comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Sed postposuit qd potuit: ut priꝰ
ageret quod oportuit: Idõ autem
illum ẽe opus erat. & hominẽ ce dm
Nisi enĩ homo eẽt ñ posset occidi:
nisi & ds̃ eẽt non crederetur noluis¬
se qd potuit. s ñ potuisse qd̃ uoliuit
taremus. Nunc uͦ humana ꝓ nobis
passus ẽ. quia homo erat. S: si no¬
luisset. etiam ñ pati potuisset: quia
& ds̃ erat. Ideo gratior facta ẽ inbu¬
militate iusticia: quia posset sino¬
liusset humilitatẽ ñꝑpeti. tanta in
diuinitate potentia: Ac sic amori¬
ente tã potente. nob mortalib ĩpo¬
sapotentia. Hoꝵ enĩ duũ untun
fcc̃ moriendo. alterũ resurgendo.
Quid enĩ iustiꝰ quã usq ad mort
trucis ꝓ iusticia ꝑuenire: & quid
potentius qͣ resurgere amortuis.
& incelum cum ipsa carne in qua
est occisus ascendere. Iusticia gͦ
priꝰ & potentia postea diabolum
habuit: & ab illo ẽ iniustisime oc¬
cisus: Potentia uero qr reuixit mor¬
tuus: numꝗͣ postea moriturꝰ. S po¬

Expanded text:
Sed postposuit quod potuit, ut prius Sed postposuit quod potuit, ut prius ageret quod oportuit. Ideo autem illum esse opus erat, et hominem, et Deum. Nisi enim homo esset, non posset occidi: nisi Deus esset, non crederetur noluisse quod potuit, sed non potuisse quod voluit;taremus. Nunc vero humana pro nobis passus est, quia homo erat; sed si noluisset, etiam hoc non pati potuisset, quia et Deus erat. Ideo gratior facta est in humilitate justitia, quia posset si noluisset humilitatem non perpeti tanta in divinitate potentia: ac sic a moriente tam potente, nobis mortalibus imposa potentia. Horum enim duorum unum fecit moriendo, alterum resurgendo. Quid enim justius, quam usque ad mortem crucis pro justitia pervenire? et quid potentius, quam resurgere a mortuis, et in coelum cum ipsa carne in qua est occisus ascendere? Et justitia ergo prius, et potentia postea diabolum habuit, et ab illo injustissime est occisus; potentia vero, quia revixit mortuus, nunquam postea moriturus . Sed po
Abbreviated transcription (Latin):
tus ẽ: Quiacum in eo nicħ dignũ
morte inueniret. occidit eum ta¬
men: & utiq uistum ẽ. ut debito¬
res quos tenebat. liberi dimittan¬
tur: in cum credentes quemsine ullo
debito occidit: Hoc ẽ qd iustificari
dicimur. in xp̃i sanguine. Sic qͥppe
in remissionem peccatorum nr̃oꝵ.
innocens ille sanguis effusus ẽ⁊ uñ
se dicit in psalmis in mortus lib̃m:
Solus enim adebito mortis. liber
ẽ mortuus: Hinc or in alio psalmo
dicit: Que non rapui tunc exsolue¬
bam: Rapinam uolens intelligi
peccatũ: quia usurpatum ẽ contͣ
licitum: Unde ꝑos etiam carnis
suȩ sicut in euangłio legitur diẽ:
Ecce uenit princeps mundi hurs
& inme nicħ inuenit. idẽ nullũ
peccatum: s ut sciant om̃s inquit
qr uoluntatem patris mei facio.
Surgite camus hinc: Et pergit
inde ad passionẽ. ut ꝓ debuorib
nob. quod ipse ñ debebat exsolu̾et
Numquid isto iure equissimodia¬
bolus uinceretur. si potentia xp̃e
cum illo agere ñ iusticia uoluiss.

Expanded text:
tus est? Quia cum in eo nihil morte dignum inveniret, occidit eum tamen. Et utique justum est ut debitores quos tenebat, liberi dimittantur, in eum credentes quem sine ullo debito occidit. Hoc est quod justificari dicimur in Christi sanguine . Sic quippe in remissionem peccatorum nostrorum innocens sanguis ille effusus est. Unde se dicit in Psalmis in mortuis liberum . Solus enim a debito mortis liber est mortuus. Hinc et in alio Psalmo dicit, Quae non rapui, tunc exsolvebam : rapinam volens intelligi peccatum, quia usurpatum est contra licitum. Unde per os etiam carnis suae, sicut in Evangelio legitur, dicit, Ecce venit princeps mundi hujus, et in me nihil invenit, id est, nullum peccatum: sed ut sciant omnes, inquit, quia voluntatem Patris mei facio, surgite, eamus hinc . Et pergit inde ad passionem, ut pro debitoribus nobis quod ipse non debebat exsolveret. Numquid isto jure aequissimo diabolus vinceretur, si potentia Christus cum illo agere, non justitia voluisset?
Abbreviated transcription (Latin):
in excelsis deo &e interra pax homi¬
nibus bone uoluntatis: Potentia
uero sequi debet iusticiam. ñ p̃ire:
Ideo & in rebus scđis ponitur idẽ
prosꝑis: Secunde aũt: a sequendo st̃
dictȩ: Cum enim beatum faciatł
sicut suꝑus disputauimus duȩ
res bene uelle & posse qd uelis: nõ
debet ẽẽ illa ꝑuersitas que in ca¬
dem disputatione notata ẽ. ut ex
unt posse quod uelit homo eligat.
& uelle quod oportet negligat: cũ
prius debeat habere uoluntatem
bonam: magnã uero postea pote¬
statẽ: Bona porro uoluntas pur¬
ganda ẽ a uicus: aquib si uinci¬
tur homo. ad ħ uincitur ut ma¬
le uelit: Et bona iam uoluntas er
quomodo erit: Obtandũ ẽ itaq
ut potestas nunc detur. s contra
uitia ꝓpter quȩ uincenda poten¬
tes eẽ nolunt homines:⁊ uolunt
ꝓpter uincendos homines: Utqͥd
hoc nisi ut uere uicti falso uincãt:
nec sint. ueritate s opinione uic¬
tores: Uelit homo prudens ẽẽ. ue¬
lit fortis. uelit temꝑans. uelit iustꝰ.

Expanded text:
pax hominibus bonae voluntatis . Potentia vero sequi debet justitiam, non praeire: ideo et in rebus secundis ponitur, id est prosperis: secundae autem a sequendo sunt dictae. Cum enim beatum faciant, sicut superius disputavimus, duae res, bene velle, et posse quod velis, non debet esse illa perversitas, quae in eadem disputatione notata est, ut ex um, posse quod velit homo eligat, et velle quod oportet negligat; cum prius debeat habere voluntatem bonam, magnam vero postea potestatem. Bona porro voluntas purganda est a vitiis, a quibus si vincitur homo, ad hoc vincitur ut male velit, et bona jam voluntas ejus quomodo erit? Optandum est itaque ut potestas nunc detur, sed contra vitia, propter quae vincenda potentes nolunt esse homines, et volunt propter vincendos homines; utquid hoc, nisi ut vere victi falso vincant, nec sint veritate, sed opinione victores? Velit homo prudens esse, velit fortis, velit temperans, velit justus,
Abbreviated transcription (Latin):
tuum: Aut si dicamus scđm corpꝰ
ẽ pulcher. aut scđm corpꝰ fortis.
non scdm animum: qͥd ẽ aliud
quam corpr̃e ñanimo pulcher
aut fortis: Et innumcrabiliter

