comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tus est. hoc p̃cipit sic̃ isti ecistimant: & errantes in er¬
rorem p̃cipitant. qͥb talia ꝑsuadent. S cum ipse
posuerit causam cur hoc dixerit: non ẽ nob hȩc in¬
terprttanda &e exponenda sententia. Sufficit enĩ
ipfum de apł epła totum locum huic sermoni con¬
texere. ut &e caus a manifeste appareat.eur hoc
apłs dixerit. & istoꝵs fraus. qui particłas quas dam
de scͥpturis eligunt. qͥb decipiant imꝑitos. non
conectentes quȩ supͣ &e infra scͥpta sunt: ex quib
uoluntas & intentio scͥptoris possit intelligi.Sic
gͦ apłs dicit. Infirmum aut̃ infide recipite. non
in diidicationib cogitationum. Alius qͥdem
credit manducare omnia. Qui aut̃ infirmus
est: holera manducet. Qui manducat. ñ mancdu.¬
cantem non sꝑnat. Et qui ñ manducat: mandu¬
cantem ñ iudicit. Os enim illum recipit. Tu qͥs es.
qui uidicas alienum seruum : Suo dñostat. aut

Expanded text:
tus est, hoc praecepit, sicut isti exstimant, et errantes in ertus est, hoc praecepit, sicut isti exstimant, et errantes in errorem praecipitant, quibus talia persuaserunt. sed cum ipse posuerit causam. cur hoc dixerit, non est nobis haec interpretanda uel exponenda sententia. sufficit enim i epistula totum locum huic sermoni contexere. ut et causa manifeste adpareat, cur hoc apostolus dixerit. et istorum fraus. qui particulas quasdam de scripturis eligunt. quibus decipiant inperitos non conectentes, quae supra et infra scripta sunt, ex quibus uoluntas et intentio scriptoris possit intellegi. sic ergo apostolus dicit: infirmum autem in fide recipite, non in diiudicationibus cogitationum. alius quidem credit manducare omnia; qui autem infirmus est. holera manducet. qui manducat. non manducantem non spernat, et qui non manducat manducantem non iudicet: deus enim illum recepit. tu quis es. qui iudices alienum seruum? suo domino stat aut
Abbreviated transcription (Latin):
is causis exigentib posita dicimus. & sibi aduersa
ũ esse monstramus. Quanqͣm &e ipse in his uerbiᷤ
quȩ posuit de uet̾e testam̃to. ammaduertere potu¬
it non ad immoderatam uoracitatem ꝑtinere qͦd
dictum ẽ scdm desiderium anime tue occide &
manduca omnem carnem: qnͣdo sequit᷑ uctauo¬
luntatem qm dedit tͥ dominus. Immoderatam
tioni nat᷑e salutiq sufficiat. Quis quis autẽ seqͥt᷑
immoderatam uoracitatem. suum uitium sequit᷑:
ñ eamuoluntatem qͣm dedit dñs. Et ideo non ẽ con¬
trarium quod in euͣgłio positum est: non gͣuent᷑
corda ur̃a cruditate & uinolentia. & curis scłarib.
Cum enim qͥsq non replet nisi eam uoluntatem qm
dedit dñs id est modestam atq nat᷑alem: ñ gͣuatur
cor eus cruditate atq uinolentia. & curis scl̃arib.
De carne aut̃ non manducanda. & ñ bibendo ui¬
noquod ait apłs. non quia illa immunda arbitra¬

Expanded text:
is causis exigentibus posita dicimus, et sibi adversa is causis exigentibus posita dicimus, et sibi adversa non esse monstramus. Quanquam et ipse in his verbis quae posuit de Veteri Testamento, animadvertere potuit, non ad immoderatam voracitatem pertinere quod dictum est, Secundum desiderium animae tuae occide, et manduca omnem carnem; quando sequitur, juxta voluptatem quam dedit tibi Dominus. Immoderatam tioni naturae salutique sufficiat. Quisquis autem sequitur immoderatam voracitatem, suum vitium sequitur, non eam voluptatem quam dedit Dominus: et ideo non est contrarium quod in Evangelio positum est, Non graventur corda vestra cruditate, et vinolentia, et curis saecularibus. Cum enim quisque non replet nisi eam voluptatem quam Dominus dedit, id est, modestam atque naturalem, non gravatur cor ejus cruditate, et vinolentia, et curis saecularibus. 2. De carne autem non manducanda et non bibendo vino quod ait Apostolus, non quia illa immunda arbitra
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ contenderit. laudans uttꝰ &e rep̃bentens nouũ:¬
similit̃ inueniret imꝑitos &e diuinarum scͥpturarũ
miscrabilit̾ ignaros. qͥb ꝑsuadet uctus potiꝰ testam̃¬
tum. qmͣ nouum ẽẽ retinendum. Quod cum isti ex
alia parte faciunt. id est uetꝰ rep̃hendentes quasi
contrarium nouo: miror qͦd ñ cogitant posse ali¬
quem aliqnͣdo utrumq legere. & diuina ope intel¬
lectum utrunq laudare. fraudemq istoꝵ atq ma¬
liciam uel dolere tanqͣm hominum. uel cauere
tanqͣm hereticoꝵ. uel irridere tanqͣm imꝑitorum¬
is ũbis legis adimantus contrarium ẽẽ arbitrat᷑
Iqͦd in eugłio dñs ait. non grauent᷑ corda ur̃a cru¬
ditate & umolentia. & curis scłarib: & quod ait
apłs. bonum est ñ manducare carnem. neq bibere
uinum. & tt̃m non potestis m̃se dñi participare.
in uet̾e. siue quȩ in nouo testam̃to scͥpta sunt: et su¬

Expanded text:
esse contenderet, laudans uetus et reprehendens nouesse contenderet, laudans uetus et reprehendens nousimiliter inueniret inperitos et diuimiserabiliter ignaros, quibus persuaderet Vetus potius Testamentum, quam Novum esse retinendum. Quod cum isti ex alia parte faciunt, id est, Vetus reprehendentes, quasi contrarium Novo, miror quod non cogitant posse aliquem aliquando utrumque legere, et divina ope intellectum utrumque laudare; fraudemque istorum atque malitiam vel dolere tanquam hominum, vel cavere tanquam haereticorum, vel irridere tanquam imperitorums uerbis legis Adimantus contrarium esse arbitratur. quod in euangelio dominus ait: non grauentur corda uestra cruditate et uinolentia et curis saecularibus et quod ait apostolus: bonum est non manducare carnem neque bibere uinum et iterum: non potestis mensae domini participare in Veteri, sive quae in Novo Testamento scripta sunt, et su
Abbreviated transcription (Latin):
Quod enim adimantꝰ elegit de euglio locum. quẽ
huic legis capło tanqm contrarium apudimꝑitoᷤ
obiecerit. ubi ait dñs nemobonꝰ nisi unus deus:
quoties inuenit᷑ bonitas dei in uetere testamento
quis numerare sufficiat: Unum tam̃ ponam: qd
cotidie in eccłus cantat᷑. Confitemin dño qmbo¬
rex ille qͥ cum filio suo nuptias faceret. inuenit uit̃
dis cumbentes hominem non habentem uestem
nuptialem. & eum pͥmo amici nomine appellans.
manib &e pedib colligatis. mitq uissit in tenebras ex¬
teriores: moleste intelligentib ñ uidetur bonꝰ. Et si
ipsum quisqm capitulum eugłii ꝓponeret. & sict̃
facit adimant᷑ de uet̃ testam̃toita euangłm calum¬
uocatꝰ conuiua in tantum supplicium ꝓpt̃ uestem
mittit᷑. & hoc fraudulenta ꝑũsitate assidue faceret.
ut omnia loca lenttatis de uct̾i testamento collige¬
rit. & loca seueritatis de nouo. & hec sibi aduera

