comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uanam tribuistis lib̃tatẽ. A quo enim
quis deuictus ẽ. sic̃ dic̃ scriptura. huic¬
et seruus addictus ẽ. Nec quisquam
nisi ꝑ grãm lib̃atoris. isto soluit᷑ uincło
scruitutis: Aquo ẽ hominũ nullus im¬
munis. Punum quippe hominem pec¬
catum intrauit in mundum. & ꝑpecca¬
tum mors: & ita inom̃s homines ꝑtran¬
siit in quo om̃s peccauerunt. Amplis¬
simam eẽ nr̃i negocii dignitatem. ut
ipsa rerum consideratio & appensio in¬
dicat quas tuem̃. Itaetiã ur̃ pauor. qui
contra nr̃oꝵ sanguinẽ. pecuniarum ef¬
fusione.hereditatũ largitate. equorum
transmissione. popłoꝵ seditione. Pote¬
statum corruptione pugnantes. et fidẽ
urãm quȩ a nob̃ impugnat᷑ crubescitis
ꝓfiteri: & ad nĩȩ sententiȩ aqua deuia¬
stis u̾ba confugitis. auoꝰ Aut sciens
calũpniaris situ ista m̃tiris: aut nescis
quid loquaris cum mentientib credis ẜiã
satissit. quod suꝑiꝰ tuę uanitati. ułetiam

Expanded text:
uanam tribuistis libertatem. a quo enim uanam tribuistis libertatem. a quo enim quis deuictus est, sicut dicit scriptura, huic seruus addictus est nec quisquam nisi per gratiam liberatoris isto soluitur uinculo seruitutis, a quo est hominum nullus immunis; per unum quippe hominem peccatum intrauit in mundum et per peccatum mors, et ita in omnes homines pertransiit, in quo omsimam esse nostri negotii dignitatem, ut ipsa rerum consideratio et appensio indicat, quas tuemur, ita etiam vester pavor; qui contra nostrorum sanguinem, pecuniarum effusione, haereditatum largitate, equorum transmissione, populorum seditione, potestatum corruptione pugnantes, et fidem vestram quae a nobis impugnatur, erubescitis profiteri, et ad nostrae sententiae, a qua deviastis, verba confugitis. AUG. Aut sciens calumniaris, si tu ista mentiris; aut nesciens quid loquaris, cum mentientibus credis: sed jam satis sit quod superius tuae vanitati, vel etiam
Abbreviated transcription (Latin):
iuitiando quid dieas. sentiens te inichil¬
ualidum dicere disputando: quãquã et
in his meis u̾bis quȩ mox tͥ quasi refellen-¬
da ꝓponis. id quod dico adũtẽ potiusti.
Non enim dicerem. non ẽ itaut  loqueris
quicũq ista dixisti. sicertus eẽmte illa di¬
xisse: noneum qui qualem uoluit. et cui
uoluit scͥpturam misit: quam mͥ missam.
refutare susceperam s. dõ grãs. quod umi¬
ũso ipsi oꝑituo. unde que uoluit sicut
ei placuit iste decerpsit. ita dño adiu¬
uante respondi: ut omĩa tua quȩ contͣ
antiquissimã catholicam fidem nouus
hereticus erexeras. machinam̃ta subuer-¬
terem. Iulianꝰ Contra hec gͦ u̾bamea que
rescripseris. audiamus. Non ẽ ita ut loqͥris
quicũq ista dixisti: non ẽ ita. Multum fal¬
leris. uel fallere meditaris. Non liberum
negamus arbitrium: s si uos filius lib̃a-¬
uerit ait m̾tas:. cunc uere libieritis. Hũc
uos inuidecis lib̃atorem: quib captiuis

Expanded text:
iciando quid dicas, sentiens te nihiiciando quid dicas, sentiens te nihialidum dicere disputando. Quanquam et in his meis verbis, quae mox tibi quasi refellenda proponis, id quod dico advertere potuisti: non enim dicerem, « Non est ita ut loqueris, quicumque ista dixisti; » si certus essem te illa dixisse, non eum qui qualem voluit, et cui voluit scripturam misit, quam mihi missam refutare susceperam. Sed Deo gratias, quod universo ipsi operi tuo, unde quae voluit, sicut ei placuit, iste decerpsit, ita Domino adjuvante respondi, ut omnia tua, quae contra antiquissimam catholicam fidem novus haereticus erexeras, machinamenta subverterem. LXXIV. JUL. Contra haec ergo verba mea, quae rescripseris audiamus: « Non est ita ut loqueris, quicumque ista dixisti, non est ita; multum falleris uel fallere meditaris. non liberum negamus arbitrium, sed, si uos filius liberauerit, ait ueritas, tunc uere liberi eritis. hunc uos inuidetis liberatorem, quibus captiuis
Abbreviated transcription (Latin):
toris. cȩlestianus & pelagianus uocat᷑.
quo simplices in quo sermone ꝑterriti.
ut abinuidia nominis exuantur. etiam
sanam fidem deserunt: credituri ꝓculdu¬
bio. nec liberum ẽẽ in hominib arbitͥũ.
nec dm̃ nascentium conditorẽ: qndo il¬
lud qđ priꝰ affirmauerant. utrũq dese¬
rueruit. Hoc aut̃ cotum a de p̃tmissũẽ:
post quod sunt illa quȩ posuisti. quam
sane uera & quam in expugnabilia. haud
difficileerit oꝑe comꝑbare nec ego igit᷑
quicquam detus dictis minus. nec
tu uel primum caput ita ut anie ordi¬
natum fuerat retulisti qđ idõ inculco
ut grauitas poeni scͥptoris emineat.
auoꝰ. Qui delibris tuis quȩ uoluit
decerpta. cui uoluit legenda transmisit.
ipse quod michi imputas fecit. Nec ali¬
ud etiam ccipsum existimocredere:.Neq
enim ineodem libro meo contra quem
latras. nonsum p̃locutus. cui sim cartu¬
lȩ respondere cõpulsus: s queris con-¬

Expanded text:
toris, Coelestianus et Pelagianus vocatur, toris, Coelestianus et Pelagianus vocatur, quo simplices, » inquio, « sermone perterriti, ut ab invidia nominis exuantur, etiam sanam fidem deserunt; credituri procul dubio, nec liberum esse in hominibus arbitrium, nec Deum nascentium conditorem, quando illud quod prius affirmaverant, utrumque deseruerint. » Hoc autem totum a te praetermissum est. Post quod sunt illa quae posuisti, quam sane vera, et quam inexpugnabilia, haud difficilis erit opera comprobare. Nec ego igitur quidquam de tuis dictis minus, nec tu vel primum caput, ita ut a me ordinatum fuerat, retulisti. Quod ideo inculco, ut gravitas Poeni scriptoris emineat. AUG. Qui de libris tuis, quae voluit decerpta, cui voluit legenda transmisit, ipse quod mihi imputas fecit: nec aliud etiam te ipsum existimo credere. Neque enim in eodem libro meo, contra quem latras, non sum praelocutus, cui sim chartulae respondere compulsus: sed quaeris conv
Abbreviated transcription (Latin):
nire: non intelligentes qnͣtũ his contu¬
lerint honoris. quoꝵ ostenderunt głam
nisi cum catholica religione ñ potuisse
conuelli. Namsiquis aut liberum in ho
minib arbitrium. aut dm̃eẽ nascenti¬
& pelagianus uocatur. Ne igitur uocentur
heretici. fiunt manichei: & dum falsam ue¬
rentut infamniam. uetum crim̃ incurrunt:
Instar ferarum. quȩ circũdant᷑ punis. ut
cogantur mretia: quib qm̃ de est ratio.
iuerum exitium uana formidine contru-¬
Cum integritate plata. Et licet non in his
certaminis summa consistat. quia de p̃fa-¬
tione sunt: tam̃ ut leuitas tua liqueat fr̃
beatissime. in eo loco positum non ẽ. s in pͥ¬
mo statim u̾su libri. Idem cum dixissem.
adhominũ quoꝵ scĩs studiis uruntur
contumelias & exitium: addidi. qm̃ iter
aliud non patebat. decreuerunt ꝑruinã
totiꝰ eccłie ꝑuenire. Post quod etiã dixi
quia liberi confessor arbitrii. & dĩ condi¬

