comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cem rependimꝰ cũ mensura: Dili¬
gam de dñe fortitudo mea: firma¬
mentum meum. ⁊ refugium meũ
⁊ lib̾ator m̃s:⁊ meũ deniq qͥcquid
optabile atq amabile dici podest.
Ds̃ m̃s aduitor m̃s diligam te ꝓ
dono tuo ⁊ mͦ meo: minus quidem
iusto.s plane ñ minus posse meo.

Expanded text:
cem rependimus cum mensura? Dilicem rependimus cum mensura? Diligam te, Domine, fortitudo mea, firmamentum meum, et refugium meum, et liberator meus : et meum denique quidquid optabile atque amabile dici potest. Deus meus, adjutor meus, diligam te pro dono tuo, et modo meo, minus quidem justo, sed plane non minus po
Abbreviated transcription (Latin):
In pͥmo oꝑe me mͥ dedit: in scđo se.
Et ubi se dedit. me mͥ reddidit. Dat̃
gͦ & redditus. me ꝓ me debeo:⁊ biᷤ
debeo. Quid dõ retribuam ꝓse:
Nam etiam sime miles rependere
possem: quid sum ego ad dm:¬
Hic pͥmum uide quomͦ. immo qͣm
sine mͦ a nob̃ ds̃ amari meruerit: qͥ
ut paucis qͦd dic̾tum ẽ. repetã pͥor
ipse dilexit nos: tantus. & tantum.
& gratis. tantillos. & tales. En qͦd
in principio dixisse me memini:
modum eẽ diligendi dm̃. sine mͦ
diligere. Deniq cum dilectio que
tendit in dm̃. tendat ininmensũ.
tendat ininfinitum. nam & infini-¬
so debeat finis ẽẽ nr̃i uł mod̾ amo¬
ris. Quid qͦd amor ipse nr̃ ñ iam
gratuit᷑ impenditur: s rependit᷑
debit. Amat gͦ immensitas amat
ȩternitas. amat suꝑeminens scien¬
tiȩ caritas: amat ds euiꝰ magni¬
tudinis non ẽ finis. cuiꝰ sapientiȩ
ñ ẽ numerus. cuiꝰ pax exuꝑat om¬
nem sensum. intellectum: & ui¬

Expanded text:
In primo opere me mihi dedit; in secundo, se: In primo opere me mihi dedit; in secundo, se: et ubi se dedit, me mihi reddidit. Datus ergo, et redditus, me pro me debeo, et bis debeo. Quid Deo retribuam pro se? Nam etiam si me millies rependere possem, quid sum ego ad DHic primum vide, quo modo, imo quam sine modo a nobis Deus amari meruerit; qui ut paucis quod dictum est repetam prior ipse dilexit nos, tantus, et tantum, et gratis tantillos, et tales. En quod in principio dixisse me memini, modum esse diligendi Deum, sine modo diligere. Denique cum dilectio quae tendit in Deum, tendat in immensum, tendat in infinitum nam et infiniso, debeat finis esse nostri, vel modus amoris? Quid quod amor ipse noster non jam gratuitus impenditur, sed rependitur debitus? Amat ergo immensitas, amat aeternitas, amat supereminens scientiae charitas; amat Deus, cujus magnitudinis non est finis , cujus sapientiae non est numerus , cujus pax exsuperat omnem intellectum : et vi
Abbreviated transcription (Latin):
cum haberet unde id posset: Qcur
non qͣntum omnino posset: cũ nicħ
ommino nͥ eius munere posset: Ad
hec qͦd de nichilo. qͦd gratis. qͦd in hͥ
dignitate conditum ẽ. & debitum
dilectionis manifestius facit: & ex¬
actum iustiorem ostendit. Ceterum
qͣntum putamus adiec̾tum benefi¬
cii cum homines & iumenta salua¬
uit quemadmodũ multiplicauit
miscdiam suam ds̃: Nos dico qui
mutauimꝰ glam nr̃ãm. in similitu¬
dinem uituli commedentis fȩnũ:
peccando comꝑati iumentis insi¬
pientib Qͦd si totum me debeo ꝓ
me facto. quid addã iã & ꝓrefecto.
& refecto hoc mͦ: Nec enim tã facile
refectus qͣm factus. Siquidem non
solum de me s de omni qͦ qͦd fac¬
tum ẽ. scriptum ẽ. Dixit & facta st̃.
At uͦ qui me tantum & semel dicen¬
do fecit. in reficiendo ꝓfecto & dix̃
multa. & gessit mira. & ꝑtulit dura.
nec tm̃ dura s ⁊indigna. Qͥd gͦ retͥbuã
dño ꝓ omnib quȩ retribuit michi:

Expanded text:
cum haberet unde id posset? Et cur cum haberet unde id posset? Et cur non quantum omnino posset, cum nihil omnino nisi ejus munere posset? Ad haec, quod de nihilo, quod gratis, quod in hac dignitate conditum est; et debitum dilectionis manifestius facit, et exactum justiorem ostendit. Caeterum quantum putamus adjectum beneficii, cum homines et jumenta salvavit, quemadmodum multiplicavit misericordiam suam Deus? Nos dico, qui mutavimus gloriam nostram in similitudinem vituli comedentis fenum , peccando comparati jumentis insipientibus . Quod si totum me debeo pro me facto, quid addam jam et pro refecto et refecto hoc modo? Nec enim tam facile refectus, quam factus: siquidem non solum de me, sed de omni quoque quod factum est, scriptum est, Dixit, et facta sunt . At vero qui me tantum et semel dicendo fecit, in reficiendo profecto et dixit multa, et gessit mira, et pertulit dura; nec tantum dura, sed et indigna. Quid ergo retribuam Domino pro omnibus quae retribuit mihi?
Abbreviated transcription (Latin):
ue tribulationis nr̃ȩ supra modũ
in sublimitatem et̾num głe pondꝰ
oꝑatur in nob̾: non contemplanti¬
bus quȩ uidentur:s quȩ non ui¬
dentur. Quid retribuam dño ꝓ
omnib his: Illum ratio urget
& iusticia naturalis. totum se
tradere illi a quo se totum habet:¬
& exse toto debere diligere. Michi
ꝓfecto fides tanto plus indicit a¬
mandum. quanto ⁊ eum me ipso
pluris estimandum intelligo: qͥp¬
pe qui illum non solum mei. s sui
qͦ ipsiuis teneo largitorem. Deniq
nondum tempꝰ fidei aduenerat. non¬
dum innotuerat in carne d̃s obierat
in cruce ꝓ dierat de sepulchro. re¬
dierat ad patrem: nondum inqͣm
commendauerat in nob suã mul¬
tam dilectionem. illam de qua iã
multa locuti sum: cum iã manda¬
tum ẽ homini diligere dnm deum
suum todo corde. tota anima. tota
uirtute sua: id÷ ex om̃i qͦd ẽ. qͦd scit.
qͦd potest Nec tamen iniustus ds̃:
suũ sibi uendicans opꝰ & dona. Ut¬
quid enim non amaret opꝰ artificem