Expanded text:
tuum? Aut si dicamus, secundum corpus est pulcher aut secundum corpus fortis, non secundum animum, quid est aliud quam corpore, non animo, pulcher aut fortis. Et innumerabiliter
Abbreviated transcription (Latin):
inceram transit: & anulum non
relinquit. Qui uͦ ñoꝑatur. & tam̃
uidet qd oꝑandum sit: ipse ẽ qui
ab illa luce auertitur.a qua tamen
tangitur: Iui aũt ñuidet quem¬
admodum sit uidendum: excusa.¬
bilius quidem peccat. quia non:
transgressor legis cognitȩ: s etiã
ipse splendore aliquociẽs ubiq
presentis u̾itatis attingitur: qñ¬
ammonitus conficetur:.XuI.
tuntur ad dominum ab eade¬
formitate. qua ꝑcupiditates scł̃ares
conformabantur huic scło. refor¬
mantur ex illo: audientes apłm di¬
centem. Holite conformari huic scło.
s reformamini in nouitate m̃tis ur̃e:
Ut incipiat illa imago ab illo refor¬
mari aquo formata ẽ: Non enĩ
reformare se ipsampotest.sicut po
atum. hoc alio loco dr̃ adunaginem
dĩ. sed peccando. iusticiam &e sc̃ĩtatẽ
ueritatis amisit: Propt̃ qd hȩc ima¬
go deformis & decolor facta ẽ: Hanc
recipit: cum reformatur atq renoua¬
tur: Qd autem ait. spũmentis ur̃e:

Expanded text:
in ceram transit, et annulum non in ceram transit, et annulum non relinquit. Qui vero non operatur, et tamen videt quid operandum sit, ipse est qui ab illa luce avertitur, a qua tamen tangitur. Qui autem nec videt quemadmodum sit vivendum, excusabilius quidem peccat, quia non est transgressor cognitae legis: sed etiam ipse splendore aliquoties ubique praesentis veritatis attingitur, qadmonitus confitetur. CAPUTtuntur ad Dominum ab ea deformitate, qua per cupiditates saeculares conformabantur huic saeculo, reformantur ex illo, audientes Apostolum dicentem, Nolite conformari huic saeculo, sed reformamini in novitate mentis vestrae : ut incipiat illa imago ab illo reformari, a quo formata est. Non enim reformare se ipsam potest, sicut potatum; hoc alio loco dicitur, ad imaginem Dei . Sed peccando, justitiam et sanctitatem veritatis amisit; propter quod haec imago deformis et decolor facta est: hanc recipit, cum reformatur et renovatur. Quod autem ait, spiritu mentis vestrae;
Abbreviated transcription (Latin):
telligi: Nam & in illo scdm corpꝰ
iuiumus. et mouemur. & sumus:
Uñ scđ̾m mentem q̃ facta ẽ adeiꝰ¬
imaginem debet hoc accipi: excel¬
lentiore quodam. eodemq inui
sibili. sed intelligibili modo: Nã
quid non ẽ in ipso de quo diuine
scriptum ẽ. qm̃ ex ipso. ⁊ ꝑ ipsũ.
& inipso sunt om̃ia:  inde sira¬

Expanded text:
telligi. Nam et in illo secundum corpus telligi. Nam et in illo secundum corpus vivimus, movemur, et sumus. Unde secundum mentem quae facta est adimaginem, debet hoc accipi excellentiore quodam eodemque non visibili, sed intelligibili modo. Nam quid non est in ipso, de quo divine scriptum est: Quoniam ex ipso, et per ipsum, et in ipso sunt omnia ? Si
Abbreviated transcription (Latin):
enim participatione sui sapiens
ẽ. sicut mens s participatio par¬
ticipatione dei: S quemadmo¬
dum dr̃ est iusticia dĩ non solum
illa qua ipse iustus ẽ. s quã dat
homini cum iustificat impium.
quam comm̃danᷤᷤ apłs ait de qui-¬
busdam: Ignorantes enĩ dĩiusti¬
ciam.⁊ suamiusticrã uolentes con¬
stituere: iusticiȩ dĩ nons̃ subiecti:¬
Sic enim dici etiam de quibusdã¬
potest: Ignorantes dĩ sapientiã.
⁊ suam uolentes constituere: sa
natura non facta. que fec̃ om̃s
ceteras magnas paruasq nat᷑as.
cis quas fec̃ sine dubitatione pre¬
stantior: Ac ꝑ h hac ctiam de qua
loquimur rationali ce intellectu¬
ali que hominis mens ẽ. ad cus
qui eum fecit imaginem facta:
Illa autem ceteris natura p̃stan¬
tior. ds̃ ẽ. equidem non longe po¬
sita abiino quoq nr̃m. sic̃ apłs
dicit adiungens: In illo enuui
Qd si scđm corpus diceret. etiam
de isto corporeo mundo posset in¬

Expanded text:
enim participatione sui sapiens enim participatione sui sapiens est, sicut mens participatione Dei. Sed quemadmodum dicitur etiam justitia Dei, non solum illa qua ipse justus est, sed quam dat homini cum justificat impium, quam commendans Apostolus ait de quibusdam, Ignorantes enim Dei justitiam, et suam justitiam volentes constituere, justitiae Dei nonsic etiam dici potest de quibusdam, Ignorantes Dei sapientiam, et suam volentes constituere, sapst igitur natura non facta, quae fecit omnes caeteras magnas parvasque naturas, eis quas fecit sine dubitatione praestantior, ac per hoc hac etiam de qua loquimur, rationali et intellectuali, quae hominis mens est, ad ejus qui eam fecit imaginem facta. Illa autem caeteris natura praestantior Deus est. Et quidem non longe positus ab unoquoque nostrum, sicut Aposdicit; adjungens, In illo enim Quod si secundum corpus diceret, etiam de isto corporeo mundo posset in
Abbreviated transcription (Latin):
memoria dr̃. qua fit ut ualeant re¬
coli ce recordari ⁊ sic in re p̃senti qđ
sibi ẽ mens memoria. sine absurdi¬
tate dicenda ẽ. qua sͥ p̃stoẽ. ut sua
cogitatione possit intelligi. et u¬
trumq sui amore conungit:.xii.
nit mens. cr intelligit. acdiligit
se.s quia pot̃ etiam meminisse &
intelligere. & amare a qͦ facta ẽ Id
cum facit. sapiens ipsa fit: Si aũt ñ
facit. etiam cum sui meminit. seq
intelligit. ac diligit. stulta est: Me¬
minerit itaq dei sui. ad cuius ima¬
ginem facta ẽ: eumq intelligat.
atq diligat: Qd ut breuius dicam.
colat dm̃ non factum. cuius ab eo¬
capax facta ẽ: & cuius c̃e particeps
Ecce dĩ cultus est sapientia: Et nõ
sua luce. s summe illius lucis par¬
ticipatione sapiens erit: atq ub
eterna. ibi beata regnabit: Sic
enim dr̃ ista hominis sapientia
ut eẽ dei sit: Tunc enim uera est:
Dam si humana ẽ.: uana ẽ: Uerum
non itadĩ. qua sapiens ẽ ds̃: Neq