Expanded text:
nire non intellegentes quantum his contunire non intellegentes quantum his contulerint honoris, quorum ostenderunt gloriam nisi cum catholica religione non potuisse conuelli. nam siminibus arbitrium, aut Deum esse nascenti, Pelagianuhaeretici, fiunt Manichei et dum falsam uerentur infamiam, uerum crimen incurrunt instar ferarum, quae circumdantur pennis, ut cogantur in retia, quibus quoniam deest ratio in uerum exitium uana formidine contrucum integritate prolata: et licet non in his certaminis summa consistat, quia de praefatione sunt; tamen ut levitas tua liqueat, frater beatissime, in eo loco positum non est, sed in primo statim versu libri. Item cum dixissem, « ad hominum quorum sanctis studiis uruntur, contumelias et exitium; » addidi, « quoniam iter aliud non patebat, decreverunt per ruinam totius Ecclesiae pervenire. » Post quod etiam dixi, « quia liberi confessor arbitrii et Dei condi
Abbreviated transcription (Latin):
nec donum dĩ poscitis ne intrecis intem¬
ptationem. hoc ẽ ne peccetis. In ur̃a enim
uirtute confiditis: & uos in psalmo scõ
notatos ẽẽ atq dampnatos. uel ñ uidetis
sublata. sibi impugnanda ꝓposuit. Sa¬
tis igitur ad moͬuerim. sic istum u̾bamea
quasi refelenda sibi ꝓponere uoluisse. ut
alibi mediis detractis sententias int̾rũꝑet.
alibi extremis ñ additis decurtaret: et
cur hoc fecerit. sufficient̃ ostenderim. Nc̃
adẽa quȩ sicut uoluit nr̃a ꝓposuit: quȩ
sua posuerit indeamus. Secunt᷑ cm̃ iã
ũba eiꝰ et sic̃ iste insinuauit. quitͥ cartu¬
lam misit. prius aliquid de p̃fatio ne con-¬
scripsit ꝓculdubio libroꝵ meoꝵ. deqͥb
pauca decerpsit. Idaũt ita sese habet: do
ctores inquit nr̃i temporis fr̃ beatissime
& nefarie que adhuc feruet seditionis
auctores. adhominum quoꝵ sanctis
studiis uruntur contumelias & exitiũ.
decreuerunt ꝑriunam totiꝰ eccłiȩ ꝑue¬

Expanded text:
nec donum Dei poscitis, ne intretis in tenec donum Dei poscitis, ne intretis in tentationem , hoc est, ne peccetis: in vestra enim virtute confiditis, et vos in psalmo sancto notatos esse atque damnatos , vel non videtis sublata, sibi impugnanda proposuit: « Satis igitur admonuerim, sic istum verba mea quasi refellenda sibi proponere voluisse, ut alibi mediis detractis, sententias interrumperet; alibi extremis non additis decurtaret: et cur hoc fecerit, sufficienter ostenderim. Nunc ad ea quae sicut voluit, nostra proposuit, quae sua posuerit, videamus. Sequuntur enim jam verba ejus, et sicut iste insinuavit, qui tibi chartulam misit, prius aliquid de praefatione conscripsit, procul dubio librorum eorum, de quibus pauca decerpsit. Id autem itctores\\ inquit, \'nostri temporis, frater beatissime, et nefariae quae adhuc feruet seditionis auctores ad hominum, quorum sanctis studiis uruntur, contumelias et exitium decreuerunt per ruinam totius ecclesiae perue
Abbreviated transcription (Latin):
bilem urãm intelligentiam nondum
sub xp̃i gr̃a constitutis: & non eis qͥb
dixerat. ex oꝑibus legis sp̃m accepistis.
an exauditu fidei: Fideles itaq xp̃i¬
anos dicebant non ea quȩ uellent facere:
concupiscente ad ũsus spm̃ carne. Quid
ita. nisi quia uolebant inferiorem partẽ
suam consentire suꝑiori. idest carnem
sp̃ui. nec ualebant ꝑficere qđ uolebant:
Eisq restabat non consentire ulli uicio.
s adu̾sum carnem spũ concupiscere: ue¬
rumet si hoc in eis erat quoduos putatis.
ut ꝓpt̃ consuetudinẽ malam etiã nolen¬
tes male uiuerent̾. Quidest gͦ. qđdicis na¬
turam sine uoluntate peccare non posse.
cumistos non uolentes peccare fatearis:
Cur aũt̃ dicta sit concupiscentia carnis
peccatum lex ue peccati.iam supͣ diximꝰ.
cui sibonum ẽ non consentire adillicita.
t᷑. Iudicia porro dei uos eu̾titis: qui ge¬
neris humani miserias incipientes apar¬
uulis. sine ullo peccati merito fieri dicitis:

Expanded text:
bilem vestram intelligentiam, nondum bilem vestram intelligentiam, nondum sub Christi gratia constitutis; et non eis quibus dixerat, Ex operibus legis Spiritum accepistis, an ex auditu fidei ? Fideles itaque christianos dicebat non ea quae vellent facere, concupiscente adversus spiritum carne. Quid ita, nisi quia volebant inferiorem partem suam consentire superiori, id est, carnem spiritui, nec valebant perficere quod volebant; eisque restabat non consentire illi vitio, sed adversum carnem spiritui concupiscere? Verum et si hoc in eis erat, quod vos putatis, ut propter consuetudinem malam etiam nolentes male viverent; quid est ergo quod dicis, naturam sine voluntate peccare non posse, cum istos non volentes peccare fatearis? Cur autem dicta sit concupiscentia carnis peccatum, lexve peccati, jam supra diximus : cui si bonum est non consentire ad illicita, tur. Judicia Dei porro vos evertitis, qui generis humani miserias incipientes a parvulis, sine ullo peccati merito fieri dicitis;
Abbreviated transcription (Latin):
fieri: ut dum et inspũ & incarne uolun¬
tas dei geritur: quȩ ꝑeum renata ẽ aĩa
seruetur. Qđ apte atq manifeste apls
nis & sp̃s. quam nos optare. & ad ño dicit
orare cyprianus. nec in paradiso ante pec¬
catum fuisse concedis. Aut si fuit̃ cur ñ
fateris eam ꝑp̃uaricationẽ primi hoĩs
uiciata perisse natura. beatȩq paci aĩȩ
& corporis miseram successisse discordi¬
am: & indignaris nobis. qđ uelut catho¬
licis sacerdotib idest uob̃. faciamus nr̃o
sermone conuicium. quia dicimus uos
me qui coꝵ fidem sequor & tueor. indige¬
sto furore ructatis: Apłs dicit. Sp̃u
ambulate: & concupiscentias carnis ne
ꝑfec̾ietis. Rogo: cur eas appellat. sinul¬
le sunt:  Cur eas ꝑficiuetat. si bonȩ st̃:
S adhuc quale sĩt ostendit: & dicit.
Caro enim concupiscit adu̾sus sp̃m:
atis: quib dicebat᷑. ut nonea quȩ uultis
faciatis: Nunquid iudeis scđm mira¬

