comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dictum sit adhuc id ꝓpt̾ primã conditionẽ
creaturarum sex dieb consuminatã. in qͣ cau¬
saliter ꝑfecta sunt ommasimul & mehoata.
ut deinde ad effectus suos causȩ ꝑducerentur:
iam quantũ potuimꝰ inp̃cedentib intimaui¬
mus. & si quis hoc alit̃ enodandum putat t̾an¬
tum diligenter attendat illa omnia quȩ ut
hoc sentiremus attendimus:. & si ꝓbabiliorem
inde potuerit enueleare sententiã non solum re¬
sistere non debemus. sed debemꝰ etiã gratulari.
Si quem autem mouet quia non dixit finxit
ds adhuc de terra om̃s bestias agri. & de aquis
omnia uolatilia celi. sed tanquã utraq genera
de terra finrerit & finxit ds̃ inquit adhuc de
terra om̃s bestias agri.&. omnia uolatilia cȩli:
uideat duob modis intelligendum: aut tacu¬
isse nunc unde finrerit uolatilia cęli. quia & ta¬
citum posset occurrere. ut non de terra utrũq
accipiatur dm̃ finxisse sed cantũ modo bestias

Expanded text:
dictum sit "adhuc". id est propter primam conditionem dictum sit "adhuc". id est propter primam conditionem creaturarum sex diebus consummatam, in qua causaliter perfecta sunt omnia simul et inchoata, ut deinde ad effectus suos causae perducerentur, iam, quantum potuimus, in praecedentibus intimauimus. et si quis hoc aliter enodandum putat, tantum diligenter adtendat illa omnia, quae ut hoc sentiremus adtendimus; et si probabiliorem inde potuerit enucleare sententiam, non solum resistere non debemus, sed debemus etiam gratulari. Si quem autem mouet, quia non dixit: finxit deus adhuc de terra omnes bestias agri et de aquis omnia uolatilia caeli, sed tamquam utraque genera de terra finxerit, et finxit deus, inquit, adhuc de terra omnes bestias agri et omnia uolatilia caeli, uideat duobus modis esse intellegendum: aut tacuisse nunc, unde finxerit uolatilia caeli, quia et tacitum posset occurrere, ut non de terra utrumque accipiatur deum finxisse, sed tantummodo bestias
Abbreviated transcription (Latin):
& omnia uolatilia cȩli &
addurit illa ad adam ut
uideret quid uocaret illa. E om̃e quodeumq
uocauit illud adam ammã uiuam. hoc est no¬
men eius. Et uocauit adam nomina omĩb
peccorib & omnib uolatilib cęli. & omnib
bestiis agri. Ipsi autem adam. non ẽ. inuentus
aduitor simmilis ei. E immisit os̃ extasin in adã
& obdormiuit: & accepit unã costarum eius.
& adimpleuit carnem in locum eus.Q: edifi¬
cauit dñs d̃s costam quã accepit de adam in
mulierem: & ad durit eam ad adam. & dixit
adam. Hoc nunc os er ossib meis: & caro
de carne mea. Hec uocabitur mulier: qm̃ ex
uiro suo sumpta ẽ.ꝑpt̃ hoc relinquet homo pa¬
trem & matrem & conglutinabitur ad uxorẽ
suam: & erunt duo in carne una.Si aliquid¬
iuuant lectorem quȩ libris suꝑiorib conside¬
rata atq conscripta sunt: non debemꝰ in hoc d¬
utius immorari qͦd finxit adhuc d̃s de terra õs
bestias agri & omina uolatilia cęli. Cur enim

Expanded text:
 omnia uolatilia caeli et adduxit illa ad Adam, ut uideret, quid uocabit illa. et omne quodcumque uocauit illud Adam animam uiuam, hoc est nomen eius. et uocauit Adam nomina omnibus pecoribus et omnibus uolatilibus caeli et omnibus bestiis agri. ipsi autem Adam non est inuentus adiutor similis ei et inmisit deus extasin in Adam, et obdormiuit. et accepit unam costarum eius et adinpleuit carnem in locum eius. et aedificauit dominus deus costam, quam accepit de Adam, in mulierem et adduxit eam ad Adam. et dixit Adam: hoc nunc os ex ossibus meis et caro de carne mea; haec uocabitur mulier, quoniam ex uiro suo sumta est. et propter hoc relinquet homo patrem et matrem et conglutinabitur ad uxorem suam; et erunt duo in carne una. si aliquid adiuuant lectorem, quae libris superioribus considerata atque conscripta sunt, non debemus in hoc diutius inmorari, quod finxit adhuc deus de terra omnes bestias agri et omnia uolatilia caeli; cur enim
Abbreviated transcription (Latin):
diuina testimonia colloquuntur: indicat eum
sine morte futurum fuisse nͥ peccasset. Quomͦ
gͦ sine morte mortalis: aut quom ñ mortalis
si corpus animale: Unde quidã ñ eũ mortem
corꝑis peccato meruisse arbitrantur: s mortem
amime qͣm fecit iniquitas. Nam credunt eum
ꝓpt̃ corpꝰ animale exiturum fuisse de hoc corꝑe
ad requiem scilicet quam nunc habent scĩ qui
iam dormierunt. & in fine scli eadem menbra
immortaliter recepturum: ut uidelicet mors corpiᷤᷤ
non de peccato accidisse uideatur. sed naturalit̃
ut animalium cȩterorum. Uerum his rursus
apłs occurrit & dic̃. Corpus quidem mortuum
ẽ. ꝓpt̃ peccatum: sp̃s autem uita ẽ. ꝓpt̃ iusticiam.
Si autem sp̃s eius qui suscitauit xp̃m a mortuis.

Expanded text:
diuina testimonia conloquuntur, indicat eum diuina testimonia conloquuntur, indicat eum sine morte futurum fuisse, nisi peccasset. quomodo ergo sine morte mortalis? aut quomodo non mortalis, si corpus animale? Unde quidam non eum mortem corporis peccato meruisse arbitrantur, sed mortem animae, quam fecit iniquitas. nam credunt eum propter corpus animale exiturum fuisse de hoc corpore ad requiem scilicet, quam nunc habent sancti, qui iam dormierunt, et in fine saeculi eadem membra inmortaliter recepturum, ut uidelicet mors corporis non de peccato accidisse uideatur, sed naturaliter, ut animalium ceterorum. uerum his rursus apostolus occurrit et dicit: corpus quidem mortuum est propter peccatum, spiritus autem uita est propter iustitiam. s
Abbreviated transcription (Latin):
malis: sed dum in para dẏso constitutus ẽ. eũ
fuisse mutatum. sic̃ nos qͦ resurrectione muta¬
bimur. Hoc quidẽ liber geneseos non comme¬
morat̾ s ut possint utraq testimonia scͥptu¬
rarum inter se consentire. siue illud qͦd de ani
nr̃a plurima in scĩs litteris repꝑiuntur: hoc
tanquam necessario consequi crediderunt.
Sed si ita ẽ: frustra conamur paradysũ & illas
arbores earumq fructus preter figuratã signi¬
ficationem. prius acciꝑe ad rerum gestarum
ꝓprietatem. Quis enim credat illiusmͦi cibos
ex arboꝵ pomis. immortalib & sꝑitalib corꝑi¬
bus necessarios ẽẽ potuisse: Uerumtamen si
aliud non potest inueniri: melius eligimꝰ pa¬
radysum spiritaliter intelligere. qͣm uł putare
ñ renouari hominem cum dotiens hoc scͥptura
commemoret: ut eum ex istimare reciꝑe qͦd non
ostenditur amisisse. Huc accedit qͦd & ipsa morᷤ
hominis qͣm eum peccato commeruisse multa

