comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hȩ quȩ sibi mandauerat dñs eius. tunc innocenᷤ
inde oritur questio quomͦ illa iuratio. male¬
dictũ possit intelligi. nisi quia maledictus ẽ.
inaliis sc̃ĩs scripturis. & maxime inpsalmiᷤ.
miscdia & iusticia. tantundẽ eñ ualet m¬
scdia et ueritas. hinc apparere ceperunt.
Et dixerunt laban &e bathuel. A anõ egressus
est sermo. &e ñ possumus extra placitũ eiꝰ quic¬
quã aliud tecũ loqui. En rebecca coramte.
est. tolle eam &r proficiscere: & sit uxor dñi
filii tui. sicut locutus est dñs. Queritur quan¬
do locutus sit dñs. nisi qͥa uł abrahã propħam
ẽe nouerant. &e propħicȩ adño dictũ qd̃ ꝑillũ dictũ
fuat agnoscebãt: aut signũ illud qd s datũ seruꝰ eiꝰ
narrauit. locutionẽ dñi appellauerunt. Hoc
eñi magis de rebecca expressum est. nam qd
abraham dixerat ñ de rebecca dixerat. sed
de aliqua femina extribu uel cognatione sua

Expanded text:
hae quae sibi mandauerat dominus eius: tunc innocens hae quae sibi mandauerat dominus eius: tunc innocens inde oritur quaestio, quomodo illa juratio maledictum possit intelligi; nisi quia maledictus est in aliis sanctis Scripturis, et maxime in Psalmis, misericordia, et justitia, tantumdem enim valet misericordia et veritas, hinc jam apparere coeperunt.derunt Laban et Bathuel: a Domino egressus est sermo, non possumus extra placitum ejus aliud quidquam loqui tecum. En Rebecca coram te est; tolle eam et proficiscere, et sit uxor filii domini tui, sicut locutus est Dominus. Quaeritur quando locutus est prophetice a domino dictum quod per illum dictum fuerat agnoscebant; aut signum illud quod sibi datum seruus eius narrauit, locutionem domini appellauerunt; hoc enim magis de Rebecca expressum est. nam quod Abraham dixerat, non de Rebecca dixerat, sed de aliqua femina ex tribu uel cognatione sua;
Abbreviated transcription (Latin):
Secel uͦ quilatino sermone siclus corrupte
appellatur: untiȩ pondus habet.
Serius inquit abrahã sum. & dñs benedixit
dño meo ualde. magnificatꝰq est. et dedit ei ouẽ
he narrat quȩ sibi mandata fuerant adño
uxoiẽ filio meo inde. et cet̃a. Si legantur quẽ¬
admodũ illi mandata sint: sententia eadem
reꝑit᷑ u̾ba uͦ ñ oĩa uł ipsa. łita sic̃ dicta sunt. Qd̾
admonendũ putaui propt̃ stultos &e indoc¬
tos homines qui euangłistis hĩc calumniantur
qd̾ maliquib uerbis ñ omnimodo conuemi¬
uniĩ. quãuis reb oe sententus omnino ñ aucre¬
pent. Certe enĩ istũ librũ unus homo scripsit. qͣ
ea quȩ supradix̃. cũ mandaret abrahã uel reliq̃
sic ponere potuit si adrem ꝑtinere iudi¬
caret. cũ ueritas narrationis exigitur. nisiut
ierũ sententiarũq u̾ita sit quib uoluntas ꝓp¬
ter qͣ inti mandã uerba fiunt satis apparet.
Qd̾ habent latini codices narrante seruo abra¬

Expanded text:
Secel vero, qui Latino sermone siclus corrupte Secel vero, qui Latino sermone siclus corrupte appellatur, unciae pondus habet. Servus, inquit, Abraham sum, et Dominus benedixit domino meo valde: magnificatusque est; et dedit ei oves hae narrans quae sibi mandata fuerant a domino uxorem filio meo inde et cetera. si legantur quemadmodum illi mandata sint, sententia eadem reperitur, uerba uero non omnia uel ipsa uel ita dicta sunt. quod admonendum putaui propter stultos et indoctos homines, qui euangelistis hinc calumniantur, quod in aliquibus uerbis non omni modo conueniunt, quamuis rebus atque sententiis omnino non discrepent. certe enim istum librum unus homo scripsit, quia ea quae supra dixit cum mandaret Abraham uel relecta sic ponere potuit, si ad rem pertinere iudicaret, cum ueritas narrationis exigitur nisi ut rerum sententiarumque sit, quibus uoluntas, propter quam intimandam uerba fiunt, satis adpareat. Quod habent latini codices narrante seruo Abra
Abbreviated transcription (Latin):
adiabolo temptareret᷑. testimoniũ descripa¬
ris adhibuit: non temptabis dnm̃ dm̃ tuum.
Suggerebatur eñi tanquã homini ut ligo
aliquo exploraret ipse quantus e̾ẽt. idẽ qua
multũ apud dm̃ posset. Qd̾ uitiose fit cũsi
Abhoc aut discerentur qd̾ gedeon fecit pus¬
nȩ imminente pericło. consultatio em̃i illa
magis quã temptatio dei fuit. Unde ce acuis
apud ilaiam timet signũ petere. ne dm tͥp¬
tare uideatur. cũ hoc eum dñs uideat᷑ ad il
nere ꝑpropħam. ctedo existimans qd̃ abiple
propħa exploraret᷑ utrũ precepti memo se
qͦ temptare dm̃ prohibemua.
rotusit uir inaures aurcas appendentes
auos siclos. & armillas totidẽ pondere si¬
clorum decem: dixitq ad eam. Cuius es filia :
Indica michi. Est indomo patris tui locus ad
manendũ: Quȩ respondit. Pilia bathuelis
sum filii nachor. quẽ peperit ei melcha. Bãcẽ. qd̾
noc in loco ꝓdidragia scribitur: semiuncia est.

Expanded text:
a diabolo tentaretur, testimonium de Scriptua diabolo tentaretur, testimonium de Scripturis adhibuit: Non tentabis Dominum Deum tuum . Suggerebatur enim tanquam homini, ut signo aliquo exploraret ipse quantus esset, id est, quam multum apud Deum posset, quod vitiose fit cum fit. Ob hoc autem discernitur, quod Gedeon fecit, pugnae imminente periculo: consultatio quippe illa magis quam tentatio Dei fuit. Unde et Achaz apud Isaiam timet signum petere, ne Deum tentare videatur, cum hoc eum Dominus admoneat per prophetam, credo existimans quod ab ipso propheta exploraretur, utrum praecepti memor esset, quo tentare Deum prohibetur. Protulit vir inaures aureas, appendentes siclos duos, et armillas totidem pondo siclorum decem; dixitque ad eam: Cujus es filia? indica mihi. Est in domo patris tui locus ad manendum? Quae respondit: Filia Batuelis sum filii Nachor, quem peperit ei Melcha. Bace quod in hoc loco pro didragma scribitur, semiuncia est.
Abbreviated transcription (Latin):
re extra opidũ iuxta puteũ aquȩ. eo tempore
quo solent mulieres egredi adhauriendam
aquã. dixit. Dñe ds dñi mei abraham occur
abraham. Ecce ego sto propt̃ fontẽ aquȩ. et
filiȩ habitatorũ huius ciuitatis egredientir
adhauriendã aquã: &e cȩtera. Querendũ
est quo differant augurationes illicttȩ
abilla petitione signi qua petiit seruus abte¬
ham. ut ei ds̃ ostenderet ipsam ẽẽ futurã uxo¬
rẽ dñi sui isaac: aqua cũ petiuisset bibere
diceretur illi. bibe ortu. et adadquabo came¬
los tuos quo adusq bibere desin ent Nuudẽ
em̃mirũ aliquid petere qd̾ in ipso miraculo sig¬
numsit. aliud hȩc obseruare quȩ ita fiunt mi
ra qd̃ ñsint. s aconiectorib suꝑsticiosa uantat
int̾pretant᷑. S hoc ipsũ etiã qd̾ mirũ aliqͥo
postulatur. quo significet᷑ quod quisq uilt
nosse. utrũ audiendũ sit. non parua quemae
est. Eo nanq ꝑtinet qd dicuntur quihocñ
recte faciunt: temptare din. Nam ipse dñs ai