Expanded text:
fieri, ut dum et in spiritu et in carne volunfieri, ut dum et in spiritu et in carne voluntas Dei geritur, quae per eum renata est anima servetur. Quod aperte atque manifeste Apostolus nis et spiritus, quam nos optare, et a Domino dicit orare Cyprianus, nec in paradiso ante peccatum fuisse concedis: aut si fuit, cur non fateris eam per praevaricationem primi hominis vitiata periisse natura, beataeque paci animae et corporis miseram successisse discordiam? Et indignaris nobis, quod velut catholicis sacerdotibus, id est vobis, faciamus nostro sermone convicium, quia dicimus vos me, qui eorum fidem sequor et tueor, indigesto furore ructatis. Apostolus dicit, Spiritu ambulate, et concupiscentias carnis ne perfeceritis . Rogo, cur eas appellat, si nullae sunt? cur eas perfici vetat, si bonae sunt. Sed adhuc quales sint, ostendit, et diciCaro enim concupiscit adversus spiriatis. Quibus dicebat, Ut non ea quae vultis faciatis? numquid Judaeis, secundum mira
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃m. quãuis adu̾sus eã etiã sp̃s concupi¬
scat. que lex intelligit᷑ cẽ peccati resistens
legim̃tis. post peccatum qđ in paradiso
ꝑpetratum ẽ humanam uiciasse natu¬
ram unde sine illa mͦ nascitur nemo: eiq
sp̃s adu̾satur inscĩs. ut iuste uiuant
pugnando contra illam: donec ꝑfecta
hominis salute. & carne cum spũ ple¬
nissime concordante. iam ñ sit. Dicit
ambrosius. ꝑp̃uaricationẽ primi hoĩs.
in naturam uertisse dissensionẽ carnis
& spc̃. Camq dissensionẽ sic cyprianꝰ
ostendit. in quo pęno. punicam diale¬
xim ut puto irridere non audes. quod
facere inme ausus es. Est inquit int̃
carnẽ & sp̃m colluctatio. & discordan¬
tib adu̾sum se inuicẽ cotidiana con¬
gressio: ut ñ que uolumꝰ ipsa faciamꝰ:
dum sp̃s celestia & diuina querit. carot̃¬
rena & scłaria concupiscit: & idõ petimꝰ
int̃ duo ista ope & auxilio dei concordiã

Expanded text:
spiritum, quamvis adversus eam etiam spiritus concupispiritum, quamvis adversus eam etiam spiritus concupiscat, quae lex intelligitur esse peccati, resistens legi mentis post peccatum quod in paradiso perpetratum est, humanam vitiasse naturam: unde sine illa modo nascitur nemo; eique spiritus adversatur in sanctis, ut juste vivant, pugnando contra illam, donec perfecta hominis salute, et carne cum spiritu plenissime concordante jam non sit. Dicit Ambrosius, per praevaricationem primi hominis in naturam vertisse dissensionem carnis et spiritus; eamque dissensionem sic Cyprianus ostendit, in quo Poeno Punicam dialexim, ut puto, irridere non audes, quod facere in me ausus es: « Est, » inquit, « inter carnem et spiritum colluctatio, et discordantibus adversum se invicem quotidiana congressio, ut non quae volumus ipsa faciamus, dum spiritus coelestia et divina quaerit, caro terrena et saecularia concupiscit: et ideo petimus inter duo ista, ope et auxilio Dei concordiam
Abbreviated transcription (Latin):
potuit s nec ipsa lex peccat: quia aliud
facere non potuit. Ds̃ aũt. ieuitabilia
reatui ascribit: nec ut hoc tantum ma¬
li faciat. ab ullo cogitur. Omĩb igitur
absolutis. hic solus incrimine repꝑit᷑.
qui mira fronte imputat aliis necessi¬
tatem: cum ipse sine necessitate delin¬
quat: macte uirtute prudentie. nobilissimȩ
disputator: qui gradib punicȩ dialexeos.
ut cõm̃dares dona. eu̾tisti iudicia. ut si¬
infamares naturam. criminatus es ho¬
minum condicorẽ: & ita criminatus.
ut ñ solum aliquo peccatore. s ipsa lege
peccati. ds̃ tuus nocentior appareret. Et
post hec ꝓphanissime catholicis sac̃̾do¬
tib conuicium facis: ut dicas eos negare
laudemus quidem clem̃tiã remedioꝵ.
s legũ manente iusticia. auõ. Utinam
catholicos agnosceres sac̾dotes: qͥ longe
priusquam eẽ cepistis. dixerunt concu¬
piscentiã carnis quȩ concupiscit adu̾sꝰ

Expanded text:
potuit. Sed nec ipsa lex peccat: quia aliud potuit. Sed nec ipsa lex peccat: quia aliud facere non potuit. Deus autem inevitabilia reatui adscribit; nec ut hoc tantum mali faciat, ab ullo cogitur: omnibus igitur absolutis, hic solus in crimine reperitur, qui mira fronte imputat aliis necessitatem, cum ipse sine necessitate delinquat. Macte virtute prudentiae, nobilissime disputator, qui gradibus Punicae dialexeos, ut commendares dona, evertisti judicia; ut si ut infamares naturam, criminatus es hominum Conditorem; et ita criminatus es, ut non solum aliquo peccatore, sed ipsa lege peccati, Deus tuus nocentior appareret. Et post haec profanissime catholicis sacerdotibus convicium facis, ut dicas eos negare laudemus quidem clementiam remediorum, sed legum manente justitia. AUG. Utinam catholicos agnosceres sacerdotes, qui longe priusquam esse coepistis, dixerunt concupiscentiam carnis, quae concupiscit adversus
Abbreviated transcription (Latin):
titq peccare reatus eiis regenatione so¬
solutus ẽ: conflictus cius ad agonẽ relictꝰ
est. Malum ẽ: clarum est. Non uiribus
niẽ uoluntatis ut putas huic obsistimꝰ.
nisi diuinitus adiuucinur. Debellandũ
hoc malum est: non negandum. Uin¬
cendum est: non defendendum. Postremo
siei consentis. malum agnosce peccando:
si ci resistis.malum agnosce pugnando.
accusat se ipsa p̃sentia. Uide gͦ quo tua
acumina ꝓuehantur. Primo. quia pec¬
cat natura sine uoluntate. quod ñ potest̃.
Scdõ. quia ẽ peccatum & ñ peccat. idest. u¬
nares ẽ. & non ẽ. Demde quando turbat
pacem. miserabilis ẽ. Nec ꝓtanto crimi¬
ne plectitur dissipatȩ quictis: quando
aũt ꝑficit iniquitatem. dãpnabilis est.
s lex peccati. sicut meretur ipsa torm̃tũ.
ita excusat hominis uoluntatẽ: quia lex
& cogens & naturalis. & nũquam rece¬
dens. suꝑari utiq a uoluntate ñ potest.
& nemo ꝓpt̃ hoc reusẽ quod uitare ñ