Expanded text:
malis, sed, dum in paradiso constitutus est, eum malis, sed, dum in paradiso constitutus est, eum fuisse mutatum, sicut nos quoque resurrectione mutabimur. hoc quidem liber Geneseos non commemorat; sed ut possint utraque testimonia scripturarum inter se consentire, siue illud, quod de annostra plurima in sanctis litteris reperiuntur, hoc tamquam necessario consequi crediderunt. Sed si ita est, frustra conamur paradisum et illas arbores earumque fructus praeter figuratam significationem prius accipere ad rerum gestarum proprietatem. quis enim credat iam illius modi cibos ex arborum pomis inmortalibus et spiritalibus corporibus necessarios esse potuisse? uerum tamen, si aliud non potest inueniri, melius eligimus paradisum spiritaliter intellegere quam uel putare non renouari hominem, cum totiens hoc scriptura commemoret, uel eum existimare recipere, quod non ostenditur amisisse. huc accedit, quod et ipsa mors hominis, quam eum peccato commeruisse multa
Abbreviated transcription (Latin):
non adhoc ꝑ xp̃m reuocamur. qͦd in adam pͥꝰ
eramus. Quam qͣm enim multa non in pristi¬
num sed in melius renouentur: ab inferiore
tamen statu quam quo erant antea renouant᷑.
Ande gͦ ille filius mortuus erat. & reuirit ꝑierat
& inuentus ẽ. Unde uli ꝓfertur stola pͥma
si non immortalitatem recipit qͣm ꝑdidit adã:
Quomͦ autem ꝑdidit immortalitatem si corpꝰ
habuit ammale: Neq enim animale corpus
sed spiritale erit. cum corruptibile hoc in due¬
tur incorruptione: & mortale hoc induetur
immortalitate. Nonnulli his angustiis coar¬
tat.i. ut & illa constet sententia qua exemplũ
de animali corꝑe hinc datum ẽ. ut diceretur
factus ẽ primus homo adam in animam tui¬
uentem. & ista renouatio receptioq immorta
litatis non absurde dicatur in pristinum fu¬
tura. in illud scilicet qͦd adam ꝑdidit. putaue¬
runt prius quidẽ hominem fuisse corꝑis ani¬

Expanded text:
non ad hoc per Christum reuocamur, quod in Adam prius non ad hoc per Christum reuocamur, quod in Adam prius eramus. quamquam enim multa non in pristinum, sed in melius renouentur, ab inferiore tamen statu, quam quo erant antea, renouantur. unde . ergo ille filius mortuus erat et reuixit, perierat et inuentus est, unde illi profertur stola prima, si non inmortalitatem recipit, quam perdidit Adam? quomodo autem perdidit inmortalitatem, si corpus habuit animale? neque enim animale corpus, sed spiritale erit, cum corruptibile hoc induerit incorruptionem, et mortale hoc induerit inmortalitatem. nonnulli his angustiis coartati, ut et illa constet sententia, qua exemplum de animali corpore hinc datum est, ut diceretur: factus est primus homo Adam in animam uiuentem, litatis non absurde dicatur in pristinum futura, in illud scilicet, quod Adam perdidit, putauerunt prius quidem hominem fuisse corporis ani
Abbreviated transcription (Latin):
cum uoluisset adhibere testimonium. qͦ ꝓbaret
esse corpus animale: non tam de suo uel de cuiꝰ¬
quam hominis corꝑe qͦd in p̃senti uidebatur. qͣm
de hoc ipso scripture huius loco recoluit & ad¬
hibuit dicens. Si ẽ. corpus animale. ẽ. & spiritale.
Sic & enim scriptum ẽ. Fac̾tus est primꝰ homo
adam in animam uiuentem: nouissimꝰ adam
in sp̃m uiuificantem. S non primum quod
spiritale ẽ. sed qͦd animale: postea spiritale. Pri¬
mus ho de terra terrenꝰ. sods homo de celo cele¬
stis. Qualis terrenꝰ tales & t̾reni: ⁊ qͣlis celestista
les ⁊ celestes. & qͦmͦ indiumꝰ imagnẽ t̾reni. ĩduam᷑
& imaginem eius qui de cȩlo ẽ. Quid ad boc
dici potest: Imaginem gͦ celestis hominis nẽ
ex fide portamus. habituri in resurrectionem
qͦd credimus: imaginem autem derreni hoĩs
ab ipso exordio humane generationis in diumͦ.¬
Hic occurrit alia questio: quomͦ renouemur si

Expanded text:
cum uoluisset adhibere testimonium, quo probaret cum uoluisset adhibere testimonium, quo probaret esse corpus animale, non tam de suo uel de cuiusquam hominis corpore, quod in praesenti uidebatur, quam de hoc ipso scripturae huius loco recoluit et adhibuit dicens: si est corpus animale, est et spiritale. sic et scriptum est: factus est primus homo Adam in animam uiuentem. nouissimus Adam in spiritum uiuificantem. sed non primum quod spiritale est, sed quod animale, postea spiritale. primus homo de terra terrenus; secundus homo de caelo caelestis. qualis terrenus, tales et terreni; et qualis caelestis et coelestes. Et quomodo induimus imaginem terreni, induamus et imaginem ejus qui de coelo est . Quid ad hoc dici potest? Imaginem ergo coelestis hominis nunc ex fide portamus, habituri in resurrectione quod credimus: imaginem autem terreni hominis ab ipso exordio humanae generationis induHic occurrit alia quaestio, quomodo renouemur, si
Abbreviated transcription (Latin):
cẽẽ sit. Iilas aũ sic abcondit uͭ ex illis esse ne-¬
cessi sit: hoc quoqͥ existis fecit ut eẽ possit
Solet item queri. utrum animale corpus prius
homini formatum. si de limo quale nunc ha¬
bemus. si spiritale quale resurgentes habebimꝰ.
Quamqͣm enim hoc in illud mutabitur: semi¬
natur enim corpus animale surget corpꝰ spiri¬
tale: tamen qͦd prius homini factum sit ideo
disceptatur. quia si animale factum ẽ. ñ hoc
iecipiemꝰ qͦd in illo ꝑdidimꝰ: s tanto meliꝰ qͣn¬
to melius qͣnto spiritale animali p̃ponendũ ẽ
qͣndo erimus ȩquales angłis dĩ. S angłi pos¬
de quo tamen dictum ẽ. minorasti eum paulo-
minus ab angłis: Unde nͥ ꝓpt̃ carnis infirmi¬
tatem quã sumpsit ex uirgine formã serui ac¬
etpiens: in qua moriens nos a seruitute redime¬
ret: Sed quid nunc dutius disseramus:N
enim obscura ẽ. apłi sententia de hac re. Qui

