comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fugaret miratꝰ est. s alias tenebras quaᷤᷤ
semꝑtimuit magno malo suȩ lucis ex¬
ꝑtus est. Quanto meliꝰ non dicã pre¬
ciptũ daret sicut d̾s. s preceptũ acciꝑ¬
et sicut homo. qd bono suo custodiret:
malo suo contẽpneret & In utroq tam̃
motu animi libera uoluntate uteretur.
potius ꝗͥ contra uoluntatẽ ad contene¬
brandã lucem suã in euitabili necessita¬
te p̃meret᷑. Nam illud mnulto utiq me¬
luis ẽẽt ut p̃ceptum daret humane cre-¬
aturȩ. ꝗͥ peccaturã ẽẽ nesciret. ꝗͣ naturã
suã diuinã p̃ssus necessitate peccare com¬
pelleret. Euigilate & dicite nob̃ quomͦ
uincit tenebras. quẽ uincit necessitas.
lec iam erat apud illum hostis maior
aqua uictus ⁊ iussus cũ minore pugna¬
int. Quanto melius nesciret quo ab
eius faciȩ fugisset adam: ꝗͣ ipse pͥmo a
facie durȩ ac dirȩ necessitatis & postea
factȩ diuersȩ atq ad uersȩ gentis quo

Expanded text:
fugaret, miratus est; sed alias tenebras, quas fugaret, miratus est; sed alias tenebras, quas semper timuit, magno malo suae lucis expertus est. Quanto melius, non dicam praeceptum daret sicut Deus, sed praeceptum acciperet sicut homo; quod bono suo custodiret, malo suo contemneret, in utroque tamen motu animi libera voluntate uteretur, potius quam contra voluntatem ad contenebrandam lucem suam inevitabili necessitate premeretur? Nam illud multo utique melius esset, ut praeceptum daret humanae naturae quam peccaturam esse nesciret, quam naturam suam divinam necessitate pressus peccare compelleret. euigilate et dicite nobis, quomodo uincit tenebras, quem uincit necessitas. haec iam erat apud illum hostis maior, a qua uictus et iussus cum minore pugnauit. quanto melius nesciret, quo ab eius facie fugisset Adam, quam ipse primo a facie durae ac dirae necessitatis et postea a facie diuersae atque aduersae gentis quo
Abbreviated transcription (Latin):
tabimꝰ damnandis inglobo illis reliqͥp.
norantiȩ tenebras: si aut̃ scieb ant:
ȩt̃nas timoris tenebras paciebant᷑. Ecce ue¬
re pars & substancia di ur̃i in suis tene¬
bris ex ȩt̃nitate uersata ẽ: nec postea lucẽ
illa pars erat si eidem parti suȩ futurum
tantũ malum timebat. etiã ipsum occupa¬
uerant timoris tenebre. Si aut̃ hoc futu¬
rũ nesciebat ignorantiȩ tenebris cecabat᷑.
Si aut̃ hoc parti suȩ futurũ sciebat & non
timebat: pȩiores s̃ tenebrȩ. tantȩ crude¬
litatis quã uł ignorantiȩ uł timoris. Neq
n habebat ds ur̃ qđ in ipsa carnȩ qͣm
ñ ado s ab hẏlȩ factam dementissime
creditis. sic laudat apłs. Si patitur unum
menbrũ. cõpatiuntꝰ omnia menbra.S
ñ accusamꝰ. Presciebat. timebat. dolebat:
s qͥd faceret ñ habebat. In his gͦ suȩ mi¬
seriȩ tenebris. ex ȩc̃nitate uersatꝰ est. nec
postea nouam lucem q̃ ab illo tenebraᷤᷤ

Expanded text:
tabitur damnandis in globo illis reliquiistabitur damnandis in globo illis reliquiisnorantiae tenebras, si autem sciebant, aeternas timoris tenebras patiebantur. ecce uere pars et substantia dei uestri in suis tenebris ex aeternitate uersata est nec postea lucem illa pars erat, si eidem parti suae futurum tantum malum timebat, etiam ipsum occupauerant timoris tenebrae; si autem hoc futurum nesciebat, ignorantiae tenebris. caecabatur; si autem hoc parti suae futurum sciebat et non timebat, peiores sunt tenebrae tantae crudelitatis quam uel ignorantiae uel timoris; neque enim habebat deus uester, quod in ipsa carne, quam non a deo, sed ab hyle factam dementissime creditis, sic laudat apostolus: si patitur unum membrum, conpatiuntur omnia membra. sed non accusamus: praesciebat, timebat, dolebat, sed quid faceret non habebat. in his ergo suae miseriae tenebris ex aeternitate uersatus est nec postea nouam lucem,
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ colat. ñ qualem colimꝰ qui unus & ui¬
rus est.s qualem nos colere dicitis qui ur̃is
uł calumniis uł suspitionib fictus est. Pon¬
ne etiam iste meliorẽ colit quã uos: Qus
so. i ad uertite. & qualescũq oculos aperte.
Neq. ii opus est magno acumme ingenii ut
hoc qđ dicam ꝑspici possit. Om̃s pruden¬
tes inprudentesq appello. audite ad uertite
iudicate. ͥ Ouanto .ii. melius ds ur̃ exg̃ni
tate uersatus eẽt intenebris. quã coet̾nã
sibi ⁊ cõgentã lucem mersisset intenebraᷤ
Quanto melius ex ortam sͥ nouã lucem
ad fugandas tenebraᷤ miratus laudar&.
quã inruenteᷤᷤsͥ ueteres tenebras. nͥ sua
luce c̃tenebrata euitare ñ posset: Infe¬
lix. si ꝑturbatꝰ: crudelis: si securus hoc
fecit. Melius .n certe ase factam lucem
uidet bonam ꝗͣ ase genitã faceret malã
quȩ sic ab eo reppulit tenebras inimicas:
ut ei fieret inimica. Hoc .N. culpe impu¬

Expanded text:
deum colat, non qualem colimus, qui unus et uedeum colat, non qualem colimus, qui unus et uerus est, sed qualem vel calumniis vel suspicionibus fictus est: nonne etiam iste meliorem colit quam vos? Quaeso enim, advertite et qualescumque oculos aperite: neque enim opus est magno acumine ingenii, ut hoc quod dicam, perspici possit; omnes prudentes imprudentesque appello: audite, advertite, judicate. Quanto enim melius deus vester ex tate uersatus esset in tenebris quam coaeternam sibi et cognatam lucem mersisset in tenebras ! quanto melius exortam sibi nouam lucem ad fugandas tenebras miratus laudaret quam inruentes sibi ueteres tenebras nisi sua luce contenebrata euitare non posset! infelix, si perturbatus, crudelis, si securus hoc fecit. melius enim certe a se factam lucem uideret bonam quam a se genitam faceret malam: quae sic ab eo reppulit tenebras inimicas, ut ei fieret inimica. hoc enim culpae inpu
Abbreviated transcription (Latin):
to usu locutionis ira nominat᷑. Nec ob
leuia nec nulla cõmissa hominũ milia
perimentẽ s equisimo ex amme ꝑtempo¬
ralem mortaliũ mortẽ utilitatẽ timoris
sur popłis inponentẽ. Hec sine ullo de¬
licto cȩca confusione iustos peccatoresq
punientẽ. s iustis salubrem correptionẽ
ꝓpter ꝑfectione. peccantib aut̃ de¬
bitam seueritatẽ: ꝓpter equitatẽ
distribuentẽ. Unde uos apparet
manichei suspitionib ur̃is ẽẽ deceptoᷤᷤ.
cum male intellegendo scripturas nr̃as.
uł malos in tellectores exꝑiendo. falsa cobo¬
licis creditis. ac sic relicta sana doctrinas
uersi ad sacrilegas fabulas nimiũq ꝑuersi
& alienati a socitate scõꝵ nec ex nouo testa¬
m̃to corrigi uultis. unde calia ꝓferimꝰ qua¬
lia in ueteri arguitis. Unde fit ut ad uer¬
sus uos sicut ad uersus paganos utrũq ti¬
stam̃tum defendere cõpellamur.s facite a¬
liquẽ ꝓrsus carnaliter desipientẽ ita ut