Expanded text:
memoria dicitur, qua fit ut valeant rememoria dicitur, qua fit ut valeant recoli et recordari: sic in re praesenti quod sibi est mens, memoria sine absurditate dicenda est, qua sibi praesto est ut sua cogitatione possit intelligi, et utrumque sui amore conjungi. CAPUT nit mens, et intelligit ac diligit se: sed quia potest etiam meminisse, et intelligere, et amare a quo facta est. Quod cum facit, sapiens ipsa fit. Si autem non facit, etiam cum sui meminit, seseque intelligit ac diligit, stulta est. Meminerit itaque Dei sui, ad cujus imaginem facta est, eumque intelligat atque diligat. Quod ut brevius dicam, colat Deum non factum, cucapax facta est, et cujus esse particeps Ecce Dei cultus est sapientia : et non sua luce, sed summae illius lucis participatione sapiens erit, atque ubi aeterna, ibi beata regnabit. Sic enim dicitur ista hominis sapientia, ut etiam Dei sit. Tunc enim vera est: nam si humana est, vana est. Verum non ita Dei qua sapiens est Deus. Neque
Abbreviated transcription (Latin):
damreb tribuentes futuris: quã
non habent certam nͥ p̃scii fut᷑oꝵ:
Qd̾ non ẽ munus hominum. nͥ
letur desuꝑ ut ꝓpħis: Vnde scͥpt᷑a
sapientiȩ de hominib agens: co¬
gitationes inquit mortalium ti¬
mide & incerte ꝓuidentie nr̃e:
Alemoria uͦ de preteritis. & intel¬
ligentia de prescntib certa ẽ.: s in
presentib utiq. in corpr̃alib rebus:
Nam corporales. corporalium pre-¬
sentes s̃ aspectib ocłorum:S qui
dic̃ memoriã ñ eẽ presentium. at¬
tendat quem admodum dictum sit
inipsis scłarib litteris. uͥ maioris
cure fuit uerborum integritas. qͣ
ueritas rerum: nec talia passus u¬
lixes. oblitusue sui ẽ ithacus dis¬
crimine tanto: Uirgilius enim cũ
sui non oblitum diceret ulixẽ. qͥd
aliud intelligi uoluit. nͥ qd̃ memi¬
nerat sui: Cum sibi gͦ presens eẽt.
nullomodo sui meminisset: nis o¬
adres presentes memoria ꝑtincire:
Quaꝓpt̃ sicut in reb preteritis ea

Expanded text:
tiam rebus tribuentes futuris, quam tiam rebus tribuentes futuris, quam non habent certam nisi praescii futurorum; quod non est munus hominum, nisi detur desuper, ut Prophetis. Unde Scriptura sapientiae de hominibus aiens: Cogitationes, inquit, mortalium timidae, et incertae providentiae nostrae . Memoria vero de praeteritis, et intelligentia de praesentibus certa est, sed praesentibus utique incorporalibus rebus: nam corporales corporalium praesentes sunt aspectibus oculorum. Sed qui dicit memoriam non esse praesentium, attendat quemadmodum dictum sit in ipsis saecularibus litteris, ubi majoris fuit curae verborum integritas quam veritas rerum: Nec talia passus Ulysses, Oblitusve sui est Ithacus discrimine tanto. Virgilius enim cum sui non oblitum diceret Ulyssem, quid aliud intelligi voluit, nisi quod meminerit sui? Cum ergo sibi praesens esset, nullo modo sui meminisset, nisi ad res praesentes memoria pertineret. Quapropter sicut in rebus praeteritis ea
Abbreviated transcription (Latin):
Neq enim aduenticia sͥ ipsa ẽ. quasi
ad seipsam que iam erat uenerit
aliunde eadem ipsa quȩ none
ipsa quȩ nerat. sic̃ inmente que
iam erat oritur fides quȩ ñ erat
aut pꝰ cognitionem sui recordande
memoria sua constitutam uas̃
quasi non ibi fuerit autequam se
psam cognosceroe: cum ꝓfecto ex
quo cẽ cepit. numꝗͣ sui meminis¬
se. num ꝗͣ se intelligere. numquã
s amare destiterit: sic̃ iam ostendi¬
mus: Ac ꝑhoc quando ad se ipsam
rgitatione conuertitur. fit tͥnitaᷤ.
iiqua iam & uerbum possit intel¬
ugi: formatur quippe ex ipsa cog¬
q iungente: Ibi gͦ magis agnoscen¬
ria qua mens sui meminisse ꝑ¬
hibetur: quȩ semꝑ sͥ ẽ presens: Me¬
moria enim pieteritorum ẽ. ñ pre¬
sentium: Nam quidã cumde uir¬
tutibus agerent. in quib est etiã
tullius. intria ista prudentiam
liuiscr̃. memoriã. intelligentiam.
ꝓuidentiam: memoriã scił pret̾i¬
us intelligentiam p̃sentib ꝓuiden¬

Expanded text:
neque enim adventitia sibi ipsa est, quasi neque enim adventitia sibi ipsa est, quasi ad se ipsam quae jam erat, venerit aliunde eadem ipsa quae non eipsa quae non erat; sicut in mente quae jam erat, oritur fides quae non erat: aut post cognitionem sui recordando memoria sua constitutam videt, quasi non ibi fuerit antequam se ipsam cognosceret; cum profecto ex quo esse coepit, nunquam sui meminisse, nunquam se intelligere, nunquam se amare destiterit, sicut jam ostendimus. Ac per hoc quando ad se ipsam cogitatione convertitur, fit trinitas, in qua jam et verbum possit intelligi: formatur quippe ex ipsa cogque jungente. Ibi ergo magis agnoscenria, qua mens sui meminisse perhibetur, quae sibi semper est praesens. Memoria enim praeteritorum est, non praesentium: nam quidam cum de virtutibus agerent, in quibus est etiam Tullius, in tria ista prudentiam diviserunt, memoriam, intelligentiam, providentiam: memoriam scilicet praeteritis, intelligentiam praesentibus, providen
Abbreviated transcription (Latin):
& hutrumq tercia uoluntate
uingetur:¬
moraiumus tempr̃alium rerũ
scientia. quedam oognoscibilia
cognitionem interpositione tẽ¬
poris antecedunt. sic̃ sunt ca sen¬
sibilia quȩ iamerant inreb ante¬
quam cognoscerentur. uł ea om̃ia
quȩ ꝑhistoriam cognoscuntur:
Quedam uero simul ẽẽ incipus̃
Uelut si aliquid iusibile qd om̃is
non erat ante nr̃os ocłos ori atur
cognitionem nr̃am utiq ñ precedit
Aut si aliquid sonet ubi adest aud¬
tor: simul profecto incipiunt eẽ si¬
mulq desinunt. & sonus & eius au¬
ditus: Ueruntam̃ siue tempr̃e pre¬
cedentia. siue simul eẽ incipientia
cognoscibilia. cognitionẽ gignunt.
non cognitione gignuntur: Cog¬
nitione uͦ facca. cum ea q̃ cognosei¬
mus posita in memoria recordatio¬
ne reuisuntur. quis ñ uideat pͥorẽ
c̃e tempr̃e. tam minemoria retentio¬
nem. ꝗͣ in rccordatione uisionẽ. &
huius utriusq tercia uoluntate iun¬
tionem: Porro autem inm̃te ñ sicẽ:

Expanded text:
et hoc utrumque tertia uoluntate et hoc utrumque tertia uoluntate iungeturmoravimus, temporalium rerum scientia, quaedam cognoscibilia cognitionem interpositione temporis antecedunt; sicut sunt ea sensibilia quae jam erant in rebus, antequam cognoscerentur; vel ea omnia quae per historiam cognoscuntur: quaedam vero simul esse incipiunt; velut si aliquid visibile, quod omnino non erat, ante nostros oculos oriatur, cognitionem nostram utique non praecedit; aut si aliquid sonet, ubi adest auditor, simul profecto incipiunt esse, simulque desinunt et sonus et ejus auditus. Verumtamen sive tempore praecedentia, sive simul esse incipientia cognoscibilia cognitionem gignunt, non cognitione gignuntur. Cognitione vero facta, cum ea quae cognovimus, posita in memoria recordatione revisuntur; quis non videat priorem esse tempore in memoria retentionem, quam in recordatione visionem, et hujus utriusque tertia voluntate junctionem? Porro autem in mente non sic est:
Abbreviated transcription (Latin):
fortitudo sine molestia tolerando¬
rum malorum. temꝑantia sine
repugnatione libidinum. erunt
in illa felicitate: ut prudentie sit.
nullum bonum dõ pp̃onere uł eqͣre.¬
qui fortitudinis ei firmissime cohe¬
rere. temꝑantiȩ. nullo defectu noxio
delectari: Nunc autem qd̃ agit iu¬
sticia insubueniendo miseris. qd
prudentia inprecauendis insidiis.
qd̃ fortitudo inꝑferendis molestuis.
quod temꝑantia incohercendis de¬
lectationib prauis: non ibi erit. uͥ
nicħ om̃ino malierit: Ac ꝑhoc ista
uirtutum oꝑa que huic mortali
uitȩ s̃ necessaria. sicut fides ad qͣ
referenda sunt. inpreteritis habebim¬
tur: & allam nunc faciunt trinitatẽ.
cum ea presentia tenemus. aspicimꝰ
amamus: aliam tunc factura sunt.
cum ea ñ ẽẽ s fuisse. ꝑquer dam eoꝵ
uestigia quȩ precereundo inmemo¬
ria derelinquent reperimus. Quia
& tunc trinitas erit. cum illud qua¬
lecumq uestigium ⁊ memoriter
retinebitur. & agnoscetur ueracit᷑:

Expanded text:
fortitudo sine molestia tolerandofortitudo sine molestia tolerandorum malorum, temperantia sine repugnatione libidinum erunt in illa felicitate; ut prudentiae ibi sit, nullum bonum Deo praeponere vel aequare; fortitudinis, ei firmissime cohaerere; temperantiae, nullo defectu noxio delectari. nunc autem quod agit iustitia in subueniendo miseris, quod prudentia in praecauendis insidiis, quod fortitudo in perferendis molestiis, quod temperantia in cohercendis delectationibus prauis non ibi erit, ubi omnino nihil mali erit. ac per hoc ista uirtutum opera, quae huic mortali uitae sunt necessaria sicut fides, ad quam referenda sunt, in praeteritis habebuntur et aliam nunc faciunt trinitatem cum ea praesentia tenemus, aspicimus, amamus, aliam tunc factura sunt cum ea non esse, sed fuisse per quaedam eorum uestigia, quae praetereundo in memoria derelinquent, reperiemus; quia et tunc trinitas erit cum illud qualecumque uestigium et memoriter retinebitur et agnoscetur ueraciter
Abbreviated transcription (Latin):
Una igitur cẽmus beati cognitione
nature & scientia: quȩ sola etiã ꝯul¬
de corum ẽ uita laudanda Ex qͣ
intelligi potest. cctera necessitatis
ẽẽ: unum hoc uoluntatis: Ita ille
tantus orator cum philosophiam
predicaret. recolens ea quȩ aphilo¬
sophis acceꝑat. & pre clare ac sua¬
iuter explicans. in hac tantum uita
ꝗuidemus erumpnis & erroribus
plenam: om̃s quatuor necessarias
dix̃ cẽ iuitutes. Nullam uͦ earum
cum ex hac uita emigrauerimus.
si liceat ibi uiuere uͥ uiuitur beate.
s: bonos animos solabeatos ẽẽ cog¬
nitione & scientia. h est contem¬
platione nature. in qua nichil ẽ
melius & amabilius eanatura q̃
creauit om̃s ceteras. instituitq na¬
turas: cui si regenti ẽẽ subditum
iusticia ẽ. immortalis ẽ om̃ino iusti¬
nit. sed talis actanta erit: ut per¬
fectior ⁊ maior ẽẽ non possit: for¬
tassis & aliȩ tres uirtutes. prudẽ¬
cia sine ullo iam ꝑiculo erroris.

Expanded text:
Una igitur essemus beati cognitione Una igitur essemus beati cognitione naturae et scientia, qua sola etiam deorum est vita laudanda. Ex quo intelligi potest, caetera necessitatis esse, unum hoc voluntatis. Ita ille tantus orator, cum philosophiam praedicaret, recolens ea quae a philosophis acceperat, et praeclare ac suaviter explicans, in hac tantum vita, quam videmus aerumnis et erroribus plenam, omnes quatuor necessarias dixit esse virtutes: nullam vero earum, cum ex hac vita emigraverimus, si liceat ibi vivere ubi vivitur beate; sed bonos animos sola beatos esse cognitione et scientia, hoc est contemplatione naturae qua nihil est melius et amabilius: ea est natura, quae creavit omnes caeteras, instituitque naturas. Cui regenti esse subditum, si justitiae est, immortalis est omnino justinet; sed talis ac tanta erit, ut perfectior et major esse non possit. Fortassis et aliae tres virtutes, prudentia sine ullo jam periculo erroris,
Abbreviated transcription (Latin):
tes quib in hac mortalitate
iene uiuitur. qr ⁊ ipse incipiunt
c inanimo. quicum sine illis priꝰ
t̃t. tamen animus erat. desinant
ẽ cum ad eterna ꝑduxerint: non¬
nilla questio ẽ: Quibusdam uero
usum ẽ desituras Ede trib quid.
prudentia. fortitudine. temꝑantia.
cum ħ dicituꝵ: non nicħ dici uidet᷑:
Iusticia uero immortalis ẽ. & ma¬
qs tunc ꝑficietur innob: cum eẽ
essauerit: De om̃ib tamen qͣtrior.
magnus auctor eloquentiȩ tullus
inhortensio dialogo disputans:
si nob inquit cum ex hac uita emi¬
grauerimꝰ in beatoꝵ insuł immor¬
cale euum ut fabule ferunt degere
liceret. quid opus eẽt eloquentia.
cum uidicia nulla fierent. aut ip¬
sis etiam uirtutib: Nec enim for¬
atudine egeremꝰ. nullo ꝓposito
uut labore aut ꝑiculo:. nec iusticia.
tum eẽt nich qd appeteretur alien:
Nec temꝑantia quȩ regeret easq̃
nulle eẽnt libidines: Nec pruden¬
da quidem egeremus nullo dilec-¬
ti pposito bonorum ⁊ malorum:¬

