comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fides xantoꝑe exigat᷑ in boc .iiii.¬
sacram̃to. Quia uidełe falsa fide
mũdꝰ ꝑiit. quando adam plus dia¬
bolo quam d̃o cred̾e p̾sumpsit: dũ
in ligno scientie boni & mali. uetito
plus sꝑauit diuinitatẽ asseqͥ. q̃ ab
hoste ꝓmitcebat᷑. qmͣ incurre mor¬
tẽ qm ds minabat᷑. Sic̃ ergo dia¬
bolus ñ umbram in ligno in obedi¬
entie. s ip̃m u̾m. ⁊ uisibilem fructũ
exhibens. ꝓmisit id qd̾ ñ uidebat᷑.
sciłc eritis sic̃ dii: sic & deus ñ umbͣm
s ip̃m qui in ligno pependit obedi¬
entie. in suo uisibil sacram̃to exi¬
ut dum in ea re plus ei mͦ credit᷑
qͣm hosti ut dignũ ẽ: sanet᷑ hac
uera fide. illa ꝑfida fides. qͣ olim
plus diabolo qmͣ sͥ iniuste credit᷑u
ẽ. Sic̃ gͥ ñ in ligno uetito. sic nͨ in
xͥ sacram̃to debet uisus aut gustꝰ
s fiłi uig̾e iudicium: quia sic̃ pom̃
uisu decorum. ⁊ suaue ad cõmedend̾
cyb uitał uidebat᷑ ⁊ mortẽ intulit:
sic econtrario sacram̃tum corꝑis

Expanded text:
fides tantopere exigatur in hoc sacramento? Quia videlicet falsa fide mundus periit, quando Adam plus diabolo quam Deo credere praesumpsit, dum in ligno scientiae boni et mali vetito plus speravit divinitatem assequi, quae ab hoste promittebatur, quam incurrere mortem quam Deus minabatur. Sicut ergo diabolus non umbram in ligno inobedientiae, sed ipsum verum et visibilem fructum exhibens, promisit id quod non videbatur, scilicet, eritis sicut dii , sic et Deus non umbram, sed ipsum qui in ligno pependit obedientiae, in suo visibili sacramento exhiur, ut dum ea re plus ei modo creditur quam hosti, ut dignum est, sanetur hac vera fide illa perfida fides, qua olim plus diabolo quam sibi injuste creditum est. Sicut igitur non in ligno vetito, sic nec in Christi sacramento debet visus aut gustus, sed fidei vigere judicium, quia sicut pomum visu decorum et suave ad comedendum, cibus vitalis videbatur, et mortem intulit, sic e contrario sacramentum corporis
Abbreviated transcription (Latin):
erit: s decet reuera eum candidis¬
simũ ẽẽ ⁊ mundissim̃. si facultas
ñ defu̾it qui transferri debet in
splendidissim̃ corpꝰ ĩmaculatig¬
ni. Siẽ enim mucor ⁊ uetustas in
tali sacram̃to ꝓhibent᷑. ne irrogent
sum̃tib fastidiũ: sic in eo nicħ deb
ẽẽ qd sum̃di minuat desid̾ium.
Item querit᷑ quare in azimo pane
consecret᷑ caro xͥ. mag̃ qͣm inferm̃¬
tato uł fecato: cum sanguis conse¬
cretͣ᷑ in uino seu defecato & puro
seu cũ fece uͭ musto de racemis sta¬
tim exp̾sso. Quare gͥ fex uł ferm̃tũ
in pane refutat᷑ ÷ cum recipiat᷑ in
mentato pane corpꝰ xͥ confici debeat
int̾ latinos & grecos magna conc̾ta¬
tio ẽ. ad eo ut illi istos azimitas isti
illos ferm̃tarios. quasi cuiꝰlibet ħe¬
sis notent uocabulo: cũ tñ ut młtiᷤ
bonis catholicis uidr᷑. ñ sit contra
fidẽ xͥanam. seu arimũ seu fermen

Expanded text:
erit; sed decet revera eum candidissimum esse et mundissimum si facultas non defuerit, qui transferri debet in splendidissimum corpus immaculati Agni. Sicut enim mucor et vetustas in tali sacramento prohibentur, ne irrogent sumentibus fastidium, sic in eo nihil debet esse, quod sumendi minuat desiderium.Item quaeritur quare in azymo pane consecretur caro Christi magis quam in fermentato, vel faecato, cum sanguis consecretur in vino seu defaecato et puro, seu cum faece, ut musto de racemis statim expresso? Quare igitur faex vel fermentum in pane refutatur, cum recipiatur inmentato pane corpus Christi confici debeat inter Latinos et Graecos magna concertatio est, in tantum, ut illi istos Azymitas, isti illos Fermentarios quasi cujuslibet haeresis notent vocabulo, cum tamen, ut multis bonis catholicis videtur, non sit contra fidem Christianam seu azymum seu fer
Abbreviated transcription (Latin):
nos qui corꝑe & anima ꝑieramꝰ
corpꝰ ꝑ corpus ⁊ animã ꝑ animã
redimens. corpꝰ & animã suã ꝓ
nr̃a redemptiõe. in morte diuisa
signet᷑: dum corpꝰ eius in sepuleͦ
iacuit. anima uͦ ad lib̾andas scõꝵ
animas ad inferna descend̃. Cũ
igit᷑ intali minyst̾io. corpꝰ ꝑ cor¬

Expanded text:
nos qui corpore et anima perieramus, corpus per corpus, et animam per animam redimens, corpus et animam suam pro nostra redemptione in morte divisa fuisse signetur, dum corpus ejus in sepulcro jacuit, anima vero ad liberandas sanctorum animas ad inferna descendit. Cum igitur in tali mysterio corpus per cor
Abbreviated transcription (Latin):
indiuisus: s in memioriã passio¬
nis eiꝰ ita drͣ. quia in ip̃o sacram̃to
mortem xͥ annuntiare debemꝰ.
Uñ &̃ aqua in sacram̃to admiscet᷑
ñ solum ut capiti suo xͦ popłm
ut aqͣm que de lat̾e xp̃i. cum san¬
guine fluxit rep̾sentẽt. Dicunt᷑
aũ duo diu̾sa saeram̃ta panis &
uinũ. qnͣtum ad diu̾sas suasspes:
cum tñ sint unũ. qͣntum ad unã
cand suã significationẽ. Uñ aus̃
sacͥficium eccłȩ dic̃ duob confici
duobq constare: uno scłe sacra¬
m̃to. quia panis & uiñ idẽ signi¬
ficant. ⁊ una re sacram̃ti. quia cor
crificiũ ẽẽntq sic̃ duo sacram̃ta
panis & uiñ. sic due discrete res
sacͣm̃ti. corpꝰ & sanguis. qd̾ ẽ im

Expanded text:
sed in memoriam passionis ejus ita dicitur, quia in ipso sacramento mortem Domini annuntiare debemus. Unde etiam aqua in sacramento admiscetur, non solum ut capiti suo Christo, ut aquam quae de latere Christi cum sanguine fluxit, repraesentet. Dicuntur autem duo diversa sacramenta panis et vinum, quantum ad diversas suas species, cum tamen sint unum, quantum ad unam eamdem suam significationem. Unde Augustinus sacrificium Ecclesiae dicit duobus confici, duobusque constare: uno scilicet sacramento, quia panis et vinum idem significant, et una re sacramenti, quia corpcrificium, essentque sicut duo sacramenta panis et vinum, sic duae discretae res sacramenti, corpus
Abbreviated transcription (Latin):
nec caro si ne sanguine. nͨ sanguiᷤ
sine carne iure cõmunicat᷑. Item
cruoris abstineant. Qui ꝓcul du¬
bio aut integͣ sacram̃ta accipiãt
aut ab integris arceant᷑: quia di¬
uisio unius eiusdemq mist̾ii sñ
grandi sacͥlegio ñ pot̾̃ ꝓuenire.

