comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eras uocant. id ÷ ueloces. Biremes. uel trir¬
mes. agiles. & ad ministerium classis apt
Enmus. Labit᷑ uncta carina ꝑ equora cana
celocis. Biremes aut naues st̃. habentes ri¬
morũ ordinem geminum. Triremes &
quatriremes. trium et quatuor ordinum.
sie et penteres. et exeres. quinos uel senos or¬
dines habentes. Aueturiȩ. naues sunt. quȩ
uelis simul et remis agunt᷑. Yppogauphin
quo equos transuehere solitum. ẽ. Pontoni¬
um. nauigium flummnale. tardũ & graue
quod non nis remigio ꝓgredi potest. Hinc
et traiectus. id ÷ extentus. Est enim latus
unde et transetna dr̃ extentus funis. Lembꝰ
nauicła breuis. qui alia appellatione dr̃
et cimba. & caupolus. sicut & lintris id .ẽ.
carab qua pado paludib q utunt᷑. Ca¬
rab parua scafa ex uimine facta. quȩ con¬
texta crudo corio genus nauigii p̾bet. Por¬
temia. nauicla siriatici generis. lata et sine ca¬
rina. aportando uocata. utuntur his in panno¬

Expanded text:
etas vocant, id est veloces biremes, vel triretas vocant, id est veloces biremes, vel triremes agiles, et ad ministerium classis aptae. Ennius: Labitur uncta carina celocis. Biremes autem naves sunt habentes remorum ordinem geminum. Triremes et quadriremes trium et quattuor ordinum. Sic et penteres et hexeres, quinos vel senos ordines habentes. Actuariae naves sunt quae velis simul et remis aguntur. Hippagogus, in quo equos transvehere solitum est. Pontonium navigium fluminale tardum et grave, quod nonnisi remigio progredi potest. Hic et traiectus, id est extentus: est enim latus; unde et transenna dicitur extentus funis. Lembus navicula brevis, qui alia appellatione dicitur et cumba et caupulus, sicut et lintris, id est carabus, quem in Pado paludibusque utuntur. Carabus parva scapha ex vimine facta, quae contecta crudo coreo genus navigii praebet. Portemia navicula Syriatici generis lata et sine carina, a portando vocata. Utuntur his in Panno
Abbreviated transcription (Latin):
sit aptus. Faselus est nauiũ quẽ nos corrupte
baselũ uocamus. de quo uirgilius. pictisq fa¬
selis. Scapha quȩ et scata. Scopus nauigiũ qđ
latine speculatoriũ dr̃. soopos enĩ latine in¬
tendere dr. Barca est quȩ cuncta nauis com¬
mercia adlitus portat. Hanc nauis ꝓpter ni¬
mias undas in pelago suo suscipit gremio. ubi
autẽ appropinquauerit portũ reddit uicẽ bar-¬
ca naui quã accepit in pelago. Paro nauigium
piratis aptũ exhis ita uocatũ. Cicero. tunc se flu¬
ctifero tradit mandatq paroni. Et alibi. pa¬
runculis adlitus ludit celerib. Mioparo. qͣsi¬
minimus paro. Est enim scafa ex umine
facta. quȩ contexta erudo corio genus naui¬
gii p̾bet. quib utuntur germanoꝵ pirate.
in occeani littorib uel paludib ob agilitatẽ.
De qualib hystoria. Uens inquit saxonum
mio. paronib. non uirib utunt᷑. fuge potiꝰ
quam bello parati. Celoces quas greci cele¬

Expanded text:
sit aptus. 17. Phaselus est navigium quod nos corrupte sit aptus. 17. Phaselus est navigium quod nos corrupte baselum dicimus. De quo Virgilius: Putisqselis. Scapha, qui et κατάσκοπος, navigium quod Latine speculatorium dicitur; σκοπὸς enim Latine intendere dicitur. Barca est quae cuncta navis conmercia ad litus portat. Haec navis in pelago propter nimias undas suo suautem appropinquaverit portui, reddit vicem barca navi quam accepit in pelago. 20. Paro navigium piratarum aptum, et ex iis ita vocatum, Cicero: Tunc se fluctigero tradit, mandatque paroni. Et alibi: Parunculis ad littus ludit celeribus. 418 21. minimus paro: est enim scapha ex vimine facta, quae contecta crudo corio genus navigii praebet: qualibus utuntur Germanorum piratae in oceani littoribus vel paludibus ob agilitatem, de quibus historia: « Gens, inquit, Saxonum myoparonibus, non viribus nituntur, fugae potius quam bello parati. Celoces, quas Graeci cel
Abbreviated transcription (Latin):
tima ꝑicula et casus. Unde est illud salomonis.
certa petentes ꝑuiu̾ mare usib humanis fece¬
UIrunt. Rates primũ antiquissimũ nauigii
genus e rudib tignis asserib concextũ ad cu¬
ius similitudinẽ fabricatȩ naues ratariȩ dicte.¬
Nunc iam rates abusiue naues. nam ꝓpͥe rates
sunt conexe inuicẽ trabes. Trieris nauis magna.
a carpato insula nominata sicut arodo rodia.
sicut abalexandria alexandrina. Liburne di-
Rostrate naues uocatȩ ab eo quod infronte ros¬
tra erea habent. ꝓpt̾ scopulos. ne feriant᷑. et conli-¬
darit᷑. Longe naues sunt quas dromones uoca¬
mus. dicte eo qđ longiores sint ceteris cuiꝰ con¬
trarius musculus curtũ nauigiũ. Dromo aut̃
adecurrendo dictus. Cursum enĩ greci dromõ
cabulo a nõtoNRalon idest lignis unde et ca¬
lones nauicule. que ligna militib portant. An¬
ciromacus dictus proeo qđ celeritate sui anco¬
ris et instrumentis reliquis nautũ uehendis

Expanded text:
tima pericula et casus. Unde est illud Salomonis tima pericula et casus. Unde est illud Salomonis certa petentes pervium mare usibus humanis fecerunt. Rates primum et antiquissimum navigii genus e rudibus tignis asseribusque consertum; ad cuius similitudinem fabricatae naves ratariae dictae.Nunc iam rates abusive naves; nam proprie rates sunt conexae invicem trabes. Trieris navis magna, a Carpatho insula nominata, sicut a Rodo Rodia, sicut ab Alexandria Alexandrina. Liburnae dicRostratae naves vocatae ab eo quod in fronte rostra aerea habeant propter scopulos, ne feriantur et conlidantur. Longae naves sunt quas dromones vocamus, dictae eo quod longiores sint ceteris: cuius contrarius musculus, curtum navigium. Dromo autem a decurrendo dictus; cursum enim Graeci δρόμον cabulo, ἀπὸ τῶν κάλων, id est lignis; unde et calones naciromacus dictus, pro eo quod celeritate sui, anchoris et inst
Abbreviated transcription (Latin):
Rcium quarumdam uocabula quib
aliquid fabricatur uel instrumenta
artificum uel quȩ ministeriũ exhibent. atq
aliquid huiuscemodi deiceps exparte stu
dui notanda. Artisex generale nomen uoca¬
tus qd artẽ faciat. sicut aurifex qui aurũ.
faxo enim pro facio antiqui dicebant. Nau¬
clerus dñs nauis est appellatus ita quod na¬
ius in sorte eius sit. Cleros enim grece sors. Ce
bernio qui et gubernator. quasi cohibernator.
qđ cohibeat prudentia sua ibernia idẽ cem¬
pestates maris. Nauta a naue dictus ꝑdiri-¬
uationẽ. Nauita autẽ ꝓ nauta poetice dr.
sicut mauors promars. nam rectũ est nauta.
Remex uocatus qđ remũ gerit. Sic autẽ re¬
mex quomͦ tubex dr nominatiuo casu. Epi-¬
pata greco nomine appellatus. qui latine dr
suꝑueniens. hic nichil habet negocii. s naulo
dato in alias terras transire disponit. Nauẽ
quidam ꝑhibent dictan eo quod gnarũ recto¬
rem querat. idest ꝑitum sapientem strenuũ.
qui continere et gubernare nouit propt᷑ mari¬