Expanded text:
to usu locutionis ira nominatur; nec ob to usu locutionis ira nominatur; nec ob leuia uel nulla commissa hominum milia perimentem, sed aequissimo examine per temporales mortalium mortes utilitatem timoris sui populis inponentem; nec sine ullo delectu caeca confusione iustos peccatoresque punientem, sed iustis salubrem correptionem propter perfectionem, peccantibus autem debitam seueritatem propter aequitatem distribuentem: unde uos adparet, Manichaei, suspicionibus uestris esse deceptos, cum male intellegendo scripturas nostras uel malos intellectores experiendo falsa de catholicis creditis ac sic relicta sana doctrina conuersi ad sacrilegas fabulas nimiumque peruersi et alienati a societate sanctorum nec ex nouo testamento corrigi uultis, unde talia proferimus, qualia in uetere arguitis. unde fit, ut aduersus uos sicut aduersus paganos utrumque testamentum defendere conpellamur. Sed facite aliquem prorsus carnaliter ita desipientem, ut
Abbreviated transcription (Latin):
lucis ȩt̃nȩ candor ẽ. coȩt̃na sapientia. nec
lucis inopinate ad miratorẽ: s lucis facꝰ
ut maneret. nec ignarũ futuri: s man¬
datorẽ p̃cepti. et dãnatorem delicti: ut ad¬
u̾sus in obȩdientiã iustȩ platam uindicta
p̃sentes cohercer&. futuros terreret. Nec
in ꝑuidum. nesciendo querentẽ. s scien¬
do iudicantẽ. Nec in uidum ac cimentẽ.
s ab ȩt̃na uita quȩ iustȩ obędienti datur
p̃uaricatorẽ iuste ꝓhibentem. Nec san¬
guinis ad ipis appetentẽ. s carnali popło
congruis sacrificiis impositis ꝑ quasdã
figuras uerũ sacrificiũ ꝓmittentẽ. Nec
liida ꝑcurbatione s tranquilla bonita¬
te delantẽ ne um dõ debens amma casti¬
tatem. ꝑ multos falsos corrupta ⁊ ꝓstitu¬
ta turpetur. Hec ira uelut humana tͣ¬
pide seuientẽ. s alia diuina seuere u¬
sta retribuentẽ. quȩ ñ ꝓpter ulciscendi
libidinem s ꝓpt̃ iudi candi rigorem cer¬

Expanded text:
lucis aeternae candor est coaeterna Sapientia . Nec lucis aeternae candor est coaeterna Sapientia . Nec lucis inopinatae admiratorem: sed lucis factaut maneret. Nec ignarum futuri: sed mandatorem praecepti, et damnatorem delicti; ut adversus inobendientiam juste prolata vindicta praesentes coerceret, futurosque terreret. Nec improvidum nesciendo quaerentem: sed interrogando judicantem. Nec invidum ac timentem: sed ab aeterna vita, quae juste obedienti datur, praevaricatorem juste prohibentem. Nec sanguinis et adipis appetentem: sed carnali populo congruis sacrificiis impositis, per quasdam figuras verum sacrificium promittentem. Nec livida perturbatione, sed tranquilla bonitate zelantem, ne uni Deo debens anima castitatem, per multos falsos corrupta et prostituta turpetur. rbide saeuientem, sed alia diuina seuere iusta retribuentem, quae non propter ulciscendi libidinem, sed propter iudicandi uigorem cer
Abbreviated transcription (Latin):
pͣ cõmemoraui. ubi ast. tempꝰ ẽẽ ut ui¬
dicium incipiat adomo dñi. Et si initiũ
inquid anob. quał finis erit eis qui ñ
credunt di eugło: Et si iustus uix sal¬
uus erit. peccator impius ubi parebunt:
Hinc .ii. intelligit᷑ quomͦ ñ parcatur im¬
piis. tamꝗͣ sarm̃tis p̃cisis ad conbustionẽ.
qñ iustis ñ parcit᷑ ꝓpt̾ ꝑficiendam pur
rib ait. Non parcam nec iusto nec pec¬
catori. Dicit .N. & ipse: melius ẽ benefaci
tur benefacientes : ñ parcit᷑ iustis:
cum aut̃ malefacientes: ñ parcitur te &¬
peccatorib. Scd̾m illius tñ uolũ homi¬
tatẽ fit utrũq qui ait. non partam nec
iusto nec peccatori. illum flagellando
ut filium: illum pumendo ut impium. Tece
ostendi quantũ potui nos ñ colere diuer¬
satum ex et̃no in tenebris dm̃. s eum qui
lux ẽ: et tenebrȩ ineo non s̃ ulle. atq in
seipso habitat lucem in accessibilẽ. cuius

Expanded text:
pra commemoraui, ubi ait tempus esse, ut iupra commemoraui, ubi ait tempus esse, ut iudicium incipiat a domo domini. et si initium, inquit, a nobis, qualis finis erit eis, qcredunt Dei Evangelio? Et si justus vix salvus erit, peccator et impius ubi parebunt ? Hinc enim intelligitur quomodo non parcatur impiis, tanquam sarmentis praecisis ad combustionem; quando justis non parcitur propter perficiendam purgribus ait, Non parcam, nec justo, nec peccatori. Dicit enim et ipse: Melius est bene factur bene facientes, non parcitur justis; cum autem male facientes, non parcitur peccatoribus: secundum illius tamen voluntatem fit utrumque, qui ait, Non parcam, nec justo, nec peccatori; illum flagellando ut filium, illum puniendo ut impium. CAPUT XXI. Ecce ostendi, quantum potui, nos non colere versatum ex aeterno in tenebris Deum; sed eum qui lux est, et tenebrae in eo non sunt ullae , atque in se ipso habitat lucem inaccessibilem , cujus
Abbreviated transcription (Latin):
uelationũ paulus extolleret᷑. & ut uͥtus
eius ꝑ ficeretur : Quis hoc dixerit :¬
billo gͥ tradi er tus erat iustus colaphi¬
tandus angło satanȩ: qui ꝑ eum trade¬
bat ⁊ in iustos ipsi sathanȩ. De quib idẽ
dicit: tradidi eos sathanȩ. ut discant ñ
blasphemare. lam̃ne in telligitis quomͦ
ille desuꝑ non parcat nec iusto nec pecca¬
tori: An quia illic gladus nominatus
ẽ amplius ex horrescitis: Aliud ÷ .n. cola¬
phitari. aliud occidi. Quasi uͦ non diũ¬
sis mortiũ generib ꝓstrata sunt mrarty¬
rũ milia. aut hoc reuera ꝑsequutores
in potestate haberent nͥ eis desuꝑ data
ẽẽt ab illo qui dixit ñ parcã nec iusto
nec peccatori. cum ipse dñs martyrum
dicat. ñ haberes in me potestatẽ nͥ da¬
ta tͥ ẽẽt desuꝑ. Has p̃ssuras ꝑ secutiones-¬
q iustoꝵꝵ: dicit idem paulus exemplum
ẽẽ iusti iusti iudicii di. Quȩ sentencia
latius ab apło petro manifestat᷑ sicut su¬

