comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ad ꝑfectionẽ boni discipłi ꝑducit᷑: s siet̃
cͥitute minime erit ꝑfectꝰ. Unde ⁊ subdit᷑
Qi narrat u̾bum ñ attendenti: qͣsi qͥ exci¬
tat dormientem de graui sonno. Apta
fit cõparatio dorimentis. ⁊ ñ atcendentis:
qr sic̃ ille grauat᷑ somno. ita iste stulto op¬
rite intelligit doctͥne ũbum: ieq grate
fuscipit docentis studium. Unde in huiꝰ¬
modi dispendiomag̃ dolendum ẽ ꝗͣ
gaudendũ: ⁊ ꝓ recuꝑatione egͦti cũ fle¬
tib orandum: qr ipse ꝓsalutesua geme¬
re nescit. Suꝑmortuum plora deficit
eñi lux eiꝰ: ⁊ suꝑ fatuum plora. deficit
enĩ sensꝰ eiꝰ. Modicum plora fuꝑ mortuũ.
qm̃ reqͥeuit: neqͥssum enim neqͥssimaui¬
ta.Suꝑ mortẽ fatui luctꝰ mortui septem¬
dies: fatui autẽ ⁊ impii õs dies uitȩ illo¬
rum. Duȩ qͥppe st̃ mortes: una corporis.
q̃ oĩb hominib ẽ cõmunis: alia animȩ.

Expanded text:
ad perfectionem boni discipuli perducitur. Sed sicut ad perfectionem boni discipuli perducitur. Sed sicut virtute minime erit perfectus. Unde et subditur: « Qui narrat verbum non attendenti, quasi qui excitat dormientem de gravi somno. » Apta fit comparatio dormientis, et non attendentis, quia sicut ille gravatur somno, ita iste stulto oprite intelligit doctrinae verbum, neque grate suscipit docentis studium. Unde in hujusmodi dispendio magis dolendum est quam gaudendum, et pro recuperatione aegroti cum fletibus orandum, quia ipse pro salute sua gemere nescit. « Super mortuum plora, deficit enim lux ejus; et super fatuum plora, deficit enim sensus ejus. Modicum plora super mortuum, quoniam requievit. Nequissimi enim nequissima vita, sudies, fatui autem et impii omnes dies vitae illorum. » Duae quippe sunt mortes: una corporis, quae omnibus hominibus est communis; alia animae,
Abbreviated transcription (Latin):
delinquentẽ. ⁊ adducat ad lacͥmas: ñ in
domo lȩticie. uͥ doctor decipit ⁊ decipit᷑.
qn ñ conu̾sionem audientium s plausꝰ
huic expositioni: ⁊̃ seqñtes u̾sicł concor¬
dant. Ait enim. Meliꝰ ẽ audire inc̾patio¬
nem sapientis. suꝑ uirum audientem
enim a sapiente corripi : qm̃ ꝑ adulatio¬
nem deciyi blandiendium. Cui simile ẽ
ilłd. Meliora sunt uuln̾a aici: qmͣ uo¬
luntaria oscła inimiei. Sic̃ eñuox spi¬
narum sub olla ardentium strepitũ red¬
dit insuatiem: sic ⁊ palpantis magistri
p̃tant᷑. auditores suos cohortantis: uel
qͥ dormientem de gui fuscitat somno.U.
ui docet fatuum: qͣsi qͥ conglutinat
testam. Sic̃ testa licet multo labore
rtificis conficiat᷑. tñ ad firmitatẽ lapi¬
dis ũ ꝑducit᷑. s ex fragili matia fabricata.
fragilem fui corporis erxhibet statum: sie
⁊ fatuus licet sollerti cura magistͥ in õi
disciplina nutriat᷑. uł educet᷑: tuix tam̃