Expanded text:
ve tribulationis nostrae, supra modum in sublimitate aeternum gloriae pondus operatur in nobis, non contemplantibus quae videntur, sed quae non videntur . 15. Quid retribuam Domino pro omnibus his? Illum ratio urget et justitia naturalis totum se tradere illi, a quo se totum habet, et ex se toto debere diligere. Mihi profecto fides tanto plus indicit amandum, quanto et eum me ipso pluris aestimandum intelligo: quippe qui illum non solum mei, sed sui quoque ipsius teneo largitorem. Denique nondum tempus fidei advenerat, nondum innotuerat in carne Deus, obierat in cruce, prodierat de sepulcro, redierat ad Patrem: nondum, inquam, commendaverat in nobis suam multam dilectionem, illam de qua jam multa locuti sumus, cum jam mandatum est homini diligere Dominum Deum suum ex toto corde, tota anima, tota virtute sua , id est ex omni quod est, quod scit, quod potest. Nec tamen injustus Deus, suum sibi vindicans opus et dona. Utquid enim non amaret opus artificem,
Abbreviated transcription (Latin):
Terror eius suꝑfacientes mala.
Clamat iniquis no¬
lite inique agere:⁊
delinquentib nolite
exaltare cornu. Reli¬
gio ubiq plantatur. ꝓpagatur.
fouetur. Oculi eius suꝑ eos: ⁊ cu¬
ra eius ad necessitates eorum. In
conciliis quȩ passim celebrant᷑
repetuntur antiq traditiones.
quas tamen bonas fuisse consti¬
terit abolitas uͦ negligentia sac̾¬
dotum. Nec mͦ uetera instauran¬
tur.cuduntur ⁊ noua. Et quec̃q
ꝓmulgau̾it tanquam celit᷑ edita
acceptantur. tenentur: scripto mã¬
dantur ad memoriam posteroꝵ.
Quid ni celitus missa crederent᷑:
quȩ tot cȩlestia confirmant mi¬
racula: & ut fidem dictis faciã:
ꝑstringam nonnulla paucis. Qͥs
enim cuncta enumeret: Quã¬
quam libentius fateor imitandiͦ
meo quidem iudicio primum
⁊ maximum miraculum quod
dedit: ipse erat. At enim taceã
interiorem hominẽ eius. cuius
pulchricudinẽ. fortitudinẽ. puri

Expanded text:
Terror ejus super facientes mala. Clamat iniquis, Nolite inique agere; et delinquentibus, Nolite exaltare cornu . Religio ubique plantatur, propagatur, fovetur. Oculi ejus super eos, et cura ejus ad necessitates eorum. In conciliis, quae passim celebrantur, repetuntur antiquae traditiones, quas tamen bonas fuisse constiterit, abolitas 676 vero negligentia sacerdotum. Nec modo vetera instaurantur, cuduntur et nova; et quaecumque promulgaverit, tanquam coelitus edita acceptantur, tenentur, scripto mandantur ad memoriam posterorum. Quidni coelitus missa crederentur, quae tot coelestia confirmant miracula? Et ut fidem dictis faciam, perstringam nonnulla paucis. Quis enim cuncta enumeret? Quanquam libentius, fateor, imitandis meo quidem judicio primum et maximum miraculum, quod fecit, ipse erat. Ut enim taceam interiorem hominem ejus, cujus pulchritudinem, fortitudinem, puri
Abbreviated transcription (Latin):
ya mente iam tacebo: Qua fron¬
te tamen loquar. Crebris epi¬
stolis & nunciis. eogitis me
aut ꝓpriam ꝓdere imꝑiciam: aut
officium renuere caritatis. At ego
malens sine illa quȩ inflat quam
absq illa quȩ edificat inueniri:
uictus tandem precib ur̃is duriᷤ
imitio nodis ungues teneros:⁊ ut
uereor ego. non aliud qͣm derendoᷤ.
S hoc incassum. Nam mea me ut
senbitis. & prescribitis. tam absentiᷤ
scripta quam uerba p̃sentis argu¬
unt excusantem. Quis enim iam
relinquitur mͥ uł de impossibili¬
tate causandi locꝰ: presertim. apd̃
uos qui exore & corde meo satis
certũ tenere uos creditis qͣnͣtũ pos¬
sim in dalib. Fidei ꝓinde ur̃ȩ non
meo fidens ingenio. abyssum ing̾¬
dior questionum: nesciens ds̃ scit
qua emersurus. Presto caritas erit:
utinam ita & ueritas. Si quo minꝰ
excuset effectum defectus potuis
ingenii: uoluntatem certe ñ cul¬
pabitis. Temptabo autem easdẽ
si potero questunculas sub epła¬
ri cunctas breuitate redigere: &

Expanded text:
a mente jam tacebo? qua fronte tamen loquar? Crebris epistolis et nuntiis cogitis me aut propriam prodere imperitiam, aut officium renuere charitatis. At ego malens sine illa quae inflat, quam absque illa quae aedificat, inveniri; victus tandem precibus vestris, duris injicio nodis ungues teneros, et, ut vereor ego, non aliud quam terendos. Sed hoc incassum. Nam mea me, ut scribitis et praescribitis, tam absentis scripta quam verba praesentis arguunt excusantem. Quis enim jam relinquitur mihi vel de impossibilitate causandi locus, praesertim apud vos, qui ex ore et ex corde meo satis certum tenere vos creditis, quantum possim in talibus? Fidei proinde vestrae, non meo fidens ingenio, abyssum ingredior quaestionum; nesciens Deus scit qua emersurus. Praesto charitas erit, utinam ita et veritas. Si quominus, excuset effectum defectus potius ingenii: voluntatem certe non culpabitis. Tentabo autem easdem, si potero, quaestiunculas sub epistolari cunctas brevitate redigere, etsi
Abbreviated transcription (Latin):
nem ꝓtraxistilum: et ut in plu¬
rib plures possint edificari. Qͦd
opus cũ auob̃ ꝑlectum fuerit tẽ
non ipsis ad qͦs factum ẽ. s eoꝵ
prius reddatur abbati: & sic de¬
mum ad ipsos si iusserit abbas ꝑ¬
ueniat. Monachi quippe sunt:
& ex lege suȩ regłȩ sine nutu ab
batis sic̃ dare ita & acciꝑe datas
ꝓhibentur epłas. Nam et obhoc
maxime diu. sic̃ scitis multũ lici
rogatus ab eis respondere tarda¬
ui: qͦd ut mͥ uidebat᷑ ignorante
abbate scribere illas eplas ⁊ mit¬
tere p̃sumpsissent. Nec falso idsu¬
spicatus sum: uti postmodum liqͥ¬
do comꝑi. Ego cepto oꝑi qͦd qͥdem
legentib apparebit epłȩ nomen
indideram: s qm̃ ꝓ nomine mo-¬
dum ur̃o obuiante mandato ut
ꝓmiseram ñ seruaui: liber si udi¬
catis non epła censeatur. Etq int᷑
multas questiones quȩ ibi ame

Expanded text:
nem protraxi stilum, ut et in pluribus plures possint aedificari. Quod opus cum a vobis perlectum fuerit, tunc non ipsis, ad quos factum est, sed eorum prius reddatur abbati: et sic demum ad ipsos, si jusserit abbas, perveniat. Monachi enim sunt; et ex lege suae Regulae sine nutu sui abbatis sicut dare, ita et accipere datas prohibentur epistolas . Nam et ob hoc maxime diu, sicut scitis, multum licet rogatus ab eis, respondere tardavi, quod ut mihi videbatur ignorante abbate scribere illas epistolas et mittere praesumpsissent. Nec falso id suspicatus sum, uti postmodum liquido comperi. Ego coepto operi quod quidem legentibus apparebit Epistolae nomen indideram: sed quoniam pro nomine modum, vestro obviante mandato, ut promiseram, non servavi; Liber, si judicatis, non Epistola censeatur. Et quia inter multas quaestiones, quae ibi
Abbreviated transcription (Latin):
sidiari in obedientiȩ: qͣsi aut fur¬
tim subrepat nescienti. aut casu
accidat infelici. aut ñ ualenti im¬
plere qͦd p̃cipitur:. criminis calum¬
pnia struatur de impossibili: Ita¬
ne inquam monacho erimen insi¬
diatur in obedientiȩ: cum & ant¬
qua illa tam nota & tam noxia pre¬
uaneatio facile ut creditur indul¬
gentiam consequeret᷑ dũ mͦ confeˢ¬
sio & ñ defensio sequeretur: Neq
enim tm̃ ut dictum ẽ. nocuit sim¬
plicis actionis qͣmuis ex delib̾atio¬
ne transgressio: qͣntum adiunctȩ
excusationis ñ p̃meditatione ob¬
stinatio. S numqͥd forte in lege
quidẽ diuina habenda ẽ. hȩc con¬
sideratio grauioris leuiorisq ino¬
bedientiȩ. non audem ita & in
regła nr̃a:S quis sane dicat
plus tribuendum humanis qͣm
diuinis traditionib. plurisq qͦd
ꝑ suos ds quã qͦd ꝑ seipsum im¬
perat estimandũ: An ñ deniq
& apud scm̃ benedictum ꝓpriȩ

