatilib cęli: hoc uerbum posteriꝰ
non habet ubi dictum ẽ. carnes scoꝵ tuoꝵ
bestiis terrȩ: s subauditur utiq qđ habet
suꝑius posuerunt. Ira porro et zelus dei
non sunt ꝑturbationes di: sieut ñ nulli
scripturas quas non intelligunt arguuni.
s nomine irȩ intelligitur uindicta iniqͥ¬
tatis: nomine reli exactio castitatis: ne
anima legem dñi sui contempnat: &¬

Expanded text:
babis nos pane lacrymarum, et potababis nos pane lacrymarum, et potabis nos in lacrymis in mensura . Nam, quousque, Domine, irasceris in finem? ita dictum est, ac si diceretur, Noli, Domine, irasci in finem. Et in eo quod sequitur, Exardescet velut ignis zelus tuus, utrumque subaudiendum est, et, quousque, et, in finem; ac si diceretur, Quousque exardescet velut ignis zelus tuus in finem? Nam ita hic duo ista subaudienda sunt, sicut superius unum illud quod dictum est, posuerunt: nam cum habeat prior sententia, Posuerunt morticina servorum tuorum escas volatilibus coeli, hoc verbum posterior non habet, ubi dictum est, Carnes sanctorum tuorum bestiis terrae; sed subauditur utique quod habet superior, posuerunt. Ira porro et zelus Dei, non sunt perturbationes Dei, sicut nonnulli Scripturas quas non intelligunt arguunt: sed nomine irae intelligitur vindicta iniquitatis; nomine zeli exactio castitatis, ne anima legem Domini sui contemnat, et
Abbreviated transcription (Latin):
mors scõꝵ eius. Subsannatio et irrisio.
uel ut quidã interpretati sunt illusio. his
qui incircuitu nr̃o sunt. Repeticio est
sententie suꝑioris. Nam qđ supradictũ
s̃ obꝓbuum: hoc repetitum ẽ sub san¬
natio et irrisio. Et qdđ supra dictum est
uicinis nr̃ĩs. hoc repetitũ ẽ. qͥ in cireuitu
nr̃o sunt. Promde scđm ierusalem terre¬
nam uicini et incireuitu gentis ex utiq
aliȩ gentes intelliguntur. Seđm autem
ierłm liberam matrem nram: uicini sũt.
et incireuitu eius. int̃ quos inimicos su¬
os habitat ȩecłia. incireuitu orbis terra
dens unde intelligatur suꝑioris afflictio¬
nis commemoratio. ñ eẽ. quasi indieatio.
sed deploratio: usq quo inquit dñe ira¬
sceris infinem: exardescet uelut ignis ze¬
lus tuus: Rogat utiq ne ds̃ usq infi¬
nem irascatur: id÷ ne illa tanta pressura
et tribulatio. atq uastatio. usq infinem
ꝑseueret: sed temperet correctionem suã:
scđm illud qđ malio psalmo dicituꝵ. Ci¬

Expanded text:
rs sanctorum ejus . Subsannatio et irrisio: vel, ut quidam interpretati sunt, illusio, eis qui in circuitu nostro sunt. Repetitio est sententiae superioris: nam quod supra dictum est, opprobrium, hoc repetitum est, subsannatio et irrisio; et quod supra dictum est, vicinis nostris, hoc repetitum est, eis qui in circuitu nostro sunt. Proinde secundum Jerusalem terrenam vicini, et in circuitu gentis ejus, utique aliae gentes intelliguntur: secundum autem Jerusalem liberam matrem nostram, vicini sunt et in circuitu ejus, inter quos inimicos suos habitat Ecclesia in circuitu orbis terrardens, unde intelligatur superioris afflictionis commemoratio non esse quasi indicatio, sed deploratio: Usquequo, inquit, Domine, irasceris in finem, exardescet velut ignis zelus tuus? Rogat utique ne Deus usque in finem irascatur, id est, ne illa tanta pressura, et tribulatio, atque vastatio usque in finem perseveret; sed temperet correptionem suam, secundum illud quod in alio psalmo dicitur: Ci
Abbreviated transcription (Latin):
nationib ante ocłos nr̃os.homo nanq
cum datur inreꝓbum sensum: ininterio¬
ie sinu accipit supplicioꝵ mentum futuroꝵ
Obꝓbrium eorum qđ exꝓbrauerunt tibi dñs.
Hoc eis redde septuplum insinu eoꝵs: id÷ ꝓ
reꝓba: Ibi enim exꝓbrauerunt nomentuũ:
se arbitrantes de inseruis tuis delere de terra.
piendũ de om̃i genere piorum et ueroꝵ xp̃i¬
anorum: Nos ergo qͦs ꝑdere se posse putaue¬
runt. populus tuus et oues gregis tui: ut
qui gloriatur in dño głetur: confitebimͣt
in scł̃m. Alii autem codices habent confite¬