Expanded text:
velationum Paulus extolleretur, et ut virtus velationum Paulus extolleretur, et ut virtus ejus perficeretur. Quis hoc dixerit? Ab illo igitur traditus erat justus colaphizandus angelo satanae, qui per eum tradebat et injustos ipsi satanae: de quibus idem dicit, Quos tradidi satanae, ut discant non blasphemare . Jamne intelligitis quomodo ille desuper non parcat, nec justo, nec peccatori? An quia illic gladius nominatus est, amplius exhorrescitis? Aliud est enim colaphizari, aliud occidi. Quasi vero non diversis mortium generibus prostrata sint martyrum millia, aut hoc revera persecutores in potestate haberent, nisi eis desuper data esset ab illo qui dixit, Non parcam, nec justo, nec peccatori; cum ipse Dominus martyrdicat, Non haberes in me potestatem, nisi data tibi esset desuper. has pressuras persecutionesque iustorum dicit idem Paulus exemplum esse iusti iudicii dei. quae sententia latius ab apostolo Petro manifestatur, sicut su
Abbreviated transcription (Latin):
est tanta iusticia p̾ditus: cui ñ sit neces¬
saria temptatio tribulationisꝰ uł adsfi¬
ciendam uł ad confirmandã uł ad ꝓban¬
dam uͥtutẽ. Nisi forte nec paulum isti
apłm inter iustos numerant qui qͣuis
humilit̃ ⁊ uera : cit̾ suã preterita pecca-¬
ta fateat᷑. tam̃ se ex fide inĩ u xp̃i iustifi¬
catũ gr̃ãs agit. An uͦ illi parcebat ille.
quaẽ uani non intelligunt dicentem.
ñ parcam nec iusto nec peccatori. Au-¬
diant gͦ ipsum. Et ne magnitudine
inquit reuelationũ extollar. datus ÷ mͥ
stimulus carnis meȩ angłs sathanȩ: qͥ
me colaphizet. Propt̃ quod ter dnm̃
rogaui ut auferet eum ame & dix̃ mͥ.
Sufficit tͥ gr̃a mea. Nam uͥtus in infirmi¬
tate ꝑficitur. Ecce nec iͦsto parcebat ut
eius uirtutẽ in infirmitate ꝑficeret. qui
a dederat colaphizantem angłm satha¬
ne: nisi. dicitis qđ eum diabolus dederit.
iabolus gͦ agebat ne magnitudine re¬

Expanded text:
est tanta iustitia praeditus, cui non sit necesest tanta iustitia praeditus, cui non sit necessaria temptatio tribulationis uel ad perficiendam uel ad confirmandam uel ad probandam uirtutem, nisi forte nec Paulum isti apostolum inter iustos numerant. qui quamuis humiliter et ueraciter sua praeterita peccata fateatur, tamen se ex fide Iesu Christi iustificatum gratias agit. an uero illi parcebat ille, quem uani non intellegunt dicentem: non parcam, nec iusto nec peccatori? audiant ergo ipsum: et ne magnitudine, inquit, reuelationum extollar, datus est mihi stimulus carnis angelus satanae, qui me colaprogavi, ut auferret eum a me, et dixit mihi: sufficit tibi gratia mea; nam virtus in infirmitate perficitur . Ecce nec justo parcebat, ut ejus virtutem in infirmitate perficeret, qui ei dederat colaphizantem angelum satanae: nisi dicitis quod eum diabolus dederit. Diabolus ergo agebat, ne magnitudine re
Abbreviated transcription (Latin):
significare uidet᷑. Aut qđ ante oculos
regis int̾ficiunt᷑ qui eũ sibi regnare nolu¬
erunt. ñ in longo forte sermone nr̃o appa¬
reret. ñ quemadmodũ nulla culpa ẽ ho¬
minis si nollet sͥ regnare quẽꝗͣ hominẽ.
ita nullam uł paruã ẽẽ culpam eum sib
nolle regnare. in cuiꝰ solius regno recte
beata cc̃ ꝑque uiuit᷑. Iam illud ultimum
qđ faustus posuit insidians ueterib li¬
bris tanqͣ uituperantib dm̃ qđ iinetur
gladium quo nemini parcat nec iusto
peccatori. cum pagano exponeret᷑ quomͦ
accipiendũ sit: fortassis nec nouo nec ue¬
teri testam̃to resisteret: eiq placeret simi¬
litudo eugłica que istis qui se xp̃ianos
haberi uolunt aut ñ apparet ut cȩcis. ant
displicet ut ꝑ uersis. Summꝰ quippe ille
uitis agricola alit̃ parat falcem sarm̃tiᷤᷤ
fructuosis. alit̃ in fructuosis. tñ non par¬
cit nec ꝓbis nec reꝓbis. illis purgandis.
illis ampudandis. Nullus .N. hominũ

Expanded text:
significare inueniretur; aut quod ante oculos significare inueniretur; aut quod ante oculos regis interficiuntur, qui eum sibi regnare noluerunt, non in longo forte sermone nostro adpareret, non quemadmodum nulla culpa est hominis, si nollet sibi regnare quemquam hominem, ita nullam uel paruam esse culpam eum sibi nolle regnare, in cuius solius regno recte, beate semperque uiuitur. Iam illud ultimum quod Faustus posuit insidians ueteribus libris tamquam uituperantibus deum, quod minetur gladium. quo nemini parcat, nec iusto nec peccatori, cum pagano exponeretur, quomodo accipiendum sit, fortassis nec nouo nec ueteri testamento resisteret, eique placeret similitudo euangelica, quae istis, qui se christianos haberi uolunt, aut non adparet ut caecis aut displicet ut peruersis. summus quippe ille uitis agricola aliter parat falcem sarmentis fructuosis. aliter infructuosis, tamen non parcit nec probis nec reprobis, illis purgandis, illis amputandis. nullus enim hominum
Abbreviated transcription (Latin):
uerũ &am cũ gr̃arũ actione nob̾ utile ẽen¬
fiteri. Hec & de ira di dixerim: Nes eñ
ꝑ turbatur ds̃ cum infert iram: s ira piua¬
dicta ponit̾: siue ab usione siue aliqua pe¬
dentis lingua ꝓpͥetate. De int̾fectis aut̃
hominũ milib ñ miraret᷑. si di iudiciũ non
negaret. qđ neq pagani negant qui d̃iy
uidentia istam uniũsitatẽ regi & admin¬
straria sumis usq ad ima concedunt ¶As
& hoc negaret: uł suoꝵ austoritate facilius
uł aliquanto diutiꝰ certaꝵ rationũ dispute¬
tione conuinceret᷑ uł tamꝗͣ nimiũ durus
et stolidus ipsi qđ eẽ non crederet diuino
iudicio derelinqueret᷑. Leuia porro ułm
la cõmissa ꝓpt̾ quȩ ds int̾fec̾it homine.
si expresse cõmemoraret. ostenderemꝰ nec
nulla eẽ nec leuia. uelut qđ exempli gr̃a
posuimꝰ de ueste nuptiali: demonstrarem
quantũ eẽt nefas sacras nuptias adire q̃¬
rentẽ ibi głam ñ sponsi s suam. uł siqͥl
forte aliud illa uestis meliore intellectu

