comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sa patiendi. Quando illa bona ẽ:tunc ista
uera ẽ. Quando illa. non polluit᷑ cupidita¬
te: tunc a falsitate. ista distinguit᷑. Cũ uͦ
illa tenet᷑ in crimine: tunc huiꝰ multũ er¬
rat᷑ in nomine. Non enim sicut om̃s qui
sciunt. sunt participes scientiȩ: ita om̃s
qui patiuntur. sunt participes patientie.
nere coronant᷑. Ueruntamen cũ ꝓ libidinib
uł etiam scelerib. cum deniq ꝓ ista tempo¬
rali uita ac salute multa hommes horren¬
da mirabilit̃ sufferunt: satis nos admonent.
quanta sufferenda sint ꝓuita bona: ut etiã
patientia possidebitis animas urãs. Non
pereat: quanta debet sufferre ne pereat:
Deinde ut illud dicam. quod culpabile ñ ẽ.
sitanta ꝑfert ꝓsalute carnis suȩ int̾ manus
secantium siue urentium medicoꝵ. quanta
debet sufferre ꝓsua anima int̃ furores quoꝵ¬
libet inimicorum: cũ medici ne corpus mori¬
atur. ꝑpenas corpori consulant: inimici aũt.

Expanded text:
sa patiendi. quando illa bona est, tunc ista sa patiendi. quando illa bona est, tunc ista uera est; quando illa non polluitur cupiditate, tunc a falsitate ista distinguitur. cum uero illa tenetur in crimine, tunc huius multum erratur in nomine. non enim sicut omnes qui sciunt sunt participes scientiae, ita omnes qui patiuntur sunt participes patientiae; nere coronantur. Verum tamen cum pro libidinibus uel etiam sceleribus, cum denique pro ista temporali uita ac salute multa homines horrenda mirabiliter sufferunt, satis nos admonent, quanta sufferenda sint pro uita bona, ut etiam p atientia possidebitis animas uestras; non pereat. quanta debet sufferre, ne pereat! deinde, ut illud dicam, quod, culpabile non est, si tanta suffert pro salute carnis suae inter manus secantium siue urentium medicorum, quanta debet sufferre pro salute sua inter furores quorumlibet inimicorum! cum medici, ne corpus moriatur, per poenas corpori consulant, inimici autem
Abbreviated transcription (Latin):
insomnes:atq ut transeuntes excipiant in¬
nocentes. sub qualibet cęli asꝑitate. nocen¬
tem animũ corpusq defigunt: Quidam
uero eorũ inuicem dorq̃re se ꝑhibent᷑. ita
ut exercitatio contra penas. nichil distet
a penis.Non enĩtantum fortassis excruci¬
antur aiudicȩ. ut adolentibus ueritas in¬
quirat᷑: quantum a suis sociis ut apatienti¬
bus non ꝓdatur. Et tam̃ in hisomĩb miran¬
da ẽ potius quam laudanda patientia: im¬
mo nec miranda nec laudanda quȩ nulla
ẽ: sed miranda duritia. neganda padientia.
Nichil autem illic iure laudandum: nicħ
q rectius maiore supplicio dignũ iudicaue¬
ris animũ: quantomagis uiciis subdit in¬
strumenta uirtutũ. Patientia comes est sa¬
pientiȩ: non famula concupiscentiȩ. Pati¬
entia amica ẽ bonȩ conscientiȩ : non inimi¬
ca innocentiȩ.Cum gͦ quenquam uideris
patient̾ aliquid pati: noli continuo lauda¬
re patientiam: quam non ostendit nͥ cau¬

Expanded text:
insomnes, atque ut transeuntes excipiant ininsomnes, atque ut transeuntes excipiant innocentes, sub qualibet caeli asperitate nocentem animum corpusque defigunt? quidam uero eorum inuicem torquere perhibentur, ita ut exercitatio contra poenas nihil distet a poenis. non enim tantum fortassis excruciantur a iudice, ut a dolentibus ueritas inquiratur, quantum a suis sociis, ut a patientibus non prodatur. et tamen in his omnibus miranda est potius quam laudanda patientia, immo nec miranda nec laudanda, quae nulla est, sed miranda duritia, neganda patientia; nihil autem illic iure laudandum, nihil que rectius maiore supplicio dignum iudicaueris animum, quanto magis uitiis subdit instrumenta uirtutum. patientia comes est sapientiae, non famula concupiscentiae; patientia amica est bonae conscientiae, non inimica innocentiae. Cum ergo quemquam uideris patienter aliquid pati, noli continuo laudare patientiam, quam non ostendit nisi cau
Abbreviated transcription (Latin):
labores doloresq ꝑtulerit: parum ẽ qͦd po¬
pulari uanitate nullis reprehensionibus
cohibet᷑. s insuꝑ extollitur laudib: qm̃ lau
riis animȩ suȩ. Uis enim desideriorum. fa¬
cit tolerantiam laborum et doloꝵ: et ne¬
mo nisi pro eo quod delectat. sponte sus¬
cipit ferre quod cruciat. S iste ut dixi
cupiditates ꝓpt quas explendas qui eis
flagrant multa et acerba patientissime
sustinent. licitȩ existimant᷑ legibq con¬
cesse. Quid. quod etiam pro aꝑtis sceleri¬
bus. non ut ea puniant. sed ut ꝑpetrent.
multa homines grauissima ꝑferunt: Non¬
ne de quodam nobilissimo patriȩ parri¬
cida scłarium litterarum locunt᷑ auctores.
qͦd famem. sitim. figus ferre poterat: eiꝰ¬
q erat corpus patiens in ediȩ. algoris. iugi¬
liae. supra quam cuiquam credibile est:
Quid de latronibus dicam. quorum oms
cum insidiant᷑ uiatorib. noctes ꝑpetiunt᷑

Expanded text:
labores doloresque pertulerit. parum est quod polabores doloresque pertulerit. parum est quod populari uanitate nullis reprehensionibus cohibetur, sed insuper extollitur laudibus, quoniamesideriis animae suae. uis enim desideriorum facit tolerantiam laborum et dolorum; et nemo nisi pro eo, quod delectat, sponte suscipit ferre quod cruciat. sed istae, ut dixi, cupiditates, propter quas explendas qui eis flagrant multa dura et acerba patientissime sustinent, licitae existimantur legibusque concessae. Quid? quod etiam pro apertis sceleribus, non ut ea puniant, sed ut perpetrent, multa homines grauissima perferunt? nonne de quodam nobilissimo patriae parricida saecularium litterarum loquuntur auctores, quod famem, sitim, frigus ferre poterat eiusque erat corpus patiens inediae, algoris, uigiliae supra quam cuiquam credibile est? quid de latronibus dicam, quorum omnes cum insidiantur uiatoribus, noctes perpetiuntur
Abbreviated transcription (Latin):
tant. tanto infelicius concupiscunt. Qnͣta
ꝓfalsis diuituis. quanta ꝓuanis honoribus.
quanta ꝓludicris affectionib ꝑiculosissima
et molestissima patientissime tolerant᷑. Pecu¬
niȩ.gle. lascuuȩ cupidos uidemus ut ad
desiderata ꝑueniant. adeptisq non careant.
soles. ymbres. glacies. fluctus. et ꝓcellosissi¬
mas tempestates. asꝑa et incerta bellorum
immanium. plagarum ictus et uulnera
horrenda. non in euitabili necessitate. s cul¬
pabili uoluntate ꝑferre. Uerum hȩc. quodã
modo licite uident᷑ insaniȩ. Nanq auaricia.
ambitio. luxuria. et uariorum oblectamen¬
ta ludorum. nisi propt̃ illa facinus aliqͦd
admittat᷑. siue flagitium quod legib ꝓhi¬
bet᷑ humanis: putant᷑ ad innocentiã ꝑtine̾.
ꝓhabenda uel augenda pecunia. aut pro
ad. ipiscendis uł retinendis honorib. in
agone certando. seu uenando. seu theatricũ
aliquid plausibilit̃ exhibendo. magnos

