comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
euidentissimo testimonio. Si eñi oraue¬
ro inquit lingua. sp̃s meus orat. mens
autẽ mea infructuosa. ẽ. Cũ gͦ linguam
intelligatur hoc loco obscuras se dicere &
misticas significationes. a quib si intellec.¬
tum m̃tis remoueas. nemo ȩdificatur au¬
diendo quod ñ intelligit: unde etiam dicit.
qui eñ loquit᷑ lingua ñ hominib loquitur
s dõ: nemo eñĩ audit. sp̃s autẽ loquitur
mysteria. satis indicat eam se linguã hoc
loco appellare ubi sunt significationes. ue¬
lit imagines rerũ ac similitudines: quȩ
ut intelliganturs. indigent mentis optutu.
Cum autẽ n intelligunt᷑: in spu eas dicit
.eẽ. ñ inmente. Unoe aꝑtius ait. Si be¬
nedixeris in spũ:. quis suppla locũ idiotȩ
Quomͦ dicit am̃suꝑ tuam benedictionẽ. quͣ¬
doquidẽ nescit quid dicas: Quiagͦ etan
lingua io. ẽ. menbro corporis quoo nouens
pore cumlogumur. signa
utiq re¬
num dantur. ñ resipse ꝓfe¬
runtira:
ꝓtea trans lato uerbo lingũa
appel¬

Expanded text:
evidentissimo testimonio. Si enim oravero, inquit, lingua, spiritus meus orat, mens autem mea infructuosa est. Cum ergo linguam intelligatur hoc loco dicere obscuras et mysticas significationes, a quibus si intellectum mentis removeas, nemo aedificatur, audiendo quod non intelligit; unde etiam dicit, Qui enim loquitur lingua, non hominibus loquitur, sed Deo; nemo enim audit, spiritus autem loquitur mysteria: satis indicat eam se linguam hoc loco appellare, ubi sunt significationes velut imagines rerum ac similitudines, quae ut intelligantur, indigent mentis obtutu. Cum autem non intelliguntur, in spiritu eas dicit esse, non in mente: unde apertius ait, Si benedixeris spiritu; qui supplet locum idiotae, quomodo dicet "amen" super tuam benedictionem, quandoquidem nescit, quid dicas? quia ergo etiam lingua, id est membro corporis, quod mouemus in ore, cum loquimur, signa utique rerum dantur, non res ipsae proferuntur, propterea translato uerbo linguam appel
Abbreviated transcription (Latin):
Maria p̃t̾ uirũ. Libera in paulo adar¬
guendũ. humilis in pecro adobȩdientũ.
humana in xp̃ianis ad confitendũ. diuinͣ
in xp̃oad ignoscendum. Aemulamins
spiritalia: magis autẽ ut ꝓphetetis. Qui
enĩ loquitur lingua:. ñ homitib loquit᷑
s deo. Nemo enuim audit. Sp̃u autẽ lo¬
quiturꝰ mystĩa. Nam qui ꝑphetat. homi¬

Expanded text:
Maria praeter uirum, libera in Paulo ad arMaria praeter uirum, libera in Paulo ad arguendum, humilis in Petre ad oboediendum, humana in christianis ad confitendum, diuina in Christo ad ignoscenduspiritalia magis autem ut prophetetis qui enim loquitur lingua non hominibus loquitur sed Deo nemo enim audit Spiritu autem loquitur myst
Abbreviated transcription (Latin):
si forte interp̃tetur: ut ecclĩa ȩdificationẽ
accipiat. Nunc autẽ fr̃s si uenero a duos
linguis loquens. quid uob̃ ꝓdero nisi uo
bis loquar. aut inreuelatione. aut sci¬
entia. aut ꝓpħia. aut doctrina: Et

Expanded text:
si forte ut interpretetur ut ecclesia aedificationem accipiat nunc autem fratres si venero ad vos linguis loquens quid vobis prodero nisi si vobis loquar aut in revelatione aut scientia aut prophetia aut in doctrina t
Abbreviated transcription (Latin):
e tooneũ. Ub sunt enĩ illatria ꝓpt̃ que
manimo ȩcdificanta. om̃iũ diuinorũ libroꝵ
machinam̃ta consurgunt. fides. spes. cari¬
tas. nisi in animo credente quod ñ dũuid&e:
&e sꝑante atq amante quod credit: Ama¬
tur gͦ & quod ignorat᷑. s tam̃ creditur.
NInmrũ aũt cauendũ ẽ. ne credenis animꝰ

Expanded text:
idoneum. Ubi sunt enim illa tria, propter quae in animo aedificanda omnium divinorum Librorum machinamenta consurgunt, fides, spes, charitas ; nisi in animo credente quod nondum videt, et sperante atque amante quod credit? Amatur ergo et qui ignoratur; sed tamen creditur. Nimirum autem cavendum est, ne credens animus
Abbreviated transcription (Latin):
nstandũ ẽ at illio & inherentũ illi. ut
p̃sente ꝑfruamur. aquosumus: quo ab¬
ente nec. eẽ. possemis. Cũ eñĩ ꝑ fidẽ ad¬
huc ambulamus. ñ ꝑ speciẽ. ñoũ utiq ui¬
demusdm̃. sicut toẽ ait. facie at faciem.
qũẽtam̃ nisi nunc iam diligamus:. nũqͣm
udebimus. S quis diligit quod ignorat:
Scriꝰ aliquit: & ñ diligi potest. Diligi aũt
quod nescitur. quero utrũ possit. Quia siñ
potest. nemo diligit dm̃ antequã sciat.
quio : dm̃scire. nis eumm̃te conspicere.
firmeq ꝑciꝑe . Nor eñi corpus. ẽ: ut car¬
neis oculis inquiratur. S & prius qũa ua¬
leamus conspicere atq ꝑciꝑe dm̃. sicut con¬
spici & ꝑcip potest: quod mititois cordib
hc&. Beat enĩ mund coro es qura ipsi dm̃
utoebunt. nis ꝑ fioẽ diligatus. ñ pot̾̃it¬

Expanded text:
standum est ad illud et inhaerendum illi, ut praesente perfruamur a quo sumus, quo absente nec esse possemus. Cum enim per fidem adhuc ambulamus, non per speciem , nondum utique videmus Deum, sicut idem ait, facie ad faciem : quem tamen nisi nunc jam diligamus, nunquam videbimus. Sed quis diligit quod ignorat? Sciri enim aliquid et non diligi potest: diligi autem quod nescitur, quaero utrum possit; quia si non potest, nemo diligit Deum antequam sciat. Et quid est Deum scire, nisi eum mente conspicere, firmeque percipere? Non enim corpus est, ut carneis oculis inquiratur. Sed et priusquam valeamus conspicere atque percipere Deum, sicut conspici et percipi potest, quod mundicordibus licet; Beati enim mundicordes, quia ipsi Deum videbunt : nis
Abbreviated transcription (Latin):
ñdum habe: deficit indolore quẽ pati-¬
tur. Multa gͦ multa sunt inistoscło.
Intus foris: ꝓrsus ñ cessant. Abundant
scantala. Nemo illa sentit: nisi qui gradit᷑
cum uiderit. Caritas eñi quȩ tercia nob̃
at iungitur ad fioẽ & ad sp̾e. maior. ẽ:
supra fioẽ ce spẽ. Quia side ᷤͤ rerum. ẽ.
quȩ ñ uidentur: erit autẽ species cum
uisȩ fueruit. Et spes rei. ẽ. quȩ ñ tenet᷑:
adueniente ipsarẽ. ñ erit iam spes. qr
tenebimus ñ sꝑabunus. Caritas autem
ñnouit nisi crescere magis magisq Si
eni amanius quẽ ñ utdemus : quomodo
amatiri suimis cũ utoerimus:: Incip̾¬