Expanded text:
nationibus ante oculos nostros. Homo namque nationibus ante oculos nostros. Homo namque cum datur in reprobum sensum, in interiore sinu accipit suppliciorum meritum futurorum. Opprobrium eorum, quod exprobraverunt tibi, Domine. Hoc eis redde septuplum in sinus eorum, id reproba. Ibi enim exprobraverunt nomen tuum, te arbitrantes in servis tuis delere de terra. piendum de omni genere piorum et verorum christianorum. Nos ergo quos perdere se posse putaverunt, populus tuus, et oves gregis tui, ut qui gloriatur, in Domino glorietur , confitebimur tibi in saeculum. Alii autem codices habent, confite
Abbreviated transcription (Latin):
hortante illoꝵ gła adimitandum accen¬
si: copiosissimis agminib crediderunt. Id̃o
dixit: scdm magnitudinem brachii tui.
Res enim tam magna secuta ẽ. inpopulis
xp̃ianis: ut eam qui se aliquid ꝑsequendo
ꝓficere putabant: nullomodo crederent
secuturam. Redde inquit uicinis nrĩs
septies tantum insinu eoꝵ. Non male
optat: s iusta prenunciat: et uentura ꝓ¬
phecat. Septenario autẽ numero idest
septupla retributione ꝑfectionem pene
uult intelligi: quia isto numero plenitu¬
do significari solet. Ynde et illud ẽ in bo¬
nis accipiendum. et in hoc scło septies can¬
tum: qđ positum ẽ ꝓomnib quasi nicħ
habentes et om̃ia possidentes. Nicinos di¬
cit: quia inter illos habitat eccłia usq in
diem separationis: Non enim modo fit
discessio corporalis. Insinu eoꝵ dicit utiq
nunc inoccultis: ut uindicta que in hac
uita agitur mocculto: post innotescat in

Expanded text:
hortante illorum gloria ad imitandum accenhortante illorum gloria ad imitandum accensi, copiosissimis agminibus crediderunt. Ideo dixit, Secundum magnitudinem brachii tui. Res enim tam magna secuta est in populis christianis, ut eam qui se aliquid persequendo proficere putabant, nullo modo crederent secuturam. 16. vers. 12. Redde, inquit, vicinis nostris septies tantum in sinus eorum. Non mala optat; sed justa praenuntiat, et ventura prophetat. Septenario autem numero, id est septupla retributione, perfectionem poenae vult intelligi, quia isto numero plenitudo significari solet. Unde et illud est in bonis, Accipiet in hoc saeculo septies tantum : quod positum est pro omnibus; Quasi nihil habentes, et omnia possidentes . Vicinos dicit, quia inter illos habitat Ecclesia usque in diem separationis: non enim modo fit discessio corporalis. In sinus eorum dicit, utique nunc in occultis; ut vindicta quae in hac vita agitur in occulto, post innotescat in
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħa gemitib ingemit: ut intret incon¬
spectii gemitus dĩ compeditorum. Pos¬
sunt et illi intelligi compediti qui p̃ceptis
sapientiȩ colligati sunt: quȩ patienter su¬
stentata. mornamenta uertuntur. Unde
scriptum ẽ Inice pedem tuum in compe¬
dib eius. Scd̾m magnitudinem inquit
brachii tui: recipe inadoptionem filios
mortificatoꝵ: uł siceut in aliis codicib
legitur. posside filios morti punitoꝵ. Ybi
satis uidetur mͥ ostendisse scriptura qͥs
fuerit gemitus compeditoꝵs: qͥ ꝓnomine
quȩ misto psalmo aꝑtissime ꝓpħantur.
Indiuersis enim passionib constituti ora¬
bant ꝓeccłia: ne infructuosus esset poste¬
ris sangius illoꝵ: ut dominica seges. un¬
de inimici eam putabant ꝑiturã. inde
feracus pullularet. Filios quippe morti¬
ficatoꝵ dicit. qui non solum non sunt
territi precedentium passionib: s ineũ
ꝓeuius nomine eos passos nouerant ex¬

