comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
summandum pietatis opus. redden¬
dam uxori et liberis eius suam here¬
ditatẽ. benignissime disposueratis. sa¬
tis mirari non possum quid impedie¬
rit: ut tam pium urrbum ur̃m. necdũ
factum consecutum sit. Et quidem
in aliis pͥncipib siquando uerbum
leuitatis aut etiam falsitatis dephen¬
dimus: nec nouum nec mirum repu¬
tamus. At uero apud comitem the¬
obaldum. ẽ. et non. nequaquam omĩno
pacienter aulimus: cui ut dicitur.
simpliciter dicere. iurare ẽ: et leue men¬
dacium grau. e ꝑiurium imputatur
Inter plurima quippe uirtutum insig¬
nia quȩ urãm plurimum nobilitant
e celebre nomen: p̃cipue laudatur in uo¬
bis ueritatis constantia. Quis gͦ suo uel
hortatu uel consilio. tantum robur fir¬
mismi pectoris ur̃i eneruare temptaũ:
Quis inquam ueritatis in uobis tam
scm. tam eximium. tam om̃ib imita¬
bile pͥncipib ꝓpositum. euellere sua
fraude conatus ẽ: Fauaciter non uera¬

Expanded text:
summandum pietatis opus, reddensummandum pietatis opus, reddendam uxori et liberis ejus suam haereditatem benignissime disposueratis; satis mirari non possum quid impedierit, ut tam pium verbum vestrum necdum factum consecutum sit. 2. Et quidem in aliis principibus si quando verbum levitatis, aut etiam falsitatis deprehendimus, nec novum, nec mirum reputamus. At vero apud comitem Theobaldum Est et Non nequaquam omnino patienter audimus: cui, ut dicitur, simpliciter dicere, jurare est; et leve mendacium, grave perjurium imputatur. Inter plurima quippe virtutum insignia, quae vestram plurimum nobilitant et celebre nomen, praecipue laudatur in vobis veritatis constantia. Quis ergo suo vel hortatu, vel consilio tantum robur firmissimi pectoris vestri enervare tentavit? quis, inquam, veritatis in vobis tam sanctum, tam eximium, tam omnibus imitabile principibus propositum evellere sua fraude conatus est? Fallaciter, non vera
Abbreviated transcription (Latin):
io pͥncipi theobalclo ber¬
nadus abbas declara ualle:
salutem et orationes. Ual¬
de tuneo ne occupatissimis aurib
urĩs: crebris interpellationib meis
p̃sumptuosius me ingerendo mo¬
lestus fiam. S quid faciam: Si
uos offendere timeo sepius ad uos
Iscriptitando. quanto magis cleum
eui utiq magis timoris debeo. ti¬
mendum ẽ michi ne offencdam ñ
interpellando ꝓmisero: Alias au¬
tem indulgeat michi benignitas
uã.: quia non possum non miseren
illius miseri. pro quo iam en et alia uice
importunus forsitan p̃cator accessi. hũ¬
berti uidelicet mendici et pauꝑis. et
hoc facti de diuite quod ẽ infelicius.
Non possum non compati uidue et
orphanis: s uiuo orbatis patre. quod
ẽ miserabilius. Grãs ago uobis pro
grã quam de hac re in oculis ur̃is in¬
uenire merui: et quod ipsius humb̃¬
ti ꝓ sedignanter adquieuistis ueram
susciꝑe defensionem: et quod falsam
aduersus eum iustissime. reppulistis ac¬
cusationem. Illud autem quod ad con¬

Expanded text:
io principi THEOBALDO, BERNARDUS abbas de Clara-Valle, salutem et orationes. 1. Valde timeo ne occupatissimis auribus vestris, crebris interpellationibus meis praesumptuosius me ingerendo molestus fiam. Sed quid faciam? Si vos offendere timeo, saepius ad vos scriptitando; quanto magis Deum, cui utique magis timoris debeo, timendum est mihi, ne offendam non interpellando pro misero? Alias autem indulgeat mihi Benignitas vestra, quia non possum non misereri illius miseri, pro quo jam en et alia vice importunus forsitan precator accessi, Humberti videlicet mendici et pauperis, et hoc facti de divite, quod est infelicius. Non possum non compati viduae et orphanis, sed vivo orbatis patre, quod est miserabilius. Gratias ago vobis pro gratia, quam de hac re in oculis vestris invenire merui, et quod ipsius Humberti pro se dignanter acquievistis veram suscipere defensionem, et quod falsam adversus ipsum justissime repulistis accusationem. Illud autem quod ad con
Abbreviated transcription (Latin):
tua quesiui. Quidicat. Adolescentulus
sum ego & contemptus: ustificationes
tuas ñ sum oblitus. Confiteor tͥ pater
dne celi & terre. qui abscondisti ħ a sapien¬
tibꝰ & prudentibꝰ. & reuelasti ea paruu¬
lis. Ita pat᷑: qͥa sic placitum. ẽ. ante te.
Tuo placito sunt id qđ sunt. ñ suo meri¬
to. Nec enĩ inuenis merita:. s pͣuenis.
Om̃s peccauimus: & om̃s egemus p̾ue¬
niri. Tu gͦ frat᷑ agnosce te p̾uentum.
& p̃uentum in bñdictionibꝰ dulcedins.
ñ ame qui nicħ sum. s ab illo qui me
ut de tua te salute monerem. aspiran¬
do p̃uenit. Nam ut mͥ multũ tͥbuas.
plantator sum. rigator sum. absq illo
tñ qui incrementum dat. qͥd sum: Ipsi
te in om̃i humilitate subicias. ipsi to¬
ta deuotione inhereas. me uͦ utere eiꝰ
seruo. conseruo tuo. comite inuia. cohe¬
rede futuro inpatͥa. si tñ studiosissime
impleuero ministeriũ ad qd tͥ missus sũ.
idq quantũ in me.ẽ. effecero. ut ħedi¬

Expanded text:
tua quaesivi; qui dicat: Adolescentulus tua quaesivi; qui dicat: Adolescentulus sum ego et contemptus, justificationes tuas non sum oblitus . 2. Confiteor tibi, Pater, mine coeli et terrae, quia abscondisti haec a sapientibus et prudentibus, et revelasti ea parvulis. Ita, Pater, quia sic placitum est ante te . Tuo placito sunt id quod sunt, non suo merito. Nec enim invenis merita, sed praevenis. Omnes peccavimus, et egemus praeveniri. Tu ergo, frater, agnosce te praeventum, et praeventum in benedictionibus dulcedinis, non a me qui nihil sum, sed ab illo qui me, ut de tua te salute monerem, aspirando praevenit. Nam ut multum mihi tribuas, plantator sum, rigator sum: absque illo tamen qui incrementum dat, quid sum? ipsi te in omni humilitate subjicias, ipsi tota devotione inhaereas. Me vero utere ejus servo, conservo tuo, comite in via, cohaerede futuro in patria: si tamen studiosissime implevero ministerium ad quod tibi missus sum; idque quantum in me est effecero, ut haeredi
Abbreviated transcription (Latin):
onitum eloquium tuum uehement᷑: &¬
ignitum illo igne. quẽ dñs misit int̾rã.
egi illud & concaluit cor meum intra me.
bndiri illi fornaci. de qua huiusmodi
scintille euolassent. Nonne cor tuũ ar¬
dens erat inte. cum ista dictabas: Bo¬
nus ħo de bono thesauro suo ꝓfert bo¬
Ina. Si laboraui inte. uti tu humilit᷑
memoras: non me piget. Araui in spẽ
ꝓfecto ꝑcipiendi fructus: & spes non
confundit. En de fructu oꝑũ meorũ sa¬
tiantur uiscera mea. in t̾ra aliena. &
sentio ipso meo exꝑimento. semen meuͣ
ñ secus uiam. ñ suꝑ lapides. ñ int̾ spinaᷤ.
s int̾rã bonã & optimã cecidisse. & sicũ
parerẽ iͥsticiam habui. iam nͨ memini
pressure p̃ gaudio: qi natus. ẽ. insans
inmundo. Infans dixerĩ malicia. non
sensu. quẽ posset saluator p̃ponere senibꝰ
imitandum:. Denuo dicens nͥ conuersi
fueritis. & efficiamini sic̃ partuli. ñ
intrabitis in regnũ celorũ. Infans qui
dicat suꝑ senes intellexi: qr mandata