Expanded text:
Quod enim Adimantus elegit de euangelio locum. quem Quod enim Adimantus elegit de euangelio locum. quem huic legis capitulo tamquam contrarium apud inperitos obicerct, ubi ait dominus: nemo bonus, nisi unus deus, quotiens inuenitur bonitas dei in uetere testamento. quis numerare sufficiat? unum tamen ponam. quod cotidie in ecclesiis cantatur: confitemini domrex ille. qui cum filio suo nuptias faceret, inuenit inter discumbentes hominem non habentem uestem nuptialem et eum primo amici nomine appellans manibus et pedibus conligatis mitti iussit in tenebras exteriores. moleste intellegentibus non uidetur bonus. et si ipsum quisquam capitulum euangelii proponeret. et sicut facit Adimantus de uetere testamento, ita euangelium calumuocatus conuiua in tantum subplicium propter - uestem mittitur, et hoc fraudulenta peruersitate adsidue faceret. ut omnia loca lenitatis de uetere testamento colligeret et loca seueritatis de nouo, et haec sibi aduersa
Abbreviated transcription (Latin):
hut decipiant xp̃ianos. Qͦo cum eis comemoratũ
fuerit. quemadmodum dñs dixerit ignem ueni
mittere in hc̃ mundum: miseri dicunt: s illud
aliud ẽ. Quib respondebimꝰ: & hoc aliud est. No¬
lite ignem metuere. NIam ipse xp̃s loquit᷑ etiam
inuetere testam̃to. cum dicit egosum ignis edax:
qͥ loquit᷑ in euglio quod ignem uenerit in hunc
mundum mitore. id est ũbum dei quod ẽ ipse. Nã
uet̾es utiq scͥpturas exposuit etiam post res urrectio¬
nem disciplis. incipiens a moyse & ꝓpħis omnib :
qͣndo ipsi discipli ignem se accepisse confessi sunt ch¬
centes. Nonne cor nr̃m erat ardens in uia. cum
apiret nob scͥpturas: Ipse enim est ignis edax. Con¬
sumit enim utt̾em uitam diuinus amor. & inno¬
uat hominem: ut ex eo quod ds igns est edax. faci¬
at ut eum nos amemꝰ: ex eo aut̃ quod ille deus ze¬
lans ẽ ipse nos amet. Nolite gͦ timere ignem quod
est ds. s timete ignem quem parauit hereticis ds.

Expanded text:
sed ut decipiant christianos. quod cum eis commemoratum sed ut decipiant christianos. quod cum eis commemoratum fuerit, quemadmodum dominus dixerit: ignem ueni mittere in hunc mundum. miseri dicunt: sed illud aliud est. quibus respondemus: et hoc aliud est: noli metuere. nam ipse Christus loquitur etiam in uetere testamento. cum dicit: ego sum ignis edax. qui loquitur in euangelio. quod ignem uenerit in hunc mundum mittere. id est uerbum dei, quod est ipse. nam ueteres utique scripturas exposuit post resurrectionem discipulis incipiens a Moyse et prophetis omnibus, quando ipsi discipuli ignem se accepisse confessi sunt dicentes: nonne cor nostrum erat ardens in uia. cum aperiret nobis scripturas? ipse est ignis edax: consumit enim ueterem uitam diuinus amor et innouat hominem, ut ex eo, quod deus ignis est edax. faciat, ut eum nos amemus, ex eo autem, quod zelans est. ipse nos amet. nolite ergo timere ignem, quod est deus, sed timete ignem, quem parauit haereticis deus.
Abbreviated transcription (Latin):
sui eum ñ recepert̃. Qͦ mͦbic erat. & quomꝰ uenit:
nisi qͥa illa ineffabilis sublimitas ut hominibus
congruat. humanis sonis significanda ẽ. Ut aut̃
deos homines faciat. diumo ẽ intelligenda silentio.
Potist gͦ reddi ratio quare ita dicttimsit: non tam̃
potest aliquid de deo digne dici: quod ideoiam in¬
dignum est: qͥa potuit diq Tolle de relo errorem
&e dolorem: qͥd remanebit aliud nisi uoluntas ca¬
stitatem custodiens. & corruptionem uindicans
conuigalem: Quo gͥ uerbonisi zelo dei melius
posset insinuari quod uocam̃ ad conuigium ddei.
ce ñ uult nos turpi amore corrumpi: & punit im¬
pudiciciam nrãm. & diligit castitatem: NIon enĩ
frustra ctiam uulgo diqi solet: quiñ zelat ñ amat.
ddhoc ꝑtinet etiam qͦd dictum est ignis eddax: de
quo disputare ñ debeo: s ipsos potius int̾rogare.
quem ignem dixerit dñs se uenisse mittere in hẽ
mundum. Hoc enim dictum est in eungłio. quod
illi accusare non possunt. nonut xp̃m honorent:

Expanded text:
sui eum non receperunt. quomodo hic erat et quomodo uenit, nisi quia illa sublimitas ineffabilis ut hominibus congruat, humanis sonis significanda est? ut autem deos homines faciat. diuino est intellegenda silentio. potest ergo reddi ratio, quare ita dictum sit; non tamen potest aliquid de deo digne dici, quod ideo iam indignum est, quia potuit dici. tolle de zelo errorem et dolorem, quid remanebit aliud nisi uoluntas castitatem custodiens et corruptionem uindicans coniugalem ? quo igitur uerbo nisi zelo dei melius posset insinuari. quod uocamur ad coniugium dei et non uult nos turpi amore corrumpi et punit inpudicitiam nostram et diligit castitatem iJ non enim frustra etiam uulgo dici solet: qui non zelat. non amat. Ad hoc pertinet etiam quod dictum est: ignis edax: de quo disputare non debeo, sed ipsos potius interrogare.  quem ignem dixerit dominus se uenisse mittere in hunc mundum. hoc enim dictum est in euangelio, quod illi accusare non possunt, non ut Christum honorent,
Abbreviated transcription (Latin):
tiq cum discipulis. qͦs utiq ad culmen eccłie ꝓ¬
ducebat. ita respondis se dñm. ut neq ꝑparabo¬
lamse illa dixisse testatꝰ sit. & ad om̃s ꝑtinere mon¬
strauerit: non habent istiunde auferant cibos
de faucib hominum. & eas laqueo suꝑstitionis
astringant: fortassis aliquis eoꝵ dicat. Edissere
gͦ quid significet caroporci &e cameli. &e leporis. ce
milui. & corui. & cȩt̃oꝵ: a quib abstinendum in
lege p̾cipit᷑. Nolo quia longum ẽ. Sed fac me
non posse. Nunquid ꝓptẽa nullus potest: Et
sunt iam uolumina innumerabilia: in quibus
ista exposita sunt.fͦ Iobis tamen ad hos refellen¬
dos satis est. quod eas obseruationes umbram esse
rat dicens. Nemo gͦ uos tudicet in cibo aut in po¬
tu. aut in parte dieifecisti. aut in neomenia sab¬