Expanded text:
iuxta puteum aquae vespere eo tempore quo solent mulieres egredi ad hauriendam aquam dixit Domine Deus domini mei Abraham occurrAbraham ecce ego sto propter fontem aquae et filiae habitatorum huius civitatis egredientur ad hauriendam aquam igitur m quo differant augurationes inlicitae ab illa petitione signi, qua petiuit seruus Abrahae, ut ei deus ostenderet ipsam esse futuram uxorem domini sui Isaac, a qua cum petisset, ut biberet, diceretur illi: bibe et tu, et adaquabo camelos tuos quoadusque bibere desinent. aliud est enim mirum aliquid petere, quod ipso miraculo signum sit, aliud ea obseruare, quae ita fiunt, ut mira non sint, sed a coniectoribus superstitiosa uanitate interpretentur. sed hoc ipsum etiam quod mirum aliquid postulatur, quo significetur quod quisque uult nosse, utrum audendum sit non parua quaestio est. eo namque pertinet, quod dicuntur qui hoc non rec
Abbreviated transcription (Latin):
pħiam. Dimiserunt gͦ eam ce nutricẽ illiꝰ. ser¬
uũq abrahã ce comites eius imprecantes ꝓs¬
pera sorori suȩ atq dicentes. Soror nr̃a es. cres¬
cas inmille milia: ce possideat sementuum
porias unmicorũ suorũ. Qd̃ rebecce dixert̃¬

Expanded text:
am dimiserunt ergo eam et nutricem illius servumque Abraham et comites eius inprecantes prospera sorori suae atque dicentes soror nostra es crescas in mille milia et possideat semen tuum portas inimicorum suorum igitur Rebecca et
Abbreviated transcription (Latin):
duo serui. nisi quia popłs ille in duas par¬
tes diuidendus erat: Qs. factũ est salo¬
mone peccante quando diuisus ẽ populus¬
idẽ. loco regni nonerrore impietatis. Quib
ce preuaricatrix uida. Asinus aut̃ ille. insen¬
sata est stulticia iudeoꝵ. Ista insensata stul¬
ticia portabat omnia sacramenta: & qd fere¬
bat nesciebat. Iam qd̾ dictũ ẽ eiᷤᷤ expectate hic
cũ asmo. post quã adorauerimus reuertemur
aduos. Apł̾m audi. Cecitas inquit exparte
facta est inisrł. Quid ẽ cecitas: Expecta¬
te hic cũ asmo. ut plenitudo inquit genti¬
um subintraret. Idest post quã adoraue¬
uos: Et sic omnis isrł saluus fiat. Triduũ
aut illud in quo uenerunt ad locũ immola¬
tionis. tres mundi ętates significat. Unam an
te legẽ aliam sublege. trrciã subgr̃a Ante leg̃
abadam usq ad moysen. Sublege amoyse.
usq ad iohannẽ. Inde iã a dño. &e quicquid
restat: tercius dies est gr̃e. Inqua etate dercia

Expanded text:
duo servi, nisi quia populus ipse in duas parduo servi, nisi quia populus ipse in duas partes dividendus erat? quod factum est Salomone peccante quando divisus est idem populus loco regni, non errore impietatis. Quibuset praevaricatrix Juda . Asinus autem ille insensata est stultitia Judaeorum. Ista insensata stultitia portabat omnia sacramenta, et quod ferebat nesciebat. Jam quod dictum est eis: Exspectate hic cum asino. Postquam autem adoraverimus, revertemur ad vos, Apostolum audi. Caecitas, inquit, ex parte Israel facta est . Quod est caecitas? Exspectate hic cum asino, ut plenitudo, inquit, gentium intraret: hoc est, postquam adoravevos? Et sic omnis Israel salvus fiat. Triduum autem illud in quo venerunt ad locum immolationis, tres mundi aetates signte legem, aliam sub lege, tertiam sub gratia. Ante legem ab Adam usque ad Moysen, sub lege a Moyse usqúe ad Joannem, inde jam a Domino et quidquid restat, tertius dies est gratiae, in qua tertia aetate
Abbreviated transcription (Latin):
ce completa ẽ sexta ętate scłi. quȩ senecta sig¬
nficat᷑ abrahȩ. quia ipsũ sacramentũ dei iam
iongeuum erat & senecta sare. inplebe dei hocẽ
inmultitudine propħarũ. Hoc idẽ significat:
quia infine tempoꝵ exipsa plebe sc̃arũ anima¬
rum natus est. xp̃c. Sterilitas aut eiꝰ intimat.
qd inhoc scło spe salui facti sumus ⁊ĩ xp̃o tanꝗͣ.¬
inisaac om̃s natisumus. qũe partũ eccłia infi¬
ne tempoꝵ mirabil dei gr̃a. ñ naturali fecum¬
ditate ꝓcreauit. Iam deinde lequentis historiȩ
sacramentũ qd imaginarie portendebat. res¬
piciendũ est. Quis gͦ inabrahã ut predictũ ẽ
ꝑillã immolationẽ figurabat᷑. nisi pat̾ excelsus:
Quis inisaac. nisi xp̃c : Nam sicut abraham
erat imponendus. ita ce xp̃c gestauit inhume¬
ris uignũ crucis suę in quo erat crucifigendꝰ.¬
Duo aut serui illic dimissi &e ñ ꝑducti ad iocũ
lacrificii. iudeos significabant: quicũ serui¬
uter uiuerent &e carnalit saperent. ñ intel¬

Expanded text:
et completa est sexta aetate saeculi quae senecta significatur Abrahae. Quia ipsum sacramentum Dei jam longaevum erat, et senectus sacra in plebe Dei, hoc est, in multitudine Prophetarum hoc idem significat, quia in fine temporum ex ipsa plebe sanctarum animarum natus est Christus, sterilitas autem ejus intimat, quod in hoc saeculo spe salvi facti sumus, et inin Isaac omnes nati sumus, quem patrum Ecclesia in fine temporum, mirabili Dei gratia, non naturali fecunditate procreavit. Jam deinde sequentis historiae sacramentum, quid imaginarie portendebat, inspiciendum est. Quis ergo in Abraham, ut praedictum est, per illam immolationem figurabat, nisi Pater excQuis in Isaac, nisi Christus? Nam sicut Abraham erat imponendus; ita et Christus gestabat in humeris lignum crucis, in quo erat crucifigendd locum sacrificii Judaeos significabant, qui cum serviliter viverent et carnaliter saperent, non intel
Abbreviated transcription (Latin):
est adephron circunstante plebe. Queso
ut audias me:Dabo pecuniã ptoagro: susci¬
pe eam ce sic sepeliam mortuũ meũ ineo. Res¬
pondit ephron. Dñe miaudi. Terra quã
postulas: quadringentis argenti siclis ualet.
Istud est preciũ: int̾me &e te. S quantũ est
set abrahã appendit pecuniã quã ephron
hic posuimus primũ nom̃ eius scribit᷑
ephron. Scdm ephrã: post quã eñĩ pre¬
cio uictus est. ut sepulchrũ uenderet. et
acciperet argentũ licet cogente abraham.
uau littera que apud illos pro.o. legit᷑
ablata de eius nomine ẽ. & pro ephron
appellatus est ephran. significante scrip
tuerit memorias uendere mortuorũ. Sci¬
ant gͥ qui sepulehra uenditant oe ñ cogun