Expanded text:
tant, tanto infelicius concupiscunt. quanta tant, tanto infelicius concupiscunt. quanta pro falsis diuitiis, quanta pro uanis honoribus, quanta pro ludicris affectionibus periculosissima et molestissima patientissime tolerantur! pecuniae, gloriae, lasciuiae cupidos uidemus, ut ad desiderata perueniant adeptisque non careant, soles, imbres, glacies, fluctus et procellosissimas tempestates, aspera et incerta bellorum, inmanium plagarum ictus et uulnera horrenda non ineuitabili necessitate, sed culpabili uoluntate perferre. uerum haec quodam modo licitae uidentur insaniae. Namque auaritia, ambitio, luxuria et uariorum oblectamenta ludorum, nisi propter illa facinus aliquod admittatur siue flagitium, quod legibus prohibetur humanis, putantur ad innocentiam pertinere:  pro habenda uel augenda pecunia aut pro adipiscendis uel retinendis honoribus aut in agone certando seu uenando seu theatricum aliquid plausibiliter exhibendo magnos
Abbreviated transcription (Latin):
mana patientia quam capere possumus. et
habere debemus. cuiusmodi sit: quantũ do¬
minus tribuit. et quantum patit᷑ breuitas
p̃sentis sermonis expediam. Patientia ho¬
minis quȩ recta ẽ. atq laudabilis. et uoca¬
bulo digna uirtutis. ea ꝑhibet᷑. qua mala¬
equo animo toleramus: ne ammo iniquo bo¬
na deseramus: ꝑquȩ ad meliora ꝑueniamꝰ.
Qua ꝓpt̾ impatientes dũ mala patinolunt.
non efficiunt ut amalis eruant᷑. s ut mala
grauiora patiant᷑. Patientes autẽ qͥ mala
malunt non cõmittendo ferre. quã ñ feren¬
do committere: et leuiora faciunt quȩ ꝑpa
tientiam patiunt᷑. et peiora euadunt qui¬
bus ꝑ impatientiam mergerent᷑. Bona uero
ȩt̃na et magna non ꝑdunt dũ malis tempo¬
ralibus breuibusq non cedunt: qm̃ ñ st̃
condigne passiones huiꝰ temporis. sic̃ apls
mines dura sustineant. ꝓ rebus quas uicio¬
se diligunt: et quantũ his felices fieri pu¬

Expanded text:
mana patientia, quam capere possumus et mana patientia, quam capere possumus et habere debemus, cuius modi sit, quantum dominus tribuit et quantum patitur breuitas praesentis sermonis, expediam. Patientia hominis, quae recta est atque laudabilis et uocabulo digna uirtutis, ea perhibetur, qua aequo animo mala toleramus, ne animo iniquo bona deseramus, per quae ad meliora perueniamus. quapropter inpatientes, dum mala pati nolunt, non efficiunt, ut a malis eruantur, sed ut mala grauiora patiantur. patientes autem, qui mala malunt non committendo ferre quam non ferendo committere, et leuiora faciunt, quae per patientiam patiuntur, et peiora euadunt, quibus per inpatientiam mergerentur. bona uero aeterna et magna non perdunt, dum malis temporalibus breuibusque non cedunt, quoniam non sunt condignae passiones huius temporis, sicut apostolus mines dura sustineant pro rebus, quas uitiose diligunt et quanto ipsi his feliciores fieri pu
Abbreviated transcription (Latin):
etiam ipsius qui nobis eã largit᷑.
qua malos ut corrigant᷑ expectat.
patientia predicet᷑. Ita quamuis ds̃ nichil¬
mali pati possit. patientia uero a patiendo
nomen accepit: patientem tamen dm̃. non
modo fidelit̾ credimus: uerũ etiam salubri¬
ter confitemur.S dei patientia qualis et
quanta sit. quem nichil patientem. nec ta¬
men impatientẽ. immo etiam et patientis¬
simũ dicimus. uerbis explicare quis possit:
Ineffabilis gͦ ẽ illa patientia. non tamen
nulla: sicut zelus eius. sicut ira cius. et si qͥd
huiꝰ modi ẽ. Nam si tanquam nr̃a ista cogite¬
mus: in illo nulla sunt. Nichil enim horũ
nos sine molestia sentimus. Absit autẽ: ut
impassibilem deinaturam. ꝑpeti ullam mo¬
lestiam suspicemur. Sicut autẽ zelat sine
aliquo liuore: irascit᷑ sine aliqua ꝑturbati¬
one: miscret᷑ sine aliquo dolore: penitet cũ
sine alicuius suȩ prauitatis correctione: ita
est patiens sine ulla passione. Nunc itaq hu¬

Expanded text:
etiam ipsius, qui nobis eam largitur, etiam ipsius, qui nobis eam largitur, qua malos ut corrigantur expectat, patientia praedicetur. ita quamuis deus nihil pati possit, patientia uero a patiendo nomen acceperit, patientem tamen deum non modo fideliter credimus, uerum etiam salubriter confitemur. sed dei patientia qualis et quanta sit, quem nihil patientem nec tamen inpatientem, immo etiam patientissimum dicimus, uerbis explicare quis possit? ineffabilis est ergo illa patientia, non tamen nulla, sicut zelus eius, sicut ira eius et si quid huius modi est. nam si tamquam nostra ista cogitemus, in illo nulla sunt. nihil enim horum nos sine molestia sentimus; absit autem ut inpassibilem dei naturam perpeti ullam molestiam suspicemur. sicut autem zelat sine aliquo liuore, irascitur sine aliqua perturbatione, miseretur sine aliquo dolore, paenitet eum sine alicuius suae prauitatis correctione: ita est patiens sine ulla passione. nunc itaque hu
Abbreviated transcription (Latin):
numerans qͣntauenert. Tuautẽ uidendo dm̃
ostende q̃ p̃dixit. ñ eredis daturũ eẽ ꝙ ꝓmisit
nis mundi ẽ. migrandum ẽ de mundo: ñ
amandus ẽ mundus. Ecce turbat᷑ mundꝰ.
et amatur mundus. Quid si tranquillus
eẽt mundus: formoso quomͦ hereres.qui sic
amplecteris fȩdum: flores eius quomͦ col¬
ligeres: qui abspinis non reuocas manũ:
Non uis relinquere mundum: Relinquet
te mundus: et si sequeris mundũ. Cor ergo
mundemus Rm̃i: et non ꝑdamus sustinen¬
tiam. S ꝑcipiamus sapientiam: et teneamꝰ
continentiam.Transit labor: uenit requies.
Transeunt falsa deliciosa: et uenit bonũ. qͦd
concupiuit anima fidelis. Cui in ardescit et
suspirat omĩs ꝑegrinus inseculo. Patria bo
Egłoꝵ patria ubi nullus ciuis morit᷑. quo nul¬
lus hostis admittit᷑. Patria ubi habeas sempi¬
ternum dm̃ amicum: ubi nullum timeas
irtys animi quȩ patientia dicit᷑.
tam magnum deibonum ẽ: ut