Expanded text:
tes, quibus in hac mortalitate bene uiuitur, quia et ipsae incipiunt esse in animo, qui cum sine illis prius esset tamen animus erat, desinant esse cum ad aeterna perduxerint nonnulla quaestio est. quibusdam enim uisum est desituras et btudine, temperantia, cum hoc dicitur, non nihil dici videtur; justitia vero immortalis est, et magis tunc perficietur in nobis, quam esse cessabit. De omnibus tamen quatuor magnus auctor eloquentiae Tullius in Hortensio dialogo disputans: Si nobis, inquit, cum ex hac vita emigraverimus, in beatorum insulis immortale aevum, ut fabulae ferunt, degere liceret, quid opus esset eloquentia, cum judicia nulla fierent; aut ipsis etiam virtutibus? Nec enim fortitudine egeremus, nullo proposito aut labore aut periculo; nec justitia, cum esset nihil quod appeteretur alieni; nec temperantia, quae regeret eas quae nullae essent libidines; nec prudentia quidem egeremus, nullo delectu proposito bonorum et malorum
Abbreviated transcription (Latin):
Adeamus ad illud. ꝓpter qd̾ hoc
ihibiumus. humanȩ conuersa-¬
uonis exemplum: Inter cet̾a psal¬
nus nonus: Conuertantur inqͥt
reccatores in infernum: om̃s gĩs
que obliuiscuntur dm̃: Porro aũt
ucesimus ce primus: Commemo¬
rabuntur inquit & conuertentur
ad dñm uniuersi fines t̃rȩ: Hon gͥ
sic erant oblitȩ iste gc̃s dm̃. ut eiꝰ¬

Expanded text:
Redeamus ad illud propter quod Redeamus ad illud propter quod adhibuimus humanae conversationis exemplum. Inter caetera psalmus nonus: Convertantur, inquit, peccatores in infernum, omnes gentes quae obliviscuntur Deum . Porro autem vigesimus primus: Commemorabuntur, inquit, et convertentur ad Dominum universi fines terrae . Non igitur sic erant oblitae istae g
Abbreviated transcription (Latin):
possunt uiuere que uiuunt. et
moueri quȩ mouentur. nisi inqͦ
s̃: Non tñ om̃s cum illo s̃ eomͦ qͦ
ei dictum ẽ. Ego semꝑ tecum:
nec ipse cum om̃ib eomͦ qͦ dicis
Dominus nob̃cum: Magnai¬
taq hominis miseria ẽ. cumll
non eẽ. sine quo non potest eẽ: In
quoenm ẽ. proculdubio sine illoñ
ist: Et tamen sieius ñ meminit.
umq ñ intelligit. neq diligit. cũ
e uisibilib reb ad hanc rem su¬
mamus exemplum: Dic̃ tibiqͥs¬
niam quem ñ recognoscis. nostime:
Etut commoneat. dic̃ ubi . q̃n. quo¬
modo. tͥ innotuerit: Om̃ibusq ad¬
hibitis signis. quib in memoriam
ruoceris si non recognoscis: ita iã
blitus es. ut om̃is illa noticia pe¬
nitus deleta sit animo. nicħq aliud
restet. nisi aut credas ei qui tͥ ħ dic̃
qd aliquando cum nouas: aut ne.
h quidem: si fide dignus tͥ ẽẽ qui
loquitur non uidetur: Si aũt re¬
minisceris ꝓfecto redis in memo¬
namtuam: & in ea inuenis. qđ ñ
fuerat penitus obluuone deletum:

Expanded text:
unt, et moveri quae moventur, nisi in quo sunt? Non tamen omnes cum illo sunt eo modo quo ei dictum est, Ego semper tecum . Nec ipse cum omnibus eo modo quo dicimus, Dominus vobiscum. Magna itaque hominis miseria est cum illo non esse, sine quo non potest esse. In quo enim est, procul dubio sine illo non est: et tamen si ejus non meminit, eumque non intelligit, nec diligit, cum De visibilibus rebus ad hanc rem sumamus exemplum. Dicit tibi quispiam quem non recognoscis, Nosti me: et ut commoneat, dicit ubi, quando, quomodo tibi innotuerit: omnibusque adhibitis signis quibus in memoriam revoceris, si non recognoscis, ita jam oblitus es, ut omnis illa notitia penitus deleta sit animo; nihilque aliud restat, nisi ut credas ei qui tibi hoc dicit, quod aliquando eum noveras; aut ne hoc quidem, si fide dignus tibi esse qui loquitur non videtur. Si autem reminisceris, profecto redis in memoriam tuam, et in ea invenis quod non fuerat penitus oblivione deletum.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsuadent. cternis rationib omim
temporalia fieri. ꝓpterea potuer
ipsis colligere. qͦt sint anmaliũ
genera. que semina singłorum ĩ
exordiis. qui modus mincrem̃tis.
qui numeri ꝑ conceptus. ꝑ ortus.
etates. ꝑ occasus. qui motus u
appetendis q̃ scdm naturam sunt
fugiendisq contrariis: Nonne
ista omnia. ñ ꝑ illam incomiu¬
tabilem sapientiam. s ꝑ locorum
ac temporum historiam quesier.
& ab aliis exꝑta atq conscripta
crediderunt: Quominus mipan¬
dum ẽ. nullomodo eos potuisse
ꝓlixiorem scłorum seriem uesti¬
gare: & quandam metã huius ex¬
cursus. qͦ tanquam fliuno genus
decurrit humanum : atq inde
conuersionem ad suum cuiq de¬
bitum terminum: Ista enim nec
historici scribere potuerunt lon¬
ge futura. & a nullo exꝑtaatq:
narrata: nec isti philosophi ce¬
deris meliores. in illis summis eĩ¬
nisq rationib intellectui talia cõ¬
templati sunt Alioquin ñ eidẽ
generis preterita q̃ potuer hillł¬

Expanded text:
suadent, aeternis rationibus omnia temporalia fieri, propterea potuerunt cere, vel ex ipsis colligere quot sint animalium genera, quae semina singulorum in exordiis, qui modus in incrementis, qui numeri per conceptus, per ortus, per aetates, per occasus, qui motus in appetendis quae secundum naturam sunt, fugiendisque contista omnia, non per illam incommutabilem sapientiam, sed per locorum ac temporum historiam quaesierunt, et ab aliis experta atque conscripta crediderunt? Quo minus mirandum est, nullo modo eos potuisse prolixiorum saeculorum seriem vestigare, et quamdam metam hujus excursus, quo tanquam fluvio genus decurrit humanum, atque inde conversionem ad suum cuique debitum terminum. Ista enim nec historici scribere potuerunt longe futura et a nullo experta atque narrata. Nec isti philosophi caeteris meliores in illis summis aeternisque rationibus intellectu talia contemplati sunt: alioquin non ejusdem generis praeterita quae potuerunt histo
Abbreviated transcription (Latin):
consentiente sibi capite suo. idest
non eam cohibente atq refrenan¬
te. illa quȩ inspecula consilii p̃¬
uidet. quasi uirili portione: in¬
ueteratur inter inimicos suos.
uirtutis inuidos demones cũ
suo principe diabolo: eternoꝵq
illa uisio abipso etiam capite cũ
coniuge uetitum manducante
subtrahitur: ut. lumenocłorum
eius non sit cum illo: ac sicabilla
illustratione ueritatis ambonu¬
dati. adq aꝑtis ocłis conscientie.
aduidendum quam inhonesti
atq indecori remanserint: tanꝗͣ
folia dulcium fructuum sine ip¬
sis fructibus. ita sine fructibus
boni oꝑis bona uerba contexunt:
ut male uiuentes quasi bene lo¬
quendo contegant turpitudinẽ