Expanded text:
uerum etiam cum gratiarum actione nobis utile est confiteri. hoc et de ira dei dixerim; neque enim perturbatur deus, cum infert iram, sed ira pro uindicta ponitur siue abusione siue aliqua praecedentis linguae proprietate. De interfectis autem hominum milibus non miraretur, si dei iudicium non negaret: quod neque pagani negant, qui dei prouidentia istam uniuersitatem regi et administrari a summis usque ad ima concedunt. quodsi et hoc negaret, uel suorum auctoritate facilius uel aliquanto diutius certarum rationum disputatione conuinceretur, uel tamquam nimium durus et stolidus ipsi, quod esse non crederet, diuino iudicio relinqueretur. leuia porro uel nulla commissa, propter quae deus interfecerit homines, si expresse commemoraret, ostenderemus nec nulla esse nec leuia. uelut quod exempli gratia posuimus de ueste nuptiali, demonstraremus, quantum esset nefas sacras nuptias adire quaerentem ibi gloriam non sponsi, sed suam, uel si quid forte aliud illa uestis meliore intellectu
Abbreviated transcription (Latin):
rei p̃buit exemplũ qñ et ipse dixit. Quȩ
mͥ mater. arit qui fr̃s. et extendens ma¬
nũ suꝑ discipłos ait. Hi sunt fr̃s mei.
Et ne quisquã in hoc uocabulo t̾renam
cognationẽ cogitaret: ad iuinx̃. Et qui¬
cũq fecerit uoluntatẽ patris mei. ipse
De do patre hanc cognationẽ apello. non
de synagoga matre. Ad et̾nam quippe
uitã nunc uoco ubi immortalit̾ natꝰ sund
non ad temꝑalem : unde ut uocarẽ: mol¬
talis effectus est. sum.
od gͦ eccła cunis uror sit occul¬
tatur alienigenis. cuiꝰ aut̃
soror
ñ tacet᷑: hec interim causa fa cill
occurrit. qr occultum ⁊ difficile ad
intelligendũ ẽ: quomͦ anima humaua
uerbo di copuletur. siue misceat᷑. siuȩ qͥd
melius ⁊ aptius dici potest cũ sit illud
ista creatura. Scđm hoc .n
sponsus e sponsa. uł uir ee uxoi pee eth̃
de patre ñ de matre. ⁊ esfabilius dr̃. & ca¬
patius auditur. Nlam & int̾ se omnes scĩ
peandem grãm fr̃s sunt. sponsus autem

Expanded text:
rei praebuit exemplum. quando et ipse dixit: quae mihi mater aut qui fratres? et extendens manum super discipulos ait: hi sunt fratres mei. et ae quisquam in hoc uocabulo terrenam cognationem cogitaret, adiunxit: et quicumque fecerit uoluntatem patris mei, ipse de deo patre hanc cognationem appello, non de synagoga matre. ad aeternam quippe uitam nunc uoco, ubi inmortaliter natus sum, non ad temporalem, unde ut uocarem mortalis effectus sum. Quod ergo ecclesia cuius uxor sit occultatur alisoror non tacetur, haec interim causa facile occurrit, quia occultum est et difficile ad intelligendum, quomodo anima humana verbo Dei copuletur sive misceatur, sive, quod melius et aptius dici potest, cum sit ille ista creatura. Secundum hoc enim sponsus et sponsa vel vir et uxor, de patre, non de matre, et effabilius dicitur et capacius auditur. Nam et inter se omnes sancti per eamdem gratiam fratres sunt: sponsus autem
Abbreviated transcription (Latin):
donec iusticiȩ in mortalitate ꝑfecta atq
Nꝑcepta: ab istis exaltetur. illis ȩquetur.
ortales .n. delectationes: usq ad reparan¬
dam seu custodiendã istam mortalem
salutẽ siue unius cuiꝰq hominis. siue ip¬
siuis humani generis. uł excitande uł
relaxandȩ s̃. Ultra si ꝓlapsȩ fuerĩt: et
contͣ temperantie rationẽ. hominẽ ñ se¬

Expanded text:
donec iustitia et inmortalitate perfecta atque donec iustitia et inmortalitate perfecta atque percepta ab istis exaltetur, illis aequetur. Mortales autem delectationes usque ad reparandam seu custodiendam istam mortalem salutem siue uniuscuiusque hominis siue ipsius humani generis uel excitandae uel relaxandae sunt: ultra si prolapsae fuerint et contra temperanti
Abbreviated transcription (Latin):
S ineo genere ista rationalia facta s̃.
ut ineẽt eis possibilitas frenandi de¬
lectationẽ ab inlicito: quã non refre¬
nando peccauer̃. Magna ÷ itaq et hu¬
mana creatura qñquidẽ ꝑ eam pos¬
sibilitatẽ in staurat᷑. ꝑ quã si uoluiss&
non cecidisset. Magnus gͦ dñs & lau¬
dabilis ualde qui condidit eam. Con¬
sdidit.
.i. et inferiores quȩ ñ possunt peccare.
condidit ⁊ meliores quȩ nolunt peccare.
Destialis . N natura ñ peccat qi nichil facit
contra et̾nã legem. cui sic subdita ẽ. ut eiꝰ
particeps eẽ non possit. Rursus angłica
sublimis natura ñ peccat. quȩ lta par¬
ticeps est. legis ȩt̃nȩ. ut solus eam delectet
ds̃. cuiꝰ uoluntati si e ullo ex ꝑimento tẽ¬
ptationis ob temperat. Homo aut̃ cuiꝰ
ꝓpt̾ peccatũ temptatio ẽ. uita suꝑ t̾ram.
subdat sibi qđ habet cõmune cũ bestii:
subdat do qđ habet cõmune cũ angłis:

Expanded text:
sed in eo genere ista rationalia facta sunt, sed in eo genere ista rationalia facta sunt, ut inesset eis possibilitas frenandi delectationem ab inlicito, quam non frenando peccauerunt. magna est itaque et humana creatura, quandoquidem per eam possibilitatem instauratur, per quam si uoluisset, nec cecidisset. magnus ergo dominus et laudabilis ualde, qui condidit eam. condidit enim et inferiores, quae non possunt peccare; condidit et meliores, quae nolunt peccare. bestialis enim natura non peccat, quia nihil facit contra aeternam legem, cui sic subdita est, ut eius particeps esse non possit. rursus angelica sublimis natura non peccat, quia ita particeps est legis aeternae, ut solus eam delectet deus, cuius uoluntati sine ullo experimento temptationis obtemperat. homo autem, cuius propter peccatum temptatio est uita super terram, subdat sibi, quod habet commune cum bestiis, subdat deo, quod habet commune cum angelis,
Abbreviated transcription (Latin):
uste iu mꝰ. uiuamꝰ ex fide ñ ficta quȩ
ꝑ dilectionẽ oꝑatur. habentes in consci¬
entia bona spem repositã in tȩlis in mor¬
talitatis & incorruptionis. ⁊ ipsius ꝑfici¬
iooe endȩ iusticiȩ. usq ad quandã in effabi¬
lit̾ suauissimã saturitatẽ. ꝗͣ in ista pe¬
grinatione oportet esuriri ac sitiri qͥuã-
du ꝑfidem ambulamꝰ non ꝑspeciem.
Qua ꝓpt̾ hominis actio seruiens fidei
seruienti do. refrenat om̃s mortales
delectationes. et eas cohercet ad natura¬
lem modum. meliora inferiorib. ordina¬
ta dilectione p̃ponens.Si.N. nichil de¬
lectaret in licitũ nemo peccaret. Peccat
gͦ qui delectationẽ inliciti relaxat. po¬
tius ꝗͣ refrenat. Est aũt in licitũ quod
lex illa ꝓhibet. qua naturalis ordo ser¬
uaret᷑ Utrum aut̃ sit aliqua rationał
creatura quã nichil possit illicitum
delectare. magna questio : Quod si ÷.
ñ in eo genere factus ÷ homo nec illa
natura angłica. quȩ in ueritate ñ stecit.