Expanded text:
Propheta gementibus ingemit, ut intret in conPropheta gementibus ingemit, ut intret in conspectu Dei gemitus eorum. Possunt et illi intelligi compediti, qui praeceptis sapientiae colligati sunt, quae patienter sustentata in ornamenta vertuntur; unde scriptum est: Injice pedem tuum in compedes ejus . Secundum magnitudinem, inquit, brachii tui, recipe in adoptionem filios mortificatorum, vel sicut in aliis codicibus legitur, posside filios morte punitorum. Ubi satis mihi videtur ostendisse Scriptura, quis fuerit gemitus compeditorum, qui pro noquae in isto psalmo apertissime prophetantur. In diversis enim passionibus constituti orabant pro Ecclesia, ne infructuosus esset posteris sanguis illorum; ut dominica seges, unde inimici eam putabant perituram, inde feracius pullularet. Filios quippe mortificatorum dicit, qui non solum non sunt territi praecedentium passionibus, sed in eum pro cujus nomine passos eos noverant, ex
Abbreviated transcription (Latin):
compeditorum. uł sicut alii codices habẽt.
inconspectu tuo gemitus compeditoꝵ: ñ
facile quisquã repꝑit comiectos incompede ᷤᷤ
aꝑsecutorib scos. Et si accidit intã mala
atq multiplici uarietate penarũ iã raro
accidit ut non sit credendum hoc inisto
uersu qđ commemoraret potissimũ ele¬
gisse ꝓpham: Sed nimirum compedes
sunt infirmitas et corruptibilitas corꝑis.
que ad grauant animam. Peius enim fra¬
gilitatem. uelut quorundã doloꝵ molesti¬
arumq materiam. adimpietatem poterat.
compellere ꝑsecutor. Abhis compedibus
manere autẽ incarne necessarium ꝓpt̃
illos quib euangelium ministrabat. Do¬
nec ergo corruptibile hoc induat incor¬
ruptionem: et mortale hoc induat in¬
mortalitatem: uelut compedib caro in¬
fuma promptum impedit sp̃m. Has gͦ
compedes ñsentiunt nͥ qui insemet ipsis
ingemiscunt grauati: habitaculum qđ
de cȩlo ẽ suꝑindui cupientes: quia et mors
errori ẽ. & merori uita mortalis. Ero his