Expanded text:
consentiente sibi capite suo, id est, consentiente sibi capite suo, id est, non eam cohibente atque refrenante illa quae in specula consilii praesidet quasi virili portione, inveteratur inter inimicos suos virtutis invidos daemones cum suo principe diabolo: aeternorumque illa visio ab ipso etiam capite cum conjuge vetitum manducante subtrahitur, ut lumen oculorum ejus non sit cum illo ; ac sic ab illa illustratione veritatis ambo nudati, atque apertis oculis conscientiae ad videndum quam inhonesti atque indecori remanserint, tanquam folia dulcium fructuum, sed sine ipsis fructibus, ita sine fructu boni operis bona verba contexunt, ut male viventes quasi bene loquendo contegant turpitudinem
Abbreviated transcription (Latin):
caput uelare quia imago ẽ
& gła dĩ: Mulier autem debet qr
gła uiri ẽ. quasi mulier ñ renoue¬
tur sp̃u mentis suȩ. quirenouat᷑
magnitione dĩ scdm imaginem
cius qui creauit eum: S quia
sexu corpr̃is distat auiro. recte po¬
duit in euis corporali uelamento
sigurari pars illa rationis. quȩ ad
temporalia gubnanda deflectit᷑.
ut ñ maneat imago dĩ. nisi ex qua
parte mens hominis eternis ratio¬
nibus conspiciendis uł consulen¬
dsadherescit: quam non solum
masculos. s etiam feminas hab̃e
noscitur: In eorum uͦ corporib:
ipsius unius mentis distributio
figuratur:.UiIi.
scendentibus itaq introrsus
quibusdam gradibus consida¬
tionis ꝑanimȩ partes: unde in¬
cipit aliquid occurrere. quod nõ
sit nob commune cum bestiis:
inde incipit ratio. ubi iamhomo
interior possit agnosci: Qui etiã
ipse. si ꝑ illam rationem cui tem¬
poralium rerum amministratio
delegata ẽ. immoderato ꝓgressui
nimis inexteriora prolabitur.

Expanded text:
caput uelare, quia imago est et gloria dei, mulier autem debet, quia gloria uiri est, quasi mulier non renouetur spiritu mentis suae, qui renouatur in agnitionem dei secundum imaginem eius qui creauit eum? sed quia sexu corporis distat a uiro, rite potuit in eius corporali uelamento figurari pars illa rationis, quae ad temporalia gubut non maneat imago Dei, nisi ex qua parte mens hominis aeternis rationibus conspiciendis vel consulendis adhaerescit, quam non solum masculos, sed etiam feminas haberenoscitur; in eorum vero corporibus ipsius unius mentis distributio figuratur. scendentibus itaque introrsus quibusdam gradibus considerationis per animae partes, unde incipit aliquid occurrere, quod non sit nobis commune cum bestiis, inde incipit ratio, ubi homo interior jam possit agnosci. Qui etiam ipse si per illam rationem cui temporalium rerum administratio delegata est, immoderato progressu nimis in exteriora prolabitur,
Abbreviated transcription (Latin):
Locutiones autem sunt innume¬
rabiles tales inscripturis. s hanc
protulisse suffecerit Est& inpsial¬
mis ita dictum: Domini ẽ salus
& suꝑ ppłm tuum benedictio tua
Quasi alteri dictum sit. non ei de
quo dixerat: domini ẽ salus & ite¬
rum. Ate inquit eruar a temptatio¬
ne: & in deo meo transgrediar mu¬
dixerit. ate eruar a temptationes
& iterum. Populi sub te cadent
incorde inmicorum regis: Acsi
diceret. incorde inimicorumtuas
Ei quippe regi dixerat. idc̃ dũs
igim intelligi uoluit. cum diceret
ninicorum regis: Rarus ista in
nou testamenti litteris inueniun¬
uu sedtamen adromanos apl̃s.
dtfilio suo inquit. qui factus ẽ ex
stmine dauid secundum carnem:
qu predestinatus ẽ filius dĩ iniuir¬

Expanded text:
Locutiones autem sunt innumeLocutiones autem sunt innumerabiles tales in Scripturis, sed has protulisse suffecerit. Est in Psalmis ita dictum, Domini est salus, et super populum tuum benedictio tua : quasi alteri dictum sit, non ei de quo dixerat, Domini est salus. Et iterum, A te, inquit, eruar a tentatione, et in Deo meo sperans transgrediar mudixerit, A te eruar a tentatione. Et iterum, Populi sub te cadent in corde inimicorum regis : ac si diceret, In corde inimicorum tuorum. Ei quippe regi dixerat, id est, Doregem intelligi voluit, cum diceret, in corde inimicorum regis. Rarius ista in Novi Testamenti litteris inveniuntur. Sed tamen ad Romanos Apostolus, De Filio suo, inquit, qui factus est ei ex semine David secundum carnem, qui praedestinatus est Filius Dei in vir
Abbreviated transcription (Latin):
tent ita dictum: fecit ds̃ ad imagi¬
nem dĩ quasi diceretur. fec̃ pater
adimaginem filii ꝯsic uolentes in
scripturis scĩs dm̃ dictum etiã
filium : quasi desint alia ucrissima
& manifestissima documenta: ubi
non solum ds̃. sed etiam uerus ds̃
dictus est filius: In hoc etiam te¬
stimonio.dum aliud soluere in¬
tendunt: sic se implicant ut ex¬
pedire non possint: Si enim pat̃
fecit ad imaginem filiiͥ ita ut ñ
sit homo imago patris s filii. dis¬
similis ẽ patri filius: Si autem
pia fides docet sicuti docet. filium
c̃ẽ ad equalitatem eẽntiȩ similtm
patri: qd̾ ad similitudinem filii
factum ẽ: necesse est ut etiam ad
similitudinem patris factumsit
Deinde si hominem pater non
ad suam s ad filii fecit imaginẽ
cur non ait faciamꝰ hominem ad
imaginem ⁊ similitudinem tuan
s ait nrãm. nisi quia trinitatis
imago fiebat in homine. ut hocm᷑
eẽt homo imago uniuis ueridĩ:
Quia ipsa trinitas: unus uerusdẽ

Expanded text:
tent ita dictum, Fecit Deus ad imagitent ita dictum, Fecit Deus ad imaginem Dei; quasi diceretur, Fecit Pater ad imaginem Filii: sic volentes asserere in Scripturis sanctis Deum dictum etiam Filium, quasi desint alia verissima et manifestissima documenta, ubi non solum Deus, sed etiam verus Deus dictus est Filius. In hoc enim testimonio dum aliud solvere intendunt, sic se implicant, ut expedire non possint. Si enim Pater fecit ad imaginem Filii, ita ut non sit homo imago Patris, sed Filii, dissimilis est Patri Filius. Si autem pia fides docet, sicuti docet, Filium esse ad aequalitatem essentiae similem Patri, quod ad similitudinem Filii factum est, necesse est etiam ad similitudinem Patris factum sit. Deinde, si hominem Pater non ad suam, sed ad Filii fecit imaginem, cur non ait, Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem tuam, sed ait, nostram; nisi quia Trinitatis imago fiebat in homine, ut hoc modo esset homo imago unius veri Dei, quia ipsa Trinitas unus verus Deus est?
Abbreviated transcription (Latin):
on gͦ ꝓpterea respiumus
istam sententiam. quia timemꝰ
scãm & iniuolabilem atq incom¬
mutabilem caritatem. tanquã
coniugem dĩ patris de illo existen¬
tem. sed non sicut prolem adgig¬
nendum uerbum ꝑ quod facta s̃
om̃ia cogitare: s quia eam falsam
diuina scriptura euident̃ ostenbit:
Dixit enid̃s: fãciamus homi¬
nem ad imaginem & similitudi¬
nem nram: Paulopꝰ autemdre¬
tumẽ. & fecit ds̃ hominem ad
imaginem dĩ: Arãm certe quia
pluralis ẽ numerus non recre dice¬
retur. si homo adunius ꝑsonȩ ima¬
ginem fieret: suie patris. siue filii.
siue sp̃c seĩ: Sed quia fiebat adi¬
maginem trinitatis. ꝓpterea dic¬
tum ẽ: ad imaginem & similitudi¬
intrinitatem credendo. arbitra¬
remur tres deos cum sit eadem tri¬
nitas unus ds̃ꝰ & fecit inquit d̃s
si diceret adimaginem suam: Sual̃
enim tales usitate in illis litteris
locutiones. quas nonnulli etiam¬
si catholicam fidem asserunt. non
tamen diligent̃ aduertunt: ut pu¬