Expanded text:
numerans quanta venerunt. Tu autem videndo Deum numerans quanta venerunt. Tu autem videndo Deum ostendere quae praedixit, non credis daturum esse quod promisit? nis mundi est, migrandum est de mundo, non amandus est mundus. Ecce turbatur mundus, et amatur mundus. Quid, si tranquillus esset mundus? Formoso quomodo haereres, qui sic amplecteris foedum? Flores ejus quomodo colligeres, qui ab spinis non revocas manum? Non vis relinquere mundum, relinquit te mundus, et sequeris mundum. Cor ergo mundemus, charissimi: et non perdamus sustinentiam; sed percipiamus sapientiam, et teneamus continentiam. Transit labor, venit requies: transeunt falsa deliciosa, et venit bonum quod concupivit anima fidelis, cui inardescit et suspirat omnis peregrinus in saeculo: patria bon Angelorum; patria ubi nullus civis moritur, quo nullus hostis admittitur; patria ubi habeas sempiternum Deum amicum, ubi nullum timeas Virtus animi, quae patientia dicitur, tam magnum dei donum est, ut
Abbreviated transcription (Latin):
apłs dicit: quia habitat xp̃c ꝑfidem in cor¬
dib nris. Excita gͦ xp̃m incorde tuo: uigi¬
let fides tua: tranquillet᷑ conscientia tua.
et liberat᷑ nauis tua. Senti. qm̃ qui ꝓmisit
uerax est. Nondum ostendit: quia nondũ
est tempus ut ostendat. Multa iam tamen
ostendit: xp̃m suum ꝓmisit. et dedit. Resur
sit:⁊ dedit. Tribulationes ipsas:⁊aggeres calami¬
tatum in reb humanis p̃dixit: ⁊ ostendit Qñ¬
ta sunt que restant: Implentur que ꝓmissa
sunt. implent᷑ que predicta sunt. et titu¬
bas ne ueniat quod restat: Tunc timere de¬
beres: si qͦd p̃dictum ẽ. non uideres. Bella ft̃.
fames sunt. contriciones sunt. regnũ suꝑ
regnum ẽ: t̾remotus sunt. Calamitatũ sunt
ex aggerationes. abundantia scandaloꝵ.
frigus caritatis: copia iniquitatis. Hec oĩa
lege: p̃dicta sunt. lege: uide qͥa oĩa q̃ uides p̃¬
dicta sunt: et crede te uisurũ eẽ ꝙ ñdũ uenit.

Expanded text:
apostolus dicit, quia habitat Christus per fidem in corapostolus dicit, quia habitat Christus per fidem in cordibus nostris . Excita ergo Christum in corde tuo, vigilet fides tua, tranquilletur conscientia tua, et liberatur navis tua. Senti, quoniam qui promisit verax est. Nondum ostendit; quia nondum est tempus ut ostendat. Multa jam tamen ostendit: Christum suum promisit, et dedit: resurrsit, et dedit: tribulationes ipsas et aggeres calamitatum in rebus humanis praedixit, et ostendit. Quanta sunt quae restant? Implentur quae promissa sunt, implentur quae praedicta sunt: et titubas ne non veniat quod restat? Tunc timere deberes, si quod praedictum est non videres. Bella sunt, fames sunt, contritiones sunt. Regnum super regnum est, terrae motus sunt, calamitatum sunt exaggerationes, abundantia scandalorum, frigus charitatis, copia iniquitatis. Haec omnia lege, praedicta sunt. Lege, vide, quia omnia quae vides praedicta sunt: et crede te visurum esse quod nondum venit,
Abbreviated transcription (Latin):
scalas. quib aterra migrem incȩlũ: Noli
qui tibi qͦd dares dedi: laturarios tͥ pauꝑes
feci. Si uerbi grã inuenires aliquẽ mopẽ
transmare aut quo ire uelles:inuenires
inde ciuem aliquem necessitatẽ patien¬
tem: diceres tibi. Ciuis iste inde ẽ. quo ego
uolo ire. Eget hic: do illi. qͦd ibi mͥ reddat.
Eget hic pauꝑ: ciuis ẽ regni cȩloꝵ. Quid du¬
bitas facere traiecticium: Sic enim dant
qui hoc faciunt: ut plura accipiant. cũ
ad ea loca uenerint. unde ẽ ille qui acce¬
si fidem excitemus. Namuane conturba¬
mur.Quare uane conturbam᷑: Quia dor¬
miente xp̃o inuane:pene naufragauert̃
discipulĩ. Dormiebat iħc: et turbabantur
discipuli. Uenti seuiebant: fluctus excita¬
bantur: nauis mergebant᷑. Quare: Quia
iħc dormiebat. Sic et tu. Quando tempe¬
states temptationũ seuiunt in isto seculo:
turbat᷑ cor tuum. tanquam nauis tua. Quare:
nisi quia dormit fides tua: Sic enĩ paulus

Expanded text:
scalas, quibus a terra migrem in coelum? Noli,scalas, quibus a terra migrem in coelum? Noli,qui tibi quod dares dedi, laturarios tibi pauperes feci. Si, verbi gratia, invenires aliquem inopem de trans mare, aut quo ire velles, invenires inde civem aliquem necessitatem patientem, diceres tibi: Civis iste inde est quo ego volo ire; eget hic, do illi quod ibi mihi reddat. Ecce eget hic pauper, civis est regni coelorum: quid dubitas facere trajectitium? Si enim dant qui hoc faciunt, ut plura accipiant, cum ad ea loca venerint, unde est ille qui accesi fidem excitemus. Nam vane conturbamur. Quare vane conturbamur? Quia dormiente Christo in navi, pene naufragaverunt discipuli. Dormiebat Jesus, et turbabantur discipuli. Venti saeviebant, fluctus excitabantur, navis mergebatur . Quare? Quia Jesus dormiebat. Sic et tu, quando tempestates tentationum saeviunt in isto saeculo, turbatur cor tuum, tanquam navis tua. Quare, nisi quia dormit fides tua? Sic enim Paulus
Abbreviated transcription (Latin):
ratus ẽ dare: inunoquoq: paupere tempora¬
liter ẽ dignatus accipere. E consiliũ dat.
quo migres: Dedit enĩ consilium: quo mi¬
grare debeas. Migra de t̾ra incelum: ne ꝑdas.
Quam multi enĩ quod seruabant ꝑdidert̃.
et nec sic correcti. in cȩlo ponere didicert̃.¬
Ille gͦ qui forte tibi diceret. migra diuitias
tuas ab occidente in orientẽ. si non uis ut
pereant: estuares. laborares.satageres. at¬
tenderes quanta eẽnt quȩ haberes. Uide¬
res te multiplicitate rerum tuarũ. facile in
longinqua migrare non posse. Et forte fle¬
res. quia ire cogereris: et quomͦ tecũ tolle¬
res quod legeras.non inuenires. In longin¬
quiora de migrare iussit: qui non ait. migͣ
ab occidente inorientem: s migra de t̾ra. in
celum. Estuas. quasi difficultatem maiorẽ
tibi uideris pati: et dicis tͥ. Si non inuenie¬
bam iumenta et naues quib ab occidente
migrarem adorientem: quomͦ inueniam