Expanded text:
cesse sit; illas autem sic abscondit, ut ex eis esse necesse sit; illas autem sic abscondit, ut ex eis esse necesse sit hoc, quod ex istis fecit, ut esse possit. Solet item quaeri, utrum animale corpus prius homini formatum sit e limo, quale nunc habemus, an spiritale, quale resurgentes habebimus. quamquam enim hoc in illud mutabitur — seminatur enim corpus animale, resurgit corpus spiritale — tamen quid prius homini factum sit, ideo disceptatur, quia, si animale factum est, non hoc recipiemus, quod in illo perdidimus, sed tanto melius quanto spiritale animali praeponendum est, quando erimus aequales angelis dei. sed angeli posen dictum est: minorasti eum paulo minus ab angelis. unde. nisi propter carnis infirmitatem, quam sumsit ex uirgine formam serui accipiens, in qua moriens a seruitute nos redimeret? sed quid hinc diutius disseramus? non enim obscura est apostoli sententia de hac re. qui
Abbreviated transcription (Latin):
concessum ẽ. etiam sic eũ oraturum ut tali o¬
rationi concedi oporteret ille utiq p̃sciebat
cuius prȩscientia falli non poterat: & id eo qͦd
futuroꝵ cause mundo sunt insitȩ cum ille fac¬
tus ẽ dies. quando ds̃ ercauit omĩa simul. nõ
aliter adam factus ẽ. cum de limo formatus ẽ.
sicut ẽ. credibilius iam ꝑfecte uirilitatis: qͣm
erat in illis causis ubi ds̃ hominem in ser dic¬
rum oꝑib fec̃. Ibi enim erat ñ solum ut ita fie¬
ri posset: uerum etiã ut ita eum fieri necesse
esset. Tam enim non fac̃ d̃s̃ contͣ causã quã
sine dubio uolens prestituit: qͣm contͣ uolun¬
tatem suã non fecit. Si autem non om̃s cau¬
sas in creatura primitus condita pręfirit. sed
aliquas in sua uoluntate seruauit non sunt
quidẽ ille quas in sua uoluntate seruauit ex
istarum quas creauit necessitate pendentes. ñ
ẽẽ ullud cuius cause sunt possit. sed non ne¬

Expanded text:
concessum est, etiam sic eum oraturum ut tali oconcessum est, etiam sic eum oraturum ut tali orationi concedi oporteret ille utique praesciebat, cuius praescientia falli non poterat. et ideo quod futurorum causae mundo sunt insitae, cum ille factus est dies, quando deus creauit omnia simul. non aliter Adam factus est, cum de limo formatus est, sicut est credibilius iam perfectae uirilitatis, quam erat in illis causis, ubi deus hominem in sex dierum operibus fecit. ibi enim erat non solum, ut ita fieri posset, uerum etiam ut ita eum fieri necesse esset. tam enim non facit deus contra causam, quam sine dubio uolens praestituit, quam contra uoluntatem suam non facit. si autem non omnes causas in creatura primitus condita praefixit, sed aliquas in sua uoluntate seruauit, non sunt quidem illae, quas in sua uoluntate seruauit, ex istarum quas creauit necessitate pendentes: nonesse illud, cuius causae sunt, possit, sed non ne
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ ille presciuit. Nam multa scđm inferiores
causas futura sunt sicut ibi sunt. sed si ita sunt
inprescientia dĩ. uere futura sunt. Si autẽ ibi
aliter sunt ita potius fututa sunt. sicut ib
sunt. uibi qui presciit falli non potest. Nam fui¬
tura dicitur senec̾tus in iuuene: sedtam en fut᷑a
nonẽ. si ante moriturus ẽ. Hoc autem ita erit
sicut se habent aliȩ cause: siue in mundo contex
cui ds̃ addidit quindecim annos ad uitã: id
utiq faciens qͦd ante constitutionem mundi
se facturum ẽẽ presciebat. & in sua uoluntate ser¬
uabat. Non gͦ id fecit qͦd futurum non erat. Hoc
enim magis erat futurum qͦd se facturum esse
prȩsciebat: nec tamen illi anni additi recte dice¬
rentur: nisi ad aliquid adderentur qͦd se aliter
in aliis causis habuerat. Scd̾m aliquas gͥ causa s
tate nouerat quid illo tempore facturus erat.¬
& hoc uere futurum erat. Tunc erat finiturus
uitam quando finiuit uitã: quia &. si oranti

Expanded text:
quae ille praesciuit. nam multa secundum inferiores quae ille praesciuit. nam multa secundum inferiores causas futura sunt; sed si ita sunt et in praescientia dei, uere futura sunt. si autem ibi aliter sunt, ita potius futura sunt, sicut ibi sunt, ubi qui praescit falli non potest. nam futura dicitur senectus in iuuennon est, si ante moriturus est. hoc autem ita erit, sicut se habent aliae causae siue mundo contextcui deus addidit quindecim annos ad uitam, id utique faciens, quod ante constitutionem mundi se facturum esse praesciebat et in sua uoluntate seruabat. non ergo id fecit, quod futurum non erat; hoc enim magis erat futurum, quod se facturum esse praesciebat. nec tamen illi anni additi recte dicerentur, nisi ad aliquid adderentur, quod se aliter in aliis causis habuerat. secundum aliquas igitur causas tate nouerat, quid illo tempore facturus erat — et hoc uere futurum erat — tunc erat finiturus uitam, quando finiuit uitam, quia, etsi oranti
Abbreviated transcription (Latin):
grã iuiuenis ut senescat: s utrum hoc sit etiã
in di uoluntate. nescimus. Sed nec in natura
es set. nͥ in dĩ uoluntate prius fuisset qui con¬
didit omĩa. Et utiq occulta ratio ẽ. senectu¬
tis in corꝑe uuenili. ł iuuentutis in corꝑe pueri¬
li. Neq oculis cergitur sicut ipsa in pucro pue
ĩ natura quiddam latens. quo educantur in
ꝓm̾tu numeri occulti. uł uiuentutis apueri¬
cia. uel senectutis a iuuentute. Occulta ẽ. ergo
ista ratio qua fit ut hoc ẽẽ possit. s ocłis. m̃ti
autem non ẽ. occulta. Utrum autẽ hoc etiam
necesse sit omnimꝰ nescimus. Et ulam quid ẽ
qua fit ut esse possit. eẽ in natura ipsiꝰ corꝑis
nouimꝰ: illam uͦ qua fit ut necesse sit manife¬
stum ẽ. illic non eẽ. S fortassis in mundo est.
ut necesse sit istum hominem senescere. Si au¬
tem nec in mundo ẽ: in dõ ẽ Hoc enim necessa¬
rio futurum ẽ qͦd ille uult: & ea uere futura st̃