Expanded text:
sidiari inobedientiae, quasi aut fursidiari inobedientiae, quasi aut furtim subrepat nescienti, aut casu accidat infelici; aut non valenti implere quod praecipitur, criminis calumnia struatur de impossibili? Itane, inquam, monacho crimen insidiatur inobedientiae? cum et antiqua illa tam nota, et tam noxia praevaricatio, facile, ut creditur, indulgentiam consequeretur, dummodo confessio, et non defensio sequeretur. Neque enim tantum, ut dictum est, nocuit simplicis actionis, quamvis ex deliberatione, transgressio, quantum adjunctae excusationis cum praemeditatione obstinatquidem divina habenda est haec consideratio gravioris, leviorisque inobedientiae, non autem ita et in Regula nostra? Sed quis sane dicat plus tribuendum humanis, quam divinis traditionibus; plurisque quod per suos Deus, quam quod per se ipsum imperat, aestimandum? Annon denique et apud sanctum Benedictum propriae
Abbreviated transcription (Latin):
transgressione defuerit huiusce¬
modi recalcitrans & contentiosa
uoluntas: Firustra autẽ comꝑatĩ
quidã ut dieitis quaslibet mobedi¬
entias antiquȩ illi quȩ facta ẽ in
paradẏso: quȩ nimirũ ualuit ñ
solum obligare ꝑsonã: s & uiͤ are
naturam. Arbitror tam̃ & ipsam
pͥmam grauissimamq p̾uaricati¬
onem.aut ñ aliunde aut inde ma¬
xime iudicatam grauissimã. hoc
ẽ ex rebellione defensionis que se¬
cuta ẽ quando dõ eausam requiren¬
te peccati ut peccatores ad peniden¬
tiam ꝓuocaret. nolebat quippe mor¬
tem ipsoꝵ s magis ut conu̾terent᷑:
uiuerent: ipsi maluerunt declina¬
re cor suum in uerba maliciȩ ad ex¬
cusandas excusationes in peccatis.
Et quidẽ gemina malicia peceatoris
Primum qͦd nec sui misertus ẽ. ut
culpam ꝓpriam fateretur & sanare¬
tur deinde qͦd & uxorem ut se fal¬
laciter excusaret crudeliter accusa
uit. Quid ẽ qͦd deniq dicitis in
om̃i actione monacho crimen in¬

Expanded text:
transgressione defuerit hujustransgressione defuerit hujusmodi recalcitrans et contentiosa voluntas? 27. Frustra autem comparant quidam, ut dicitis, quaslibet inobedientias antiquae illi, quae facta est in paradiso; quae nimirum valuit, non solum obligare personam, sed et vitiare naturam. Arbitror tamen et ipsam primam gravissimamque praevaricationem, aut non aliunde, aut inde maxime judicatam gravissimam, hoc est ex rebellione defensionis, quae secuta est: quando Deo causam requirente peccati, ut peccatores ad poenitentiam provocaret nolebat quippe mortem eorum, sed magis ut converterentur et viverent, ipsi maluerunt declinare cor suum in verba malitiae, ad excusandas excusationes in peccatis. Et quidem gemina malitia peccatoris. Primum quod nec sui misertus est, ut culpam propriam fateretur, et sanaretur: deinde quod et uxorem, ut se fallaciter excusaret, crudeliter accusavit . 28. Quid est quod denique dicitis, in omni actione monacho crimen in
Abbreviated transcription (Latin):
obediendiȩ crimen & absq dubio
sit: apud samuelem aduercite.
Quasi inqͥt peccatũ ariolandi ẽ re¬
pugnare: & qͣsi scelus ydolatriȩ nol¬
le adquiescere. Non ait ñ adquie¬
scere. s nolle adquiescere: ut ñ uisi¬
ons simplex ipsa transgressio.s
uoluntatis suꝑba contentio scelus
ydolatriȩ reputetur. Non ẽ. enĩ id
ipsum. nolle obedire. & ñ obedire.
Hoc quippe interdum ẽ ẽrroris ñ
numquam & infirmitatis. illud uͦ
aut odiose ꝑtinatie. aut contuma¬
tiȩ ñ ferendȩ. Qͦd & ipsum repug¬
nare ẽ & resistere spũ scõ: & si ad
mortem usq ꝑdurauit blasphe¬
mia ẽ: non remittenda siue ĩ hoc
scło. siue in futuro. Non gͦ qualis¬
cumq mandati preteritio erim¬
nalem fac̃ in obedientiam: s re¬
pugnare: s nolle obedire.Cẽt̾m
quanti absq illa pessima & rebelli
uoluntate ñ obediunt: Quomo¬
do itaq monacho crimen insidia¬
tur in obedientiȩ: si dotiens sine
crimine trans gredit᷑. quotiens ĩ

Expanded text:
obedientiae crimen et absque dubio sit, apud Samuelem advertite. Quasi, inquit, peccatum ariolandi est repugnare, et quasi scelus idololatriae nolle acquiescere . Non ait, Non acquiescere; sed, nolle acquiescere: ut non jussionis simplex ipsa transgressio, sed voluntatis superba contentio, scelus idololatriae reputetur. Non est enim id ipsum nolle obedire, et non obedire. Hoc quippe interdum erroris est, nonnunquam et infirmitatis: illud vero aut odiosae pertinaciae, aut contumaciae non ferendae. Quod et ipsum repugnare est et resistere Spiritui sancto; et si ad mortem usque perduraverit, blasphemia est, non remittenda, sive in hoc saeculo, sive in futuro. Non ergo qualiscumque mandati praeteritio criminalem facit inobedientiam: sed repugnare, sed nolle obedire. Caeterum quanti absque illa pessima et rebelli voluntate non obediunt? Quomodo itaque monacho crimen insidiatur inobedientiae, si toties sine crimine transgreditur, quoties in
Abbreviated transcription (Latin):
bo. Pars mea hec qͥ dolenda
commisi. Nec me tamen pigeb̾
ut estimo cibi huiꝰ qͣuando qui
apponit scientiã. apponit ⁊ do¬
lorem. S ⁊ si temꝑantiȩ. si iusti¬
ciȩ. si prudentiȩ. uł fortitudinis
exempla appareant. ea incunc¬
tanter sumo. sciens qͥa talia opor¬
cet me p̃parare. Hȩc mͥ apponi.
hȩc ame repecitũ iri ñ dubito.
Numqͥd signa ⁊ ꝓdigia exigenda
anob̃ sunt ut ea diuiti uicissim
p̃paremꝰ. fr̃s. uasa sunt in hono¬
rem illi qͥ nos inuitauit non cibi
pauꝑum. Tu gͥ qui inuitatus es
diligent̃ consid̾a. qͥd tͥule. qͥd sib¬
met apposuerit. Non enim qͥcqͥd
in mensa apponitur. Quid si in
potulo aureo fuerit ꝓpinanatũ:
Non poculum tͥ. s pot᷑ apponit᷑.
Sume potum.⁊ pone aurũ. Ergo
exempla bonoꝵ oꝑum.: ⁊ rec̾titu¬
dinem moꝵ pat̾familias com¬
munieat ita domesticis. ut pre-¬
rogatiuam sͥ retineat in miracłe.
Inhis tamen atq illis ille glo¬