Expanded text:
nec caro sine sanguine, nec sanguis sine carne, jure communicatur. Item cruoris abstineant, qui procul dubio aut integra sacramenta accipiant, aut ab integris arceantur, quia divisio unius ejusdemque mysterii, sine grandi sacrilegio non potest provenire.
Abbreviated transcription (Latin):
reuelabit᷑ in nob̾. quia si abimcio
mundi usq ad finem. ñ mͦ quis
ꝓ d̾o laboraret. s & pateret᷑. ñ tñ
eẽt condignũ. ut hoc temꝑali
cõm̾cio et̾nitatem m̾caret᷑: ne
ram̃ mał diutiꝰ liceret peccare
admaiorẽ sui penã. ne &̃ bonis
immundi exilio tederet uiu̾e
siminia fieret eisdilatio ad pr̾iã:
breuiauit d̾s. humane uite dies
ꝑꝑ electos: ne prauoꝵ afflictione
uł minio suo labore deficerent.
S et ne imminutio temꝑał labo¬
ris. aliqd̾ et̃ni p̾mii uid̾et᷑ dis¬
pendium: ip̃iꝰ p̾cursoris sui uitã
quo nemo maior ip̃o teste surrex̃¬
xxxii. ⁊ semis annoꝵ eẽ uoluit.
consummauit: ut quia đs non
curat ex quanto temꝑx. s ex qͣnͣ¬
to corde sͥ seruiat᷑ : ꝑfectionẽ me¬
riti ñ temꝑi asscribet. s uirtuti.
Ecce enĩ in tantillo temꝑe plenã
ab origine mundi fac̾e potuit.
Et quis diutiꝰ eo uixiss: si temꝑis
fectioni suffic̃e uidiss: Sed ⁊ qͦmͦ
iohanne nemo maior surrexisset:

Expanded text:
 in nobis; quia si ab initio mundi usque ad finem , non modo quis pro Deo laboraret, sed et pateretur, non tamen esset condignum, ut hoc temporali commercio aeternitatem mercaretur, ne tamen malis diutius liceret peccare ad majorem sui poenam, ne etiam bonos in mundi exsilio taederet vivere, si nimia foret eis dilatio ad patriam, breviavit Deus humanae vitae dies propter electos, ne pravorum afflictione, vel nimio suo labore deficerent. Sed et ne minutio temporalis laboris aliquod aeterni praemii videretur dispendium, ipsius praecursoris sui vitam quo nemo major, ipso teste, surrex semis annorum esse voluit, consummavit, ut quia Deus non curat ex quanto tempore, sed ex quanto corde sibi serviatur, perfectionem meriti non tempori ascriberet, sed virtuti. Ecce enim in tantillo tempore plenam ab origine mundi facere potuit. Et quis diutius eo vixisset, si temporis perfectioni sufficere vidisset? Sed et quomodo Joanne nemo major surrexisset,
Abbreviated transcription (Latin):
mentis dec̃nt᷑. ne scrłc cõmunis
cyb accipiat᷑. donec sup̃ta sacra¬
menta ꝑse dig̾ant᷑: ne uł cõmix¬
tione alt̾iꝰ eibi corrumpant᷑. Neq
enĩ dominꝰ incena pꝰ esũ agni
paschał. sacram̃ta corꝑis sui
dediss discipłis. si ex cyboꝵ
cõmuniũ ammixtioẽ corruptio¬
nẽ uidiss suis accide sacram̃tis:
qmͣuis eccła. ñ hoc imitabile in
ip̃o decernat certis de causis. s ꝓrsꝰ
aliis. Dignum Nerat. ut ip̃e me¬
diator dei & hominũ. finis legis.
iniciũ gr̃e. pꝰ esum agni paschał.
post completionẽ legis uet̾is. nouo
sacram̃to. nouũ gr̃e testam̃tum
institueret ad uesꝑam: ut utrunq
hoc infine mundi se agere decla¬
raret. Dignum nicħominꝰ. ut eccła
cui tał officii causa ñ suppetit. ut
pꝰ umbrã u̾itatem instituat. ta¬
lẽ ordinẽ in xp̃o ñ imitet᷑: decer¬
nens obreu̾entiã tanti sacram̃ti.
tit ieiuno corꝑe. dum sob̾etas ui¬
get. carnis feruor quiescit. animꝰ

Expanded text:
ne scilicet communis cibus accipiatur, donec sumpta sacramenta per se digerantur, ne vel commistione alterius cibi corrumpantur. Neque enim Dominus in coena post esum agni paschalis sacramenta corporis sui dedisset discipulis, si ex ciborum communium admistione corruptionem vidisset suis accidere sacramentis, quamvis Ecclesia non hoc imitabile in ipso decernat certis de causis, sed prorsus aliis. Dignum enim erat, ut ipse mediator Dei et hominum, finis legis, initium gratiae, post esum agni paschalis, post completionem legis veteris, novo sacramento, novum gratiae testamentum institueret ad vesperam, ut utrumque hoc in fine mundi se agere declararet. Dignum nihilominus ut Ecclesia, cui talis officii causa non suppetit, ut post umbram veritatem instituat, talem ordinem in Christo, non imitetur, decernens ob reverentiam tanti sacramenti, ut jejuno corpore dum sobrietas viget, carnis fervor quiescit, animus
Abbreviated transcription (Latin):
quare pan̾is in carnẽ. uinũ
insanguinẽ ꝑse consecrent᷑: et
illud ꝑse caro. ⁊ ilłd ꝑ se sanguis
dicat᷑. cum in carne totus xp̃c
⁊ insanguine totus xͦ sumi cre
xp̃os acciꝑent. cũ in utͦq unũ
xꝑm acceꝑtnt. s ad discretionẽ
figure: ut panis dum dentib
terit᷑. carnẽ x in passione ati̾tã
⁊ dum uinũ in ora fidelium fundr̃
sanguinẽ xͥ de latere fusum signa¬

Expanded text:
quare panis in carnem, vinum in sanguinem per se consecrentur, et illud per se caro, et illud per se sanguis dicatur, cum in carne totus Christus, et in sanguine totus Christus sumi credChristos acciperent, cum in utroque unum Christum acceperint, sed ad discretionem figurae, ut panis dum dentibus teritur, carnem Christi in passione attritam, et dum vinum in ora fidelium funditur, sanguinem de latere
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑꝑ p̾seutis uite ȩt̾nitatẽ: ⁊ itadũ
tante securitatis torpore ñ ex̾ceren¬
ade miscd̾iter ꝓhibuit lignũ
uite dicens. uidete ne forte sumat
de ligno uite: quia si ille qͥ in aĩa
pierat ꝑlignũ inobedientie. ui¬
ueret etiam in carne et̾nałr ꝑ cõ¬
cessum lignũ uite ex toto ꝑisset:
dum carne et̾nałr uitens. ⁊ in aĩa
reccando et̾nałr moriens. in cu¬
rabilis eẽt ut demones: uł &̃ pꝰ
hãc uitam: cũ carne uicturi et̾¬
nałr mali homines. Mali &̃ enĩ

Expanded text:
sentis vitae aeternitatem; et ita dum tantae securitatis torpore non exercerenAdae misericorditer prohibuit lignum vitae, dicens: Videte ne forte sumat de ligno vitae. Quia si ille qui in anima perierat per lignum inobedientiae, viveret etiam in carne aeternaliter per concessum lignum vitae, ex toto periisset; dum carne aeternaliter vivens, et in anima peccando aeternaliter moriens, incurabilis esset ut daemones, vel etiam post hanc vitam cum carne victuri aeternaliter ut mali homines. Mali enim
Abbreviated transcription (Latin):
imm̃iti iusticie reciꝑemꝰ m̃cedem
nob̃ indebitã. Non enĩ eẽt diuine
discretionis eqͥtati condignũ. ut
suam fuscaret puritatẽ: uł ĩm̃i¬
toꝵ ignauiã remun̾ans. nlło ma¬
gis merito homini qm lapidi. tan¬
te sue głe largiret᷑ dignitatẽ. Ne
itaq pec̃ci obstinatione incurabi¬
les fieremꝰ. magna sua gr̃a. mortẽ
ñ abstulit temꝑalẽ. ne in et̾nũ
morerem᷑: uitã et̾nã distulit. uͭ
maiori eam m̃ito. maioriq fruc¬
tu reciꝑemꝰ. quia ꝓcerto nͥ naeẽt¬