Expanded text:
gratia, iuuenis ut senescat; sed utrum etiam hoc sit gratia, iuuenis ut senescat; sed utrum etiam hoc sit in dei uoluntate nescimus. sed nec in natura esset, nisi in dei uoluntate prius fuisset, qui condidit omnia. et utique occulta ratio est senectutis in corpore iuuenali uel iuuentatis in corpore puerili: neque enim oculis cernitur sicut ipsa in puero pueritur inesse in natura quiddam latens, quo educantur in promtu numeri occulti uel iuuentatis a pueritia uel senectutis a iuuentute. occulta est ergo ista ratio, qua fit ut hoc esse possit, sed oculis; menti autem non est occulta. utrum autem hoc etiam necesse sit omni modo nescimus. et illam quidem, qua fit ut esse possit, esse in natura ipsius corporis nouimus; illam uero, qua fit ut necesse sit, manifestum est illic non esse. Sed fortassis in mundo est ut necesse sit istum hominem senescere; si autem nec in mundo est, in deo est. hoc enim necessario futurum est quod ille uult, et ea uere futura sunt
Abbreviated transcription (Latin):
maturus erat hominem. sed etiam quemad¬
modum formaturus. utrum sicut inmatris
utero. an in forma iuuenili: ꝓculdubio sic fec̃
ut illic p̃firerat: neq enim contra dispositio¬
nem suam faceret. Si autem ium ibi posuit poᷤ¬
ut id quoq ibi esset quia & sic & sic posset. u¬
num autem ipsum modũ quo erat facturus
in sua uoluntate seruauit. non mundi consti¬
tutioni contexuit. manifestum ẽ. etiã sie ñ
factum ẽẽ hominem contra qͣm erat in illa
prima conditione causarum: quia ibi erat eti¬
am sic fieri posse: quamuis non ibi erat ita fie¬
ri necesse esse. Hoc enim non erat inconditio¬
ne creature. sed in placito ereatoris: cuiꝰ uolun¬
tas rerũ ẽ necessitas. Nã &. nos ꝓcaptu infirmitatis
humanȩ iam in ipsis reb tempore exortis. pos¬
sumus nosse qͥd in ciiusq natura sit. qͦd exꝑi¬
mento ꝑcepim: sed utrum etiã futurũ sit ig¬
noramus. Est quippe in natura huius uerbi

Expanded text:
maturus erat hominem sed etiam quemadmaturus erat hominem sed etiam quemadmodum formaturus, utrum sicut in matris utero an in forma iuuenali, procul dubio sic fecit, ut illic praefixerat; neque enim contra dispositionem suam fecerat. si autem uim tantum ibi posuit posut id quoque ibi esset, quia et sic et sic posset, unum autem ipsum modum, quo erat facturus, in sua uoluntate seruauit, non mundi constitutioni contexuit. manifestum est enim sic non factum esse hominem, contra quam erat in illa prima condicione causarum, quia ibi erat etiam sic fieri posse, quamuis non ibi erat ita fieri necesse esse. hoc enim non erat in condicione creaturae, sed in placito creatoris, cuius uoluntas rerum est necessitas. Nam et nos pro captu infirmitatis humanae iam in ipsis rebus tempore exortis possumus nosse quid in cuiusque natura sit, quod experimento perceperimus; sed utrum etiam futurum sit ignoramus. est quippe in natura huius, uerbi
Abbreviated transcription (Latin):
rationes suoꝵ tempoꝵ ꝑagere spacia. Restat
ergo ut ad utrumq modum habiles ereate siñ.
siue ad istum quo usitatissimȩ demporalia tͣns¬
currunt. suic ad alum quo rara & mirabilia
fuint. sicut dõ facere placuerit qͦd tempore con¬
gruat. Ueruntamen sic factus ẽ. homo quem¬
admodum ille primȩ catse habebant ut fieret
primꝰ homo: quẽ non ex parentib nasci qͥ nul¬
li precesserant. s de limo formari oportebat se¬
cundum causalem rationem in quã primitꝰ
erat factus. Namsi aliter factus ẽ. non enim
cum dicitur factus. ipsam causam utiq fece¬
rat ds̃ qua erat suo tempore. homo futurus:
& scdm quam fuerat ab illo faciendus qͥ simł
& consummauerat in choata ꝓpt̾ ꝑfectionẽ
causalium rationum: & inchoauerat consũ¬
manda ꝓpt̃ ordinem tempoꝵ. Si gͦ in illis
primis rerũ causis qͣs mundo primit᷑ crea¬
tor inseruit. ñ tantum posuit qͦd de limo for¬

Expanded text:
rationes suorum temporum peragere spatia. restat rationes suorum temporum peragere spatia. restat ergo, ut ad utrumque modum habiles creatae sint, siue ad istum, quo usitatissime temporalia transcurrunt, sine ad illum, quo rara et mirabilia fiunt, sicut deo facere placuerit, quod tempori congruat. Uerum tamen sic factus est homo, quemadmodum illae primae causae habebant, ut fieret primus homo, quem non ex parentibus nasci, qui nulli praecesserant, sed de limo formari oportebat secundum causalem ratious factus erat. nam si aliter factus est, non eum uibus cum dicitur factus, ipsam causam utique fecerat deus, qua erat suo tempore homo futurus et secundum quam fuerat ab illo faciendus qui simul et consummauerat inchoata propter perfectionem causalium rationum et inchoauerat consummanda propter ordinem temporum. si ergo in illis primis rerum causis, quas mundo primitus creator inseruit, non tantum posuit quod de limo for
Abbreviated transcription (Latin):
contra naturam fiunt. nͥ nobis. quib aliter na¬
ture cursus innotuit: non autem dõ. cui hoc ẽ
natura qͦd fecerit. Queri autẽ merito potest. cau¬
sales illȩ rationes quas mundo indidit. cũ pri¬
mum simul omĩa creauit quomͦ sint institu¬
te: utrum ut quemadmodum uidemꝰ cuncta
nascentia. uł fruticum. uł animalium. in suiᷤ
conformationib atq incrementis. sua ꝓ diu̾¬
an ut quemadmodũ creditur factus adam. sine
ullo ꝓgressu incrementoꝵ uirili etate continuo
formaretur. S cur non utrumq illas credi¬
mꝰ habuisse ut ħ ex eis futurũ eẽt qͦd factori placu¬
isset: Si enĩ illo mͦ dixerimꝰ ĩ cip̃ contͣ ipsas factũ uid̾i ñ
solum etiam illud de aqua uinũ: sed & omnia
miracula quȩ contͣ nature usitatum cursum
siunt. Si autem isto mͦ. multo erit absurdius. istaͤ
ipsas cotidianas naturȩ formas & spes. contra
uias primarias omnium nascentiũ causales

Expanded text:
contra naturam fiunt, nisi nobis, quibus aliter nacontra naturam fiunt, nisi nobis, quibus aliter naturae cursus innotuit, non autem deo, cui hoc est natura, quod fecerit. Quaeri autem merito potest, causales illae rationes, quas mundo indidit, cum primum simul omnia creauit. quomodo sint institutae: utrum ut, quemadmodum uidemus cuncta nascentia uel fruticum uel animalium, in suis conformationibus atque incrementis sua pro diuerum, an ut, quemadmodum creditur factus Adam. sine ullo progressu incrementorum uirili aetate continuo formarentur. sed cur non utrumque illas credimus habuisse, ut hoc ex eis futurum esset, quod facturo placuisset? si enim illo modo dixerimus, incipit contra ipsas factum uideri non solum etiam illud de aqua uinum, sed et omnia miracula, quae contra naturae usitatum cursum fiunt; si autem isto modo, multo erit absurdius istas ipsas cotidianas naturae formas et species contra illas primarias omnium nascentium causales
Abbreviated transcription (Latin):
dedit: non ipsam potentiã eisdem numeris al¬
ligauit. Nam sp̃s eius ita faciendo mundo suꝑfe
testatis Quis enim nescit aquam concreatã
terre cum ad radices uitis uenerit. duci in sagi¬
nam ligni illius. atq in eo sumere qualitatẽ
qua in uuam ꝓcedat. paulatimq erumpentẽ
atq in ea grandescentem uinum fiat. matu¬
rumq dulcescat. qͦd adhuc feruescat erpressũ
& quadam uetustate furmatum ad usum bi¬
bendi utilius iocundiusq ꝑueniat: Num ido
ds̃ lignum quesiuit. aut terram aut has tem¬
porum moras cum aquam miro compendio
conuertit in uinum. & tale uinum qͦd ebrius
etiam conuiua laudaret. Humquid adiutorio
temporis eguit conditor demporis: Nonne cer-¬
tis dierum numeris siuͦ cuiq generi accõmo¬
datis. omnis natura serpentium coalescit. for¬
matur nascitur. ioboratur: Num expectatis
hii dies ut in drachonem uirga conuerteretur
de manu moysi & aaron: nec ista cum fiunt