Expanded text:
nondum habet, deficit in dolore quem patinondum habet, deficit in dolore quem patitur. Multa ergo mala sunt in isto saeculo, intus, foris; prorsus non cessant, abundant scandala: nemo illa sentit, nisi qui graditur cum viderit. Charitas enim quae tertia nobis adjungitur ad fidem et spem, major est supra fidem et spem : quia fides rerum est quae non videntur; erit autem species cum visae fuerint: et spes rei est quae non tenetur; quae adveniente ipsa re, non erit jam spes, quia tenebimus, non sperabimus: charitas autem non novit nisi crescere magis magisque. Si enim amamus quem non videmus, quomodo amaturi sumus cum viderimus? Desi
Abbreviated transcription (Latin):
mutabilis sit & figatur in illo: & ñ ni¬
tos et fluctu&. ñ agitetur: sicat ipse
mͦ uocatur. Tunc ñ spes s res erit. Lan
diuuocatur spes: quanduu ñ uidet᷑ quod
sꝑatur. Dicente aplõ. Spes autẽ quȩ ui¬
decur: n̾ẽ spes. Quoo eñiuid& quis qͥo
sꝑat: Si autẽ quod ñ utoemus sꝑamus:
ꝑ patientiam expectamus. Modo gͦ pa-
tientia necessaria ẽ: quantui ueniat qt̃
ꝓmissũ ẽ. Nemogͦ  patiens ẽ. in bonis.
Quando exigitur de homine patien¬
tia in malis agit. quando dr̃ patiens esto.
tolera sustine. molestia. ẽ: fub quate d̃s
uult. ẽẽ. fortẽ. tolerantẽ. longanimũ pa¬
tientẽ. S nunquid decipit qui ꝓmi¬
sit : medicus exerit ferrum ad secanda
uulnera: & dicit e quẽ secturus. ẽ. Pati¬
ens esto. sustine. tolera. In dolorib exigit
patientiam: s post dolores ꝓmitcit sa-¬
lutẽ. Et ille qui tolerat dolores inferro
medici. nisi sib ꝓponat sanitatẽ quã

Expanded text:
mutabilis sit, et figatur in illo, et non numutabilis sit, et figatur in illo, et non nutet et fluctuet, non agitetur; sicut ipse do vocatur; tunc non spes, sed res erit. Tamdiu enim vocatur spes, quamdiu non videtur quod speratur, dicente Apostolo: «Spes autem quae videtur, non est spes: quod enim videt quis, quid sperat? Si autem quod non videmus speramus, per patitientia necessaria est, quamdiu veniat quod promissum est. Nemo autem patiens est in bonis. Quando exigitur de homine patientia, in malis agit: quando dicitur, Patiens esto, tolera, sustine, molestia est, sub qua te Deus vult esse fortem, tolerantem, longanimem, patientem. Sed numquid decipit qui promisit? Medicus exserit ferrum ad secandum vulnera, et dicit ei quem secturus est, Patiens esto, sustine, tolera: in doloribus exigit patientiam, sed post dolores promittit salutem. Et ille qui tolerat dolores in ferro medici, nisi sibi proponat sanitatem, quam
Abbreviated transcription (Latin):
ex toto. Iuia fide & spei iamꝰ res ipsa quȩ
credatur & speretur. s quȩ iudeatur
teneaturq succed&e: caritas autẽ quȩ his
trib maior.ẽ. ñ auferatur s augeatur
ce impleatur: contẽplata quod credebat
&e quod sꝑabat indepta. Inqua plenitu¬
dine caritatis. p̃ceptũ illito implebitur:
diliges dñm dm̃ tuum ex toto corde tuo.
& extota anima tua. & extota m̃te tua.
Hamcũ ẽ. ad huc aliquio carnalis concu¬
piscentie quod uł continendo frenetur:
ñ om̃tinodo ex tota anima diligit᷑ d̃s.
Non eñi caro sine anima concupiscit.
qũauis caroconcupiscere dicatur: quia¬
carnalit̃ anima concupiscit. Nullum ex tractat¬
aliut canticum nos doc&e ds̃ fidei. spe.
&e caritatis. ut fides nr̃a fixma sit in ipso.
qu̾adiu ñ illũ utoemus credentes in eũ quẽ
ñ utdemus: ut gaitoeamus cũ uid erimus.
Et fide nr̃e succedat species lucis eius.
ub iam ñ nob̃ dicetur crede quod ñ uides:
s gaude quia utoes. Spes &̃ em̃ nr̃a incõ¬

Expanded text:
ec est nunc et spei. Nam res ipsa non quae credatur et speretur, sed quae videatur teneaturque, succedit; charitas autem, quae in his tribus major est, non auferatur, sed augeatur et impleatur: contemplata quod credebat, et quod sperabat adepta: in qua plenitudine charitatis, praeceptum illud implebitur: « Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo,  ex tota anima tua, et ex tota mente tua . Nam cum est adhuc aliquid carnalis concupiscentiae, quod vel continendo frenetur, non omni modo ex tota anima diligitur Deus. Non enim caro sine anima concupiscit, quamvis caro concupiscere dicatur, quicarnaliter anima concupiscit. Tunc eritaliud canticum nos docet Deus, nisi fidei, spei, et charitatis: ut fides nostra firma sit in ipso, quamdiu non illum videmus, credentes in eum quem non videmus, ut gaudeamus cum viderimus, et fidei nostrae succedat species lucis ejus, ubi jam non nobis dicetur, Crede quod non vides; sed, gaude quia vides. Spes etiam nostra incom
Abbreviated transcription (Latin):
obmutescite. Pruis gͦ discerne fidẽ ttiã.
a fide demonis. Unde eñĩ discreta: De¬
mones hoc dixerunt tremendo: petrus
amando. Adoe gͦ spẽ: fidei. Et quȩ spes
.ẽ. nis de aliqua conscientiȩ bouitate.
Spe  ipsi adde caritatẽ. Id÷ suꝑeminentẽ
uiam. Habemus dicente aplõ. suꝑemi¬
nentẽ uram uob̃ demonstro. Fides enĩ quȩ¬
ꝑ dilectionẽ oꝑatur. sine spe. eẽ. ñ pocest.
Cũ autẽ uenertinus: iamerit ib fioes. Di¬
cetur nob̃ crede : ñutiq. Uidebimus eum:.
contẽplabun᷑ eũ. Dilectissim filii dĩ sumus:
&e ĩtoũ apparuit quto erimus. Qurañdum
apparuit: ideo stoes. Scimus quod cũ appa

Expanded text:
multi . Prius ergo discerne fidem tuam a fide daemonis. Unde eam discernis? Daemones hoc dixerunt timendo, Petrus amando. Adde ergo fidei spem. Et quae spes est, nisi de aliqua conscientiae bonitate? Speique ipsi adde charitatem. Desuper eminentem viam habemus, dicente Apostolo, Supereminentem viam vobis demonstro: Si linguper dilectionem operatur, sine spe esse non potest. Cum autem venerimus, jam erit ibi fides? dicetur nobis, Crede? Non utique. Videbimus eum, contemplabimur eum. Dilectissimi, filii Dei sumus, et nondum apparuit quod erimus. Quia nondum apparuit,
Abbreviated transcription (Latin):
anebimis. Etiam reserit ñ spes. Caritas
quio Nũquio & ipsa mͦ ẽ. & tunc ñ erit.
Samamus credendo & ñ uidendo: qͣmͦ
imabimus utdendo & tenendo Ergo
antas ñ tantũ erit. s ꝑfecta erit. sicut