Expanded text:
um, vel sicut alii codices habent, in conspectu tuo gemitus compeditorum: non facile quisquam reperit conjectos in compedes a persecutoribus sanctos; et si accidit in tam magna atque multiplici varietate poenarum, tam raro accidit, ut non sit credendum hoc in isto versu quod commemoraret potissimum elegisse Prophetam. Sed nimirum compedes sunt infirmitas, et corruptibilitas corporis, quae aggravant animam. Per ejus enim fragilitatem, velut quorumdam dolorum molestiarumque materiam, ad impietatem poterat compellere persecutor. Ab his compedibus manere autem in carne necessarium propter illos quibus Evangelium ministrabat . Donec ergo corruptibile hoc induat incorruptionem, et mortale hoc induat immortalitatem , velut compedibus caro infirma promptum impedit spiritum. Has ergo compedes non sentiunt, nisi qui in semetipsis ingemiscunt gravati , habitaculum quod de coelo est superindui cupientes, quia et mors horrori est, et moerori vita mortalis. Pro his
Abbreviated transcription (Latin):
se penitentiȩ urentem dolore: quousq ca¬
put erectum suꝑbia beneficiis mimici ad
humilitatem salubrem deponitur: et in
bono illius huius malum uincitur. Inde
apłs uigilanter adiunrit: noli iunei ama¬
lo: sed uince inbono malum. Quomͦ autẽ
potest uincere in bono malum. insuꝑficie
bonus et mabdito malus: qui oꝑe parcit
et corde seuit: manu mitis. uoluntate cru¬
delis:Sic ergo specie poscentis in hoc psal¬
mo futura mimpios uindicta ꝓpħatur.
ut intelligamus scõs homines di suos in¬
imicos dilexisse: nec cuiquã uoluisse nͥ
bonum: qđ ẽ. pietas in hoc scło. eterni¬
tas infuturo: inpenis autem maloꝵ non
malis eorum. s. di bonis iudiciis delecta¬
tis: et ubicunq inscripturis scĩs legunt᷑
in homines odia eoꝵs. odia fuisse uicioꝵ:
quȩ ipse etiam unusquisq hominum
odire debet inse. si diligit se. Iam uͦ qđ se

Expanded text:
se poenitentiae urentem dolorem, quousque case poenitentiae urentem dolorem, quousque caput erectum superbia, beneficiis inimici ad humilitatem salubrem deponitur, et in bono illius hujus malum vincitur. Unde Apostolus vigilanter adjunxit, Noli vinci a malo, sed vince in bono malum . Quomodo autem potest vincere in bono malum in superficie bonus, et in alto malus; qui opere parcit, et corde saevit; manu mitis, voluntate crudelis? Sic ergo specie poscentis in hoc psalmo futura in impios vindicta prophetatur, ut intelligamus sanctos homines Dei suos inimicos dilexisse, nec cuiquam voluisse nisi bonum, quod est pietas in hoc saeculo, aeternitas in futuro: in poenis autem malorum, non malis eorum, sed Dei bonis judiciis fuisse delectatos; et ubicumque in Scripturis sanctis leguntur in homines odia eorum, odia fuisse vitiorum, quae ipse etiam unusquisque hominum oderit oportet in se, si diligit se. 15. ve
Abbreviated transcription (Latin):
lem suũ oriri suꝑ bonos et malos: et pluit
suꝑ iustos et iniustos. Nunquid tam̃ ideo
uel temporalib correctionib: ñemendat:
uł ꝑtinaciter duros infine non dampnat:
Sic ergo inimicus diligatur: ut ñ displiccat
dñi iusticia qua punitur. Et sic placeat iu¬
sticia qua punitur: ut non de malo eius s:
de bono uidice gaudeat᷑. Maliuolus uero
animus contristatur: si eius correctus eua¬
serit immicus. Etcum puniri eum uidet:
uindicari se ita gaudet. ut non iusticia dĩ
quem non diligit sed illius quẽ odit mi¬
seria delectetur. Et cum deo dimittit iu¬
dicium: ut plus noceat ds̃ quam ipse noce
posset exoptat. Et cum dat cẏbum inimico
esurienti. potumq sitienti: maliciose sapit
qd scriptum ẽ. hoc enim faciens. carboneᷤ
ignis congeres suꝑ caput eius. Agit enun
ut amplius ad grauet. et excitet ei indigna¬
tionem dĩ: quam carbonib ignis signif¬
can putat: non intelligens illum ignem es¬