Expanded text:
dedit, non ipsam potentiam eisdem numeris addedit, non ipsam potentiam eisdem numeris adligauit. nam spiritus eius ita faciendo mundo superftestatis. Quis enim nescit aquam concretam terrae, cum ad radices uitis uenerit, duci in saginam ligni illius atque in eo sumere qualitatem, qua in uuam procedat paulatim erumpentem atque . in ea grandescente uinum fiat maturumque dulcescat, quod adhuc feruescat expressum et quadam uetustate firmatum ad usum bibendi utilius iucundiusque perueniat? num ideo dominus lignum quaesiuit aut terram aut has temporum moras, cum aquam miro conpendio conuertit in uinum, et tale uinum, quod etiam ebrius conuiua laudaret? numquid adiutorio temporis eguit conditor temporis? nonne certis dierum numeris suo cuique generi adcommodatis omnis natura serpentum coalescit, formatur, nascitur, roboratur? num expectati hi dies, ut in draconem uirga conuerteretur de manu Moysi et Aaron? nec ista cum fiunt,
Abbreviated transcription (Latin):
debet erigi quȩ inspiritalib natura maximȩ
excellunt. ut que sursum sunt sapiat. ñ quȩ
suꝑ terram. S quomͦ eum fecit de limo t̾rȩ:
utium repente in ętate ꝑfecta hoc ẽ. uirili atq
iuuenili. an sicut nunc usq format in uderis
matrum. neq enim alius hec facit quam ille
qui dixit. priusquam de formarem in utero no¬
ui de. ut illuo tantum ꝓprium habuerit adam.
qͦd non exparentib natus ẽ s factus ex terra. eo
tamen modo ut in hoc ꝑficiendo & ꝑ etates au¬
gendo hii temporum numeri complerentur.
quos nature humami generis attributos uide¬
mus: An potius hoc non ẽ requirendum:
ltrumlibet enim fecerit. hoc fecit qͦd dm̃ & om̃i¬
potentem & sapientem posse ac facere congrue¬
bat. Ita enim certas tempor leges generibus
qualitatibq rerum in manifestum ex abdito
ꝓducendis attribuit. uit eius uoluntas sit suꝑ
omnia. Potentia quippe sua numeros crrature

Expanded text:
debet eregi, quae in spiritalibus natura maxime debet eregi, quae in spiritalibus natura maxime excellunt, ut quae sursum sunt sapiat, non quae sunt super terram. Sed quomodo eum fecit deus de limo terrae? utrum repente in aetate perfecta, hoc est uirili atque iuuenali, an sicut nunc usque format in uteris matrum? neque enim alius haec fecit quam ille, qui dixit: priusquam te formarem in utero, noui te, ut illud tantum proprium habuerit Adam, quod non ex parentibus natus est, sed factus ex terra, eo tamen modo, ut in hoc perficiendo et per aetates augendo hi temporum numeri complerentur, quos naturae humani generis adtributos uidemus. an potius hoc non est requirendum ? utrumlibet enim fecerit, hoc fecit, quod deum et omnipotentem et sapientem posse ac facere congruebat. ita enim certas temporum leges generibus qualitatibusque rerum in manifestum ex abdito producendis adtribuit, ut eius uoluntas sit super omnia. potentia quippe sua numeros creaturae
Abbreviated transcription (Latin):
rit dicit etiam qͦd bestias agri de terra finrerit.
quando eas cum uolatilib cęli addtrit ad
adam.ut uideret quid ea uocaret. Sic enim¬
& scriptum ẽ. Et finrit ds̃ adhuc de terra õs
bestias. Si gͦ et hominem de terra. & bestias
de terra ipse formauit: quid habet homo exccl¬
lentius in hac re. nͥ qͦd ipse ad imaginem dei
creatus ẽ: Nec tamen hoc scđm corpꝰ s scdm
intellect̾um mentis: de quo post loquemitr.
Quamquam & in ipso corꝑe habeat qͣndã pro¬
prietatem quȩ hoc indicet. qͦd erect̾a statura
factus ẽ: ut hoc ipso admoneretur non sibi
terrena esse sectanda. uelut pecora: quorum
uoluptas omnis ex terra ẽ: unde in aliũicun¬
cta ꝓna atq ꝓstrata sunt. Congruit ergo &
corpꝰ eius ammȩ rationali ñ scd̃m liniamenta fi¬
gurasq menbroꝵ. sed potius scđd̾m id qđ in cȩ¬
lum erectum ẽ ad intuenda quȩ in corꝑe ipsiꝰ
mundi suꝑna sunt: sic̃ anima rationalis in ea

Expanded text:
rit. dicit etiam, quod et bestias agri de terra finxerit. rit. dicit etiam, quod et bestias agri de terra finxerit. quando eas cum uolatilibus caeli adduxit ad Adam, ut uideret, quid ea uocaret. sic enim scriptum est: et finxit deus adhuc de terra omnes bestias. si ergo et hominem de terra et bestias de terra ipse formauit, quid habet homo excellentius in hac re, nisi quod ipse ad imaginem dei creatus est? nec tamen hoc secundum corpus, sed secundum intellectum mentis, de quo post loquemur. quamquam et in ipso corpore habeat quandam proprietatem, quae hoc indicet, quod erecta statura factus est, ut hoc ipso admoneretur non sibi terrena esse sectanda, uelut pecora, quorum uoluptas omnis ex terra est: unde in aluum cuncta prona atque prostrata sunt. congruit ergo et corpus eius animae rationali non secundum liniamenta figurasque membrorum, sed potius secundum id, quod in caelum erectum est ad intuenda, quae in corpore ipsius mundi superna sunt; sicut anima rationalis in ea
Abbreviated transcription (Latin):
uelut cetera ds̃ dixerit & facta sint hunc aut̃
ipse fecerit. aut uerbo cȩtera. hunc autem ma¬
nib fecerit. sed hoc excellit in homine. quia
ds̃ hominem ad imaginem fecit suã. ꝓpt̃ hoc
qͦd ei dedit mentem intellectualem qͣ p̃stat
pecorib. unde iam suꝑiore loco disseruimus:
in quo honore positus si non intellexerit ut
bene agat. eisdem ipsis pecorib quib prelatus
ẽ comparabitur. Sic enim & scriptum est.
Homo in honore. positus non intellerit. com¬
paratus ẽ. pecorib insensatis & similis factus
ẽ eis. Nam et pecora ds̃ fec̃ s ñ ad unaginẽ suã:
nec dicendum ẽ hominẽ ipse fec̃. pecora uero
ussit & facta sunt. Et hunc enim & ila ꝑ uer¬
bum suũ fecit. ꝑ qͦd fact̾a sunt omĩa. S quia
idem uerbum & sapientia & iuitus eius est.
dicitur & manus eius: non uisibile menbrũ.
s efficiendi potentia. Nam hec eadem script᷑a
quȩ dicit qͦd ds̃ hominem de limo terrȩ fire¬