Expanded text:
rtium quarumdam vocabula, quibus aliquid fabricatur, vel instrumenta artificum, vel quae ministerium exhibent, atque aliquid hujuscemodi, deinda decerno. Artifex generale nomen: vocatus, quod artem faciat: sicut aurifex, qui aurum. Faxo enim pro facio antiqui dicebant. Nauclerus dominus navis est appellatus: ita quod navis in sorte ejus sit. Cleros enim Graece sors dicjus sunt. Gubernio, qui et gubernator, quasi cohibernator, quod cohibeat prudentia sua hiberna, id est, tempestates maris. Nauta a nave dictus per derivationem: navita autem pro nauta poetice dicitur: sicut Mavors pro Mars: nam rectum est nauta. Remex vocatur, quod remum gerit: sic autem remex quomodo tubex dicitur nominativo casu. Epibata Graeco nomine appellatur, qui Latine dicitur superveniens. Hic nihil habet negotii, sed naulo dato in alias terras transire disponit. Navem quidam perhibent dictam eo quod navum rectorem quaerat, id est peritum, sapientem, strenuum, qui continere et gubernare novit propter mari
Abbreviated transcription (Latin):
s quamata est lorica ferrea ex laminis ferreis.
aut ereis concatenata. in modũ squame piscis.
et exipso splendore squamarũ et similitudi¬
ne nuncupata. de ciliciis autẽ expoliuntur
lorce et teguntur. De galeis. xiiii.
assis de lamina est. galea de corio. Nam
galeros corium dr̃. cassidam autẽ a tuscis
nominatã. Illi enim galeam cassim nominant.
credo acapite. Apex est quod insũma galea emi¬
net quo figit᷑ꝰ crista quã greci conũ uocant. Nlã
conus est curuatura. quȩ ingalea ꝓminet. suꝑ
quã criste sunt. De fORO. XU¬
orus est exercendarũ litiũ locus a fando
dictus. siue a froneo rege: qͥ pͥmus grecis le

Expanded text:
Squama est lorica ferrea ex lamminis ferreis Squama est lorica ferrea ex lamminis ferreis aut aereis concatenata in modum squamae piscis, et ex ipso splendore squanarum et similitudine nuncupata. De ciliciis autem et poliuntur loricae et teguntur. De galeis . Cassis de lammina est, galea de coreo. Nam galeros coreum dicitur. Cassidam autem a Tuscis nominatam: illi enim galeam cassim nominant, credo a capite. Apex est quod in summa galea eminet, quo figitur crista; quam Graeci κῶνον vocant. Nam conus est curvatura quae in galea prominet, super quam cristae sunt. De foro . Forus est exercendarum litium locus, a fando dictus sive a Foroneo rege, qui primus Graecis le
Abbreviated transcription (Latin):
telis resistat᷑ clipeus ante fert᷑. Tmbo scuti
pars mediã quasi umbilicꝰ. Ancile uocatur.
scutũ breue et rotundũ. De quo uirgiliꝰ. Leua
ancile gerebat. et ancile dictũ ab ancisione.
qđ sit omni parte uelitti ancisũ et rotundũ.
Ouidiꝰ. idq ancile uocant qđ ab omni par¬
te recisũ. quaq notes oculis angulus omnis
abest. Pelta scutũ breuissimũ inmodũ lu¬
nȩ mediȩ. de quib meminit liber regum.
Fecit rex salomon ducenta scuta de auro pu¬
ro. et trecentas peltas exauro ꝓbato. Scetra
scutũ loreũ. sine ligno quo utunt᷑ afri. et
mauri. de quo poeta. leuã scetra tegit. Par¬
ma leuia arma. quasi paruus clipeus. Or¬
autẽ et testudo scutũ. nam in modũ testu.¬
dinis fit clipeus. Est et cestudo scutorũ
conexio curuata in modum testudinis.
Namq in armorũ generib milites etiam
ab animalib noĩa sumunt. ut aries. Et sa¬
careat. Solis enim circulis ferreis contexta est.

Expanded text:
telis resistatur, clypeus antefertur. Umbo scuti telis resistatur, clypeus antefertur. Umbo scuti pars media est, quasi umbilicus. 3. Ancile vocatur scutum breve et rotundum. De quo Virgilius: Laevaque ancile gerebat. Et Ancile dictum ab ancisione, quod sit ab omni parte veluti ancisum et rotundum. Ovidius: Idque ancile vocant, quod ab omni parte recisum. Quaque notes oculis, angulus omnis abest. 4. Pelta scutum brevissimum in modum lunae mediae. Cujus meminit liber Regum: Fecit rex Salomon ducenta scuta de auro puro, et trecentas peltas ex auro probato. 5. Cetra scutum loreum sine ligno, quo utuntur Afri, et Mauri, de quo poeta: Laevas cetra tegit. 6. Parma, levia arma, quasi parva, non clypeus. Dicitur autem et testudo scutum. Nam in modum testudinis fit clypeus. 388 Est et testudo scutorum connexio curvata in testudinis modum. Namque in armorum generibus, milites etiam ab animalibus nomina sumunt, ut aries. Et Salcareat; solis enim circulis ferreis contexta est.
Abbreviated transcription (Latin):
rieti nomen species dedit. eo qd̃ cũ
impetu impingit murũ in modũ ari¬
etũ pugnantiũ. Ualide enĩ ac nodose arbo¬
ris caput ferro uestit᷑. eaq suspensa funb
multorum manu admurũ impellit᷑. dem̃
retrorsum ducta maiori impetu destinatur.
sicq crebris ictib concussũ muri latus cedit.
cauatũq inrũpit ac fenestrã facit. Contra ĩ¬
pulsũ arietis remediũ ẽ. sacus paleis plenus.
et in eum locũ dimissus qͦ aries ꝑcutit. Laxo
enim saccorũ ictũ arietis illisus mollit᷑. Duri¬
ora enĩ molliorib facilius cedunt. Plutei sunt
crates corio crudo intexte. quȩ in oꝑe facien¬
do hosti obiciunt᷑. Musculus cuniculo simi¬
lis fit. quo murus ꝑfodit᷑. exquo et appellat᷑.
lipeus est scutum maius dictus ab eo qd̃
clipet. id est celet corpus. ꝑiculis q subdu¬
fensione ab hastis et iaculis corpus munit.
Clipeus aut̃ peditũ est: scutũ equitũ. Scutũ
appellatũ. qͦd a se excutrat telorũ iactũ. Ut enĩ