Expanded text:
o propterea respuimus istam sententiam, quia timemus sanctam et inviolabilem atque incommutabilem charitatem, tanquam conjugem Dei Patris, de illo existentem, sed non sicut prolem ad gignendum Verbum per quod facta sunt omnia cogitare: sed quia eam falsam divina Scriptura evidenter ostendit. Dixit enim Deus, Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram: paulo post autem dictum est, Et fecit Deus hominem ad imaginem Dei . Nostram certe, quia pluralis est numerus, non recte diceretur, si homo ad unius personae imaginem fieret, sive Patris, sive Filii, sive Spiritus sancti: sed quia fiebat ad imaginem Trinitatis, propterea dictum est, ad imaginem nostin Trinitate credentes arbitrarentur tres deos, cum sit eadem Trinitas unus Deus, Et fecit, inquit, Deus si diceret, ad imaginem Dei. Inter enim tales usitatae in Litteris illis locutiones, quas nonnulli etiamsi catholicam fidem asserunt, non tamen diligenter advertunt, ut pu
Abbreviated transcription (Latin):
animalium & hominum: uł cẽ
celestes angłorum: In isto quippe
manifesto sexui masculi ⁊ femine.
apłs paulus occultioris cuius¬
dam rei figurasse misterium. uł
hinc intelligi potest: quod cum
alio loco dicat. ueram uiduam
ẽẽ desolatam sine filiis & nepoti¬
bus. et tamen eam sꝑare debere
lierem seductam. in preuaricati¬
onem factam. saluam fieri ꝑfilio¬
rum generationem : oe addidit si
ꝑmanserint in fide. & in dilectio¬

Expanded text:
animalium et hominum, vel etiam animalium et hominum, vel etiam coelestes Angelorum. 11. In isto quippe manifesto sexu masculi et feminae apostolus Paulus occultioris cujusdam rei figurasse mysterium, vel hinc intelligi potest, quod cum alio loco dicat, veram viduam esse desolatam, sine filiis et nepotibus, et tamen eam sperare debere icat mulierem seductam in praevaricatione factam, salvam fieri per filiorum generationem: et addidit, si permanserint in fide,
Abbreviated transcription (Latin):
pletur ueritatem: imagodei ẽ: Et
cum ex ea distribuitur aliquid et
quadam intentione diriuatur
adactionem temporalium rerũ:
nichilominus ex qua parte con¬
spectam consulit ueritatem:.ima¬
godei ẽ: Ex qua uero intendit᷑
magenda inferiora: non ẽ ina¬
go dei: & quoniam quantum¬
cumq se extenderit in id quod
eternum ẽ. tantomagis inde for¬
matur adimaginem dĩ ⁊ & ꝓptẽa
non ẽ cohibenda. ut se inde conti¬
neat ac temperet: Ideouir non de¬
bet uelare caput: Quia uero illi ra¬
tionali actioni quȩ in rebus corpo¬
ralibus temporalibusq uersatur.
ꝑiculosa ẽ nimia in inferiora pro¬
gressio: debet habere potestatem
suꝑcaput: quod indicat uclam̃¬
tum quo significatur ẽẽ cohibenda:
Grata est enim scĩs angłis sacrata
& pia significatio Nam ds̃ non
ad tempus uidet. nec aliquid
noui fit in cius uisione atq sci¬
entia. cum aliquid temporaliter
ac transitorie geriturasicut inde
afficiuntur sensus uł carnales

Expanded text:
pletur veritatem, imago Dei est; et pletur veritatem, imago Dei est; et cum ex ea distribuitur aliquid, et quadam intentione derivatur ad actionem rerum temporalium, nihilominus ex qua parte conspectam consulit veritatem, imago Dei est; ex qua vero intenditur in agenda inferiora, non est imago Dei. Et quoniam quantumcumque se extenderit in id quod eternum est, tanto magis inde formatur ad imaginem Dei, et propterea non est cohibenda, ut se inde contineat ac temperet; ideo vir non debet velare caput. Quia vero illi rationali actioni quae in rebus corporalibus temporalibusque versatur, periculosa est nimia in inferiora progressio; debet habere potestatem super caput, quod indicat velamentum quo significatur esse cohibenda. Grata est enim sanctis Angelis sacrata et pia significatio. Nam Deus non ad tempus videt, nec aliquid novi fit in ejus visione atque scientia, cum aliquid temporaliter ac transitorie geritur, sicut inde afficiuntur sensus vel carnales
Abbreviated transcription (Latin):
rium quod dicit apłs. non muli¬
erem sed urumeẽ unaginem dci:
huic quod scriptum ẽ in genesi:
fecit ds̃ hominem. ad imaginem
del fecit eum. masculum & femi¬
nam fecit eos: &e benedixit eos:
Ad imaginem quippe dĩnaturã
ipsam humanam factam dicũ
quȩ sexu utroq completur: ncc
abintelligenda imagine dĩ seꝑat
feminam: Dicto enim quod fũ
ds̃ hominem ad unaginem del
ftrit cum inquit masculum et
ftminam: uł certe alia distincti
caput uelare prohibetur. mulierẽ
autem non. & idõ ipsa hoc facere
iubetur: nisi credo illud eẽ quod
iam dixi. cum denatura huma¬
ne mentis agerem. mulierem cum
uiro suo ẽẽ imaginem dĩ: ut una
imago sit tota illa substantia:
Cum autem adiutorium distribu¬
itur. qđ ad eam ipsam solam atti¬
net: non est imago dei: quodau¬
tem ad uirum solum attinet. ima¬
godei ẽ tam plena atq integra.
quam in unum coniuncta muli¬
ere: sicut de natura humane m̃tis
diximus: quia & si totam contem¬

