comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ bona: bonos fructus facit. Absit aut̃ ut ds̃ bonus. aquo secu¬
ruis ꝑatur arboribus non facientibus fructum bonũ excidat. et
in ignẽ mittat arbores bonas. Nullomͦ igit᷑ homines sunt sterilit̃
bomi. Sed quiboni non sunt. possunt eẽ alii minus. alii magis ma
li. Unde et illi quos cõmemorare uoluisti. de quibus ait apłs. gen¬
tes legẽ non habentes ipsi sibi sunt lex. qui habent opus legis scrip¬
tũ incordibus suis. quid te adiuuent omnino ñ uideo. Per hos enĩ
ꝓbare conatꝰ es. etiã alienos afide xp̃i ueram posse habere iusti¬
ciam. eo qđ isti teste apło naturalit̾ quȩ legis sunt faciunt. Ubi qͥ¬
dem dogina ur̃m quo estis mnimici gr̃ȩ dei. quȩ dat᷑ ꝑ iħm xp̃m¬
dñm nr̃m qui tollit peccatũ mundi. eudentius expressisti intro¬
re.Hoc ẽ. unde uos maximȩ xp̃iana detestat᷑ ȩccła. Sed quid us

Expanded text:
enim bona bonos fructus facit . Absit autem ut Deus bonus, a quo secuenim bona bonos fructus facit . Absit autem ut Deus bonus, a quo securis paratur arboribus non facientibus fructum bonum, excidat, et in ignem mittat arbores bonas . Nullo modo igitur homines sunt steriliter boni: sed qui boni non sunt, possunt esse alii minus, alii magis mali. 23. Unde et illi quos commemorare voluisti, de quibus ait Apostolus, Gentes legem non habentes ipsi sibi sunt lex, qui habent opus legis scriptum in cordibus suis; quid te adjuvent omnino non video. Per hos enim probare conatus es, etiam alienos a fide Christi, veram posse habere justitiam, eo quod isti, teste Apostolo, naturaliter quae legis sunt faciunt. Ubi quidem dogma vestrum, quo estis inimici gratiae Dei, quae datur pnostrum, qui tollit peccatum mundi , evidentius expressisti: introrae. Hoc est unde vos maxime christiana detestatur Ecclesia. Sed quid vis
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ boni fit ab homine. et non ꝓpt̾ hoc fit. ꝓpt̾ qdđ fieri debere
uera sapientia p̾cipit. et si officio uideat᷑ bonũ. ipso non recto
fine peccatum est. Possunt ergo aliqua bona fieri non benefaci¬
entibus. aquibus fiunt. Bonumẽ. enĩ ut sub ueniat᷑ homini ꝑ¬
clitanti. p̃sertim innocenti. Seo ille qui hoc facit si amando głam
hõiũ magiꝰ ꝗͣ dei facit qͥa nõ bonꝰ facit qd̃ ñ bona uo¬
liis uł inse ipsa. ñ in dño głat᷑. Ac ꝑ hoc nec eiꝰ fructꝰ istȩ dicend̃
ẽ. Arbor enĩ mala bonos fructꝰ ñ facit. s potiꝰ bonũ opus est illius
qui etiam ꝑmalos bene facit. Qua ꝓpter dici non potest quantũ
te ista fallat opinio. qua dixisti omnes uirtutes affectus ẽẽ. ꝑquos
aut fructuose. aut sterilit̾ bomi sumus fieri aut̃ non potest ut ste¬
rilit᷑ boni simus. s boni ñ sumus quicquid sterilit̾ sumus. Arbor

Expanded text:
autem boni fit ab homine, et non propter hoc fit, propter quod fieri debere autem boni fit ab homine, et non propter hoc fit, propter quod fieri debere vera sapientia praecipit, etsi officio videatur bonum, ipso non recto fine peccatum est. 22. Possunt ergo aliqua bona fieri, non bene facientibus a quibus fiunt. Bonum est enim ut subveniatur homini periclitanti, praesertim innocenti: sed ille qui hoc facit, si amando gloriam hominum magis quam Dei facit, non bene bonum facit; quia non boliis, vel in se ipsa, non in Domino gloriatur. Ac per hoc nec ejus fructus iste dicendus est; arbor enim mala bonos fructus non facit: sed potius bonum opus est illius, qui etiam per malos bene facit. Quapropter dici non potest quantum te ista fallat opinio, qua dixisti, « omnes virtutes affectus esse, per quos aut fructuose aut steriliter boni sumus. » Fieri enim non potest ut steriliter boni simus: sed boni non sumus quidquid steriliter sumus. Arbor
Abbreviated transcription (Latin):
potest uideri ẽẽ iusticiȩ. Sed cũ querit᷑ quare fiat. et respondet᷑ ne
plus pecuniȩ litibus ꝑeat. quomͦ iam hoc factũ uere potuerit ẽẽ u¬
sticiȩ cũ seruiat auariciȩ: Quales uirtutes epicureus induxit
uoluptatis ancillas. quȩ omnino quicquid facerent ꝓꝓt̾ illam
uł adipiscendam facerent uł tenendã. uirtutes ueras nisi deo et¬
ꝓpt̃ dm̃ nulli omino seruire. Absit aut̃ ut uirtutes uere cuiquã
seruiant. nisi illi. uł ꝓpt̾ illũ cui dicimꝰ. ds uirtutũ conuerte nos.
Proinde uirtutes quȩ carnalibus delectationibꝰ uł quibꝰ commodisq
et emolumentis temporalibus seruiunt. uere ꝓrsus ẽẽ non pos¬
sunt. Quȩ aut̃ nulli rei seruire uolunt. nec ipse uere sunt. Uere
quippe uirtutes deo seruiunt in hominibus. aquo donantur
hominibus. Deo seruiunt inangłis. aquo donant᷑ et angłis. Qđ

Expanded text:
potest videri esse justitiae: sed cum quaeritur, quare fiat, et respondetur, Ne potest videri esse justitiae: sed cum quaeritur, quare fiat, et respondetur, Ne plus pecuniae litibus pereat; quomodo jam hoc factum verae poterit esse justitiae, cum serviat avaritiae? Quales virtutes Epicurus induxit voluptatis ancillas, quae omnino quidquid facerent, propter illam vel adipiscendam facerent vel tenendam. Absit autem ut virtutes t vel tenendam. Absit autem ut virtutes verae cuiquam serviant, nisi illi vel propter illum cui dicimus, Deus virtutum, converte nos , Proinde virtutes quae carnalibus delectationibus, vel quibusque commodis et emolumentis temporalibus serviunt, verae prorsus esse non possunt. Quae autem nulli rei servire volunt, nec ipsae verae sunt. Verae quippe virtutes Deo serviunt in hominibus, a quo donantur hominibus: Deo serviunt in Angelis, a quo donantur et Angelis. Quidquid
Abbreviated transcription (Latin):
dictũ ẽ. astuti ut serpentes. et in malo qđ erat inparadyso.
serpens prudentissimus omniũ bestiarũ. Nec istoꝵ uiciorũ.
quȩ finitima uirtutibus diximus. possunt omĩum facile nomina
repperiri. Merum et si ñ inuenit᷑ quemadinodũ noncupent᷑ cauenda
sunt. Noueris itaq non officiis. s finibus auitiis discernendas ẽẽ
uirtutes. Officiũ ẽ. aut̃ quod faciendum ẽ. Finis uero. ꝓpt̾ qđ faci¬
endum ẽ. Cum itaq facit homo aliquid ubi peccare non uidet᷑. si nͣ
ꝓpt̾ hoc facit. ꝓpt̾ qđ facere debet. peccare conuincit᷑. Quȩ tu non
accendens sines ab officiis sẽparasti. et uirtutes ueras officia si¬
ne finibus appellandas ẽẽ dixisti. Ex quo te tanta absurditas sequi¬
t᷑. ut uerã cogaris appellare iusticiã. etiã cuiꝰ dominã reppereris
auariciam. Si quidem manus abstinere ab alieno si officiũ cogites