Expanded text:
est ad Ephron circumstante plebe: Quaeso est ad Ephron circumstante plebe: Quaeso ut audias me. Dabo pecuniam pro agro, suscipe eam, et sic sepeliam mortuum meum in eo. Respondit Ephron: Domine mi, audi: Terra quam postulas, quadringentis argenti siclis valet. Istud est pretium inter me et te. Sed quantum est et Abraham, appendit pecuniam quam Ephron hic posuimus, primum nomen ejus describitur, Ephron, secundum Ephran, Postquam enim pretio victus est, ut sepulcrum venderet et acciperet argentum, licet cogente Abraham, vaf littera quae apud illos pro o legitur, ablata de ejus nomine est, et pro Ephron, appellatus est Ephran, significante Scripttuerat memorias vendere mortuorum. Sciant igitur qui sepulcra venditant, et non cogun
Abbreviated transcription (Latin):
Besponderuntq filii hech. Audi nos añẽ.
Princeps ar es apud nos mnelectis sepulchrĩ
nr̃is sepeli mortuũ tuum nullusq prohibere¬
te poterit: quin inmonumento eiꝰ sepelias
mortuũ tuũ. Surrexit abrahã ce adoauit
popłm terrȩ. filios uidelicet heth. Querit᷑
quomͦ scriptũ sit dñm dm tuũ adorabis et
illi soli seruies: cũ abrahã sic honorauit po¬
płm quendã gentiũ ut etiam ad oraret s
anim aduertendũ est in eodẽ precepto ñ
dictum dnm dm̃ tuũ solũ ad orabis sicut
dictum ẽ &e illi soli seruies. Qd̃ ẽ grece lã¬
tre usis. talis eñi seruitus. ñ nisi deo debet᷑.
Vnde damnant᷑ idolatre. idẽ eiusmodi serui¬
tutem idolis exhibentes. que debetur deo.
Nec moueat qd̾ alio in loco inquadam
scriptura ꝓhibet angłs hoĩem ad orare se. et
admonet ut dñs potiꝰ adoret᷑. Talis enim
apparuerat angłs ut pro deo posset adora¬
ri. & ideo fuerat corrigendus ad orator. Ad
orauit abraham corã popło terre. & locutꝰ

Expanded text:
tque filii Heth: Audi nos, domine, princeps Dei es apud nos; in electis sepulcris nostris sepeli mortuum tuum, nullusque te prohibere poterit, quin in monumento ejus sepelias mortuum tuum. Surrexitque Abraham, et adoravit populum terrae filios videlicet Heth . Quaeritur quomodo scriptum est: dominum deum tuum adorabis et illi soli seruies, cum Abraham sic honorauerit populum quendam gentium, ut etiam adoraret. sed animaduertendum est in eodem praecepto non dictum: "dominum deum tuum solum adorabis", sicut dictum est: et illi soli seruies, quod est graece Xatpsoas\'.?. talis enim seruitus nonnisi deo debetur. unde damnantur idolatrae, id est eius modi seruitutem exhibentes idolis, quae debetur deo. nec moueat quod alio loco in quadam scriptura prohibet angelus hominem adorare se et admonet, ut dominus potius adoretur; talis enim adparuerat angelus, ut pro deo posset adorari. et ideo fuerat cooravit Abraham coram populo terrae: et locutus
Abbreviated transcription (Latin):
clinauit paululũ litterã.⁊ ꝓ stridulo he¬
prcoꝵ. Sinaquo sabe incipitur grecum¬
si ma id est hebreũ samech pofuit. Nuoqͥa
ce iurta allegorie legẽ post tantos pute¬
os infine uirtutũ minime cũ gruit ut isaa¬

Expanded text:
clinavit paululum litteram, et pro stridulo Heclinavit paululum litteram, et pro stridulo Hebraeorum sin , a quo sabe incipitur, Graecum σ, id est, Hebraeorum samech , posuit. Alioquin et juxta allegoriae legem, post tantos puteos in fine virtutum, nequaquam congruit ut Is
Abbreviated transcription (Latin):
edificauit ibi altare. & inuocato nomine
dñi extendit ibi tabernaculũ. Precepitq
seruis suis ut foderent puteum. ad quẽ locũ
cũ uenissent abimelech & ocorat amicus
cius. & phicol dux militũ et cętera. Pro oco
zath pronubo. inhebreo habet collegium
amicorũ eius. ut ñ tam hominẽ significet
quã amicorũ turbã quȩ cũ rege uenerat
inquis fuit phicol princeps exercitus ilius.
cce aut uenerunt inipso die serui isaac
annuntiantes ei deputeo quẽ foderant atq
dicentes. in uenimus aquã. Unde appeua¬
uit eum abundantiam. & nomen urbi im
puteo que foderant et dixert̃ ei. Non mue¬
nimus aquam. Et uocauit nom̃ eius iura
qd inuenerunt aquã & propterea appel¬
latus sit puteus ipse saturitas. & uocata
ciuitas bersabee. hoc ẽ puteus saturitatis.
Licet emim supra ex uerbo iuramenti siue
ex septenario ouiũ numero qd sabeȩ dici¬
tur. asseruimus bersabee appeliatũ: tam̃
ciuitatis quȩ ita uocabat᷑ alludens. de¬

Expanded text:
ificavit ibi altare, et invocato nomine Domini, extendit tabernaculum; praecipitque servis suis ut foderent puteum. Ad quem locum cum venissent de Geraris Abimelech, Ochozath amicus illius, et Phicol dux militum, etc. Pro Oczath, » pronubo, in Hebraeo habetur « collegium amicorum ejus, » ut tam hominem significet quam amicorum turbam, quae cum rege venerat: in quibus fuit Phicol, princeps exercitus illius. Ecce autem venerunt in ipso die servi Isaac annuntiantes ei de puteo quem foderunt atque dicentes: Invevenimus aquam. Unde appellavit eum Abundantiam, et nomen urbi impputeo quem foderunt, et dixerunt ei: Non invenimus aquam; et vocavit nomen ejus Juraquod invenerunt aquam, et propterea appellatus sit puteus ipse Saturitas, et vocata civitas Bersabee, hoc est, puteus saturitatis. Licet enim supra ex verbo juramenti, sive ex septenario numero ovium, quod sabe dicitur, asseruerimus Bersabee appellatum, tamencivitatis quae ita vocabatur alludens, de
Abbreviated transcription (Latin):
subhinus sacramenti lateat misterio. Iste
em̃ abraham qñdo ysaac filiũ suũ unicum
ꝑduxit ad ĩmolandũ: habebat dei patris
ꝑsonã. S quid est qd̾ senex eũ suscepit :
Non enĩ senescit ds̃. s ipsa prenuntiatio
de xp̃o.iam quodãmodo senuerat: quando
natus est. xp̃c. Inchoata est ab adam: ubi
dictum est. Et erunt duo in carne una:¬