Expanded text:
uelut cetera deus dixerit et facta sint, hunc autem uelut cetera deus dixerit et facta sint, hunc autem ipse fecerit; aut uerbo cetera, hunc autem manibus fecerit; sed hoc excellit in homine, quia deus hominem ad imaginem suam fecit propter hoc quod ei dedit mentem intellectualem, qua praestat pecoribus: unde iam superiore loco disseruimus. in quo honore positus si non intellexerit ut bene agat, eisdem ipsis pecoribus, quibus praelatus est, comparabitur. sic enim et scriptum est: homo in honore positus non intellexit; comparatus est pecoribus insensatis et similis factus est eis. nam et pecora deus fecit, sed non ad imaginem suam. nec dicendum est: "hominem ipse fecit, pecora uero iussit, et facta sunt"; et hunc enim et illa per uerbum suum fecit, per quod facta sunt omnia. sed quia idem uerbum et sapientia et uirtus eius est, dicitur et manus eius non uisibile membrum, sed efficiendi potentia. nam haec eadem scriptura, quae dicit, quod deus hominem de limo terrae finxe
Abbreviated transcription (Latin):
ideo precipuum dĩ opꝰ esse hominẽ quia cęt̾a
dixit & facta sunt. hunc autẽ ipse fec̃ s ideo
potius quia hunc ad imaginem suam fecit.
Nam illa que dixit & facta sunt adeo sic scͥptũ
ẽ. quia ꝑ uerbum eius fac̾ta sunt. sicut ꝑ ho¬
minem hominib dici potuit. uerbis quȩ co
sic autem loquitur ds̃. nͥ cum ꝑ creaturam
corꝑalem loquitur: sicut abrahȩ. siccit moysi.
sicut ꝑ nubem de filio suo. Ante omnẽ uero
creaturam ut esset ipsa creatura eo uerbo dic¬
cum ẽ qͦd in principio erat apuo dm̃. Et qͥa
omĩa ꝑ ipsum fac̾a sunt & sine ipso fac̾tum
ẽ nichil. utiq & homo ꝑ ipsum fact̾us ẽ. Cer¬
te enim cȩlum uerbo fec̃ quia dixit & fac¬
tum ẽ. scriptum ẽ tamen & oꝑa manuum
tuarum sunt cęli. Et de hoc io qͣsi fundo
mundi scriptum ẽ:qm̃ ipsius ẽ mare. & ipse
fecit uiud. & aridam terrã manꝰ eiꝰ finxeruns.
Non igitur hoc in honorem hominis deputet᷑

Expanded text:
ideo praecipuum dei opus esse hominem, quia cetera ideo praecipuum dei opus esse hominem, quia cetera dixit et facta sunt, hunc autem ipse fecit; sed ideo potius, quia hunc ad imaginem suam fecit. nam illa quae dixit et facta sunt, ideo sic scriptum est, quia per uerbum eius facta sunt, sicut per hominem hominibus dici potuit uerbis, quae temsio autem loquitur deus, nisi cum per creaturam corporalem loquitur, sicut Abrahae, sicut Mosi, sicut per nubem de filio suo. ante omnem uero creaturam ut esset ipsa creatura, eo uerbo dictum est, quod in principio erat deus apud deum; et quia omnia per ipsum facta sunt et sine ipso factum est nihil, utique et homo per ipsum factus est. certe enim caelum uerbo fecit, quia dixit et factum est; scriptum est tamen: et opera manuum tuarum sunt caeli. et de hoc imo quasi fundo mundi scriptum est: quoniam ipsius est mare, et ipse fecit illud, et aridam terram manus eius finxerunt. non igitur hoc in honorem h
Abbreviated transcription (Latin):
scientia creatoris. neq tunc causaliter uel con¬
summate inchoatus. ut inchoate consumma¬
tus. hoc enim a scło in rationib pͥmordialib
cum simul omnia crearent᷑ sed creatus in tem¬
pore suo uisibiliter in corpe. inuisibiliter in
anima: constans ex anima et corpe. Iam ergo
uideam̾ quomͦ eum fecerit ds̃ primum de t̾¬
ra corpus eus: postea de anima etiam uide¬
bimus si quid ualebimus. Ed enĩ manib
corpalib os de limo finxent hominem. ni¬
mium puerilis cogitatio ẽ: ita ut si hoc scrip¬
tura dirisset. magis eum qui scripsit transla¬
to uerbo usum credere deberem. quam dm̃
talib menbiorum limamentis determinatũ
qualia uidemus in corporib nr̃s. Dictum ẽ
enim. manus tua gentes disꝑdidit. et eduristi
populum in manu forti & brachio excelso: s
ꝓpotestate & utute dĩ positum hur menbri
nom̃. quis usq ado desipit ut non intelligat:
Nec ilud audiendum ẽ. qͦd nonnulli putant

Expanded text:
aescientia creatoris; neque tunc causaliter uel conaescientia creatoris; neque tunc causaliter uel consummate inchoatus uel inchoate consummatus; hoc enim a saeculo in rationibus primordialibus, cum simul omnia crearentur: sed creatus in tempore suo, uisibiliter in corpore, inuisibiliter in anima, constans ex anima et corpore. Iam ergo uideamus quomodo eum fecerit deus. primum de terra corpus eius; post etiam de anima uidebimus, si quid ualebimus. quod enim manibus corporalibus deus de limo finxerit hominem, nimium puerilis cogitatio est, ita ut, si hoc scriptura dixisset, magis eum qui scripsit translato uerbo usum credere deberemus quam deum talium membrorum liniamentis determinatum, qualia uidemus in corporibus nostris. dictum est enim: manus tua gentes disperdidit, et: eduxisti populum tuum in manu forti et bracchio excelso. sed pro potestate et uirtute dei positum huius membri nomen quis usque adeo desipit ut non intellegat? nec illud audiendum est quod nonnulli putant
Abbreviated transcription (Latin):
nedixit ds̃ diẽ septimum & scĩficauit eum:
rrsusq nisi inchoata essent non ita seque¬
retur:quia in ula die requieuit ab omnibus
opib suis quȩ inchoauit d̃s facere. Hic gͥ
si quis inquirat quomͦ consummauit & qͦ¬
mꝰ inchoauit neq enim alia consummauit.
alia inchoauit: s eadem ipsa utiq a quib
in die septimo requieuit: ex his quȩ supra
diximus clarum ẽ Consummasse qͥ ppe
ista intelligim̾ dm cum creauit omĩa simul. ita
ꝑfec̾te ut nichil ei adhuc in ordine temporum
creandum esset. qͦd non hic ab eo iã in ordine cau¬
sarum ereatum esset: inchoasse autem qͦd hic
prefixerat causis post impleret effectis: Pinde
formauit ds̃ hominem puluerem terrȩ uel li¬
mum terre. hoc ẽ. de puluere uel limo derrx &
inspirauit siue in sufflauit in eius faciem sp̃m
uite. & factus ẽ. homo in animam uiuam. non
dum predestinatus. hoc enim ante scłm in p̃¬