Expanded text:
dictum est, Astuti ut serpentes ; et in malo, quod in paradiso erat dictum est, Astuti ut serpentes ; et in malo, quod in paradiso erat serpens prudentissimus omnium bestiarum . Nec istorum vitiorum, quae finitima virtutibus diximus, possunt omnium facile nomina reperiri: verum etsi non invenitur quemadmodum nuncupentur, cavenda sunt. 21. Noveris itaque, non officiis, sed finibus a vitiis discernendas esse virtutes. Officium est autem quod faciendum est: finis vero propter quod faciendum est. Cum itaque facit homo aliquid ubi peccare non videtur, si non propter hoc facit propter quod facere debet, peccare convincitur. Quae tu non attendens, fines ab officiis separasti, et virtutes veras officia sine finibus appellandas esse dixisti. Ex quo te tanta absurditas sequitur, ut veram cogaris appellare justitiam, etiam cujus dominam reperis avaritiam. Si quidem manus abstinere ab alieno, si officium cogites,
Abbreviated transcription (Latin):
quam credibile ẽ. Quis hȩc sapiat. nisi desipiat: Sed uidelicet
homo eruditus. eoꝵ uitioꝵ ueri similitudine falleris. quȩ fini¬
tima uidentur et ꝓpinqua uirtutibus. cum absint abeis quã
longe absunt auirtutibus uitia. Nam sicut constantia uirtus¬
ẽ cui contraria ẽ. in constantia. uicium ẽ. tam̃ ei quasi finitimũ
ꝑtinatia. quȩ constantiã uidet᷑ imitari. quo utinam uitio ca¬
reas. cum hec quȩ dico uera eẽ cognoueris nec tibi merrore ue¬
lut amando constantiã manendum ꝑtinacit᷑ arbitreris. Ita
omnibꝰ uirtutibus non solum sunt uicia manifẽsta discretione
contraria sicut prudentiȩ temeritas. uerum etiã uicina quo¬
dãmͦ nec ueritate. s quadam spetiȩ fallente similia. sicut ipsi
prudentiȩ. non temeritas uł inprudentia. s astucia. Q uod ta¬
m uicium ẽ. quam uis inscripturis scis et inbono accipiat᷑. qd

Expanded text:
quam credibile est . Quis haec sapiat, nisi desipiat? 20. Sed videlicet quam credibile est . Quis haec sapiat, nisi desipiat? 20. Sed videlicet homo eruditus eorum vitiorum veri similitudine falleris, quae finitima videntur et propinqua virtutibus, cum absint ab eis quam longe absunt a virtutibus vitia. Nam sicut constantia est virtus, cui contraria est inconstantia: vitium est tamen ei quasi finitimum pertinacia, quae constantiam videtur imitari. Quo utinam vitio careas, cum haec quae dico, vera esse cognoveris; ne tibi in errore, velut amando constantiam, manendum pertinaciter arbitreris. Ita omnibus virtutibus non solum sunt vitia manifesta discretione contraria, sicut prudentiae temeritas: verum etiam vicina quodam modo, nec veritate, sed quadam specie fallente, similia; sicut ipsi prudentiae non temeritas vel imprudentia, sed astutia: quod tamen vitium est, quamvis in Scripturis sanctis et in bono accipiatur quod
Abbreviated transcription (Latin):
sario uictu tegumentoq contempti sunt. Et auaroꝵ fortitudo.
qua ut ait oratius ꝑmare pauꝑiem fugiunt. ꝑ saxa. ꝑ ignes.
qua deniq cognouimꝰ quosdã in ruptione barbarica ad ea ꝓden¬
da quȩ habebant. nullis hostiũ tormentis potuisse compelli.
Ergo uirtutes istȩ tali fine tͣpes atq deformes. et ideo nullomͦ
germane uereq uirtutes tͥ tam᷑ ita uere uident᷑ et pulchrȩ. ut
nec nominis sui possint nec generis sustinere dispendium. s: so¬
lius quod appetiuerunt premii. exilitate frustrent᷑. idẽ. terrenoꝵ
commodoꝵ fructu non cȩlestiũ premioꝵ. Nec aliud erit quam
uera iusticia catiline comprehendere multos amicitia. tueri
obsequio. cum omnibus comunicare quod habebat. et fortitudo
uera erit eius. qđ frigus. famem. sitim. ferre poterat. et uera pa¬
cientia qđ paciens erat in ediȩ. algoris. uigiliȩ. supra quã cui¬

Expanded text:
sario victu tegumentoque contenti sunt; et avarorum fortitudo, sario victu tegumentoque contenti sunt; et avarorum fortitudo, qua, ut ait Horatius, Per mare pauperiem fugiunt, per saxa, per ignes. qua denique cognovimus quosdam irruptione barbarica, ad ea prodenda quae habebant, nullis hostium tormentis potuisse compelli. Ergo virtutes istae tali fine turpes atque deformes, et ideo nullo modo germanae veraeque virtutes, tibi tamen ita verae videntur et pulchrae, « ut nec nominis sui possint, nec generis sustinere dispendium, sed solius quod appetiverunt praemii exilitate frustrentur, » id est, terrenorum commodorum fructu, non coelestium praemiorum. Nec aliud erit quam vera justitia Catilinae, comprehendere multos amicitia, tueri obsequio, cum omnibus communicare quod habebat: et fortitudo vera erit ejus, quod frigus, famem, sitim ferre poterat: et vera patientia, quod patiens erat inediae, algoris, vigiliae, supra quam cui
Abbreviated transcription (Latin):
iecto st̃ mentis nr̃e prudentia. iusticia. temperantia. fortitudo.
horũ igit᷑ affectuum uis cum insit omibꝰ naturalit̾ inquis nͥ tam̃
ad unũ finem in omibꝰ ꝓperat. s ꝓiudicio uoluntatis. cuius nutui
seruiunt. aut ad ęt̾na. aut ad temporalia dirigunt᷑. Q uod cũ fit
ñ in eo qđ sunt. nͨ in eo qđ agunt. s in eo solo uariant qđ meren¬
t᷑ nec nominis sui igit᷑ inquis. possunt nec generis sustinere
dispendium. s solius qđ appetiuerunt pręmii. aut amplitu¬
dine ditant᷑. aut exilitate frustrant᷑. Hȩc ubi didiceris nescio.
iam tam cernis ut arbitror consequens ẽẽ ut uera sit uirtus
auarorũ prudentia. qua ex cogitant genera lucellorũ. Et auaror
iusticia. qua graiium dampnoꝵ metu facilius sua non numquã
contẽpnunt quã usurpant. aliquid alienum. Et auaroꝵ temꝑan-¬
tia. qua luxuriȩ qm̃ suptuosa ẽ. cohibent appetitũ. soloq neces¬