Expanded text:
rieti nomen species dedit, eo quod cum impetu impingit murum in modum arietum pugnantium. Validae enim ac nodosae arboris caput ferro vestitur, eaque suspensa funibus multorum manu ad murum impellitur; deinde retrorsum ducta majore impetu destinatur, sicque crebris ictibus concussum muri latus cedit, cavatumque irrupturis fenestram facit. 2. Contra impulsum arietis remedium est saccus paleis plenus, et in eum locum demissus quem aries percutit. Laxo enim saccorum sinu ictus arietis illisus mollitur. Duriora enim mollioribus facilius cedunt. 3. Plutei sunt crates corio crudo intectae, quae in opere faciendo hosti objiciuntur. 4. Musculus cuniculo similis fit, quo murus perfoditur, ex quo et appellatur, peis. 1. Clypeus est scutum majus dictus ab eo qclipet, id est celet, corpus periculisque subdufensione ab hastis et iaculis corpus munit. Clypeus autem peditum est, scutus equitum. Scutum appellatum eo quod a se excutiat telorum ictum. Ut e
Abbreviated transcription (Latin):
cula etiã ex eo tẽꝑant᷑. cerusa quoq ex eo sic̃
ex plumbo conficitur. De electro.xxiii.¬
lectrum uocatũ quod ad radium solis cla¬
rius auro argentoq reluceat. Sol enĩ a
poetis elector uocatur. defecatius est enĩ hoc
metallum omnib metallis. Huiꝰ tria genera.
Nnum qd ex pimi arborib fluit. qđ sucinũ dr.
alterũ metallũ qđ naturalit᷑ inuenit᷑. et in p̃
cuĩ habet᷑. tercium qđ fit de trib partib auri
et argenti una. quas tres partes etiam si natu¬
rale soluas inuenies. Inde nichil interesse
natum anfactũ. Qtrũq enĩ eiusdẽ nature ẽ.
Electrũ quod est naturale. euismodi natȩ est.
ut in conuuuo et adlumina clarius cunctis
metallis fulgeat. et uenenũ ꝓdat. Nam si eo
infundas uenenũ stridorem edit. et colores
uarios in modũ arcus cȩlestit emittit. xxiiii.¬

Expanded text:
cula etiam ex eo temperantur. Cerussa quoque ex eo, sicut cula etiam ex eo temperantur. Cerussa quoque ex eo, sicut ex plumbo, conficitur. § 24 De electro. Electrum vocatum quod ad radium solis clarius auro argentoque reluceat; sol enim a poetis Elector vocatur. Defaecatius est enim hoc metallum omnibus metallis. Huius tria genera: unum, quod ex pini arboribus fluit, quod sucinum dicitur; alterum metallum, quod naturaliter invenetio habetur. Tertium, quod fit de tribus partibus auri et argenti una; quas partes, etiamsi naturale solvas, invenies inde nihil interesse natum an factum: utrumque enim ejusdem naturae est. Electrum, quod est naturale, ejusmodi naturae est, ut in convivio et ad lumina clarius cunctis metallis fulgeat, et venenum prodat. Nam si eo infundas venenum, stridorem edit, et colores varios in modum arcus coelestis emittit.
Abbreviated transcription (Latin):
parati conflantur. et in plũbum albũ resoluũ¬
tur. inde et grauicas plumbi: quȩ auri. Nigrũ
plumbũ circa cantabriã habundat. Cuiꝰ origo
duplex est. Aut enĩ ex sua uena ꝓdit. aut cum
argento nascitur. nuxtisq uenis conflat᷑. Huiꝰ
pͥmus in fornacib liquor stagnũ est. scds argen¬
tũ. qd remanet suꝑ addita uena. rursus confla¬
ta fit plũbũ nigrũ. India neq es neq plũbũ
habet. gẽmis tantũ et margaritis hec ꝑmutat.
Nigro plũbo fistulas laminasq utim. Labo¬
riosits in spania et gallia eruitur plumbum.
idest separans et secernens. Mirta enim
ee adulterata inter se ꝑ ignẽ metalla dissociat.
et ab auro et argento es plumbũq secernit. Alia
qͦ metalla ab igne defendit. et cũ sit natura e¬
ris ferriq durissima. si absq stagno fuerit. u¬
rit᷑ et cremat᷑. Stagnũ illitũ eris uasis saporem
facit graciorẽ. et cõpescit uirus eruginis. Spe¬

Expanded text:
parati conflantur et in plumbum album resolvunparati conflantur et in plumbum album resolvuntur. Inde et eadem gravitas plumbi quae auro. Nigrum plumbum circa Cantabria abundat. Cuius origo duplex est; aut enim solus ex sua vena prodit, aut cum argento nascitur mixtisque venis conflatur. Huius primus in fornacibus liquor stagnum est, secundus argentum; quod remanet, superaddita vena rursusque conflata, fit nigrum plumbum. India neque aes neque plumbum habet; gemmis tantum et margaritis haec permutat. Nigro plumbo fistulas lamminasque utimur. Laboriosius in Hispania et Gallia eruitur plumbum, , id est separans et secernens. Mixta enim et adulterata inter se per ignem metalla dissociat, et ab auro et argento aes plumbumque secernit; alia quoque metalla ab igne defendit, et quum sit natura aeris ferrique durissima, si absque stagno fuerit, uritur et crematur. Stagnum inlitum aereis vasis saporem facit gratiorem et conpescit virus aeruginis. Spe
Abbreviated transcription (Latin):
erugo ab erodendo. Nlam erugo uiciuĩ est ferri.
ab erodendo dicta ñ ab eram̃to. Scoria uͦ pur¬
gamenta et sordes sunt que igne excoquunt᷑.
et dicta scoria qđ de ferro excutit᷑. Rubigine
autẽ caret ferrũ. si cerussa et gipso. et liquida
pice ꝑungitꝰ. Itẽ rubigo ferramenta non uiciãt.
si eadem medulla ceruina. uel cerussa mixta
rosateo unguitur. De plumbo.xxi.¬
lumbum dictum. quod exeo pͥmum
pilis factis maris altitudo temptata est.
Nuius duo genera sunt nigrũ et candidum.
s melius candidũ. qd prius in insulis athalan¬
ticis maris iuentũ est. Siquidem et inlusi¬
tania et ingallicia gignit᷑ sũma terra arenosa
et coloris igri et pondere grauis. Interueni¬
unt et minuti calculi maxime et torrentib
siccatis. lauant eas arenias et quod subsidit qͦ¬
quunt infornacib. Inueniunt᷑ et in aurariis
metallis aqua missa calculi nigri et graues. et
dum aurũ colligit᷑ cũ eo remanent. postea se.¬

Expanded text:
et aerugo ab erodendo. Nam aerugo vitium est ferri, et aerugo ab erodendo. Nam aerugo vitium est ferri, ab erodendo dicta, non ab aeramento. 6. Scoria vero purgamenta et sordes sunt, quae igne excoquuntur. Et dicta scoria, quia de ferro excutitur. 7. Rubigine autem pice perunguitur. Item rubigo ferramenta non vitiat, si eadem medulla cervina vel cerussa mixta rosaceo unguitur. § 22 De plumbo. Plumbum dictum quod ex eo primum pilis factis maris altitudo temptata est. Huius duo genera sunt, nigrum et candidum; sed melius candidum, quod prius in insulis Athlantici maris inventum est. Siquidem et in Lusitania et in Gallicia gignitur, summa terra harenosa et coloris nigri, et pondere gravis; interveniunt et minuti calculi, maxime torrentibus siccatis; lavant eas arenas, et quod subsidit, quoquunt in fornacibus. Inveniuntur et in aurariis metallis aqua missa calculi nigri et graves, et dum aurum colligitur, cum eo remanent; postea se
Abbreviated transcription (Latin):
st quib ferrũ cãdens ĩmergit᷑. quo utilius fi¬
ss sicut birbilis in spania et tirrasona comꝰ
lisalia. In acuendo ferro oleo delectatior fit¬
acies. Unde et tenuiora ferramenta oleo res¬
tringi mos est. neaqua infragilitate durent᷑.
A ferro sanguis humanꝰ sese ulciscit᷑. contac¬
tũ nãq celerius rubiginẽ trabit. Cum ferro
magnes lapis concordiã habet. Sola enim hec
materia uimab hoc lapide accipit retinetq lon¬
go tempore. Ex eodem lapide architectus qͥdã
alexandriȩ tẽplũ cõcamerauit. unde et in eo¬
simulachrũ ferro in aere pendere uidet᷑. fe̾r¬
rum accensũ igni. nisi duret᷑ ictib corrũpitur.
Rubens non est habile ad condendũ neq ante¬
quã albescere incipiat. Aceto uel alumine il¬
litũ ferrũ. fit eri simile. Purgamenta ferriru¬
bigo et scoria. Rubigo ẽ uiciũ rodens ferrum
uel segetes. quasi robigo mutata unaliccera. Hec