Expanded text:
ratus est dare, in unoquoque paupere temporaratus est dare, in unoquoque paupere temporaliter dignatus est accipere. CAPUT quo migres: dedit enim consilium quo migrare debeas. Migra de terra in coelum, ne perdas. Quam multi enim quod servabant perdiderunt, et nec sic correcti in coelo ponere didicerunt. Si forte tibi aliquis diceret, Migra divitias tuas ab Occidente in Orientem, si non vis ut pereant; aestuares, laborares, satageres, attenderes quanta essent quae haberes, videres te multiplicitate rerum tuarum facile in longinqua migrare non posse: et forte fleres, quia ire cogereris, et quomodo tecum tolleres quod collegeras non invenires. In longinquiora te migrare jussit, qui non ait, Migra ab Occidente in Orientem; sed, Migra de terra in coelum. Aestuas, quasi difficultatem majorem tibi videris pati, et dicis tibi: Si non inveniebam jumenta et naves, quibus ab Occidente migrarem ad Orientem; quomodo inveniam
Abbreviated transcription (Latin):
ebat gaudens. et quando reddebat plorans.
Hoc uolebas: et ego prohibebam.Dixi enĩ.
qui pecuniam suam non dabit inusurã.
Phibebam te afenore. iubeo tibi fenus. Me
fenera. Hoc tibi dicit dñs tuus. Fauca uis
dare: et plura accipere.Rclinque hominẽ
qui plangit quando exigis: me inueni.
qui gaudeo quando reddo. Ecce adsum.
Da et sume. Tempore redditionis. reddam
tibi. E quid reddam: Pauca dedisti plu¬
ra sume.Terrena dedisti. cȩlestia sume.
Temporalia dedistrȩt̃na sume. Mea dedi¬
stime ipsum sume. Quid enĩ dedisti: nͥ
ex eo quod ame accepisti: Quod dederis ñ
reddo. qui unde dares dedi:Qui te ipsum
qui dares dedi: qui tibi xp̃m eui dares de¬
di. Qui tibi diceret. Quando umi ex mini¬
mis meis fecisti. michi fecisti: Ecce cui das:
pascit et esurit. Propter te donat et eget.
Quando donat uis accipere:quando eget
non uis dare: Eget xp̃c: quando eget
pauꝑ. Qui omnib sius uitam et̃nam pa¬

Expanded text:
ebat gaudens, et quando reddebat plorans. ebat gaudens, et quando reddebat plorans. Hoc volebas, et ego prohibebam: dixi enim, Qui pecuniam suam non dedit ad usuram . Prohibebam te a fenore: jubeo tibi fenus, me fenera. Hoc tibi dicit Dominus tuus: Pauca vis dare, et plura accipere: relinque hominem, qui plangit, quando exigis; me inveni, qui gaudeo, quando reddo. Ecce adsum: da, et sume; tempore redditionis reddam tibi. Et quid reddam? Pauca dedisti, plura sume: terrena dedisti, coelestia sume: temporalia dedisti, aeterna sume: mea dedisti, me ipsum sume. Quid enim dedisti, nisi ex eo quod a me accepisti? Quod dederis non reddo, qui unde dares dedi? qui te ipsum qui dares dedi; qui tibi Christum cui dares dedi, qui tibi diceret, Quando uni ex minimis meis fecisti, mihi fecisti . Ecce cui das, pascit et esurit propter te: donat, et eget. Quando donat, vis accipere: quando eget, non vis dare. Eget Christus, quando eget pauper: qui omnibus suis vitam aeternam pa
Abbreviated transcription (Latin):
et cooꝑuerunt. Nunquid uident. quod
habent: Nec ipse uidet. Optat ut lateat.
timet ne pateat. Esse uult diues in opinio¬
ne. non inueritate. Quasi sufficit habe
et melior conscientia erit: si seruaueris in ce¬
lo. Hic cum obruis int̾ra. times ne sciat ser¬
uus tuus. et auferat et fugiat. hic times ne
auferat tͥ seruus. ibi non times. quia t̾ seruat
qui et nouerit. et non ꝑdat et non tollat.
Compara illũ dño tuo. Si fidelem seruũ
inuenisti: dñs tuus quando te fefellit: &.¬
si non potest seruus tollere. potest tamen
ꝑdere. Dñs tuus nec tollere nec ꝑdere po¬
test: nec ꝑire ꝑmittit. Seruat tibi: manet
tibi. Liberat te. manentẽ te facit. Nec ꝑdet
te: nec ꝑdet quod ei cõmendaueris. Ueni
inquit. accipe quod apud me posuisti. Ab¬
sit. Non hoc dicit ds̃. Ego inquit t̃ quite
ꝓhibui fenerare. feneratus sum ate. Uo¬
lebas enim fenore crescere: et dabas homi¬
ni.ut tibi plus redderet: Et quando accipi¬

Expanded text:
et cooperuerint, numquid vident quod habent? Nec ipse videt: optat ut lateat, timet ne pateat. Esse vult dives in opinione, non in veritate. Quasi sufficit habernto major tibi et melior conscientia erit, si servaveris in coelo! Hic cum obrueris in terra, times ne sciat servus tuus et auferat et fugiat: hic times ne auferat tibi servus tuus; ibi non times, quia bene tibi qui et noverit, et non prodat, et non tollat. Compara illum Domino tuo. Si fidelem servum invenisti, Dominus tuus quando te fefellit? Etsi non potest servus tuus tollere, potest tamen perdere: Dominus tuus nec tollere nec perdere potest, nec perire permittit. Servat tibi, manet tibi; liberat te, manentem te facit; nec perdet te, nec perdet quod ei commendaveris. Veni, inquit, accipe quod apud me posuisti. Absit. Non hoc tibi dicit Deus. Ego, inquit tibi, qui te prohibui fenerare, feneratus sum a te. Volebas enim fenore crescere, et dabas homini ut tibi plus redderet, quando accipi
Abbreviated transcription (Latin):
aut ꝑpetualiter gaudere cũ scĩs: auit sine
fine cruciari cum impiis. Itaq fr̃suł pene
uos terreant. si premia non inuitant. et
p̃sens seculum si despicere non ualetis.
uł cum iusticia possidete Qui inadoles¬
centia errauit saltem iam insenectute resipi¬
scat: et mala que peccando commisit. pe¬
nitendo iam expurget. Ecce paulatim de¬
ficit mundus: et cuncta quȩ uident᷑ ue¬
lociter tanquam nebula. aut tanquam
uesꝑtina umbra transeunt. Ecce qͦd olim
p̃nuntiabatur p̃sentiiam tempore ꝑspi¬
cue cernitur: subtrahuntur ut ipsi uide¬
tis omnia bona: et crescunt cotidie mala.
Iolite gͦ frẽs iam mundũ diligere. quem
tanta cernitis eũ uelocitate transire. noli¬
te in cius amore anchoram cordis iam fi¬
gere. quemsic ad finem conspicitis decli¬
nare: p̃sertm cum apłs clamet. qͦd amici¬
tia huius mundi inimica sit deo. Si enĩ¬