Expanded text:
immeriti, justitiae reciperemus mercedem immeriti, justitiae reciperemus mercedem nobis indebitam. Non enim esset divinae discretionis aequitati condignum, ut suam fuscaret puritatem, vel immeritorum ignavium remunerans, nullo magis merito homini quam lapidi tantae suae gloriae largiretur dignitatem. Ne itaque peccati obstinatione incurabiles fieremus, magna sua gratia mortem non abstulit temporalem ne in aeternum moreremur; vitam aeternam distulit, ut majori etiam merito, majorique fructu recipe
Abbreviated transcription (Latin):
a se ip̃o: ut in corporis ⁊ anime di¬
uisiõe cognosc̾et. quia ip̃a eiꝰ anima.
d̾o qui uera uita c̃̾ ñ adhesisset. Qͥa
igit᷑ mors ext̾ior mortis intͥnsece.
tã erat figura qmͣ pena. iõq hinc
t̾rendo. hinc monendo. erat q̃dã
ip̃iꝰ culpe medicina: si d̾s pͥꝰ abstu¬
liss penã medicinalẽ. qmͣ culpã
mortiferã. incurabiles nos reddẽt:
quia ablata pena. mag̃ condelec¬
tarem̃ culpe: ⁊ ita culpa ugente
⁊ obstante. nulliꝰ diuine relinq̃ret᷑
locus gr̃e. Cum gͥ culpa sit anime
interim punienda erat ꝑ temꝑał
mortis molestiã. ⁊ sic sananda ꝑ
gr̃am. ut int̾im in regno mortis
amaritudo passionũ. ⁊ laboꝵ. pec¬
cata excoquens purgaret. ⁊ ita gr̃a
celestis uirtutũ germina. quo lib̾iꝰ
eo ub̃ius inserens. nos uite et̾nę
onem ⁊ purgationẽ. ñ erat interĩ
mors temꝑał auferenda s et̾na: ne
aut immundi. ⁊ impuri. requiẽ
obtin̾emꝰ illicitã. aut imbelles. ⁊

Expanded text:
divisione cognosceret, quia ipse ejus anima, Deo qui vera est vita, non adhaesisset. Quia igitur mos exterior, mortis intrinsecae tam erat figura quam poena, ideoque hinc terrendo, hinc monendo erat quaedam ipsius culpae medicina. Si Deus prius abstulisset poenam medicinalem, quam culpam mortiferam, incurabiles non redderet, quia ablata poena magis condelectaremur culpae, et ita culpa vigente et obstante, nullus divinae relinqueretur locus gratiae. Cum igitur culpa mors sit animae, interim punienda erat per temporalis mortis molestiam, et sic sananda per gratiam, ut interim in regno mortis amaritudo passionum et laborum, peccata excoquens, purgaret, et ita gratia coelestis virtutum germina, quo liberius eo uberius inserens, nos vitae aeternonem et purgationem non erat interim mors temporalis auferenda, sed aeterna, ne aut immundi et impuri requiem obtineremus illicitam, aut imbelles et
Abbreviated transcription (Latin):
quam᷑. Utrunq enĩ ex se contrari¬
um uisui effectum parit:. illd̾ dũ
uidrͣ cyb uoluptatis ⁊ uite. mor¬
tem inferens: istud dum uidrͣ cyb
mortalitatis. uitã et̾nam exhibeis
Sic̃ igitur a petͦ. post trinã negati¬
onem tͥna confessio repetita ẽ. sic
ab homine ut saluari possit. ꝓ
ꝑfida fide qua ꝑiit uera fides exi¬
genda ẽ: quia tm̃ sacram̃tum nͨ
sñ fide pot̃ intelligi: nec nos &̃
ꝑ illd̃ sñ fide saluari. Cur mag̃ con¬

Expanded text:
quamur. Utrique enim ex se contrarium visui esse effectum parit, illud dum videtur cibus voluptatis et vitae, mortem inferens; istud dum videtur cibus mortalitatis vitam aeternam exhibens. Sicut igitur a Petro post trinam negationem trina confessio repetita est, sic ab homine ut salvari possit, pro perfida fide qua periit, vera fides exigenda est, quia tantum sacramentum nec sine fide potest intelligi, nec nos etiam per illud sine fide salvari. CAPUT V. C
Abbreviated transcription (Latin):
multis acinis. sic eccła ex uariis
admnisceri uoluit. qui cõmunis
potus ẽ bestiarum. ⁊ homiñ: ut
ad unitatẽ tanti mist̾ii ꝑtin̾e sig¬
naret. ñ solum iustoꝵ. s et pec̾coꝵ
si penit̾e uellent consortiũ: ut qd̾
suũ erat ip̃e ꝑse in exordio sacram̃¬
ti pꝰ exequeret᷑.⁊ nos qd̾ nr̃i erat
mist̾ii postmodũ adderemꝰ. Qd
aũ eyb mortalitatis uidi uolurt

Expanded text:
multis a cinis, sic Ecclesia ex variis multis a cinis, sic Ecclesia ex variis admisceri voluit, qui communis potus est bestiarum et hominum, ut ad unitatem tanti mysterii pertinere signaret, non solum justorum sed et peccatorum, si poenitere vellent, consortium: ut quod suum erat, ipse per se in exordio sacramenti prius exsequeretur, et nos quod nostri erat mysterii postmodum adderemus. Idem autem cibus mortalitatis videri vo
Abbreviated transcription (Latin):
tomag̃ uͦ ligno uite uiuentis cͤa¬
tori xͦ. ẽ om̃i potentiale. ut corꝑi
⁊ anime głiosius conferat et̾nam
amꝰ. utrunq in sacram̃to suo eẽ
uoluit. ne si alt̾utrum deẽẽt qiͣ
imꝑfect̾o uite signo ip̃e ñ plena.
s imꝑfect̾a uita signari uidet᷑.
Dignũ &ẽ fuit. ut eisdem sp̾e̾bus
quib alit᷑ & creatur caro & san¬
guis in quolibet homine nat᷑ałr
consecret᷑ &ẽ in dominico hoĩe sp̃u¬
ałr. ñ solum ꝑꝑ cõmodiorẽ apti¬
tudinẽ sacram̃tał ꝑceptionis
s & ut adiuuet᷑ fides aliqͣ cuiden¬
tia srłitudinis: quia si panis in
carnem. ⁊ uĩ in sangͥnem cuiꝰli¬
bet transformat᷑ naturałr: qnͣ¬
tomag̃ si deus uolu̾it. in carnẽ
⁊ sanguinẽ suũ transfert᷑ om̃ipo¬
tentialit᷑: Sed & alus sp̃eb nõ¬
potuit aptiꝰ significari in nob̾ uni¬
cas sue incorꝑationis: qmͣ eis que
incõmunib eyb̃.⁊ potib familia¬
adinuicem aptius signat᷑: quia sic̃
panis ex multis granis. ⁊ uinũ ex

Expanded text:
to magis vero ligno vitae viventis, creatori Christo est omnipotentiale, ut corpori et animae gloriosius conferat aeternaamus, utrumque in sacramento suo esse voluit, ne si alterutrum deesset, quasi imperfecto vitae signo, ipse non plena, sed imperfecta vita signari videretur. Dignum etiam fuit, ut eisdem speciebus quibus alitur et creatur caro et sanguis in quolibet homine naturaliter, consecretur etiam in Dominico homine sp commodiorem aptitudinem sacramentalis perceptionis, sed et ut adjuvetur fides aliqua evidentia similitudinis, quia si panis in carnem, et vinum in sanguinem cujuslibet transformatur naturaliter, quanto magis, si Deus voluerit, in carnem et sanguinem suum transfertur omnipotentialitificari in nobis unitas suae incorporationis, quam eis quae in communibus cibis et potibus familiaad invicem aptius signatur; quia sicut panis ex multis granis, et vinum ex
Abbreviated transcription (Latin):
nꝰ ip̃a  ẽ cui data est. om̃is potestas
incelo : & interra. ut potestate tali
Hac fide ip̃m sacram̃tũ qi diuinũ
quiddã adoramꝰ: qiͣ uiuũ quiddã
⁊ rõnabile alloquim᷑. ⁊ rogamꝰ: agnꝰ