Expanded text:
jecto sunt mentis nostrae, prudentia, justitia, temperantia, fortitudo. jecto sunt mentis nostrae, prudentia, justitia, temperantia, fortitudo. Horum igitur affectuum vis cum sit in omnibus naturaliter, » inquis, « non tamen ad unum finem in omnibus properat: sed pro judicio voluntatis, cujus nutui serviunt, aut ad aeterna, aut ad temporalia diriguntur. Quod cum fit, non in eo quod sunt, non in eo quod agunt, sed in eo solo variant quod merentur. Nec nominis sui igitur, » inquis, « possunt, nec generis sustinere dispendium, sed solius quod appetiverunt praemii aut amplitudine ditantur, aut exilitate frustrantur. » Haec ubi didiceris, nescio: jam tamen cernis, ut arbitror, consequens esse ut vera sit virtus, avarorum prudentia, qua excogitant genera lucellorum; et avarorum justitia, qua gravium damnorum metu facilius sua nonnunquam contemnunt, quam usurpant aliquid alienum; et avarorum temperantia, qua luxuriae, quoniam sumptuosa est, cohibent appetitum, soloque neces
Abbreviated transcription (Latin):
possunt uere eẽ uirtutes: an placet tibi ut ueras uirtutes aua¬
rorũ eẽ dicamus. cum lucroꝵ uias prudent᷑ ex cogitant. cũ ꝓ
ad quirenda pecunia seua atq asꝑa multa fortit᷑ tollerant. cũ
uarias cupiditates quibꝰ sũptuose uiuit᷑ temꝑant᷑ sobrięq casti¬
gant. cũ abstinent ab alieno et de suo sepe amissa contempnunt.
quod uidet᷑ ad iusticiam ꝑtinere. ne iurgiis et iudiciis plura
consummant: Cum enĩ agit᷑ aliquid. prudenter. fortit̾. tempe¬
rant᷑. et iustȩ. omnibꝰ quatuor uirtutibus agit᷑. quȩ scđm tuã
disputationem. uere uirtutes sunt. si ad cognoscendũ utrũ uere
sint. hoc tantummͦ intuendũ qđ agit᷑ nec causa querenda ẽ. cur
agat᷑. Unde ne tͥ uidear calumpinari. ipsa tua uerba iam ponã.
Cunctarũ inquis origo uirtutũ in rationabili animosita e̾. et affec¬
tꝰ omnes. ꝑ quos aut fructuose. aut sterilit̾ boni sumus. insub¬

Expanded text:
do verae possunt esse virtutes. An placet tibi ut veras virtutes avado verae possunt esse virtutes. An placet tibi ut veras virtutes avarorum esse dicamus, cum lucrorum vias prudenter excogitant, cum pro acquirenda pecunia saeva atque aspera multa fortiter tolerant, cum varias cupiditates quibus sumptuose vivitur, temperanter sobrieque castigant, cum abstinent ab alieno, et de suo saepe amissa contemnunt, quod videtur ad justitiam pertinere, ne jurgiis et judiciis plura consumant? Cum enim agitur aliquid prudenter, fortiter, temperanter, et juste, omnibus quatuor virtutibus agitur, quae secundum tuam disputationem verae virtutes sunt, si ad cognoscendum utrum verae sint, hoc tantummodo intuendum quod agitur, nec causa quaerenda est cur agatur: unde ne tibi videar calumniari, ipsa tua verba jam ponam. « Cunctarum, » inquis, « origo virtutum in rationabili animo sita est, et affectus omnes per quos aut fructuose aut steriliter boni sumus, in sub
Abbreviated transcription (Latin):
citatẽ. Non enĩ absurde uirtus definita ẽ. ab eis qui dixerunt. Uir¬
tꝰẽ. animi habitus. naturȩ modo atq ratione consentaneus.
Uerũ dixerunt. s quid sit consentaneũ liberande. ac beatifican¬
de naturȩ mortalium nescierunt. Neq eni omnes homines natu¬
rali instinctu. immortales et beati eẽ uellemus. nisi eẽ possimꝰ s
hocsũmũbonũ prestari hominibus non potest. nisi ꝑ xp̃m. et hunc
crucifixum. cuius morte mors uincit᷑. cuius uulneribus nat᷑a
nr̃a sanat᷑. Ideo iustus ex fide xpͣi uiuit. ex hac enĩ fide pruden¬
dent᷑. fortit᷑. temperant᷑. et iustȩ. ac ꝑ hoc his omĩbus ueris uir¬
tutibꝰ recte sapient̾q uiuit. quia fidelit̾ uiuit. Si ergo ad con¬
sequendam uerã beatitudinẽ quã nobis immortalem fides quȩ
in xp̃o ẽ. uera ꝓmittit nisi ꝓsunt homini uirtutes: nullomͦ

Expanded text:
citatem. 19. Non enim absurde virtus definita est ab eis qui dixerunt, « Vircitatem. 19. Non enim absurde virtus definita est ab eis qui dixerunt, « Virtus est animi habitus, naturae modo atque rationi consentaneus » . Verum dixerunt, sed quid sit consentaneum liberandae ac beatificandae naturae mortalium nescierunt. Neque enim omnes homines naturali instinctu immortales et beati esse vellemus, nisi esse possemus. Sed hoc summum bonum praestari hominibus non potest, nisi per Christum et hunc crucifixum, cujus morte mors vincitur, cujus vulneribus natura nostra sanatur. Ideo justus ex fide Christi vivit. Ex hac enim fide prudenter, fortiter, temperanter, et juste, ac per hoc his omnibus veris virtutibus recte sapienterque vivit, quia fideliter vivit. Si ergo ad consequendam veram beatitudinem, quam nobis immortalem fides quae in Christo est vera promittit, nihil prosunt homini virtutes; nullo mo
Abbreviated transcription (Latin):
HNumquid ꝓpterea sca scriptura dicenda ẽ. laudasse auariciam: s ꝙr
notum ẽ. amatores pecuniȩ. quantis patiẽt laboribus doloribusq
subdant᷑. aquantis se contineant uoluptatibus. siue cupiditate au¬
gendi pecuniam. siue timore minuendi. quanta lucrum sagacita¬
te sectent᷑. et prudent̾ dampna deuitent. Quam timeant plerũq
aliena diripere. et aliquando sua sibi ablata contempnant ne re¬
ƿetendo et litigando plus ꝑdant. recte ammoniti sumꝰ sic ama-¬
re sapientiam. ut eam nobis thes aurizare auidissime cupiamus.
Atq ut nobis magis magisq ad quirat᷑. nec aliqua ex parte minu¬
at᷑. et ꝑferamus molestias. et libidines refrenemus. et ꝓspiciamus
inposterum et innocentiã. beneficientiamq seruemꝰ. Quod cum
facimus ideo ueras uirtutes habemus. quia uerũ ẽ. ꝓpter quod
facimꝰ. idẽ. hoc naturȩ nr̃ȩ consentaneũ ẽ. ad salutẽ. et uerã feli¬