Expanded text:
titque peccare. Reatus ejus regeneratione titque peccare. Reatus ejus regeneratione solutus est, conflictus ejus ad agonem relictus est. Malum est, clarum est. Non viribus nostrae voluntatis, ut putas, huic obsistimus, nisi divinitus adjuvemur. Debellandum hoc malum est, non negandum: vincendum est, non defendendum. Postremo, si ei consentis, malum agnosce peccando: si ei resistis, malum agnosce pugnando. accusat se ipsa praesentia? Vide ergo quo tua acumina provehantur. Primo, quia peccat natura sine voluntate: quod non potest. Secundo, quia est peccatum, et non peccat, id est, una res est, et non est. Deinde, quando turbat pacem, miserabilis est, nec pro tanto crimine plectitur dissipatae quietis: quando autem perficit iniquitatem, damnabilis est. Sed lex peccati sicut meretur ipsa tormentum, ita excusat hominis voluntatem. Quia lex et cogens, et naturalis, et nunquam recedens, superari utique a voluntate non potest: et nemo propter hoc reus est, quod vitare non
Abbreviated transcription (Latin):
primi hominis uerteretur: s tu adu̾sus
hec. naturalem eẽ om̃ium sensuũ uolu¬
ptatem. cestimonio uniu̾sitatis docere
te dicis: quasi ñ posset & in corpore ñ
mortis huiꝰ s uitae illius. ita ẽẽ om̃ium
sensuum uoluptas. nature sufficiens:
ut summa. in iura uirtutis. animi car¬
nisq concordia. nulla concupiscerent᷑
illicita. O quam multumerras: qͥ ex ista
quȩ nunc ẽ corruptibilicate atq infir¬
mitate naturȩ. scãs paradisi delicias
acq illam beatitudinc̃ conicis. Alia
erat illa immortalitas. ubi homo poterat ñ
mori. Alia ẽ ista mortalitas. uͥhomo ñ po¬
test iisi mori. Alia erit summa immorta¬
litas. tibi homo non poterit mori. Quid
litigas de concupiscentia li tigante. hoc
ẽ delege in menbris. repugnante legi m̃tis:
lex peccati dicitur. quia suadet peccata.
atq ut ita dixcrim iubet: & siei mente ser¬
uiatur. sine excusatione peccatur: pecca¬
tum dicitur: quia peccato facta ẽ. appe¬

Expanded text:
primi hominis verteretur . Sed tu adversus primi hominis verteretur . Sed tu adversus haec, « naturalem esse omnium sensuum voluptatem testimonio universitatis docere te » dicis: quasi non posset in corpore, non mortis hujus, sed vitae illius, ita esse omnium sensuum voluptas naturae sufficiens, ut summa in jura virtutis animi carnisque concordia, nulla concupiscerentur illicita. O quam multum erras, qui ex ista, quae nunc est, corruptibilitate atque infirmitate naturae sanctas paradisi delicias atque illam beatitudinem conjicis! Alia erat illa immortalitas, ubi homo poterat non mori: alia est ista mortalitas, ubi homo non potest nisi mori: alia erit summa immortalitas, ubi homo non poterit mori. Quid litigas de concupiscentia litigante, hoc est, de lege in membris repugnante legi mentis? Lex peccati dicitur, quia suadet peccata atque, ut ita dixerim, jubet; et si ei mente serviatur, sine excusatione peccatur. Peccatum dicitur, quia peccato facta est, appe
Abbreviated transcription (Latin):
memoriam p̃ceptoꝵ animȩ sensib inhe¬
rentem. edacitatis studio p̃teriret. Hinc pec¬
catum manasse ꝓditur. tanquam corpore¬
ammaq genitoribus: dum corporis nat᷑a
temptatur. anima malesana cõpatitur:
quȩ si appetentiam corporis refrenasset:
in ipso ortu eẽt extincta origo peccati.
Uides ne quemad modum doctor catho¬
licus. & xp̃iana sapientia p̃ditus. ipsam
cibi illiciti concupiscentiam. quam tu
sinon ꝑmittatur implere qđ appecit
asseris innocentem᷑iam famem sacͥlegẽ
nuncupauit: Q tam̃ si anima. utiq uo¬
luntate correcta. hanc acħpenitentiam
corporis refcenasset: in ipso ut ait exortu.
extincta eẽt origo peccati. s qm̃ ñ rep̃sso
appetitu illiciti cibi. ad peccati consum¬
mationẽ ꝑuentum est: ñ extincta est
origo peccati.s. etiam manauit inposte¬
ros: & tancta est acarnis & spc̃ dissensi¬
o subsecuta: ut in naturam sicut idem do¬
ctor alio locodicit. ꝑp̃uaricationem

Expanded text:
memoliam praeceptorum animae sensibus inhaememoliam praeceptorum animae sensibus inhaerentem edacitatis studio praeteriret. Hinc peccatum manasse animaque genitoribus: dum corporis natura tentatur, anima male sana compatitur; quae si appetentiam corporis refrenasset, in ipso ortu esset exstincta origo peccati « . Videsne quemadmodum doctor catholicus, et christiana sapientia praeditus, ipsam cibi illiciti concupiscentiam, quam tu, si non permittatur implere quod appetit, asseris innocentem, jam famem sacrilegam nuncupavit? Et tamen si anima utique voluntate correcta, hanc appetentiam corporis refrenasset, in ipso, ut ait, exortu exstincta esset origo peccati: sed quoniam non represso appetitu illiciti cibi, ad peccati consummationem perventum est; non exstincta est origo peccati, sed etiam manavit in posteros: et tanta est carnis et spiritus dissensio subsecuta, ut in naturam, sicut idem doctor alio loco dicit, per praevaricationem
Abbreviated transcription (Latin):
intelligentib obstrepere uanaloqͣcitate
nolite. Precsssit mala uoluntas. qua ser¬
penti subdolo crederetur: & secuta ẽ ma-¬
la concupiscentia. qua cibo inhiaretur
illicito. Nonitaq ibi qualiscunq cupi¬
ditas qualicũq reluctata est uoluntati:
s ei potius deprauatȩ de prauata serui¬
uit. Ac ꝑhoc quãuis iam utraq mala
cẽt: tam̃ uoluntas cupiditatẽ ñ uolun¬
tatem cupiditas duxit. Non p̃cessit uo¬
luntatẽ: nec restitit uoluntati. Demiq
siante peccati consũmationẽ ab oꝑe illici¬
to auerteretur uoluntas:. sine labore ullo
cupiditas illicita sedaretur. Hinc loqͥns
beatus ambrosius. Caro inquit in natu
ram regressa. uigoris sui agnoscit altricem:
atq ausu deposito contumacie. modatio¬
nis animȩ conuigat᷑ arbitrio: qualis fuit
cum inhabitanda paradisi secreta susce¬
pit:ante quam ueneno pestiferi serpentis
infecta. sacͥlegam famẽ sciret. diumorũq