Expanded text:
ejus ipsa est cui data est omnis potestas in coelo et in terra, ut potestate tali Hac fide ipsum sacramentum quasi divinum quiddam adoramus, quasi vivum quiddam et rationabile alloquimur et rogamus: Agnus
Abbreviated transcription (Latin):
carnẽ. ht̃ uitam et̾nam: ñ qd̾ in cor¬
pore statim et̾nałr uiuat. s ut aĩam
que pꝰ inadam mortua fuit. qm
corpꝰ. ꝑ unitatẽ tanti sacram̃ti re¬
suscitatam astruat: ut sciłe recto
ordine ip̃a q̃ peccando a deo qͥ uita
et̾na ẽ diuisa. pͥꝰ fuit mortua: ꝑ
cõmumonẽ tanti sacram̃ti it̾m cõ

Expanded text:
habet vitam aeternam, non quod in corpore statim aeternaliter vivat, sed ut animam quae prius in Adam mortua fuit quam corpus, per unitatem tanti sacramenti resuscitatam astruat, ut scilicet recto ordine, ipsa quae peccando a Deo, qui vita aeterna est, divisa, prius fuit mortua, per communionem tanti sacramenti, iterum c
Abbreviated transcription (Latin):
quasi ignib exurendꝰ tradat᷑. qd̾
impossibile est cum sit om̃iũ ele¬
mentoꝵ deus: s quotiens aliqua
tał indignitas ip̃i sacram̃to negli¬
gent̾ accid̾it. ut horrorẽ sum̃di in¬
cutiat: ip̃e sensuales spẽs. quas
ibidem d̾s altissimo suo consilio
pꝰ mutationẽ sue sub̾e. reman̾e
uoluit ignib tradunt᷑: ut osten¬
dant qđ suũ est deficiendo. et
disparendo sine om̃i feditate in
illo purissimo ignis elem̃to. Qua¬
ꝑꝑ sic̃ sũma sumi reuerentia. sic
sũmina &ẽ seruari deb diligñ¬
tia: quia res tante dignitatis. tan¬
teq salutis. negligentie uł obli¬
uioni subiac̾e non debet: sed
qd magna d̃i gr̃a agit᷑. decet. ⁊
opͦtet ut magna ȩccłȩ sollicitu¬
dine deuote ⁊ indesment̾ suꝑ
omnia honoret᷑. Cur uisibile sacͥ¬

Expanded text:
quasi ignibus exurendus tradatur, quod quasi ignibus exurendus tradatur, quod impossibile est, cum sit omnium elementorum Deus, sed quoties aliqua talis indignitas ipsi sacramento negligenter acciderit, ut horrorem sumendi incutias ipsae sensuales species, quas ibidem Deus altissimo suo consilio post mutationem suae substantiae remanere voluit, ignibus traduntur, ut ostendant quod suum est, deficiendo et disparendo sine omni foeditate in illo purissimo ignis elemento. Quapropter, sicut summa sumi reverentia, sic summa etiam servari debet diligentia; quia res tantae dignitatis, tantaeque salutis, negligentiae vel oblivioni subjacere non debet, sed quod magna Dei gratia agitur, decet et oportet ut magna Ecclesiae sollicitudine, devote et indesinenter super omnia honoretur. CAPUT II. C
Abbreviated transcription (Latin):
sa. Ip̃is uero spe̾b. cum ñ sint et̾ne.
defectum negare ñ possumꝰ : sed
ip̃m defectum ita dm̃s simplicẽ.
ut nlłam feditatis admittamꝰ
cum eis quib fit ita agit᷑. ut supͣ¬
dict̾e cause in eis compleant᷑. Qđ
ã uentrẽ distende. uł in ebriare
dicunt᷑. nec hoc quid̃ suum ẽẽ ap¬
probamꝰ : s quando ita fac̾e ui¬
dent᷑. eisdem supradictis causis
id fieri credimꝰ. Si autem in uomi¬
bestiaꝵ: quid alid̾ portendit᷑. nisi
quia cum ebͥosis ⁊ impenitñtib
infirmis. ut dignũ ẽ man̾e contẽ¬
psit. ł eos a quib seruari ⁊ sumi
debuit. bestiis deteriores ostendit:
Cum enĩ p̾ter pecc̃m creatori qui
uͥq ẽ omnna munda sint. qͦmͦ
uidrͣ immundiꝰ ẽẽ inuentre muriᷤᷤ.¬
ꝗͣ inuentre adult̾i impenitñtis: Qd̾
autẽ areligiosis & incendio tradi
⁊ ibi disparere dicunt᷑ ip̃e sacram̃¬
tales spẽs. ñ adindignitatẽ xͥ fit.

Expanded text:
sa. Ipsis vero speciebus, cum non sint aeternae, sa. Ipsis vero speciebus, cum non sint aeternae, defectum negare non possumus; sed ipsum defectum ita dicimus simplicem, ut nullam foeditatis admittamuscum eis quibus fit ira agitur, ut supradictae causae in eis compleantur. Quod autem ventrem distendere vel inebriare dicuntur, ne hoc quidem suum esse approbamus: sed quando ista facere videntur, eisdem supradictis causis id fieri credimus. Si autem in vomibestiarum quid aliud protenditur, nisi quia cum ebriosis vel impoenitentibus infirmis, ut dignum est, manere contempsit; vel eos a quibus servari et sumi debuit bestiis deteriores ostendit? Cum enim praeter peccatum Creatori, qui ubique est, omnia munda sint, quomodo videtur immundius esse in ventre muris quam in ventre adulteri impoenitentis? Quod autem etiam a religiosis incendio tradi, et ibi disparere dicuntur ipsae sacramentales species, non ad indignitatem Christi fit,
Abbreviated transcription (Latin):
c̃ fieri multa uident᷑ que ñ fiunt:
uelut quia xͦ martyrio lepsus
apparuit: nunquid ip̃e specio¬
sior sole. uera lepra resꝑsus fuit:
Inuitis prm̃ legit᷑. aspiciente qͦdã
scissimo pr̃e. angłm domini. qͥ¬
bidã indigne cõmunicantib
corpꝰ domini subtrałe: ⁊ ꝓ illo car¬
bonem porrig̾e. His igit᷑ alid̃ uide¬
bat᷑. ⁊ alid̾ fiebat. Item legit᷑. Tar¬
siciꝰ martyr corpꝰ domini serens.
cum apaganis comp̃hensus requi¬
reret᷑ quid ferret. ⁊ scã canib da¬
re nollet: martyriũ obtinuisse.
Cumq illo mortuo curiose quere¬
rent quid ferret: corꝑe xͥ celitus
multa in hoc sp̃uali sacram̃to in¬
seu ꝓfide ꝓbanda.⁊ instruenda.
seu ꝓ ꝑfidortm scandalo ⁊ ruma:
fidem xͥ ñ euacuet: quia dispensan¬
te ałr do. nullatenꝰ ad sui corꝑis
indignitatẽ attinere credendũ ẽ.
to uisibili. ead causa mucorẽ ne¬
gamꝰ ⁊ prutredinẽ. qua suꝑiꝰ
digestionem: quia cum ille spẽs

Expanded text:
 fieri multa videntur quae non fiunt, velut, quia Christus Martyrio leprosus apparuit, nunquid Christus speciosior sole, vera lepra respersus fuit? In vitis Patrum legitur, aspiciente quodam sanctissimo Patre angelum Domini quibusdam indigne communicantibus corpus Domini subtrahere, et pro illo carbones porrigere. His igitur aliud videbatur, et aliud fiebat. Item legitur Tharsitius martyr corpus Domini ferens, cum a paganis comprehensus requireretur quid ferret, et sanctum canibus dare nollet, martyrium obtinuisse. Cumque illo mortuo curiose quaererent quid ferret, corpore Christi coelitus multa in hoc spirituali sacramento inseu pro fide probanda et instruenda, seu pro perfidorum scandalo et ruina, fidem Christi non evacuat, quia, dispensante aliter Deo, nullatenus ad sui corporis indignitatem attinere credendum est. i sacramento visibili eadem causa mucorem negamus et putredinem, qua superius digestionem, quia cum illae species
Abbreviated transcription (Latin):
s sola ꝑ d̃i gr̃am omĩa in om̃ib
m̃ita. quo minꝰ uł mag̃ fiant ec¬
clesiastica sacram̃ta: sic nͨ color nͦ
spẽs aliqua panis & umi obẽ uł
ꝓdest. quominꝰ uł mag̃ corpꝰ xͥ¬