Expanded text:
lem suum oriri super bonos et malos, et pluit lem suum oriri super bonos et malos, et pluit super justos et injustos ; numquid tamen ideo vel temporalibus correptionibus non emendat, vel pertinaciter duros in fine non damnat? Sic ergo inimicus diligatur, ut non displiceat Domini justitia qua punitur; et sic placeat justitia qua punitur, ut non de malo ejus, sed de bono judice gaudeatur. Malevolus vero animus contristatur, si ejus inimicus correctus evaserit poenam: et cum puniri eum videt, vindicari se ita gaudet, ut non justitia Dei quem non diligit, sed illius quem odit, miseria delectetur: et cum Deo dimittit judicium, ut plus noceat Deus quam ipse nocere posset exoptat: et cum dat cibum inimico esurienti, potumque sitienti, malitiose sapit quod scriptum est, Hoc enim faciens carbones ignis congeres super caput ejus. Agit enim ut amplius aggravet, et ei excitet indignationem Dei, quam carbonibus ignis significari putat; non intelligens illum ignem es
Abbreviated transcription (Latin):
niri: et cum in eum uidet adño uindica¬
ri. ñ eius delectatur pȩna. quia non eum
odit: s. diumna iusticia qͥa dm diligit.
Demq simhoc scło ineum iundicatur: uel ꝓ
illo etiam letatur si corrigitur: uel ecite pro
alus. ut eum timeant imitari. Ipse qͦ fit me¬
lior: non supplicio illius oqͥia sua pascen¬
do: sedertata emendando. Ac ꝑhoc de be¬
niuolentia ñ de malicia ẽ. qđ letatur istus
cũ uidet uindictam: et manus suas lauat.
id÷ oꝑa mundiora efficit insanguine hoc
ẽ mnexitio peccatoꝵ: sumens inde non ma¬
li aliem gaudium: s diuinȩ admonitionis
exemplum. Si autem infuturo scło ultimo
di iudicio uindicatur: hoc ei placet qđ
deo: ne bene sit malis: ne pioꝵ premiis eti¬
am impiis ꝑfruantur. Qđ utiq iniustum
ẽ: et aregula ueritatis quã iustus diligit
alienum. Cum enim nos addiligendos
inimieos dñs hortaretur: exemplum pro¬
posuit patris nr̃i qui incęlis ẽ: qui facit so¬

Expanded text:
niri; et cum in eum videt a Domino vindicaniri; et cum in eum videt a Domino vindicari, non ejus delectatur poena, quia non eum odit, sed divina justitia, quia Deum diligit? Denique si in hoc saeculo in eum vindicatur, vel pro illo etiam laetatur, si corrigitur; vel certe pro aliis, ut eum timeant imitari. Ipse quoque fit melior, non supplicio illius odia sua pascendo, sed errata emendando. Ac per hoc de benevolentia, non de malitia est quod laetatur justus, cum videt vindictam, et manus suas lavat, id est, opera mundiora efficit in sanguine, hoc est in exitio peccatoris; sumens inde non mali alieni gaudium, sed divinae admonitionis exemplum. Si autem in futuro saeculo, ultimo Dei judicio vindicatur, hoc ei placet quod Deo; ne bene sit malis, ne piorum praemiis etiam impii perfruantur: quod utique injustum est, et a regula veritatis, quam justus diligit, alienum. Cum enim nos ad diligendos inimicos Dominus hortaretur, exemplum proposuit Patris nostri qui in coelis est, qui facit so
Abbreviated transcription (Latin):
tandem aliquando ñ iusticia ductus. s te¬
dio uictus audiuit. Hoc autem dñs ꝓpo¬
suit: ut ostenderet multomagis dm̃ iustũ
cito facturum ẽẽ. iudicium electoꝵ suoꝵ:
qui adeum clamant die ac nocte. Inde. ẽ
et ille sub ara di martyrum clamor: ut
di iudicio uindicent᷑. ybi ẽ ergo illud dili¬
gite inmicos ur̃os. benefacite his qui uoᷤ
oderunt: et orate ꝓeis qui uos ꝑsecunt᷑:
Ubi ẽ. et illud: non reddentes malũ ꝓmalo.
nec maledictum ꝓmaledicto: et nulli ma¬
lum ꝓmalo reddentes: Si enim malũ ꝓ
malo non ẽ. cuiquam reddendum: ñ solũ
factum malum ꝓfacto malo: s nec uotũ
malũ reddendum ẽ. ꝓfacto uł uoto malo.
Reddit autem uotum malum: qui etiam¬
si non se ipsum uindicat: tamen ut eius
immicum ds̃ puniat. expectat atq optat.
stus de intmicis suis uelint adño uindi¬
can. unde discernent᷑. nͥ quia iustus et ma¬
gis cupit inimicum suum corrigi quã pu¬