Expanded text:
tenebimus, et jam res erit, non spes. Charitas quid? numquid et ipsa modo est, et tunc non erit? Si amamus credendo et non videndo; quomodo amabimus videndo et tenendo? Ergo charitas erit, sed perfecta erit: sicut
Abbreviated transcription (Latin):
nixus: eaq inconcusse retineus. ñ moi¬
gte scripturis nisi ad alios instruendos. Ita
qr ꝑ hec tria etiã insolititoine sine coditi¬
b uiuunt. Unde uullis arbitror iã im¬
plectũ. cẽ: quod dictũ. ẽ. Siue ꝓpłnȩ eua¬
cuabunt᷑. siue linguȩ cessabunt. siue sci¬
entia euacuabitur. Quib tam̃ quasi ma¬
chinis tantȩ fide spei & caritatis. in eis
surrexit instructio. ut ꝑfectum aliquto
tenentes ea quȩ sunt ex parte ñquȩrant.
ꝑfectum sane quantũ inhac uita potest.
Nam incõꝑationem futurȩ uitȩ. nullius
quit spes. fides. caritas. tria hȩc. Mai¬
or autẽ horũ caritas. uia & cũquisq
ad ȩcña ꝑuenerit: duob istis dectoentib

Expanded text:
nixus eaque inconcusse retinens non indinixus eaque inconcusse retinens non indiget scripturis nisi ad alios instruendos. itaque multi per haec tria etiam in solitudine sine codicibus uiuunt. unde in illis arbitror iam impletum esse quod dictum est: siue prophetiae, euacuabuntur, sine linguae, cessabunt, siue scientia, euacuabitur, quibus tamen quasi machinis tanta fidei et spei et caritatis in eis surrexit instructio, ut perfectum aliquid tenentes ea quae sunt ex parte non quaerant: perfectum sane, quantum in hac uita potest; nam in comparatione futurae uitae nullius quit, fides, spes, caritas, tria haec: maior autem horum est caritas, quia et cum quisque ad aeterna peruenerit,
Abbreviated transcription (Latin):
ritas. Iria hȩc sunt quib oe scientia om̃u
& ppħia militat: fides. spes. caritas. Set
fidie succedit species quã ud ebimus: & spei
succedit beatitudo ipsa. ao quã ꝑuentur.
sumus. Caritas autẽ istis decidentib auge¬
bitur potuis. Si eñĩ credendo diligimus qt̃
ñdũ uidemus: quantomagis cũ uidere cȩ¬
ꝑimus : Et si sꝑandodiligimus quo ñ dũ ꝑ¬
uenimus: quantomagis cũꝑuenerimus:
Int̃ tẽporalia quippe atq ȩc̃na hoc imnt̃. ẽ.
quod temporale aliquio plus diligit᷑ ante¬
quã habeatur: uilescit autem cũ aouenerit.
Noneñi satiat animam cui uera & certa. ẽ.
sedes ȩceriuitas. Aeternũ autẽ ardentits
diligitur adeptũ: quã desideratũ. Nulli
eñi desiderant pluscõnceditur de illo exi¬
stimare quã se ht̃. ut e uilescat quãmͣinꝰ
inuenerit: s quantũquisq ueniens exist¬
mare potuerit. plus ꝑueniens inuencu¬
rus. ẽ. Homo itaq fide. spe. caritate. sub¬

Expanded text:
Itaque tria haec sunt quibus et scientia omnis et prophetia militat: fides, spes, charitas. Sed fidei succedit species quam videbimus, et spei succedit beatitudo ipsa ad quam perventuri sumus: charitas autem etiam istis decedentibus augebitur potius. Si enim credendo dilignondum uidemus, quanto magis, cum uidere coeperimus? et si sperando diligimus quo nondum peruenimus, quanto magis, cum peruenerimus ? inter temporalia quippe atque aeterna hoc interest, quod temporale aliquid plus diligitur, antequam habeatur, uilescit autem, cum aduenerit — non enim satiat animam, cui uera est et certa sedes aeternitatis — aeternum autem ardentius diligitur adeptum quam desideratum. nulli enim desideranti conceditur plus de illo existimare quam se habet, ut ei uilescat, cum minus inuenerit, sed quantum quisque ueniens existimare potuerit, plus perueniens inuenturus est. Homo itaque fide, spe et caritate sub
Abbreviated transcription (Latin):
uistus exstoe uiuat. finisq p̃cept sit ca¬
ritas de coroe puro & conscientia bona:
side ñ ficta. naneantq ad formandã uitã
fidelium. tria hȩc fides. spes caritas. unte
fieri potest. ut parescum aliquo mores
habeat. qui hȩc tria cũ illo pariañ habe.
Iui eñi aluto credit. aluito sꝑat. aliud amat
necesse. ẽ. ut alit̃ uiuat. Et siusus quarun¬
dam rerum similis uidetur nobis. ẽẽ. cum
gentib sicut cib & potus. tectorũ uestim̃¬
torum. lauacrorum. & qui ex nr̃is conu¬
galẽ uitã geriuit. uxorũ ducentaiũ &
Babendarũ. filiorũ gignentorũ & muri¬
endorũ. hereditandorũ: longe tam̃ alt̃
ins rebus utitur. qui ao aliũ finẽ ulim
eani refert. & alit̃ ex his deo gr̃as agit. de
quo praua & falsa ñ credit: eaisdẽ res ñ ad¬

Expanded text:
cepti sit caritas de corde puro et conscientia bona et fide non ficta maneantque ad formandam uitam fidelium tria haec: fides, spes, caritas: unde fieri potest, ut pares cum aliquo mores habeat, qui haec tria cum illo paria non habet? qui enim aliud credit, aliud sperat, aliud amat, necesse est, ut aliter uiuat. et si usus quarundam rerum similis uidetur nobis esse cum gentibus, sicut cibi et potus, tectorum. uestimentorum, lauacrorum, et qui ex nostris coniugalem uitam gerunt, uxorum ducendarum et habendarum, filiorum gignendorum, nutriendorum, hereditandorum, longe tamen aliter his rebus utitur, qui ad alium finem usum earum refert, et aliter, qui ex his deo gratias agit, de quo praua et falsa non credit. sicut en
Abbreviated transcription (Latin):
cognitionẽ dĩ. hoc ẽ. qua homin ma¬
ior. eẽ.ñ possit. In futura uita sperat
apłs. quȩ solabeata uita dicenoa. ẽ. ub
& corpis incorruptibile atq immortale.
sp̃u suosine ulla molestia uł reluctatioe
sub decur. Noi quia in hac uita nichilue¬
riom̃ino inueniri potest quodm̃te cerna¬
tur. ñ fide credatur: s quia tantũ. ẽ. qͥc¬
quid. ẽ. ut ñ faciat beatissimos. Neq
enĩ quod ait apłs uidemus nunc ꝑ specu¬
lum ineniginate. ⁊ nunc scio ex parte. ñ
cernitur mente: cernitur plane: s beatis¬
simos ñdũ facit. Illud eiũ beatissimos facit
quodait. tunc autẽ facie ao faciẽ: & tunc
cognoscam sicut ⁊ cognitus sunt. Qui hoc
riuenerunt. ips dicend sunt in beatitu¬
dinis possessione consistere. ad quã duc̃
uia fidei quã tenemus: & quocredend o