Expanded text:
nitum eloquium tuum vehementer, et ignitum illo igne, quem Dominus misit in terram. Legi illud, et concaluit cor meum intra me: benedixi illi fornaci, de qua hujusmodi scintillae evolassent. Nonne cor tuum ardens erat in te, cum ista dictabas? Bonus homo de bono thesauro suo profert bona. Si laboravi in te, uti tu humiliter memoras, non me piget. Aravi in spem profecto percipiendi fructus, et spes non confundit. En de fructu operum meorum satiantur viscera mea in terra aliena: et sentio ipso meo experimento semen meum, non secus viam, non super lapides, non inter spinas, sed in terram bonam et optimam cecidisse. Et si, cum parerem, tristitiam habui, jam non memini pressurae prae gaudio, quia natus est infans in mundo. Infans dixerim malitia, non sensu: quem posset Salvator praeponere senibus imitandum, dicens, Nisi conversi fueritis, et efficiamini sicut parvuli, non intrabitis in regnum coelorum . Inians qui dicat: Super senes intellexi, quia mandata
Abbreviated transcription (Latin):
piant. ⁊ delicta iuuentutis tue dele¬
at uesꝑtina correptio. Paulũ imi¬
tari curato: in honorificando minifti¬
um tuũ. Honorificabis aut̃ gͣuitate
moꝵ: maturitate consiliorũ. actuũ
honestate. Hec sunt que officiũ ep̃ale
marime nobilitant ⁊ ornant. Omĩa
fac cum consilio: nec tam̃ om̃iũ. aut
quoꝵ cũq. s tantũ bonorũ. Bonos
in consilio. bonos in obsequio. bonos
habeas contub nales. qui uite ⁊ hone-¬
statis tue ⁊ custodes sint ⁊ testes. In
hoc enim te bonũ ꝓbabis. si testimo¬
nium abonis habueris Sint pietati
ca uos sunt. alpenses. illi de bono monte.:
et illi de alta cumba. In his exꝑiemur. qͣn¬
ta uobis de nobis cura sit.

Expanded text:
piant, et delicta juventutis tuae delepiant, et delicta juventutis tuae deleat vespertina correctio. Paulum imitari curato in honorificando ministerium tuum. Honorificabis autem gravitate morum, maturitate consiliorum, actuum honestate. Hæc sunt quæ officium episcopale maxime nobiliant et ornant. OMNIA FAC CUM CONSILIO, nec tamen omnium aut quorumcumque, sed tantum bonorum. Bonos in consilio, bonos in obsequio, bonos habeas contubernales, qui vitæ et honestatis tuæ et custodes sint, et testes. In hoc enim te bonum probabis, si testimonium a bonis habueris. Sint pietati  qui circa vos sunt Alpenses, illi de Bonomonte, et illi de Altacumba. In his experiemur quanta vobis de nobis cura sit.
Abbreviated transcription (Latin):
res et audatiam caritas. ut si
te aut nulla. aut non quantum sa¬
tis ẽ p̃cessisse dolemus. Si quidem
⁊ facta tua ⁊ studia tua p̃t̾ita: in nul¬
lo ꝓrsus uisa sunt ep̃ali conuenire
officio. Quid tam̃: Non ꝑotest ds̃
de lapide suscitare filium abrahȩ:
Non pot̃ face deus ut que p̃ire: bona
debuerant. uel subsequantur:
Quod utiq ⁊ libentius accipimus si con¬
tingat. Nescio enim quo pacto plus
placebit subita hȩc mutatio dext̾e
excelsi: quam si uite prioris merita
suffragarent᷑. Dicemus nempe:q̃uia
gentium factus ẽ. Sic matħ. de the¬
loneo uocatꝰ. sic ambrosius de pala¬
tio assũptus ẽ: iste ad ep̃atũ. ille ad
apłatum. Sic alios quam plures noui¬
mus de uita ⁊ habitu scłari ittilit᷑
extitisse ꝓ motos. Deniq non ne mul¬
tociens uͥ suꝑauerunt delicta: iudet᷑
his atq huiusmoĩ animatus exempli.
p̃cinge sicut uir lumbos tuos: bonas
facito deinceps uias tuas. ⁊ studia tua:
quatinus nouissima tua. antiqua so¬

Expanded text:
RÆBET audaciam caritas, ut fidte aut nulla, aut non quantum satis est, præcecisse dolemus. Siquidem et facta tua, et studia tua præterita in nullo prorsus visa sunt espiscopali convenire officio. Quid tamen ? Non potest Deus de lapide hoc suscitare filium Abrahæ ? Non potest facere Deus, ut quem praeire debuerant bona, vel subsequantur ? Quod utique et libentius accipimus, si contingat. Nescio enim quo pacto plus placebit subita HÆC MUTATIO DEXTERÆ EXCELSI, quam si vitæ prioris merita suffragarentur. Dicemus nempe quia agentium factus est, sic Matthæus de telonio vocatus, sic Ambrosius de palatio assumptus est, iste ad apiscopatum, ille de apostolatum. Sic alios quamplures novimus de vita et habitu sæculari utiliter exstitisse promotos. Denique, nonne multoties, ubi superbundaverunt delicta, videtur his atque hujusmodi animatus exemplis, praecinge sicut vir lumbos tuos, bonas facito deinceps vias tuas, et studia tua: quatenus novissima tua antiqua so
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sbit̾o cardinali. b̾nardus clare uallis
uocatus abbas. diligere iusticiam. & odi¬
re inquitatem. Magister petrus abai¬
lardus. sine regła monachꝰ. sine sollici¬
tudine p̾latus. nec ordinem tenet. nec
tenet᷑ ab ordine. Homo sͥ dissimilis ẽ. intꝰ
herodes: foris ioħs. Totus ambiguus.
nicħ habens de monacho. p̃t̾ nomen ꝙ
habitum. S quid ad me: Unꝰquisq
onꝰ suum portabit. Alud ẽ qͦd dissimu¬
lare non possum: qͦd ꝑtinet ad om̃s qͥ
diligunt nomen xp̃i. Iniquitatem in
excelso loquitur. integͥtatem fidei. casti