Expanded text:
tibusque eum discipulis, quos utique ad culmen ecclesiae protibusque eum discipulis, quos utique ad culmen ecclesiae producebat. ita respondisse dominum. ut neque per parabolam se illa dixisse testatus sit et ad omnes pertinere monstrauerit: non habent isti. unde auferant cibos de faucibus hominum et eas laqueo superstitionis astringant. Fortassis aliquis eorum dicat: edissere ergo, quid significet caro porci et cameli et leporis et milui et corui et ceterorum. a quibus abstinendum in lege praecipitur. nolo. quia longum est. sed fac me non posse, numquid propterea nullus potest ? et sunt iam uolumina innumerabilia, in quibus ista exposita sunt. nobis tamen ad hos refellendos satis est, quod eas obseruationes umbram esse rat dicens: nemo ergo uos iudicet in cibo aut in potu aut in parte diei festi aut neomeniae a
Abbreviated transcription (Latin):
dia. adult̾ia. fornicationes. furta. falsa testimonia.
blasphemiȩ. Hec sunt quȩ coinquinant hominem.
NIon lotis aut̃ manib manducare: ñ coinqͥnat
hominem. De ñ lotis aut̃ manib uidei mouerant
questionem: Cuiꝰ occasione. dñs generalit̃ de his qͤ
in os intrant & inuentrem uadunt. & in secessum
mitunt᷑. hoc est de alim̃tis nr̃is dixit sententiam.
Quanquam gͦ conuocatis ad se turbis. eum dixis¬
se scͥptum sit. non qͦd intrat in os comquinat ho¬
ininem. s quod ꝓcedit ex ore: tam̃ iste quo timore
hoc addiderit ũbis suis. quib huius mocdi testi¬
monium commerauerat satis apparet. sicut pau¬
lo aute dictum ẽ. ut haberet quid responderet eiꝰ.
qui sibi questionem mouissent. cur pͥmates mani¬
cheoꝵ nefas sibi existiment carnib uesqi uidelicit
ut illud quod dñs ait turbis tantum: non electis
concessisse uideret᷑. S cum ex consequentib decla¬
ratum sit. etiam petro seorsum unt̾roganti audien¬

Expanded text:
nia, blasphemiae; haec sunt, quae coinquinant hominem. non lotis autem manibus manducare non coinquinat hominem. de non lotis autem manibus Iudaei mouerant quaestionem, cuius occasione dominus generaliter de iis, quae in os intrant et in uentrem uadunt et in secessum emittuntur, hoc est de alimentis nostris dixit senteQuanquam ergo convocatis ad se turbis eum dixisse scriptum sit, Non quod intrat in os coinquinat hominem, sed quod procedit ex ore: tamen iste quo timore hoc addiderit verbis suis, quibus hujusmodi testimonium commemoravit, satis apparet, sicut paulo ante dictum est. ut haberet quod responderet eis. qui sibi quaestionem mouissent. cur primates Manichaeorum nefas sibi esse existiment carnibus uesci. uidelicet ut illud. quod dominus ait, turbis tantum. non electis concessisse uideretur. sed cum ex consequentibus declaratum sit etiam Petro seorsum interroganti audien
Abbreviated transcription (Latin):
detur. Dei aut̃ sapientia cum tota ubiq p̾sto sit:
nullo pactomigrare de loco in locum potest.De qͦ
ioħs in eugłio melius dix̃. tanqm dñici pectorispar¬
ticeps. dit enĩ. Inmundo erat: & mundus ꝑ ipsum¬

Expanded text:
detur. Dei autem Sapientia, cum tota ubique praesto sit, detur. Dei autem Sapientia, cum tota ubique praesto sit, nullo pacto migrare de loco in locum potest. De qua Joannes in Evangelio dicit, tanquam dominici pectoris particeps. Ait enim, In hoc mundo erat, et mundus
Abbreviated transcription (Latin):
nus. nisi unꝰ ds. Ut ex hoc uidelicet contraria ẽẽ
ista arbitremur. quia in lege dicit᷑ ds ignis edax.
&̧ dszclans. In eugłio aut̃. nemobonꝰ nisi unꝰ deus.
Et de zelo quidem iam responsum est. ñ sic eẽ ista
u̾ba in scͥpturis posita. ut aliquam dĩ ꝑturbationẽ
cruciatum ue significint. Sed quia nicħ de deo
dignum dici potest: ꝓpt̃ea usq ad ista ꝑuentum ẽ.
quȩ cum homines indigna cẽ putauerint. cogant᷑
dis cere etiam illa. q̃ conuenient̃ de ineffabili di-¬
uina excellentia se dicere existimant. indigna es se
maiestate dei: cuiꝰ sapientia cum des censura eẽt
usq ad corpꝰ humanum. pusq ad humana ũba
descendit. Ecce dixi descendit. Quod ũbum cum
dis cutere cȩpero: ꝓpͥe me dixisse non uideo. N
enim potest descendere: nisi quod etiam de loco
in locum moueri potest. FIam qui descendit:
locum suꝑiorem deserere. & inferiorem petere ui¬

Expanded text:
nus nisi unus deus. ut ex hoc uidelicet contraria ista nus nisi unus deus. ut ex hoc uidelicet contraria ista esse arbet, Deus zelans; in Evangelio autem, Nemo bonus, nisi unus Deus. 2. Et de zelo quidem jam responsum est, non sic esse ista verba in Scripturis posita, ut aliquam Dei perturbationem cruciatumve significent: sed quia nihil dignum de deo dici potest, propterea usque ad ista peruentum est: quae cum homines indigna esse putauerint. cogantur discere etiam illa, quae conuenienter de ineffabili diuina excellentia se dicere exismajestate Dei; cujus sapientia cum descensura esset usque ad corpus humanum, prius usque ad humana verba descendit. Ecce dixi, descendit: quod verbum si discutere coepero, proprie me dixisse non video; non enim potest descendere, nisi quod etiam de loco in locum moveri potest. Nam qui descendit, locum superiorem deserere, et inferiorem petere vi
Abbreviated transcription (Latin):
De eo quod scͥptum est in deuteronomio. uidete nc cbliuscami
tesfamentum dei uiestri quod scpsit. & facuatis uobis effigieꝰᷤ⁊ umagineꝰ
adimantus ꝓposuit. Cius enim calumnias
refutandas. refellendasq sus cepimꝰ. S etiam suꝑiꝰ
de zelodei cum calumnaret᷑: putosatis ẽẽ respon¬
sum. Aleminerimꝰ tam̃ non solum ibi. s etiam hic sic
eum de zelo dei criminatum script᷑as. ut adiun¬
geret etiam qͦd de simulacͥs non colendis in illis
libris p̃cipit᷑ a dño deonr̃o: quasi ñ ob aliudrep̃¬
hendat zelum dei. nͥ quod illo ipso zelo a cultu si¬
mulacͥroꝵ ꝓhibemͣ. uult gͦ uideri. fauere se simu¬
lacris. Qͦd ꝓpt̾ea faciunt. ut mmiserrimȩ & uesanȩ
suȩ sectȩ. ctiam paganoꝵ concilient beniuolentiã.
Huic aut̃ legis capło ctiam illud opponunt. ubi
quidam accessit ad dñm: ce ait illi. Magist̾ bone:
quid faciens possidebo uitam et̃nam: Cui res¬
pondit ibs. Qͥd me int̾rogas de bono: Iemo bo¬