Expanded text:
aut perpetualiter gaudere cum sanctis, aut sine aut perpetualiter gaudere cum sanctis, aut sine fine cruciari cum impiis. Itaque vel saltem poenae vos terreant, si praemia non invitant: et praesentem mundum si despicere non valetis, vel cum justitia possidete. Qui in juventute erravit, saltem in senectute resipiscat; et mala quae peccando commisit, poenitendo jam expurget. Ecce paulatim deficit mundus, et cuncta quae videntur, velociter tanquam nebula aut tanquam vespertina umbra transeunt. Ecce quod olim praenuntiabatur, praesenti tempore jam perspicue cernitur: subtrahuntur omnia bona, et crescunt quotidie mala. Nolite ergo, fratres, mundum jam diligere, quem tanta cernitis cum velocitate transire: nolite in ejus amore anchoram cordis jam figere, quem sic ad finem conspicitis declinare: praesertim cum Apostolus clamet, quod amicitia hujus mundi inimica sit Deo. 22. Vi
Abbreviated transcription (Latin):
dicis metuendi. Et tunc illa memorans o¬
pera sua mala et ꝑuersa. quȩ die noctuq
gessit: contremescit: et querit ea fugere. in¬
duciasq petere dicens. Date michi uł uniꝰ
hore spatium. Tunc quasi loquentia simł
non te deseremus. scd tecum semꝑ erimus:
tecum ꝑgemus ad iudicium. Hȩc quidẽ
peccatoris anima agit: quȩ cũ horrendo ti¬
more separat᷑ a corpore: et ꝑgit plena pec¬
catis et ingenti confusione. Iusti uͦ anima
cum separat᷑ acorpore. non timet. nec ex¬
paueseit: s magis cum magno gaudio
egredit᷑: et cũ exultatione ꝑgit ad dm̃. de¬
modo timete. ne tunc timeatis: illam nẽ
p̃cauete. ut tunc securi esse possitis. Me¬
mentote iugiter quod in medio laqueoꝵ
diaboli ambulatis: et ideo semꝑ parati e¬
stote: ut quando dñi p̃ceptum fuerit mis¬
sum liberi ab omni labe peccati. ad reqͥẽ
transire possitis. Non arbitremini uos diu in
Scitote uero quia cũ anima acorpore euel¬

Expanded text:
dicis metuendi: et tunc illa memorans odicis metuendi: et tunc illa memorans opera sua mala et pessima, quae die noctuque gessit, contremiscit, et quaerit illa fugere, induciasque phorae spatium. Tunc quasi simul loquentianec te deseremus, sed tecum semper erimus, tecumque pergemus ad judicium. Haec quidem peccatoris anima agit, quae cum horrendo timore separatur a corpore, et pergit plena peccatis, et ingenti confusione depressa. Justi vero anima cum separatur a corpore, non timet, nec expavescit; sed magis cum gaudio egreditur, et cum exsultatione pergit ad Deum, deres, timete, ne tunc timeatis: illam nunc praecavete, ut tunc securi esse possitis. Mementote jugiter, quia in medio laqueorum diaboli ambulatis; et ideo semper parati estote, ut quando Domini praeceptum missum fuerit, liberi ab omni labe peccati ad requiem transire possitis. Nec arbitremini vos diu in Scitote vero quia anima cum a corpore avel
Abbreviated transcription (Latin):
piditas et miseria ur̃a. Quod uos estis nos
fuimus: quod nos sumus uos eritis. Ista
omnia fr̃s kmĩ sollicita consideratione pen¬
sate: et hec considerantes expauescite: diẽ
mortis ante oculos semꝑponite:ad emenda¬
tionem quantum potestis festinate. Noli¬
te negligere quod nos pius dominus peccan¬
tes sustmnet: quia quanto diutius expectat
ut emendetis. tanto graurus uindicabit si
neglexeritis.Si forte putatis quia finis
mundi tardius ueniat. uł suũ unusqͥsq
consideret finem. Eece dũ libent̃ ac io¬
cundissime morat᷑ homo inmundo. mul¬
taq in longa tempora disponit agenda: re¬
pente rapit᷑ in morte: et ex inꝓuiso aufer¬
tur acorpore. S ille ẽ beatus qui antea
semꝑ illam habuerit ande oculos: et festi¬
nauerit in illa hora mortis paratus inue¬
metu. magnisq doloribus anima separat᷑
a corpore. Ueniunt enim angłi assumere
eam: ut ꝑducant illam ante tribunal iu¬

Expanded text:
piditas vel miseria vestra; quod vos estis, nos piditas vel miseria vestra; quod vos estis, nos fuimus; quod nos sumus, vos eritis. Ista omnia, fratres, sollicita consideratione pensate, et haec considerantes expavescite; diem mortis ante oculos semper ponite; ad emendationem quantum potestis festinate; nolite negligere quod pius vos Dominus peccantes sustinet, quia quanto diutius expectat ut emendetis, tanto gravius vindicabit si neglexeritis. Si forte putatis quod finis mundi tardius veniat, vel suum unusquisque consideret finem; ecce dum libenter ac jucundissime moratur homo in mundo, multaque in longo tempore disponit agenda, repente rapitur in mortem, et ex improviso aufertur a corpore; sed ille beatus est qui antea semper horam illam habuerit ante oculos, et festinaverit in illa hora mortis paratus invemetu magnisque doloribus anima separatur a corpore. Veniunt enim Angeli assumere illam, ut perducant eam ante tribunal Ju
Abbreviated transcription (Latin):
aut radice multiplicata reddunt᷑. Que aũt
duricia cordis ẽ. non credere reformari ho¬
minẽ: cũ omnia quȩ facta sunt. reparent᷑:
Hoc est km̃i symbolum. cuiꝰ signaculo si¬
est symbolum. quod uiuentes scĩficat. et
mortuos reducit aduitam: Incipit ser¬
Nhac uita positi fr̃s ita agite: ut cũ hinc
migraueritis et caro ur̃a auermibus ce¬
perit deuorari insepulchro:anima orna¬
ta bonis oꝑibus. cum scĩs omnib lecet᷑
incȩlis. Retrahat uosa malis oꝑib uł pec¬
catis. interitus eorum quos p̃misistie: at¬
tendite calamitates: considerate diuitũ se¬
pulchra. uł eoꝵ qui ante pauca tempora
nob̃cum erant. quid sunt uł qͥd fuerunt:
uł quid eis diuidiȩ et cupiditas scłi pro¬
fuit. Ecce nichil ex eis. nisi soli cineres re¬
manserunt. Qui si modo loqui possent.
tum ꝓseculi uanitate discurritis: Ut qͥd
uos uicus et criminibus repletis: Consi¬
derate ossa nr̃a: et uł sic uobis horreat cu¬

Expanded text:
aut radice multiplicata redduntur. Quae autem aut radice multiplicata redduntur. Quae autem duritia cordis est non credere reformari hominem, cum ea quae facta sunt reparentur. Hoc est carissimi, symbolum, cujusest symbolum, quod et viventes sanctificat, et mortuos reducit ad vitam, ad hac vita positi, fratres, ita agite, ut cum hinc migraveritis, et caro vestra a vermibus coeperit devorari in sepulcta bonis operibus cum sanctis omnibus laetetur in coelo. Retrahat vos a malis operibus vel peccatorum interitus; eorum quos jam praemisistis attendite calamitates; considerate divitum sepulcra; vel eorum qui ante parvo tempore vobiscum erant, quid fuerunt, et quid sunt, vel quid eis divitiae et cupiditas saeculi profuit: ecce nihil ex eis nisi soli cineres remanserunt, quia si loqui possent, tum pro saeculi cupiditate discurritis? utquid vos vitiis et criminibus repletis? considerate ossa nostra, et vel sic vobis horreat cu
Abbreviated transcription (Latin):
patientia ȩccłiȩ corrigant᷑. Bonum est.
Ut amici exhortamur: non ut inimici li¬
tigamus. Detrahunt nobis. et ferimus.
Canoni non detrahant. ueritati non detra
nalis paruulorum eotidie laboranti. ñ
contradicant. fundata istares ẽ. fẽrendus ẽ
disputator. errans in aliis questionibus non
diligenter digestis: nondum plena ȩccłie
autoritate firmatis. Ibi ferendus ẽ. error.
Nontantũ progredi debet. ut etiam fun¬
damentũ ipsum eccłiȩ quatere moliatur.
Non expedit. Adhuc forte nr̃a non ẽ repre¬
hendenda patientia: sed debemus timere.
ne culpetur etiam negligentia. Sufficiat
caritati urẽ. Habete ad illos qui nostis
illos: habete cum illis amice. fr̃ne. placi¬
de. amant̃. dolent̃. Quicqͥd potest faciat
pietas. quia postea diligentia non erit
impietas. Conuersi ad dominum: Item eiꝰ¬