Expanded text:
sub hujus sacramenti lateat mysterio. Iste sub hujus sacramenti lateat mysterio. Iste enim Abraham quando filium suum unigenitum perduxit ad immolandum, habebat personam Dei Patris. Sed quid est quod eum senex suscepit. Non enim senescit Deus; sed ipsa pronuntiatio de Christo jam quodammodo senuerat, quando natus est Christus. Inchoata est ab Adam ubi dictum est: Et erunt duo in carne una
Abbreviated transcription (Latin):
est terra chanaan. Tenitq abrahã ut plange̾t
& fleret eam. Hoc qd̾ hic positũ reꝑitꝰ uixta q̃¬
dam exẽplaria quȩ ẽ inualle. inautenticis co¬
dicib non habetur. Nomen quoq eiuitatis
arbee. paulatim ascribentib legentibrq cor¬
ruptũ est. Neq em̃ putandũ scđm.lxx. in¬
terpretes nom̃ ciuitatis hebreȩ. barbare atq
corrupte. & aliter quã in suo dicit᷑ transtulis¬
se. arboc eñi nichil omnino significat. S dr
arbee hocẽ quatuor quia ibi abrahã &e isaac
& iacob conditus est. et ipse princeps huma¬
rigeneris adam. ut iniħu libro aꝑtiꝰ demons

Expanded text:
est in terra Chanaan. Venitque Abraham ut plangeret est in terra Chanaan. Venitque Abraham ut plangeret et fleret eam. Hoc quod hic positum reperitur juxta quaedam exemplaria, quae est in valle, in authenticis codicibus non habetur. Nomen quoque civitatis Arboc, paulatim a scribentibus legentibusque corruptum est. Neque enim putandum Septuaginta interpretes nomen civitatis Hebraeae barbare atque corrupte, et aliter quam in suo dicitur transtulisse. Arboc enim nihil omnino significat, sed dicitur Arbee, hoc est quatuor, quia ibi Abraham, Isaac et Jacob conditi sunt; et ipse princeps humani generis Adam, ut in Jesu libro apertius demons
Abbreviated transcription (Latin):
ulud inpsalinis. tunc in ipso psalmo dictumis¬
u  Nõmemorabunt᷑ &e conuertent᷑ adide¬
minũ uniuetsi fines derre. et adorabuit in
est regnum. &xipse dñabitur gentiũ. Immolato
gͥ abraham ariete proisaac filio suo. uocauit
nom̃ loci illiꝰ dñs uidet. proco qd est dñs uideri
sefecit utiq ꝑ incarnationẽ.
quoq genuisset filios nanchor fr̃i abrahã. hus
siroꝵ ce caled. etarau. pheldas quoq ce ieplapħ ac
bathuel: dequo nata ẽ rebecca. Octo istos genuit
melcha: nachor fr̃i abrabam. Qd̾ abhis quinũ¬
tiauerunt abrahe ndtos ẽẽ filios melche. nomi¬
natur &r chamuel pat̾ sirorũ: ñ utiq qui nuncia¬
uerunt nunciare patrẽ siroꝵ potuerunt. Exori¬
gine quippe illiꝰ sitoꝵ genus longe postea propa
gatum est. S dictũ est aꝑsona scribentis qui
post omnia illa tẽpora hȩc scribendo narrauit.
quẽ admodũ supra diximus de puteo iuratio
mortua est. inciuitate arbee quȩ ẽ hebron. ĩ

Expanded text:
 sacrificium, tunc in ipso Psalmo dictum est, Commemorabuntur et convertentur ad Dominum universi fines terrae; et adorabunt in est regnum, et ipse dominabitur gentium. 13. Immolato igitur Abraham ariete pro Isaac filio suo, vocavit nomen loci illius, Dominus videt, pro eo quod est, Dominus videri se fecit, utique per incarnationem. quoque genuisset filios Nachor fratri suo, Hus patrem, et Cased et Azau. Phildas quoque, et Jedlaph ac Bathuel, de qua nata est Rebecca. Octo istos genuit Melcha Nachor fratri Abraham, Quod in his qui nuntiaverunt Abrahae octo natos esse filios Melchae, nominatur et Camuel pater Syrorum, non utique qui nuntiaverunt, nuntiare patrem Syrorum potuerunt. Ex origine quippe illius, gatum est. sed dictum est a persona scribentis, qui post omnia illa tempora haec scribendo narrauit, quemadmodum supra diximus de puteo iuratiomortua est in civitate Arbee, quae est Hebron, quae
Abbreviated transcription (Latin):
fuerat daturus non empta precio. Intel¬
ligit᷑ enĩ spaciũ circa puteum ad illud em¬
tionis pactũ ꝑtinere in quo fuerant agne¬
sua qd̾ ds̃ neminẽ temptet. nisi quia locu¬
tione scripturarũ solet dici tẽptat. procoqd̃
qua iacob dicit. ñ intelligit᷑. nisi qua quisq
peccator implicatur. Unde apłs dicit. Ne
forte tẽptauerit uos is qui demptat. proeo
minus ds ur̃. ut sciat sidiligitis eũ. Etiam
hoc genere locutionis. ut sciat dictum est:
ac si diceretur. ut scire uos faciat. qm̃ uiresdi¬
lectionis suȩ hominẽ latent nisi exꝑimento
etiam eidẽ innotescant. Sit illi tolle filium
tuũ unigenitũ quẽ diligis isaac & uadẽ
interrã uisionis. atq offer eũ ib in holo¬
caustũ suꝑ unũ montiũ quẽ monstraue¬
ro tibi. Aiunt hebrei hunc montẽ ẽẽ inqͦ
postea templũ conditũ est inarea orne ie¬
qui docet homines ueritatẽ. & inspirat ꝓ¬
pħas. Igitur abraham de nocte consurgensi

Expanded text:
fuerat daturus, non empta pretio. intellegitur autem spatium circa puteum ad illud emptionis pactum pertinere, in quo fuerant agnt: Deus neminem tentat? Nisi quia locutione Scripturarum solet dici tentare pro eo quod qua Jacobus dicit, non intelligitur nisi qua quisque peccato implicatur. Unde Apostolus dicit: Ne forte tentaverit vos is qui tentat . minus Deus vester, ut sciat si diligatis eum . Etiam hoc genere locutionis, ut sciat, dictum est, ac si diceretur, ut scire vos faciat quoniam vires dilectionis suae hominem latent, nisi experimento etiam eidem innotescant. Ait illi: Tolle filium tuum unigenitum, quem diligis, Isaac, et vade in terram visionis, atque offer eum mihi holocaustum super unum montium quem monstravero tibi. Aiunt ergo Hebraei hunc montem esse in quo postea templum conditum est, in Area Ornae Jequi docet homines veritatem et inspirat prophetas. Igitur Abraham de nocte consurgens
Abbreviated transcription (Latin):
tur ut accipiant preciũ. s anolentib quoq
extorquent: immutari nomen suũ & perire
quid demerito eorũ cũ etiam ille rep̃hendatur
occulte qui inuitus acceperit.
onfirmnatusq ager quondã ephronis in qͦ