Expanded text:
De eo, quod scriptum est in deuteronomio: uidete, ne obliuiscamini testamentum dei uestri quod conscripsit et faciatis uobis effigies et imaginesAdimantus proposuit; eius enim calumnias refutandas refellendasque. suscepimus. sed et iam superius de zelo dei cum calumniaretur, puto satis esse responsum. meminerimus tamen non solum ibi, sed etiam hic sic eum de zelo dei criminatum scripturas, ut adiungeret etiam, quod de simulacris non colendis in illis libris praeci- pitur a domino deo nostro, quasi non ob aliud reprehendat zelum dei, nisi quod illo ipso zelo a cultu simulacrorum prohibemur; uult ergo uideri fauere-se simulacris. quod propterea faciunt, ut miserrimae et uesanae suae sectae etiam paganorum concilient beneuolentiam. huic autem legis capitulo etiam illud obponunt. ubi quidam accessit ad dominum et ait illi: magister bone, quid faciens possidebo uitam aeternam? cui respondit Iesus: quid me interrogas de bono? nemo bo
Abbreviated transcription (Latin):
si ambo fideles sunt: neutriliceat alderũ
relinquere nis causa fornieationis. Ubi
ñ potest paganismꝰ intelligi: qͥa ut̃q fideł
est.Sic enim &e apłs uidetur distingue¬
re. cum ait. His aut̃ qui sunt in comugio.
p̃cipio non egos dñs:uxorem auironon
cdiscedere. Qͦd si discesserit manere innu¬
ptam: aut uirosuo reconciliari. Ubi in
telligit᷑ quia etiam si una illa causa qua
sola relictio coniugĩ ꝑmittit᷑ mulier a
uiro recesserit. innupta ꝑseuerare debet:
aut si se non continet. uiro potiꝰ reconcil¬
ari. uel correcto uel certe tolerando: qm
alq̃ nubere. Sequit᷑ autem ce dicit. Et
uir uxorem ne dimitat. Breutt̃ eandẽ
formam intimans in uiro. qͣm p̃cipie¬
bat infemina. Quib ex p̾cepto domi¬
ni breuit̃ insinuatis. ita sequit᷑. Cęt̾is aut̃.
ego diconon dñs. Siquis frater ħabet ux¬
dñm de his locutum ut neut̃ alterum
dimitteret: si fideles ambo eẽnt. Expli¬

Expanded text:
si ambo fideles sint, neutri liceat alterum si ambo fideles sint, neutri liceat alterum relinquere, nisi causa fornicationis; ubi non potest paganismus intelligi, quia uterque fidelis est. Sic enim et Apostolus videtur distinguere, cum ait: His autem qui in conjugio sunt praecipio, non ego, sed Dominus, uxorem a viro non discedere; quod si recesserit, manere innuptam, aut viro suo reconciliari. Ubi etiam intelligitur quod si una illa causa, qua sola relectio conjugii permittitur, mulier a viro recesserit, innupta perseverare debet: aut si se non continet, viro potius reconciliari vel correcto vel certe tolerando, quam alteri nubere. Sequitur autem, et dicit, Et vir uxorem non dimittat: breviter eamdem formam intimans in viro, quam praecipiebat in femina. Quibus ex praecepto Domini insinuatis ita sequitur: Caeteris autem ego dico, non Dominus, Si quis frater habet uxDominum de his locutum, ut neuter alterum dimitteret, si fideles ambo essent.
Abbreviated transcription (Latin):
i dominꝰ dimittendę coniugis solam
causam fornicationis admitcit. & pa¬
ganum coniugium dimito ꝓhibet: con¬
sequens ẽ ut paganismꝰ fornicationi non¬
deputet᷑. Solam aut̃ fornicationis causã
exceptam facere dñm cum de dimitten¬
da coniuge loquit᷑ in eungłio. manifestũ
est. Paganum uͦ coniugium hinc non ꝓ¬
hibetur dimitti. quia cum apłs consiliũ
de hac re daret. ut fidelis uolentem secũ
ẽẽ coniugem infidelem ñ dimitteret:ait.
Egodico. ñ dñs. Ut dñs intelligat᷑ non
quidem iubere ut dimittat᷑. ne cont᷑ ius-¬
sum eiꝰ consilium dare uideat᷑ apłs. sed
tamen ꝑmittere: ut nemoin ea re iussio¬
nis necessitate teneat᷑. s consilii uolunta¬
te libere faciat. Ueruntam̃ si quisquam
asserat solam illam fornicationem dñm
acdmittere ad causam relinquendȩ con-
concubitu illicito ꝑpetrat᷑: hoc potest
dicere. dñm cum de hac re loqueret᷑ de
utͦq fidel dixisse. & marito &e ucore: ut

Expanded text:
i Dominus dimittendae conjugis solam causam fornicationis admittit, et paganum conjugium dimitti non prohibet, consequens est ut paganismus fornicatio deputetur. Solam autem fornicationis causam exceptam facere Dominum, cum de dimittenda conjuge loquitur in Evangelio, manifestum est. Paganum vero conjugium hinc non prohibetur dimitti, quia cum Apostolus de hac re consilium daret, ut fidelis volentem secum esse conjugem infidelem, non dimittat, ait, Ego dico, non Dominus: ut Dominus intelligatur, non quidem jubere ut dimittatur, ne contra jussum ejus consilium dare videatur Apostolus, sed tamen permittere; ut nemo in ea re jussionis necessitate teneatur, sed consilii voluntate libere faciat. Verumtamen si quisquam asserat solam illam fornicationem Dominum admittere ad causam relinquendae conjuquae concubitu illicito perpetratur: hoc potest dicere, Dominum, cum de hac re loqueretur, de utroque fideli dixisse, et marito et uxore, ut
Abbreviated transcription (Latin):
tes: si gͦ in nouo testam̃to p̃t̾ et̃nam possessionem
quȩ ꝓmittit᷑ scĩs. huius quoq possessionis quȩ¬
transitura ẽ multiplicatio ñ subtrahit᷑. & tanto
sit euam ub̃ior. quanto contemptꝰ possidet᷑. qnͣto
magis in uet̾i testam̃to. carnalis populi prȩmia
talia ẽẽ debuerunt. ipso tamen uno & uero deo
gub̃natore omnium tempoꝵ. omniaq ꝓ tempo¬
re moderante &e administrante: S ne in solis no¬
ui testam̃ti libris isti arbitrent᷑ hec ẽẽ contẽpta au¬
diant ꝓpħam abicientem talem felicitatem. & ad
unum dñm dm̃ confugiendum eẽ. cantantem.
Ita enim dicit. De gladio maligno erue me: & exi¬
me me de manu filioꝵ alienoꝵ. Quoꝵ os locu¬
tum ẽ uanitatem: & dext̃a eoꝵ dext̾a iniquitatis.
Quoꝵ filii ipsors. uelut nouelle constabilite in ui