Expanded text:
BERNARDUS Clarae-Vallis vocatus abbas, diligere justitiam, et odire iniquitatem. Magister Petrus Abaelardus, sine regula monachus, sine sollicitudine praelatus, nec ordinem tenet, nec tenetur ab ordine. Homo sibi dissimilis est, intus Herodes, foris Joannes; totus ambiguus, nihil habens de monacho, praeter nomen et habitum. Sed quid ad me? Unusquisque onus suum portabit. Aliud est quod dissimulare non possum, quod pertinet ad omnes qui diligunt nomen Christi. Iniquitatem in excel
Abbreviated transcription (Latin):
data ẽ. &. si lingua dissimulat. uita cla¬
mat: Itaq fauere huic. dño papa con¬
t̃dicere. ẽ: etiam &. dño dõ. Per quẽcũq
enĩ iusta sententia iuste detur. ab illo
certum ẽ ꝓcessisse qui loquit᷑ in ꝓpħa. Ego
qui loquor iusticiam. Confido autẽ de
ũra prudentia & honestate. quia uisis
his litt̾is de u̾itate certus. non abduce¬
mini amodo quippiã assentire in hac re
nͥ qͦd uos deceat. & eccłie dĩ expediat.
ꝓ qua legatione fungimini. Diliginꝰ
uos. & ad ur̃m obsequium parati sumꝰ.¬

Expanded text:
data est, etsi lingua dissimulat, vita cladata est, etsi lingua dissimulat, vita clamat? Itaque favere huic, domino Papae contradicere est, etiam et Domino Deo. Per quemcumque enim justa sententia juste detur, ab illo certum est processisse, qui loquitur in propheta: Ego qui loquor justitiam . Confido autem de vestra prudentia et honestate, quia visis his litteris de veritate certus, non abducemini amodo quidpiam assentire in hac re, nisi quod vos deceat, et Ecclesiae Dei expediat, pro qua legatione fungimini. Diligimus vos, et ad vestrum obsequium parati sum
Abbreviated transcription (Latin):
& deliꝰquit ꝓpͥo uidicio condempnatis.
Alioqͥn familiarem hab̾e. & frequent ad¬
mittere ad colloquendum. ne dican
ad comiriandum. suspicio fauoris ẽ s
inimici hominis fortis armatura. S¬
cure annunciabit. & facile ꝑsuadebs
que uolet. domesticꝰ & contub̾nalis
legati apłice sedis. Quis enĩ a latert
dñi pape mali quippiam suspicetur:
S ꝙ si in manifesto ꝑuersa loquitur. qͥs
se facile opponere audeat ur̃o collatera¬
li: Dem̃ uidetis qualia pꝰ se ubicũq ha¬
bitauit reliquit uestigia: Non sine
causa uigor apłicꝰ hominẽ italia ortũ
tnsalpinare coegit: repatͥare ñ patit᷑.
Quis uͦ extraneoꝵ ad quos eiectus ẽ. non
eum om̃imodis cuꝑent suis reddidisse :
Et certe sic se hab̾e ad om̃s. ut om̃ib ocdi¬
o habeatur. approbatio uidicii ẽ quod
portat. ne quis dicat subreptum fuisse
dño pape. Quale ẽ. gͦ sũmi pontificis
suggillare sentnͣtiam. s illam sententi¬
am cuiꝰ rectitudinem eiꝰ ipsiꝰ in quem

Expanded text:
et delinquit proprio judicio condemnatus . Alioquin familiarem habere, et frequenter admittere ad colloquendum, ne dicam ad convivandum, suspicio favoris est, et inimici hominis fortis armatura. Secure annuntiabit et facile persuadebit quae volet domesticus et contubernalis legati apostolicae Sedis. Quis enim a latere domini Papae mali quidpiam suspicetur? Sed et si in manifesto 189 perversa loquitur, quis se facile opponere audeat vestro collaterali? 2. Deinde videtis qualia post se, ubicunque habitavit, reliquit vestigia. Non sine causa vigor apostolicus hominem Italia ortum transalpinare coegit, repatriare non patitur. Quis vero extraneorum, ad quos ejectus est, non eum omnimodis cuperet suis reddidisse? Et certe sic se habere ad omnes, ut omnibus odio habeatur, approbatio judicii est quod portat, ne quis dicat subreptum fuisse domino Papae. Quale est ergo summi Pontificis suggillare sententiam, et illam sententiam, cujus rectitudinem ejus ipsius, in quem
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc enĩ & dñs papa dum adhuc ess ap̃
nos obmala que de illo audiebat. fieri
scͥbendo mandauit. s non fuit qui fa¬
ceret bonum. Deniq si capi uulpes pu¬
sillas demolientes uineam scͥptura sa¬
lubͥter monet. ñ multomag̃ lupꝰ mag¬
nus et ferus religandus ẽ. ne xp̃i ir¬
rumpat ouilia. oues mactet ꝙ ꝑdat:
E

Expanded text:
Hoc enim et dominus Papa, dum adhuc esset apud Hoc enim et dominus Papa, dum adhuc esset apud nos, ob mala quae de illo audiebat, fieri scribendo mandavit; sed non fuit qui faceret bonum. Denique si capi vulpes pusillas demolientes vineam Scriptura salubriter monet , num multo magis lupus magnus et ferus religandus est, ne Christi irrumpat ovilia, oves mactet et perdat? E
Abbreviated transcription (Latin):
dendum sangninem. Contͥcio & infelicitaᷤᷤ
inuiis eiꝰ. & uiam pacis non cognouit.
Inimicꝰ crucis.xͥ. seminator discordie. fa¬
bͥcator scismatum. turbator pacis. unita¬
tis diuisor. Cuiꝰ dentes arma & sagute:
& lingua eiꝰ gladius acutus. Molliti suil
sermones eius suꝑ oleum: & ipsi sunt ia¬
cła. Uñ & solet sͥ allic̾e blandis sermoni¬
b. q simulatione uirtutum. diuites ꝙ
potnͣtes. iuxta illud. Sedet in insicliis
cum diuitib in occultis. ut int̾ficiat in¬
nocentes. Demũ cum fu̾it de illoꝵ cap¬
tata beniuolentia. & familiaritate se¬
curus. uidebitis hominẽ aꝑte insur¬
gere inclerum. frecum tyrannide mi¬
litari insurg̾e in ipsos ep̃os. & in omẽ
passim eccłiasticũ ordinẽ deseure. Hoc
scientes. nescio an meltꝰ salubriꝰue in
tanto discͥmine rerum ag̾e ualeatis.
qͣm uixta apłi monitum auferre ma¬
lum ex uob̾. qͣmqͣm amicꝰ sponsi liga¬
re potiꝰ qm fugare curabit. ne iam
discurrere & eo nocere plus possit.

Expanded text:
endum sanguinem: contritio et infelicitas in viis ejus, et viam pacis non cognovit. Inimicus crucis Christi, seminator discordiae, fabricator schismatum, turbator pacis, unitatis divisor: cujus dentes arma et sagittae, et lingua ejus gladius acutus. Molliti sunt sermones ejus super oleum, et ipsi sunt jacula. Unde et solet sibi allicere blandis sermonibus et simulatione virtutum divites et potentes, juxta illud: Sedet in insidiis cum divitibus in occultis, ut interficiat innocentem . Demum cum fuerit de illorum captata benevolentia et familiaritate securus, videbitis hominem aperte insurgere in clerum, fretum tyrannide militari, insurgere in ipsos episcopos, et in omnem passim ecclesiasticum ordinem desaevire. Hoc scientes, nescio an melius salubriusve in tanto discrimine rerum agere valeatis, quam juxta Apostoli monitum, auferre malum ex vobis . Quanquam amicus sponsi ligare potius, quam fugare curabit, ne jam discurrere et eo nocere plus possit.
Abbreviated transcription (Latin):
conu̾satus ẽ. tam feda pꝰ se & tam seua
reliquit uestigia. ut uͥ semel fixerit pe¬
dem. illuc ultͣ omĩo non audeat. Deniq
ipsam inqua natus ẽ ualde atͦciter com¬
mouit t̾ram . ꝙ conturbauit eam. Uñ
ꝙ accusatus ap̃ dñm papam scisinate
pessimo. natali solo pulsus ẽ. etiam ꝙ
a regno francoꝵ exturbatus ẽ scisma¬
ticus insignis Execratus quippe ape
om̃s errores ab eccł̃ia iam dephusos.
atq dampnatos. cum illo etiã & p̃illo
defendẽ acͥter. & ꝑtinaciter conabatur.
Et in his om̃ib non ẽ au̾sus furor eiꝰ. s ad¬
huc manꝰ eiꝰ extñta. Nam etiã ita uaguˢ
& ꝓfugus suꝑ terram. qđ iam ñ licet int̾
suos. ñ cessat apd̃ alienos tanqͣm leo ru¬
giens. cͥcuiens & querens quos deuoret.
& nunc ap̃ uos sic̃ accepimus oꝑat᷑ iniqͥ¬
tatem. & deuorat plebem ur̃am sic̃ escam