Expanded text:
sed sola per Dei gratiam omnia in omnibus merita, quo magis vel minus fiant ecclesiastica sacramenta, sic nec color, nec species aliqua panis et vini obest vel prodest, quo minus vel magis corp
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ uł asinist̾s. pͥꝰ misit ad laborẽ
quam ad requiem: dicens calicẽ
meum bibetis: quia uidit eis mag̃
expedire. ut ꝑm̾itoꝵ ordinẽ dig¬
niꝰ & fructuosits ad p̾mia ꝑueni¬
rent. Quia igit᷑ nec ꝑse sacrament̃
nec ꝑse expediebat. in sacrificio suo
dare corpꝰ suum: sacram̃tũ unũ
moditates p̃dictas. horroris uł
splendoris corpꝰ suũ abscondendo
auferret: & u̾tate sui corꝑis. um¬
bras ⁊ figuras sacͥficioꝵ ueterũ cõ¬
plendo ut suꝑfluas repelleret:⁊
eis ip̃a sui sacram̃ti figura. quia
plusqͣm figura ẽ p̾celłet. Licet enĩ
auõ dieat. quia sacram̃ta in signis
diuersa sunt que significat᷑ paria.¬

Expanded text:
ejus vel a sinistris , prius misit ad laborem ejus vel a sinistris , prius misit ad laborem quam ad requiem dicens: Calicem meum bibetis, quia vidit eis magis expedire, ut per meritorum ordinem dignius et fructuosius ad praemia pervenirent. Quia igitur nec per se sacramentum, nec per se expediebat in sacrificio suo dare corpus suum, sacramentum unum moditates horroris vel splendoris corpus suum abscondendo auferret, et veritate sui corporis umbras et figuras sacrificiorum veterum complendo ut superfluas repelleret, et eis ipsa sui sacramenti figura quia plus quam figura est, praecelleret. Licet enim Augustinus dicat quia sacramenta in signis diversa sunt, in
Abbreviated transcription (Latin):
ratio prebet exꝑimentũ. Si aut̃
in eo statui. quo pꝰ resurrõnẽ est. gͦ¬
głificatum corpꝰ suũ. quale ĩ celo
est. ostendens intołabilem clarita¬
tem suã ocuł intuentium offerret:
E̾⁊ ñ sustiñet humana fragilitas.
Uñ auẽ in libro ad orosiũ. Clarifi¬
noluit inea clarificatiõe discipłis
appare : quia ñ possent ocuł talẽ
claritatẽ ꝑspicere. Si añqm mo¬
reret᷑. ⁊ resurg̾et. qñ transfiguratꝰ
c̃ in monte. discipłi eum uide ñ
potuert̃: qͣntomag̃ clarificata¬
s carne domini eã uid̾e ñ potuert̃:
Si aũ sua pot̃ntia claritati uisum
nr̃m contemꝑaret: ñ suo loco aut
temꝑe. in contemplatione sue głe
remun̾ationẽ suã nob̾ pordinans
meritum auferret. quia ampliꝰ
laborare ñ liberet: sic̃ & petrꝰ in
transfigurõe dix̃. Bonum ẽ nos
hic ẽẽ. faciamꝰ hic tria tab̾nacła.
Quod ut ait leo ñ erat imꝓbum
s in ordinatũ. Unde ⁊ ip̃e xͦ filios
zebedei petentes sib sedem adextͥs

Expanded text:
ret experimentum. Si autem in eo statu quo post resurrectionem est, glorificatum ergo corpus suum quale in coelo est ostendens, intolerabilem claritatem suam oculis intuentium offerret, et non sustineret humana fragilitas. Unde Augustinus in libro ad Orosium: « Clarifinoluit in ea clarificatione discipulis apparere , quia non possent oculis talem claritatem perspicere. » Si antequam moreretur et resurgeret, quando transfiguratus est in monte, discipuli eum videre non potuerunt, quanto magis clarificata carne Domini eum videre non potuerunt? Si autem sua potentia claritati visum nostrum contemperaret, non suo loco aut tempore in contemplationem suae gloriae remunerationem suam nobis praeordinans, meritum auferret, quia amplius laborare non liberet, sicut et Petrus in transfiguratione dixit: Bonum est nobis hic esse; faciamus hic tria tabernacula . Quod, ut ait Leo, non erat improbum sed inordinatum. Unde et ipse Christus filios Zebedaei petentes sibi sedem a dextris
Abbreviated transcription (Latin):
sic suam caritatem nob̾ mag̃ com¬
mendaret. ⁊ nr̃am erga se mag̃
accender. Uita uero et̾na cum in
corꝑm sp̾eb. nlła ꝑfect̾a similitu¬
dine. expͥmi potũit. nlła tũ apti¬
ori. quam illa que aliqͦ mͦ uita ẽ:
quia uitȩ humane alende.⁊ reti¬
nende congrure. Quia enĩ tem¬
nõ pot̾ant nec debebant. nõie
cyb similitudĩe congrueret insu¬
mendo. s & ead̃ cybi similitudĩe
nob̾ ꝓfic̾e̾t insꝑando: dum scło¬

Expanded text:
sic suam charitatem nobis magis commendaret, et nostram erga se magis accenderet. Vita vero aeterna, cum in corporum speciebus nulla perfecta similitudine exprimi potuerit, nulla tamen aptiori quam illa, quae aliquo modo vita est, quia humanae vitae alendae et retinendae congruit. Quia enim temnon poterant nec debebant, nominecibi similitudine congrueret in sumendo, sed et eadem cibi similitudine nobis proficeret in sperando: dum sci
Abbreviated transcription (Latin):
talis. Xpẽ enĩ resurgens ex mortu¬
is iam ñ morit᷑. De cetero qmͣ uitã
abeo sꝑaremꝰ. quẽ mortuũ sum̃e¬
mus: Non igit᷑ ꝑ partes concisũ
uł elixatum. uł assatum. ut illi
sputabant : possumꝰ eum sum̾e.
Si aũ uiuũ. atit in eo statu qͦ fure
añ passionẽ. aut in eo qͦ fuit pꝰ
resurrõnem. S si meo statu quo¬

Expanded text:
 enim resurgens ex mortuis, jam non moritur . De caetero, quam vitam ali eo speraremus quem mortuum sumeremus? Non igitur per partes concisum, vel elixatum, vel assatum, ut illi putabant, possumus eum sumere. Si autem vivum, aut in eo statu quo fuit ante passionem, aut in eo quo fuit post resurr
Abbreviated transcription (Latin):
ñ acquiescit. nͦ int̾iori inquisitiõe
comp̃hendens. de u̾itate tñ ñ titubat.
fit ꝑ dei gr̃am. uͭ in tali suo agone
fides nr̃a ex̾ceatur. ex̾cendo augeat᷑.
augendo ꝑficiat᷑ : ꝑfecta coronet᷑.
diu ꝑ egͥnant᷑. corda mundant᷑: qd̾
ñ uidet credit. Nam si uides ñ est
fides. credenti colligit᷑ m̃itũ: uidñ¬
ti reddit᷑ p̾mium. Eat ergo domi¬
nꝰ. eat ne uideat᷑. lateat ut credat᷑.
creditus desidet᷑. desideratus hãtur.
¶Quiagͦ in hac ꝑegrinatione nr̃a
dum interrena quadã. ⁊ ꝓrsus sto¬
lida panis & tuni forma. maiesta¬
tem sapientie uerbi d̃i sub̾aliter
comp̃hensam. in comp̃hensibilẽ
crede ⁊ uen̾ari ñ crubescimꝰ. que
qnͣtitate & qualitate sua. ita eiꝰ ex¬
cellentia uidrͣ indigna. ut nlłati