Expanded text:
cognitionem Dei hoc est, qua homini major esse non possit in futura vita sperat apostolus, quae sola beata vita dicenda est, ubi et corpus incorruptibile atque immortale spiritui suo, sine ulla molestia, vel reluctatione detur: non quia in hac vita nihil veri omnino inveniri potest quod mente cernatur, non fide credatur; sed quia tantum est quidquid est, ut non faciat beatissimos. Neque enim quod ait Apostolus, Videmus nunc per speculum in aenigmate, et, Nunc scio ex parte; non cernitur mente: cernitur plane, sed beatissimos nondum facit. Illud enim beatissimos facit quod ait: Tunc autem facie ad faciem; et, Tunc cognoscam sicut et cognitus sum . Qui hoc invenerunt, ipsi dicendi sunt in beatitudinis possessione consistere, ad quam ducit via fidei quam tenemus, et quo credendo
Abbreviated transcription (Latin):
codicesuerius habeant qu undecĩhabent.
uoluerit. quia duodenarius meis numenis
ita mẏsticus erat. ut ñ poss&e in locũ uidę
nisi aluis toest mat thias ad conseruanoñ sa¬
cram̃tũ euisdẽ numeri subrogari: quodlilae
gͦ eorũ sit nichil inde existit. quod ueritat

Expanded text:
codices uerius habeant qui undecim habent,uoluerit, quia duodenarius in eis numerus ita mysticus erat ut non posset in locum Iudae nisi alius, id est Matthias, ad conseruandum sacramentum eiusdem numeri subrogari. quodlibet ergo eorum sit, nihil inde existit quod ueritat
Abbreviated transcription (Latin):
factum fuit: duo testam̃ta intelligenda
monstrauit. Iuod antequã exponer&:
obscitrũ fuit. ł inde allegara talis quot
.ẽ. generale nom̃: poss&e specialit̃ enig¬
nesciunt quib dicuntur tropi. quȩrunt
quto dixerit apłs. nunc meniginate nos
uidere. uerũ eciã qui sciunt tamen quod sit
illito enigna. ub nunc utdemus nosse desi¬
nunc ꝑspeculũ inenigmate. ꝓ inde quati¬
tũ mͥ uidetur. sicut nomine specul ima¬
guẽ uoluit intelligi. ita nomine enig¬
niatis qũauis similituo inẽ. tam̃ obscuram.
e ad ꝑspicientũ difficilẽ. Cũgͥ specul

Expanded text:
factum fuit, duo Testamenta intelligenda factum fuit, duo Testamenta intelligenda monstravit; quod antequam exponeret, obscurum fuit: proinde allegoria talis, quod est generale nomen, posset specialiter aenigas litteras nesciunt, quibus discuntur tropi, quaerunt quid dixerit Apostolus, nunc in aenigmate nos videre; verum etiam qui sciunt, tamen quod sit illud aenigma ubi nunc videmus, nosse desinunc per speculum in aenigmate. Proinde, quantum mihi videtur, sicut nomine speculi imaginem voluit intelligi; ita nomine aenigmatis quamvis similitudinem, tamen obscuram, et ad perspiciendum difficilem. Cum igitu
Abbreviated transcription (Latin):
loquendo int̾p̃tat sunt dicentes. Quȩ
sunt aluiq̃ ex alio significantia. Huius
autẽ tropi allegorie plures sunt species.
inquib ẽ. etiã quod dr̃ enigina. Defi¬
nitio autẽ ipsius nominis generalis:
om̃s etiam species cõplectat᷑ necesse. ẽ
Ac ꝑ hoc sicut om̃is equus animal. ẽ. ñ
aliuo intelligitur. quale illuo. ẽ. ad thes¬
salonicenses. itaq ñ dormiamus sicut ⁊
cęceri. s ugilemus &e sobri simus. Hã
quioermiunt nocte dormiunt. & qui
mebriantur. nocte ebri sunt: nos autẽ
qu diei sumus sobri simus: s hȩc allego¬
ria. ñ ẽ. enigma. Nã nis multum tardis:
iste sensus inpintu ẽ. Enigina ẽ. autem
ut breuuis explicẽ. obscura allegoria. sicu¬
similia. S ub allegoriam nominauit
apłs. ñ inuerb̃ eam repperit. s infacco: cũ
ex duob filiis abrahȩ. uno de ancilla. al-¬
tero de libera. quod ñtantũ dictũ. s etiã

Expanded text:
loquendo interpretati sunt dicentes, Quae loquendo interpretati sunt dicentes, Quae sunt aliud ex alio significantia. Hujus autem tropi, id est allegoriae, plures sunt species, in quibus est etiam quod dicitur aenigma. Definitio autem ipsius nominis generalis, omnes etiam species complectatur necesse est. Ac per hoc sicut omnis equus animal est, nonaliud intelligitur, quale illud est ad Thessalonicenses: Itaque non dormiamus sicut et caeteri: sed vigilemus, et sobrii simus. Nam qui dormiunt, nocte dormiunt; et qui inebriantur, nocte ebrii sunt: nos autem qui diei sumus, sobrii simus ? Sed haec allegoria non est aenigma. Nam nisi multum tardis iste sensus in promptu est. Aenigma est autem, ut breviter explicem, obscura allegoria, sicusimilia. Sed ubi allegoriam nominavit Apostolus, non in verbis eam reperit, sed in facto, cum e duobus filiis Abrahae, uno de ancilla, altero de libera, quod non dictum, sed etiam
Abbreviated transcription (Latin):
pũ. Speculantes dixit ꝑspeculũ uidentes:
ĩ de specula ꝓspicientes. Quod ingreca
linguañẽ. ambiguũ: unoe in latinã lin¬
guã trans latȩ sunt apłicȩ litterȩ. Ibi qͥp¬
pe speculũ ub apparent imagines rerum.
abspecula de cuius altitudine longius ali¬
quit intuemur: etiam sonouerb distat
om̃ino. Satisq appar&e apłm ab speculo
ñ abspecula dixisse: gloriã dñi speculanteᷤᷤ
incognitum. ẽ. qui eas litteras nesciunt.
inquib ẽ. doctrina quȩdam de locutio¬
nũ modis. quos greq troposuocant: eoq
greco uocabulo. etiam nos utimur ꝓ lati¬
no. Sicut eñi scͥcͥmata usitatardicimus
qũa figuras. usitatius ita tropos quã motos.
Singulorũ autẽ modorũ sicut troporũ
nomina. ut singulis singula referantur.
difficillunũ. ẽ: & insolentissimũ latine
enuntiare. Unde quidam int̾p̃tes nr̃i.
quod ait apłs quȩ sunt in allegoria. no¬
lentes grecum uocabulũ ponere: circun¬