Expanded text:
conversatus est, tam foeda post se, et tam saeva conversatus est, tam foeda post se, et tam saeva reliquit vestigia, ut ubi semel fixerit pedem, illuc ultra redire omnino non audeat. Denique ipsam, in qua natus est, valde atrociter commovit terram, et conturbavit eam. Unde et accusatus apud dominum Papam schismate pessimo, natali solo pulsus est; etiam edeinde causa et a regno Francorum exturbatus est schismaticus insignis. Exsecratus quippe a Peomnes errores, ab Ecclesia jam deprehensos atque damnatos, cum illo etiam et prae illo defendere acriter et pertinaciter conabatur. 2. Et in his omnibus non est aversus furor ejus, sed adhuc manus ejus extenta. Nam etiam ita vagus et profugus super terram, quod jam non licet inter suos, non cessat apud alienos, tanquam leo rugiens, circuiens et quaerens quem devoret. Et nunc apud vos, sicut accepimus, operatur iniqtat
Abbreviated transcription (Latin):
s dñi. uob̃ tam̃ cõmissam: S dubiũ
ẽẽ non potest scire uos qͦd ap̃ uos fit.
qñ id usq ad nos utiq tam remotos
potuit ꝑuenire. Nec mirũ si non horã
p̃ucdẽ. ac nocturnum furis ingressum
obseruare quiustis. mirum autẽ si de¬
p̃hñsum iam non agnoscitis. ñ tenet.
ñ phibetis exportare spolia ur̃a. immo
p̃ciosissimas xͥ exuuias. animas uideł
quas sua imagine p̾signuit. suo cru¬
ore redemit. Adhuc forsan heretis. & mi¬
ramini quemnam dic̾e uelim. Arnal¬
dum loquor de brissia. qui utinã tã sa¬
ne cẽt doctͥne. qm distͥcte ẽ uite. Et si
uultis scire. homo ẽ. neq manducans
neq bibens. solo cum diabolo esuriens
& sitiens sanguinẽ anmarũ. Snuis
de nutno illoꝵ. quos apłica uigilan¬
tia notat. hñtes formam pietatis. uir¬
tutem illiꝰ penitꝰ abnegantes. ꝙ. ipse
dñs. uenient inquiens ad uos inuesti¬
mentis ouium. intͥnsetꝰ aũ sunt lupira¬
paces. Is gͦ usq ad hanc etatem uͥcũq

Expanded text:
vobis tamen commissam? Sed dubium esse non potest, scire vos, quod apud vos fit, quando id usque ad nos utique tam remotos potuit pervenire. Nec mirum, si non horam praevidere, aut nocturnum furis ingressum observare quivistis. Mirum autem, si deprehensum jam non agnoscitis, non tenetis, non prohibetis exportare spolia vestra, imo pretiosissimas Christi exuvias, animas videlicet, quas sua imagine praesignivit, suo cruore redemit. Adhuc forsan haeretis, et miramini, quemnam dicere velim. Arnaldum loquor de Brixia, qui utinam tam sanae esset doctrinae, quam districtae est vitae. Et si vultis scire, homo est neque manducans, neque bibens, solo cum diabolo esuriens et sitiens sanguinem animarum. Unus de numero illorum quos apostolica vigilantia notat, habentes formam pietatis, virtutem illius penitus abnegantes : et ipse Dominus, Venient, inquiens, ad vos in vestimentis ovium, intrinsecus autem sunt lupi rapaces . Is ergo usque ad hanc aetatem, ubicumque
Abbreviated transcription (Latin):
cari loci sic accipimus: quasi iam
mortuum eum uideamus. Nobis maxĩ
qͦd uehement̾ doleo imputatur: qͥcqui
illi ꝑicłi iminet. qͥcqͥd laboris uncim¬
bit. Non hoc a uob̃ expectauimꝰ. qͥant
meruimꝰ. Alium uos putauimꝰ. & aliũ
exꝑimur. Testimonium ꝑhibent uob
qui int̾suerunt actioni: qđ nec sincere.
nec sccłm iusticiam in ea uos habuistis.
Et credo ex parte. Nam & uen̾abilis al¬
bas belleuallis. non multum sͥ cõpla¬
cet in uobis. Nolite queso nolite ꝑseqͥ
Qui uos tangit: tangit pupillam ocłi
mei. Nolite radicitus euellere de craib
nr̃is. si quid aliqñ bñ sensimꝰ de uobis
Et hec ita dicimus uob̃. non quia uos
non diligimus. s ut dde medio fiãt qͦ
potest contingere. ut non diligamus
Dico autẽ tanqm amicꝰ. ñ expedit uos

Expanded text:
ari-Loci sic accipimus, quasi jam ari-Loci sic accipimus, quasi jam mortuum eum videamus. Vobis maxime quod vehementer doleo imputatur quidquid illi periculi imminet, quidquid laboris incumbit. Non hoc a vobis exspectavimus, quia nec meruimus. Alium vos putavimus, et alium experimur. Testimonium perhibent vobis qui interfuerunt actioni, quod nec sincere, nec secundum justitiam in ea vos habuistis. Et credo ex parte. Nam et venerabilis abbas Bellae-Vallis non multum sibi complacet in vobis. Nolite, quaeso, nolite persequi Qui vos tangit, tangit pupillam oculi mei . Nolite radicitus evellere de cordibus nostris, si quid aliquando bene sensimus de vobis. Et haec ita dicimus vobis, non quia vos non diligimus, sed ut de medio fiat, quo potest contingere ut non diligamus. Dico autem tanquam amicus: non expedit vo
Abbreviated transcription (Latin):
minos quos posuerunt patres nr̃i: de
fide. de sacramentis. de sc̃a tͥnitate dis¬
putans & scͥbens: singła ꝓsua uolunta¬
te mutat. auget. & minuit. In libris &
in oꝑib suis ostendit se fab̾catorem men¬
datii. & cultorem ꝑu̾sorum dogmatum.
ħeticum se ꝓbans non tam in errore. ꝙͣ
in ꝑtinacia & defensione erroris. Ho¬
mo.ẽ. egrediens mensuram suam. in sa¬
pientia u̾bi euacuans uirtutem cruciᷤ
xp̃i. nicħ scit om̃ium que in celo &
que in terra sunt. p̃t̾ se ipsum. Nampna¬
tꝰ ẽ. suessioni cum oꝑe suo coram legato
romane eccłie. S quasi non sufficeret
ei illa dãpnatio. tt̾m facit uñ it̾m dãp¬
net᷑. & iam nouissimꝰ error ẽ. peior pͥore.
Securus ẽ tñ: qm̃ cardinales & cdericos¬
curie se discipłos habuisse głat᷑. & eos
in defensione p̃t̾iti & p̃sentis erroris as¬
sumit: a quib iudicari timere debut
te dñe oderam. & suꝑ inimicos tuos
& a lingua dolosa. ad pecru bisuptim¬
Deregrinationem abbatis. clxxxi.¬