Expanded text:
n acquiescit, nec interiore inquisitione comprehendens, de veritate tamen non titubat; fit per Dei gratiam, ut in tali suo agone fides nostra exerceatur, exercendo augeatur, augendo perficiatur, perfecta coronetur.ndiu peregrinantur, corda mundantur; quod non videt, credit. Nam si vides, non est fides. Credenti colligitur meritum, videnti redditur praemium. Eat ergo Dominus, eat ne videatur, lateat ut credatur; creditus desideretur, ut desideratus habeatur. Quia ergo in hac peregrinatione nostra dum in terrena quadam, et prorsus stolida panis et vini forma, majestatem sapientiae Verbi Dei substantialiter comprehensam, incomprehensibilem credere et venerari non erubescimus, quae quantitate et qualitate sua ita ejus excellentiae vi
Abbreviated transcription (Latin):
sacram̃tũ suũ ẽẽ uoluit: ut sic in¬
tellect̾um nr̃m de sua reddens gr̃a
certiorem. affect̾um nr̃m faceret gͣ
se ardentiorẽ. Ne autẽ existimet᷑
cum ip̃e inuisibrł sit uisibilium
sacͤͣmtoꝵ sacͥficia ei ñ congruere:
diis alienis congruere. illi tanꝗͣ
inuisibili inuisibilia. ⁊ maiori
maiora. melioriq meliora. qua
lia s̃ pure mentis. boneq uolun¬
tatis officia: ꝓfect̾o nesciunt hec
ita ẽẽ signa illoꝵ. sic̃ uerba sonan¬
tia signa s̃ rerum. Quocirca sic̃
orantes atq laudantes. ad eũ di¬
rigimꝰ significantes uoces. cui
res ip̃as in corde quas significamꝰ
offerimꝰ : ita sacͥficantes ñ alteri ui¬
sibile sacͥficium offerendũ nou̾imꝰ.
qmͣ illi cuiꝰ in cordib nr̃is inusibi¬
le sacͥficium nos ip̃i ẽẽ debemꝰ.

Expanded text:
sacramentum suum esse voluit, ut sic intellectum nostrum de sua reddens gratia certiorem, affectum nostrum faceret erga se ardentiorem. Ne autem existimetur, cum ipse invisibilis sit, visibilium sacramentorum sacrificia ei non congruere, diis alienis congruere, illi vero tanquam invisibili invisibilia, et majori majora, meliorique mlia sunt purae mentis et bonae uoluntatis officia: profecto nesciunt haec ita signa esse illorum, sicut uerba sonantia signa sunt rerum. Quocirca sicut orantes adque laudantes ad eum dirigimus significantes uoces, cui res ipsas in corde quas significamus offerimus: ita sacrificantes non alteri uisibile sacrificium offerendum esse nouerimus quam illi, cuius in cordibus nostris inuisibile sacrificium nos ipsi e
Abbreviated transcription (Latin):
Suis ñ ita manifeste s subsacram̃to.
Si enim sñ sacram̃ti uelamine corpꝰ
suũ. ⁊ sanguinẽ daret. quis sum̾e
dere. flagitium eẽt aut facinꝰ. qͥa
int̾dictum ẽ diuinis. ⁊ humanis
legib. Unde &̃ discipłi audien¬
tes qd carnem suã daret ad man
ducandũ. ⁊ sanguinẽ ad bibendũ.
putantes qđ crudum. aut aqua¬
daturꝰ eẽt se ip̃m. recesserunt ab
eo: dicentes. durus ẽ hic sermo.
Igit᷑ ut ait ambꝵ. ne plures hoc
dicerent. uelut quidam tẽt horror
cruoris. s man̾et gr̃a redemptio¬
nis: iõ infimilitudine quiđ ac¬
cipis sacramentũ. s uere nature

Expanded text:
is non ita manifeste sed sub sacramento. Si enim sine sacramenti velamine corpus suum et sanguinem daret, quis sumere dere, flagitium esset aut facinus, quia interdictum est divinis et humanis legibus. Unde etiam discipuli audientes quod carnem suam daret ibendum, putantes quod crudum aut coctdaturus esset seipsum, recesserunt ab eo, dicentes: Durus est hic sermo. « Igitur, ut ait Ambrosius , ne plures hoc dicerent, velut quidam esset horror cruoris, sed maneret gratia redemptionis, ideo in similitudine quidem accipis sacramentum, sed verae naturae
Abbreviated transcription (Latin):
forma. rõnabiłr se gesserit. uł na¬
tura humana. uł potentia diui
na incelo usq ad diem iudicii
corꝑałr mansurꝰ sit: quis corpꝰ
luc leuau̾it. ut tam subito in cor
ibi maneat. ad intelligñtiam spũ¬
alem & fidem talia cogitantes re-¬
uocat. quia ⁊ si seiri ñ pot̃. credi
pot̃: quia qd̾ uidr᷑. ñ mat̾iale cor¬

Expanded text:
r se gesserit, vel natura humana, vel potentia divina, et in coelo usque ad diem judicii corporaliter mansurus sit: quis corpus luc levaverit, ut tam subito in corpus ibi maneat, ad intelligentiam spiritualem et fidem talia cogitantes revocat, qui etsi sciri non potest, credi potest; quia quod videtur, non materiale cor
Abbreviated transcription (Latin):
angłoꝵ an caroxͥ: q̃ utiq corpus uite ẽ.
Manna illud e celo. hoc supͣ celum. illd̃
celi ħ domini celoꝵ: illud corrup¬
tioni obnoxium. hoc alienũ ab oĩ
corruptione. Iilis aqua de petra
fluxit. tͥ sanguis exͦ: illos ad horã
saciauit aqua: te sanguis diluit
inet̾nim. Iudeus bibre ⁊ sitit: tu
cum biberis sitire ñ pot̾is. Illud in
umbra. hoc inu̾itate. Si illud q̃d̾
miraris umbra ẽ. qnͣtum & isłd̾
est. cuiꝰ & umbrã miraris: Cogno¬
uisti p̾stantiora: potior ẽ it lux
qmͣ umbra. u̾itas qm figura: corpꝰ
auc̾toris qm manna de celo. Tpau¬

Expanded text:
 corpus vitae. Manna illud e coelo, hoc supra coelum. Illud coeli, hoc Domini coelorum. Illud corruptioni obnoxium, hoc alienum ab omni corruptione. Illis aqua de petra fluxit, tibi sanguis e Christo. Illos ad horam satiavit aqua, te sanguis diluit in aeternum. Judaeus bibit et sitit; tu cum biberis, sitire non poteris. Illud in umbra, hoc in veritate. Si illud quod miraris umbra est, quantum istud est, cujus et umbram miraris? Cognovisti praestantiora. Potior est enim lux quam umbra, veritas quam figura, corpus auctoris quam manna de coelo.
Abbreviated transcription (Latin):
tatem. qđ panis & uin̾ insacram̃¬
to mucidũ. uł putͥdum fiat: pa
detͣ. aliter intelligit᷑. Sic̃ enĩ in qͦ¬
libet corꝑe sñ detrim̃to sube. albe¬
do nigredine. uł quelib qualitaᷤᷤ
suꝑueniente contraria qualitate
dispellit᷑ : sic insacram̃to xͥ. quic¬
quid mutationis spetietenꝰ. ĩ for¬
me ł cet̾arum qualitatũ. seu soriẽ
corrosione. seu uetustatis mucore.
ł quib cunq modis fĩ uidr᷑:. ad sa¬