Expanded text:
us, si uiuamus ex fide non ficta, quae per dilectionem operatur, habentes in conscientia bona spem repositam in caelis inmortalitatis et incorruptionis et ipsius perficiendae iustitiae usque ad quandam ineffabiliter suauissimam saturitatem, quam in ista peregrinatione oportet esuriri ac sitiri, quamdiu per fidem ambulamus, non per speciem. Quapropter hominis actio seruiens fidei seruienti deo refrenat omnes mortales delectationes et eas cohercet ad naturalem modum meliora inferioribus ordinata dilectione praeponens. si enim nihil delectaret inlicitum, nemo peccaret. peccat ergo, qui delectationem inliciti relaxat potius quam refrenat. est autem inlicitum, quod lex illa prohibet, qua naturalis ordo seruatur. utrum autem sit aliqua rationalis creatura, quam nihil possit inlicitum delectare, magna quaestio est. quodsi est, non in eo genere factus est homo nec illa natura angelica, quae in ueritate non stetit,
Abbreviated transcription (Latin):
ma ⁊ corꝑe. s hoc pecus. Nulli aut̃ dubiũ
at animã corꝑi naturali ordine p̃ponendã
erum aĩȩ hominis in÷ ratio quȩ pecori ñ
in est. Proinde sicut aĩa corpori:ita ipsuis
animȩ ratio ceteris eiꝰ partib quas hab ens
et bestiȩ. naturȩ lege p̃ponitur. Inq ipsa
ratione quȩ partu conteplatiua partĩ
actiua ẽ: ꝓculdubio contẽplatio p̃cellit.
nhac.N. & imago dđi est: qua ꝑfidem ad
speciem reformam᷑. Actio itaq rationa¬
lis contẽplationi rationali obedire debet:
grinam᷑ ad nõ. siue ꝑspeciem: qđ erit
cum similes ei erimꝰ. qm̃ uidebimꝰ eum
sicuti ẽ effecti cẽ in spiritali corꝑe ex gr̃a
eius equales angłis eius. recepta stola
pma inmortalitatis ⁊ incorruptionis.
qua in duet᷑ hoc mortale & corrupti¬
sublimes angũ habent contẽplationẽ
et actionẽ suam. Id .i. sibi agendũ impe¬
rant qđ ille quẽ contẽplant᷑ iubet. cuiꝰ
et̃no imperio liberalit̃ quasi suauiter

Expanded text:
lli autem dubium est animam corpori naturali ordine praeponendam. uerum animae hominis inest ratio, quae pecori non inest. proinde sicut anima corpori, ita ipsius animae ratio ceteris eius partibus, quas habent et bestiae, naturae lege praeponitur; inque ipsa ratione, quae partim contemplatiactiva, procul dubio contemplatio praecellit. In hac enim et imago Dei est, qua per fidem ad speciem reformamur. Actio itaque rationalis contemplationi rationali debet obedire, regrinamur a Domino ; sive per speciem, quod erit cum similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est, effecti etiam in spiritali corpore ex gratia eius aequales angelis eius recepta stola prima inmortalitatis et incorruptionis, qua induetur hoc mortale et corruptisublimes angeli habent contemplationem et actionem suam; id enim sibi agendum inperant, quod ille, quem contemplantur, iubet, cuius aeterno imperio liberaliter, quia suauiter,
Abbreviated transcription (Latin):
uideret᷑. uł non habere in conuiuio ue
stem nuptialem. ꝓpt̃ quod rex nr in
eugłio iussit hominẽ ligatis manib
& pedib proici in tenebras exteriores:
uł nolle suꝑ se xp̃m regnare: ꝓpter
qd̃ peccatũ ait. illos aut̃ qui noluer̃
me regnare sibi. ad ducite & int̾ficite
corã me: sicut iste accus auit dm̃ inue¬
teri testam̃to qui ei uisus ẽ: ꝓpt̃ leuia
uł nulla cõmisa hominũ milia tru¬
cidare. Iam uͦ illud qđ rep̃hendit
faustus minantẽ dm̃ uenturũ se
cũ gladio ẽẽ quo ñ parceret nec iusto
nec peccatori. quomͦ paganus ille
rep̃hendere audiens apłm paulum
dicere de dõ nro qi filio ꝓprioñ peꝑ¬
cit. s pro nob̃ omnib tradidit illum:¬

Expanded text:
uideretur uel non habere in conuiuio nuptiarum uideretur uel non habere in conuiuio nuptiarum uestem nuptialem, propter quod rex noster in euangelio iussit hominem ligatis manibus et pedibus proici in tenebras exteriores; uel nolle super se Christum regnare. propter quod peccatum ait: illos autem, qui noluerunt me regnare sibi, adducite et interficite coram me, sicut iste accusauit deum in uetere testamento, qui ei uisus est propter leuia uel nulla commissa hominum milia trucidare. iam uero illud, quod reprehendit Faustus minantem deum uenturum se esse cum gladio, quo non parceret nec iusto nec peccatori, quomodo paganus ille reprehenderet audiens apostolum Paulum dicere de deo nostro: quia filio proprio non pepercit, sed pro nobis omnibus tradi
Abbreviated transcription (Latin):
ari. Rep̃henderet et telantem. qri cum
enentes & uendentes de templo flagellã-¬
do eiecisset: cõmemorauit engłista de
llo scriptum. telus domus cuȩ comedit
ne. sicut iste accusauit ⁊elantem dm̃ qdđ
ilis sacrificari uetuisset. Dicere irascen¬
d̃ insuos ⁊ in alienos. in suos quidẽ quia
uait seruus qui scit uoluntatẽ dñi sui
et facit digna: plagis uapulabit paucis
In alienos aut̃ quia dixit. si quis uos non
receperit. excutite illis puluerem de calcia¬
mentis ur̃is. amen dico uob quia tolerabiliꝰ
erit sodomȩ in die iudicii quã illi ciuica¬
ti: sicut iste cruminat᷑ irascentẽ dm̃ nunc
in alienos nunc in suos. quos utrosq
apłs cõmemorat dicens qui cumq enĩ
sine lege peccauer̃. sine lege peribunt.
et quicũq in lege peccauer̃ ꝑlegem
iudicabunt᷑. Diceret et trucidantẽ et
effundentẽ multor sanguinẽ obleuia
quedam et nulla cõmissa. Leue qui¬
dem aut nullum cõmissũ pagano