Expanded text:
runt patres nostri: 186 de fide, de Sacramentis, de sancta Trinitate disputans et scribens, singula pro sua voluntate mutat, auget, et minuit. In libris et in operibus suis ostendit se fabricatorem mendacii et cultorem perversorum dogmatum; haereticum se probans, non tam in errore, quam in pertinacia et defensione erroris. Homo est egrediens mensuram suam, in sapientia verbi evacuans virtutem crucis Christi. Nihil nescit omnium quae in coelo et quae in terra sunt, praeter se ipsum. Damnatus est Suessione cum opere suo coram legato Romanae Ecclesiae. Sed quasi non sufficeret ei illa damnatio; iterum facit, unde iterum damnetur: et jam novissimus error pejor est priore. Securus est curiae se discipulos habuisse gloriatur, et eos in defensione praeteriti et praesentis erroris assumit, a quibus judicari timere debuit te, Domine, oderam, et super inimicos tuos et a lingua dolosa. EPISTeregrinationem abbatis Ch
Abbreviated transcription (Latin):
nis illtꝰ. qd lib̾ suus in curia romana he
uͥ capt suum rediuet. Hinc confirna¬
tus & confortatus ẽ furoi eus ẜ ꝓt̾ra
cum in conspectu ep̃oꝵ suꝑ his argui¬
ret eum abbas clareuallensis. zelo fũ
.&. iusticie armatus. nec confessus ẽ s
negauit. s a loco & udice quem sͥ ist
eleg̾at. sine lesione. sine gͣuamine is
suam ꝓlongaret iniquitatem. sedem apłi¬
cam appellauit. E pi autẽ qui ꝓpt̾ hoc
inunum conueu̾ant. ur̃e reu̾entie de¬
ferentes. nicħ in ꝑsonam eius egeruił.
Quia gͦ homo ille multitudinem tͣhit
ẽ ut huic contagio celeri remedio oc¬
curratis. Sero enĩ medicina ꝑatur.:
cum mala ꝑ longas inualuere moras.
rocessimus in hoc negocio quousq au¬
dẽ. ne indieb tuis aliqua ħetice pͣui¬
tatis macła. decor eccłie maculetur:
Tibi cõmissa ẽ sponsa xͥ amice sponsi.
tuum ẽ tandem uni uiro uirginem cas ꝓ¬

Expanded text:
nis illius, quod liber suus in curia Romana habet, nis illius, quod liber suus in curia Romana habet, ubi caput suum retus et confortatus est furor ejus. Propterea cum in conspectu episcoporum super his argueret eum abbas Claraevallis, zelo fidei et justitiae armatus, nec confessus est, nec negavit: sed a loco et judice, quem ipse sibi elegerat, sine laesione, sine gravamine, ut suam prolongaret iniquitatem, sedem apostolicam appellavit. Episcopi autem qui propter hoc in unum convenerant, vestrae reverentiae deferentes nichil in personam eius egerunt, Quia ergo homo ille multitudinem trahit est ut huic contagio celeri remedio occurratis. Sero enim medicina paratur Cum mala per longas invaluere moras. Processimus in hoc negotio quousque audere, ne in diebus tuis aliqua haereticae pravitatis macula decor Ecclesiae maculetur. Tibi commissa est sponsa Christi, amice sponsi: tuum est tandem uni viro virginem cas
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃a sũmo pontifici. Innocentio.
Samso remoꝵ archiep̃c. Ioslenus sues¬
occupatis ad plurima. sermonem faci¬
mus adbreuiatum. de ꝓliro negocio
ꝓ eo maxime qr idipsum tliffusiꝰ ac ple¬
niꝰ continetur in litt̾is dñi senonensis.
Petrus abailardus xp̃iane ficdi meri¬
tum euacuare nititur. dum totum
qͦd ds̃ ẽ. humana rõne arbit᷑tur se
posse comp̾hñdẽ. Ascendit usq ad ce¬
los & descendit usq ad abyssos. Nichͥ
ẽ quod lateat eum suie in ꝓfundu m
ferni: suie in excelsum supͣ. Homo ẽ
magnus in ocłis suis. de fide cont᷑ si¬
dem dispitans. ambulans in magius
de sua tͥnitate. s sub legato romane
eccłie. igne examinatus ẽ. qri inuentũ
in eo iniquitas. Maledictus qui recui¬
ficabit rumas iherico. Surrexit a
mortuis lib̾ ille. & cum eo multorghe¬
reses que dormierant surrexerunt.⁊
apparuerunt multis. Iam iam excends
palmites suos usq ad mare: ꝙ usq ro¬
mam ꝓpagines eius. Hec glatio honu¬

Expanded text:
a summo Pontifici INNOCENTIO, SAMSON Remorum archiepiscopus, JOSLENUS Suesibus occupatis ad plurima, sermonem facimus abbreviatum de prolixo negotio, pro eo maxime quia id ipsum diffusius ac plenius continetur in litteris domini Senonensis. Petrus Abaelardus Christianae fidei meritum evacuare nititur, dum totum quod Deus est, humana ratione arbitratur se posse comprehendere. Ascendit usque ad coelos, et descendit usque ad abyssos; nihil est quod lateat eum, sive in profundum inferni, sive in excelsum supra. Homo est magnus in oculis suis, de fide contra fidem disputans, ambulans in magnis,de sancta Trinitate, sed sub legato Romanae Ecclesiae igne examinatus est, quia inventa est in eo iniquitas. Maledictus qui reaedificabit ruinas Jericho: surrexit a mortuis liber ille, et cum eo multorum haereses quae dormierant, surrexerunt, et apparuerunt multis. Denique iam extendit palmites suos usque ad mare et usque Romam propagines eius. Haec est gloriatio homi
Abbreviated transcription (Latin):
mel. & doctna uenenum. cui caput
columbe. cauda scorpionis ẽ. quem bri¬
ia euomuit. roma exhorruit. francia
reppulit. germania abhominatur. itali¬
a ñ uult reciꝑe: fertur ẽẽ uob̃cum. Hi¬
dete queso ne ur̃a auctoritate plus noce¬
at. Nam cum &. artem habeat & uolun¬
tatem nocendi. si accesserit fauor ur̃.
rit funicłs tͥplex qui difficile rumpit᷑.
supͣ modum ut uereor nociturus. Et
unum existimo e duob. si tam̃ uerĩẽ
qđ uob̾cum hominem habeatis. aut
minꝰ scilicet notum uob̃ eẽ illum. ant
uos qđ ẽ credibiliꝰ de eius correctione
conficłe. Ꝙ utinam id non frustraqs
det de lapide hoc suscitari filium abta¬
he: Qͣm gͣtum munꝰ aͣcciꝑet mates
eccłia de manib ur̃is. uas in honorem