Expanded text:
intelligentibus obstrepere vana loquacitate intelligentibus obstrepere vana loquacitate nolite. Praecessit mala voluntas, qua serpenti subdolo crederetur; et secuta est mala concupiscentia, qua cibo inhiaretur illicito. Non itaque ibi qualiscumque cupiditas qualicumque reluctata est voluntati; sed ei potius depravatae depravata servivit. Ac per hoc quamvis jam utraque mala esset, tamen voluntas cupiditatem, non voluntatem cupiditas duxit: non praecessit voluntatem, nec restitit voluntati. Denique, si ante peccati consummationem ab opere illicito averteretur voluntas, sine labore ullo cupiditas illicita sedaretur. Hinc loquens beatus Ambrosius: « Caro, » inquit, ram regressa uigoris sui agnoscit altricem atque ausu deposito contumaciae moderantis animae coniugatur arbitrio, qualis fuit, cum inhabitanda paradisi secreta suscepit, antequam ueneno pestiferi serpentis infecta sacrilegam famem sciret diuinorumque
Abbreviated transcription (Latin):
dixisse conuici. S uideant quilegunt. u¬
trum respondendum sit homini. qui in can-¬
tam ꝓgreditur insamam: ut cum fateatur
malum ẽẽ peccatũ. bonam cẽ dicat concu¬
piscentiam peccatoꝵ. & tam̃ respondere
compellimur. nolentes deserere hominum
ingenia tardiora: ad quos iste litterȩ pocu¬
erint ꝑuenire. Quid est gͦ qdđ loqueris:
nesciens quid loquaris: Ergone & in
paradiso. ante male sua da uenena serpen¬
tis.ante corruptam sermone sacͥlego uo¬
luntatem. illiciti cibi libidoiam fuit : Et
qđ intolerabilius dicitur. ad malum pro¬
uocabat & mala non fuit: & uidebant
illi homines fructum ligni ꝓhibiti &e con¬
cupiscebant. s ut non manducarent. con¬
cupiscentia spc. carnis concupiscentiȩ re¬
pugnabat: & uiuebant in loco illo tante
beatitudinis. ñ habentes in se ipsis pacem
m̃tis & corporis: Nonusq adeo dem̃tes
estis. ut ista credatis: ñ usq adeo impuden¬
tes. ut ista dicatis. Ergo intelligite: uel

Expanded text:
dixisse convici: sed videant qui legunt, udixisse convici: sed videant qui legunt, utrum respondendum sit homini, qui in tantam progreditur insaniam, ut cum fateatur malum esse peccatum, bonam esse dicat concupiscentiam peccatorum. Et tamen respondere compellimur, nolentes deserere hominum ingenia tardiora, ad quos istae litterae potuerint pervenire. Quid est ergo quod loqueris, nesciens quid loquaris? Ergone et in paradiso ante malesuadi venena serpentis, ante corruptam sermone sacrilego voluntatem, illiciti cibi libido jam fuit? et, quod intolerabilius dicitur, ad malum provocabat, et mala non fuit? et videbant illi homines fructum ligni prohibiti, et concupiscebat, sed ut non manducarent, concupiscentia spiritus carnis concupiscentiae repugnabat; et vivebant in loco illo tantae beatitudinis non habentes in se ipsis pacem mentis et corporis? Non usque adeo dementes estis, ut ista credatis; non usque adeo impudentes, ut ista dicatis. Ergo intelligite, vel
Abbreviated transcription (Latin):
sti legem quidem peccati ẽẽ in menbris
nr̃is. s tunc habere peccatũ quando ͤ sen¬
timus. tunc uͦ solum p̃lium suscitare qñ¬
do non consentimus. & indicere miseriã
pace turbata: Quis ñ prudens pugnare
ꝑspiciat.:: Nam silex ẽ peccati. id est pecca¬
tum & necessitas peccati. m̃bris est inscrta
naturaliter: quid ꝑdest nonei p̃bere con¬
sensũ. cum ꝓpt̃ hoc ipsum quodest. ne¬
cesse sit subire supplicium:: Aut si est
lex quidem peccati. s quando ei ñ consen¬
tio non peccat: inestimabilis potentia
uoluntatis humanȩ. quȩ si dici ꝑmittat
absurditas cogit ipsum ñ peccare peccatũ.
s reu̾titur eõ. ut quod dicis asystatoñ sit.
Nam si non peccat: nec lex peccati ẽ. Silex
peccati est. peccat. Si uero peccat solum
quia est. quomͦ ei obsisti potest ut non
pecceretur: quȩ repelli non potest. ut a¬
peccati oꝑe designatur:s augꝰ Sedõ libro
tuo iam respondi quarto meo: teq in ania

Expanded text:
sti, legem quidem peccati esse in membris sti, legem quidem peccati esse in membris nostris; sed tunc habere peccatum, quando consentimus; tunc vero solum praelium suscitare, quando non consentimus, et indicere miseriam pace turbata; quis non prudens pugnare perspiciat? Nam si lex peccati, id est, peccatum, et necessitas peccati membris est inserta naturaliter; quid prodest non ei praebere consensum, cum propter hoc ipsum quod est, necesse sit subire supplicium? Aut si est lex quidem peccati, sed quando ei non consentio non peccat; inaestimabilis potentia voluntatis humanae, quae si dici permittat absurditas cogit ipsum non peccare peccatum. Sed revertitur eo, ut quod dicis asystaton sit: nam si non peccat, nec lex peccati est; si lex peccati est, peccat: si vero peccat, solum quia est, quomodo ei obsisti potest ut non peccetur, quae repelli non popeccati opere desinatur. AUG. Secundo libro tuo jam respondi quarto meo, teque inania
Abbreviated transcription (Latin):
quod appetit exhibemus. habitat tam̃ in eis.
& mentem resistentem repugnantemq sol¬
licitat. ut ipse conflictus. etiam siñ sit dam¬
pnabilis quia non ꝑficit iniquitatem. si
tam̃ miserabilis. quia ñ habet pacẽ. Ilatu¬
ralem ẽe om̃ium sensuũ uoluptatem. testi¬
monio uniu̾sitatis docemꝰ. Hanc aut̃ uo¬
luptatẽ. concupiscentiã. ante peccatum in
paradiso fuisse resilla declarat: quia ad
delictum uia ꝑ concupiscentiã fuit. quȩ
cum pomi decore oculos incitasset. spcͣm
ctiam iocundi irritauit saporis. Non ergo
potest hec concupiscentia. quȩ cum modũ
nontenet peccat. Cum uero intralimitẽ
concessoꝵ tenetur. affectio naturalis et
innocens est: non inquam potuit fructꝰ
eẽ peccati: quȩ docetur. non suo quidẽ ui-¬
cio s uoluntatis. occasio fuisse peccati:
lege & de hoc scđm librum ncũ: iuenies
hoc qđ dicimꝰ. etiam tuo posse animo ꝑ¬
suaderi. Quod ucro quasi acutile posui¬

Expanded text:
quod appetit exhibemus; habitat tamen in eis, quod appetit exhibemus; habitat tamen in eis, et mentem resistentem repugnantemque sollicitat; ut ipse conflictus etiamsi non sit damnabilis, quia non perficit iniquitatem; sit tamen miserabilis, quia non habet pacem » . Naturalem esse omnium sensuum voluptatem, testimonio universitatis docemus. Hanc autem voluptatem et concupiscentiam ante peccatum in paradiso fuisse, res illa declarat, quia ad delictum via per concupiscentiam fuit, quae cum pomi decore oculos incitasset, spem etiam jucundi irritavit saporis. Non ergo potuit haec concupiscentia, quae cum modum non tenet, peccat; cum vero intra limitem concessorum tenetur, affectio naturalis et innocens est: non, inquam, potuit fructus esse peccati, quae docetur, non suo quidem vitio, sed voluntatis, occasio fuisse peccati. Lege et de hoc secundum librum meum: invenies hoc quod dicimus etiam tuo posse animo persuaderi. Quod vero quasi acutule posui
Abbreviated transcription (Latin):
ni aut peccando scruire cogeretur. aut
bello intimo repugnare: quoꝵ alterum
honestati. alterum pacifelicitatis illius.
sihumanũ sensum habetis. non conuenire
sentitis. Remanet igit᷑. ut si libido ibi eẽt:
ita eẽt subdita uoluntati. ut rectam quie¬
tamq mentẽ. nec addelictum traheret.
nec ad prȩlium ꝓuocaret. & sp̃m obedi¬
entem dõ. ac fruentem dõ. nec peccare
nec pugnare compelleret: quȩ qm̃ nẽ
talis non est. s ipsa licita mhiant̃ non
obtemperant̃ appecit: in illicius aũt.
aut sp̃m deicit. aut contra sp̃m concu¬
piscit: agnoscite malum. uiciata nature
integritate contractum: quo malobene u¬
titur ꝑpagandi officio castitas conuigũ:
& de quo malo ducitur gen̾ationis obno¬
arripiam. Incorpore igit᷑ mortis huiꝰ qͣle
in paradiso ante peccatum ꝓfecto ñ erat.
alialex inm̃bris nr̃is repugnat legim̃tis.
quia & quando nolumus. & quando non
consentimus. nec ei m̃bra nr̃a ut impleat