Expanded text:
iari. Reprehenderet et zelantem, quia cum iari. Reprehenderet et zelantem, quia cum ementes et vendentes de templo flagellando ejecisset, commemoravit Evangelista de illo esse scriptum: zelus domus tuae comedit me, sicut iste accusauit zelantem deum, quod aliis sacrificari uetuisset. diceret irascentem in suos et in alienos: in suos quidem, quia dixit: seruus, qui scit uoluntatem domini sui et facit digna plagis, uapulabit multa; in alienos autem, quia dixit: si quis uos non receperit, excutite illis puluerem de calciamentis uestris; amen dico uobis, quia tolerabilius erit Sodomae in die iudicii quam illi ciuitati. sicut iste criminatur irascentem deum, nunc in alienos, nunc in suos, quos utrosque apostolus commemorat dicens: quicumque enim sine lege peccauerunt, sine lege peribunt; et quicumque in lege peccauerunt, per legem iudicabuntur. diceret et trucidantem et effundentem multorum sanguinem ob leuia quidem uel nulla commissa. leue quippe aut nullum commissum pagano
Abbreviated transcription (Latin):
hoc quod miratꝰ ÷ centurionis fidem. uerũ
itiam qđ iudam int̾ discipłos dlegit. qui
mandata eius ñ erat seruaturus. sicut rep̃¬
hendit iste cur p̃ceptum in paradysodatũ
fuerit homini ñ facturo. culparet etiam
llud qđ scire non potuerit quis eum tetigo¬
nt quando tetigerit fimbriam uestum̃ti
cius quȩ fluxum sanguinis patiebatur: sic̃
iste culpauit dm̃ necisse ubi lateret adam.
redo quia dixerat adam ubi es: sicut dixit
rp̃c quis me tetigit. Diceret & inuidũ ac
umentẽ ne si intrarent quinq alienȩ uir¬
gines in regnũ eius uiuerent in et̃num.
cont᷑ quas ita clausit ut nec miserabilit̃
pulsantib aꝑiret uelut obliuiscens quod
ise ꝓmiserat dicens : pulsate ⁊ aꝑiet᷑ uob̾.
sicut iste in uidie timorisq arguit dm̃
qđ ad uitam et̃nam non ad miserit pecca¬
torem. Diceret ⁊ appetentẽ non pecudum
quib figuris ꝓmittebat᷑ sacrificium san-¬
guinis quo redempti sumꝰ uoluit calũm¬

Expanded text:
hoc, quod miratus est centurionis fidem, uerum hoc, quod miratus est centurionis fidem, uerum etiam quod ludam inter discipulos elegit, qui mandata eius non erat seruaturus, sicut reprehendit iste, cur praeceptum in paradiso datum fuerit homini non facturo. culparet etiam illud, quod scire non potuerit, quis eum tetigerit, quando tetigit fimbriam uestimenti eius, quae fluxum sanguinis patiebatur, sicut iste culpauit deum nescisse, ubi lateret Adam, credo quia dixerit: Adam, ubi es? sicut dixit Christus: quis me tetigit? diceret et inuidum ac timentem, ne, si intrarent quinque aliae uirgines in regnum eius, uiuerent in aeternum: contra quas ita clausit, ut nec miserabiliter pulsantibus aperiret. uelut obliuiscens, quod ipse promiserat dicens: pulsate et aperietur uobis, sicut iste inuidiae timorisque arguit deum, quod ad uitam aettorem. Diceret et appetentem, non pecudum,quibus figuris promittebatur sacrificium sanguinis, quo redempti sumus, voluit calumn
Abbreviated transcription (Latin):
in laqueo suo uelut escam dulcissimam
ponunt. qua xp̃o deditos capiant. Dõ
gͦ miratus est: cũ ap̃c miratus est. Sici.
scriptum ẽ in eugłio qđ audita fide cui¬
dam centurionis miratus ẽ: ⁊ ait disqpła
suis. Amen dico uob̃: non in ueni tantã
fidem in israł. Ecce nos ut potuimꝰ ex po¬
suimꝰ. uidit ds qr bonum est. Et iclius
fortassis ex ponunt ista meliores. Ex po¬
nant ⁊ isti quare sit miratꝰ x̃c : anteͣ
uerat. Quamꝗͣ .N. plurimũ int̃ sit utrũ
uideat aliquis quia bonum est. an etiam
miret᷑. in hoc tam̃ est nulla ñ sumilitudo
qr etiam iñc lucem fidi miratus. quã il
corde illius centurionis ipse fecerat qui
est lum̃ uerũ quod illuminat omne ho¬
minem uenientẽ inhunc mũdum. Qũ
posset certe aliquis impius paga nuss
calũniari. rep̃hendere in eugło sicut dñ
faustus in ueteri cestamento.
iceret n et ille in ꝓuidũ xp̃m non solum ex

Expanded text:
in laqueo suo uelut escam dulcissimam in laqueo suo uelut escam dulcissimam ponunt. qua Christo deditos capiant. deus ergo miratus est, cum Christus miratus est; sic enim scriptum est in euangelio, quod audita fide cuiusdam centurionis miratus est et ait discipulis suis: amen dico uobis, non inueni tantam fidem in Israhel. ecce nos ut potuimus, exposuimus "uidit deus quia bonum est" et melius fortassis exponunt ista meliores: exponant et isti, quare sit miratus Iesus, quoduerat. quamquam enim plurimum intersit, utrum uideat aliquis, quia bonum est, an etiam miretur, in hoc tamen est nonnulla similitudo, quia etiam Iesus lucem fidei miratus est, quam in corde illius centurionis ipse fecerat, qui est lumen uerum, quod inluminat omnem hominem uenientem in hunc mundum. Quem posset certe aliquis inpius paganus ita calumniari et reprehendere in euangelio, sicut deum Faustus in uetere testamento. diceret enim et ille inprouidum Christum non solum ex
Abbreviated transcription (Latin):
probat .t. opera sua quia placent eiquȩ
fecit. ⁊ hoc est uidere quia bona sunt.
Neq .n. aliquid in uitus facere cogitur:
ut quod ei non placet faciat. aut in ali¬
quid faciendũ in płudens labitur ut
factum ẽẽ displiceat. Cur aut̃ istis nõ
displiceat quod ds̃ nr̃ opus suum uidit
qr bonum ẽ quandoquidẽ ds̃ eoꝵ cum
menbra sua mersit in tenebras. uelũ
contͣ se posuit: Non .ii. quod fecit
uidit. quia bonũ est: s noluit uiden.
qi malũ est. Miratum sane faustis
dm̃ nr̃m dixit. qđ scriptum ñ esti n
omnino ẽ. consequens ut cũ aliquis ui¬
dit q bonum ẽ. etiã miratus dicatur
multa . ti bona uidentes ñ in ꝗram tanq̃
pret̃ opinonẽ ita sint s tantũ mͦ ad pi¬
bamus qđ ita ẽẽ debuerint. Uerũ pan
ostendimꝰ eis ũ in ueteri cestam̃to cui
maliciose calũpmant᷑ s in nouo: quo
imperitos fallant accipiunt dm̃ osse
miratũ. Xp̃m .i. fatent᷑ dm̃: et hanc