Expanded text:
Spiritu . Speculantes dixit, per speculum videntes, Spiritu . Speculantes dixit, per speculum videntes, non de specula prospicientes. Quod in graeca lingua non est ambiguum, unde in latinam translatae sunt apostolicae Litterae. Ibi quippe speculum ubi apparent imagines rerum, a specula de cujus altitudine longius aliquid intuemur, etiam sono verbi distat omnino; satisque apparet Apostolum a speculo, non a specula dixisse, gloriam Domini speculantes. incognitum est qui eas litteras nesciunt, in quibus est doctrina quaedam de locutionum modis, quos Graeci tropos vocant, eoque graeco vocabulo etiam nos utimur pro latino. Sicut enim schemata usitatius dicimus quam figuras, ita usitatius dicimus tropos quam modos. Singulorum autem modorum sive troporum nomina, ut singula singulis referantur, difficillimum est et insolentissimum latine enuntiare. Unde quidam interpretes nostri, quod ait Apostolus, Quae sunt in allegoria , nolentes graecum vocabulum ponere, circum
Abbreviated transcription (Latin):
irificata ẽ. scientia tua ex me. inualuit &
ĩ potero ad ulam. Exme quippe intel¬
ligo quã sit mirabilise incõp̃hensibilis.
scientia tua qua me fecist: quaudo nec me
ipsum cõp̃hendere ualeo quẽ fecisti. Et̃
tam̃ inmeditatione mea exardescit iginis.
⁊ querã faciẽ tuã. semꝑ. In corporalẽ sub¬
stantiam scio. eẽ. sapientiã. & litm̃. ẽẽ: in
quo uidentur quȩ oculis carnalib ñ uiden¬
t᷑. Et tam̃ uirꝰ tantus tamq sp̃italis. ui¬
demus nunc inquit ꝑspeculum menigina¬
te: tunc autẽ facie ad faciem. Quale sit &̧¬
& quod sit hoc speculũ si queramus: ꝓfec¬
to illito occurrit quod inspeculo nisi una.
goñcernitur. Hoc gͦ facere conati sumus
ut ꝑ hano imaguiẽ quod nos sumus. ue¬
mus ut cũq aquo facti sumus. tanquã ꝑ
speculum. Hoc significat etiam illut qd̾¬
ait apłs. Nos autẽ reuelata facie glouã
añispeculantes. meandẽ imaginẽ transfor¬
mamur agloria ingloriã: tanquã a dñi

Expanded text:
irificata est scientia tua ex me; invaluit, et non potero ad illam . Ex me quippe intelligo quam sit mirabilis et incomprehensibilis scientia tua, qua me fecisti; quando nec me ipsum comprehendere valeo quem fecisti: et tamen in meditatione mea exardescit ignis , ut quaeram faciem tuastantiam scio esse sapientiam, et lumen esse in quo videntur quae oculis carnalibus non videntur: et tamen vir tantus tamque spiritualis, Videmus nunc, inquit, per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem . Quale sit et quod sit hoc speculum si quaeramus, profecto illud occurrit, quod in speculo nisi imago non cernitur. Hoc ergo facere conati sumus, ut per imaginem hanc quod nos sumus, videremus utcumque a quo facti sumus, tanquam per speculum. Hoc significat etiam illud qie gloriam Domini speculantes, in eamdem imaginem transformamur de gloria in gloriam, tanquam a Domini
Abbreviated transcription (Latin):
rat. Si eñi queris utrũ possit ds̃uideri:
respondeo pocest. Si queris unde sciam:
lẽ eẽ. naturã: uroeri autẽ cũ tult sicut
nult. P iurius eñi ẽ. uisus. ñ sicuti. ẽ. s
quah specie p̾lacuit ill apparere. Si quȩ
nsutrũ etiam sicuti. ẽ. aliquant opossit
uideri: respondeo filiis hoc. eẽ. ꝓmissũ
de quib dictũ. ẽ. Scimus quiacũ apparue¬
.ẽ. Et si ext̃ĩor homo nr̃ corrũpitur: s
intĩor renouatur de die indiẽ. Ita sane
ut in bac uita quantũcũq ꝓueccus sit:
longe absit ab sit illa ꝑfectione similitu¬
dinis. quȩ idonea erit ad utoendũ dm̃.
sicut dicit apłs facie ad faciẽ. Inquib
certe uerb̾.si corporalẽ faciẽ uolums ac

Expanded text:
t. si enim quaeris, utrum possit deus uideri, respondeo: potest. si quaeris, unde sciam, lem esse natura, uideri autem, cum uult, sicut uult; plurimis enim uisus est, non sicuti est, sed qis utrum etiam sicuti est aliquando possit videri, respondeo, filiis hoc esse promissum, de quibus dictum est, « Scimus quia cum apparue etsi exterior homo noster corrumpitur, sed interior renouatur de die in diem ita sane, ut in hac uita, quantuscumque prouectus sit, longe absit ab illa perfectione similitudinis, quae idonea erit ad uidendum deum, sicut dicit apostolus, facie ad faciem. in quibus certe uerbis si corporalem faciem uoluerimus ac
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ nemo uidit umquã nec uidere pocest.
Qm̃ lucẽ habitat inaccessibilẽ. &. ẽ. nat᷑a
inuisibilis sicut incorruptibilis: quȩ con¬
textim apls posuit dicens. Regi autem
autẽ sclõrũ inuisibil incorruptibili. Qura
sicut nunc incorruptibilis nec postea coꝵ¬
ruptibilis: ita ñ solũ ninc s etiã sẽꝑ inuisi¬
bilis. Unigenitus autẽ filius qu ẽ. in sitm
patris: dĩtatis naturã atq substantiã insõ.¬
nabilit̾ narrat. Et toõ dignis idoneisq
tanto conspectu oculis etiã iniusibilit̃ mon¬
stat: Ipsi em̃ stinit ocul de quib apl᷑ diat:
Iiluminatos oculos cordis uñ. Et de quib¬

Expanded text:
m nemo vidit unquam , » nec videri potest, « quoniam lucem habitat inaccessibilem, » et est natura invisibilis sicut incorruptibilis quae contextim Apostolus posuit dicens, « Regi autem saeculorum invisibili, incorruptibili , » quia sicut nunc incorruptilis nec postea corruptilis, ita non solum nunc, sed etiam semper invisisu. Unigenitus autem Filius, qui est in sinu Patris, deitatis naturam atque substantiam insonabiliter narrat, et ideo dignis idoneisque tanto conspectu oculis etiam invisibiliter monstrat. Ipsi enim sunt oculi, de quibus Apostolus dicit, illuminatos oculos cordis
Abbreviated transcription (Latin):
uidet᷑ apatre. Nos autẽ ad illam uisionẽ
dĩ quȩ nobis in resurrectione ꝓmittitur
ñ ex hoc mundo istã concupiscentiã ocu¬
loꝵ transferre conemꝰ: s mundandis cordib
pio stito eamus affectu: nec corporalẽ faẽ
cogitemus cũ dicit apłs. U̾ ioemꝰ nunc ꝑ
speculũ menigmate. tunc autẽ facie ad
faciẽ: p̃sertim quia exp̃ssus dixit. Nunc
scio ex parte: tunc autẽ cognoscã sicut &
cognitus sum. S gͦ tunc corporal facie¬
dm̃ rognoscimus: corporal nunc eius facie
cognit sumus. Tunc eñi cognosca inquit
sicut & cognitus sum. Unde si quęris imn¬

Expanded text:
videtur a Patre. Nos autem ad illam visionem Dei, quae nobis in resurrectione promittitur, non ex hoc mundo istam concupiscentiam oculorum transferre conemur, pio studeamus affectu; nec corporalem faciem cogitemus, cum dicit Apostolus : Videmus nunc per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem; praesertim quia expressius dixit : Nunc scio ex parte, tunc autem cognoscam sicut et cognitus sum. si ergo tunc corporali deum facie cognoscemus, corporali nunc eius facie cogniti sumus; tunc enim cognoscam, inquit, sicut et cognitus sum. unde quia
Abbreviated transcription (Latin):
rib & pueris comꝑand sunt. Nã illis dicit᷑.
Si tam̃ initiũ substantiȩ cius usq infinẽ
firmũ recuieamus. Illis autẽ nolite pueri
effici sensib s malicia infautes estote: ut
sensib ꝑfecti sitis. &̾ ideo neq inueceri
neq inouo testam̃to: tales admittuntur