Expanded text:
est quibus ferrum candens immergitur, quo utilius fiest quibus ferrum candens immergitur, quo utilius fiat, sicut Bilbili in Hispania et Tirasone, Comi in Italia. 4. In acuendo ferro oleo delectatior fitacies, unde et tenuiora ferramenta oleo restingui mos est, ne aqua in fragilitatem durentur. A ferro sanguis humanus sese ulciscitur; contactum namque celerius rubiginem trahit. Cum ferro magnes lapis concordiam habet; sola enim haec materia vim ab hoc lapide accipit retinetque longo tempore. Ex eodem lapide architectus quidam Alexandriae templum concameravit, ut simulacrum ferro in aere pendere videretur. Ferrum accensum igni, nisi duretur ictibus, corrumpitur. Rubens non est habile ad tundendum, neque antequam albescere incipiat. Aceto, vel alumine illitum ferrum fit aeris simile. 5. 294 Purgamenta ferri rubigo et scoria. Rubigo est vitium rodens ferrum ipsum, vel segetes, quasi rodigo mutata una littera: haec
Abbreviated transcription (Latin):
cuiꝰ postea uersa inopprobriũ species. Nã un
pͥdem tellus tractabat᷑: inde mͦ cruor effundit᷑.
sullũ autẽ corpus tã densis inter se coherenti
het implicitis elementis quã ferrũ unde inẽ
illi duricia cũ frigore. Fe̾rri autẽ metallũ pene
ibiq repꝑit᷑. s ex omnib generib palma serico
firio cdatur. Seres enĩ hoc cũ ueftib sius pelli
hmitunt. Scda partico. neq alia genera fer¬
ri ex mera acie tẽꝑant᷑: ceteris enĩ adiniscet᷑ mol¬
lir cõplexus. Differentia ferri plurima uir¬
ta t̾rȩ genꝰ. Nã aliud molle plũboq uicinũ.
iotarũ et clauorũ usib aptũ. Aliud fragile et
erosũ. culture tĩȩ conueniens. aliud breuitate
sla placet. clauisq caligarus. aliud rubiginẽ
slerius sentit. Stricture uocantꝰ hee omnes.
qt non in aliis metallis astringende apte uo¬
abulo imposito. Aquarũ sũma differentia

Expanded text:
Cujus postea versa in opprobrium species. Nam unde Cujus postea versa in opprobrium species. Nam unde prius tellus tractabatur, inde 293 modo cruor effunditur. Nullum autem corpus tam densis inter se cohaerentibus et implicitis elementis quam ferrum; unde inest illi duritia cum frigore. Ferri autem metallum pene ubique reperitur, sed ex omnibus generibus palma Serico ferro datur. Seres enim hoc cum vestibus suis pellibusque mittunt. Secunda Parthico, neque alia genera ferri ex mera acie temperantur. Caeteris enim admiscetur mollior complexus. 3. Differentia ferri plurima juxta terrae genus. Nam aliud molle, plumboque vicinum, rotarum et clavorum usibus aptum; aliud fragile, et aerosum, culturae terrae conveniens; aliud brevitate sola placet, clavisque caligariis; aliud rubiginem celerius sentit. Stricturae vocantur hae omnes, quod non in aliis metallis, a stringendo apte vocabulo imposito. Aquarum vero summa differentia
Abbreviated transcription (Latin):
optime etiõ in liquida pice tradunt᷑. Interom¬
nia metalla es uocalissimũ est. et maxime po¬
testatis. ideo et enea limina. TInde et uirgilẽ
et caliteos. ꝑurgamenta eris cadmia et origo et
ris Nos cadmia gignitur in metallorũ eris atq
argenti fornacib insidente nitore. Namq ut¬
ipse lapis ex quo fit es cadmia uocat᷑. sic ritrsus
in sornacib existit. et nominis sui originẽ reci¬
pit. Eris flos. fit. scu gignit᷑. conflationib reso¬
luto atq reliquato ere. suꝑfusa frigida. Repen¬
cina enĩ densatione tamquã de sputo reparat᷑
sios. Eruginẽ quoq es creat. Nam lamine ȩxee
suꝑuas aceti asꝑrimi. sarm̃tis suꝑposite atq ita
errum dictum qd farra idest semina fru¬
gũ terrȩ condat. Idem et calips a calibr
fuimine. ubi ferrũ obtima acie tẽꝑat᷑. Unde
c abusiue dr calibs ipsa materies. ut uulnificꝰ¬
q calibs. Ferri usus post alia metalla reꝑtus ẽ.

Expanded text:
optime etiam in liquida pice tradunt. Inter omoptime etiam in liquida pice tradunt. Inter omnia metalla aes vocalissimum est et maximae potestatis. Ideo et aenea limina; unde et Vergilius et chalcitis. Purgamenta aeris cadmea, et aerugo, et aeris flos. Cadmia gignitur in metallorum aeris atque argenti fornacibus insidente nidore. Namqipse lapis ex quo fit aes cadmia vocatur, sic rursus in fornacibus existit, et nominis sui originem recipit. 13. Aeris flos fit, seu gignitur, conflationibus, resoluto atque reliquato aere, superfusa frigida. Repentina enim densatione, tanquam de sputo, reparatur flos. 14. Aeruginem aes quoque creat. Nam laminae aereae super vas aceti asperrimi sarmentis superpositae, atque ita e ferro. 1. Ferrum dictum, quod farra, id est, semina frugum, terrae condat. Idem et chalybs a Chalybe flumine, ubi ferrum optima acie temperatur. Unde et abusive dicitur chalybs ipsa materies, ut: Vulnificusque chalybs. 2. Ferri usus post alia metalla repertus est.
Abbreviated transcription (Latin):
Coronarui ex ductili ere tenuat᷑ in laminas.
taurorũq felle tinctũ. speciem atri incoronis
histrionũ prebet. uñ et appellatũ. Pirophũ ig¬
neus color uocauit. Nlamq in singłas uncias
eris additis auri scrupulis senis. pretenuibrac¬
tea ignescit. flãmasq imitat᷑ unde et piroplui
dr. Regulare es dr. qđ ab aliis ductile appellat᷑.
quale omne cipriũ est. Ductile autẽ dr. eo qdđ
inalleo ꝓlucat᷑. sicut contͣ susile. qr tantũ fun¬
dit᷑: Hoc et caldariũ. qđ tantũ fundit᷑. nã mal¬
leis fragile est. Si quidem omne es diligentus
purgatis igne uicus excoctisq regulare efficit᷑.
Campanũ quoq inter genera eris uocat᷑. acãpa¬
nia scilicet ꝓuincia que est in italie partib. i¬
tensilib et uasis omnib ꝓbatissimũ. Es omne
frigore magno melius fundit᷑. Es rubigioinẽ
celerius trahit. nͥ oleo ꝑungat᷑. Seruari aucẽ