Expanded text:
patientia Ecclesiae, corrigantur, bonum est. patientia Ecclesiae, corrigantur, bonum est. Ut amici exhortamur, non ut inimici litigamus. Detrahunt nobis, ferimus: canoni non detrahant, veritati non detrahnalis parvulorum quotidie laboranti non contradicant. Fundata ista res est. Ferendus est disputator errans in aliis quaestionibus non diligenter digestis, nondum plena Ecclesiae auctoritate firmatis; ibi ferendus est error: non tantum progredi debet, ut etiam fundamentum ipsum Ecclesiae quatere moliatur. Non expedit, adhuc forte nostra non est reprehendenda patientia: sed debemus timere ne culpetur etiam negligentia. Sufficiat Charitati vestrae, habete ad illos qui nostis illos, habete cum illis amice, fraterne, placide, amanter, dolenter: quidquid potest faciat pietas; quia postea diligenda non erit impietas. Conversi ad Dominum, etc.
Abbreviated transcription (Latin):
lictoribus. et in dñm multũ ante peccantib
cum postea crediderint remissã peccatoꝵ da¬
tur: et abaptismo atq grã nemo phibetur.
Quantomagis ꝓhiberi non debet infans. qͥ
natus nichil peccauit. nisi qͦd scd̃m adam car¬
naliter natus. contagium mortis antique
pͥma natiuitate contraxit: cui ad remissio¬
nem peccatorum accipiendam. Hoc ipso fa¬
cilius accedit. quod illi dimittunt᷑ non ꝓ¬
pria. s aliena peccata: Uidete quẽadmo¬
dum de hac re nichil dubitans: soluit illã
unde dubitabatur. Hoc de fundamento ec¬
clesiȩ sumpsit: ad confirmandũ lapidem
a fr̃ibus nrĩs. ne nos insuꝑ appellent he¬
reticos. quod eos talia disputantes appella¬
re possemus forsitansi uellemus: nec tam̃
appellamus. Sustineat eosmater piis uisce¬
rib sanandos: portet docendos. ne plan¬
gat mortuos. Nimium ẽ quo progrediun¬
tur: multum ẽ. uix ferendum est. Magna
patientia adhuc ferri non abutant᷑. hac

Expanded text:
lictoribus et in Dominum multum ante peccantibus, lictoribus et in Dominum multum ante peccantibus, cum postea crediderint, remissa peccatorum datur, et a Baptismo atque gratia nemo prohibetur: quanto magis prohiberi non debet infans, qui recens natus nihil peccavit, nisi quod secundum Adam carnaliter natus contagium mortis antiquae prima nativitate contraxit; qui ad remissam peccatorum accipiendam hoc ipso facilius accedit, quod illi dimittuntur, non propria, sed aliena peccata » ? Videte quemadmodum de hac re nihil dubitans, solvit illam unde dubitabatur. Hoc de fundamento Ecclesiae sumpsit, ad confirmandum lapidem a fratribus nostris, ne nos insuper appellent haereticos, quod eos talia disputantes nos appellare possimus forsitan, si velimus, nec tamen appellamus. Sustineat eos mater piis visceribus sanandos, portet docendos, ne plangat mortuos. Nimium est quo progrediuntur; multum est, vix ferendum est, magnae patientiae adhuc ferri. Non abutantur hac
Abbreviated transcription (Latin):
sus. In his uerbis quȩ paulo ante tractaui.
int̾rogatus ẽ utrum infans baptizari de¬
beat ante octauum diem: quia ueteri lege
non licebat circumcidi infantẽ. nisi octauo
die. Questio inde erat nata. de die bapti¬
zandi. Nam de origine peccati nulla erat
questio: et idõ ex eare unde nulla erat que¬
stio. soluta ẽ exorta questio. Sẽs cypria¬
nus dixit inter cȩtera quȩ suꝑius dixit ꝓpt̃
qͦd neminẽ putamus ad gr̃am consequen¬
dam impediendum ẽẽ a lege que statuta ẽ.
nec spiritalem circumcisionẽ impediri car¬
nali circũcisione debere: s omnẽ omnino
admittendum ẽẽ ad grãm xp̃i: quando et
petrus in actibus apłorum loquat᷑ et di¬
cat. Ds michi dixit. neminẽ hominem cõ¬
munem dicendum et immundũ. Ceterũ
si homines impedire aliquid ad consecutio¬
nem grẽ possit: magis adultos et ꝓuectos
et maiores natu possunt impedire peccata
grauiora. Porro autem etiam grauissimis de¬

Expanded text:
sus in his verbis quae paulo ante tractavi. sus in his verbis quae paulo ante tractavi. Interrogatus est utrum infans baptizari debeat ante octavum diem, quia vetere Lege non licebat circumcidi infantem, nisi octavo die. Quaestio inde erat nata, de die baptizandi: nam de origine peccati nulla erat quaestio; et ideo ex ea re, unde nulla erat quaestio, soluta est exorta quaestio. Sanctus Cyprianus dixit inter caetera, quae superius dixi: « Propter quod neminem putamus a gratia consequenda impediendum esse a lege quae jam statuta est, nec spiritualem circumcisionem impediri carnali circumcisione debere, sed omnem omnino admittendum esse ad gratiam Christi: quando et Petrus in Actibus Apostolorum loquatur et dicat, Deus mihi dixit neminem hominem communem dicendum et immundum . Caeterum si homines impedire aliquid ad consecutionem gratiae possit, magis adultos et provectos et majores natu possint impedire peccata graviora. Porro autem, si etiam gravissimis de
Abbreviated transcription (Latin):
infidelis in uxore: et sc̃ificatur mulier in¬
fidelis infrẽ. Nunquid quia ẽ ibi forte
modus aliquis sc̃ĩficationis. ut uir infi¬
delis scificetur inuxore fidelindeo iam se¬
curitatem debet acciꝑe quod in regnũ cȩlo¬
rum intraturus ẽ. et non baptizandus. ñ
regenerandus. non xp̃i sanguine redim̃¬
dus: Quomͦ gͦ scĩficatur uir infidelis
in uxore. et tamen ꝑit nisi baptiret᷑: sic filii
fidelium. et si ad quendam modum sc̃ifi¬
cati. pereunt tamen si non fuerint bapti
Lego tantum. sc̃s cyprianus ẽ quẽ in ma¬
nu sumpsi. antiquus epc̃ sedis huius.
Quid senserit de baptismo paruuloꝵ. ĩmo
quid semꝑ ȩccłiam sensisse monstrauerit:
paululum accipite. Parum ẽ enĩ quia isti
disserunt et disputant nescio quas impi¬
as nouitates: et nos conantur arguere.
qͦd aliquid nouum dicamus. Ad hoc gͦ
lego sc̃m cyprianũ: ut uideatis quomͦ
sit intellectus canonicus. et catholicus sen¬