Expanded text:
bo . Pars mea haec, qui dolenda bo . Pars mea haec, qui dolenda commisi. Nec me tamen pigebit, ut aestimo, cibi hujus; quoniam qui apposuit scientiam, addidit et dolorem. Sed et si temperantiae, si justitiae, si prudentiae vel fortitudinis exempla appareant, ea incunctanter sumo, sciens quia talia oportet me praeparare. Haec mihi apponi, haec a me repetitum iri non dubito. Nunquid signa et prodigia exigenda a nobis 965 sunt, ut ea diviti vicissim praeparemus? Fratres, vasa sunt in honorem illi qui nos invitavit, non cibi pauperum. Tu ergo qui invitatus es, dilgenter considera quid tibi ille, quid sibimet apposuerit. Non enim quidquid in mensa apponitur, tibi apponitur. Quid si in poculo aureo fuerit propinatum? non poculum tibi, sed potus apponitur: sume potum et pone aurum. Ergo exempla bonorum operum et rectitudinem morum paterfamilias communicat ita domesticis, ut praerogativam sibi retineat in miraculis. In his tamen atque illis ille glo
Abbreviated transcription (Latin):
bentiũ. ñ tango qͥa ñ mͥ apposi¬
tum scio. qͥ similiter elementa
mutare naturas innouare non
ualeo. Cerno itẽ inmensa uicto¬
ris angłos illum audisse canen¬
des. Numquid iudebo & ego mͥ
suꝑnos ex hiberi cantores. aut cer¬
te cycharedos illos de apocalypsi
coram me cythariare in cytharis
suis. Imperat ille demonib ad¬
huc in corꝑe uiuens. uinctum in
carcere soluit corꝑe iam solutus.
ciam talia redibere. At si diligent̃
consid̾o ecce p̃ ocłis in mensa sc̃i
censura iudicii. disciplinȩ uigor.
sc̃itatis speculum. uitȩ forma.
uirtutum insigne. Hȩc ame &
absq p̃sumptione sumunt᷑ ⁊ sa¬
lubriter insumuntur. & si dissi¬
mulo. distric̾tȩ reposcantur. Au-¬
di adhuc quȩ nammͥ uere appo¬
sita putem. Si panem doloris. ⁊
uinum conpunctionis de diuitis
mensa obtuleris. tollo securus
qͥ sum pauꝑ ⁊ inops. Erunt mͥ
lacrimȩ meȩ panes die ac nocte.
⁊ poculum meũ cum fletu misce¬

Expanded text:
bentium; non tango, quia non mihi apposibentium; non tango, quia non mihi appositum scio, qui similiter elementa mutare, naturas innovare non valeo. Cerno item in mensa Victoris angelos illum audisse canentes. Nunquid videbo et ego mihi supernos exhiberi cantores: aut certe citharoedos illos de Apocalypsi coram me citharizare in citharis suis? Imperat ille daemonibus adhuc in corpore vivens, vinctum in corpore solvit corpore jam solutus. ciam talia redhibere. At si diligenter considero, ecce prae oculis in mensa sancti, censura judicii, disciplinae vigor, sanctitatis speculum, vitae forma, virtutis insigne. Haec a me et absque praesumptione sumuntur, et salubriter insumuntur: et si dissimulo, districte reposcuntur. 5. Audi adhuc quaenam mihi jure apposita putem. Si panem doloris et vinum compunctionis de divitis mensa obtuleris, tollo securus qui sum pauper et inops. Erunt mihi lacrymae meae panes die ac nocte , et poculum meum cum fletu misce
Abbreviated transcription (Latin):
pulemur dilectissimi¬
uocati admensam diuitis. men¬
sam abundantem panib. deliciis
cumulatam. An non diues qui ex¬
emplis nos reficit. ꝓtegit meritis.
letificat signis: Diues plane. incuiꝰ
⁊ homines pariter congregantur.
hi ut reficiantur. illi ut delicient᷑.
Isti ut ꝓficiant: illi ut gaudeant.
Cuius uita repleta bonis: qͥd nͥ men¬
sa referta cibis: Nec tam̃ om̃ib oĩa
apponuntur. s ut collat quisq qͦd
sibi expedire ⁊ conuenire uidebit.
& ego quidẽ consilio salubriori dili¬
genter considero quȩ mͥ apponun¬
tur. Cautũ mͥ erit eligere mea.⁊ ali¬
ena ñ tang̾e. Non extendo manum
ad głam miraculoꝵ. ne si attemp¬
tauero qͦd desuꝑ ñ accepi. ꝑdã me-¬
rito ⁊ qͦd iudeor accepisse. Non leuo
cum illo oculos ad rimanda secreta
celestia. ne oppressus agła confusꝰ
resiliam sero refugiens ad consiliũ
sapientis qui ait. Altiora de ne
quesieris. & fortiora de ne scru¬
tatus fueris. Infertur mensis
uinum nouum. aquarum ru¬

Expanded text:
pulemur, dilectissimi, ad mensam divitis vocati, mensam abundantem panibus, deliciis cumulatam. Annon dives qui exemplis nos reficit, protegit meritis, laetificat signis? Dives plane, in cujus et homines pariter congregantur: hi ut reficiantur, illi ut delicientur; isti ut proficiant, illi ut gaudeant. Cujus vita repleta bonis, quid nisi mensa referta cibis? Nec tamen omnibus omnia apponuntur, sed ut tollat quisque quod sibi expedire et convenire videbit. 4. Et ego quidem consilio salubriori diligenter considero quae mihi apponuntur. Cautum est mihi eligere mea, et aliena non tangere. Non extendam manum ad gloriam miraculorum, ne si attentavero quod desuper non accepi, perdam merito et quod videor accepisse. Non levo cum illo oculos ad rimanda secreta coelestia, ne oppressus a gloria confusus resiliam, sero confugiens ad consilium Sapientis, qui ait: Altiora te ne quaesieris, et fortiora te ne scrutatus fueris . Infertur mensis vinum novum aquarum ru
Abbreviated transcription (Latin):
gis om̃s offendere si uni parceret.
spiciat. ut qͦd ualde talib diffici
le ẽ. uniuersorum iudiciis tacitus
acquiescat. frontosus mox & im¬
pudens fac̾tus. tanto deterius qͣnto
desꝑatius in decimum gradum ꝑ

Expanded text:
gis omnes offenderet, si uni parcere. Cspiciat, quod valde difficile talibus est universorum judiciis tacitus acquiescat; frontosus mox et impudens factus, tanto deterius, quanto desperatius in decimum gradum
Abbreviated transcription (Latin):
in opus ministerii huius. Tuuĩ ẽ
undecumq euocare ⁊ asciscere tibi.
exemplo moysi senes ñiuuenes.:
s senes ñ tam etate qͣm morib qͦs
tu nosti quia senes populi sunt.
Annon eligendi de toto orbe orbẽ.
iudicatun. Sane huic negocio ñ
se ingerat rogans. Consilio ñ p̃ce
agendum ẽ. Sunt quȩ necessario ã
nobis rogantium aut extorquet ĩ