Expanded text:
Numquid propterea sancta Scriptura dicenda est laudasse avaritiam? Sed quia Numquid propterea sancta Scriptura dicenda est laudasse avaritiam? Sed quia notum est, amatores pecuniae quantis patienter laboribus doloribusque subdantur, a quantis se contineant voluptatibus, sive cupiditate augendi pecuniam, sive timore minuendi, quanta lucrum sagacitate sectentur, et prudenter damna devitent, quam timeant plerumque aliena diripere, et aliquando sua sibi ablata contemnant, ne repetendo et litigando plus perdant: recte admoniti sumus sic amare sapientiam, ut eam nobis thezaurizare avidissime cupiamus, atque ut nobis magis magisque acquiratur, nec aliqua ex parte minuatur, et perferamus molestias, et libidines refrenemus, et prospiciamus in posterum, et innocentiam beneficentiamque servemus. Quod cum facimus, ideo veras virtutes habemus, quia verum est propter quod facimus, id est, hoc naturae nostrae consentaneum est ad salutem et veram feli
Abbreviated transcription (Latin):
quod ait apłs. nam qui inagone contendit. ab omnibꝰ contiuens ẽ.
ut continentiã tam magnã uirtutẽ de qua scriptum ẽ. quod nemo
ẽẽ potest continens nisi ds̃ det. etiã choraulas et huius cemodi tͣpes
infamaesq ꝑsonas habere contendas. Hi enĩ quando in agone de¬
certant abom̃ibus continent ut corruptibilem coronam accipiant.
a cuius tam̃ uana cupiditate non continent. Hȩc enĩ cupiditas ua¬
na. ac ꝑ hoc praua. incit in eis et frenat alias prauas cupidita¬
tates ꝓpter quod dicti sunt continentes. Sed ut grauissimã faceres
inniriam scipionibus. continentiam quã in eis tanto eloquio pre¬
dicasti dedisti et histrionibus. ignorans apłm cum ex hortaretur
homines ad uirtutẽ. sic exemplum de uiciosa hominũ affectione
sumpsisse. quemad modũ alio loco scriptura cum ad amorẽ sapi¬
entiȩ homines hortaretur. querendam dixerit sicut pecuniam.

Expanded text:
quod ait Apostolus, Nam qui in agone contendit, ab omnibus continens est ; quod ait Apostolus, Nam qui in agone contendit, ab omnibus continens est ; ut continentiam, tam magnam virtutem, de qua scriptum est, quod nemo esse potest continens nisi Deus det ; etiam choraulas et hujusmodi turpes infamesque personas habere contendas. Hi enim quando in agone decertant, ab omnibus continent, ut corruptibilem coronam accipiant: a cujus tamen vana cupiditate non continent. Haec enim cupiditas vana ac per hoc prava, vincit in eis et frenat alias pravas cupiditates: propter quod dicti sunt continentes. Sed ut gravissimam faceres injuriam Scipionibus, continentiam quam in eis tanto eloquio praedicasti, dedisti et histrionibus: ignorans Apostolum, cum exhortaretur homines ad virtutem, sic exemplum de vitiosa hominum affectione sumpsisse, quemadmodum alio loco Scriptura, cum ad amorem sapientiae homines hortaretur, quaerendam dixit esse sicut pecuniam .
Abbreviated transcription (Latin):
ti sunt. Quomͦ ẽ. in eis uera iusticia. in quibus non ẽ. uera sa¬
pientia : quam si eis tribuerimus. nichil erit causȩ. cur non
eos ad illud regnũ ꝑuenire dicamꝰ. de quo scriptum ẽ. concu¬
piscentia sapientie deducit ad regnum. Ac ꝑ hoc xp̃c gratis
ratione ꝑueniunt. Prorsꝰ sic̃ de lege uerissime ait apłs.si ꝑ legem
nũ quales cũq iusticia. ergo xp̃c gratis mortuus ẽ. Perquod
enĩ uera iusticia: ꝑ hoc etiã regnum dei. Ds̃ namq ipse qđ
absit erit iniustus: si ad eius regnũ uerus nõ ad mittit᷑ uistꝰ.
cum et ipsum eius regnũ. iusticia sit. quemadinodũ scrip¬
tũ ẽ nonẽ. regnũ dei esta et potus. s iusticia et pax et gau¬
diũ. Porro siuerã iusticiam ñ habent impii: ꝓfecto nec ali¬
runt᷑ autorẽ donadei. hoc ipso mali his utentes efficiunt᷑ in¬
siue pudicitia uera. uirtus ẽ impiorum. Tu uero tam male accipis

Expanded text:
ti sunt . Quomodo est in eis vera justitia, in quibus non est vera sati sunt . Quomodo est in eis vera justitia, in quibus non est vera sapientia? Quam si eis tribuerimus, nihil erit causae cur non eos ad illud regnum pervenire dicamus, de quo scriptum est, Concupiscentia sapientiae deducit ad regnum . Ac per hoc Christus ratione perveniunt. Prorsus sicut de lege verissime ait Apostolus, Si penum qualiscumque justitia, ergo Christus gratis mortuus est. Per quod enim est vera justitia, per hoc etiam regnum Dei. Deus namque ipse, quod absit, erit injustus, si ad ejus regnum verus non admittitur justus: cum et ipsum ejus regnum justitia sit, quemadmodum scriptum est, Non est regnum Dei esca et potus, sed justitia, et pax, et gaudium . Porro si veram justitiam non habent impii; profecto nec aliruntur auctorem dona Dei, hoc ipso mali his utentes efficiuntur insive pudicitia vera virtus est impiorum. 18. Tu vero tam male accipis
Abbreviated transcription (Latin):
loqueremur. putasti ẽẽ terrendum. Uerum tu in hac causa et¬
si ad scolam pytagore ꝓuoces uł platonis. ubi eruditissimi atq
doctissimi uiri multo excellentiore cȩteris philosophiȩ nobilitate
ueras uirtutes non ẽẽ dicebant. nisi qu menti quodam mͦ in pͥ¬
munt᷑. aforma illius ętͣnȩ inmutabilisq substantiȩ qđ ẽ. ds̃. etiã
illic aduersus te quantũ donat qui nos uocauit pietatis liber¬
te clamabo. nec inistis ẽ. uera iusticia. iustus ex fide uiuit. fides
ex auditu. auditꝰ aut̃ ꝑ uerbum xp̃i. finis legis xp̃c ad iusticiã
omni credenti. Quomͦ sunt uere iusti quibus uilis ẽ. humilitas
ueri iusti: quo enĩ ꝓꝓinquauerunt intelligentia. inde suꝑbia re¬
cesserunt. Quia cognoscentes dm̃. non sicut dm̃ glorificauerunt.
aut gr̃as egerunt. s euanuerunt incogitatiomibus suis. et ob
scuratum ẽ. insipiens cor eoꝵ. dicentes se eẽ sapientes stulti fac¬

Expanded text:
loqueremur, putasti esse terrendum. Verum tu in hac causa etloqueremur, putasti esse terrendum. Verum tu in hac causa etsi ad scholam Pythagorae provoces vel Platonis, ubi eruditissimi atque doctissimi viri multo excellentiore caeteris philosophia nobilitati veras virtutes non esse dicebant, nisi quae menti quodam modo imprimuntur a forma illius aeternae immutabilisque substantiae, quod est Deus; etiam illic adversus te, quantum donat qui nos vocavit, pietatis libertate clamabo: Nec in istis est vera justitia. Justus ex fide vivit. Fides ex auditu, auditus autem per verbum Christi: finis legis Christus ad justitiam omni credenti . Quomodo sunt vere justi, quibus vilis est humilitas veri justi? Quo enim propinquaverunt intelligentia, inde superbia recesserunt: quia cognoscentes Deum, non sicut Deum glorificaverunt, aut gratias egerunt; sed evanuerunt in cogse esse sapientes, stulti fac
Abbreviated transcription (Latin):
uis omnipotenti iusto et bono. quare sic me fecisti: et de iugo
graui quod ẽ. suꝑ filios primi adam. nemo liberat. nisi scas
adam. Quanto ergo tolerabilius illas quas dicis in impiis
eẽ uirtutes diuino mmuneri potius quam eoꝵ tribueres tan¬
tummꝰ uoluntati. licet ipsi hoc nesciant. donec si ex illo ft̃ p̃des¬
tinatorũ numero accipiant spm qui exdeo ẽ. ut sciant quȩ
adeo donata sunt eis: s absit. ut sit in aliquo uera uirtus
nisi fuerit uistus. absit aut̃ ut sit iustus uere. nisi uniat
er fide. iustus enĩ ex fide uiuit. Quis porro. eoꝵ quise xp̃i¬
anos haberi uolunt. nisi soli pelagiam. aut in ipsis etiam
forte tu solus iustum dixerit in fidelem. iustũ dixerit im¬
pium. iustũ dixerit diabolo mancipatum: Sit licet ille fa¬
bricius. sit licet fabius. sit licet scipio. sit licet regulus.
quoꝵ me nominibus tamquã in antiqua romana curia