Expanded text:
delinquentem, et adducat ad lacrymas: « non in delinquentem, et adducat ad lacrymas: « non in domo laetitiae; » ubi doctor decipit et decipitur, quando non conversionem audientium, sed plausus huic expositioni etiam sequentes versiculi concordant. Ait enim: « Melius est audire increpationem sapientis, super virum audientem enim a sapiente corripi, quam per adulationem decipi blandientium; cui simile est illud: « Meliora sunt vulnera amici quam voluntaria oscula inimici . » Sicut enim vox spinarum sub olla ardentium strepitum reddit insuavem, sic et palpantis magistri rpretantur, auditores suos cohortantis, vel qui dormientem de gravi suscitat somno. ui docet fatuum, quasi qui conglutinat testam. » Sicut testa, licet multo labore artificis conficiatur, tamen ad firmitatem lapidis non perducitur, sed ex fragili materia fabricata, fragilem sui corporis exhibet statum, sic et fatuus, licet solerti cura magistri in omni disciplina nutriatur vel edoceatur, vix tamen
Abbreviated transcription (Latin):
ppetuis pȩnis subiciet᷑. Musica in lucti
importuna narratio. flagella ⁊ doctͥna
in oĩ tempore sapĩe. Contͣ eos fac̃ qͥ oꝑa¬
tione sua in ȩccłia platisum popłi e fa¬
uorem queruint:⁊ ñ ad hoc tendun.
ut mag̃ cõpimct̾ionem lacͥmaꝵ ĩ audi¬
torib suis exeitent: cum ȩccłie panis ñ
panis sit ridentium s lugentium. Ideo
dic̃ flagella &e doct̾na iomni tempore
sapĩe: qi in om̃i tp̃r conuenitut ad pre¬
sentium rerum despectum. ⁊ ad fut᷑oꝵ
appetitum. ꝑ doctores suos popłs ꝓuoce¬
tor: ut sciat nẽ tp̃s ẽẽ lugendi. tẽ autẽ
ridendi. nc̃ tempꝰ belli: tc̃ autem pacis.
Unde ipsaũitas in eungłio ait. Beati
qͥlugent nẽ. qm̃ ipsi consolabuntur.
E contra alibi munch amatoribꝰ qui
p̃sentis uitȩ consolationem querunt:
cõminat᷑ dicens. Ue uob̃ qͥ ridetis: q̃m¬
flebitis. Hinc ⁊ salomon ait. Cor sapien¬
dium ĩ domo luctꝰ. ⁊ cor insipiendũ ĩ domo
leticiȩ: id ẽ ĩ domo talis uiri qͥ se corripiat

Expanded text:
sica in luctu importuna narratio; flagella et doctrina in omni tempore sapientia. » Contra eos facit qui operatione sua in Ecclesia plausum populi et favorem quaerunt, et non ad hoc tendunt, ut magis compunctionem lacrymarum in auditoribus suis excitent, cum Ecclesiae panis, non panis sit ridentium, sed lugentium. Ideo dicit flagella et doctrina in omni tempore sapientiae, quia in omni tempore convenit, ut ad praesentium rerum despectum et ad futurorum appetitum per doctores suos populus provocetur, ut sciat nunc tempus esse lugendi, tunc autem ridendi, nunc tempus belli, tunc autem pacis. Unde ipsa Veritas in Evangelio ait: « Beati qui lugent nunc, quoniam ipsi consolabuntur . » E contra alibi mundi amatoribus, qui praesentis vitae consolationem quaerunt, comminatur, dicens: « Vae vobis qui ridetis, qait: « Cor sapientium in domo luctus, et cor insipientium in domo laetitiae: » id est, in domo talis viri, qui se corripiat
Abbreviated transcription (Latin):
fatuorum cor illoꝵ: & in corde sapientiũ
os illoꝵ. In ore fatuoꝵ corilloꝵ ẽ: q̃n here¬
ticoꝵs ⁊ scismaticoꝵ stulta intentio. u̾borũ
intendit ornatu. In corde aut̃ sapientiũ
os illoꝵ: qñ electoꝵ studet eloqͥum uerȩ
sapientiȩ fidelit̃ expͥmere sensumͤ. Dum
malediẽ impiꝰ diabolum: maledic̃ ipse
aĩam suam. Nidõ maledicit᷑ impiꝰ. qͦd
maledictum dic̃ malignum diabolum:
s qͦd huc quem nouit malignũ. ñ cessat
cum. Unde dñs in eugłio ad iudeos ait. uos
ex patre diabolo estis:⁊ desidĩa patͥs tĩri
uultis facere. Non enĩ filii diaboli ipsi fuer̃
conditione nat᷑e: s maliciȩ illiꝰ ꝑũsapiu¬
tatione. In eo enim semetipsũ impiꝰ malediẽ.
qͦd diabolũ ꝓpt̃ impietatẽ suam damnatũ