Expanded text:
mel, et doctrina venenum: cui caput columbae, cauda scorpionis est; quem Brixia evomuit, Roma exhorruit, Francia repulit, Germania abominatur, Italia non vult recipere, fertur esse vobiscum. Videte, quaeso, ne vestra auctoritate plus noceat. Nam cum et artem habeat, et voluntatem nocendi, si accesserit favor vester, erit funiculus triplex, qui difficile rumpitur, supra modum, ut vereor, nociturus. Et unum existimo de duobus, si tamen verum est quod vobiscum hominem habeatis: aut minus scilicet notum vobis esse illum; aut vos, quod est credibilius, de ejus correctione confidere. Et utinam id non frustra. Quis det de lapide hoc suscitare filium Abrahae? Quam gratum munus susciperet mater Ecclesia de manibus
Abbreviated transcription (Latin):
sum cognosceret. nec egredet᷑ m̃suram
suam. s sapet ad sobͥetatem. E go non
eum accuso ap̃ patrem. ẽ qui eum accu¬
set. lib suus in quo sͥ male cõplacuit
Cum de tͥnitate loquit᷑: sapit arrium. cũ
de gr̃a: sapit pelagium. cũ de ꝑsona xͥ:
sapit nestorium. Minus de ur̃a equitate
p̾sumo. si dui uos rogauero. ut in causa
te quia expedit uob̃ quibꝰ potestas data
cuiꝰ maledictione os plenum ẽ & ama
iii fon pse

Expanded text:
sum cognosceret, nec egrederetur mensuram sum cognosceret, nec egrederetur mensuram suam, sed saperet ad sobrietatem. Ego non eum accuso apud Patrem: est qui eum accuset liber suus, in quo sibi male complacuit. Cum de Trinitate loquitur, sapit Arium: cum de gratia, sapit Pelagium: cum de persona Christi, sapit Nestorium. Minus de vestra aequitate praesumo, si diu vos rogavero, ut in causa te, quia expedit vobis, quibus potestas data cujus maledictione os plenum est, et II
Abbreviated transcription (Latin):
di  pͥsbit̾o cardinali. bnardus clare ual¬
lis uocatus abbas. non declinate ad dex¬
teram. nec ad sinistram. Inuiriam facio
uob̃. si aliquem a uob̃ ita diligi credam.
ut cum eo paritͥ eius errores diligatis.
Quisqͥs enĩ sic aliquem diligit. ñdũ nouit
quẽ admodu oporteat eum dilig̾e. Talis
namq dilectio t̾rena ẽ. animalis. diabo¬
lica. nocens eque diligenti atq dilec¬
tͥo. Existiment alii de aliis ꝓ ut uolt᷑.
ego adhuc de uob̃ estimare non possum
nͥ quod uicinum ẽ rõm. quod adlineã
ꝑtinet equitatis. Quidam pͥꝰ iudicanł
& postea ꝓbaut. ego de potione utrum
dulcis sit au amara. ante gustum non
iudicabo. Magister petrꝰ in libris suis
ꝓphauas uocum nouitates inducit q
sensuum. disputans de fide contͣ ficłẽ.
u̾bis legis legem impugnat. Nichil
uidet ꝑ specłm & in eniginate. s facie
ad faciem otmna intuetur ambulans
in magnis & in mirabilib suꝑ se. Meliꝰ
illierat. si uixta titulum libri sui se ip¬

Expanded text:
ia presbytero cardinali, BERNARDUS Clarae-Vallis vocatus abbas, non declinare ad dexteram, nec ad sinistram. Injuriam facio vobis, si aliquem a vobis ita diligi credam, ut cum eo pariter ejus errores diligatis Quisquis enim sic aliquem diligit, nondum novit quemadmodum oportet eum diligere. Talis namque dilectio terrena est, animalis, diabolica, nocens aeque diligenti atque dilecto. Existiment alii de aliis prout volunt: ego adhuc de vobis aestimare non possum, nisi quod vicinum est rationi, quod ad lineam pertinet aequitatis. Quidam prius judicant, et postea probant: ego de potione, utrum dulcis sit an amara, ante gustum non judicabo. Magister Petrus in libris suis profanas vocum novitates inducit et sensuum: disputans de fide contra fidem, verbis legis legem impugnat. Nihil videt per speculum et in aenigmate; sed facie ad faciem omnia intuetur, ambulans in magnis et in miribilibus super se. Melius illi erat, si juxta titulum libri sui, se ip
Abbreviated transcription (Latin):
gerat: Qͥppe quẽ iuxta nr̃as consuetu¬
dines domi absq consensu abbatis sui re¬
tinere ñ debiii: Oportet autẽ ꝙ: ce eum
similiter asꝑe increparẽ. &. ad humileꝰ a¬
tẽ ꝓuocare satisfactionẽ. deinde confor¬
tart tuis litteris ad abbatẽ ꝓ eo directis:
De infirmitate nr̃a nichil certiꝰ modo scis¬
citanti tͥ indicare possum. nͥ qđ infirmꝰ
& fui & sum : nec minꝰ solito. nec multũ
plus: Qđ uero ñ misi quẽ missurus erã.
causa.ẽ. plus me animarũ scandalũ: qm
unius corporis ꝑicłm timuisse: Iam ne
qͥd horũ de qͥb matidasti omnino p̃ter¬
mittam: uenio etiã ad te: Selle te au¬
dire scͥpsisti: qͥd te ego tanquã qͥ om̃ia cu¬
a norim. facere uelim: S hoc nͥ fallor
si mͦ dicerẽ. nec tu posses: nec ego consule¬
rem: Uolo emĩ & ipse: qđ te uelle de te.
iam olim ñ latet me: Ceterũ mea atq tu¬
a eque ut equũ. ẽ uoluntate pꝰposita. ma

Expanded text:
erat: quippe quem juxta nostras consuetudines domi absque consensu abbatis sui retinere non debui. Oportet autem et a te eum similiter aspere increpari, et ad humilem provocari satisfactionem; deinde tuis confortari litteris, ad abbatem pro eo directis. 2. De infirmitate nostra nihil certius modo sciscitanti tibi indicare possum, nisi quod infirmus et fui, et sum; nec minus solito, nec multum plus. Quod vero non misi quem missurus eram, causa est, plus me animarum scandalum, quam unius corporis periculum timuisse. Jam ne quid horum, de quibus mandasti, omnino praetermittam, venio etiam ad te. Velle te audire scripsisti, quid te ego tanquam qui omnia tua norim facere velim. Sed hoc, nisi fallor, si modo dicerem, nec tu posses, nec ego consulerem. Volo enim et ipse quod te velle de te jam olim non latet me. Caeterum mea atque tua aeq
Abbreviated transcription (Latin):
Bernardus de clara ualle. suo
illi qđ suo : Nanc mͥ tu salutationis
formulã tradidisti: scͥbendo suus ille
qł suus: Accipe qđ tuum ẽ. ꝙ agis¬
ce usurpationẽ unaminitatis ẽẽ indi¬
mũ non distare: Iam ad tuas licte¬
ras breuiter ꝓ tẽpore respondeudũ
est: Que cũ mͥ in manus uenerunt.
uatalis dñȩ nr̃e dies festus illuxerat:

Expanded text:
BERNARDUS de Clara-Valle, suo illi quod suo. 1. Hanc mihi tu salutationis formulam tradidisti, scribendo, « Suus ille quod suus. » Accipe quod tuum est, et agnosce usurpationem unanimitatis esse indimum non distare. Jam ad tuas litteras breviter pro tempore respondendum est: quae cum mihi in manus venerunt, Natalis Dominae nostrae die
Abbreviated transcription (Latin):
taxat nr̃i ordinis non fuerit exire de
monasterio. nisi aut apłicȩ: sedis lega¬
to. aut certe ꝓpͥo uocante epõ: quib
nr̃e humilitati sicut optime nostis
contradicere om̃ino fas non ẽ: nisi ex
quocunq suꝑioris auctoritatis pͥuile¬
gio. Quod utiq si unquã ꝑ manũ
uram ut sꝑo mͥ in manus uenerit: tẽ
ꝓculdubio et pax mͥ. et pax erit de me.
Non camen iccirco etiam me laten¬
te et tacente. cessare puto murmur
eceliarum: si non cesset romana curia
ꝓ uosuntate assiscentium. facere pre¬
iudicium in absentes. Wal̃. ad pͥapam¬

Expanded text:
taxat nostri ordinis non fuerit exire de taxat nostri ordinis non fuerit exire de monasterio, nisi aut apostolicae Sedis legato, aut certe proprio vocante episcopo: quibus nostrae humilitati, sicut optime nostis, contradicere omnino fas non est, nisi ex quocunque superioris auctoritatis privilegio. Quod utique si unquam per manum vestram, ut spero, mihi in manus venerit, tunc procul dubio et pax mihi, et pax erit de me. Non tamen idcirco etiam me latente et tacente cessare puto murmur ecclesiarum, si non cesset Romana curia pro voluntate assistentium facere praejudicium in absentes. Valete 57 EP
Abbreviated transcription (Latin):
posse sꝑauerim. quam ꝑ uos uir optime.
cui in hac re nec potestas cleest. nec uo¬
luntas ut comꝑi: Gaudeo nempe qͦd
et ur̃ȩ prudentiȩ nram in talib occupi¬
tionem displicere cognoui. Et quidem
uistissime et amicissime. Age gͦ si ita
uultis. imio quia sic cernitis ac decer¬
nitis et amico expedire. et monachocon¬
uenire: date queso oꝑam. quaturus
una utriusq uoluntas citius impleat᷑.
quo et uob̾ uidelicet satis fiat ad iusti¬
tiam: et mͥ ad salutem animȩ consulat᷑.
Indicatur si placet clamosis et impor¬
cunis ranis de cauernis non egredi:
s suis contentas eẽ paludib. Non au¬
diantur in conciliis. in palatiis non
inueniantur: ad causas. ad negotia.
nulla necessitas: nulla trahere possit
auctoritas. Sic forsitan ur̃ posset ami¬
cus declinare p̃sumptionis notam.
lam neram unde contrahere potue¬
rim ignoro: cum sciam mͥ consilium
ce et ꝓpositum. nunquam si causadũ¬

Expanded text:
posse speraverim, quam per vos, vir optime? posse speraverim, quam per vos, vir optime? cui in hac re nec potestas deest, nec voluntas, ut comperi. Gaudeo nempe, quod et vestrae prudentiae nostram in talibus occupationem displicere cognovi. Et quidem justissime, et amicissime. Age ergo si ita vultis, imo quia sic cernitis ac decernitis, et amico expedire, et monacho convenire: date, quaeso, operam, quatenus una utriusque voluntas citius impleatur, quo et vobis videlicet satisfiat ad justitiam, et mihi ad salutem animae consulatur. Indicatur, si placet, clamosis et importunis ranis de cavernis non egredi, sed suis contentas esse paludibus. Non audiantur in conciliis, in palatiis non inveniantur: ad causas, ad negotia nulla necessitas, nulla trahere possit auctoritas. Sic forsitan vester posset amicus declinare praesumptionis notam. Nam noxam unde contrahere potuerim, ignoro: cum sciam mihi consilium esse et propositum, nunquam si causa dun
Abbreviated transcription (Latin):
nam non issem ad illa: utinam non irĩ
ad similla. Utinam et nuꝑ non is
sem ubi uidissem aduersus ȩccłiam
armari tẏrannidem: quasi non satis
ꝑ se insanisset. Tum demum sensi uirta
ꝓph̃am acdherescere linguam meã pala¬
to meo.cum subito pondus suꝑiectũ
ẽ nr̃is ceruicib atq irrefragabilis aucto¬
ritas litterarum. Heu obmutui et hu¬
miliatus sum. et silui a bonis. et dolor
m̃s renouatus ẽ: quando uidi repenti
ad illas litteras impleri facies innocen¬
tium ignominia. et letari amplius im¬
pios quod male fecerint. et exultare in
reb pessimis. Misertũ ẽ impio ut uixta
dictum ꝓpheticum non disceret facere
iustitiam. et qui in terra scõꝵ iniquagil¬
sit. ipsius terra iustissimo quo tenebat
absoluta ẽ interdicto. Propter huiusme¬
di et si aliud non sit. grauor intereẽ cau¬
sis: quarum p̾sertim mea non inter esse
cognosco. Grauor: s trahor. At uero ab
hac necessitate ꝑ quem melius retrahi

Expanded text:
nam non issem ad illa, utinam non irem nam non issem ad illa, utinam non irem ad similia. Utinam et nuper non issem, ubi vidissem adversum Ecclesiamviolentam armari tyrannidem, quasi non satis per se insanisset. Tum demum sensi juxta prophetam adhaerescere linguam meam palato meo : cum subito pondus superjectum est nostris cervicibus, atque irrefragabilis auctoritas litterarum. Heu! obmutui, et humiliatus sum, et silui a bonis, et dolor meus renovatus est , quando vidi repente ad illas litteras impleri facies innocentium ignominia, et laetari amplius impios quod malefecerint, et exsultare in rebus pessimis. Misertum est impio, ut juxta dictum propheticum, non disceret facere justitiam: et qui in terra sanctorum iniqua gessit , ipsius terra justissimo quo tenebatur, absoluta est interdicto. 3. Propter hujusmodi, etsi aliud non sit, gravor interesse causis: quarum praesertim mea non interesse cognosco. Gravor, sed trahor. At vero ab hac necessitate per quem melius retrahi
Abbreviated transcription (Latin):
ut ꝓ malis bona mͥ obiciant: uel potiꝰ
adiciant aliena. At ego nec indignis
uituꝑationib moueor: nec indebitaᷤ
recipio laudes. Nichil mea refert:
de his quoꝵ auctor non extiti. Lau¬
clent si uolu nt. uel uituꝑent si au¬
dent. de pͥmo quidem dnm̃ albanen¬
sem. de scdo uero dnm remensem.
porro de t̾cio eundem equȩ archie¬
piscopum. simul et ep̃m laudunen¬
sem. cum rege pariter. et multis aliis
reuerendis ꝑsonis: qui se utiq aucto¬
res inhis et pͥncipes extitisse mini¬
me diffitentur. Sibene egerunt
quid ad me: si aliter quid equȩ ad me:
An tota et sola culpa mea ẽ. quod
asfui. homo solis latebris dignus. so¬
li mͥ uidex. soli accusator et arbiter
constitutus. quatinus montret actio
quod habet ꝓfessio. et nomen mona¬
chi solitaria michi conuersatio inter¬
p̃tetur Asfui enim negare non pos¬
sum: s uocatus. s tractus. Si hoc
amicis nr̃is displicuit: fateor et mͥ. Uti¬