Expanded text:
tatem, quod panis et vinum in sacrametatem, quod panis et vinum in sacramento mucidum vel putridum fiat, pandetur, aliter intelligitur. Sicut enim in quolibet corpore sine detrimento substantiae, albedo nigredine, vel quaelibet qualitas superveniente contraria qualitate dispellitur, sic in sacramento Christi, quidquid mutationis specie tenus, vel formae, vel caeterarum qualitatum seu soricum corrosione, seu vetustatis mucore, vel quibuscunque modis fieri videtur, ad sa
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse cõmunionis. S do annuen¬
te nec sic uincent b̾etiq: quia cre¬
dendũ quid̃ est. qd cyb celestis
qui confert uitam et̾nã pot̃ quib
sibi placu̾it conferre temꝑalem: s
ne indigestionẽ solu credat᷑: qui¬
de defectu carnis suc secessũ fac̃ in¬
firmo. de ip̃a carne nec tñ deficien¬
te. ñ pot̃ secessum dare sano: Sa¬
reptene uidue lechitus. constime¬
bat᷑ nͨ minuebat᷑ : ⁊ quid mirũ.
si ꝑtanti cybi uirtutẽ. caro alicꝰ
cõmedentis. ⁊ ueget᷑ uͭ crescat. ⁊
digerat᷑ nec deficiat: Qunq pa¬
nes ordeacii. pꝰ saturitatẽ quinq
milia hoĩum. usq adimplendos
xii. cophinos creuert̃: ⁊ cum illi
do iubente in sua consuptione
acceꝑint augm̃tũ. qͥ mir̃ si eod̃
uolente caro humana in sua di
nione dominica. dieb dominciᷤ
refectos. multis annis uixisse:
uictu : sic & eis secessum sine car¬
nali defectu. Sed it̾m opponunt
ħetici ad tanti sacram̃ti indigni¬

Expanded text:
fuisse communionis. Sed, Deo annuenfuisse communionis. Sed, Deo annuente, nec sic vincent haeretici, quia credendum quidem est, quod coelestis cibus qui confert vitam aeternam potest, quibus sibi placuerit, conferre temporalem; sed, ne indigestionem solvi credatur, qui defectu carnis suae secessum facit infirmo, de ipsa carne nec tamen deficiente non potest secessum dare sano? Sareptanae viduae lecythus consumebatur, nec minuebatur; et quid mirum si per tanti cibi virtutem caro alicujus comedentis et vegetetur, et crescat, et digeratur, nec deficiat? Quinque panes hordeacei post saturitatem quinque millium hominum usque ad implendos duodecim cophinos creverunt; et cum illi, Deo jubente, in sua consumptione acceperint augmentum, quid mirum si eodem volente caro humana in sua dignione Dominica diebus Dominicis refectos, multis annis vixisse, victu, sic etiam ei dare secessum sine carnali defectu. Sed iterum opponunt haeretici ad tanti sacramenti indigni
Abbreviated transcription (Latin):
pꝰ cybos dedit dominꝰ. ꝓpt̾ea pnͣ¬
si. aut cenati frẽs. ad illud sac¬
mentũ accipiend conuenire de¬
bebunt: aut sic̃ faciebant. qͦs
apłc arguit & emendat m̃sis¬
suis ista misc̾e. ¶S ⁊ si quis sp̃n¬
hospiti suo xͦ sobria hilaritate
condelectet᷑. bonũ ẽ: qmuis ab¬
lata om̃i suspicioe stercoris. sic̃
añ cybum. sic & post. in ꝑiculo
uite constitutis dari concedat᷑
si necesse est. Sed opponũt ħatic
si multi panes. ⁊ multa uina
sacrentur diu hominẽ inde
posse urũe: ut ñ de p̾t̾ito. s de
hoc p̾senti. ⁊ diut᷑no uictͥu. illũ
astruant int̾im secessum hr̃e.
Dicunt &̃ aliqͦs ꝑmulta temꝑa
hoc exꝑtos. eo desidio ut ꝙ̃ in
hac uita cybo alerent᷑ angłico:
qͦs ne defectu ꝓp̾e carnis. it in
infirmitatib solet. secessum habu¬
isse uideat᷑. ita eos carne uegetatos
his cybis ⁊ saginatos. sic̃ & cõmu¬
nib astruunt: ut cum negat᷑ de¬
fectus carnis. ꝓbet᷑ secessus sacre

Expanded text:
post cibos dedit Dominus, propterea pransi aut coenati fratres ad illud sacramentum accipiendum convenire debebunt, aut sicut faciebant quos Apostolus arguit et emendat, msuis ista miscere. Sed etsi quis spirhospiti suo Christo sobria hilaritate condelectetur, bonum est, quamvis ablata omni suspicione stercoris, sicut ante cibum, sic et post, in periculo vitae constitutis dari concedatur si necesse est. Sed opponunt haeretici: Si multi panes et multa vina sacrentur, diu hominem inde posse vivere, ut non de praeterito, sed de hoc praesenti et diuturno victu illum astruant interim secessum habere. Dicunt etiam aliquos per multa tempora hoc expertos, eo desiderio, ut etiam in hac vita cibo alerentur angelico, quos ne defectu propriae carnis, ut in infirmitatibus solet, secessum habuisse videantur, ita eos carne vegetatos his cibis et saginatos, sicut et communibus astruunt, ut cum negatur defectus carnis, probetur secessus sacrae
Abbreviated transcription (Latin):
tatem ⁊ unitatem sui sanguinis
mutat in suo & nr̃o sacram̃to :
qͣntomag̃ nos secum faciet unũ
inet̾nitatis sue p̾mio: S & intan¬
ti mystĩi fide intellectus intͥnseci
⁊ext̾ioꝵ sensuum luctã subinnu
pot̃ animo cuiꝰpiam cogitatio

Expanded text:
tatem et unitatem sui sanguinis tatem et unitatem sui sanguinis mutat in suo et nostro sacramento, quanto magis nos secum faciet unum in aeternitatis suae praemio? Sed et in tanti mysterii fide, intellectus intrinseci et exteriorum sensuum luctam subinnuepotest animo cujuspiam cogitatio
Abbreviated transcription (Latin):
erudiant᷑. In ilł it que deus in
extͥnseca fec̃ mat̾ia roborat᷑ fides :
in hoc ã solo qd̾ exse ip̃o fac̃. fides
excitat᷑. uͭ uicta & inuicta felicius
coronet᷑: uict̾a inqmͣ ne cõp̾hendat.
s inuict̾a ne diffidat: dum ext̾iores
quid sensus obiect̾a panis ⁊ uini sp̃e
colore. odore: sapore. ip̃m qđ fu̾at
m̃tiendo panẽ & uinũ qd ñ ẽ nitũ¬
comp̾hende sufficiens. ñ tñ desistit
crede. Hanc credendi difficultatẽ
scĩ attendentes ⁊ cauentes de hac
sacram̃tali confectione astruenda
diu multũ q laborauerunt. quia
ñ solum inuisibile s &̃ inusitatũ
eẽ uidunt. ⁊ admirabile : ut in ui¬
sibił sacerdos. iusibiles creaturas
in sub̾am sue carnis. inuisibiłs
conũtat. ⁊ qd t̾renum ẽ celeste fa¬
ciat: ut qui ꝓ nob̾ tanta inse oꝑa-¬
tur. nob de nob̾ maiora ꝓmittat.
Qui ⁊t aquam ꝓ nob̾ figurate obla¬
tam. sic̃ & uinũ ꝓse oblatũ. inu̾i¬