Expanded text:
or illorum, et in corde sapientium os illorum. » In ore fatuorum cor illorum est, quando haereticorum et schismaticorum stulta intentio verborum intendit ornatu. « In corde autem sapientium os illorum, » quando electorum studet eloquium verae sapientiae fideliter exprimere sensum. « Dum maledicit impius diabolum, maledicit ipse animam suam. » Non ideo maledicitur impius, quod maledictum dicit malignum diabolum; sed quod hunc, quem novit malignum, non cessat cum. Unde Dominus in Evangelio ad Judaeos ait: « Vos ex patre diabolo estis, et desideria patris vestri vultis facere . » Non enim filii diaboli ipsi fuerunt conditione naturae, sed malitiae illius perversa imitatione. In eo enim semetipsum impius maledicit, quod diabolum propter impietatem suam damnatum
Abbreviated transcription (Latin):
anime illoꝵ sine mortis int̾uentu ꝑpetualit̃
excrucient᷑ in inferno. Cum stulto ñ multũ
colloqͣris: & cum in sensatone abieris. Ser¬
ua te ab illo ut ñ molestiam habeas: &e ñ
coinqͥnab̃is inpecc̃o illiꝰ. Deflecte ab illo ce
muenies reqͥem: & ñ accidiab̃is in staltiei¬
am illiꝰ. In his sententiis sapĩa docet. ut
cum stultis hominibꝰ non ꝓtrahanus
locutionem: qr ibi nullam inueniemus
utilitatẽ. ⁊ maxime ĩ hereticis. quorum
stulticia plena ẽ blasphemia. Huiꝰmodi
enim homines deuitandi st̃. ne ĩpecc̃oꝵ
illoꝵ sordib comqͥnem᷑: ⁊ qͥetem ꝑacis de
tͣnqͥllitatem amittamꝰ: qr cum his runꝗͣ
reqͥem inueniem. Si enim se conũt̾e uolti¬
crint.⁊ deserere errorẽ suũ: ut resipiscant a
diaboli laqueis. qͥbꝰ capti tenebant᷑. ad ipsiꝰ
uoluntatẽ iam ñ ut inimiei. s ut fr̃s tract̾an¬
di sunt. Ceãm autem qmͣdiu ĩ errore suoper¬
stccerint. oĩno fugiendi ft̃ ac deuitandi:

Expanded text:
animae illorum sine mortis interventu perpetualiter excruciantur in inferno. « Cum stulto non multum colloquaris, et cum insensato ne abieris: serva te ab illo ut non molestiam habeas, et non coinquinaberis peccato illius. Deflecte ab illo et invenies requiem, et non acediaberis in stultitia illius. » In his sententiis sapientia docet, ut cum stultis hominibus non protrahamus locutionem; quia ibi nullam inveniemus utilitatem, et maxime in haereticis, quorum stultitia plena est blasphemia. Hujusmodi enim homines devitandi sunt, ne in peccatorum illorum sordibus coinquinemur, et quietem pacis et tranquillitatem amittamus, quia cum his nunquam requiem inveniemus; si enim se convertere voluerint, et deserere errorem suum, ut rediaboli laqueis, quibus capti tenebantur ad ipsius voluntatem, jam non ut inimici, sed ut fratres tractandi sunt. Caeterum autem quandiu in errore suo perstiterint, omnino sunt fugiendi ac devitandi,
Abbreviated transcription (Latin):
scandalum. Uerꝰ gͦ p̃dicator ũbi dei se¬
piꝰ malors afficit᷑ contumelia: qr ab ȩqͥ¬
tadis nullomͦ uult discedere regła. Hoc
enim distat int̃ hereticum ⁊ catholicum.
qͦd ille appetit laudẽ humanã: iste głã
diuinam. Ille q̃rit ꝓsꝑa mundi: iste ñ ꝑ
ad portas mortis: iste ad gaudia regnicele¬
stis. Labia imprudentium stulta narra¬
bunt: u̾ba autẽ prudentiũ. statera ponda¬
buntur. Hoc insinuat qͦd sermones in¬
sipientium stulticiam pͣui sensꝰ semꝑ ꝓfer̃.¬

Expanded text:
scandalum. Verus ergo praedicator verbi saepius malorum afficitur contumelia, quia ab aequitatis nullo modo vult discedere regula. Hoc enim distat inter haereticum et catholicum, quod ille appetit laudem humanam, iste gloriam divinam; ille quaerit prospera mundi, iste non pad portas mortis, iste ad gaudia regni coelestis. « Labia imprudentium stulta narrabunt: verba autem prudentium statera ponderabuntur. » Hoc insinuat, quod sermones insipientium stultitiam pravi sensus semper
Abbreviated transcription (Latin):
tui facilis ĩ domũ ꝓximi. ⁊ hõ ꝑitꝰ confun¬
ditur a ꝑsona potentis. Pes fatui facile ꝓ¬
gredit᷑ ĩ domum ꝓximi: cum heretici au¬
ctorum suoꝵs sect̾am ĩ domicilio scͥpt᷑aꝵ
suar latitantẽ. student initari. S homo
ꝑitꝰ confundit᷑ a ꝑsona potentis: qñ catho¬
licus doct̾or erubescit errorem seqͥ hoĩs
suꝑbientis. Stultꝰ a fenestra respiciet in
domũ: uir aut̃ eruditꝰ foris stabit. Hic
locꝰ ꝑ fig̾am ostendit malitiosam hereti¬
coꝵ calliditatem: ⁊ luculentam catholi¬
cors simplicitatẽ. Stultꝰ gͦ a fenestra res¬
piciet ĩ domũ: qñ callidꝰ argum̃tator. ĩ
domoscͥpturaꝵs foramina querit oceul¬
tioris sensꝰ: unde erroris sui possit arriꝑe
assertionẽ. S catholicꝰ doctor foris stabit:
qr scͥpt᷑am sacrã manifestare. ⁊ admulto¬
rum noticiam p̃dicatione sua ꝑducere
contendit. Ueritas enim angulos ñ amat:

Expanded text:
tui facilis in domum proximi; et homo peritus confuntui facilis in domum proximi; et homo peritus confunditur a persona potentis. » Pes fatui facile progreditur in domum proximi, cum haeretici auctorum suorum sectam in domicilio scripturarum suarum latitantem student imitari; sed homo peritus confunditur a persona potentis, quando catholicus doctor erubescit errorem sequi hominis superbientis. « Stultus a fenestra respiciet in domum: vir autem eruditus foris stabit. » Hic locus per figuram ostendit malitiosam haereticorum calliditatem, et luculentam catholicorum simplicitatem. Stultus ergo a fenestra respiciet in domum, quando callidus argumentator in domo Scripturarum foramina quaerit occultioris sensus, unde erroris sui possit arripere assertionem; sed catholicus doctor foris stabit, quia Scripturam sacram manifestare, et ad multorum notitiam praedicatione sua perducere contendit. Veritas enim angulos non amat,
Abbreviated transcription (Latin):
atuus in risu exaltat uocẽ suã .iii.
uix autem sapiens uix tacite ride¬
bit. Homini prudenti temꝑantia ĩ õibꝰ
bn conuenit qm fatuus u̾bo ⁊ moribꝰ oĩo
seruare nescit. Iuxta altiorem autem sen¬
sum stultꝰ hereticoꝵ cętꝰ plausibili oꝑat¬
one ꝑrethoricam artem docendo. audi¬
tors fatiorem queritis ordoscõrum do¬
ctorum ita iocunditatẽ locutionis su
int̾miscet doctͥnis: ut tam̃ aueritats
tramite. & euangłicis nullomͦ aberret
disciplinis. Unde ⁊ sequit᷑. Ornam̃tum
aureum prudenti doctͥna. ⁊ qͣsi brachi¬
le in brachio dextro. Gqui aurum sa¬
pientiȩ splendorem &e misticum diuis
legis sensum sig̃cat: qͥsi ornam̃tũ aureũ
est prudenti doctͥna: cũ p̃dicatio illiꝰ di¬
uina illustrat᷑ sapĩa. E qͣsi brachile in
brachio dextro: cũ uniũsa oꝑa sua ⁊ totã
uitam suã uͥtutũ circũdat disciplina. Nec
enĩ aliud docere aut agere nouit: nͥ qͦd
norma eqͥtatis ⁊ iticie dict̾at regła. les fa¬

Expanded text:
atuus in risu exaltat vocem suam, vir autem sapiens vix tacite ridebit. » Homini prudenti temperantia in omnibus bene convenit, quam fatuus verbo et moribus omnino servare nescit. Juxta aliorum autem sensum, stultus haereticorum coelus plausibili operatione per rhetoricam artem docendo auditorum favorem quaerit, sed ordo sanctorum doctorum ita jucunditatem locutionis suis intermiscet doctrinis, ut tamen a veritatis tramite, et evangelicis nullo modo aberret disciplinis. Unde et sequitur: « Ornamentum aureum prudenti doctrina, et quasi brachiale in brachio dextro. » Ergo qui aurum sapientiae splendorem et mysticum divinae legis sensum significat, quasi ornamentum aureum est prudenti doctrina, cum praedicatio illius divina illustratur sapientia; et quasi brachiale in brachio dextro, cum universa opera sua et totam vitam suam virtutum circumdat disciplina; nec enim aliud docere aut agere novit, nisi quod norma aequitatis et justitiae dictat regula « Pes fa
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s eiꝰ ab oĩb uob̾. ⁊ siqͥd apud illum de
uob głatꝰ fum: non sum confusꝰ. Filia pn¬
dens hereditas uirosuo: nã q̃ confundit in
contumelia fit genitoris. Animagͦ que
prudent̃ ⁊ deuote xp̃i seruitium agit:
ad hereditatem eiꝰ ꝑtinebit: quȩ autem
confuisione dignasres gerit: contumelia
optaint. Patrem & uirum confundit
audaxͥ. ⁊ ab impiis ñ minorabit᷑: ab itcͥsq
inhonorabit᷑. Pat̃ anime xp̃iane d̃s est.
uir aut̃ eiꝰ xp̃s. Hec gͦ si ad apostasiamtie