Expanded text:
vis omnipotenti, justo, et bono, Quare sic me fecisti ? Et de jugo vis omnipotenti, justo, et bono, Quare sic me fecisti ? Et de jugo gravi quod est supra filios primi Adam , nemo liberat nisi secundus Adam. Quanto ergo tolerabilius illas, quas dicis in impiis esse virtutes, divino muneri potius, quam eorum tribueres tantummodo voluntati: licet ipsi hoc nesciant, donec si ex illo sunt praedestinatorum numero accipiant spiritum qui ex Deo est, ut sciant quae a Deo donata sunt eis ? 17. Sed absit ut sit in aliquo vera virtus, nisi fuerit justus. Absit autem ut sit justus vere, nisi vivat ex fide: Justus enim ex fide vivit . Quis porro eorum qui se christianos haberi volunt, nisi soli Pelagiani, aut in ipsis etiam forte tu solus, justum dixerit infidelem, justum dixerit impium, justum dixerit diabolo mancipatum? sit licet ille Fabricius, sit licet Fabius, sit licet Scipio, sit licet Regulus, quorum me nominibus, tanquam in antiqua Romana curia
Abbreviated transcription (Latin):
dentes. alii ad uindicte cupiditatẽ. int̾ utrosq mediocres. alii
spadones. alii inconcubitu ita frigidi. ut uix omĩno moueant᷑
alii libidonosissimi ut uix omĩno teneant᷑. alii int̾ utrosq et
moueri faciles et teneri. alii tunidissimi. alii audacissimi. alii
neutrum. alii hylares. alii tristes. alii ad nichil hoꝵ ꝓ cliues.
nec eoꝵ quȩ cominemoraui. aliquid in stitutum aproposito s
natura. Unde medici audent ista tribuere temperationibus
corporũ. Quod et si ꝓbari uł nulla existente. uł omni finita
questione potuisset. numquid sibi quisq corpus condidit.
et hoc eius tribuendum ẽ. uoluntati. quod mala ista natura¬
lia. magis minus ue ꝑpetit᷑: Nam ꝓrsus ea non ꝑpeti cum hic
uiuit᷑. nullomͦ nulla ratione quis quã potest. Nec tam̃ siue ma¬
ximis. suie minimis urgeat᷑ fas ẽ. ut dicat ei qui se fuixit. qͣm¬

Expanded text:
dentes, alii ad vindictae cupiditatem inter utrosque mediocres; alii dentes, alii ad vindictae cupiditatem inter utrosque mediocres; alii spadones, alii in concubitu ita frigidi ut vix omnino moveantur, alii libidinosissimi ut vix omnino teneantur, alii inter utrosque et moveri faciles et teneri; alii timidissimi, alii audacissimi, alii neutrum; alii hilares, alii tristes, alii ad nihil horum proclives: nec eorum quae commemoravi aliquid instituto ac proposito, sed natura; unde medici audent ista tribuere temperationibus corporum? Quod etsi probari, vel nulla existente, vel omni finita quaestione potuisset; numquid sibi quisque corpus condidit, et hoc ejus tribuendum est voluntati, quod mala ista naturalia magis minusve perpetitur? Nam prorsus ea non perpeti cum hic vivitur, nullo modo, nulla ratione quisquam potest. Nec tamen sive maximis, sive minimis urgeatur, fas est ut dicat ei qui se finxit, quam
Abbreviated transcription (Latin):
hutus uoluntatis effectũ. Sed si et eẽ uoluerunt. et sunt. iam
in eis uoluntatẽ et effectũ uoluntatis in uenimus quid reman¬
sit quod gr̃ȩ reseruemus. intam euidentibus quibus eos di¬
risti habundare uirtutibus: quanto satius site impios ita
laudare delectat ut non audiens dicentẽ scripturã. qui di¬
cit impiũ ustum eẽ. maledictꝰ erit in popło. et odibił ingen¬
tibus. etiam uirtutibꝰ ueris eos predices habundare. quan¬
to inquã satius hec ipsa in eis dona dei ẽẽ fatereris: sub
cuiꝰ occulto iudicio. nec in iusto. alii fatui. alii tardissimi i¬
genii. et ad intelligendum quodammꝰ plumbei. alii obliuiosi. a¬
lii acuti. memores ue nascunt᷑. Alii utroq munere prediti. et acu¬
t intelligentes. et tenacissimo memoriȩ thes auro cognita recon¬
dentes. alii natura lenes. alii leuissimis causis ira facillina ar¬

Expanded text:
hujus voluntatis effectum: sed si et esse voluerunt et sunt, jam hujus voluntatis effectum: sed si et esse voluerunt et sunt, jam in eis voluntatem et effectum voluntatis invenimus; quid remansit quod gratiae reservemus in tam evidentibus, quibus dixisti eos abundare virtutibus? Quanto satius, si te impios ita laudare delectat, ut non audiens dicentem Scripturam, Qui dicit impium justum esse, maledictus erit in populo, et odibilis in gentibus ; etiam virtutibus veris eos praedices abundare: quanto, inquam, satius haec ipsa in eis dona Dei esse fatereris, sub cujus occulto judicio, nec injusto, alii fatui, alii tardissimi ingenii et ad intelligendum quodam modo plumbei, alii obliviosi, alii acuti memoresve nascuntur, alii utroque munere praediti, et acute intelligentes et tenacissimae memoriae thesauro cognita recondentes; alii natura lenes, alii levissimis causis ira facillima ar
Abbreviated transcription (Latin):
si ut eis suȩ uoluntatis retribuat᷑ prȩtiũ. quid eis orat. nisi
grande supplicium: quod iam contra eos ẽ. non ꝓeis. Orat aũt
ꝑ eis. non ergo quia ẽ. illis uoluntas bona. s ut conuerta¬
tur in bonam uoluntas mala. qm̃ prȩparat᷑ uoluntas adño.
et ds ẽ. enĩ ut ait apłs. qui oꝑatur in uobis et uelle. Sed acer¬
bissimi gr̃ȩ huiꝰ immici. exempla nobis opponitis impiorũ.
quos dicis alienos afide habundare uirtutibus. in quibus
sine ad iutorio gr̃ȩ solum ẽ. naturȩ bonum. licet suꝑsticio¬
nibus mancipatum. qui solis libertatis ingenitȩ uiribus
et misericordes crebro et modesti et casti inueniuntur. et
sobrii. hȩc dicens ecce iam et illud quod gr̃ȩ dei tribueras
abstulisti. ipsum scilicet uoluntatis effectum. Non enĩ aisti
uelle eos ẽẽ misericordes. modestos. et castos. et sobrios. et
ideo non eẽ̾ quod nundum ꝑ gr̃am fuerint consecuti bonȩ