Expanded text:
probat enim opera sua, quia placent ei, quae probat enim opera sua, quia placent ei, quae fecit, et hoc est uidere, quia bona sunt. neque enim aliquid inuitus facere cogitur, ut quod ei non placet faciat, aut in aliquid faciendum inprudens labitur, ut factum esse displiceat. cur autem istis non displiceat, quod deus noster opus suum uidit, quia bonum est, quandoquidem deus eorum cum membra sua mersit in tenebras, uelum contra se posuit? non enim quod fecit, uidit, quia bonum est; sed noluit uidere, quia malum est. Miratum sane Faustus deum nostrum dixit. quod scriptum non est nec omnino est consequens, ut cum aliquis uidit, quia bonum est, etiam miratus dicatur. multa enim bona uidentes non miramur, tamquam praeter opinionem ita sint, sed tantummodo adprobamus, quod ita esse debuerint. uerumtamen ostendimus eis non in uetere testamento, cui malitiose calumniantur, sed in nouo, quod ut inperitos fallant accipiunt. deum esse miratum. Christum enim fatentur deum et hanc
Abbreviated transcription (Latin):
dum lux luceat in tenebris ⁊ tenebre eã
ñ conp̃hendant. nͥ ꝑdi uerbum fiat lux
⁊dicat᷑ eis. fuistis .N. aliquando tenebrȩ.
nc̃ aut̃ lux in dño. Qđsi rationales m̃tes
ꝑ uoluntatẽ impiam tenebrosȩ lucem
sapientiȩ dĩ nusꝗͣ ab sentem conp̃hendẽ
non possunt. qđ ab ea longe sint affectu
non loco: quid mirũ si sp̃c dĩ qui suꝑ fe¬
rebat᷑ suꝑ aquas. suꝑ ferebat᷑ etiam suꝑ
aquarũ tenebras incõparabili quidem
longinquitate. s sub stanciȩ. non locoꝵ:
Scio quidẽ istis ꝗͣ surdis hec cantẽ. nec
tam̃ despero ^ cantici mei ueritas in uen¬
tura sit aurẽ suã quã dñs aperuerit ÷ aquo
sunt uera que dicimꝰ. Istos aut̃ qualeᷤ
diuinarũ scripturarũ iudices patim᷑
quib etiã displicet. qđ dõ placuerint
oꝑa sua: quẽ tamꝗͣ in solitam lucem
mira ẽe rep̃hendunt. q scriptũ est: et
uidit ds̃ lucem quod bona est ⁊ Ad¬

Expanded text:
dum lux luceat in tenebris et tenebrae eam dum lux luceat in tenebris et tenebrae eam non conprehendant, nisi per dei uerbum fiat lux et dicatur eis: fuistis enim aliquando tenebrae; nunc autem lux in domino. quodsi rationales mentes per uoluntatem inpiam tenebrosae lucem sapientiae dei nusquam absentem conprehendere non possunt, quod ab ea longe sint adfectu, non loco, quid mirum, si spiritus dei, qui superferebatur super aquas, superferebatur etiam super aquarum tenebras, inconparabili quidem longinquitate, sed substantiae, non locorum ? Scio quidem istis quam surdis haec cantem; nec tamen despero, quod cantici mei ueritas inuentura sit aurem suam, quam dominus aperuerit, a quo sunt uera, quae dicimus. istos autem quales diuinarum scripturarum iudices patimur, quibus etiam displicet, quod deo placuerint opera sua, quem tamquam insolitam lucem miratum esse reprehendunt, quia scriptum est: et uidit deus lucem, quia bona est! ad
Abbreviated transcription (Latin):
mentib angłoꝵ est. idz ipsos tunc sp̃c
rationales fecerit. ds ancorporalem quã¬
dam lucem remotã & ipsam ab aspecti¬
b nr̃is in sublimib huius mundi locis.
int̃ studiosos diuinarũ scripturarũ con¬
cordit̃ disputat᷑. Quarto .n. die. fecit
ista conspicua cęli lummaria. Quȩ rur¬
sus utrum simul cum sua lucȩ facta sint
an ex illa quȩ iam facta erat quodammͦ
accensa sit: sumlit̃ querit᷑. Quęlibet sane
lux facta sit: qũ cum ẽẽnt tenebre suꝑ
abẏsum dixit ds̃. fiat lux: creatam tam̃
lucem acreatrice luce factam ẽẽ non du¬
bitat. quisqͥs scãs litteras piȩ legendo
fit dignus qui intelligat. Nec ideo pu¬
tandus ẽ ds̃ anteqͣ. faceret lucem in te¬
ẽ: aquarũ in estimabilis ꝓ funditas. Uñ
potest occurrere carnali pludentie uelut
in his tenebris quȩ erant suꝑ abyssum ha¬
bitauerit sp̃c di. de quo dictum ẽ fereba¬
t᷑ suꝑ aquas. non intellegenti quẽ admo¬

Expanded text:
mentibus angelorum est, id est ipsos tunc spiritus mentibus angelorum est, id est ipsos tunc spiritus rationales deus fecerit, an corporalem quandam lucem. remotam etiam ipsam ab aspectibus nostris in sublimibus huius mundi locis, inter studiosos diuinarum scripturarum concorditer disputatur. quarto enim die fecit ista conspicua caeli luminaria. quae rursus utrum simul cum sua luce facta sint, an ex illa, quae iam facta erat, quodam modo accensa sit, similiter quaeritur. quaelibet sane lux facta sit, quando, cum essent tenebrae super abyssum, dixit deus: fiat lux, creatam tamen lucem a creatrice luce factam esse non dubitat, quisquis sanctas litteras pie legendo fit dignus, qui intellegat. Nec ideo putandus est deus, antequam faceret lucem, in teest aquarum inaestimabilis profunditas. unde potest occurrere carnali prudentiae, uelut in his tenebris. quae erant super abyssum, habitauerit spiritus dei, de quo dictum est: ferebatur super aquas, non intellegenti, quemadmo
Abbreviated transcription (Latin):
stam cȩlestium corpoꝵ ꝑ carnis oculos hau¬
nens uob̾ multiplici fictione dilatauit atq
uariauit: Lux ista quã uis & ipsam ds̃ fece¬
it longe incõparabilis ÷ etiam illi luci ꝗͣ
sidit ds̃ inmentib pior quas atenebris lu¬
aficat. sicut ab impietate iustificat : qͣnto-
nagis illi in accessibili quȩ ista omnia fa¬
t nec omnib accessibilis est : Deati enĩ
lux est: et tenebre meo non sunt ulle. Iin¬
pii uͦ non uidebunt lucem: sicut dicit
ysaias. Talib gͦ est in acessibilis illa luci-¬
fica lux: quȩ non solum illam spiritalem
lucem in scõr mentib. s etiam istam cor¬
poralem fecit. ñ ad quã ꝓhibeat accedere
malos s quã fecit ouri suꝑ bonos ⁊ maloᷤ.
Cuigͦ essent tenebrȩ suꝑ abyssum. ille
qui erant lux dixit. fiat lux. Que lux lu¬
cem fecerit: manifestũ ÷ manifeste .n. po¬
situm ẽ: dixit. Quam tñ lucem fecerit:
non ita manifestũ est. utrũ illam quȩ in

Expanded text:
istam caelestium corporum per carnis oculos hauistam caelestium corporum per carnis oculos hauriens uobis multiplici fictione dilatauit atque uariauit. lux ista, quamuis et ipsam deus 'fecerit, longe inconparabilis fecit Deus in mentibus piorum, quas a tenebris lucificat, sicut ab impietate justificat: quanto magis illi inaccessibili, quae ista omnia facit? Nec omnibus inaccessibilis est: Beati enim lux est, et tenebrae in eo non sunt ullae; inpii uero non uidebunt lumen, sicut dicit Esaias. talibus ergo est inaccessibilis illa lucifica lux, quae non solum illam spiritalem lucem in sanctorum mentibus, sed etiam istam corporalem fecit, non ad quam prohibeat accedere malos, sed quam facit oriri super bonos et malos. Cum ergo essent tenebrae super abyssum, ille, qui erat lux, dixit: fiat lux. quae lux lucem fecerit, manifestum est: manifeste enim positum est: dixit deus. quam tamen lucem fecerit, non ita manifestum est: utrum illam, quae in
Abbreviated transcription (Latin):
lbris. ⁊ candor ẽ lucis et̃nȩ. Dictum est de
sipientia dĩ quȩ utiq facta ñ est: ꝙ ꝑ illã
facta sunt omia. ⁊ de luce quadã quȩ ñ nͥ
pillam fieri potest. hoc modo ibi dr̃. tu illu¬
minabis lucernã meã dñe ds̃ meus illumi¬
nabis tenebras meas. Dic gͦ ⁊ abinitio cũ
tenebre ẽent suꝑ abyssum: dixit ds̃ fiat
lux ⁊ facta ẽ. lux. ꝗͣ non fecisset nͥ lucifica
lux: quod  est. Sicut .ii. sibi sufficit
ud et̃nam beatitudinẽ & ex hac abundat
ad faciendos beatos: ita sͥ fufficit ad et̃nam
lucem: ⁊ ex hac abundat ad faciendos illu¬
minatos. nullius bonũ cupiens cũ ipso fru¬
atur om̃is uoluntas bona. nullius malum
umens cum ipso deseratur omnis uoluntaᷤᷤ
mala. qr nec auget eum qui eius dono bea¬
ius ẽ: nec t̾ret euim qui eiꝰ uidicio miser ẽ.
galem dm̃ manichei non colitis. longe ab
llo facti estis dum phantasmata ur̃a secta¬
mini. quȩ cor ur̃m uanũ ⁊ uagum lucem