Expanded text:
Coronarium ex ductile aere tenuatur in lamminas, Coronarium ex ductile aere tenuatur in lamminas, taurorumque felle tinctum speciem auri in coronis histrionum praebet; unde et appellatum. Pyropum igneus color vocavit. Namque in singulas uncias aeris additis auri scripulis senis praetenui brattea ignescit flammasque imitatur; unde et pyropum dicitur. Regulare aes dicitur quod ab aliis ductile appellatur, quale omne Cyprium est. Ductile autem dicitur eo quod malleo producatur, sicut contra fusile qui tantum funditur. Hoc et caldarium quod tantum funditur. Nam malleis fragile est. Siquidem omne aes diligentius purgatis igne vitiis excoctisque regulare efficitur. Campanum quoque inter genera aeris vocatur a Campania scilicet provincia quae est in Italiae partibus, utensilibus et vasis omnibus probatissimum. Aes omne frigore magno melius funditur. Aes rubiginem celerius trahit nisi oleo perunguatur; servari autem id
Abbreviated transcription (Latin):
calcum dictũ. qđ splendorẽ auri et duriciam
eris possideat. Est autẽ nomen cõpositũ ex
lingua latina et greca. ẜsenĩ sermone grecoꝵ
calcus uocat᷑. Fi̾t autẽ ex ere et igne multo ae
medicaminib ꝑducitur ad aureũ colorẽ. Co¬
rinteũ est cõmixtio omniũ metallorũ qd cas¬
sus pͥmũ miscuit corinto cũ caperet᷑ incensa.
Nam dũ hanc ciuitatẽ hannibal cepisset.
omnes statuas eneas et aureas et argenteas
in unũ rogũ congessit. et eas incendit. Ita ex
hac cõmixtione fabri sustulerunt et fecert̃
parasides. Sic corintea nata sunt ex om̃ĩb in
unũ. nec hoc nec illud. Unde et usq in hodier¬
nũ diem siue ex ipso siue ex imitatione eiꝰ.
es corinteu. uel corintea uasa dñr. Huiꝰ tria
genera. Candidũ unũ. ad argenti nitorẽ acce¬
dens. alterũ. in quo ipsiꝰ a auri fulua nat᷑a ẽ.
terciũ. in quo equalis ẜ cunctorũ tẽꝑies.

Expanded text:
halcum dictum quod et splendorem auri et duritiam halcum dictum quod et splendorem auri et duritiam aeris possideat. Est autem nomen compositum ex lingua Latina et Graeca; aes enim sermone Graecorum χαλκὸς vocatur. Fit autem ex aere et igne multo, ac medicaminibus perducitur ad aureum colorem. Corintheum est commixtio omnium metallorum, quod casus primum miscuit, Corintho, cum caperetur, incensa. Nam dum hanc civitatem Hannibal cepisset, omnes statuas aeneas et aureas et argenteas in unum rogum congessit et eas incendit: ita ex hac commixtione fabri sustulerunt et fecerunt parapsides. Sic Corinthea nata sunt ex omnibus in unum, nec hoc nec illud. Unde et usque in hodiernum diem sive ex ipso sive ex imitatione eius aes Corintheum vel Corinthea vasa dicuntur. Huius tria genera: candidum unum, ad argenti nitorem accedens; alterum, in quo ipsius auri fulva natura est; tertium, in quo aequalis cunctorum temperies.
Abbreviated transcription (Latin):
tui autẽ datũ interficit. ponderis causa. Ar¬
genti purgam̃ta litargiros. quã nos spumam
argenti appellamus. Fit enĩ ex argento et plũ
Is ab splendore aeris uocatũ sicut aurũ.
et argentum. Apud antiquos autẽ pͥor
eris quã ferri cognitus usus. Ere quippe pͥmi
proscindebant terrã. ere certamina belli ge¬
rebant eratq in precio magis es. Aurũ uͦ etar¬
gentũ ꝓpt̾ inutilitatẽ reiciebant᷑. Nunc uersa
uice ⁊acet es aurũ sũmo cessit honore. Sic uol
uenda etas cõmutat tẽpora rerũ. et qđ fuit
in precio sit nullo deniq honore. Nsus eris pꝰ¬
ea transiit in simulacris in uasis. in edificiorũ
structuris. maxime et ad ꝑpecuitatẽ monu¬
m̃torũ etiã publice incis constituciones scrip¬
tȩ sunt. Ciprium es. incipro insula prius re¬
ꝑtum unde et uocatũ. factũ ex lapide eroso.
quẽ chamiã uocant. et ẽ ductile. Huric si ad¬
datur plumbũ colore purpureo sit. Auri.¬

Expanded text:
tui autem datum, interficit ponderis causa. 4. Artui autem datum, interficit ponderis causa. 4. Argenti purgamenta λιθάργυρος, quam nos spumam argenti appellamus. Fit enim ex argento et plumb 1. Aes a splendore aeris vocatum, sicut aurum et argentum. Apud antiquos autem prius aeris quam ferri cognitus usus. Aere quippe prius proscindebant terram, aere certamina belli gerebant, eratque in pretio magis aes; aurum vero et argentum propter inutilitatem rejiciebantur. Nunc versa vice jacetvenda aetas commutat tempora rerum, et quod fuit in pretio fit nullo denique honore. Usus aeris postea transiit in simulacris, in vasis, in aedificiorum structuris; maxime et ad perpetuitatem monumentorum etiam publicae in eis constitutiones scriptae sunt. Cyprium aes in Cypro insula prius repertum, unde et vocatum, factum ex lapide aeroso, quem cadmiam vocant; et est ductile. Huic si addatur plumbum, colore purpureo fit. Auric
Abbreviated transcription (Latin):
a girea appellatione distat. Hoc enĩ illi
argirum uocant. Cui mirum in modũ illud.
ut dum candidũ sit. impressũ corpori lineas
nigras reddit. Argentũ uiuũ dictũ. qd exci¬
dat᷑ materias in quib inicit᷑. hoc et liquĩdum.
qr ꝑcurrit. Inuenitur specialit᷑ in metallis.
siue in argentariis fornacib gutarum conere¬
tione tectis itherens. sepe etiam et instercore ue.¬
tustissimo cloacarũ uel puteorũ limo. Fi̾t etiã
et exminio imposito concule ferreȩ patena tes¬
tẽa suꝑposita tum curũlito uasculo circũdant᷑
carbones. sicq argentũ uiuũ exminio distillat.
Sine hoc neq argentũ neq es mnaurari potest.
Tante autẽ uirtutis est. ut si suꝑ sextariũ argen¬
ti uiui centenariũ sarũ suꝑponas oneri statĩ
resistit. Sin uero auri scrupulũ. leuitatẽ eius
raptĩ sinu recipit. Ex quo intelligit᷑ non pondꝰ
s naturã esse cui cedit. Seruat᷑ autẽ melius in
uitreis uasculis. nã ceteras materias ꝑforat. Po¬