Expanded text:
tur ut accipiant pretium, sed a nolentibus quoque extorquent, immutari nomen suum, et perire quid de merito eorum cum etiam ille reprehendatur occulte qui invitus acceperit. Confirmatusque est ager quondam Ephronis, in quo
Abbreviated transcription (Latin):
fuit colonus terre philistinoꝵ dieb mul¬
tis. Queri potest quomͦ apud puteũ iura¬
menti agrũ plantauerit abrahã. Si int̾ra
illa quẽ admodũ stephanus dicit. ñ acce ꝑac
hereditatẽ nec spaciũ pedis. S ea heredi

Expanded text:
fuit colonus terrae Philistinorum diebus multis. Quaeri potest quomodo apud puteum juramenti agrum plantaverit Abraham, si in terra illa, quemadmodum Stephanus dicit , non acceperat haereditatem nec p
Abbreviated transcription (Latin):
Notandũ qd̾ degeraris usq admontẽ moria
idẽ sedem templi it̃ dierũ triũ sit: & consequen¬
ter die tercio illuc ꝑuenisse dicatur. Male igit᷑
quidam abrahã putant illo tempore habitas¬
se ad quercũ mãbrȩ cũ inde admontẽ moria uix
unius diei iter plenũ sit. ꝑgebant gͦ parit̃. uene¬
runtq ad locũ quẽ ostendãt ei ds. In quo edifi¬
cauit altare. ce desuꝑ ligna cõposuit. Cunq

Expanded text:
Notandum quod de Geraris usque ad montem Moria, id est, sedem templi, iter dierum trium sit, et consequenter die tertio illuc pervenisse dicitur. Male igitur quidam Abraham putant illo tempore habitasse ad quercum Mambre, cum inde ad montem Moria vix unius diei iter plenum sit. Pergebant ergo pariter, veneruntque ad locum quem ostenderat ei Deus. In quo aedificavit al
Abbreviated transcription (Latin):
ne dubio ds ẽ. & manifeste apropħa dictus
magni consilii angłs. aut qd̃ ds̃ erat inan¬
gło. & ex ꝑsona dei angłs loquebatur. sieut
in propħis etiam solet. Nam in consequen¬
tib hoc magis uidetur apparere: ubi legit᷑.
ee uocauit angłs dñi abraham. iterũ de celo
dicens. ꝑme met ipsum uiraui dicit dñs.
Hon facile eñi inuenitur dñs xp̃c. padrem
dñm dicere. tanquã suũ dnm. illo presertĩ
tempore: antequa sumeret carnem. Nam
seam id qd torã serui accepit: nincongru¬
enter hoc dici uidet. Et scdm huiꝰ rei future ꝓ¬
phetiam: illud inpsalmo. Dñs dixit ad me.filiꝰ
nis estu: Ham neq inipso euanglo facile in¬

Expanded text:
ne dubio Deus est, et manifeste a propheta dictus est, magni consilii Angelus ; aut quod Deus erat in angelo, et ex persona Dei angelus loquebatur, sicut in Prophetis etiam solet. Nam in consequentibus hoc magis videtur apparere ubi legitur, Et vocavit angelus Domini Abraham iterum de coelo, dicens, Per memetipsum juravi, dicit Dominus. Non facile enim invenitur Dominus Christus Patrem Dominum dicere tanquam suum Dominum, illo praesertim tempore antequam sumeret carnem. Nam m id, quod formam serui accepit, non incongruenter hoc dici uidetur. nam secundum huius rei futurae prophetiam illud est in psalmo: dominus dixit ad me: filius meus es tu. nam neque in ipso euangelio facile in
Abbreviated transcription (Latin):
illuo cogitaueris inquo finẽ putes possecõ¬
sistere: semꝑdicit tibi sermo propħicus e
adhuc: uelut si loquat᷑ adce & dicat. Putas
propħa. & adhuc.Qm̃ intraint equitatu
pharao cũ quadrigis & ascensorib inmat¬
& induxit suꝑ eos dñs aquas maris. filiai
isrt ambulauerunt ꝑsiccũ inmedio man
& cu si filius isrł es: potes ambulare ꝑsici
inmedio mari. Si fueris inmedio nation
praue & ꝑuerse sicut lum̃ solis uerbũ uit
continens adgłam: potest fieri ut inmedu
peccatorũ incedentẽ te ñ infundat hume
peccati: pocest fieri ut transeuntẽ ce ꝑhune
mundũ. nulla libidinis unda resꝑgas:
nullus cupiditatis estus uerberet. Qui
eñi egyptius est & lequit᷑ pharaonẽ ille
uitiorũ fluctib mergitur. Quiuͦ sequitꝰ¬
xp̃m & sicut ille ambulauit ita & iple
ambulat: aque ei murus fiunt dextra le¬
uaq. Ipse aũt media uia incedit ꝑsiccũt

Expanded text:
illud cogitaveris in quo finem putes posse conillud cogitaveris in quo finem putes posse consistere, semper dicit tibi sermo propheticus, et adhuc: velut si loquatur ad te et dicat: Putas Propheta, et adhuc. Intravit equitatus Pharao cum quadrigis et ascensoribus in mare: et induxit super eos Dominus aquas maris. Filii autem Israel ambulaverunt per siccum in medio mari. Et tu si filius Israel es, potes ambulare per siccum in medio mari. Si fueris in medio nationis pravae et perversae; sicut lumen solis verbum vitae continens ad gloriam, potest fieri ut in medio peccatorum incedentem te, non infundat humor peccati. Potest fieri ut transeuntem te per hunc mundum, nulla libidinis unda respergat; nullus cupiditatis aestus verberet. Qui enim Aegyptius est et sequitur Pharaonem, ille vitiorum fluctibus mergitur. Qui vero sequitstum et sicut ille ambulavit, ita et ipse ambulat, aquae ei murus fiunt dextera laevaque: ipse autem media via incedit per siccum,
Abbreviated transcription (Latin):
edificatio estis. Qđ̃ gꝰ istud ẽ sc̃imoniũ quod
ñ manu hominũ factũ est s manib di pa¬
ratum: Audi sapientiam dicentẽ. quia edi¬
ficauit sibi domũ. Ego aut̃ hoc deincarna¬
cione dñi iectius incelligendum puto. Non
enim manu hominũ factũ est. idẽ ñ opere
humano cemplũ carnis edificat᷑ inuirgine.
ssic̃ p̃dixerat danihel lapis sine manib ex¬
cisus creuit & factus est mons magnus. id est
scĩmomu carnis assumpte. & sine manibus
io ẽ absq oꝑe hominũ. demonte humane
nacure. & substantia carnis excisũ. Dñe qui
c̃ẽ finis aliquis indicat᷑. Et si inaliuo scłmdi¬
cat̃᷑: aliquis sine dubio longior quidẽ. tame
ponit᷑ finis. Et quotiens scła scłorũ nomi¬
nant᷑: fortasse licet ignotus nobis. tam̃ad
statutus aliquis t̃minus indicat᷑. Qđ uͦad¬
dit in hoc loco & adhuc nullũ sensũ cermi¬
ni alicuius aut finis reliquit. Qđ cũq enin