Expanded text:
nedixit deus diem septimum et sanctificauit eum. nedixit deus diem septimum et sanctificauit eum. rursusque nisi inchoata essent, non ite sequeretar, quia in illa die requieuit ab omnibus operibus suis, quae inchoauit deus facere. hic igitur si quis inquirat, quomodo consummauit et quomodo inchoauit — neque enim alia consummauit, alia inchoauit, sed eadem ipsa utique a quibus in die septimo requieuit — ex his quae supra diximus clarum est. consummasse quippe ista intellegimus deum, cum creauit omnia simul ita perfecte, ut nihil ei adhuc in ordine temporum creandum esset, quod non hic ab eo iam in ordine causarum creatum esset; inchoasse autem, ut quod hic praefixerat causis post impleret effectis. proinde formauit deus hominem puluerem terrae, uel limum terrae — hoc est de puluere uel limo terrae - et inspirauit siue inaufflauit in eius faciem spiritum uitae, et factus est homo in animam uiuam: non tunc praedestinatus; + hoc enim ante saeculum in pr
Abbreviated transcription (Latin):
cũ siuis queq temporib in manifestas formas ac
fieret: aut hoc fieret qͦd ex istis quȩ suo queq iã
tempore oriuntur ds non cessat opari. Nunc au¬
tem quia & consummata quodãmꝰ & quodãmͦ
inchoata sunt ea ipsa que consequentibz euol¬
uenda temporib primitus ds̃ simul omnia
cieauit cum faceret mundũ: consummata qͥ¬
dem. quia nichil habent uia in naturis ꝓpͥis
quib suoꝵ tempoꝵ cursus agunt qͦd non in¬
istis causalit factum sit: in choata uͦ. qm̃ que¬
dam erant qͣsi semina futuroꝵ ꝑ scłi tractum
ex occulto in manifestum locis congrtus exe¬
renda: ipsius etiam scripture uerba satis ad
hoc admonendum insigniter uigent. si quis
mn eis eugilet.nam & consummata ea dicit¬
& inchoata. Nisi enim consummata ess ent
ñ scriptum esset & consummata sunt cȩlum
&e terra & omnis compositio uloꝵ & consũ¬
mauuit ds̃ in die serto oꝑa sua quȩ fec̃. & be¬

Expanded text:
cum suis quaeque temporibus in manifestas formas actcum suis quaeque temporibus in manifestas formas actfieret aut hoc fieret, quod ex istis, quae suo quaeque iam tempore oriuntur, deus non cessat operari. nunc autem, quia et consummata quodam modo et quodam modo inchoata sunt ea ipsa, quae consequentibus euoluenda temporibus primitus deus simul omnia creauit, cum faceret mundum — consummata quidem, quia nihil habent illa in naturis propriis, quibus suorum temporum cursus agunt, qistis causaliter factum sit; inchoata vero, quoniam quaedam erant quasi semina futurorum, per saeculi tractum ex occulto in manifestum locis congruis exserenda: ipsius etiam Scripturae verba satis ad hoc admonendum insigniter vigent, si quis in eis evigilet. Nam et consummata ea dicit et inchoata: nisi enim consummata essent, non scriptum esset, Et consummata sunt coelum et terra, et omnis compositio illorum: et consummauit deus in die sexto opera sua, quae fecit; et be
Abbreviated transcription (Latin):
causaliter latent. in manifestas formas natu¬
rasq ꝓdierunt: sic̃ herba exorta suꝑ terram.
& homo factus in animam uiuam & cȩtera
huiusmodi siue frutecta. sitie animantia ad
illam oꝑationem dĩ ꝑtinentia qua usq nc̃
opatur. S etiam ista secum gerunt tanqͣm¬
iterum se ipsa inuisibiliter in occulta quadam
ui generandi. quam extraxerunt de ulis pͥmor¬
diis causarum suarum: in quib creato mundo
cum factus ẽ. dies.antequam in manifestam
spẽm sui generis erorirentur. inserta sunt. Si
enim prima illa oꝑa d̃i eum simul omĩa crea¬
uit in suo mͦ ꝑfecta non essent: ea ꝓculdubio
post adderentur quȩ uuis ꝑficiendis defuissẽt
ut quedam umuersitatis ꝑfectio ex utrisq ꝯ¬
staret singulis qͣsi seminib. uelrit alicuis to¬
tius partes essent. quarum conunctione ip¬
sum totum cuius partes fuerant. compleretur.
Rursus si ita essent illa ꝑfecta sicut ꝑficiunt᷑

Expanded text:
causaliter latent, in manifestas formas natucausaliter latent, in manifestas formas naturasque prodierunt, sicut herba exorta super terram et homo factus in animam uiuam et cetera huius modi, siue frutecta siue animantia ad illam operationem dei pertinentia, qua usque nunc operatur. sed etiam ista secum gerunt tamiterum se ipsa inuisibiliter in occulta quadam ui generandi, quam extraxerunt de illis primordiis causarum suarum, in quibus creato mundo, cum factus est dies, antequam in manifestam speciem sui generis exorerentur, inserta sunt. Si enim prima illa opera dei, cum simul omnia creauit, in suo modo perfecta non essent, ea procul dubio post adderentur, quae illis perficiendis defuissent, ut quaedam uniuersitatis perfectio ex utriusque constaret singulis quasi semis, uelut alicuius totius partes essent, quarum coniunctione ipsum totum, cuius partes fuerant, conpleretur. rursus, si ita essent illa perfecta, sicut perficiuntur,
Abbreviated transcription (Latin):
ritur. cum adhuc in reb simul creatis causa¬
liter conditus. nec uita ꝓpria iam uiuebat. nec
in parentib sic uuientib erat. In illa enĩ pri¬
ma conditione mundi cum ds̃ creauit omĩa
simul homo factus ẽ. qui esset futurus ratio
creandi hominis: non actio ereati. S hec alit̃
in uerbo dĩ ubi ista non fact̾a s ȩderna sunt.
alit̾ in elementis mundi ubi omĩa simul fac¬
ta futura sunt: alit̃ in reb quȩ scdm causas
simul creatas. non iã simul s suo queq tem¬
pore creantur: in quib adam iam formatus
ex limo & dĩ flatu animatus. sicut fęnum
erortum alit̾ in seminib in quib rursus
qͣsi primordiales causȩ repetuntur. de reb
ductȩ quȩ scd̃m causas quas primum con¬
didit exstiterunt. uelut herba ꝙͣ terra. sem̃
et herba: in quib omnib ea iam facta modoᷤ
& actus sui temporis accepunt. quȩ ex occul¬
tis atq inuisibilib rationib quȩ in creat᷑a