Expanded text:
aeca appellatione distat. Hoc enim illi ἄργυρον vocant. Cui mirum in modum illud inest, ut, dum candidum sit, impressum corpori lineas nigras reddat. 2. Argentum vivum dictum, quod excidat materias in quibus injicitur: hoc et liquidum, quia percurrit. Invenitur specialiter in metallis, sive in argentariis fornacibus guttarum concretione tectis inhaerens; saepe etiam et in stercore vetustissimo cloacarum, vel puteorum limo. Fit etiam et ex minio imposito conchulae ferreae, patinea testea superposita; tum circumlito vasculo circumdantur carbones, sicque argentum vivum ex minio distillat: sine hoc neque argentum, neque aes inaurari potest. 3. Tantae autem virtutis est, ut si super sextarium argenti vivi centenarium saxum superponas, oneri statim resistat. Sin vero auri scrupulum, levitatem ejus raptim sinu recipit, ex quo intelligitur, non pondus, sed naturam esse cui cedit. Servatur autem melius in vitreis vasculis, nam caeteras materias perforat. Po
Abbreviated transcription (Latin):
centor et succentor. Precentor scilicet qui
uocem p̃mittit in cantui. succentor autẽ:
qui subsequent̃ canendo respondet. Concri.
grece. latine &e roferarii dieunt᷑. a portandis
cereis. quando legendũ est enuangłim aut
sacrificium offerendũ. Tunc enĩ accendim¬
tur luminaria abeis. et deportant᷑. non add
effugandas tenebras dũ sol codẽ tẽpore rili¬
le s ad signum lȩticiȩ demonstrandũ ut sub
apo liuminis corporalis. illa lux ostendatur
de qua in euanglio legit᷑. Erat lux uera quȩ¬

Expanded text:
centor et succentor: praecentor scilicet, qui centor et succentor: praecentor scilicet, qui vocem praemittit in cantu, succentor autem, qui subsequenter canendo respondet. Concentograece, latine ceroferarii dicuntur a deportandis cereis, quando legendum est evangelium, aut sacrificium offerendum; tunc enim accenduntur luminaria ab eis, et deportantur, non ad effugandas tenebras, dum sol eodem tempore rutit, sed ad signum letitie demonstrandum, ut sub typo luminis corporalis illa lux ostendatur, de qua in Evangelio legitur ‘Erat lux vera, que
Abbreviated transcription (Latin):
leuice. ex nomine auetoris uocati. De lou
enĩ leuite exorti sunt. aquib incẽplo dimi¬
stici saeram̃ti iministeria explebant᷑. hng
ce. diacones. latine mminstri dicuntt᷑. quas
in sacerdote consecratio. ita ui diacono mi¬
sterii dispensatio habet᷑. Y podiacones ee
quos nos subdiacones dicimꝰ. Qui ida se
appellant᷑: qr subiacent p̃ceptis et officus lt¬
canendis uocati suiit. I łli enĩ predicant pi¬
pulis quid sequant᷑. isti caniuit. ut exettent
ad cõpiuictionẽ animos audientiũ. licet
et quidam. lectiones ita miserant̃ ꝓnunti¬
ant:. ut quosdam ad luctũ lam̃tationẽ q õ¬
pellant. Idem etiã et pronuntiatores uoca¬
tur. quod porro adnuntiant. Tanta enĩ c̃
tam clara est eorũ uox. ut quãuis longe po¬
sitorum. aures ad impleat. Cantor autẽ uo.¬
catuis. quia uoce modulat᷑ in cantu. Huuis
duo genera dicunt᷑ in arte musica. sic̃ ea
docti homines latine dicere potuer̃t̃. pre¬

Expanded text:
Levitae ex nomine auctoris vocati. De Levi Levitae ex nomine auctoris vocati. De Levi enim levitae exorti sunt, a quibus in templo Dei mystici sacramenti ministeria explebantur. Hi ce diaconi, latine ministri dicuntur, quia sicut in sacerdote consecratio, ita in diacono ministerii dispensatio habetur. § 14. Hypodiacones graece, quos nos subdiaconos dicimus, qui ideo sic appellantur, quia subjacent praeceptis et officiis lecanendis vocati: illi enim praedicant populis quid sequantur; isti canunt, ut excitent ad compunctionem animos audientium; licet et quidam lectores ita miserabiliter pronuncient, ut quosdam ad luctum lamentationemque compellant. Iidem etiam et pronunciatores vocantur, quod porro annuncient. Tanta enim et tam clara erit eorum vox, ut quamvis longe positorum aures adimpleant. § 16. Cantor autem vocatus, quia vocem modulatur in cantu. Hujus duo genera dicuntur in arte musica, sicut ea docti homines latine dicere potuerunt, prae
Abbreviated transcription (Latin):
nes dicebant᷑. Hu in capite habebant pille¬
um in quo erat breuis uirga. desuꝑ habens la¬
nȩ aliquid. quod cũ ꝑ estum ferre ñ possent.:
filo tantũ capita religare ceꝑunt. Nam nu¬
dis eos capitib penituis incedere nefas erat.
Nũ afilo quo utebant᷑. flamines dicti sunt.
quasi filamines. Uerum festis dieb filo de¬
posito. pilleum imponebant. prosacerdotu
eminentia. Presbit̃ grece latine senior int̃¬
p̃tat᷑. non mͦ pro etate uel decrepita senectu¬
te. s ꝓpt̾ honorem et dignitatẽ quã acceꝑunt.
presbiteri nominant᷑. Ideo autẽ et presbiteri
sacerdotes uocant᷑. qr sacrũ dant. sic̃ et ep̃i. qͥ
licet sint sacerdotes. cam̃ pontificatꝰ apicẽ non
habent. quia nec crismate froncẽ signant. nec
paraclitum sp̃m dant. quod solis debere ep̃ĩs
lectio actuũ apłorum demonstrat. ⁊Inde
et apud ueteres idem epĩ et pres biteri fuernit
quia illud nomen dignitatis est: hoc tais

Expanded text:
nes dicebantur. Ii in capite habebant pilenes dicebantur. Ii in capite habebant pileum, in quo erat brevis virga desuper habens lanae aliquid. Quod cum per aestum ferre non possent: filo tantum capita religare coeperunt. Nam nudiUnde a filo, quo utebantur, flamines dicti sunt, quasi filamines. Verum festis diebus filo deposito pilleum inponebant pro sacerdotii eminentia. Presbyter Graece, Latine senior interpretatur, non pro aetate, vel decrepita senectute; sed propter honorem et dignitatem, quam acceperunt, presbyteri nominantur. Ideo autem et presbyteri sacerdotes vocantur, quia sacrum dant, sicut episcopi, qui licet sint sacerdotes, tamen pontificatus apicem non habent; quia nec chrismate frontem signant, nec Paracletum Spiritum dant, quod solis deberi episcopis lectio Actuum apostolorum demonstrat. Unde et apud veteres idem episcopi et presbyteri fuerunt, quia illud nomen dignitatis est, hoc aetatis.
Abbreviated transcription (Latin):
tendere dr. Epĩ autẽ grece: latine speculatores
interpretant᷑. Nam speculator ẽ prepositus in
cccła dictus. eo quod speculet᷑ atq prospiciat
populorum infra se positorum mores et uitã.
Pontifex. pͥnceps sacerdotũ est. quasi uia se¬
quentũ. Ipse et sũmus sacerdos. ipse pontifex
maximus ñcupat᷑. Ipse enĩ efficit sacerdotes
atq leuitas. Ipse omnes ordines eccłasticos
disponit. ipse quod unusqͥsq facere debeat
ostendit. Antea autẽ pontifices et reges crant.
Nam et maiorum hec erat consuetudo. ut rex
esset etͣsacerdos uel pontifex. Nnde et roma¬
ni imꝑatores pontifices dicebant᷑. Nates a
ui mentis appellatus. cuius significatio mul¬
ab eo quod ante stat. Primꝰ est enĩ in ordine
eccłȩ. et supͣ se nullum habet. Sacerdõ autẽ.
nom̃ habet cõpositũ ex greco et latino: quasi
sacrũ dans. Sicut enĩ rex aregendo. ita sac̃¬
dos a sanctificando uoeatus ẽ. Consecrat enĩ
et scificat. Saceudotes autẽ gentilium. fiami¬