Expanded text:
infidelis in uxore, et sanctificatur mulier ininfidelis in uxore, et sanctificatur mulier infidelis in fratre . Numquid quia est ibi forte modus aliquis sanctificationis, ut vir infidelis sanctificetur in uxore fideli, ideo jam securitatem debet accipere, quod in regnum coelorum intraturus est, et non baptizandus, non regenerandus, non Christi sanguine redimendus? Quomodo ergo sanctificatur vir infidelis in uxore, et tamen perit, nisi baptizetur: sic filii fidelium, etsi ad quemdam modum sanctificati, pereunt tamen, si non fuerint baptizLego tantum. Sanctus Cyprianus est, quem in manus sumpsi, antiquus episcopus Sedis hujus: quid senserit de Baptismo parvulorum, imo quid semper Ecclesiam sensisse monstraverit paululum accipite. Parum est enim quia isti disserunt, et disputant nescio quas impias novitates; et nos conantur arguere, quod aliquid novum dicamus. Ad hoc ergo lego sanctum Cyprianum, ut videatis quomodo sit intellectus canonicus, et catholicus sen
Abbreviated transcription (Latin):
nasci debuerunt: quia dixit apłs. Alo¬
quin filii ur̃i immundi essent. nunc autẽ
sc̃ĩ sunt. Et quomͦ hoc accipis: quomͦ in¬
telligis: De fidclibus natum. ita sc̃m ut
baptizari non debeat: Quomꝰ libet acci¬
pias istam sc̃itatem. Multi enĩmodi st̃
scĩtatis: et multi modi sunt sc̃ificationis.
Non enim omne quod scificatur. ad re¬
onem.Nunquid quia esca nr̃a scĩficat᷑.
non scimus quomittat᷑: Disce gͦ cẽ ali¬
quem modũ. et quasi umbraculũ qͦddã
scĩficationis: quod non sufficiat ad ꝑcepti¬
onem salutis. Distat: et quid distet. dõ no¬
tum est. Tamencum filio fidelium curra¬
tur ad baptismum:. non sic errent parentes
ut putent eum iam fidelem natum. Natũ
enim possunt dicere: non renatum. Nlam
ut noueris quomodo intelligas scificatos
filios fidelium: ut modo nonqueram qͥa
longum ẽ: modum sc̃ĩficationis hutꝰ ibi
habes et maritum infidelem. ibi habes et
uxorem fidelem. Sc̃ificatur inquit uir

Expanded text:
nasci debuerunt: quia dixit Apostolus, Alionasci debuerunt: quia dixit Apostolus, Alioquin filii vestri immundi essent; nunc autem sancti sunt . Et quomodo hoc accipis? Quomodo intelligis, de fidelibus natum ita sanctum, ut baptizari non debeat? Quomodo libet, accipias istam sanctitatem. Multi enim modi sunt sanctitatis, et multi modi sunt sanctificationis. Non enim omne quod sanctificatur, ad reonem . Numquid quia esca nostra sanctificatur, non scimus quo mittatur? Disce ergo esse aliquem modum, et quasi umbraculum quoddam sanctificationis, quod non sufficiat ad perceptionem salutis. Distat, et quid distet, Deo notum est. Tamen cum filio fidelium curratur ad Baptismum; non sic errent parentes, ut putent eum jam fidelem natum. Natum enim possunt dicere, non renatum. Nam ut noveris quomodo intelligas sanctificatos filios fidelium, ut modo non quaeram, quia longum est, modum sanctificationis hujus; ubi et maritum habes infidelem, ibi habes et uxorum fidelem. Sanctificatur, inquit, vir
Abbreviated transcription (Latin):
dest xp̃c aliquid infantib baptiratis: et
sic ego dico. et sic mecũ tota ȩccłia dicit: cre¬
dentib prodest. fidelibus ꝑdest. Tu qͦd
uis elige. Uolo quidemut quod uerius ẽ
eligas: ut nobiscum dicas quia credenti¬
bus ꝓodest. S si dixeris ñ credentib ꝑdest:
contra te dixisti. Si dixeris credentibus ꝑdest:
mecum dixisti. Elige utrum contra te dicas
quod falsum ẽ: an mecũ dicas quod uerũ ẽ.
Tu enim paulo ante dixisti xp̃m non creden¬
tibus nichil ꝓdesse. uolensefficere quia sic
et adam non peccantib nichil nocuit. qͦ¬
modo xp̃c non credentib nichil ꝓdest.
credunt: fide parentum. Si fide paren¬
tum. purgant᷑: peccato parentũ polluti
sunt. Corpus mortis in primis parentib
generauit cos peccatores: spẽ tuite in poste¬
riorib parentib regenerauit eos fideles.
Tudas fidem non respondenti.: et ego pec¬
catum nichil agenti. Scĩ inquit de scĩs¬

Expanded text:
dest Christus aliquid infantibus baptizatis; et dest Christus aliquid infantibus baptizatis; et sicut ego dico, et sicut mecum tota Ecclesia dicit, credentibus prodest, fidelibus prodest: tu quod vis elige. Volo quidem ut quod verius est, eligas; ut nobiscum dicas quia credentibus prodest. Sed si dixeris, Non credentibus prodest; contra te dixisti. Si dixeris, Credentibus prodest; mecum dixisti. Elige, utrum contra te dicas quod falsum est, an mecum dicas quod verum est. Tu enim paulo ante dicebas, Christum non credentibus nihil prodesse, volens efficere quia sic et Adam non peccantibus nihil nocuit, quomodo Christus non credentibus nihil prodest. credunt? Fide parentum. Si fide parentum purgantur, peccato parentum polluti sunt. Corpus mortis in primis parentibus generavit eos peccatores: spiritus vitae in posterioribus parentibus regeneravit eos fideles. Tu das fidem non respondenti, et ego peccatum nihil agenti.
Abbreviated transcription (Latin):
s ipsorum infantium lacrimis tanquam
fluuio ꝑtrahant᷑. Si enim dixerint ncħ
aliud dicunt. quam suꝑfluobaptirant᷑ in¬
quia hoc dicere non audent: ꝓ desse xp̃m ba¬
ptiratis infantibus confitent᷑. Si prodest
baptizatis: quero qͥb ꝓsit. credentib an ñ cre¬
dentib Eligant quolua. Si dixerint non cre¬
dentibus: ubi ẽ gͦ quod calumnabaris. qͥa
xp̃c non credentib prodesse non potest: Ecce
tu confiteris ꝓdesse infantib. ñ tam̃ creden¬
tibus. Ad quõlibet ꝓdest. non putas ad ui¬
tam ȩcernam. non putas ad salutem ȩtnã.
Ad ipsum regnum celorum accipiendum.
utiq prodest xp̃c paruulis baptiratis.
in alterõ. Dicitur credit. et ualet: et int̾ fide¬
les baptiratos computat᷑. Hoc habet au¬
ctoritas matris eccłiȩ. hoc fundatus ue¬
ritatis obtinet canon. Contra hoc robur
contra hunc in expugnabilẽ murũ quis¬
quis arietat: ipse confringitur. Ergo pro¬