Expanded text:
tes: si ergo in nouo testamento praeter aeternam possessionem, tes: si ergo in nouo testamento praeter aeternam possessionem, quae promittittransitura est, multiplicatio non subtrahitur, et tanto fit uberior, quanto contemptius possidetur; quanto magis in Veteri Testamento carnalis populi praemia talia esse debuerunt, ipso tamen uno et vero Deo gubernatore omnium temporum omnia pro tempore moderante et administrante. 2. Sed ne in solis Novi Testamenti libris isti arbitrentur haec esse contempta, audiant prophetam abjicientem talem felicitatem, et ad unum Dominum Deum confugiendum esse cantantem. Ita enim dicit: De gladio maligno erue me, et exime me de manu filiorum alienorum, quorum os locutum est vanitatem, et dextera eorum dextera iniquitatis. Quorum filii ipsor
Abbreviated transcription (Latin):
tiꝰ est. Quod quidem & in uit̾ib libris scͥptumẽ.
os. Qͥd aut̃ mirum. si bona throni sui dat sp̃a¬
liter sib seruientib ⁊ bona scabell pedũ suoꝵ.
inferior. sic̃ suꝑiora sunt cȩlestia. & inferiora ter-¬
restria: Quanquam illa omnia. id est ager &
pratum. & fructus uentͥs. & fructꝰ terrȩ. & ium̃to¬
rum. & arm̃toꝵ. & boum. & greges ouium: possint
etiam sp̃italiter intelligi. S nunc ad rem ñ ꝑtinet
ista tractatio. Si aut̃ in ipso nouo testamento cuiͦ
p̃mium & hereditas ad nouum hominem ꝑtinet.
tam̃ &e dñs isdem ipsis quos uult ẽẽ rerum tempo¬
ralium contemptores. ut in eungłio sibi seruiant.
ꝓmitut multiplicationem earundem rerum in
hoc scło dicens. quod accipient in hoc scło centies
tantum. in scło aut̃ uenturo uitam et̃nam. sicut
ctiam in uetere scͥptura dicit᷑ fideli bomini totꝰ
mundus diuitiarum est. unde ce exultat apl̃s
dicens. quasi nicħ habentes &e omnia possiden¬

Expanded text:
quidem et in ueteribus libris scriptum est: orum. quid ergo mirum, si bona throni sui dat spiritaliter sibi seruientibus et bona scabelli pedum suorum inferior, sicut superiora sunt caelestia et inferiora terrestria? quamquam illa omnia, id est ager et pratum et fructus uentris et fructus terrae et iumentorum et armentum boum et grex ouium possint etiam spiritaliter intellegi. sed nunc ad rem non pertinet ista tractatio. si autem in ipso nouo testamento, cuius praemium et hereditas ad nouum hominem pertinet, tamen et dominus iisdem ipsis, quos uult esse rerum temporalium contemptores, ut in euangelio sibi seruiant, promittit multiplicationem earundem rerum in hoc saeculo dicens. quod accipient in hoc saeculo centies tantum, in saeculo autem uenturo uitam aeternam, sicut etiam in uetere scriptura dicitur: fideli homini totus mundus diuitiarum est. unde exultat apostolus dicens: quasi nihil habentes et omnia possiden
Abbreviated transcription (Latin):
sepis. nec exitꝰ neq clamor in plateis eoꝵ. Beatũ
dixert̃ ꝓopłm cui hec sunt: beat᷑ populus. cuiꝰ ẽ
dominꝰ ds ipsiꝰ. Attendant gͦ quomꝰ irrideatur
ista fęlicitas in hominib impus: & tota beatitudo
in deo solo inconcussa figat᷑. Illi enim dicunt bea¬
tum popłm cui hec funt: sibeat᷑ popłs cuiꝰ dñs
deus ipsius. Quod aut̃ etiam illud contrariũ
ẽẽ putauerunt huic loco uetĩs testam̃ti qͦd dñs
ait. omnis qui confesus fuerit me & uerba
mea in gente ista adult̾a & peccatrice. & filius
neat ad contemptum rerum temporalium ñ
uideo. Quod si ꝓpterea ꝑtinet. ne aliquis t̾ri¬
tus de talium rerum damius. xp̃m confiteri
aut erubescat aut timeat: qͥd habent quod di¬
cant. cum ce nos dicimꝰ ita esse ista munã¬
dei. ut tam̃ sinit infima. & in cõ¬
paratione salutaris confessionis ñ solum amit¬
tenda. s ultro etiam ꝓicienda: carnalib tamen
hec amantib & nondum capientib ꝓmissa cę-¬

Expanded text:
. beatum dixerunt populum, cui haec sunt; beatus populus, cuius dominus deus eius. adtendant ergo, quomodo inrideatur ista felicitas in hominibus inpiis et tota beatitudo in deo solo inconcussa figatur. illi enim dicunt beatum populum, cui haec sunt: sed beatus populus, cuius deus ipsius. quod autem etiam illud contrarium esse putauerunt huic loco ueteris testamenti, quod dominus ait: omnis, qui confusus fuerit me aut uerba mea in gente ista adultera et peccatrice, et filius m, quid pertineat ad contemptum rerum temporalium non uideo. quod si propterea pertinet, ne aliquis territus de talium rerum damnis Christum confiteri aut erubescat aut timeat, quid habent, quod dicant? cum et nos dicimus ista esse mundei, ut tamen sint infima et in conparatione salutaris confessionis non solum amittenda. sed ultro etiam proicienda, carnalibus tamen haec amantibus et nondum capientibus promissa cae
Abbreviated transcription (Latin):
tuoꝵs.: &e armentum boum tuoꝵ &e grex ouium tuarum. ⁊ cet̾.
ẽẽ contrarium. Siquis uult me sequi. abne¬
gec semet ipsum sibi. & tollat crucem suam: de seq̃t᷑
me. Quid enim ꝓdest homin si totũ mundum
lucret᷑: animȩ aut̃ suȩ detrimentum patiatur:
aut quam dabit homo cõmutationem ꝓ anima
sua: S ex illa regła ostendit᷑ non ẽẽ contrariũ.
qua notum eẽ iam debet carnal adhuc popło.
congruent̃ carnalia &e timporalia premia fuis¬
se ꝓmissa: s tam̃ ab uno deo. qui unus ẽ creator
creature omnis. & suꝑioris ce inferioris. Certe enĩ

Expanded text:
tuorum et armentum boum tuorum et grex ouium tuarum; benedictesse contrarium: si quis uult me sequi, abneget semet ipsum sibi et tollat crucem suam et sequatur me. quid enim prode est homini, si totum mundum lucam dabit homo commutationem pro anima sua? sed ex illa regula ostenditur non esse contrarium, qua notum esse iam debet carnali adhuc populo congruenter carnalia et temporalia praemia fuisse promissa, sed tamen ab uno deo, cuius est creatura omnis et superior et inferior. certe e
Abbreviated transcription (Latin):
&e uiuat. malum aut̃ esse nouum testamentũ.
ubi dicit xp̃s ite in ignem ȩt̾̃num. qui p̃paratꝰ
est diabolo ce angłis eius: ñne in foueam caders.
om̃s qui se sequerent᷑ indoctos & scͥpturarum
ignaros. in imꝑitiȩ cȩcitatem geminata mali¬
cia secum parit̃ precipitaret: Qui aut̃ ocło
pio legit: &e in nouo testamento inuenit quod
isti accus ant in uetere: & in uet̾e quod lau