Expanded text:
erudiantur. In illis enim quae Deus in erudiantur. In illis enim quae Deus in extrinseca materia fecit, roboratur fides, in hoc autem solo quod ex seipso facit, fides exercitatur, ut victa et invicta felicius coronetur. Victa, inquam, ne comprehendat, sed invicta ne diffidat; dum exteriores quidem sensus, objecta panis et vini specie, colore, odore et sapore, ipsum quod fuerat mentiendo, panem et vinum quod non est nituncomprehendere sufficiens, non tamen desistit credere. Hanc credendi difficultatem sancti attendentes et caventes, de hac sacramentali confectione astruenda diu multumque laboraverunt, quia non solum invisibile, sed etiam inusitatum esse viderunt, et admirabile, ut invisin substantiam suae carnis invisibiliter convertat, et quod terrenum est coeleste faciat, ut qui pro nobis tanta in se operatur, nobis de nobis majora promittat. Qui enim aquam pro nobis figurate oblatam sicut et vinum pro se oblatum in veri
Abbreviated transcription (Latin):
sacͥficioꝵ uet̾m. ut mentẽ spũa¬
lib expediret: ita inusitatis qͥb¬
liber sacͥficii sui circum stantus
impedire noluit. quo sp̃ualiꝰ et
libiꝰ nos sͥ insuo sacram̃to uniret.
pe gͦ mens insolita uisione turbaret᷑
consuetã in suo sacram̃to reliquit
sp̃em: uͭadint̾iora contemplanda
uita conformitate innocentie qnͣ¬
tum possumꝰ.⁊ post hane uitã siłi
beatitudine qnͣtum digni fũimꝰ:
nec decet ad ext̾iora distendi. ad
multiplieia dissipari: quos ab
om̃ib ut unũ cũ xͦ sint opͦter re¬
colligi. Qđ tam̃ eccłe sue deus uolu¬
it ẽẽ tam fructuosum. ñ om̃im uo
luit ẽẽ ociosum: quia dum in my¬
sterio qd̾ ñ ẽ apparet. qd̾ ẽ occulta¬
tur. fidei lucta ꝓponit᷑. ut mitũ
augeat᷑: dum contra hoc qd̃ uidet
credens qd̾ ñ uidet. de credita intꝰ
u̾itate. de suꝑata ext̃ius falsitate
insignũ ut conu̾tant᷑: hoc solũ
fidelib dat᷑ adm̃itum. ut illo

Expanded text:
sacrificiorum veterum, ut mentem spirituasacrificiorum veterum, ut mentem spiritualibus expediret; ita inusitatis quibuslibet sacrificii sui circumstantiis impedire noluit, quo spiritualius et liberius nos sibi in suo sacramento uniret. Ne ergo insolita visione mens turbaretur, consuetam suo sacramento reliquit speciem, ut ad interiora contemplanda vita conformitate innocentiae quantum possumus, et post hanc vitam simili beatitudine quantum digni fuerimus; nec decet ad exteriora distendi, nec ad multiplicia dissipari, quos ab omnibus, ut unum cum Christo sint, oportet recolligi. Quod tamen Ecclesiae suae Deus voluit esse tam fructuosum, non omnimodo voluit esse otiosum; quia, dum in mysterio, quod non est apparet, quod est occultatur, fidei lucta proponitur ut meritum augeatur; dum contra hoc quod videtur, credens quod non videtur, de credita intus veritate, de superata exterius falsitate in signum ut convertantur, hoc solum fidelibus datur ad meritum ut illo
Abbreviated transcription (Latin):
recedẽ: ⁊ certiori tot figuraꝵ in¬
struerent᷑ testimonio. quo fut᷑aͣ
u̾itatem ñ dubitarẽt sꝑare. Egre¬
gium gͥ ⁊ suꝑ om̃ia excellens
sacramentũ ꝓuidit nob̾ deus
in sacͥficio suo: quo corꝑis ⁊ san¬
guinis sui u̾itatem panis & ui¬
ni qualitatib tectam abscondit
digna causa: ne sciłc infidelib
pateat.⁊ eoꝵ blasphemiis uiles¬
cat: ne ue nos iudicent inhu¬
manos & crudeles. ut pote hu¬
mani corꝑis cõmestores. ⁊ sangͥ¬
nis bibitores. fidelib ã quib
parauit ad salutẽ. in panis ⁊ ui¬
ni sp̃e & sapore. sumendi fec̃ ap¬
titudinem: ne ut suꝑiꝰ dictũ ẽ
si carnis ⁊ sanguinis humani co¬
lorem uidet. saporemq sentiret
humana pietas ab horreret: splen¬
dore autem eiꝰ si intołabil p̾strin¬
geret᷑. stuporem mentis incurre¬
ret : si głioso demulceret᷑. bonoꝵ
oꝑm torpore hebesceret. Sic̃ enĩ
carnalem a nob̾ occupationem
abstulit extirpata multitudĩe

Expanded text:
recedere, et certiori tot figurarum inrecedere, et certiori tot figurarum instruerentur testimonio quo futuram veritatem non dubitarent sperare. Egregium igitur et super omnia excellens sacramentum nobis providit Deus in sacrificio suo, quo corporis et sanguinis sui veritatem panis et vini qualitatibus tectum abscondit digna causa, ne silicet infidelibus pateat, et eorum blasphemiis vilescat, neve nos judicent inhumanos et crudeles, utpote humani corporis comestores et sanguinis bibitores. Fidelibus autem quibus paravit ad salutem, in panis et vini specie et sapore sumendi fecit aptitudinem, ne, ut superius dictum est, si carnis et sanguinis humani colorem videret, saporemque sentiret, humana pietas abhorreret; splendore autem ejus si intolerabili praestringeretur, stuporem mentis incurreret; si glorioso demulceretur, bonorum operum torpore hebesceret. Sicut enim carnalem nobis occupationem abstulit, exstirpata multitudine
Abbreviated transcription (Latin):
mentũ figura ẽ ⁊ plusqm figura
significando quid̃ par consignifi¬
cantib : s significans ⁊ significat̃
existendo. p̾cellens tm̃ significan¬
tib. Nec solum piꝰ dominꝰ umbraᷤᷤ
⁊ figuras ueteresuͭ suꝑfluas suꝑ¬
ueniente nouitate. ⁊ u̾itate sui
sacͥficii dispulit: s & multiplici¬
tatem sacͥficioꝵ ueterũ singłari¬
tate sui sacͥficiiꝰ abbreuians. occu¬
pationem ext̾iorem nob̾ minuit
uit: uno unico suo sacrificio re¬
dep̃tionem remissionẽq pec̃coꝵ
faciens : ꝓfectuq fidei ceteraꝵq
uirtutũ aduitam et̾nã ꝑducẽs.
Sciend̾ enĩ. qd iõ deus tam młta
sacͥficia dedit in lege. ut nullũ
eoꝵ sufficiens ostendẽt: quia ce¬
tera ẽẽnt suꝑflua. si unum suffi¬
cere poss: ut unũ suũ sufficiers
mag̃ desideraret᷑ : & int̾im in
eis. ⁊ si modic̃ sentirent suffragiũ
in eoꝵ tam̃ młtitudine maiori
occuparent᷑ ex̾cieio. quo d̃m dis¬
cerent colere. ⁊ ab ydoloꝵ cult᷑ã

Expanded text:
mentum figura est et plus quam figura, significando quidem par consignificantibus, sed significans et significatum existendo, praecellens tantum significantibus. Nec solum pius Dominus umbras et figuras veteres ut superfluas, superveniente novitate et veritate sui sacrificii dispulit, sed et multiplicitatem sacrificiorum veterum singularitate sui sacrificii abbrevians, occupationem exteriorem nobis minuit, vit, uno unico suo sacrificio redemptionem remissionemque peccatorum faciens, profectuque fidei, caeterarumque virtutum, ad vitam aeternam perducens. Sciendum enim quod ideo Deus tam multa sacrificia dedit in lege, ut nullum eorum sufficiens esse ostenderet, quia caetera essent superflua, si unum sufficere posset, ut unum suum sufficiens magis desideraretur, et interim in eis, et si modicum sentirent suffragium in eorum tamen multitudine majori occuparentur exercitio, quo Deum discerent colere, et ab idolorum cultura
Abbreviated transcription (Latin):
ui eccłiastiea ieiunia: usq ad cra¬
pulã & ebͥetatem. uentͥsq disten¬
sionẽ. putantes celestẽ escã. uelt̃
t̾renam in different̾ accipi. ⁊ in sor¬
didum uentͥs secessum demitti.
S absit acordib fideliũ. ut in di¬
lebrent᷑ misse solui credant ieit¬
niũ: quia ẽ ñ sit corꝑał s sp̾uał¬

Expanded text:
a jejunia usque ad crapulam et ebrietatem ventrisque distentionem, putantes coelestem escam velut terrenam indifferenter accipi, et in sordidum ventris secessum emitti. Sed absit a cordibus fidelium, ut in dicelebrentur, solvi credant jejunium; quia