Expanded text:
rium quod dicit Apostolus, non mulirium quod dicit Apostolus, non mulierem, sed virum esse imaginem Dei, huic quod scriptum est in Genesi, Fecit Deus hominem, ad imaginem Dei fecit eum; masculum et feminam fecit eos, et benedixit eos. Ad imaginem Dei quippe naturam ipsam humanam factam dicit, quae sexu utroque completur, nec ab intelligenda imagine Dei separat feminam. Dicto enim quod fecit Deus hominem ad imaginem Dei, Fecit eum, inquit, masculum et feminam: vel certe alia distinctiocaput velare prohibetur, mulierem autem non, et ideo ipsa hoc facere jubetur? nisi, credo, illud quod jam dixi, cum de natura humanae mentis agerem, mulierem cum viro suo esse imaginem Dei, ut una imago sit tota illa substantia: cum autem ad adjutorium distribuitur, quod ad eam ipsam solam attinet, non est imago Dei; quod autem ad virum solum attinet, imago Dei est, tam plena atque integra, quam in unum conjuncta muliere. Sicut de natura humanae mentis diximus, quia et si tota contem
Abbreviated transcription (Latin):
quasi &e hoc non poterat eabreui¬
tate complecti sp̃c sc̃s. suo loco po¬
stea natum filium narraturus.
sicut mulierem de uiri latere as-¬
sumptam suo postmodum loco
narrauit : & tamen hic eam no¬
minare non precermisit: U¬
on itaq ita debemus intelli¬
gere hominem factum adima¬
ginem summe trinitatis hoc est
ad imaginem dĩ: ut eadẽ imago
intrib intelligatur hominibus:
presertm cum apłs uirum dicat
ẽẽ imaginem dĩ. ce ꝓpterea uela¬
mentum ei capitis demat: quod
mulieri adhibendum monet. ita
loquens Uirquidem non debet
uelare caput: cum sit imago et
sua ꝑsona mulier adimplet ima¬
ginem trinitatis : cur ea detracta
de latere uiri. adhuc ille imago
dicitur: Aut si & una ꝑsona ho¬
minis extrib potest dici imago
dei. sicut in ipsa sumina trinitate
& una queq ꝑsona deuse. cur & mu¬
lier non est imago dĩ: Namꝓptea
quia imago ẽ prohibetur: S uiden¬
dum est quomodo non sit contra¬

Expanded text:
quasi et hoc non poterat ea breviquasi et hoc non poterat ea brevitate complecti Spiritus sanctus, suo loco postea natum filium narraturus, sicut mulierem de viri latere assumptam suo postmodum loco narravit , et tamen hic eam nominare non praetermisit. on itaque ita debemus intelligere hominem factum ad imaginem summae Trinitatis, hoc est ad imaginem Dei, ut eadem imago in tribus intelligatur hominibus: praesertim cum Apostolus virum dicat esse imaginem Dei, et propterea velamentum ei capitis demat, quod mulieri adhibendum monet, ita loqueuelare caput, cum sit imago et sua persona mulier adimplet imaginem Trinitatis, cur ea detracta de latere viri adhuc ille imago dicitur? Aut si et una persona hominis ex tribus potest dici imago Dei, sicut in ipsa summa Trinitate, et unaquaeque persona Deus est, cur et mulier non est imago Dei? Nam et prquia imago Dei est prohibetur . 10. Sed videndum est quomodo non sit contra
Abbreviated transcription (Latin):
eum masculum & feminam fecit
eos. & benedixit eos: Uelsuta distin¬
guendum ẽ. & fec̃ ds̃ hominemut
deinde inferatur adimaginem di
fecit eum & tercia subuinctio sit.
masculum & feminam fecit eos.
quidam enim tumuerunt dicere
fecit eum masculum &e feminam.
ne quasi monstruosum aliquid
intelligeretur. sicut sunt quos
hermafroditos uocant: Cum &̃
sicut non mendaciter possit in¬
telligi utrumq innumero singu¬
lari. ꝓpter id quod dictum ẽ duo
incarne una: Curergo ut dicere
ceꝑam in natura hominis ad ima¬
ginem di facta. preter masculum
& feminam non commemorat
scriptura: Ad implendam quippe
imaginem trinitatis: debuit ad¬
dere & filium : quamius adhuc
inpatris lumbis constitutum: sic̃
mulier erat in latere: Anforte iam
facta erat & mulier. & scriptura
breui complexione constrinxerat.
quod postea quemadmodum sit
factum diligentius explicaret : &
ꝓꝓterea filius commemorari nõ
potuit. quia nondum erat natꝰ

Expanded text:
eum; masculum et feminam fecit eum; masculum et feminam fecit eos, et benedixit eos ? Vel si ita distinguendum est, Et fecit Deus hominem; ut deinde inferatur, ad imaginem Dei fecit illum; et tertia subjunctio sit, masculum et feminam fecit eos. Quidam enim timuerunt dicere, Fecit eum masculum et feminam, ne quasi monstruosum aliquid intelligeretur, sicuti sunt quos hermaphroditos vocant: cum etiam sic non mendaciter possit intelligi utrumque in numero singulari, propter id quod dictum est, Duo in carne una. Cur ergo, ut dicere coeperam, in natura hominis ad imaginem Dei facta, praeter masculum et feminam non commemorat Scriptura? Ad implendam quippe imaginem Trinitatis debuit addere et filium, quamvis adhuc in lumbis patris constitutum, sicut mulier erat in latere. An forte jam facta erat et mulier; et Scriptura brevi complexione constrinxerat, quod postea quemadmodum sit factum, diligentius explicaret; et propterea filius commemorari non potuit, quia nondum erat natus?
Abbreviated transcription (Latin):
tp̃i. nisi eiusdem iħu xp̃i qui p̃de¬
stinatus ẽ filius dĩ: Ergo quomodo
mortuorum iħu xp̃i. cum dici po¬
ainsset usitate inuirtute sua. aut
mortuorum suorum: ñcogimur in¬
telligere aliam ꝑsonam s unam
aandemque scilicet filii dĩ domini
d̃ hominem adimaginem di. qͣm¬
uis posset usitatius dici ad ima¬
qiuem suam: non tamen cogunͭ¬
aliam ꝑsonam intelligere intri¬
nitate: sed unam ipsam eandemq
trinitatem. qui ẽ unus ds̃. ad cuius
imaginem factus ẽ homo: Quecũ
ita sint: si candem trinitatis ima¬
ginem. non inuno s intrib homi¬
nibus acceꝑimus. patre. & matre.
& filio: non erat gͦ ad imaginem
di factus homo. antequam uxoreiꝰ
fieret: & antequam filium ꝓpaga¬
rent: quia nondum erat trinitas:
Andicit aliquis. iam trinitas erat.
quia & si nondum forma ꝓpria.
iam tamen originali natura. et
mulier erat inlatere uiri. & filius
inlumbis patris: Cur gͦ cum srͥp¬
tura dixisset. fecit ds̃ hominem ad
imaginem dĩ. contexuit dicens. fec̃

Expanded text:
tri, nisi ejusdem Jesu Christi, qui praedestinatus est Filius Dei? Ergo quomodo mortuorum Jesu Christi, cum dici potuisset, visitare in virtute sua, aut  ejus, vel mortuorum suorum, non cogimur intelligere aliam personam, sed unam eamdemque, scilicet Filii Dei, DominiDeus hominem ad imaginem Dei, quamvis usitatius dici ad imaginem suam possit, non tamen cogaliam personam intelligere in Trinitate, sed ipsam unam eamdemque Trinitatem, qui est unus Deus, et ad cujus imaginem factus est homo. 8. Quae cum ita sint, si eamdem Trinitatis imaginem, non in uno, sed in tribus hominibus acceperimus, patre et matre et filio, non erat ergo ad imaginem Dei factus homo antequam uxor ei fieret, et antequam filium propagarent; quia nondum erat trinitas. An dicit aliquis: Jam trinitas erat, quia etsi nondum forma propria, jam tamen originali natura et mulier erat in latere viri et filius in lumbis patris? Cur ergo, cum Scriptura dixisset, Fecit Deus hominem ad imaginem Dei; contexuit dicens, Fecit Deus