Expanded text:
ni aut peccando servire cogeretur, aut ni aut peccando servire cogeretur, aut bello intimo repugnare: quorum alterum honestati, alterum paci felicitatis illius, si humanum sensum habetis, non convenire sentitis. Remanet igitur, ut si libido ibi esset, ita esset subdita voluntati, ut rectam quietamque mentem, nec ad delictum traheret, nec ad praelium provocaret; et spiritum obedientem Deo, ac fruentem Deo, nec peccare nec pugnare compelleret. Quae quoniam nunc talis non est, sed ipsa licita inhianter, non obtemperanter appetit; in illicitis autem aut spiritum dejicit, aut contra spiritum concupiscit; agnoscite malum vitiata naturae integritate contractum: quo malo bene utitur propagandi officio castitas conjugum, et de quo malo ducitur generationis obnoarripiam. « In corpore igitur mortis hujus, quale in paradiso ante peccatum, profecto non erat, alia lex in membris nostris repugnat legi mentis: quia et quando nolumus, et quando non consentimus, nec ei membra nostra ut impleat
Abbreviated transcription (Latin):
nis. ut eam qualis nunc ẽ contra sp̃m
concupiscens. & iam inparadiso ante
peccatum collocare uelletis. Nam suit
dicis ñ alia fuit inparadiso conditio
commixtionis. quam qualis nunc in
coniugiis agitur. erat ibi & ante peccatum li¬
bido carnalis. sine qua non potest nunc sexꝰ
ut̃q misceri. Sigͦ non uultis. in illa beatitu¬
dine m̃bra genitalia nondũ pudenda. ad
opus suum ꝑagendum quo ꝓles seminare¬
tur. uoluntati hominum sine libidine potu¬
isse seruire: adhuc quero eandem libidinẽ
qualem tunc fuisse credatis. uoluntatem
certe quando eẽt necessaria sequebat᷑ lnetiã
quando nonerat ꝓpt̃ ꝓpagandos filios
necessaria stimulabat tam̃ animũ. & pro¬
pellebat inconcubitus. uel quosq damp¬
nabiles. uelcum conuige ueniales: Sieñ
talis erat qualis nunc est. hoc sine dubita¬
tione faciebat. siue illi resisteretur ꝑtẽpe¬
rantiã siue ꝑ intẽꝑantiã cedet᷑ acsi hõ libidi¬

Expanded text:
nis, ut eam, qualis nunc est contra spiritum nis, ut eam, qualis nunc est contra spiritum concupiscens, etiam in paradiso ante peccatum collocare velletis. Nam si, ut dicis, « non alia fuit in paradiso conditio commixtionis, quam qualis nunc in conjugiis agitur: » erat ibi et ante peccatum libido carnalis, sine qua non potest nunc sexus uterque misceri. Si ergo non vultis, in illa beatitudine membra genitalia nondum pudenda, ad opus suum peragendum, quo proles seminaretur, voluntati hominum sine libidine potuisse servire; adhuc quaero eamdem libidinem qualem tunc fuisse credatis. Voluntatem certe quando esset necessaria, sequebatur; an etiam quando non erat propter propagandos filios necessaria, stimulabat tamen animum, et propellebat in concubitus vel quosque damnabiles, vel cum conjuge veniales? Si enim talis erat, qualis nunc est; hoc sine dubitatione faciebat, sive illi resisteretur per temperantiam, sive per intemperantiam cederetur. Ac sic, homo libidi
Abbreviated transcription (Latin):
uicia ueracit dimicantium: ea quȩ u¬
pudent̃ freqͤntat᷑ auobis laudatio uitio¬
rum. Itane uero iuliane quando dice¬
bat ambrosius. om̃s homines sub pecca¬
to nascimur. quoꝵ ipse ortus inuicioẽ
aut me dicebat auctorem. aut infama-¬
bat natiuitatem. ne corrigeret actionẽ:
Itane uero gregorius quando dicebat.
uenerare natiuitatem ꝑquam terrenȩ
natiuitatis tunculis lib̃atus es. aut qͦn¬
do dicebat de xp̃o loquens uel de sp̃ũscõ.¬
ꝑhunc primȩ natiuitatis macule pur¬
gantur. ꝑ quas: Iniquitatib concipim̃
&e indelictis genuerunt nos matres nr̃ȩ:
Aut quando dicebat hylarius de rege
dauid. scit subpeccati origine & sub
peccati lege ẽẽ scnatum: infamabant
isti uiri natiuitatem. ne corrigerent a¬
ctionẽ: Audebisne ꝑsuadere corditu¬
o. qđ pelagianoꝵ actio. actioni p̃ferat᷑
istorum. Date ueniam: nũquam uos
uitam melius illis agere crederemꝰ: nec
sinon sic amaretis concupiscentiã car¬

Expanded text:
vitia veraciter dimicantium, ea quae ivitia veraciter dimicantium, ea quae impudenter frequentatur a vobis laudatio vitiorum. Itane vero, Juliane, quando dicebat Ambrosius, « Omnes homines sub peccato nascimur, quorum ipse ortus in vitio est » ; aut me dicebat auctore, aut infamabat nativitatem, ne corrigeret actionem? Itane vero Gregorius, quando dicebat, « Venerare nativitatem, per quam terrenae nativitatis vinculis liberatus es » ; aut quando dicebat de Christo loquens, vel de Sphunc primae nativitatis maculae purgantur, per quas in iniquitatibus concipimur, et in delictis genuerunt nos matres nostrae; » aut quando dicebat Hilarius de rege David, « Scit sub peccati origine, et sub lege peccati esse se natum » : infamabant isti viri nativitatem, ne corrigerent actionem? Audebisne persuadere cordi tuo, quod Pelagianorum actio actioni praeferatur istorum? Date veniam, nunquam vos vitam melius illis agere crederemus, nec si non sic amaretis concupiscentiam car
Abbreviated transcription (Latin):
hoc qđ tu putas intellexit apłs. Nec alia
prorsus inparadiso fuit conditio cõ¬
mixtionis. quam qualis nunc inconu-¬
giis agit᷑. quȩ a sẽ instituta. ds̃ tam ip¬
soꝵ conditione sexuũ & qualitate men¬
broꝵ quam freqͥntata benedictione do¬
cuit: quib absolutis. claret cunctos qͥã
te decipunt᷑. ira ee quam miscdĩa digni-¬
ores: qm̃ in excusationẽ criminũ suoꝵ¬
que mala uoluntate committunt. te au¬
ctore infamant natiuitatem. nec corrigãt
actionẽ. augͦtiActio pia c̃ in hac uita dm̃
colere: & eius grã contra uicia int̾na pu-¬
gnare: eisq ad illicita instigantib cogen¬
tibus ue noncedere: & uͥ ceditur indul¬
gentiam atq ut non cedat᷑ ad iutorium
dĩ. affectu religiosȩ pictatis exposcere.
In paradiso autem si nemo peccasset. & ñ
eẽt actio pietatis expugnare uicia: qm̃
ꝑmansio felicitatis ẽẽt uicia ñ habere:
s non est indicium hominum contra