Expanded text:
aedificatio estis . Quid ergo istud est sanctimonium, quod aedificatio estis . Quid ergo istud est sanctimonium, quod non manu hominum factum est, sed manibus Dei paratum? Audi Sapientiam dicentem: Qui aedificavit sibi domum . Ego autem hoc de incarnatione Domini rectius intelligendum puto. Non enim manu hominum factum est, id est, non opere humano templum carnis aedificatur in virgine; sed sicut supra Daniel, lapis sine manibus excisus, crescit et factus est mons magnus. Istud est sanctimonium carnis assumptae et sine manibus, id est, absque opere hominum de monte humanae naturae, et substantia carnis excisum. Domine, qis, sed esse finis aliquis indicatur; et si in aliud saeculum dicatur, aliquis sine dubio longior quidem, tamen ponitur finis. Et quoties saecula saeculorum nominantur, fortasse licet ignotus nobis, tamen a Deo statutus aliquis terminus indicatur. Quod vero addit in hoc loco, et adhuc, nullum sensum termini alicujus aut finis reliquit. Quodcunque enim
Abbreviated transcription (Latin):
& traduces ñ inquib cũq humilib ar boib¬
s in excelsis & altissimis cedris dei. Cedros
dei ego propħas & apłos puto: quib nos¬
si aduingam̃. uitis quã de egypto transtu¬
lit ds. & ꝑramos eorũ nr̃i palmites diffun¬
dant̃. atq inipsis innisi . traduces quedam
efficiam᷑ caritatis. adinuicẽ uincłis nexi: fruc¬
tũ sine dubio plurimũ afferimus. Nã om̃is
arbor que non facit fructũ bonũ excidet᷑ et
inignem micet᷑.
i preparata habitatione tua: quã preparasti
añe. Uide clementis dm̃ bonitatẽ. Nonuult
te inducere adlaborẽ: non uult ut ipse tibi
facias habitaculũ. lam te adpreparatam
deducit habitationẽ. Audi dnm in euange¬
uo dicentẽ. Auii laboraueit̃: & uos in laboreᷤᷤ
eorum introistis.¬
cit manu hominis factũs manudei. Quid
gͦ : Propt̾ce ds & plantat et edificat᷑ agricola
efficitur: structor efficit᷑. ne tibi aliquid desit:
audi & paulũ dicere. Dei agricultura dei

Expanded text:
duces non in quibuscunque humilibus arboin excelsis et altissimis cedris Dei. Cedros Dei ego prophetas et apostolos puto: quibus nos adjungamur vitis, quam de Aegypto transtulit Deus; et per ramos eorum nostri palmites diffundantur, atque in ipsis innisi, traduces quidem efficiamur, charitatis ad invicem vinculis nexi, fructum sine dubio plurimum afferimus. Nam omnis arbor quae non facit fructum, excidetur et in ignem mittetur . In praeparata habitatione tua, quam praeparasti, Domine. Vide clementis Domini bonitatem: non vult te inducere ad laborem, non vult ut ipse tibi facias habitaculum, jam te ad praeparatam deducit habitationem. Audi Dominum in Evangelio dicentem: Alii laboraverunt, et vos in laborem eorum introistiscit manu hominis factum, sed manu Dei. Quid ergo? propter te Deus et plantat et aedificat: agricola efficitur, structor efficitur, ne tibi aliquid desit. Audi et Paulum dicentem: Dei agricultura, Dei
Abbreviated transcription (Latin):
diihabent. Egyptus nanq mundus figu¬
raliter appellatur. Diligere gͦ mundum.
&: ea que miundo st̃ egyptiꝰ languorẽ. Di¬
es obseruare. & menses et cẽpora. signa requi¬
iere. stellarũ cuisib adherere: egyptiꝰ languor
e. Deseruire carm. luxurie uoluptatibus
oꝑam dare. uacare deliciis: egyptiꝰ languor

Expanded text:
tii habent. Aegyptus namque mundus figutii habent. Aegyptus namque mundus figuraliter appellatur. Diligere ergo mundum et ea quae in mundo sunt, Aegyptius languor est. Dies observare et menses et tempora, signa requirere, stellarum cursibus adhaerere, Aegyptius languor est. Deservire carnis luxuriae, voluptatibus operam dare, vacare del
Abbreviated transcription (Latin):
Inae & scriptum ẽ. Consticuit dñs poplo
luo legem & iudicia: et cẽpcauit eũ. Alioqͦq
sensu qd aque amare ligno inle suscepto
auscescunt: inditio erat a maritudinẽ gen¬
uum ꝑlignũ crucis xp̃i inusũ dulcedinis
cepta atq iudicia: & ibi cẽptauit eũ dicens
diaudieris uocẽ dm̃ dei tui. & qd rectumẽ
coam eo feceris. & obedieris mandatis eius.
custodierisq omnia precepta illiꝰ cuctum
languorẽ quẽ posuu in egypto non inducã
suꝑte. Ego eñi dñs sanator tuus. & reliqua.
Quo uidet̃ dicere: ꝗd siquis seruet mandatadi
nullam egritudinẽ patiat᷑: Hoc ẽ. neq fe¬
briat neq alios dolores corporis ferat: Non
puto qł hec sint que promictant᷑ diuma
mandata seruantib. Auo quin indicio no¬
bis est. iob iustissimꝰ. & cotiꝰ pietatis obseruan¬
tissimus.qui acapite usq ad pedes repletur
ulcere pessimo. Non gͦ his carere dicuntur
infirmitatib qui mandata custodiunt:
s non habebunt infirmitates qual egyp¬

Expanded text:
s populo suo legem et judicia, et tentavit eum . Alio quoque sensu, quod aquae amarae ligno in se suscepto dulcescunt, indicio erat amaritudinem gentium per lignum crucis Christi in usus dulcedinis aecepta atque judicia, et ibi tentavit eum dicens: Si audieris vocem Domini Dei tui, et quod rectum est coram eo feceris, et obedieris mandatis ejus, custodierisque omnia praecepta illius, cunctum languorem quem posui in Aegypto, non inducam super te. Ego enim Dominus Salvator tuus, et reliqua. Quod videtur dicere quod si quis servet mandata, nullam aegritudinem patiatur, hoc est neque febrim, neque alios dolores corporis ferat. Non puto quod haec sint quae promittantur divina mandata servantibus; alioquin indicio nobis est Job justissimus et totius pietatis observantissimus, qui a capite usque ad pedes repletur ulcere pessimo. Non ergo his dicuntur carere infirmitatibus, qui mandata custodiunt: sed non habebunt illas infirmitates quas Aegyp
Abbreviated transcription (Latin):
timor & tremor: quia senserunt magnitudi¬
ñe brachii eius. Hinc etiam tabuerunt õs
habitantes chanaan:qui mutabiles inter¬
pretantur et mobiles:cũ uident moueri
regna sua: alligarifortẽ & uasa eiꝰ diripi.
Peniat gͦ suꝑ eos timor et tremor. magni¬
tudinis brachii cui. Quid timent de¬
mones:quid tremunt: Sine dubio erucẽ
xp̃i inqua triumphatisunt: inqua exuti
sunt principatus eorũ & potestates. Timo
gͦ et tremor cadet suꝑ eos: cũ signũ in nob̾
crucis uiderint fidelit̃ fixũ:et magnitudi¬
nẽ brachii illiꝰ qd̾ dñs expandit incruce sic̃
dicit. Totadie expandi manus meas adpo¬
płm non credentẽ: & contradicentẽ mͥ.slon
te gͦ alit̾ timebt̃: nec alit̃ tremor tuus ueni