Expanded text:
si ut eis suae voluntatis retribuatur pretium, quid eis orat, nisi si ut eis suae voluntatis retribuatur pretium, quid eis orat, nisi grande supplicium? Quod jam contra eos est, non pro eis; orat autem pro eis: non ergo quia est illis voluntas bona, sed ut convertatur in bonam voluntas mala: quoniam praeparatur voluntas a Domino; et, Deus est enim, ut ait Apostolus, qui operatur in vobis et velle . 16. Sed acerbissimi gratiae hujus inimici exempla nobis opponitis impiorum, quos dicitis « alienos a fide abundare virtutibus, in quibus sine adjutorio gratiae, solum est naturae bonum, licet superstitionibus mancipatum, qui solis libertatis ingenitae viribus, et misericordes crebro, et modesti, et casti inveniuntur, et sobrii. » Haec dicens ecce jam et illud quod gratiae Dei tribueras, abstulisti, ipsum scilicet voluntatis effectum. Non enim aisti, velle eos esse misericordes, modestos, et castos, et sobrios, et ideo non esse, quod nondum per gratiam fuerint consecuti bonae
Abbreviated transcription (Latin):
ut retribuat᷑ illi. eoq modo gr̾a non sit gr̾a. quia non ẽ. gratu¬
ita. Bonũ dicis hominũ naturã. quȩ talis gr̃e opitulationẽ mere¬
tur. quod gratant᷑ audirẽ. si hoc ꝓpterea quia natura rational¬
lgnis peccoribus ue p̃stat᷑. s qui imago dei ẽ. meret᷑ hanc gr̃am.
non tam̃ ut eiꝰ bona uoluntas possit prȩcedere prȩt̾ gr̃am. ne
il ipsam prior det ut retribuat᷑ illi. ac sic grã iam non sit gr̃a.
dum non donat᷑ gratuito. s redditur debita. Quid ẽ. ergo qđ
tia me credideras mincupasse. tamquã uoluntas hominis
sine dei grͣa moueret᷑ ad bonũ. ut ei debitꝰ adeo retribueretur
effectus: Ita ne oblitꝰ fueras nos cum scriptura dicere contra
uos preparat᷑ uoluntas adeo. uel quod in nobis ds̃ oꝑet᷑ et
uelle: Oingrati grę dei: o inimici grę xp̃i. et solo uocabulo
xpͣiani. Nonne ꝓ inimicis suis orat ȩccła: quid orat obsecro

Expanded text:
ut retribuatur illi; eoque modo gratia jam non sit gratia , quia non est gratuut retribuatur illi; eoque modo gratia jam non sit gratia , quia non est gratuita. « Bonam » dicis « hominum naturam, quae talis gratiae opitulationem meretur. » Quod gratanter audirem, si hoc plignis pecoribusve praestatur: sed quia imago Dei est, meretur hanc gratiam; non tamen ut ejus bona voluntas possit praecedere praeter gratiam, ne vel ipsam prior det, ut retribuatur illi, ac sic gratia jam non sit gratia, dum non datur gratuita, sed redditur debita. Quid est ergo, qutia me » credideras « nuncupasse; » tanquam voluntas hominis sine Dei gratia moveretur ad bonum, ut ei debitus a Deo retribueretur effectus? Itane oblitus fueras, nos cum Scriptura dicere contra vos, Praeparatur voluntas a Domino ; vel quod in nobis Deus operetur et velle? O ingrati gratiae Dei! o inimici gratiae Christi, et solo vocabulo christiani! Nonne pro inimicis suis orat Ecclesia? Quid orat, obsecro?
Abbreviated transcription (Latin):
tia uera ẽẽ non possit. quã uis hoc cum assererem te fiuxeris sur¬
dum. Non igit᷑ ut calũpniaris studio intuꝑandi substantiam
dona collaudo. Non enĩ diuinoꝵ donoꝵ capar ẽẽt nisi bona eẽt
humana substantia. cui uicia quoq ipsa bonitatis ꝑ hibent te¬
stimonium naturalis. Quid enĩ aliud inuitio recte displicet. nisi
q detrahit uł minuit quod in natura placet: Cum ergo diuinitꝰ
adiuuat᷑ homo. non tantũ ad capessẽndã ꝑfectionẽ adiuuat᷑ qđ
ipsẽ posiuisti. utiq uolens intelligi eũ ꝑse inciꝑe sine gr̃a qđ
ꝑficit grã. s potius qđ apłs loquit᷑. ut qui innobis opus bonũ
cepit. ꝑficiat usq infinẽ. Inquo eiũ uis hominẽ sicut loqueris
ad aliquid laudabile generosi cordis stimulis incitari. in hoc eũ
non ius indño. s inlibero arbitrio gloriari. Ac sic̃ pͥ orẽ dare

Expanded text:
tia vera esse non possit; quamvis hoc cum assererem, te finxeris surtia vera esse non possit; quamvis hoc cum assererem, te finxeris surdum. Non igitur, ut calumniaris, « studio vituperandi substantiam, dona collaudo. » Non enim divinorum donorum capax esset, nisi bona esset humana substantia, cui vitia quoque ipsa bonitatis perhibent testimonium naturalis. Quid enim aliud in vitio recte displicet, nisi quia detrahit vel minuit quod in natura placet? 15. Cum ergo divinitus adjuvatur homo, non tantum « ad capessendam perfectionem adjuvatur, » quod ipse posuisti, utique volens intelligi eum per se incipere sine gratia, quod perficit gratia: sed potius quod Apostolus loquitur, ut qui in vobis opus bonum coepit, perficiat usque in finem . In quo enim vis « hominem, » sicut loqueris, « ad aliquid laudabile generosi cordis stimulis incitari, » in hoc eum non vis in Domino, sed in libero arbitrio gloriari: ac sic priorem dare,
Abbreviated transcription (Latin):
tẽt. quomͦ uera ratione pudicum corpusasserit᷑. quando auero
deo ipse animus fornicatur: Deinde nequisquam ur̃m negaret
animum infidelium forncari. ad hibui testimonium de scripta
scã ubi legit᷑. Eece enim qui longe se faciunt ate ꝑibunt. ꝑdidi¬
sti omnẽ qui fornicat᷑ abstȩ. Sed tu qui mea sicut dicis quȩ mͥ
uident᷑ acuta ꝑsequeris. hoc totũ tamquam mͥ obtunsum uisũ
fuerit p̃teristi. Uide ergo quid hoꝵ negandum arbitreris. uirtu¬
tem ẽẽ pudicitiam coniugalem ꝓptissime conficeris. omnes uirtu¬
tes etiã quȩ ꝑ corpus oꝑant᷑. manimo habitare non negas. Por¬
ro in fidelis animum fornicari adeo. ille pot̃ negare. qui se palã
scarũ scripturarũ aduersarium ꝓficet᷑. ex quibus omnibꝰ hec
summa conficit᷑. ut aut in animo fornicante pudicitia uera ẽẽ
possit. qđ cernis quã sit absurdũ aut in animo infidelis pudici¬