Expanded text:
hoc quod tu putas, intellexit Apostolus: nec alia hoc quod tu putas, intellexit Apostolus: nec alia prorsus in paradiso fuit conditio commixtionis, quam qualis nunc in conjugiis agitur, quam a se institutam Deus, tam ipsorum conditione sexuum et qualitate membrorum, quam frequentata benedictione perdocuit. Quibus absolutis claret, cunctos qui a te decipiuntur, ira esse quam misericordia digniores, quoniam in excusationem criminum suorquae mala voluntate committunt, te auctore infamant nativitatem, ne corrigant actionem. AUG. Actio pia est in hac vita Deum colere, et ejus gratia contra vitia interna pugnare, eisque ad illicita instigantibus cogentibusve non cedere; et ubi ceditur indulgentiam, atque ut non cedatur adjutorium Dei affectu religiosae pietatis exposcere. In paradiso autem, si nemo peccasset, non esset actio pietatis expugnare vitia; quoniam permansio felicitatis esset vitia non habere. Sed non est indicium hominum contra
Abbreviated transcription (Latin):
millo beatȩ pacis loco. idest paradiso de¬
liciarum sc̃ãrum. si nemo peccasset. Non
cnuim corpus mortis huiꝰ ibieẽt. cuiꝰ corru¬
ptibilitate anima grauaret᷑. s corpusuitȩ
illius. ubi ñ caro concupisceret adu̾sus spi¬
ritum: ut necesse eẽt spui concupiscere ad¬
u̾sus carnem: s felici utriusq concordia.
natura letaretur humana. Sigͦ maniche¬
os introducentes aliam naturam mali
atq substantiam. expugnare uelles non
adiuuare: ꝓfecto istas om̃ib aꝑtas. a
paruulis incipientes humanȩ uite mi¬
serias. cum tiuis deceptorib ñ negares:
s unde in eas collapsas sit nr̃a natura.
que beata ẽ primitus instituta. cum
catholicis fidelibus & p̃clarissimis do¬
ctoribus diceres Iuł. Ut igitur qd egimꝰ
colligatur: necego dictis tuis fraudem
intuli. nec tuattulisti aliquid. quod uel
delucidiore pietatis colore ꝑfunderes:
ne dum scͥpturis testib apꝓbares. Nec

Expanded text:
in illo beatae pacis loco, id est, paradiso dein illo beatae pacis loco, id est, paradiso deliciarum sanctarum, si nemo peccasset. Non enim corpus mortis hujus ibi esset, cujus corruptibilitate anima gravaretur: sed corpus vitae illius, ubi non caro concupisceret adversus spiritum, ut necesse esset spiritui concupiscere adversus carnem : sed felici utriusque concordia natura laetaretur humana. Si ergo Manichaeos introducentes aliam naturam mali atque substantiam expugnare velles, non adjuvare; profecto istas omnibus apertas a parvulis incipientes humanae vitae miserias cum tuis deceptoribus non negares; sed unde in eas collapsa sit nostra natura, quae beata est primitus instituta, cum catholicis fidelibus et praeclarissimis doctoribus diceres. LXX. JUL. Ut igitur quod egimus colligatur, nec ego dictis tuis fraudem intuli, nec tu attulisti aliquid, quod vel dilutiore pietatis colore perfunderes, nedum Scripturis testibus approbares. Nec
Abbreviated transcription (Latin):
dum imaginem rectam quȩ intra nos ẽ
captiuam ducere studet: ut spoliis eius
cedat qͥcqͥd illud est quod in nos benefici-¬
o diuinȩ ac primȩ illius conditionis
influxit: unde uix aliquis inquit for¬
tasse longa se & districta gregens philo¬
sophya. & paulatm nobilitatem animȩ
sue recolens: naturam lucis. que inse ẽ
humili huic & tenebroso luto coniuncta.
reuocet ac reflectat ad dm̃ uel si certe
ꝓpitio dõ agat. utrũq pariter reuoca¬
bit. si tam̃ longa ce assidu a meditatioẽ
insuescat sursum semꝑ aspicere. & deorsũ
male trahentem acdegrauantem mate¬
riam sibi met asstrictam frenis artiorib
subleuare. Hȩc dicebat beatus gregoriꝰ.
non int̃principia em̃dationis sue s iam
e piscopus: uolens exponere uel potius
quȩ nota sunt ad monere. in qualiqͣnͣ¬
toq certamine cum uiciis interioribus.
ꝓpt̃ corpus qđ aggrauat animam consti¬
tuti sint sci: quod certam̃ utiq ñ fuisset

Expanded text:
dum imaginem regiam, quae intra nos est, dum imaginem regiam, quae intra nos est, captiuam ducere studet, ut spoliis eius cedat quidquid illud est. quod in nos beneficio diuinae ac primae illius conditionis influxit. unde uix aliquis fortasse longa se et destricta regens philosophia et paulatim nobilitatem animae suae recolens naturam lucis, quae in se est humili huic et terevocet ac reflectat ad Deum. Vel si certe propitio Deo agat, utrumque pariter revocabit; si tamen longa et assidua meditatione insuescat sursum semper aspicere, et deorsum male trahentem ac degravantem materiam sibimet astrictam frenis arctioribus sublevare » . Haec dicebat beatus Gregorius, non inter principia emendationis suae, sed jam episcopus, volens exponere, vel potius quae nota sunt, admonere, in quali quantoque certamine cum vitiis interioribus, propter corpus quod aggravat animam, constituti sint sancti. Quod certamen utique non fuisset
Abbreviated transcription (Latin):
putabantur de fluxisse tendantur. Ce¬
tuus. hoc uel maxime apłi testimonio
contra nos nititur. dicens abeo nichil
aliud quam his sermonib legis uideli¬
cet quȩ repugnans consilio inmenbris
habitet. & naturam malam significatã
fuisse unde nichil minus atẽ fieri de¬
buit. quam hic locus sic intelligi quomͦ
abillis exponitur: ne cum ꝑea̾sdem line¬
as quas faustus torsit ingrederis. non
disputasse. s preterita reddidis se uide¬
aris. auoꝰ. Respondeat tͥ ñ faustus ma¬
nichȩus. s catholicus doctusq gregoriꝰ.
qui ñ int̃ principia ut dicis emendati¬
onis inmenbris legem. ꝑ flagitioꝵ usũ
scĩs consiliis rebellem. consuetudinẽ ma¬
lam uocabat: quȩ aberuditis etiam di¬
ci solet scdã natura: s legem peccati quȩ
est inmbris nr̃is repugnans legi mentis
mortali huic terrenoq corpori nr̃o pla¬
ne aꝑteq tribuebat: dicens legẽ peccati
que est inm̃bris nr̃is legi sp̃s repugnare