Expanded text:
timor et tremor, quia senserunt magni tuditimor et tremor, quia senserunt magni tudinem brachii ejus. Hinc etiam tabuerunt omnes habitantes Chanaan, qui mutabiles interpretantur et mobiles, cum vident moveri regna sua, alligari fortem, et vasa ejus diripi. Veniat ergo super eos timor et tremor magnitudinis brachii tui. Quid timent daemones, quid tremunt? Sine dubio crucem Christi, in qua triumphati sunt, in qua exuti sunt principatus eorum et potestates. Timor ergo et tremor cadet super eos, cum signum in nobis crucis viderint fideliter fixum, et magnitudinem brachii illius quod Dominus expandit in cruce, sicut dicit: Tota die expandi manus meas ad populum non credentem et contradicentem mihi . Non te ergo al
Abbreviated transcription (Latin):
iusticia: consolat᷑ etiam eum ꝑconsolationẽ
sp̃s sc̃i inuitute sua ⁊ inreqͥe sc̃a sua. futuroꝵ
nanq spes laborantib requiem parit: sicut¬
& inagone positis dolorẽ uulnerũ mitigat
sunt: dolores compreh endert̃ habitan¬
cesphilistum. Tunc festinauerunt duces edo
et principes moabitarũ: apprehendit eos
tremortabuerunt om̃s habitatores chana¬
an.Quantũ adhistoriam ꝑtinet: nullum
ex his gentib int̾fuisse mirabilib que fac¬
tasunt constat. Quomͦ gͦ uidebunt᷑ tremo¬
re de territe: uel festinasse ut dicit. uel irate
ẽẽ philistiim & moabite & edom et relique
quas enumerat nationes: S si redeamus
ad intelligentiam sp̃alem. inuenies qua
philistiim idẽ cadentes poculo & edom qui
interpretatur terrenus trepidant: et horũ
omnium principes cursitant & pauent
constricti dolorib: cũ uident regna sua q̃
ininferno sunt. penetrata abeo qui descen¬
dit ininferiora terre:ut eriperet cos qui pos¬
sidebantur amorte. Hĩc cos cõprehendit

Expanded text:
stitia: consolatur etiam eum per consolationem Spiritus sancti in virtute sua et in requie sua. Futurorum namque spes laborantibus requiem parit, sicut et in agone positis dolorem vulnerum mitigat atae sunt: dolores comprehenderunt habitantes Philistihim. Tunc festinaverunt duces Edom et principes Moabitarum: apprehendit eos tremor, tabuerunt omnes habitantes Chanaan. Quantum ad historiam pertinet, nullum ex his gentibus interfuisse mirabilibus quae facta sunt, constat. Quomodo ergo videbuntur tremore deterritae vel festinasse, ut dicit, vel iratae esse Philistihim et Moabitae et Edom, et reliquae quas enumerat nationes? Sed si redeamus ad intelligentiam spiritualem, invenies quia Philisthiim, id est caventes poculo, et Edom qui interpretatur terrenus, trepidant, et horum omnium principes cursitant et pavent constricti doloribus cum vident regna sua, quae in inferno sunt, penetrata ab eo qui descendit in inferiora terrae ut eripiat eos qui possidebantur a morte. Hic eos comprehendit
Abbreviated transcription (Latin):
ost hec dicit quia ueneit̾ in helim
& erant ibi duodecim fontes aquar̾:
et septuagita arbores palmarũ. Dutas
ñ habet aliquio rationis. qd̾ nonante in
helim ducit᷑ popłs ubi erant duodecum
fontes aquarũinquib nichil amaricuda¬
nis inuenerat. immo potius ubi erat ame¬
nicas plurima ex densitate palmarũ.h pͥmo
duictus ad aquas salsas & amaras. quib ꝑlig¬
num monstratũ addño dulcib effectis. post¬
eauenit᷑ adfonces: Sihistoriã solam sequam̃.
non multum nos edificat: scire adquem
locũ primo uenerint. ad quẽ scđo. Si uͦ ri¬
memur in his misteriũ iatens. inueniemꝰ
ordine fidei. Primo eñi ducit᷑ popłꝰ aolie¬
teram legis: abhac donec ꝑmanet in ama¬
ricudine sua recedere non potest. Cii uero
plignũ uite dulcis fuerit effecta & incelli
Qlexspiritalit̃ ceꝑit. cunc deuereri cesta¬
Aplicos fontes Ibi etiam arbores reperient̃
septuaginta palmarũ. Non em̃ soli duo¬
decim aplifidem xp̃i predicarunt: s & alii

Expanded text:
ost haec dicit, quia venerunt in Elim: et erant ibi duodecim fontes aquarum et septuaginta arbores palmarum . Putas non habet aliquid rationis, quod non ante in Elim ducitur populus, ubi erant duodecim fontes aquarum, in quibus nihil amaritudinis invenerat; imo potius, ubi erat amoenitas plurima ex densitate palmarum. Sed primo ductus ad aquas falsas et amaras, quibus per lignum monstratum a Domino dulcibus effectis, postea venitur ad fontes. Si historiam solam sequamur, non multum nos aedificat scire ad quem locum primo venerunt, ad quem secundo. Si vero rimemur in his mysterium latens, invenimus ordinem fidei. Primo enim ducitur populus ad litteram legis: ab hac donec permanet in amaritudine sua, recedere non potest. Cum vero per lignum vitae dulcis fuerit effecta, et intelligi lex spiritualiter coeperit, tunc de Veteri Testaodecim apostolicos fontes. Ibi etiam arbores reperientur septuaginta palmarum. Non enim soli duodecim apostoli fidem Christi praedicaverunt, sed et alii
Abbreviated transcription (Latin):
hereditatis tue. Nonuult nos dñs inegypto
plantare. nec indeiectis & humilib locis:
s inmonte hereditatis sue uult plantare
quos plantat. Prophadicit. Uincam exegyp¬
cotranstulisti: expulisti gentes & plancasti
cam. Puiũ iter fecisti ante eam: plantasti ra¬
dices eiꝰ &e repleuit terram. Operuic monteᷤᷤ
umbra ciꝰ: et arbusta eiꝰ cedros dei. Aduer¬
tis iam quomͦ plantat ds̃ et ubi plantat:
Nonplantat inuallib s inmontib excel¬
sis & sublimib locis quos eñi educit ex
egopto quos de scło adducit adfidẽ. ñ uult
cos icerum in humilib collocare: s conũ¬
sationẽ eorum uult ẽẽ sublimen. Uult nõ
inmontib habitare: s & inipsis montib