Expanded text:
endere dicitur. Episcopi autem Graece, Latine speculatores interpretantur. Nam speculator est praepositus in Ecclesia dictus: eo quod speculetur atque praespiciat populorum infra se positorum mores et vitam. Pontifex princeps sacerdotum est, quasi via sequentium: ipse et summus sacerdos, ipse pontifex maximus nuncupatur: ipse enim efficit sacerdotes atque Levitas: ipse omnes ordines ecclesiasticos disponit: ipse, quid unusquisque facere debeat, ostendit. Antea autem pontifices et reges erant. Nam majorum erat haec consuetudo, ut rex esset etiam sacerdos vel pontifex. Unde et romani imperatores pontifices dicebantur. Vates a vi mentis appellati. Cujus significatio mulab eo, quod ante stat. Primus est enim in ordine ecclesiae, et supra se nullum habet. Sacerdos autem nomen habet compositum ex Graeco et Latino, quasi sacrum dans. Sicut enim rex a regendo, ita sacerdos a sanctificando vocatus est. Consecrat enim et sanctificat. Sacerdotes autem gentilium flami
Abbreviated transcription (Latin):
q̃m ĩmundũ. nom̃ dnĩ iłiu adiurantes
peum ut egrediatur abeis. Hostiarii. idẽ
et ianitores. qui in ueti testam̃to electi sunt
ad custodiã cẽpli. ut non ingrederet᷑ illud
inundus in omni re. Dicti autẽ hostiarii
quod p̃suit hostus templi. Ipsi enĩ tenences
clauẽ. omnia intus extraq custodiunt.
atq inter bonos et malos habentes iudi¬
cum. fideles recipiunt. respuuntq infideles.
girca ethimologia uocatus. coquod
sit singłaris. Monas enĩ grece: suigłaris dr.
figo si solitariꝰ interpͣtat᷑ uocabulũ mona¬
chi: quid facit inturba qui solus ẽ: Plura
sunt genera monachorũ. Cenobite. quos nos
in cõmune uuientes possumꝰ appellare. Ce¬
nobiũ enim plurimorum ẽ. Anachorite stͣ.
qui post cenobialem uitã deserta petunt.
et soli habitant ꝑ deserta et ab eo quod ꝓcul
abhominib recesserunt. tali nomine nun-¬
cupant᷑. S anachorite. heliam et iohannẽ.
cenobitȩ.
apłos imitant᷑. Heremite hu
sunt qͥ
et anachorite abhominũ

Expanded text:
m inmundum, nomen Domini Iesu, adiurantes per eum ut egrediatur ab eis. Ostiarii idem et ianitores, qui in Veteri Testamento electi sunt ad custodiam templi, ut non ingrederetur eum inmundus in omni re. Dicti autem ostiarii, quod praesint ostiis templi. Ipsi enim tenentes clavem omnia intus extraque custodiunt, atque inter bonos et malos habentes iudicium fideles recipiunt, respuunt infideles. Graeca etymologia vocatus, eo quod sit singularis. Μονάς enim Graece singularitas dicitur. Ergo si solitarius interpretatur vocabulum monachi, quid facit in turba qui solus est? Plura sunt autem genera monachorum. Coenobitae, quos nos ino commune viventes possumus appellare. Coenobium enim plurimorum est. Anachoritae sunt qui post coenobialem vitam deserta petunt et soli habitant per deserta; et ab eo, quod procul ab hominibus recesserunt, tali nomine nuncupantur; sed anachoritae Heliam et Iohannem, coenobitae olos imitantur. Eremitae ii sunt qui et anachoritae, ab hominum
Abbreviated transcription (Latin):
rimũ ex argento ꝑcutiebatur. Nũmi aucẽ. a
numa romanorũ rege uocati sunt. qͥ eos pͥmũ
apud latinos imaginib notauit. et titulo no¬
minis sui prescripsit. Folles dñr a sacculo qͦ
condiuit᷑. a continente id qd̃ continet᷑ appella¬
tũ. In nũmismate tria querunt᷑ metallũ. a¬
gura et pondus. si ex his aliquid defuerit nũ¬
misma non erit. Tria sunt enĩ genera argenti
et auri et eris. Signatũ. factũ infectũ. Signa¬
tũ est. qđ in nĩtiis est. factũ est qđ in uasis
et signis. infectũ qđ in massis. quod et graue
dr.id est massa. In noticiam autẽ formarum
metalla ita uenerunt. Dum enĩ quacũq cau¬
sa ardentes silue excoquerent trã. que calefac¬
tis uenis fudit riuos. cuiꝰcũq structure. siue
gͥ es illud fuerat siue aurũ. cũ in loca terre
depressiora decurreret. sumpsit figurã. inquã
illud uel ꝓfluens riuus. uel excipietis lacuna

Expanded text:
rimum ex argento percutiebatur. Nummi autem a rimum ex argento percutiebatur. Nummi autem a Numa Romanorum rege vocati sunt, qui eos primum apud Latinos imaginibus notavit et titulo nominis sui praescripsit. Folles dicuntur a sacculo quo conduntur, a continente id quod continetur appellatum. In nomismate tria quaeruntur: metallum, figura et pondus. Si ex his aliquid defuerit, nomisma non erit. Tria sunt autem genera argenti et auri et aeris: signatum, factum, infectum. Signatum est quod in nummis est; factum, quod in vasis et signis; infectum, quod in massis; quod et grave dicitur, id est massa. In notitiam autem formarum metalla ita venerunt; dum enim quocumque casu ardentes silvae exquoquerent terram, quae calefactis venis fudit rivos cuiuscumque structurae, sive igitur aes illud fuerat sive aurum, quum in loca terrae depressiora decurreret, sumpsit figuram, in quam illud vel profluens rivus vel excipiens lacuna
Abbreviated transcription (Latin):
gecã ꝓpͥetatẽ apotisteseos apositione. hoc ẽ re¬
posito noĩat᷑. Nam thesis positio dr̃. et est no¬
men ex greco latinoq sermone compositũ. Nã
uss greci repositũ dicunt. latini aurũ. qđ unc
abauro. Tributa uero eo qł antea ꝑtrib singu¬
las exigebant᷑. sicuti nunc ꝑsingula cerritoria. Sic
autẽ in tres partes diusũ fuisse popłm romanũ
constat. uͥ qͥp̃erant in singulis partib tribun
dicerent᷑. Vnde etiam sumptus quos dabant po-
puli tributa nominabant᷑. Uectigalia sunt tri¬
buta auehendo dicta. Stipendiũ abstipe pen¬
denda nominatũ. Antiqͥ enĩ appendere pecuni¬
am soliti erant. magis quã ad numerare. Mone¬
ta appellata est qr monet. ne qua fraus in metal¬
lo uel in pondere fiat. Nũmisma est solidus au¬
reus. uel argenteus siue ereus. Qui ideo nũmis¬
ma dr. qi nominib pͥncipũ effiguisq signatur.
Prius nũmus argirus ñcupabãtur. qr quã plu¬