Expanded text:
ut pro malis mihi bona objiciant, vel potius ut pro malis mihi bona objiciant, vel potius adjiciant aliena. 2. At ego nec indignis vituperationibus moveor, nec indebitas recipio laudes: nil mea refert de his, quorum auctor non exstiti. Laudent si volunt, vel vituperent, si audent; de primo quidem dominum Albanensem, de secundo vero dominum Remensem; porro de tertio eumdem aeque archiepiscopum simul et episcopum Laudunensem, cum Rege pariter et 56 multis aliis reverendis personis qui se utique auctores in his et principes exstitisse minime diffitentur. Si bene egerunt, quid ad me? si aliter, quid aeque ad me? An tota et sola culpa mea est quod adfui, homo solis latebris dignus; soli mihi judex, soli accusator et arbiter constitutus, quatenus monstret actio quod habet professio, et nomen monachi solitaria mihi conversatio interpretetur? Adfui enim, negare non possum; sed vocatus, sed tractus. Si hoc amicis displicuit; fateor, et mihi. Uti
Abbreviated transcription (Latin):
s laceratis. ut aliquid minus recipi¬
am a dnõ meo: Et hoc merito atq
cum omi gła responderem siquid in
eis meum cognoscerem. unc autẽ
ut quid iudicor ego de factis alienis:
Aut si meis. cur tanquam de malis.
cum cuncta hȩc iuste et p̃clare ge¬
sta fuisse. nulla imprucdentia du¬
bitare. nulla negare impudentia
possit: Eligite nunc utrumlibet.
Aut negate certe. aut fatemini
me hoꝵ auctorẽ. Si feci: laude dig¬
num ẽ. laudabilia ꝑegisse. et iniq
redarguor. unde laudari meruerã¬
Si non feci: ut laudem non merui. sic
ꝓfecto nec uituꝑationem. Nouum
genus detractionis. et reuera simile
aliquid habens oꝑi balaam: qui ductꝰ
et conductus ad maledicendum popło.
magis benedictionib cumulabat.
Quid iustius. quid iocundius. ut quẽ
rep̃hendere intendis. plus commen¬
des. ut p̃coniis ꝓ conuitiis utaris nes¬
cius. et uolens detrħ here laudes inuitꝰ:
Quasi uero nulla mea mala inueniãt.

Expanded text:
sed laceratis, ut minus aliquid recipised laceratis, ut minus aliquid recipiam a Domino meo? Et hoc merito atque cum omni gloria responderem, si quid in eis meum cognoscerem. Nunc autem utquid judicor ego de factis alienis? aut si meis, cur tanquam de malis? cum cuncta haec juste atque praeclare gesta fuisse nulla imprudentia dubitare, nulla negare impudentia possit. Eligite nunc utrumlibet: aut negate certe, aut fatemini me horum auctorem. Si feci; laude dignum est laudabilia peregisse, et inique redarguor, unde laudari merueraSi non feci; ut laudem non merui, sic profecto nec vituperationem. Novum genus detractionis, et revera simile aliquid habens operi Balaam, qui ductus et conductus ad maledicendum populo, magis benedictionibus cumulabat . Quid justius, quid jucundius, quam ut quem reprehendere intendis, plus commendes; ut praeconiis pro conviciis utaris nescius; et volens detrahere laudes invitus? Quasi vero nulla mea mala inveniant
Abbreviated transcription (Latin):
manȩ sedis cancellario: fr̃
bernaͬdus abbas dictus cla¬
rȩuallis. salutẽ et non in uia. Etiam¬
ne pauꝑi et inopi ueritas odium
parit. et ne ipsa quidẽ miseria decli¬
nare inuidiam potest: Querar an
glorier. quod factus sum et ipse ini¬
micus uera dicens: Uera dicens. an
recta agens: S hoc uiderint fr̃s
nr̃i. qui contra legem maledicunt
surdo: et maledictum ꝓpheticum
non uerentes. dicunt bonum ma¬
lum: et malum bonum. Quid in
me o boni uiri displicuit fr̃nitati
ur̃ȩ: Utrum ne quod apud catha¬
lanum amotus. ẽ. a uillicatione
sibi credita homo usq quaq disfa¬
matus. quia in ȩccłia uirdinensi
eui p̃fuerat dissipasset bona dñi sus.
An quod in urbe cameracensi mo¬
nasterii sui manifestus destructor
fulb̾tus. cedere compulsus ẽ parui¬
no. qui om̃ium destimonio. fidelis
ẽ seruus et prudens: An certe quod
lauduni de ꝓ stibulo ueneris. suum
deo sanetuarium restituͣm ẽ: Prop¬
ter quod hoꝵ me non dico lapidatis.

Expanded text:
manae sedis cancellario, frater BERNARDUS abbas dictus Clarae-Vallis, salutem, et non in via. 1. Etiamne pauperi et inopi veritas odium parit, et ne ipsa quidem miseria declinare invidiam potest? Querar, an glorier, quod factus sum et ipse inimicus vera dicens? Vera dicans, an recta agens? Sed hoc viderint fratres vestri, qui contra legem maledicunt surdo , et maledictum propheticum non verentes, dicunt bonum malum, et malum bonum . Quid in me, o boni viri, displicuit fraternitati vestrae? Utrumne quod apud Catalaunum amotus est a villicatione sibi credita homo usquequaque diffamatus, quia in ecclesia Virdunensi cui praefuerat, dissipasset bona domini sui? An quod in urbe Cameracensi monasterii sui manifestus destructor Fulbertus cedere compulsus est Parvino, qui omnium testimonio fidelis est servus et prudens? An certe quod Lauduni de prostibulo Veneris suum Deo sanctuarium restitutum est? Propter quod horum me, non dico, lapidatis,
Abbreviated transcription (Latin):
rogauimus. nec impetrauimus. Sen¬
tiens tandem nos ad arma ȩccłiȩ ꝓ
ȩccłia uelle confugere: timuit. annu¬
itq sese omĩa redditurum. S in eadẽ
forte hora suꝑuenientib litteris uris
quib enuis terram ab interdicto absol¬
in p̃cepistis. male in malo confortatus.
quod bene commiserat minime exse¬
cutus. Die tamen nominata. qua id
se rursum ꝓmisit exsecuturum: enus
nos conspectui p̃sentantes. sustinui¬
mus pacem. et non uenit: quesiuimꝰ
bona. et ecce turbatio. Hoc deniq ue
stris litteris factum ẽ. ut male ablata
peius teneantur. et reli qua passim
in dies rapiantur ẽo utiq secure. quo
impune. illa retinentur. Soludo nẽpe
ad ur̃m imꝑium epĩ iusto ut puta¬
mus int̾cdicto. nr̃oq quod paramuᷤ
et quo sꝑabamus pacem consequi. ur̃o
eque timore suspenso: facti interim
sumus obꝓbrium uicinis nr̃is. Quo¬
usq: urẽ uiderit pietatis compassio.

Expanded text:
rogavimus; nec impetravimus. Senrogavimus; nec impetravimus. Sentiens tandem nos ad arma Ecclesiae pro Ecclesia velle confugere, timuit, annuitque sese omnia redditurum. Sed in eadem forte hora supervenientibus litteris vestris, quibus ejus terram ab interdicto absolvi praecepistis, male in malo confortatus, quod bene promiserat, minime exsecutus est. Die tamen nominata, qua id se rursum promisit exsecuturum, ejus non conspectui praesentantes, sustinuimus pacem, et non venit: quaesivimus bona, et ecce turbatio. Hoc denique litteris 55 vestris factum est, ut male ablata pejus teneantur, et reliqua passim in dies rapiantur, eo utique secure, quo impune illa retinentur. Soluto nempe ad vestrum imperium episcopi justo ut putamus interdicto, nostroque quod parabamus et quo sperabamus pacem consequi, vestro aeque timore suspenso, facti interim sumus opprobrium vicinis nostris: quousque? vestrae viderit pietatis compassio.