Expanded text:
est lucis aeternae , dictum est de Sapientia Dei, quae utique facta non est, quia per illam facta sunt omnia ; et de luce quadam, quae non nisi per illam fieri potest, hoc modo ibi dicitur, Tu illuminabis lucernam meam, Domine; Deus meus, illuminabis tenebras meas . Sicut et ab initio cum tenebrae essent super abyssum, dixit deus: fiat lux, et facta est lux; quam non fecisset nisi lucifica lux, quod est deus. Sicut enim sibi sufficit ad aeternam beatitudinem et ex hac abundat ad faciendos beatos, ita sibi sufficit ad aeternam lucem et ex hac abundat ad faciendos inluminatos, nullius bonum cupiens, cum ipso fruatur omnis uoluntas bona, nullius malum timens, cum ipso deseratur omnis uoluntas mala, quia nec auget eum, qui eius dono beatus est, nec terret eum, qui eius iudicio miser est. talem deum, Manichaei, non colitis; longe ab illo facti estis, dum phantasmata uestra sectamini, quae cor uestrum uanum et uagum lucem
Abbreviated transcription (Latin):
cũ ex desiderio mortuoꝵ constituerent᷑
imagines. unde simulacror usus ex ortis
ẽ. ⁊ maiore adulatione diuini honores
tris demonia colenda se supponerent. ⁊ sͥ
sacficari a deceptis ⁊ ꝑditis flagitarent.
Sacrificiũ gͦ non solũ cum iuste imperat
uerus s d̾s etiã cum suꝑbe exigit falsus:
satis ostendit cui debeat᷑. Hȩc illi paga¬
no si eẽt difficilior ad credendũ. & ipsa
conscripta s̃: que nunc impleta monstra¬
rem. Quod si & hanc cõtempneret. hoc
qͦ agnoscerẽ. potiusq mirarer. q̃nqͥdẽ
non om̃s fiuisse credituros in eiꝰdem ꝓ¬
pheciȩ ueritate recolerẽ. Di aut̃ de¬
lantẽ xp̃m uł dm̃ ex utroq testam̃to
mͥ obiceret atq ipsum ũbum exagita¬
ret. nichil aliud ꝗͣ se omnẽ litterarum
uł ex ꝑtem uł neglegentẽ ostenderet.
Cumaidocti eoꝵ discernant int̃ uolun

Expanded text:
cum ex desiderio mortuorum constituerentur cum ex desiderio mortuorum constituerentur imagines, unde simulacrorum usus exortus est, et maiore adulatione diuini honores terris daemonia colenda subponerent et sibi sacrificari a deceptis et perditis flagitarent. sacrificium ergo non solum cum iuste imperat uerus deus, sed etiam cum superbe exigit falsus deus, satis ostendit, cui debeatur. haec illi pagano, si esset difficilior ad credendum, etiam iconscripta sunt, quae nunc inpleta monstrarem. quodsi et hanc contemneret, hoc quoque agnoscerem potius quam mirarer, quandoquidem non omnes fuisse credituros in eiusdem prophetiae ueritate recolerem. Si autem zelantem Christum uel deum ex utroque testamento mihi obiceret atque ipsum uerbum exagitaret, nihil aliud quam se omnium litterarum uel expertem uel neglegentem ostenderet. cum enim docti eorum discernant
Abbreviated transcription (Latin):
ne contractor.quȩ regnũ di non possi¬
debunt: qr eadem substancia corporis
incelestẽ cõmutabit᷑ qualitatẽ. qđ ignis
in sacrificio significabat. uelut ab sorbenᷤ
mortẽ inuictoriã. In eo aut̃ populo hȩc
rite celebrata s̃. cuiꝰ & regnum & sacer¬
dociũ ꝓphecia erat uenturi regis & sa¬
ardotis. ad regendos & consecrandos
fideles inomnib gentib. & introducen¬
dos m regnum celoꝵ. & sacrariũ angłoꝵ.
aluitam et̃nam. Huius itaq ueri sacri¬
di sicut religiose p̃dicam̃ta hebrei ce
tiatiua ĩmolatio sanguinis. futurã pas¬
sionẽ mediatoris abinitio humani generiᷤᷤ
testificans. Hanc .N. primꝰ abel obtulisse¬
on in sacris litteris inuenit᷑. Non gͥ mirũ
Iest si p̃uaricatores angłi quoꝵ duo maxi¬
ma uicia sunt suꝑbia atq fallacia ꝑhc̃
aerem uolitantes: qđ uni uͦ dõ deberi
nouerant. hoc sͥ asius cultorib exeger̃
a quib dubitari uoluer̃t. dante sibi lo¬
cum uanitate cordis humami maxime

Expanded text:
quae regnum dei non possidebunt, quia eadem substantia corporis in caelestem conmutabitur qualitatem: quod ignis in sacrificio significabat uelut absorbens mortem in uictoriam. in eo autem populo haec rite celebrata sunt, cuius et regnum et sacerdotium prophetia erat uenturi regis et sacerdotis ad regendos et consecrandos fideles in omnibus gentibus et introducendos in regnum caelorum et sacrarium angelorum ad uitam aeternam. huius itaque ueri sacrificii sicut religiosa praedicamenta Hebraei celtiatiua immolatio sanguinis futuram passionem mediatoris ab initio generis humani testificans; hanc enim primus Abel obtulisse in sacris litteris inuenitur. non igitur mirum est, si praeuaricatores angeli, quorum duo maxima uitia sunt superbia atque fallacia, per hunc aerem uolitantes, quod uni uero deo deberi nouerant, hoc sibi a suis cultoribus exegerunt, a quibus dii putari uoluerunt dante sibi locum uanitate cordis humani, maxime
Abbreviated transcription (Latin):
prauũ uidet᷑ idem ñ intellegentib
piis rectũ s tectũ credi oporteri con¬
cedunt : n forte quȩ de nouo testa¬
m̃to similia ꝓtulimꝰ. ipsa qͦ audent
dicere falsa ẽt atq ꝑ uersa: pͥuilegio
suo illo diabolico. ut quicqͥd ẽ in eugu¬

Expanded text:
prauum uideretur, idem non intellegentibus prauum uideretur, idem non intellegentibus piis rectum, sed tectum credi oportere concedunt? An forte, quae de nouo testamento similia protulimus, ipsa quoque audent dicere falsa esse atque peruersa priuilegio illo suo diabolico, ut quicquid est in eu