Expanded text:
pueris comparandi sunt. Nam illis dicitur: Si tamen initium substantiae ejus usque in finem firmum retineamus . Illis autem: Nolite, pueri, effici sensibus, sed malitia infantes estote, ut sensibus perfecti sitis . Et ideo neque in Vetere, neque in Novo Testamento tales admittuntur
Abbreviated transcription (Latin):
tumiens. Si sciero oñtia saeram̃ta & ha¬
buero omnẽ ꝓpłiam & omnẽ sioẽ. itaut
montes transferam. caritatẽ autẽ ñ habeã
nchil sum. Magna gͦ res. ẽ. postremo
sides montes transferens. illa quidẽ mag¬
na sunt. S si ego hec sine caritate habea
inquit. ñ illa s ego nichil fum. S adhuc
itos ñtetigit qui falso marcẏrii nomine
npasiomb głantur. Audite ut eostan¬
gat immo potius ut transfodrat. S distri¬
buero inquit om̃ia mea pauꝑib & tradidõ
corpus meum ut ardeam. nunquit iam

Expanded text:
ramenta, et habuero omnem prophetiam, et omnem fidem, ita ut montes transferam, charitatem autem non habeam, nihil sum. Magna ergo res est postremo fides montes transferens. Illa quidem magna sunt: sed si ego haec sine charitate habeam, inquit, non illa, sed ego nihil sum. Sed adhuc istos non tetigit, qui falso martyrii nomine in passionibus gloriantur. Audite ut eos tangat, imo potius ut transfodiat. Si distribuero, inquit, omnia mea pauperibus, et tradidero corpus meum ut ardeam. Jam
Abbreviated transcription (Latin):
erit omnẽ substantiam suã. & si tradidit
corpus siũ ut ardeat nichil e ꝓdẽ. Qnͣ¬
tũ gͦ bonũ. ẽ. sine quo adeternam uitam
neminẽ bona tanta ꝑducunt. Ipsa uero
dilectio siue caritas. nam unius rei. ẽ. nom̃
utrũq si habeat eam qu ñ loquit᷑ linguis
nec ht̃ ppłiam. nec om̃ia scit sacram̃ta.
omnẽq scientiam nec distribuit om̃ia sua
pauꝑib uel ñ habendo quod distribuat.
uel aliqua necessitate ꝓhibitus nec tratat
corpus suum ut ardeat. si talis tẽptatio. ẽ.
ipsamfidem ñ faciat utisẽ nisi caritas. Sine
caritate quippe. fides potest quidẽ. eẽ. sed

Expanded text:
antiam suam et si tradiderit corpus suum, ut ardeat, nihil prodest. quantum ergo bonum est, sine quo ad aeternam uitam neminem bona tanta perducunt? ipsa uero dilectio siue caritas — nam unius rei est nomen utrumque — si habeat eam qui non loquitur linguis nec habet prophetiam nec omnia scit sacramenta omnemque scientiam nec distribuit omnia sua pauperibus, uel non habendo quod distribuat uel aliqua necessitate prohibitus, nec tradit corpus suum, ut ardeat, si talis passionis nullaipsam fidem non faciat utilem nisi caritas. sine caritate quippe fides potest quidem esse, sed
Abbreviated transcription (Latin):
le bonum. ẽ. caritas ista fr̃s: Quid p̃ci¬
Multa sunt didona. quȩ tam̃ habent
& mali. quid dicturi sunt. dñe. in nomi.¬
ne tuo ꝓꝓħauimus. & in nomine tuo de¬
monia eiecimus. innomine tuo uirtutes
multas feciinuis. Nec respondebit ille ñ
fecistis. Non enĩ inconspecti tant udicis
mentiri audebunt aut iactare quȩ ñfe¬
cerunt. s quia caritatẽ ñ habuerunt. re¬
spontie om̃ib illis ñnouiuos. Quomodo
autẽ ht̃ uel exiguã caritatẽ qui eciam
conuictus ñ amat unitatẽ. Et si ñ ade

Expanded text:
le bonum est charitas ista, fratres? Quid pretiMulta sunt Dei dona, quae tamen habent et mali, qui dicturi sunt, Domine, in nomine tuo prophetavimus, in nomine tuo daemonia ejecimus, in nomine tuo virtutes multas fecimus. Nec respondebit ille, Non fecistis. Non enim in conspectu tanti judicis mentiri audebunt, aut jactare quae non fecerunt. Sed quia charitatem non habuerunt, respondebit omnibus illis: Non novi vos . Quomodo autem habet vel exiguam charitatem, qui etiam convictus non ama
Abbreviated transcription (Latin):
guarũ ꝓpħiȩ uirtus. sacram̃torãsalus. sci¬
perumauta morientiũ. Quio tã magna¬
nimũ. quã ꝓ impiismori: quid tã ben̾ig¬
nũ. quã & inimicos diligere : Sola. et
Sola. ẽ. quã conscientia mala ñ punꝗit.
quia ñ agit ꝑperã. Int̃ opprobria secura ẽ.
int̃ odia. benefica. ẽ. int̾ iras plactoa. ẽ.
nt insidias innocens. int̃ iniquitateᷤ gemens
inueritate respirans. Quid illa fortus.
ñ ad retribuentas s ad ñ curandas in uiri¬
as. Quid illa fidelius ñ uanitatis. s ȩc̃nita¬
ti. Nam tõo tolerauit om̃ia in p̾sentiuita.
quia credit omia defuturauita. Et suffer¬
om̃ia quȩ hic immit tunt᷑. quia sperat

Expanded text:
ae uirtus, sacramentorum salus, sciperum, uita morientium. quid tam magnanimum quam pro impiis mori? quid tam benignum quam et inimicos diligere? sola est, sola est, quam conscientia mala non pungit, quia non agit perperam. inter obprobria secura est, inter odia benifica est, inter iras placida est, inter insidias innocens, inter iniquitates gemens, in ueritate respirans. quid illa fortius non ad retribuendas, sed ad non curandas iniurias ? quid illa fidelius non uanitati, sed aeternitati? nam ideo tolerat in praesenti uita, quia credit omnia de futura uita, et sufferomnia, quae hic immittuntur, quia sperat
Abbreviated transcription (Latin):
at orare noluerunt. ñ ipsȩ se in ignem
miserunt. Et tam̃ etiã de illis scriptũ ẽ.
quod tradiderunt corpora suaut neq ser¬
iurent neq ad orarent ullũ dm̃ s dm̃ fuũ.
Ecce quomͦ dixit apłs. si tradidero corpꝰ
meũ ut ardeam. Quod autẽ sequit᷑ ude
Si caritatẽ ñ habeã nichil mͥ ꝓdest. At
istam caritatẽ uocaris. Ad istã caritatem
ꝑtinere ñ sineris. Et putas tib aliquid
ꝓd. eẽ. si te ipse p̃cipites inint̃itũ. cũ tib
nichil ꝓdeẽt. &iam si alt̃ te occio eroe cari¬
tatis inimicũ. Foris autẽ ab eccłia consti
tutus & separatus a compage unitatis
& uinculo caritatis. ȩt̃no supplicio puni¬
reris. & tam si ꝓ xp̃ nomine uuus in¬