Expanded text:
in opus ministerii hujus. Tuum est in opus ministerii hujus. Tuum est undecumque evocare et adsciscere tibi, exemplo Moysi, senes , non juvenes; sed senes non tam aetate quam moribus, quos tu nosti, quia senes populi sunt. An non eligendi de toto orbe, orbem judicaturi? Sane huic negotio non se ingerat rogans. Consilio, non prece agendum est. Sunt quae necessario a nobis rogantium aut extorquet i
Abbreviated transcription (Latin):
mali eque plus tͥ. Ne de dixeris sa¬
num dolentẽ latera: hoc ẽ. ne de di¬
xeris bonum malis innitentem.
Nut si bonus sis. bonitas tua soliꝰ
quem fructum afferre potest: Sic̃
insuꝑiore libro dixisse me memini.
Quid inqͣm emolumenti affert
eccłiis dĩ tua unius hominis iu
sticia. ubi sententia p̃ualet aliter
affectorum: S nec tuta tͥ tua bo
nitas obsessa malis: ñ magis qͣm
sanitas uicino serpente. Non ẽ qͦ de
subducas malo intestino. et eregio¬
ne bonũ domesticum eo amplius
quo sepius iuuat. S siue leuent
siue grauent cui rectius imputan¬
dum qͣm tͥ qui tales aut elegisti.
aut admisisti: Non de omnib di¬
co: nam sunt quos ñ elegisti s ipsi
te. At potestatẽ ñ habent: nͥ quã
tu eis aut tribueris aut ꝑmiseris.
Ad idem gͦ reuertimur. tibi impu¬
ta quicquid patieris ab eo qui sine
de podest facere nicħ. His exceptis:
de cetero ñ inconsiderate ut uides
eligendi quiq seu colligendi sun

Expanded text:
mali, aeque plus tibi. Ne te dixeris samali, aeque plus tibi. Ne te dixeris sanum, dolentem latera: hoc est, ne te dixeris bonum, malis innitentem. Aut si bonus sis, bonitas tui solius quem fructum afferre potest? sicut in superiore libro dixisse me memini . Quid, inquam, emolumenti affert Ecclesiis Dei tua unius hominis 439 justitia, ubi sententia praevalet aliter affectorum? Sed nec tuta tibi tua obsessa malis, non magis quam sanitas vicino serpente. Non est quo te subducas malo intestino. Et e regione, bonum domesticum eo amplius, quo saepius juvat. Sed sive levent, sive gravent, cui rectius imputandum quam tibi, qui tales aut elegisti, aut admisisti? Non de omnibus dico: nam sunt quos non elegisti, sed ipsi te. At potestatem non habent, nisi quam tu eis aut tribueris, aut permiseris. Ad idem ergo revertimur. Tibi imputa quidquid patieris ab eo qui sine te potest facere nihil. His exceptis, de caetero non inconsiderate, ut vides, eligendi quique seu colligendi sunt
Abbreviated transcription (Latin):
lerati. & si iniqui: uide ne audias
qͦd uni exhis meis ñ fecisti. nec mͥ
fecisti. Fateor populum istũ exsti¬
tisse usq adhuc dura fronde. ⁊ in¬
domito corde: s utrumne etiam
indomabili. nescio unde liquido
scire possis. Potest fore qͦd necdum
fuit. Si diffidis tu: s apud dm̃ ñ
erit impossibile omne uerbum.
Sidura fronte sunt: durato & tu
econtra tuam. Nil tam durum qͦd¬
duriori non cedat. Dñs ad ꝓpħam.
Dedi frontem tuã duriorem frontibꝰ
eorum. Unum ẽ qͦd te absoluit. si
egisti cũ populo tuo ut possis dic̾e:
popule m̃s quid tͥ debui facere ⁊
non feci: Si sic fecisti. nec ꝓfecisti:
ẽ demum qͦd facias. & qͦd dicas. Exi
de ur chaldeoꝵ: & dicito qͥa oportet
me & aliis cuutatib euangłirare.
Puto nec penitebit exilii. orbe ꝓur
be commutato. ¶Ueniamꝰ ad col
laterales & coadiutores tuos. hii
seduli tͥ hii intimi sunt. Quã obrẽ
si boni sunt tͥ potissimum sunt. si

Expanded text:
lerati, etsi iniqui, vide ne audias: lerati, etsi iniqui, vide ne audias: Quod uni ex minimis meis non fecisti, nec mihi fecisti . Fateor populum istum exstitisse usque adhuc dura fronte, et indomito corde; sed utrumne etiam indomabili, nescio unde liquido scire possis. Potest fore, quod necdum fuit. Si diffidis tu; sed apud Deum non erit impossibile omne verbum . Si dura fronte sunt, durato et tu e contra tuam. Nil tam durum, qduriori non cedat. Dominus ad prophetam: Dedi frontem tuam duriorem frontibus eorum. Unum est quod te absolvit, si egisti cum populo isto, ut possis dicere: Popule meus, quid tibi facere debui et non feci? Si sic fecisti et non profecisti est demum quod facias et quod dicas: Exi de urbe Caldeorum, et dicito, quia oportet me aliis civitatibus ewangelizare. Puto nec penitebit exilii, orbe pro urbe commutato. Hec laterales et coadjutores tuos. Hi seduli tibi, hi intimi sunt. Quamobrem si boni sunt, tibi potissimum sunt: si
Abbreviated transcription (Latin):
Quẽ tamen qui tuum negat ñ satiˢ
mͥ iudetur attendere uerbũ dñi di¬
centis sic. Conuerte gladiũ tuũ
inuaginã. Tuus gͦ & ipse: tuo for¬
sitan nutu & si non tua manu eua¬
ginandus. Alioquin sinullomͦ ad
de ꝑtineret ⁊ is. dicentib apłis ec¬
is militis manu: s sane ad nutũ
sacerdotis & iussum imꝑatoris.
E de hoc alias. Nunc uͦ arripe illũ
qui tͥ ad feriendum creditꝰ ẽ: ⁊ nul¬
nera ad salutem. si ñ om̃s sinon uł
multos. certe quos possis. Non sũ
inqͥs melior qͣm patres mei. Quẽ
illoꝵ domus exasꝑans ñ dico au¬
diuit. s non irrisit: Ideo du insi¬
ste magis. forte si audiant & qui¬
escantiInsiste & resistentib. Dicen¬
do hȩc: forte nmiꝰ diear. Num nr̃a
illa uox. insta oportune importu¬
ne. Hunc si audes nimium appel¬
lato. ꝓph̾e precipitur. clama ne
cesses. Ad qͦs nͥ ad sceleratos & pec¬
catores: Annuntia inqͥt popło meo
aduerde ⁊ sceleratos phiden:⁊ po

Expanded text:
Quem tamen qui tuum negat, non satis Quem tamen qui tuum negat, non satis mihi videtur attendere verbum Domini dicentis sic: Converte gladium tuum in vaginam . Tuus ergo et ipse, tuo forsitan nutu, etsi non tua manu evaginandus. Alioquin si nullo modo ad te pertineret et is, dicentibus Apostolis, Ecis militis manu, sed sane ad nutum sacerdotis, et jussum imperatoris. Et de hoc alias. Nunc vero arripe, qui tibi ad feriendum creditus est; et vulnera ad salutem, si non omnes, si non vel multos, certe quos possis. 8. Non sum, inquis, melior quam patres mei. Quem illorum domus exasperans, non dico, audivit, sed non irrisit? Ideo tu insiste magis, si forte audiant, et quiescant: insiste et resistentibus. Dicendo haec, forte nimius dicar. Num nostra illa vox: Insta opportune, importune? Hunc, si audes, nimium appellato. Prophetae praecipitur: Clama, ne cesses. Ad quos, nisi ad sceleratos et peccatores? Annuntia, inquit, populo meo adverte et sceleratos perhiberi, et
Abbreviated transcription (Latin):
te neget heredem. Petrus hic ẽ. qͥ
nescitur ꝓcessisse aliquando uł ge¬
minis ornat᷑ ł sericis. ñ dectus
auro. ñ uectus equo albo. nec sti¬
patus milite. nec curumstrepenti¬
bus septus ministris. Absq his tñ
credidit satis posse impleri salu¬
tare mandatum:si amas me pa¬
sce oues meas. In his successisti ñ
petro: s constantino. Consulo tole¬
randa ꝓ tempore. ñ affectanda ꝓ de¬
bito. Ad ea te potius incito:. quoꝵ te
scio debitorem. & si purpuratus:
si deauratus incedens: nonẽ tamen
qͦd horreas oꝑam curamue pasto¬
ralem. pastoris heres. Nonẽ qͦd eru¬
bescas euangłium. Quamqͣm si uo¬
lens euangłires: inter apłos quidẽ
etiã gła ẽ tibi. Euangłirare pascere
implesti. Oracones inquis me mo¬
nes pascere & scorpiones:non oues.
ꝓpt̾ hoc inquam magis aggredere
eos. s uerbo ñ ferro. Quid tu denuo
usur pare gladium temptes. quẽ se¬
mel ussus es reponere inuaginã:

Expanded text:
te neget haeredem. Petrus hic est, qui te neget haeredem. Petrus hic est, qui nescitur processisse aliquando vel gemmis ornatus, vel sericis; non tectus auro, non vectus equo albo, nec stipatus milite, nec circumstrepentibus septus ministris. Absque his tamen credidit satis posse impleri salutare mandatum: Si amas me, pasce oves meas . In his successisti, non Petro, 438 sed Constantino. Consulo toleranda pro tempore, non affectanda pro debito. Ad ea te potius incito, quorum te scio debitorem. Etsi purpuratus, etsi deauratus incedens, non est tamen quod horreas operam curamve pastoralem, Pastoris haeres: non est quod erubescas Evangelium. Quanquam si volens evangelizes, inter Apostolos quidem etiam gloria est tibi. Evangelizare pascere implesti. 7. Dracones, inquis, me mones pascere, et scorpiones, non oves. Propter hoc, inquam, magis aggredere eos, sed verbo, non ferro. Quid tu denuo usurpare gladium tentes, quem semel jussus es reponere in vaginam?
Abbreviated transcription (Latin):
humile ꝓbͣo ducitur inter palati¬
nos: ut facilius qui ẽe quam qui
apparere humilis uelit inuenias.
Timor dñi simplicitas reputatur:
ne dicam fatuitas. Uirũ circũspe¬
ctum & amicũ ꝓpriȩ conscientiȩ:
calumpniantur ypocritã. Porro
amatorem quietis & sibi int̾dum
uacantem: inutilem dicunt. Qͥd
dederunt te laqueoᷤ mortis: Queso
sustine paulisꝑ. & subporta mẽ. Im¬
mo da ueniam: non dam demere
qͣm timide. hȩc loquenti. Einulor¬
enim te emulatione bona: & utinã
qͣm uehementi tam utili. Sc̃io ubi
habitas. increduli & subu̾sores sũt
tecum: lupi non oues sunt. taliũ
tamentu pastor. Utilis consid̾atio
qua forte inueneris. quomͦ si fieri
possit conuertas eos: ne ipsi sub¬
uertant te. Quid diffidimꝰ posse
reuerti in oues. equib uerti in lu-¬
pos potuerunt: Hic hic ñ parco
t. ut parcat ds̃. Pastorem te populo
huic. certe aut nega. aut exibe.
Non negabis. ne cuius sedem tenes.

Expanded text:
humile probro ducitur inter palatihumile probro ducitur inter palatinos, ut facilius qui esse, quam qui apparere humilis velit, invenias. Timor Domini simplicitas reputatur, ne dicam fatuitas. Virum circumspectum et amicum propriae conscientiae calumniantur hypocritam. Porro amatorem quietis, et sibi interdum vacantem, inutilem dicunt. CAPUdederunt te laqueis mortis? Quaeso, sustine paulisper, et supporta me. Imo da veniam, non tam temere, quam timide haec loquenti. Aemulor te aemulatione bona, et utinam quam vehementi, tam utili. Scio ubi habitas; increduli et subversores sunt tecum. Lupi, non oves sunt: talium tamen tu pastor. Utilis consideratio, qua forte inveneris, quomodo, si fieri possit, convertas eos, ne ipsi subvertant te. Quid diffidimus posse reverti in oves, e quibus verti in lupos potuerunt? Hic, hic, non parco tibi, ut parcat Deus. Pastorem te populo huic certe aut nega, aut exhibe. Non negabis: ne cujus sedem tenes,
Abbreviated transcription (Latin):
ta in plateis diuitum seminat᷑. Ar¬
gentum micat in luto. accurritur
undiq. tollit illud ñ pauꝑior s for¬
tior: aut qui forte cicius p̃cucurrit.
Ate tamen mo ᷤᷤ iste uł potius morͤ
ista ñ cepit: inte utinam desinat.
S reliqua ꝓ sequamur. Inter hȩc
du pastor ꝓcedis deauratus. tam
multa circumdatus uarietate oueᷤ
quid capiunt: Si auderem dice:
demonũ magis qͣm ouium pascula
hȩc. Scilicet sic factitabat petrus:
sic paulus ludebat. uides omnẽ
eccłiasticum zelum feruere sola
ꝓ dignitate tuenda: Honori to¬
tum datur: scĩtati nichil aut pa¬
rum. Si causa requirente paulo
submissius agere. ac socialius de ha¬
bere temptau̾is: absit inquiunt.
non decet tempori non congraut.
maiestati non conuenit. quã geras
ꝑsonam atcendito. De placito dĩ
ultima mentio ẽ: piact̾ura salutiᷤ
nulla cunct̾atio. Nisi qͦd sublime
ẽ. hoc salutare dicamus. & qͦd glo¬
riam redolet id iustum. Ita om̃e

Expanded text:
ta in plateis divitum seminatur. Arta in plateis divitum seminatur. Argentum micat in luto: accurritur undique, tollit illud non pauperior, sed fortior, aut qui forte citius praecucurrit. A te tamen mos iste, vel potius mors ista non coepit; in te utinam desinat. Sed reliqua prosequamur. Inter haec tu pastor procedis deauratus, tam multa circumdatus varietate. Oves quid capiunt? Si auderem dicere; daemonum magis, quam ovium pascua haec. Scilicet sic factitabat Petrus, sic Paulus ludebat? Vides omnem ecclesiasticum zelum fervere sola pro dignitate tuenda. Honori totum datur, sanctitati nihil, aut parum. Si causa requirente paulo submissius agere, ac socialius te habere tentaveris; Absit? inquiunt, non decet, tempori non congruit, majestati non convenit; quam geras personam attendito. De placito Dei ultima mentio est; pro jactura salutis nulla cunctatio: nisi quod sublime est, hoc salutare ducamus; et quod gloriam redolet, id justum. Ita omne
Abbreviated transcription (Latin):
tenus mores gentis.Ante omĩa
sapientes sunt ut faciant malũ.
cȩlo.utriq iniecere manus:impii
indm. temerarii in seã. seditiosi in
inuicem. emuli inuicinos. in hu¬
mani inextraneos. Quos neminẽ
amantes amat nemo: & cũ time¬
ri affectant ab omnib. om̃s tue¬
ant necesse ẽ.Hii sunt qui subeẽ
non sustinent. preẽe non norunt:
suꝑiorib infideles. inferiorib im¬
portabiles. Hii inuerecundi ad pe¬
tendum: ad negandum frontosi.
Hii importuni ut accipiant. inqͥe¬
di donec accipiant ingrati ubi ac¬
ceꝑint. Docuerunt linguã suam
grandia loqui cum oꝑentur exi¬
gua. Largissimi ꝓmissores: & par¬
cissimi exhibitores. Blandissimi ad¬
ulatores: & mordacissimi detracto¬
res. Simplicissimi dissimulatores:
& malignissimi ꝓditores. Excur¬
rimus huc: plemus de atq exp̃ssius
ammonendũ putantes. horum
quȩ cirea te sunt in hac parte. Iam
ad ordinẽ recurramus. Quale est
qͦd de spoliis eccłiarum emunt᷑