Expanded text:
putabantur deflexisse, tendantur. Caeputabantur deflexisse, tendantur. Caetuus, hoc vel maxime Apostoli testimonio contra nos nititur, dicens ab eo nihil aliud his sermonibus, legis videlicet quae repugnans consilio in membris habitet, quam naturam malam significatam fuisse. Unde nihil minus a te fieri debuit, quam hic locus sic intelligi, quomodo ab illis exponitur, ne, cum per easdem lineas, quas Faustus torsit, ingrederis, non disputasse, sed praeterita reddidisse videaris. AUG. Respondeat tibi, non Faustus Manichaeus, sed catholicus doctus doctorque Gregorius: qui non « inter principia, » ut dicis, « emendationis, in membris legem per flagitiorum usum sanctis consiliis rebellem, consuetudinem malam vocabat, quae ab eruditis etiam dici solet secunda natura: » sed legem peccati quae est in membris nostris repugnans legi mentis, mortali huic terrenoque corpori nostro plane aperteque tribuebat dicens, « Legem peccati quae est in mem­ bris nostris, legi spiritus repugnante,
Abbreviated transcription (Latin):
inp̃sentiarum utrum hoc apłs dixerit.
Uerum qua fide. quo sensu. qua ratione
dixerit: querinꝰ. Ille enimin menbris
legem. ꝑflagitioslim usum scĩs consilus
int̾ principia tam̃ cm̃dationis rebellẽ.
consuetudinem malam uocabat: que ab
eruditis etiã scłi dici solet scd̃a natura:
ante pauca enim eos ad quos loquitur
cum exꝓbratione conueniens: dixerat.
Humanũ ẽ qđ dico: ꝓpt̃ infirmitatem
carnis ur̃ȩ. Sicut enim exhibuistis m̃¬
bra ur̃a seruire immundicie & iniqͥtatiad¬
inqͥtatẽ: ita nc̃ exhibete m̃bra ur̾a seruire
iusticie inscĩficationẽ. Utq ostẽdet qͥa car¬
nẽ nõhoc corpꝰ qd causas inseminib ħt. sui¬
tia abusiue uocaret: pꝰ duo capita fortasse
subiungit. Cũ eẽmꝰ incarne passiones pecca¬
Pearne
quasi eo tempore cum disputaret. in carne
non eẽt. s. qui scͥpturas nouit: genus hoc
elocutionis agnoscit & idõ ubi uerboꝵ
cõmunitas ingerit questionẽ. adhibeat᷑
regula rationis: ad cuiꝰ equalitatem qͦ

Expanded text:
impraesentiarum, utrum hoc Apostolus dixerit: verum qua fide, quo sensu, qua ratione dixerit quaerimus. Ille enim in membris legem per flagitiorum usum sanctis consiliis inter principia tamen emendationis rebellem, consuetudinem malam vocabat, quae ab eruditis etiam saeculi dici solet secunda natura. Ante pauca enim eos, ad quos loquitur, cum exprobratione conveniens dixerat: Humanum est quod dico, propter infirmitatem carnis vestrae: sicut enim exhibuistis membra vestra servire immundinc exhibete membra vestra servire justitiae in sanctificationem . Utque ostenderet quia carnem, non hoc corpus quod causas in seminibus habet, sed vitia abusive vocaret; post duo capita fortasse subjungit: Cum essemus in carne, passiones peccaarne, quasi eo tempore cum disputaret, in carne non esset: sed qui Scripturas novit, genus hoc elocutionis agnoscit. Et ideo ubi verborum communitas ingerit quaestionem, adhibeatur regula rationis, ad cujus aequalitatem, quae
Abbreviated transcription (Latin):
etiam pęna peccati. De hoc quippe agen¬
dum fuit. quando maliorigo querebat᷑.
quale commissum ẽ a primo homine.
ante omne hominis malum: s tu aut ñ
potes intelligere. aut non uis. Iuł. O lu¬
cens aurum instercore: quid ueriꝰ quid
plenius. dici a quo quam uelut orthodoxo
potuisset. Peccatum est inquis. uoluntas
admitandi uł retinendi qd iusticia uetat:
& unliberũ ẽ abstin̾e. Ostendit hoc eccłiasticꝰ.
Ds̃ inquit fecit hominẽ: oe dimisit cum in
manib consilii sui posuit ante cum uitã
ce mortem. a quam & ignem: quod placu̾it
ei. dabitur illi. Ꝙ ꝑysaiam ds̃. Si uolue

Expanded text:
etiam poena peccati. De hoc quippe agenetiam poena peccati. De hoc quippe agendum fuit, quando mali origo quaerebatur, quale commissum est a primo homine ante omne hominis malum. Sed tu aut non potes intelligere, aut non vis. XLV. JUL. O lucens aurum in stercore! Quid verius, quid plenius dici a quoquam vel orthodoxo potuisset? « Peccatum est, » inquis, « voluntas admittendi vel retinendi quod justitia vetat, et unde liberum est abstinere. » Ostendit hoc Ecclesiasticus: Deus, inquit, fecit hominem, et dimisit eum in manibus consilii sui: posuit ante eum vitam et mortem, aquam et ignem; quod placuerit ei, dabitur illi . Et per Isaiam Deus: Si volu
Abbreviated transcription (Latin):
quam te acquiescere cruditorum sententi¬
is. ut adlas scdm qdđ intellectuituo congru¬
it dixisse apłm. quia stultam fecit ds̃ sapi¬
entiam mundi. disputatores uͦ nrõs sine
metu ate posse despici. qđ nulla auctori¬
tate talium p̃maris. auoꝰ. Tu eos despi¬
cis. qui eis docentib originale peccatum
ita resistis. & tanquam manicheos insup
criminaris: me nominans. illos significans.
ciamq in hoc loco iacturamom̃ium quoꝵ
adminieulo utĩ possem. contentusq ero
diffinitione. que adindicium bonȩ nature.
post manicheoꝵ secretum deore tuȩ hone¬
statis effugit. In eogͥ libro. cuititulus est
uel deduab anmabus uel contra duas
ammas. ita loqueris expecta: sine prius
peccatum diffiniamus. Peccatum ẽ. uolun¬
tas admittendi uel retinendi qđ iusticia
uetat. & unde liberum ẽ abstinere: quam¬
quã si liberum non ẽ. nec uoluntas dicipo
test. s malui grossus quam scrupulosiꝰ

Expanded text:
JUL. Nequaquam te acquiescere eruditorum sententiJUL. Nequaquam te acquiescere eruditorum sententiis, ut addas, secundum quod intellectui tuo congruit dixisse Apostolum, quia stultam fecit Deus sapientiam mundi : disputatores vero nostros sine metu a te posse despici, quod nulla auctoritate talium premaris. AUG. Tu eos despicis, qui eis docentibus originale peccatum ita resistis, ut tanquam Manichaeos insuper crimineris, me nominans, illos significans. ciamque in hoc loco jacturam omnium quorum adminiculo uti possem, contentusque ero definitione quae ad indicium bonae naturae post Manichaeorum secretum de ore tuae honestatis effugit. In eo igitur libro cui titulus est, vel « De duabus animabus, » vel « Contra duas animas, » ita loqueris: « Exspecta, sine prius peccatum definiamus. Peccatum est voluntas retinendi uel consequendi quod iustitia uetat et unde liberum est abstinere. quamquam si liberum non sit. non est uoluntas. sed malui grossius quam scrupulosius