Expanded text:
graecum apo tes theseos, a positione, hoc est, a regraecum apo tes theseos, a positione, hoc est, a reposito nominatur. Nam thesis positio dicitur: et est nomen ex graeco latinoque sermone compositum: nam thesis Graeci repositum dicunt: Latini et ex latinoab auro. 7. Tributa vero, eo quod antea per tribus singulas exigebantur, sicut nunc per singula territoria. Sic autem in tres partes divisum fuisse Romanum populum constat, ut qui praeerant in singulis partibus tribuni dicpuli, tributa nominarunt. Vectigalia sunt tributa, a vehendo dicta. Stipendium ab stipe pendenda nominatum; antiqui enim adpendere pecuniam soliti erant magis quam adnumerare. Moneta appellata est quia monet ne qua fraus in metallo vel in pondere fiat. Nomisma est solidus aureus vel argenteus sive aereus, qui ideo nomisma dicitur quia nominibus principum effigiisque signatur. Prius nummus ἄργυρος nuncupabatur, quia quam plu
Abbreviated transcription (Latin):
dũ nũmi incidebant᷑. et signabant᷑. ꝑ ostea
asaturno aereus nũmus inuentus. Ipse enĩ
signare nũmos et. inscribi constituit. Pro¬
pterea et erariũc. saturno a gentib con-¬
secratũ est. Alii ut suꝑiꝰ pecuniam apecudib
appellabant. sicut auiuiando iuuam̃ta sunt
dicta. Omne enĩ patrimoniũ apud antiqͦs
peculiũ dicebat᷑. a pecudib in quib uniuersa
corum constabat substantia. Unde et peculia¬
oquissimi ñdũ auro argento q inuento. ere u¬
tebant᷑. Nam priꝰ erea pecunia inusũ fuit. pꝰea
argentea. deinde aurea subsequuta est. s ab
eã quȩ cepit et nomen retinuit. ende et era¬
riũ dictũ. qi prius es tantũ in usũ fuit. et ip¬
sũ solũ recondebat᷑ auro argentoq ñdũ signa
Dȩx quorũ metallis quãuis postea fuisset fa¬
da pecunia. nom̃ tam̃ erarii ꝑmansit. ab eo me¬
sallo unde iniciũ sũpsit. Thesaurũ iuxta

Expanded text:
dum nummi incidebantur et signabantur. Postea dum nummi incidebantur et signabantur. Postea a Saturno aereus nummus inventus; ipse enim signare nummos et scribi constituit. Propterea et aerarium Saturno a gentilibus consecratum est. Alii, ut superius, pecuniam a pecudibus appellaverunt, sicut a iuvando iumenta sunt dicta. Omne enim patrimonium apud antiquos peculium dicebatur a pecudibus, in quibus eorum constabat utiquissimi, nondum auro argentoque invento, aere utebantur; nam prius aerea pecunia in usu fuit, post argentea, deinde aurea subsecuta est, sed ab ea, quae prima fuit, et nomen retinuit. Unde et aerarium dictum, quia prius aes tantum in usu fuit, et ipsum solum recondebatur, auro argentoque nondum signato: ex quorum metallis quamvis postea fuisset facta pecunia, nomen tamen aerarii permansit ab eo metallo, unde initium sumpsit. Thesaurum juxta
Abbreviated transcription (Latin):
conditurã uitrcorũ: Postꝙ̃ ille uirans nega¬
uit alterũ hoc scire. iussit illũ cesar decolla¬
ri. ne dũ cognitũ fieret. aurũ ꝓluto habert᷑.
et omniũ metallorũ precia abstraberentur.
et reuera. qr si uasa uitrea ñ frangerent᷑. me¬
lius essent quã aurũ et argentum.Xui.
sit. ut ubi uua uena apparuerit. spes ibisit
alterius inquirendi. Septem a sunt au¬
tẽ genera metallorũ. aurum. xi argen¬
tum es. electrũ. stagnũ. plũbũ iet et quod
domat omnia ferruoꝯ. De auRo .xuii.
urum. ab aura dictum idest a splendore.
co quod reꝑeusso aere plus fulgeat. Qñ
sulsit. hoc est splendor auri. Naturale enĩ est.
ut metallorũ splendor plus fulgeat luce alia
reꝑcussus. Hinc et aurarii dicti. quorũ fulgor
splendidos reddit. Obrit uͭ aurũ dictũ quod
obradiet splendore. Est enĩ coloris optimi.
cen. lamina. Pecunia prius de pecudib et

Expanded text:
condituram vitrorum?' Postquam ille iurans negacondituram vitrorum?' Postquam ille iurans negavit alterum hoc scire, iussit illum Caesar decollari, ne dum hoc cognitum fieret, aurum pro luto haberetur et omnium metallorum pretia abstraherentur; et revera, quia si vasa vitrea non frangerentur, melius essent quam aurum et argentum. § 17 sit ut ubi una vena apparuerit, ibi spes sit alterius inquirendi. Septem sunt autem genera metallorum: aurum, argentum, aes, electrum, stagnum, plumbum et, quod domat omnia, ferrum. § 18 De auro. Aurum ab aura dictum, id est ab splendore, eo quod repercusso aere plus fulgeat. Undefulsit, hoc est splendor auri. Naturale enim est ut metallorum splendor plus fulgeat luce alia repercussus. Hinc et aurarii dicti, quorum fulgor splendidos reddit. Obryzum aurum dictum quod obradiet splendore; est enim coloris optimi, ρατυν† lamina. Pecunia prius de pecudibus et
Abbreviated transcription (Latin):
pondere uel mensura ac liquata. in alias fo¬
naces transfundebat᷑. que massa uocabatur
ad monitrũ. atq hec recocta fiebat uitrũ pu¬
rũ et candidũ. In genere uitri. et obsianꝰ la¬
pis adnumerat᷑. Est autẽ uirens interdũ et in¬
ger aliquando. et translucidus. crassior est uisu
et in speculis parietũ. pro imagine umbras red¬
dente. Gẽmas multi exeo faciunt. Hunc la¬
pidem et inindia et in italia et ad occeanũ e
inspania nasci tradunt. Ferunt autẽ sub tibe¬
rio cesare quẽdã artificẽ excogitasse iuitritem¬
ꝑam̃itũ ut flexibile esset et ductile. qui dũ ad¬
missus fuisset ad cesarẽ. porrexit fialã cesari.
qđ ille indignatus in pauimentũ piecit. ar-¬
tisex autẽ sustulit fialã de pauiam̃to que cõ¬
plicauerat se tamquã uas eneũ. deinde mar-¬
culũ de sinu ꝓtulit et fialã correxit. Hoc fac¬
to cesar dixit᷑ artifici. slunqͥd alius seit hãc

Expanded text:
pondere vel mensura, ac liquata in alias forpondere vel mensura, ac liquata in alias fornaces transfundebatur, quae massa vocabatur ammonitrum; atque haec recocta fiebat vitrum purum et candidum. In genere vitri et obsianus lapis adnumeratur. Est autem virens interdum et niger aliquando et translucidus, crassiore visu et in speculis parietum pro imagine umbras reddente; gemmas multi ex eo faciunt. Hunc lapidem et in India et in Italia et ad Oceanum in Hispania nasci tradunt. Ferunt autem sub Tiberio Caesare quendam artificem excogitasse vitri temperamentum, ut flexibile esset et ductile. Qui dum admissus fuisset ad Caesarem, porrexit phialam Caesari, quam ille indignatus in pavimentum proiecit. Artifex autem sustulit phialam de pavimento, quae conplicaverat se tamquam vas aeneum; deinde marculum de sinu protulit et phialam correxit. Hoc facto Caesar dixit artifici: 'Numquid alius scit hanc