Expanded text:
tenus mores gentis. Ante omnia tenus mores gentis. Ante omnia sapientes sunt ut faciant mala, coelo: 437 utrique injecere manus, impii in Deum, temerarii in sancta, seditiosi in invicem, aemuli in vicinos, inhumani in extraneos: quos neminem amantes amat nemo; et cum timeri affectant ab omnibus, omnes timeant necesse est. Hi sunt qui subesse non sustinent, praeesse non norunt; superioribus infideles, inferioribus importabiles. Hi inverecundi ad petendum, ad negandum frontosi. Hi importuni ut accipiant, inquieti donec accipiant, ingrati ubi acceperint. Docuerunt linguam suam grandia loqui, cum operentur exigua. Largissimi promissores, et parcissimi exhibitores: blandissimi adulatores, et mordacissimi detractores: simplicissimi dissimulatores, et malignissimi proditores. Excurrimus usque huc, plenius te atque expressius admonendum putantes horum quae circa te sunt in hac parte. 5. Jam ad ordinem recurramus. Quale est, quod de spoliis ecclesiarum emuntur
Abbreviated transcription (Latin):
rumpna. in fame. & siti. infrigore
& nuditate. Ubi nunc queso con¬
suetudo hȩc : Subiit dissimilis
ualde. Longe in aliud mutata suns
studia: & utinã non in peius. Cu¬
ra tamen & anxietas & emulatio
& sollicitudo: fateor ꝑseuerant.
Translata hȩc: non imminuta.Te¬
stimomum uob̃ ꝑhibeo qͦd nec
substantiȩ parcitis: ñ magis quã
ante. Diuersa autem locatio: dis¬
similitudinem fac̃. Magna abu¬
sio: pauci ad os legis latoris. ad ma¬
nꝰ om̃s respiciunt. Non immeri¬
do tamen. Omne papale negoci
tota maxima urbe qui te in pa-¬
pam recepit precio seu spe p̃cii¬
ñ inderueniente: Et tunc potissi¬
mum uolunt dñari. cum ꝓfessi fue¬
rint seruitutem. Fideles se spon¬
dent: ut oportumiꝰ fidentib noce¬
ant. Ex hoc non erit consiliũ tibi
aquo se arcendos pudent non se¬
cretum qͥse ñ ingerant. Si stante
ꝓforib qͦueqͣm illorum moram
uł modicam fecerit ostiarius: ego
paucis nouerim ne ⁊ ego uł aliqͣ¬

Expanded text:
rumna, in fame et siti, in frigore rumna, in fame et siti, in frigore et nuditate. 4. Ubi nunc, quaeso, consuetudo haec? Subiit dissimilis valde; longe in aliud mutata sunt studia, et utinam non in pejus. Cura tamen et anxietas, et aemulatio, et sollicitudo, fateor, perseverant. Translata haec, non imminuta. Testimonium vobis perhibeo, quod nec substantiae parcitis, non magis quam ante. Diversa autem locatio dissimilitudinem facit. Magna abusio! pauci ad os legislatoris, ad manus omnes respiciunt. Non immerito tamen. Omne papale negotiutota maxima urbe, qui te in Papam receperit, pretio seu spe pnon interveniente? et tunc potissimum volunt dominari, cum professi fuerint servitutem. Fideles se spondent, ut opportunius fidentibus noceant. Ex hoc non erit consilium tibi a quo se arcendos putent, non secretum quo se non ingerant. Si stante pro foribus quoquam illorum, moram vel modicam fecerit ostiarius; ego paucis, noverimne et ego vel aliqua
Abbreviated transcription (Latin):
scio: ac ꝑhoc indissuetum potuis¬
se uenire. s non redire ininsuetũ.
An uͦ assuetum quis neget. qͦd con¬
stat non mͦ aliquando factum. s
aliquamdiu factitatum. Quid il¬
lud sit dicam & non ꝓderit.Cur:
Quia ñ placebit satrapis:plus ma¬
iestati quam ueritati fauentib.
Fuerunt ante te qui se totos ouib
pascendis exponerent: pastoris
oꝑe ⁊ nomine gl̾antes: nil sibi re¬
putantes indignum. nͥ qͦd salut
ouium obuiare putarent. N que¬
rentes quȩ sua sunt:sz impenden¬
tes. Impendere curam: impende
substantiã: impendere & se ipsos.
Unde unus illoꝵ.⁊ ego ait suꝑim¬
pendar ꝓ animab ur̃ĩs. Et tanꝗͣ
dicerent non ueni au mus mini¬
stran s ministrare.ponebant quo¬
tiens oportuissec sine sumptu ȩ¬
uangłium. Unus erat de subdi¬
tis questus. una pompa. unaq
uoluptas: si qͦmodo eos possent pa¬
rare dño plebem ꝑfectam. Id om¬
ne eordis. & corpis. in labore & e¬

Expanded text:
scio, ac per hoc in dissuetum potuisscio, ac per hoc in dissuetum potuisse venire: sed non redire in insuetum. An vero assuetum quis neget, quod constat non modo aliquando factum, sed aliquandiu factitatum? Quid illud sit dicam, et non proderit. Cur? Quia non placebit satrapis, plus majestati quam veritati faventibus. Fuerunt ante te qui se totos ovibus pascendis exponerent, pastoris opere et nomine gloriantes, nihil sibi reputantes indignum, nisi quod saluti ovium obviare putarent, non quaerentes quae sua sunt, sed impendentes. Impendere curam, impendere substantiam, impendere et se ipsos. Unde unus illorum: Et ego, ait, superimpendar pro animabus vestris . Et tanquam dicerent, Non venimus ministrari, sed ministrare; ponebant, quoties oportuisset, sine sumptu Evangelium. Unus erat de subditis quaestus, una pompa, unaque voluptas, si quo modo eos possent parare Domino plebem perfectam. Id omne cordis et corporis, in labore et ae
Abbreviated transcription (Latin):
in laborib potius qͣm in ꝓfectib
głandum putauit:sic̃ alibi qͦ ha¬
bes ipsum dicentem in laborib plo¬
rimis. Ita queso fac tu qͦd tuum est:
nam d̃s̃ qͦd suum ẽ satis absq tua
sollicitudine & anxietate curabit.
Planta. riga. fercuram: & tuas ex
tum ubi uoluerit dabit ds̃. ñ tu
Ubi forte noluerit: tibi deperit ni¬
chil. dicente scriptura. Reddet ds̃
curus labor.quem nullus ua¬
let euacuare defectus. & hec dix¬
erim absq p̃iudicio diuinȩ poten¬
tiȩ & bonitatis. Scio induratũ cor
uertatur. & ignoseat: conuertat &¬
sanet eos: S non ẽ ꝓposit mei di¬
ctare dõ quid facere debeat. tibi uti¬
nam possim quȩ oportet & ꝓut o¬
portet suadere. At locus dubius:
scrupulosa incidit disputatio. Nã
ubi adoriar dicere qͦd sentio: uideo
satis qͥd imminet. Clamabitur in¬
suetum: nam iustum negari ñ po¬
derit. Ego uͦ ne insuetum quidem
assenserim. Nempe assuetum fuisse