Expanded text:
tent; quomodo vera ratione pudicum corpus asseritur, quando a vero tent; quomodo vera ratione pudicum corpus asseritur, quando a vero Deo ipse animus fornicatur? » Deinde ne quisquam vestrum negaret animum infidelium fornicari, adhibui testimonium de Scriptura sancta, ubi legitur, Ecce enim qui longe se faciunt a te, peribunt; perdidisti omnem qui fornicatur abs te . Sed tu qui « mea, » sicut dicis, « quae mihi videntur acuta persequeris, » hoc totum tanquam mihi obtusum visum fuerit praeteristi. Vide ergo quid horum negandum arbitreris. Virtutem esse pudicitiam conjugalem, promptissime confiteris: omnes virtutes etiam quae per corpus operantur, in animo habitare non negas. Porro infidelis animum fornicari a Deo ille potest negare, qui se palam sanctarum Scripturarum adversarium profitetur. Ex quibus omnibus haec summa conficitur, ut aut in animo fornicante pudicitia vera esse possit; quod cernis quam sit absurdum: aut in animo infidelis pudici
Abbreviated transcription (Latin):
Nterponis alia de libro meo ubi cũ dixissem donũ dei ẽẽ pudi¬
citiam coniugalem. et hoc apło teste docuissem. occurrentẽ de¬
inde questionẽ tacitus nolui prȩterire quid dicendum sit. cũ un¬
dent᷑ etiã non nulli impii pudicȩ cũ comugibus uiuere. soletis
enĩ negantes dei dona ẽẽ uirtutes quibus recte uiuit᷑. et eas na¬
turȩ uoluntatiq humanȩ ñ gr̃ȩ dei tribuentes hoc uti argum̃¬
łto. quod eas ñ ñquã habeant infideles. Ita conantes euacuare
qd dicimus neminẽ recte uiuere. nisi ex fide ꝑ iħm xp̃m dñm
ta responde. Ego dixi pudicum non ueracit᷑ dici. qui non ꝓpter
dm̃ ueram fidem conubii. seruat uxori. Unde aut̃ id ostenderẽ
paulo post ad hibui qđ mͥ uisum ẽ. grande documentũ. Cum
enim uirtꝰ sit inquã pudicitia. cui uitiũ contrariũ ẽ. inpudici¬
tia. omnesq uirtutes etiã quȩ ꝑcorpus oꝑant᷑ in animo babi¬

Expanded text:
CAPUT III. 14. Interponis alia de libro meo, ubi cum dixissem donum Dei pudiCAPUT III. 14. Interponis alia de libro meo, ubi cum dixissem donum Dei pudicitiam esse conjugalem, et hoc Apostolo teste docuissem; occurrentem deinde quaestionem tacitus nolui praeterire, quid dicendum sit, cum videntur etiam nonnulli impii pudice cum conjugibus vivere . « Soletis, » enim, « negantes Dei dona esse virtutes quibus recte vivitur, et eas naturae voluntatique humanae, non gratiae Dei tribuentes, hoc uti argumento, quod eas nonnunquam habeant infideles: » ita conantes evacuare quod dicimus, neminem recte vivere, nisi ex fide per Jesum Christta responde. Ego dixi, « pudicum non veraciter dici, qui non propter Deum verum fidem connubii servat uxori. » Unde autem id ostenderem, paulo post adhibui, quod mihi visum est grande documentum . « Cum enim virtus sit, » inquam, « pudicitia, cui vitium contrarium est impudicitia, omnesque virtutes etiam quae per corpus operantur, in animo habi
Abbreviated transcription (Latin):
num: non confectricem seminum libidinem dixeris. Ille quippe cre¬
at hominis semen. qui hominem ex semine. Sed unde int̾ est. qr
mali huius occulta sunt et dira contagia. Nec his hominibus
qui malo carent ds̃ uł sem̃ uł homines creat. et si quidã ab eiꝰ¬
cia conuigali. quȩ mea uerba posuisti. Quia cum dona dei
ẽẽ ista monstrant᷑. a quopetenda sunt. discit᷑ si non habent᷑. et cui
agende gr̃e si habent᷑. Agant᷑ enĩ gr̃ȩ non de origine ut dicis con¬
cupiscentiȩ cuius origo ẽ primum malum hominis. s de regimi¬
ne quod uerum dicis.U. trumq enĩ dicis. uł regimine uł origi¬
ne. ideo aut̃ agunt᷑ gr̃e de regimine concupiscentiȩ. quia repug¬
nans uincit᷑. Quod aut̃ repugnat uoluntati bone. non ẽ. bonũ
immo malũ ẽẽ quis neget. nisi qui non habet uoluntatis bonũ
cui qđ repugnat fateatur malum:

Expanded text:
num? Nec « confectricem seminum libidinem » dixeris. Ille quippe crenum? Nec « confectricem seminum libidinem » dixeris. Ille quippe creat hominis semen, qui hominem ex semine: sed unde, interest. Quia mali hujus occulta sunt et dira contagia: nec ex his hominibus qui malo carent, Deus vel semen vel homines creat; etiam si quidam ab ejugali, quae mea verba posuisti, « quia cum dona Dei esse ista monstrantur, a quo petenda sunt discitur, si non habentur; et cui agendae gratiae, si habentur. » Aguntur enim gratiae « non de origine, » ut dicis, « concupiscentiae, » cujus origo est primum malum hominis; » sed de regimine, » quod verum dicis. Utrumque enim dicis, « vel regimine vel origine. » Ideo autem aguntur gratiae de regimine concupiscentiae, quia repugnans vincitur. Quod autem repugnat voluntati bonae, non est bonum; imo malum esse quis neget, nisi qui non habet voluntatis bonum, cui quod repugnat, fateatur malum?
Abbreviated transcription (Latin):
nandi. et rursus infirmitas ammonicio ẽ. ñ suꝑbiendi. Proinde
tinentes melius non utuntur. Malũ igit᷑ ẽ. quo coniuges bene
utunt᷑. et in est conuigibus quo bene utant᷑. in ẽ. continentibus
quo melius non utantur. Ideo quippe in est. ut non excollant᷑.¬
Soł gͦ libidiniᷤᷤ excessib. Accusat᷑. s ille a qͦ ñ refrenat᷑. Nã ip̃a ꝑse ipsã rec¬
etissime omnino suis ipsis motibus accusatur. quibus ne exce¬
dat obsistitur: Non itaq ut dicis. nichil ad innocentiam ꝓmouet
modestia rei ꝑ ipsum genus nocentis. Promouet quippe ad in¬
nocentiam n consentire malo. nec ideo illud cui nonconsentit᷑
non ẽ malum. immo ꝓpterea sine dubitatione malũ ẽ. quia
nͥ ei consentire bonũ ẽ. Quid enĩ mali faceret. qui bone concupi¬
scentię consentiret. cũ mali nichil faciat. etiã qui oꝑe conu¬
gali non sine ipsius malo semminat hominẽ. quiẽ. dei opus bo¬