Expanded text:
 nouum testamentum, ubi dicit Christus: ite in ignem aeternum. qui praeparatus est diabolo et angelis eius: nonne in foueam cadens omnes, qui se sequerentur, indoctos et scripturarum ignaros in inperitiae caecitatem geminata malitia secum pariter praecipitaret? qui autem oculo pio legit, et in nouo testamento inuenit, quod isti accusant in uetere. et in uetere, quod lau
Abbreviated transcription (Latin):
in bonitate. Alioquin & tu excideris: &e elli si
ñ ꝑmanserint in incredulitate. inserent᷑. lotens
est enim d̃s. it̾m inscrere illos. In hoc sermone
apłico satis apparet bonitas di. scđm quam dix̃
ysaias. ego sum ds qui facio pacem: & seueritas.
scdm quam dix̃ constituo mala. Simul etiã
ostendit in nr̃a potestate eẽ: ut uel inseri boni¬
tate ipsius. uel eccich seueritate mereamur. N
est gͦ ysaiȩ contrarium eugłm. sic̃ putat. uel po¬
tius putare cupit adimantꝰ. ubi dñs ait. beati
pacifiq. qͥa filii dei uocabunt᷑. Uel ex ipsa enim
parte debuit agnoscere etiam ysaiam scisse fili¬
os dei ẽẽ pacificos: quia ꝑ eum dix̃ ds. ego sum
qui facio pacem. S cum in alia parte ad male
intelligendum oł̃m fixtt: in alt̾a se ipse çȩcaũ.¬
Quod s⁊ alius si alius similit̃ cecus. uellet dic̃e¬

Expanded text:
 tu excideris, et illi si non permanserint in incredulitate, inserentur. potens est enim deus iterum inserere illos. in hoc sermone apostolico satis adparet bonitas dei, secundum quam dixit Esaias: ego sum deus, qui facio pacem, et seueritas, secundum quam dixit: constituo mala. simul etiam ostendit in nostra potestate esse, ut uel inseri bonitate ipsius uel excidi seueritate mereamur. non est ergo Esaiae contrarium euangelium, sicut putat uel potius putari cupit Adimantus, ubi dominus ait: beati pacifici, quia filii dei uocabuntur. uel ex ipsa enim parte debuit agnoscere etiam Esaiam scire filios dei esse pacificos. quia per eum dixit deus: ego sum. qui facio pacem. sed cum in alia parte ad male intellegendum oculum figit, in altera se ipse caecauiquodsi uellet alius similiter caecus
Abbreviated transcription (Latin):
uindicta peccati. De eo quodd in ysaia pob̃a lcriptum eꝰ
ego sum deus qui facio pacem & conslituo mala xxuii.
tiam hoc eadem regła soluit᷑. Non enim
rep̃hendit adimantꝰ quod dixit deus
facio pacem. s quod dic̃ constituo mala: cum
paulus apłs hec duo similit̃ uno in loco ttiã
latiꝰ tractau̾it dicens. uides gͦ bonitatem & se¬
ueritatem dei. In eos quidem qui ceciderunt.

Expanded text:
uindicta peccati. De eo, quod in Esaia propheta scriptum est: uindicta peccati. De eo, quod in Esaia propheta scriptum est: ego sum deus, qui facio pacem et constituo mala. etiam hoc eadem regula soluitur. non enim reprehendit Adimantus, quod dixit deus : facio pacem. sed quod dixit: constituo mala. cum Paulus apostolus haec duo similiter uno in loco etiam latius tractauerit dicens: uides ergo bonitatem et seueritatem dei: in eos quidem
Abbreviated transcription (Latin):
ferat. fiustis enim aliqͣndo tenebrȩ inquit: nẽ
aut̃ lux in dño. T̃ anquam diceret. fuistis aliqñ¬
do arbores malȩ. & ideo tunc ñ pot̾atis nͥmalos
fructꝰ facere: nc̃ aut̃ lux in dño. id est iam facti
arbores bonȩ. date fructꝰ bonos. Qd sequit᷑
dicens: sic̃ fulii lucis ambulate. tructus enim
luminis est in omni uisticia ae ueritate: ꝓban¬
tes quid sit beneplacitum dño. Eam in ipso
eungłii capitulo. si ñ studio maliuolentiȩ fure.¬
ret adimantꝰ.: potuit animaduertere quomͦ
dicat᷑ ds malum facere. Ibi enim ait dñs quod
etiam iste commemorauit: omnis arbor quȩ ñ
facit fructꝰ bonos excidet᷑. & in ignem mutet᷑
Hec sunt mala quȩ ds̃ facit. id est peccatorib
penas: qͦd in ignem mitat arbores. quȩ in ma¬
licia ꝑseuerantes fieri bonȩ noluert̃: cum hoc
ipsis arborib malum sit. Ds̃ autem ut sepe drx.
non dat fructꝰ malos: quia iusticiȩ fructus est

Expanded text:
ferat. fuistis enim aliquando tenebrae, inquit, nunc ferat. fuistis enim aliquando tenebrae, inquit, nunc autem lux in domino. tamquam si diceret: fuistis aliquando arbores malae et ideo tunc non poteratis nisi malos fructus facere; nunc autum lux in domino, id est iam facti arbores bonae date fructus bonos; quod sequitur dicens: sicut filii lucis ambulate — fructus enim luminis est in omni iustitia et ueritate — probantes quid sit beneplacitum domino. nam in ipso euangelii capitulo, si non studio maliuolentiae fureret Adimantus, potuit aduertere, quomodo dicatur deus malum facere. ibi enim ait dominus, quod etiam iste commemorauit: omnis arbor, quae non facit fructus bonos, excidetur et in ignem mittetur. haec sunt mala, quae deus facit, id est peccatoribus poenas, quod in ignem mittet arbores, quae in malitia perseuerantes fieri bonae noluerint, cum hoc ipsis arboribus malum sit. deus autem, ut saepe dixi, non dat fructus malos, quia iustitiae fructus est
Abbreviated transcription (Latin):
uis enim malum sit gehenna damnato: iusti.¬
cia tam̃ dez bona ẽ: & ipse fructꝰ est ex arbore
bona. Ille aut̃ malis peccatoꝵs suoꝵ thes auri¬
⁊auit sibiiram. in die ire &e reuelationis iusti
uidicũ dei: qui reddet uncuiq sedm oꝑa sua.
Quanquam due iste arbores. manifestissime
in similitudinem duoꝵ hominum posite sint.
id ẽ iꝰti ce peccatoris: qͥa nisi quisq uoluntatem
mutau̾it. bonum oꝑari non potest: qͦdin nr̃a
potestate ẽẽ positum alioloco docet. ubi ait
Aut facite arborem bonã &e fructum eiꝰ bonũ:
aut facite arborem malam. & fructum eiꝰ malũ.
Illis enĩ hoc dic̃. qui putabant sebona loqui
posse cum eẽnt mali: hoc ẽ bonos fructꝰ facere.
cum ẽẽnt arbores malȩ. Sic enim & subiung̃.
ẏpocrite: quomͦ potestis bona loqͥ cum sitis ma¬
li: Mala gͦ arbor. fructꝰ bonos facere ñ pocest.
s ex mala ficribona potest. ut bonos fructus