Expanded text:
in laboribus potius quam in profectibus in laboribus potius quam in profectibus gloriandum putavit, sicut alibi quoque habes ipsum dicentem: In laboribus plurimis . Ita, quaeso, fac tu quod tuum est: nam Deus quod suum est satis absque tua sollicitudine et anxietate curabit. Planta, riga, fer curam; et tuas exptum, ubi voluerit, dabit Deus, non tu. Ubi forte noluerit, tibi deperit nihil, dicente Scriptura: Reddet Deuscurus labor, quem nullus valet evacuare defectus. Et hoc dixerim absque praejudicio divinae potentiae et bonitatis. Scio induratum cor vertatur et ignoscat, convertat et sanet eos? Sed non est propositi mei dictare Deo quid facere debeat: tibi utinam possim, quae oportet et prout oportet, suadere. 3. At locus dubius, et scrupulosa incidit disputatio. Nam ubi adoriar dicere quod sentio? Video satis quid imminet. Clamabitur insuetum; nam justum negari non poterit. Ego vero ne insuetum quidem assenserim. Nempe assuetum fuisse
Abbreviated transcription (Latin):
pediti ad officia. ydonei ad sacra¬
menta:. ad plebes erudiendas solli¬
citi: circumspecti ad semet custodi¬
endos in omni castitate. Quid de
populo loquar: Populus romanꝰ
ẽ. Nec breuius potui. nec expressius
tamen aꝑire detuis parrochianiᷤ
qͦd sentio. Quid tam notum scłis
ta. Gens inmitis & intractabilis
usq adbuc. subdi nescia nisi cum
non ualet resistere. En plaga.Tibi ĩ¬
cumbit cura hȩc dissimulare ñ lic.
Rides me forsitan. fore incurabilem
ꝑsuasus. Noli diffidere. curam exigeris
non curationem. Deniq audisti cu¬
ram illius habe: & non cura uł sana
illũ. Uerum dixit quidã. non ẽ in
medico semꝑ releuetur ut eger.
loquitur: plus omnib laboraui. si
ait plus omnib ꝓfui aut plus oĩ¬
bus fructifieaui: uerbum insolens
religiosissime uitans. Alias autem
nouerat homo quem docuit ds.
quia unusquisq scđm suũ laborẽ
accipiet᷑. ñ scd̾m ꝓuentũ. & ob hoc

Expanded text:
pediti ad officia, idonei ad Sacrapediti ad officia, idonei ad Sacramenta, ad plebes erudiendas solliciti; circumspecti ad sese custodiendos in omni castitate. Quid de populo loquar? Populus Romanus est. Nec brevius potui, nec expressius tamen aperire de tuis parochianis quod sentio. Quid tam notum saeculta; gens immitis et intractabilis usque adhuc, subdi nescia, nisi cum non valet resistere. En plaga: tibi incumbit cura haec, dissimulare non licet. Rides me forsitan, fore incurabilem persuasus. Noli diffidere; curam exegeris, non curationem. Denique audisti: Curam illius habe ; et non, Cura, vel, Sana illud. Verum dixit quidam: Non est in medico semper relevetur ut aeger Alus loquitur: Plus omnibus laboravi . Non ait, Plus omnibus profui, aut, Plus omnibus fructificavi, verbum insolens religiosissime vitans. Alias autem noverat homo 436 quem docuit Deus, quia unusquisque secundum suum laborem accipiet , non secundum proventum. Et ob hoc
Abbreviated transcription (Latin):
litatis. Dico audem instantia dua illa
eotidiana: ab urbe. acuna. adome¬
stica eccłia tua. Hȩc inquam circa
te sunt clerus ⁊ populus duus cui
sp̃aliter ep̃aris. ac ꝑ hoc specialis cu¬
re teneris debitor: hi qͦ qui tͥ coti¬
die assistunt. seniores populi. orb
iudices. & qui item de domo ⁊ m̃sa
tua sunt. capellam. cubicularii.mi¬
nistri quiq diuersis deputati offici¬
is inobsequium tui. Hi te familia¬
rius uisitant. frequentius pulsant:
molestiusq sollicitant. Hi sunt
qui non uerentur suscitarȩ dilec¬
tam: & ante qͣm uelit. ¶ Et pͥmo
quidẽ clerum illum ordinatissi¬
mum ẽẽ decet: ex quo precipue in
ommẽ eccłiam cleri forma ꝓcessit.¬
Deinde om̃e qͦd ꝑperam agitur ce
p̃sente: id tͥ turpuis. Interẽ gloriȩ
scĩtatis tuȩ. ut quos pre oculis ha¬
bes ita ordinati. ita sint informati:
quatinus docius honestatis & ordi¬
nis. ipsispeculum ipsi sint forma.
Inueniantur preceteris oportet ex¬

Expanded text:
ilitatis. Dico autem, instantia illa tua ilitatis. Dico autem, instantia illa tua quotidiana, ab urbe, a curia, a domestica ecclesia tua. Haec, inquam, circa te sunt, clerus et populus tuus, cui specialiter episcoparis, ac per hoc specialis curae teneris debitor. Hi quoque qui tibi quotidie assistunt seniores populi, orbis judices; et qui item de domo et mensa tua sunt, capellani, cubicularii, ministri quique diversis deputati officiis in obsequium tui. Hi te familiarius visitant, frequentius pulsant, molestiusque soqui non verentur suscitare dilectam et antequam velit. Et primo quidem clerum illum ordinatissimum esse decet, ex quo precipue in omnem eccDeinde omne quod perperam agitur te praesente, id tibi turpius. Interest gloriae Sanctitatis tuae, ut quos prae oculis habes, ita ordinati, ita sint informati, quatenus totius honestatis et ordinis ipsi speculum, ipsi sint forma. Inveniantur prae caeteris oportet ex
Abbreviated transcription (Latin):
simͥplenius innotuisset a¬
mantissime eugeni priora
qualiter acceptaris: scłm
hoc uł fidentius in reliquũ¬
ꝓcessissem uł cautuis: aut certe substi¬
tissem omnino. Nunc uͦ quia obloco¬
rum distantiam id minime datur:
ñ mireris si ꝓdit exilior sermo an¬
ceps. uerecunde fateor ad medium
ueniens. Primis itaq considatiomiᷤ
partib libris priorib ꝑtractatis:
in manib ẽ. de his addere quȩ cir¬
ca te sunt. Et ipsa quidem subte:
s quo ꝓpiora. eoinportuniora tibi.
Nempe coram posita incunam ñ
admittunt. ñ dissimulationem ñ
obliuionem. Uehementius urgent:
turbulentius irruunt: uerendũ ne
obruant. Circa huiusmͦi qͣm sob̾a
& intenta consideratione opus sit:
ꝓprio te exꝑimento edoctum satis
ñ ambigo. Alioquin si ñ cauta opor¬
tunaq interueniat consid̾atio. oc¬
cupatio dontinuabit᷑: & uexationiᷤ
ñ erit modus. & sollicitudinis ñ
erit funis. Non tempꝰ uacuũ. non
liberum cor: plus laboris & munꝰ ut¬

Expanded text:
i plenius innotuisset, amantissime Eugeni, priora qualiter acceptaris, secundum hoc vel fidentius in reliquucessissem, vel cautius, aut certe substitissem omnino. Nunc vero quia ob locorum distantiam id minime datur, non mireris si prodit exilior sermo anceps, verecunde, fateor, ad medium veniens. Primis itaque considerationis partibus libris prioribus pertractatis, in manibus est de his addere, quae circa te sunt. Et ipsa quidem sub te, sed quod propiora, eo importuniora tibi. Nempe coram posita incuriam non admittunt, non dissimulationem, non oblivionem. Vehementius urgent, turbulentius irruunt: verendum ne obruant. Circa ejusmodi quam sobria et intenta consideratione opus sit, proprio te experimento edoctum satis non ambigo. Alioquin si non cauta opportunaque interveniat consideratio, occupatio continuabitur, et vexationis non erit modus, et sollicitudinis non erit finis. Non tempus vacuum, non liberum cor: plus laboris, et minus ut