Expanded text:
nandi; et rursus infirmitas admonitio est non superbiendi. Proinde nandi; et rursus infirmitas admonitio est non superbiendi. Proinde tinentes melius non utuntur. Malum igitur quo conjuges bene utuntur, et inest conjugibus quo bene utantur, inest et continentibus quo melius non utantur: ideo quippe inest, ut non extollanto libidinis « excessibus accusatur, » sed ille a quo non refrenatur: nam ipsa per se ipsam rectissime omnino suis ipsis motibus accusatur, quibus ne excedat obsistitur. Non itaque, ut dicis, « nihil ad innocentiam promovet modestia rei per ipsum genus nocentis. » Promovet quippe ad innocentiam non consentire malo: nec ideo illud cui non consentitur, non est malum; imo propterea sine dubitatione malum est, quia non ei consentire bonum est. Quid enim mali faceret, qui bonae concupiscentiae consentiret; cum mali nihil faciat, etiam qui opere conjugali, non sine ipsius malo seminat hominem, qui est Dei opus bo
Abbreviated transcription (Latin):
te ad oppugnandam carnalis concupiscentiam uoluptatis ani¬
mus occupat᷑. et ita exercet głosa certamina. ut adelectatio¬
ne intelligibilis pulcritudinis ipsis cẽrtaminibus auocetur.
Sed quia iista humana miseria peior hostis ẽ cauenda suꝑbia.
ideo nimirum non penitus extinguit᷑ in carne continentium
scõꝵ ista concupiscentia. ut dum pugnat᷑ aduersus eam. ꝑicłoꝵ
suoꝵ animus ammoneat᷑. ne securus infletur. donee humana
fragilitas ad tantam ꝑfectionemꝑueniat sanitatis. ubinulla pu¬
tredo lascimȩ. nullus tumor suꝑbiȩ formidet᷑. Sic uirtus in in¬
firmitate ꝑficit᷑. quia et pugnare infirmitatis ẽ. Quanto enim
quisq uincit facilius. tanto minus pugnat. Insemet ipso aũt
quis pugnaret. si nichil exsemet ipso eidẽ repugnaret: et quid
nobis repugnet ex nobis. nisi quod ad huc curatur ut sanetur
in nobis: Ergo in nobis met ipsis sola ẽ. infirmitas causa pug¬

Expanded text:
te ad oppugnandam carnalis concupiscentiam voluptatis, bellantis anite ad oppugnandam carnalis concupiscentiam voluptatis, bellantis animus occupatur, et ita exercet gloriosa certamina, ut a delectatione intelligibilis pulchritudinis ipsis certaminibus avocetur. Sed quia in ista humana miseria pejor hostis est cavenda superbia, ideo nimirum non penitus exstinguitur in carne continentium sanctorum ista concupiscentia, ut dum pugnatur adversus eam, periculorum suorum animus admoneatur, ne securus infletur; donec humana fragilitas ad tantam perfectionem perveniat sanitatis, ubi nulla putredo lasciviae, nullus tumor superbiae formidetur. Sic virtus in infirmitate perficitur : quia et pugnare infirmitatis est. Quanto enim quisque vincit facilius, tanto pugnat minus. In semetipso autem quis pugnaret, si nihil ex semetipso eidem repugnaret? Et quid nobis repugnat ex nobis, nisi quod adhuc curatur ut sanetur in nobis? Ergo in nobismetipsis sola est infirmitas causa pug
Abbreviated transcription (Latin):
sus. Quȩ si imputaret altissimus quis uiueret castusͦ hoc
ergo malum quod non dicturus es bonũ. nisi adu̾sus omnẽ
ueritatis tubam. sic obsurdueris ut clames bonũ eẽ concupi¬
scere malũ. quod nec int̾ surdos dicere audebis. Hoc inquã ma¬
iũ cur non extirpat᷑ de continentium carne sc̃oꝵ: cur non
totum oꝑe mentis aufert᷑: hoc enĩ dicis fieri debuisse sima¬
ium eẽt. et quia nonfit inconiugatis ubi eiꝰ modus e̾. necessa¬
rius. ideo putas honum cum uideas nec ibi fieri ubi modus
eiꝰ nulsus ẽ. necessaruis. et inquantum in est nocet. et si non
ad ꝑdendũ de sorte scoꝵ si non ei consentiat᷑. tam̃ adminuen¬
dã sp̃alem delectationẽ sc̃arũ mentiũ. illam scilicet de qua
dicit apłs. Condelector enim legi dei. scdm interiorem hominem.
hec delectatio ꝓfecto minuitur. qñaesi non ad explendam. cer¬

Expanded text:
sus; quae si imputaret Altissimus, quis viveret castus? 11. Hoc sus; quae si imputaret Altissimus, quis viveret castus? 11. Hoc ergo malum, quod non dicturus es bonum, nisi adversus omnem veritatis tubam sic obsurdueris, ut clames bonum esse concupiscere malum, quod nec inter surdos dicere audebis: hoc, inquam, malum cur non exstirpatur de continentium carne sanctorum? Cur non « totum opere mentis aufertur? » Hoc enim dicis « fieri debuisse, si malum esset. » Et quia non fit in conjugatis, ubi ejus modus est necessarius, ideo putas bonum: cum videas, nec ibi fieri ubi modus ejus nullus est necessarius, et in quantum inest nocet, etsi non ad perdendum de sorte sanctorum, si non ei consentiatur, tamen ad minuendam spiritualem delectationem sanctarum mentium; illam scilicet de qua dicit Apostolus, Condelector enim legi Dei secundum interiorem hominem . Haec delectatio profecto minuitur, quando etsi non ad explendam, cer
Abbreviated transcription (Latin):
si ei consentiat᷑ et ꝑ agit: Quid ibi agit hec concupiscentia ubi
nichil boni concupisc t ex illa: Quid ibi agit libido. ubi nichil
honi libebit ex illa: non inportune in coniugatis c̃eͥ dicat᷑. Si enĩ
summũ culm̃ obtinent pudicitię coniugales. faciunt boni
aliquid ꝑ illã. quam uis nichil faciant ꝓpt̾ illam. In scis aũt
uirginibus et continentibus quid agit᷑. obsecro te quid agit:
tua ista suscepta cum desipis ad uersaria si sapis. quid agit
ubi nichil bom agit ipsa. nichil boni agit᷑ de ipsaͤ Quid agu
ineis inquibus quicquid scđm ipsam concupiscit᷑ malũ ẽ
Quid agit ineis quos contra se compellit uigilare atq pugna¬
re. et si quando abeis ullum uł insomnis furat᷑ assensum cũ
euigilauerint gemere. et int̾ gemitꝰ dicere. Quomͦ impleta est
anima mea illusionibus: Qui cũ sopitos deludunt somnia
sensus. nescio etiã quomͦ castȩ animȩ inturpes labunt᷑ assen¬

Expanded text:
si ei consentiatur, et peragit? Quid ibi agit haec concupiscentia, ubi si ei consentiatur, et peragit? Quid ibi agit haec concupiscentia, ubi nihil boni concupiscitur ex illa? Quid ibi agit libido, ubi nihil boni libebit ex illa? Non importune in conjugatis esse dicatur: si enim summum culmen obtinent pudicitiae conjugalis, faciunt boni aliquid per illam, quamvis nihil faciant propter illam. In sanctis autem virginibus et continentibus quid agit, obsecro te; quid agit tua ista suscepta, cum desipis; adversaria, si sapis; quid agit, ubi nihil boni agit ipsa, nihil boni agitur de ipsa? Quid agit in eis, in quibus quidquid secundum ipsam concupiscitur, malum est? Quid agit in eis, quos contra se compellit vigilare atque pugnare; et si quando ab eis ullum vel in somnis furatur assensum, cum evigilaverint, gemere et inter gemitus dicere, Quomodo impleta est anima mea illusionibus ? Quia cum sopitos deludunt somnia sensus, nescio quomodo etiam castae animae in turpes labuntur assen