Expanded text:
adorare noluerunt, non ipsi se in ignem adorare noluerunt, non ipsi se in ignem miserunt et tamen etiam de illis scriptum est. quod tradiderunt corpora sua, ut neque seruirent neque adorarent ullum deum sed deum suum. ecce quo modo dixit apostolus: Si tradidero corpus meum, ut ardeam. Quod autem sequitur, uide: Si caritatem non habeam, nihil mihi prodest. ad istam caritatem uocaris, ab ista caritate perire non sineris et putas tibi aliquid prodesse, si te « ipse praecipites in interitum, cum tibi nihil prodesset, etiamsi alter te occideret caritatis inimicum. ftutus et separatus a compage unitatis et vinculo caritatis ęterno supplitio punireris, etiam si pro Christi nomine vivus in
Abbreviated transcription (Latin):
xeris. apłm paulũ significasse hoc fieri
debere ubi ait. & si tradidero corpiis me¬
um ut ardeã. quia uidelic̃ae om̃ia bona
dicebat. quȩ sine caritate nichil ꝓsunt
Sicut sunt lingue hominũ & angłorum.
Et oũna sacram̃ta. & om̃is scientia &e
om̃ia ꝓpłia &e om̃tas fides. ita ut montes
transferant᷑. & rerũ suarũ distributio
pauꝑib Ieo uidecur tibi etiam hoc int̾
bona numerasse ut sib quisq inferat
mortẽ. S attende diligent̃ & cognosce
quẽtomodũ dicit scriptura. quod tradat
quisq corpus suum ut ardeat. ñ u̾tiq ut
ipse se inignẽ mittat. quando ꝑsequentẽ
patitur iminicũ. s quando es ꝓponitur
ut aut mali aliquit facrat. aut mali aliqͥd
patiatur. eligat ñ facere inala. quã ñ pat
mala. atq ita corpus suũ tradat in pote¬
statem int̃fectoris. Sicut tres illi uiri fe¬
cerunt qui aureã statuã cogebant᷑ ad ora¬
re. Et nisi facerent minabatur eis ille
qui cogebat caminũ ignis ardentẽ. Idolũ

Expanded text:
xeris apostolum Paulum significasse hoc fieri debere, ubi ait: Et si tradidero corpus meum, ut ardeam. quia uidelicet omnia bona dicebat, quae sine caritate nihil prosunt, sicut sunt linguae hominum et angelorum et omnia sacramenta et omnis scientia et omnis prophetia et omnis fides ita, ut montes transferantur, et rerum suarum distributio pauperibus, ideo uidetur tibi etiam hoc inter bona numerasse, ut sibi quisque inferat mortem. sed adtende diligenter et cognosce, quem ad modum dicat scriptura, quod tradat quisque suum corpus, ut ardeat, non utique, ut ipse se in ignem mittat, quando persequentem patitur inimicum. sed, quando ei proponitur, ut aut mali aliquid faciat aut mali aliquid patiatur, eligat non facere mala quam non pati mala atque ita corpus suum tradat in potestatem interfectoris, sicut tres illi uiri fecerunt, qui auream statuam cogebantur adorare et, nisi facerent, minabatur eis ille, qui cogebat. caminum ignis ardentem. idolum
Abbreviated transcription (Latin):
aritate. Nam & apud hereticos qui ꝓpt̾
inquitates & errores suos aliquid molesti¬
anuim ꝑpessi fuerunt. nonne martyres se
uitant ut hoc pallio dealbat facilius fu¬
rentur. quia lupi sunt: S autẽ scire uisltis
pora sua inpassione eciã ignib tradunt.
estimandi funt sanguinẽ fudisse ꝓ ouib
s̃ potius contra oues. Si linguis hominũ

Expanded text:
eticos, qui propter iniquitates et errores suos aliquid molestiarum perpessi fuerint, nomine martyrii se jactant, ut hoc pallio dealbati facilius furentur, quia lupi sunt. Si autem scire vultis mnes qui corpora sua in passione etiam ignibus tradunt, aestimandi sunt sanginem fudisse pro ovibus, sed potius contra oves. Si ling
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpauꝑe miscđia. intercedit & suꝑbia. Quit
.ẽ. hoc in oꝑibus ñ discernimus. Audeo ali¬
quio dicere s ñego. Paulusdicit. Moritur
caritas. id ẽ. homo habens caritatẽ. Confite¬
tur nom̃ xp̃i. ducit martẏriũ. Confidetur
&e suꝑbia oucit martẏriũ. Ille ht̃ caritatẽ
ille ñ ht̃ carttatẽ. S audiat ab apło ille qui
qui ñ habce caritatẽ. si distribuero om̃ia mea
pauꝑib & si tradidero corpus meũ ut ardeã.
caritatẽ autẽ ñ habeam nichil mͥ ꝓdest. Er¬
goscriptura diuina. intronos reuocat. A lac¬
tatione huiuis faciei forinsecus & ab ista suꝑ¬
ficie quȩ iactatur ante homines reuocat
nos intro. Red ad conscientiam tuã ipsam
interroga. Noh attendere quod florae foris.
s que ratix ẽ. interna. Radicata ẽ. cupidi¬
tas. species potest. eẽ. bonorũ factorũ. uere
oꝑa bona. ẽẽ. ñpossunt. Radicata ẽ caritas
securus esto nichil mali ꝓcedere potest.¶ Ipse¬

Expanded text:
tercedit et superbia. Quid est hoc? In operibus non discernimus. Audeo aliquid dicere, sed non ego; Paulus dixit: moritur charitas, id est, homo habens charitatem, confitetur nomen Christi, ducit martyrium; confitetur et superbia, ducit et martyrium. Ille habet charitatem, ille non habet charitatem. Sed audiat aibuero omnia mea pauperibus, et si tradidero corpus meum ut ardeam, charitatem autem non habuero, nihil mihi prodest . Ergo Scriptura divina intro nos revocat a jactatione hujus faciei forinsecus; et ab ista superficie quae jactatur ante homines, revocat nos intro. Redi ad conscientiam tuam, ipsam interroga. Noli attendere quod floret foris, sed quae radix est in terra. Radicata est cupiditas? species potest esse bonorum factorum, vere opera bona esse non possunt. Radicata est charitas? securus esto, nihil mali procedere potest.
Abbreviated transcription (Latin):
culta: qm̃ꝓpt̃ te mortificamur totadie. de¬
putat sumus uelut oues occisionis. Potes
eñi uidere mortificari hominẽ. quare mor¬
tificetur nescis. Dĩ hoc nouit. Resin oc¬
culto ẽ. S dicłt maliquis. Eoce ꝓ nomine
dicã catholica. Putatis defuisse aut de.eẽ ex tractatu¬
potuisse qui causa uanȩ gloriȩ pat̾entur. p ᷤᷤ¬
S siñ. ẽẽnt huiusmod homines ñ dic̃ẽt

Expanded text:
am propter te mortificamur tota die, deputati sumus velut oves occisionis. Potes enim videre mortificari hominem; quare mortificetur, nescis: Deus hoc novit; res in occulto est. Sed dicit mihi aliquis: Ecce pro nomine dicam, catholica, putatis defuisse aut deesse posse, qui causa humanae gloriae paterentur? Si deessent hujusmodi homines
Abbreviated transcription (Latin):
pauꝑib. uto ebitis alios paratos ad suscipien¬
dammortẽ. itaut desistente ꝑsecutione. ipsos
p̃cipitent ist sine dubio sine caritate hoc
faciunt. Reuocemur gͦ ad conscientiã de
nium conscientiȩ nr̃e. Reuocemur ad con¬
quisq nr̃m utrũ de uena caritatis emanat utrũ
de radice dilectionis rami bonorũ oꝑũ pullu¬
lent. Opus autem suũ ꝓbae unusquisq ait.
& tunc in sem& ipso glorrã habebit & ñ in
altero. ñ quando illi ꝑhib&e testimoniũ lingua
aliena. s quando ꝑhibxe conscientia ꝓpria.