Expanded text:
tandem aliquando non justitia ductus, sed taetandem aliquando non justitia ductus, sed taedio victus audivit : hoc autem Dominus proposuit, ut ostenderet multo magis Deum justum cito facturum judicium electorum suorum, qui ad eum clamant die ac nocte. Inde est et ille sub ara Dei martyrum clamor, ut Dei judicio vindicentur. Ubi est ergo illud, « Diligite inimicos vestros, benefacite eis qui vos oderunt, et orate pro eis qui vos persequuntur » ? ubi est et illud, « Non reddentes malum pro malo, nec maledictum pro maledicto » ; et, « Nulli malum pro malo reddentes » ? Si enim malum pro malo non est cuiquam reddendum; non solum factum malum pro facto malo, sed nec votum malum reddendum est pro facto vel voto malo. Reddit autem votum malum, qui etiamsi non ipse vindicat, tamen ut ejus inimicum Deus puniat, expectat atque optat. nimicis suis velint a Domino vindicari, unde discernentur, nisi quia justus et magis cupit inimicum suum corrigi quam pu
Abbreviated transcription (Latin):
stionis intelligitur dictum: innotescat
ante ocłos nr̃os uindicta innationibus.
Et hȩc quidem ut diximus ꝓpħatio ẽ: ñ
adoptio. S propter ulud qđ scriptum
c̃. inapocalypsin sub ara di martyres addm
clamare et dicere. quousq dñe non uindi¬
cas sanguinem nr̃m. non ẽ. pretereundum
quem admodum accipi oporteat: ne ꝓpter
exsaturandum odium credantur scĩ desi¬
derare uindictam: qđ ab eoꝵ ꝑfectione lon¬
ge abest. Et tamen scriptum ẽ. Letabitur
iustus cum uident uĩdictam impioꝵ: ma¬
nus suas lauabit insanguine peccatorum.¬
s date locum irȩ. Scriptum ẽ. enim. Michi
uindictam: etego retribuam dicit dominꝰ.
N ec ipse itaq precepit. ut nolint uindicari:
sedut non se ipsi uindicantes dent locum
irȩ dei. qui dicit. mͥ uindictam et ego retͥ¬
buam. Et dñs in euangłio uiduã ꝓponit
insimilitudinem: quȩ uindicari desideran
iudicem interpellabat iniustũ: qui eam

Expanded text:
stionis intelligitur dictum, Innotescat stionis intelligitur dictum, Innotescat ante oculos nostros vindicta in nationibus. 14. Et haec quidem, ut diximus, prophetatio est, non optatio: sed propter illud quod scriptum est in Apocalypsi, sub ara Dei martyres ad Deum clamare et dicere, Quousque, Domine, non vindicas sanguinem nostrum ? non est praetereundum quemadmodum accipi oporteat; ne propter exsaturandum odium credantur sancti desiderare vindictam, quod ab eorum perfectione longe abest. Et tamen scriptum est, « Laetabitur justus, cum viderit vindictam impiorum; manus suas lavabit in sanguine peccatorsed date locum irae; scriptum est enim, Mihi vindictam, et ego retribuam, dicit Dominus » . Nec ipse itaque praecipit ut nolint vindicari, sed ut non se ipsi vindicantes dent locum irae Dei qui dixit, Mihi vindictam, et ego retribuam. Et Dominus in Evangelio viduam proponit in similitudinem, quae vindicari desiderans, judicem interpellabat injustum, qui eam