Expanded text:
ritur, cum adhuc in rebus simul creatis causaritur, cum adhuc in rebus simul creatis causaliter . conditus nec uita propria iam uiuebat nec in parentibus erat sic uiuentibus. in illa enim prima conditione mundi, cum deus creauit omnia simul, homo factus est, qui esset futurus — ratio creandi hominis, non actio creati. Sed haec aliter in uerbo dei, ubi ista non facta, sed aeterna sunt, aliter in elementis mundi, ubi omnia simul facta futura sunt, aliter in rebus, quae secundum causas simul creatas non iam simul, sed suo quaeque tempore creantur: in quibus Adam iam formatus ex limo et dei flatu animatus, sicut fenum exortum, aliter in seminibus, in quibus rursus quasi primordiales causae repetuntur de rebus ductae, quae secundum causas, quas primum condidit, extiterunt, uelut herba ex terra, semen ex herba. in quibus omnibus ea iam facta modos et actus sui temporis acceperunt, quae ex occultis atque inuisibilibus rationibus, quae in creatura
Abbreviated transcription (Latin):
alibi peccasse magis minusue animas. & ꝓ diu̾¬
sorum meritis peccatorum in diuersa corporaeẽ
detrusas. aplicȩ non conuenire sententiȩ cum
aꝑtissimȩ dic̾tum sit. nichil egisse nondum na¬
tos seu boni seu mali. Ac ꝑhoc alia questio est
suo loco retractanda: qͥd de peccato primoꝵ pa¬
rentum qui duo soli fuerint.generis humani
contrarit uniuersa conspaͬrsio. Nichil tamen
talium meritorum habere potuisse hominẽ
antequam de terrȩ puluere finctus esset. ante¬
quam suo tempore uiueret. nulla questio est.
Sicut enim esau & iacob quos nondũ natos
dixit apl̾s nichil egisse boni aut mali. non
possemus dicere traxisse aliquid meriti de pa
rentib si nec ipsi parentes egissent aliqͥd boni.
aut mali. nec genus humanum peccasse in
adam. si ipse non peccasset adam. non autẽ
peccasset adam nͥ iam suo tempore uiueret
quo posset iuuere suie bene siue male:ita
frustra peccatum eius seu recte factum reqͥ¬

Expanded text:
alibi peccasse magis minusque animas, et pro divealibi peccasse magis minusque animas, et pro diversorum meritis peccatorum in diversa corpora esse detrusas, apostolicae non convenire sententiae; cum apertissime dictum sit, nihil egisse nondum natos seu boni seu mali. 16. Ac per hoc aliqua quaestio est suo loco retractanda, quid de peccato primorum parentum, qui duo soli fuerunt, generis humani contraxerit universa consparsio: nihil tamen talium meritorum habere potuisse hominem antequam de terrae pulvere finctus esset, antequam suo tempore viveret, nulla quaestio est. Sicut enim Esau et Jacob, quos nondum natos dixit Apostolus nihil egisse boni aut mali , non possemus dicere traxisse aliqrentibus, si nec ipsi parentes egissent aliquid boni aut mali, nec genus humanum peccasse in Adam, si ipse non pecasset Adam — non autem peccasset Adam, nisi iam suo tempore uiueret, quo posset uiuere siue bene siue male —: ita frustra peccatum eius seu recte factum requi
Abbreviated transcription (Latin):
bus editus. ex illo egisse uitam ꝓpriam qua grã¬
descens ȩtatis accessu posset iuuere. seu male se¬
ubene: antea uero nullomͦ. non solum prius¬
quam in utero formaretur:s nec. iam ibi for¬
matus antequam natus. Neq enim habet ul¬
lam cunctationem apłiea illa sententia de ge¬
minis in rebecce utero. nondum agentib aliqͥd
boni aut mali: nec tamen frustra scriptum ẽ. nec
infantem mundum esse a peccato cuius ẽ. uniꝰ
diei uita suꝑ terram. & illud in psalmo. ego in
iniquitatib conceptus sum & in peccatis ma¬
ter mea me in utero aluit: & qͦd in adam om̃s
moriuntur in quo om̃s peccauerunt. Nunc
autem liquido teneamꝰ. quelibet parentum me¬
rita traiciantur in ꝓlem. quecunq gr̃a dĩ an¬
teqͣm nascatur quemq scĩficet. nec iniquitatẽ
esse apud dđm. nec boni maliue agere quẽqͣm
qͦd ad ꝓpriam ꝑsonam ꝑtineat anteqͣm nat᷑
ẽ illamq sententiam qua nonnulli putant

Expanded text:
bus editus ex illo egisse uitam propriam, qua granbus editus ex illo egisse uitam propriam, qua grandescens aetatis accessu posset uiuere seu male seu bene, antea uero nullo modo, non solum priusquam in utero formaretur, sed nec iam ibi formatus, antequam natus. neque enim habet ullam cunctationem apostolica illa sententia de geminis in utero Rebeccae nondum agentibus aliquid boni aut mali. Nec tamen frustra scriptum est nec infantem mundum esse a peccato, cuius est unius diei uita super terram, et illud in psalmo: ego in iniquitatibus conceptus sum, et in peccatis mater mea me in utero aluit, ed quod in Adam omnes moriuntur, in quo omnes peccauerunt. nunc autem liquido teneamus, quaelibet parentum merita traiciantur in prolem, quaecumque gratia dei, antequam nascatur, quemque sanctificet, nec iniquitatem esse apud deum nec boni maliue agere quemquam, quod ad propriam personam pertineat, antequam natus est, illamque sententiam, qua nonnu
Abbreviated transcription (Latin):
tiam requirendi: quam affirmandi demeritatẽ.
Quia enim nouerat iheremiam ds̃ priusquam
eum formaret in utero: dubitare fas non est.
Aꝑtissimȩ quippe dic̃. Priusqͣm te formarem in
utero noui de. Abi autem illũ noss et anteqͣm
formasset. & si nr̃ȩ infirmitati assequi uel diffici¬
le uł impossibile ẽ utium in aliquib ꝓpinquio¬
rib causis sic̃ leui in lumbis abrahȩ decimat᷑ẽ
an in ipso adam in quo genus humanum tan¬
quam radicaliter institutum ẽ. & in eo ipso u¬
trum iam cum de limo formatꝰ esset an causa¬
liter in his oꝑib factus quȩ creauit omnia si¬
mul: an uero ante omnem potus creaturam.
sic̃ elegit & p̃destinauit scõs suos ande mundi
constitutionem: an potius in omnib p̃ceden¬
tib causis siue quas commemoraui siue quas
ñ commemoraui. priusqͣm in utero formaret᷑.
ñ arbitror scrupulosius queri oportere: dũ modo
iheremiam constet ex quo ẽ. in hac luce aparenti¬

Expanded text:
tiam requirendi quam adfirmandi temeritatem. tiam requirendi quam adfirmandi temeritatem. quia enim nouerat Hieremiam deus, priusquam eum formaret in utero, dubitare fas non est; apertissime quippe dicit: priusquam te formarem in utero, noui te. ubi autem illum nosset, antequam ita formasset, etsi nostrae infirmitati adsequi uel difficile uel inpossibile est - utrum in aliquibus propinquioribus causis, sicut Leui in lumbis Abrahae decimatus est, an in ipso Adam, in quo genus humanum tamquam radicaliter institutum est; et in eo ipso utrum iam cum de limo formatus esset, an causaliter in his operibus factus, quae creauit omnia simul; an uero ante omnem potius creaturam, sicut elegit et praedestinauit sanctos suos ante mundi constitutionem; an potius in omnibus praecedentibus causis, siue quas commemoraui siue quas non commemoraui, priusquam in utero formaretur —: non arbitror scrupulosius quaeri oportere, dummodo Hieremiam constet ex quo est in hac luce a parenti