Expanded text:
pauperibus; videbitis alios paratos ad suscipienpauperibus; videbitis alios paratos ad suscipiendam mortem, ita ut desistente persecutore, seipsos praecipitent: isti sine dubio sine charitate hoc faciunt. Revocemur ergo ad conscientiam, de nium conscientiae nostrae . Revocemur ad conquisque nostrum, utrum de vena charitatis emanet, utrum de radice dilectionis rami bonorum operum pullulent. Opus autem suum probet unusquisque, ait, et tunc in semetipso gloriam habebit, et non in altero: non quando illi perhibet testimonium lingua aliena, sed quando perhibet conscientia propria.
Abbreviated transcription (Latin):
nominis cõꝑandi. ñ uiscerib dilectionis.
Restat ut ille diligat fratrẽ. qui ante dm̃
ib solus uid& cord suo ꝑsuad&. Et int̃ro¬
gat cor suum. anuere ꝑpt̾ fratrũ dilectio¬
ne hoc faciat. Et ꝑhibae illi testimo¬
niũ oculus qui penetrat cor. quo homo at¬
teno ere ñ pocest. Hoeo paulus apłs. quia
darꝰ ꝓ animab ur̃is. tam̃ quia d̃s hoc uidebat
incorde ipsius ñ homines quib loquebatur.
ait illis. Michi autẽ minimđ. ẽ. ut auobis di¬
iudicer aut ab humano die. Et ostendit etiã
ipse quodam loco. quia solent ista fieri inani
iactantia. ñ firmam̃to caritatis. Ait eñi cum
de ipsius caritatis cõm̃tatione loquerecur.
S distribuero om̃ia mea pauꝑib & tradit̾o
corpus mesĩ ut ardeam. caritatẽ autẽ ñ ha¬
beam. nichil mich ꝓdest. Potest eñi quis¬
qũã hoc facere sine caritate: Potest. nã qui
ñ habent caritatẽ. diuiserunt unitatẽ. Quę¬
rite ibi & utdebitis multos multa tribuere

Expanded text:
nominis comparandi, non visceribus dilectionis. Restat ut ille diligat fratrem, qui ante Deum ubi solus videt, cordi suo persuadet, et interrogat cor suum an vere propter fratrum dilectionem hoc faciat; et perhibet illi testimonium oculus qui penetrat cor, quo homo attendere non potest. Ideo Paulus apostolus, quia dar pro animabus vestris : tamen quia Deus hoc videbat in corde ipsius, non homines quibus loquebatur, ait illis, Mihi autem minimum est ut a vobis dijudicer, aut ab humano die . Et ostendit etiam ipse quodam loco quia solent ista fieri inani jactantia, non firmamento charitatis: ait enim cum de ipsius charitatis commendatione loqueretur, Si distribuero omnia mea pauperibus, et tradidero corpus meum ut ardeam, charitatem autem non habeam, nihil mihi prodest . Potest enim quisquam hoc facere sine charitate? Potest. Nam qui non habent charitatem, diviserunt unitatem. Quaerite ibi, et videbitis multos multa tribuere
Abbreviated transcription (Latin):
sitradidero corpis mneũ ut ardeat. caritatẽ
utẽ ñ habuero nichil mͥ ꝓdest. Quit
guos tanquã de xp̃iana pauꝑtate lactatis.
cũxp̃iana caritate careatis. Habent eñi int̃
se quã caritatẽ uocant eciam latrones sib
debentes facinorosam flagitiosãq consci-¬
entiam. S caritatẽ quã cõm̃dat apłs.
ut eam aceteris imꝓbandis repitõisq secer¬

Expanded text:
em autem non habeam, nihil mihi prodest? quid ergo uos tamquam de christiana paupertate iactatis, cum christiana caritate careatis ? habent enim inter se quam caritatem uocant etiam latrones sibi debentes facinorosam flagitiosamque conscientiam, sed non caritatem, quam commendat apostolus. et ut eam a ceteris inprobandis repudiandisq
Abbreviated transcription (Latin):
alaao ht̃ int̾p̃tationis suȩ uocẽ. & magn
sacram̃ti. Interp̃tat᷑ eñi. aceruus testimonii.
Quantus aceruus testimonis in martẏribꝰ
Meus. ẽ. galaad. meus. ẽ. aceruus testimo¬
nii. mei sunt martẏres ueri. Moriantur
alii ꝓuecustate. uanitate sine sale. Nun¬
quid ꝑtinent ad acerũ testimonii: Quia
& si tradidero corpus meũ ut ardeã. cari¬
tatem aute ñ habeã nchil mͥ ꝓdest Suit¬
quitam. qui facilus om̃ia sua pauꝑib tr¬
buunt. quã ips pauꝑes dĩ fiunt. Inflit st̾
eñ iactantia. qua putant sib. eẽ. tribuer¬
dũ ñ gr̃ȩ dĩ quod bene uiuunt. Et toeo
iam nec bene uiuunt. quantacũq oꝑaface
uideantur. De suo quippe se habere pu
tant. & głant᷑ quas ñ acceperuit. diuites
sui ñ pauꝑes dĩ. Abundantes sibi ñ egentes¬

Expanded text:
alaad habet interpretationis suae vocem et magni sacramenti: interpretatur enim Acervus testimonii. Quantus acervus testimonii in martyribus? Meus est Galaad: meus est acervus testimonii, mei sunt Martyres veri. Moriantur alii pro vetusta vanitate sua sine sale; numquid pertinent ad acervum testimonii? Quia et si tradidero corpus meum ita ut ardtatem autem nquidam qui facilius omnia sua pauperibus distribuunt, quam ipsi pauperes Dei fiant. Inflati sunt enim jactantia qua putant sibi esse tribuendum, non gratiae Dei, quod bene vivunt; et ideo jam nec bene vivunt, quantacumque bona opera facere videantur. De suo quippe habere se putant, et gloriantur quasi non acceperint : divites sui, non pauperes Dei; abundantes sibi
Abbreviated transcription (Latin):
pendis. ꝓ płia forte dĩdonũ. ẽ. quod ñ
habent boni & mal. S caritatẽ inqͥt
ñ habeam nchil sum. nnchil mͥ ꝓdest. Ec¬
ce uestis nuptialis. Induite uos õconiuuȩ.
ut securi discũbatis. Nolite dicere ad is¬
tãuestẽ habendã pauꝑes sumus. Uesti¬
te & uestimun. Hiemps. ẽ. U estite nu¬
tis uestem nuptialẽ dabit illam. Ad
illum currite. ipsum rogate. Nouit sc̃ĩfi¬
care fideles suos. nouit uestire minos su¬
os. ut possitis uestem habentes nuptialem
ñtimere tenebras ext̃iores. uincula mẽbro¬

Expanded text:
od non od non habent boni et mali. Si charitatem, inquit, non habeam, nihil sum, nihil mihi prodest . Ecce vestis nuptialis: induite vos, o convivae, ut securi discumbatis. Nolite dicere: Ad istam vestem habendam pauperes sumus. Vestite, et vestimini. Hiems est: vestite nutis vestem nuptialem, dabit illam. Ad illum currite, ipsum rogate: novit sanctificare fideles suos, novit vestire nudos suos. Ut possitis vestem habentes nuptialem non timere tenebras exteriores, vincula membro