Expanded text:
haereditatis tuae. Non vult nos Deus in Aegypto haereditatis tuae. Non vult nos Deus in Aegypto plantare, nec in dejectis et humilibus locis, sed in monte haereditatis suae vult plantare quos plantat. Propheta dicit: Vineam ex Aegypto transtulisti, expulisti gentes et plantasti eam. Pervium iter fecisti, ante eam plantasti radices ejus, et replevit terram. Operuit montes umbra ejus, et arbusta ejus cedros Dei . Advertis jam quomodo plantat Deus et ubi plantat? Non plantat in vallibus, sed in montibus, in excelsis et sublimibus locis. Quos enim educit ex Aegypto, quod de saeculo adducit ad fidem, non vult eos iterum in humilibus collocare, sed conversationem eorum vult esse sublimem. Vult nos in montibus habitare, sed et in ipsis
Abbreviated transcription (Latin):
datisumus. Ueniens aut̃ xp̃c redemit nos
cũ seruremꝰ illi dño: cui nos met ipsos peccã¬
do uendidimꝰ &̾ ita uidet̃ canquã suos qui¬
dem recpisse quos creauerat: tanquã alie¬
nos aut̃ adquisisse quialienum sibi anm̃
peccando quesiuerant. S fortasse recte qͥ¬
sanguinẽ suum dedit. Quid tale aũt ut
nos mercaret᷑ etiam diabolus dedit: Cigo
siuidetur ausculta. Homicidiũ pecunia
diaboli est. Iue eñi abinitio homicida ẽ.
fecisti homicidiũ: diaboli pecuniã susce¬
pisti. Ad ulceriũ diaboli pecunia est. Dia¬
boli enim imago meo ẽ & suꝑscriptio. Cõ¬
misisti adulcerium: accepisti adiabolo nũ¬
misma.furtum. falsũ cestimoniũ. rapaci¬
cas uolentia. Hec omnia diaboli censusẽ
& diaboli chesaurus. T̃ alis em̃ pecunia. de
eiꝰ moneta procedit. Hac gͥ pecunia emit
ile quos emit: et efficit sibi seruos omnes
quide huiꝰcemodi censu eiꝰ quantulũ cũs
usceperint. Inducens planta eos inmonte

Expanded text:
dati sumus. Veniens autem Christus redemit nos, dati sumus. Veniens autem Christus redemit nos, cum serviremus illi domino cui nosmetipsos peccando vendidimus. Et ita videtur tanquam suos quidem recepisse quos creaverat, tanquam alienos autem acquisisse qui alienum sibi dominum peccando quaesiverant. Sed fortasse recte qusanguinem suum dedit. Quid tale autem ut nos mercaretur, etiam diabolus dedit? Ergo si videtur ausculta: Homicidium pecunia diaboli est. Ille enim ab initio homicida est. Fecisti homicidium, diaboli pecuniam suscepisti; adulterium, diaboli pecunia est: diaboli enim in eo imago est et superscriptio. Commisisti adulterium, accepisti a diabolo numisma: furtum, falsum testimonium, rapacitas, violentia, haec omnia diaboli census est et diaboli thesaurus. Talis enim pecunia de ejus moneta procedit. Hac igitur pecunia emit ille quos emit, et efficit sibi servos omnes, qui de hujuscemodi censu ejus quantulumcunque susceperint. Introduces et plantabis eos in monte
Abbreviated transcription (Latin):
reat popłs cuus dñe: popłs tuushic quẽ
ad quisisti. S si ipse dr̃s creator ẽ omiuum.
uãndũ ẽ quomꝰ hic ad quisisse dicat᷑. que
suaee non dubium ẽ. Dicit᷑ & in alio can¬
uo deuteronomii. Nonne hic ẽ iple ds
uius. qui fecit & creauit te. et ad quisiuit
e. Uiaet᷑ eñi unusquisq illud adquirere
poñ fuit suum. Inde deniq & heretici di¬
cunt de saluatore. quia n erant sui quos
adquisiuit. Dato & enĩ precio mercatꝰ est
homines quos creato fecerat: & certum ẽ
aiunt unũquẽq illud emere qd suum
n est. Apt̃s eñi aic. Precio empti estis. S
audi quid dicit propħa. Peccatis urĩs ue¬
nundati estis: & pro iniquitatib urĩs di¬
misi matrẽ uram. Uides g̃ quia dei quidẽ
creatura om̃s sumus: unusquisq uͦ pecca¬
tissuis uenundat᷑: & pro miquitatib suiᷤ
aproprio creatore discedit. Dei gͥ sumus
seđ̃m qd̃ ab eo creati simus: effecti uͦ sumꝰ
serui diaboli scm qd peccatis nr̃is uenun¬

Expanded text:
ne, populus tuus hic quem acquisisti. Sed si ipse Dominus creator est omnium, videndum est quomodo hic acquisisse dicatur quae sua esse non dubium est. Dicitur et in alio cantico Deuteronomii: Nonne hic ipse Deus tuus, qui fecit te, et creavit te, et acquisivit te ? Videtur enim unusquisque illud acquirere quod non fuit suum. Inde denique et haeretici dicunt de Salvatore quia non erant sui quos acquisivit. Dato etenim pretio mercatus est homines, quos Creator fecerat; et certum est, aiunt, unumquemque illud emere quod suum non est. Apostolus enim ait: Pretio empti estis . Sed audi quid dicit propheta: Peccatis vestris venundati estis, et pro iniquitatibus vestris dimisi matrem vestram . Vides ergo quia Dei quidem creaturae omnes sumus, unusquisque vero peccatis suis venundatur, et pro iniquitatibus suis a proprio Creatore discedit. Dei ergo sumus, secundum quod ab eo creati sumus; effecti vero sumus servi diaboli, secundum quod peccatis nostris venun
Abbreviated transcription (Latin):
tuus hic quẽ ad quisisti. fieri tanquã la¬
pidem nonẽ natura c̃ẽ lapidẽ. Non enim
fieret nisi qd̾ ñ erat. hoc propt̃ illos dici¬
mus qui male nature pharaonẽ uel egy¬
tios dicunt fuisse. & non ex arbitrii libtade
in hoc ẽẽ deductos: s et propt̃ eol quicrea¬
torẽ dm̃ accusant tanquã seuũ qui ho¬
mines uertat in lapides. Higͦ priusquã
blasphement considerent sũma libratio¬
ne que scripta sunt. Noneñi dixit fiant
tanquã lapis & tacuit: s tempus statuis
et mensuram condẽpnationis decernit
Ait enim. Bonec ꝑtranseat popls tuulds¬
mine: quo scilicet post transitum popuii
unt tanquã lapides. in quo mͥiudetus
ptopmie aliquid latere. Uideo era quia por
uob q ui fuit ante nos factus est tanquã
apl aurus & incredulus. uerũ non eatenꝰ
at n lapidis natura ꝑmaneat: s donec ꝑ¬
gtnseat ipħ hic: ppłs quẽ acquisunt. Cecitas enĩ
apar te ꝯtigit i srł illo sed̾m carnẽ: uonec plenitu

Expanded text:
ste, quem possedisti. » Fieri tanquam lapidem, non est natura esse lapidem; non enim fieret, nisi quod non erat. Hoc propter illos dicimus, qui malae naturae Pharaonem, vel Aegyptios dicunt fuisse, et non ex arbitrii libertate in haec esse deductos; sed et propter eos qui creatorem Deum accusant, tanquam saevum, quod homines vertat in lapides. Hi ergo priusquam blasphement, considerent summa libratione, quae scripta sunt. Non enim dixit, fiant tanquam lapis, et tacuit, sed tempus statuit et mensuram condemnationis decernit: ait enim, « donec transeat populus tuus. » Quo scilicet post transitum populi non sint tanquam lapides, in quo mihi videtur prophetiae aliquid latere. Video enim quia prior populus, qui fuit ante nos, factus est tanquam lapis, durus et incredulus. Verum non eatenus ut in lapidis natura permaneat, sed donec transeat populus hic, populus quem acquisivit. Caecitas enim ex parte contingit in Israel illo