Expanded text:
sed ipsorum infantium lacrymis tanquam sed ipsorum infantium lacrymis tanquam fluvio pertrahantur. Si enim dixerint, nihus; nihil aliud dicunt quam, Superfluo baptizantur inr, quia hoc dicere non audent, prodesse Christum baptizatis infantibus confitentur. CAPUT XVIII. Si prodest baptizatis, quaero quibus prosit, credentibus, an non credentibus? Eligant quod volunt. Si dixerint, Non credentibus: ubi est ergo quod calumniabaris, quia Christus non credentibus prodesse non potest? Ecce tu confiteris prodesse infantibus, non tamen credentibus. Ad quodlibet prodest: non putas ad vitam aeternam, non putas ad salutem aeternam: ad ipsum regnum coelorum percipiendum utique prodest Christus parvulis baptizatis. in altero: dicitur, Credit; et valet, et inter fideles baptizatos computatur. Hoc habet autoritas matris Ecclesiae, hoc fundatus veritatis obtinet canon: contra hoc robur, contra hunc inexpugnabilem murum quisquis arietat, ipse confringitur. Ergo pro
Abbreviated transcription (Latin):
tur. cumuideas de circumciso non nasci
circũcisum: Certe carnalis ẽ ista generatio.
et carnalis ẽ circumcisio: et tamen de cir¬
cumciso non nascit᷑ circumeisus. Sie gͦ non¬
si acutissimũ. s quod acutum non obtundi¬
tur scuto ueritatis. aliud dicunt. Uidete
quale. Si adaminquiunt nocet his qui
am his qui non crediderunt. Uidetis certe
quam hoc acutum sit contra ueritatẽ. Nu¬
dite quantũ adiuuet ueritatem. Qui enim
hoc dicit: nichil aliud dicit. nisi xp̃m nicħ
ꝓdesse. non credentibus. Hoc est uerum.
Quis non acceptet. quis non consentiat qͥa
xp̃c non credentibus non ꝑdest. credentib
prodest: S dic michi obsecro te. Paruut
baptizatis. xp̃c aliquid an nichil ꝓdest:
Necesse ẽ ut dicat ꝓdesse. Premitur mole ma¬
tris ȩccłiȩ. Forte quidem uellent dicere. Nã
ratiocinationes eorum adhoc uident᷑ com¬
pellere. s auctoritate repͥmunt᷑ ecełie: ne
non dicam sputis hominum obruantur.

Expanded text:
tur, cum videas de circumciso non nasci tur, cum videas de circumciso non nasci circumcisum? Carnalis est certe ista generatio, et carnalis est circumcisio, et tamen de circumciso non nascitur circumcisus: sic ersi acutissimum: sed quid acutum non obtunditur scuto veritatis? Aliud dicunt, videte quale. Si Adam, inquiunt, nocet his qui am his qui non crediderunt. Videtis certe quam hoc acutum sit contra veritatem: audite quantum adjuvet veritatem. Qui enim hoc dicit, nihil aliud, nisi Christum nihil prodesse non credentibus. Hoc est verum. Quis non acceptet. Quis non consentiat, quia Christus non credentibus non prodest, credentibus prodest? Sed dic mihi, obsecro te, Parvulis baptizatis Christus aliquid, an nihil prodest? Necesse est ut dicat prodesse: premitur mole matris Ecclesiae. Forte quidem vellent hoc dicere; nam ratiocinationes eorum ad hoc videntur compellere: sed auctoritate reprimuntur Ecclesiae, ne non dicam sputis hominum obruantur,
Abbreviated transcription (Latin):
cui remissa sunt uniuersa peccata iusti na¬
scunt᷑: Cito respondete. Ideo debaptirato
non iustus nascitur:quia non eum gene¬
rat. unde regeneratus ẽ. s unde generatus ẽ
De xp̃o dictum ẽ. Mortificatus carne. iusti¬
ficatus spũ. Sic de homine dici potest. ta¬
befectus carne. iustificatus spũ.Quod na¬
scitur de carne:caro ẽ.Queris ut de iusto
iustus nascatur. cũ uideas iustum ẽẽ nisi re¬
generatum omnino non posse:nec attendis
dominisententiam. quam tu ipse inore ha¬
bes. siquis non renatus fuerit exaqua et
spũ. Puto. quia non hoc factum ẽ. incon¬
cubitu. Miraris quare peceator nascat᷑
de semine iusti. Non te delectat mirari qͣre
oleaster nascatur de semine oliuȩ: Accipe
aliam similitudinem. Iustum baptizatũ.
pone granũ purgatum. Non attendis
quia de grano purgato frumentũ cũ palea
nascitur. sine qua seminatur : Deinde cũ
sit inꝓpagine natorum generatio spirita

Expanded text:
cui remissa sunt universa peccata, justi nacui remissa sunt universa peccata, justi nascuntur? Cito respondete: Ideo de baptizato non justus nascitur, quia non cum generat unde regeneratus est, sed unde generatus est. De Christo dictum est, Mortificatus carne, vivificatus spiritu : sic de homine dici potest, Tabefactus carne, justificatus spiritu. Quod nascitur de carne, caro est. Quaeris ut de justo justus nascatur, cum videas justum esse nisi regeneratum omnino non posse. Nec attendis Domini sententiam, quam tu ipse in ore habes: Si quis non renatus fuerit ex aqua et Spiritu . Puto quia non hoc factum est in concubitu. Miraris quare peccator nascatur de semine justi: non te delectat mirari quare oleaster nascatur de semine olivae? Accipe aliam similitudinem. Justum baptizatum, pone granum purgatum: non attendis, quia de grano purgato frumentum cum palea nascitur, sine qua seminatur. Deinde cum sit in propagine natorum generatio carnalis
Abbreviated transcription (Latin):
diaboli. mors intrauit in orbem terrarũ.
Imitantur autem eũ: qui sunt exparte
ipsius. Imitando eum:fiunt ex parte ip¬
sius. Nunquid dictum ẽ in illo peccaue¬
runt: Cum uero de adam diceret. ꝓpt̃
originẽ. ꝓpter posteritatem. ꝓpt̾ ꝓpa¬
ginem uiscerum: inquo om̃s inquit pec¬
cauerunt. Nam si ꝓpterea pͥmus con¬
stitutus ẽ adam. quia primus peccauit
tanquam in exemplo sit non in origine:
ut quid tam in longinquo post tam plixa
peccatores ad adam ꝑptẽa ꝑtinent. quia
ꝑtinere. quia pͥmus iustus. Quare xp̃c
neratio: in xp̃o querit᷑ regeneratio: Prom¬
de. nemonos fallat. Scriptura euidens ẽ.
auctoritas fundatissima ẽ.fides catholi¬
cissima ẽ. Omnis generatus. damnatus. Ne¬
moliberatus: nisi regeneratus. Unde et alte¬
ri uersutie illorum.iam uos instructi res¬
pondete km̃i: quando dicunt. et paruu¬
los turbant. Si depeccatore peccatores na¬
tisunt. quare non debaptirato iam fideli

Expanded text:
diaboli, mors intravit in orbem terrarum: diaboli, mors intravit in orbem terrarum: imitantur autem eum, qui sunt ex parte ipsius . Imitando eum fiunt ex parte ipsius. Numquid dictum est, In illo peccaverunt? Cum vero de Adam diceretur, propter originem, propter posteritatem, propter propaginem viscerum, In quo omnes, inquit, peccaverunt. Nam si propterea primus constitutus est Adam, quia primus peccavit, tanquam in exemplo sit, non in origine; utquid tam in longinquo, post tam prolixa i omnes peccatores ad Adam propterea pertinent, quia  Abel pertinere, quia primus justus. Quare Chrisneratio, in Christo quaeritur regeneratio? de nemo nos fallat: Scriptura evidens est, auctoritas fundatissima est, fides catholicissima est. Omnis generatus, damnatus: nemo liberatus, nisi regeneratus. Unde et alteri versutiae illorum jam vos instructi respondete, charissimi: quando dicunt, et parvulos turbant, Si de peccatore peccatores nati sunt, quare non de baptizato jam fideli,