Expanded text:
uis enim malum sit gehenna damnato. iustiuis enim malum sit gehenna damnato. iustitia tamen dei bona est et ipse fructus est ex arbore bona. ille autem malis peccatorum suorum thesaurizauit sibi iram in die irae et reuelationis iusti iudicii dei, qui reddet unicuique secundum opera sua. quamquam duae istae arbores manifestissime in similitudine duorum hominum positae sint, id est iusti et iniusti, quia nisi quisque uoluntatem mutauerit, bonum operari non potest. quod in nostra potestate esse positum alio loco docet, ubi ait: aut facite arborem bonam et fructum eius bonum: aut facite arborem malam et fructum eius malum. illis enim hoc dicit. qui putabant se bona loqui posse. cum essent mali, hoc est bonos fructus facere, cum essent arbores malae. sic enim et subiungit: hypocritae, quomodo potestis bona loqui, cum sitis mali? mala ergo arbor fructus bonos facere non potest: sed ex mala fieri bona potest, ut bonos fructus
Abbreviated transcription (Latin):
ba m ciuitite ut plebs non terreit᷑. Ita etiam malum aliquod
ciuitate ꝑpetratur quod dñs ñ faciatxx ui.¬
alum hoc loco ñ peccatum s pęna intel¬
ligenda est. Suplicit̃ enim appellat᷑ ma¬
lum. Unum quod homo facit: alterum quod
patitur. Quod facit peccatum ẽ: quod patit᷑
pena. De penis gͦ loquebat᷑ ꝓpheta:cum hoc
diceret. Duuna enim ꝓuidentia cuncta mo¬
derante & gub̃nante. ita homo male facit qͦd
uult: ut male patiat᷑ quod non uult. Sic
aut̃ isti accusant ꝓpħam ita dicentem: quasi
in eungłio ñ legerint. Nonne duo passeres asse
ueneunt: & unꝰ ex his ñ cadit in t̾ram sine uo¬
luntate patris ur̃i. Ita gͦ ds malum facit qͦd
non ipsi deo malum est: s eis in quos uindi¬
cat. Itaq quantum ad se ꝑtinet bonum facit:
qͥa omne iustum bonũ est: & iusta est uia iuin¬
dicta. Et ideonon est contrarium qͦd adiman¬
tus obicit dixisse dñm. arbor bona bonos fructꝰ
facit: mala aut̃ arbor malos fructꝰ facit. Quan¬

Expanded text:
ba in ciuitate, ut plebs non terratur: ita etiam malum aliquod in ciuitate non perpetratur, quod dominus non faciet. malum hoc loco non peccatum, sed poena intellegenda est. dupliciter enim appellatur malum: unum quod homo facit. alterum quod patitur; quod facit. peccatum est; quod patitur, poena. de poenis ergo loquebatur propheta, cum hoc diceret. diuina enim prouidentia cuncta moderante et gubernante ita homo male facit. quod uult. ut male patiatur, quod non uult. sic autem isti accusant prophetam ista dicentem, quasi in euangelio non legerint: nonne duo passeres asse ueneunt et unus ex his non cadit in terram sine uoluntate patris uestri? ita ergo deus malum facit, quod non ipsi deo malum est, sed eis. in quos uindicat. itaque ipse, quantum ad se pertinet, bonum facit. quia omne iustum bonum est, et iusta est illa uindicta. et ideo non est contrarium, quod Adimantus obicit dixisse dominum: arbor bona fructus bonos facit; mala autem arbor malos fructus facit. quam
Abbreviated transcription (Latin):
enim qͦdrecte uiuendo uisuri sunt. Qua ꝓpt̃
cum uide non possint nisi recte uiuant. nec re¬
cte uiuere ualeant nis credant: manifestum
est a fide incipiendum. ut p̃cepta quib cre¬
dentes a scło hoc alitunt᷑. cor mundũ faciant:
ubi uideri ds possit. Beati enim mundo corde

Expanded text:
enim quid recte vivendo visuri sint. Quapropter enim quid recte vivendo visuri sint. Quapropter cum videre non possint, nisi recte vivant, nec recte vivere valeant, nisi credant; manifestum est a fide incipiendum, ut praecepta quibus credentes a saeculo hoc avertuntur, cor mundum faciant, ubi videri Deus possit. Beati enim mundo corde,
Abbreviated transcription (Latin):
to ista dici: uide qͥd sequit᷑. Aut non habet
potestatem sigulus uiti ex eadem consꝑsioẽ
facere. alud quidem uas in honorem. aliud
in contumeliam: Ex quogͦ in paradyso na¬
tura nr̃a peccatit. ab eadem diuina proui
tione formam̃: & om̃s una massa lut factisu¬
mus.qͦd est massa peccati. Cum gͦ meritum pec¬
cando amiserimꝰ. & miscłia dei remota. nichil
aluid peccantib nͥȩt̃na damnatio debeatur:
quid sibi uult homo de hac massa ut deo re¬
spondeat & dicat. quare sic me fecist: Si uiᷤ
ista cognoscere. noli cẽ lutum: s efficere filius
dei. ꝑulliꝰmiscdiam qui dedit potestatem filioᷤ
dei fieri credentib in nomine eiꝰ. non autem
quod tu cupis antequam credant. diuina noᷤ¬
se cupientib. Merces enim cognitionis: me¬
rits reddit᷑. Credendo aut̃. meritum compa¬
ñ merito s gr̃a uocarem: credendo aut̃. etiam
meritum compararemꝰ. Peccatores gͥ credere ui¬
bent᷑. ut apeccatis credendo purgent᷑. Nesciuñ

Expanded text:
habet potestatem figulus luti ex eadem conspersione facere aliud quidem vas in honorem, aliud in contumeliam ? Ex quo ergo in paradiso natura nostra peccavit, ab eadem divina providtione formamur, et omnes una massa luti facti sumus, quod est massa peccati. Cum ergo meritum peccando amiserimus, et misericordia Dei remota nihil aliud peccantibus nisi aeterna damnatio debeatur, quid sibi vult homo de hac massa, ut Deo respondeat et dicat, Quare me sic fecisti? Si vis ista cognoscere, noli esse lutum, sed efficere filius Dei per illius misericordiam, qui dedit potestatem filios Dei fieri credentibus in nomine ejus; non autem, quod tu cupis, antequam credant, divina nosse cupientibus. Merces enim cognitionis meritis redditur; credendo autem meritum companon merito, sed gratia vocaremur, credendo autem etiam meritum collocaremus. Peccatores igitur credere jubentur, ut a peccatis credendo purgentur. Nesciunt
Abbreviated transcription (Latin):
salui facti sumus. lxuii.
oc capitulum obscurum est: quia ñ
hic satis apparet. quam nunc uocet
creat᷑am. Dicit᷑ autem scdm catholicam dis¬
ciplinam creat᷑a: quicquid fecit & condi¬
dit cłs pat̃ per unigenitum filium. in

Expanded text:
salvi facti sumus . 1. Hoc capitulum obscurum est, quia non satis hic apparet quam nunc vocet creaturam. Dicitur autem secundum catholicam disciplinam creatura, quidquid fecit et condidit Deus Pater, per unigenitum Filium, in
Abbreviated transcription (Latin):
imos tanqͣm se ipsos. Tanta enim caritate
fundati. possunt iam fortasse cum scĩs com¬
prehendere longitudinem. latitudinem.
altitudinem. & ꝓfundum.Iuud tam̃ con¬
stantissima fide retinendum. neq qͥcquã
dm̃ iniuste facere. neq ullam eẽ naturam
que non deo debeat id quod est. quia deo
debetͣ omne decus. & puichritudo & con¬
gruentia partium: quȩ si penitꝰ ꝑsecutus
fueris. & usq ad om̃s reliquias de rebus re¬
traxeris. remanet nichil. De eoqͦd scͥptũ ẽ
tẽ ce ipse fili subiectꝰ erit ei qui illi subie

Expanded text:
uam se ipsos . Tanta enim charitate uam se ipsos . Tanta enim charitate fundati, possunt jam fortasse cum sanctis comprehendere longitudinem, latitudinem, altitudinem et profundum . Illud tamen constantissima fide retinendum, neque quidquam Deum injuste facere, neque ullam esse naturam quae non Deo debeat id quod est: quia Deo debetur omne decus et pulchritudo et congruentia partium; quam si penitus persecutus fueris, et usque ad omnes reliquias de rebus detraxeris, remanet nihil. LXIX. De eo quod scriptum est: Tunc et ipse Filius subjectus erit ei qui illi subje
Abbreviated transcription (Latin):
ricordit̃ tractans. non eẽt ingratꝰ. Qͦd autẽ
huie uocationi obtemꝑare noluit. & exer-¬
cuit crudelitatem in eis quib humanitas
de miscdia debebat᷑. meruit pęnam ut in¬
duraret᷑ illi cor. & tantam cȩcitatem m̃tis
pateret᷑. ut tot & tantis. tãq manifestis de
signis non credet. quo posset eiꝰ supplicio
siue obdurationis siue ultime uisibius
submersionis erudiri popłs. cuius afflicti¬
one ille & oceulte obtunsionis & manifeste
submersionis meritum compararet. Hec
aut̃ uocatio. qͣm siue in singłis hominib.
siue inpopłis. atq in ipso genere humano.
ꝑ tempoꝵ oportunitates oꝑat᷑: alte ce pro¬
funde ordinationis ẽ. Quo ꝑtinet etiã
illud. In ut̾o scĩficaui te Et cum eẽs in re
nibus patͥs tui uid de. Et. iacob dilexi.
esau aut̃ odiohabui. Cum dictum sit
anteqͣm nascerent᷑. Hec comp̃hendi pot̃.
nisi forte ab eis qͥ diligc̃ dm̃ ex toto corde¬

Expanded text:
ricorditer tractans non esset ingratus. Quod autem ricorditer tractans non esset ingratus. Quod autem huic vocationi obtemperare noluit, sed exercuit crudelitatem in eis quibus humanitas et misericordia debebatur, meruit poenam, ut induraretur illi cor, et tantam caecitatem mentis pateretur, ut tot et tantis tamque manifestis Dei signis non crederet; quo posset ejus supplicio, sive obdurationis, sive ultimae visibilis submersionis, erudiri populus, cujus afflictione ille, et occultae obtusionis, et manifestae submersionis meritum sibi compararet . 6. Haec autem uocatio, quae siue in singulis homi- nibus siue in populis atque in ipso genere humano per tern-, porum oportunitates operatur, altae et profundae ordinationis erit. quo pertinet etiam illud: innibus patris tui, vidi te. Et, Jacob dilexi, Esau autem odio habui, cum dictum sit antequam nasceretur: nec comprehendi potest, nisi forte ab eis qui diligunt Dominum Deum su
Abbreviated transcription (Latin):
Ad illam enim cȩnam quam dñs dicit
in eugłio p̃paratam. nec om̃s qui uocati
sunt. uenire uoluerunt: neq illi qui ue¬
nerunt. uenire possent. nisi uocarentur.
Itaq nec uli debent sib tͥbuere. qui uene¬
runt. quia uocati uenerunt: nec uli qui
noluerunt uenire. debent atã t̾buere.
s tantum sib: qm̃ ut uenirent uocati.
erat in libera uoluntatẽ. Uocatio gͦ anͣte
meritum. uoluntatem oꝑat᷑ ꝓptẽa ce siquis¬
quam sibi tribuit quoduenit uocatꝰ. non
sibi potest tͥbuere quod uocatꝰ est. Qͥ aut̃
uocatus ñ uenit. sic̃ non habuit meritum
p̃miiut uocaret᷑: sic inchoat meritum sup¬
plicũ. cum uocatꝰ uenire neglexerit. Ita ert̃
uocati: & supplicium eoꝵ qui uenire no¬
luerunt. Nunqͥd enim latebat pharaonẽ
qͣntum bonum consecutȩ fuerant illȩ t̃re
ꝑ aduentum ioseph: Illius gͦ rei geste cog¬
ntio. eiꝰ uocatio fuit: ut popłm israel mis e¬

Expanded text:
Ad illam enim coenam, quam Dominus dicit Ad illam enim coenam, quam Dominus dicit in Evangelio praeparatam, nec omnes qui vocati sunt, venire voluerunt; neque illi qui venerunt, venire possent, nisi vocarentur . Itaque nec illi debent sibi tribuere qui venerunt; quia vocati venerunt: nec illi qui noluerunt venire, debent alteri tribuere, sed tantum sibi; quoniam ut venirent, vocati erant in libera voluntate. Vocatio ergo ante meritum voluntatem operatur. Propterea et si quisquam sibi tribuit quod venit vocatus, non sibi potest tribuere quod vocatus est. Qui autem vocatus non venit, sicut non habuit meritum praemii ut vocaretur, sic inchoat meritum supplicii cum vocatus venire neglexerit. Ita erunt vocati, et supplicium eorum qui venire noluerunt. Numquid ergo latebat Pharaonem quantum boni consecutae fuerint terrae illae per adventum Joseph ? Illius ergo rei gestae cognitio, vocatio ejus fuit, ut populum Israel mise
Abbreviated transcription (Latin):
bes eundem apłm alibi dicentem. Qm̃ ñ
los ds in repbum sensum. Quod eos dedit
in reprobum sensum: hoc est. quod indu¬
uerunt dm̃ habere innoticiam. hoc ẽ qͦd
digni extiterunt. qui darent᷑ in reꝑbum
sensum. Tamen uerum est: quia non uo¬
lentis neq currentis. s miserentis est dei.
Qͥ a etiam si leuiorib quisq peccatis. aut
certe quamiuis grauiorib. & multis.tamen
magno gemitu ae dolore penitendo. miscdia
dei dignꝰ fuerit: non ipsius est qui si relinq̃
retur int̾iret: s miserentis di qui eiꝰ p̃cib
doloribq subuenit. Parum est enim uelle.
nis ds misereat᷑. S ds non miseret᷑ qui ad
pacem uocat. nisi uoluntas p̃cesserit: qͥa
in tra pax hominib bone uoluntatis. Et
qm̃ nec uelle quisqm pot̃ nisi admonitꝰ &
uocatꝰ. siue intrinsecꝰ ubi nullus hõium
uidet. siue extͥnsecus ꝑ sermonem sonan¬
tem. aut alqua signa uisibilia: efficitur
ut etiam ipsum uelle ds opet᷑ in nobis.

Expanded text:
bes eumdem apostolum alibi dicentem, Quoniambes eumdem apostolum alibi dicentem, Quoniamlos Deus in reprobum sensum . Quod eos dedit in reprobum sensum, hoc est, quod induverunt Deum habere in notitia, hoc est, quod digni exstiterunt qui darentur in reprobum sensum. 5. Tamen verum est quia non volentis neque currentis, sed miserentis est Dei . Quia etiamsi levioribus quisque peccatis, aut certe quamvis gravioribus et multis, tamen magno gemitu et dolore poenitendi, misericordia Dei dignus feretur, interiret — sed miserentis dei, qui eius precibus dolorique subuenit. parum est enim uelle, nisi deus misereatur; sed deus non miseretur, qui ad pacem uocat, nisi uoluntas praecesserit ain terra pax hominibus bonae voluntatis . Et quoniam nec velle quisquam potest, nisi admonitus et vocatus, sive intrinsecus, ubi nullus hominum videt, sive extrinsecus per sermonem sonantem, aut per aliqua signa visibilia; efficitur ut etiam ipsum velle Deus operetur in nobis .