Expanded text:
s ejus ab omnibus vobis; et si quid apud illum de vobis gloriatus sum, non sum confusus . » « Filia prudens, haereditas viro suo; nam quae confundit, in contumeliam fit genitoris. » Anima ergo quae prudenter et devote Christi servitium agit, ad haereditatem ejus pertinebit: quae autem confusione dignas res gerit, contumeliam optavi « Patrem et virum confundit audax, et ab impiis non minorabitur: ab utrisque autem inhonorabitur. » Pater animae Christianae Deus est, vir aut
Abbreviated transcription (Latin):
iungunt᷑. Rursum nͥ aliqn ex cogitatione simul
⁊ illusione ꝓcedent: uir sapiens minime dicisset.
ꝑ somnia frĩb ñ uidẽt: nec mariȩ sponsum ut
ablato puero ĩ egyptũ fugeret ꝑ somnitm angłs
ammonet. Rursum nͥ aliq̃n somnia a cogita¬
tione simł ⁊ reuelatione ꝓcedent: nequaquã
daniel ꝓpħa nabuchodonosor uisionẽ disserẽs.
a radice cogitatioĩs inchoasset dicens. Tu rer ce

Expanded text:
junguntur. Rursum nisi aliquando ex cogitatione simul et illusione procederent, vir sapiens minime dixisset: per somnia fratribus non videret ; nec Mariae sponsum, ut ablato puero in Aegyptum fugeret, per somnium angelus admoneret . Rursum nisi aliquando somnia a cogitatione simul et revelatione procederent, nequaquam Daniel propheta Nabuchodonosor visionem disserens a radi
Abbreviated transcription (Latin):
uite ꝓmissa st̃. Cumq multas pecuniaᷤ ꝓlongio¬
ris uite stipendiis collegisset: Nta repente de¬
functꝰ est: ut intact̾as õs relinq̃ret: ⁊ ipse secum
ni fallacie ꝑu̾soꝵs. Iltd em̃ oĩno tenendũ ⁊ seruan¬
dumẽ. qͦd lex diuina ⁊ etgłm docet:⁊ neq ad
dext̾am neq ad simstram ab eo declinandum ẽ:¬
qr sp̃s scĩ distributione q̃ ibi scͥpta ꝯtinent᷑ ad sa¬
lutem humanignis ĩ mundum directa ft̃. S
qr alii st̃ qͥ sp̃ĩtibꝰ erroris decepti. uana sequunt᷑
somnia: alii uͦ falsam doct̾rinã sequunt᷑ hereti¬
coꝵs: ido ĩ seqñtib ãmonet. ut qͥ ex diuinis li.¬
bris didicit u̾itatem. ⁊ exꝑtꝰ ẽ in hereticis et
eor seq̃cibꝰ diaboli p̾ualere falsitatem. inde se
se paret.⁊ diuinors librors magist̾ium ꝑ oĩa
sequat᷑. Qͥ ñ temptatꝰ est qͥdscit: Uir ĩ multiᷤ

Expanded text:
vitae promissa sunt; cumque multas pecunias pro longiovitae promissa sunt; cumque multas pecunias pro longioris vitae stipendiis collegisset, ita repente defunctus est, ut intactas omnes relinqueret, et ipse secum ni fallaciae perversorum. Illud enim omnino tenendum et servandum est, quod lex divina et Evangelium docet; et neque ad dexteram, neque ad sinistram ab eo declinandum e sancti distributione, quae ibi scripta continentur, ad salutem humani generis in mundum directa sunt. Sed quia alii sunt qui spiritibus erroris decepti vana sequuntur somnia, alii vero falsam doctrinam sequuntur haereticorum, ideo in sequentibus admonet, ut qui ex divinis libris didicit veritatem, et expertus est in haereticis et eorum sequacibus diaboli praevalere falsitatem, inde se separet et divinorum librorum magisterium per omnia sequatur. « Qui non tentatus est, quid sit? Vir in multis
Abbreviated transcription (Latin):
uidebas: ⁊ ecce statua una gndis: statua illa mag¬
na ⁊ statura sublimis stabat cont᷑ te. ⁊ cȩt̾a. Dani¬
el itaq dũ somniũ ⁊ implendũ reuerent̃. ⁊ ex qͣ
ortum sit cogitatione manifestat: patent osten¬
dit᷑. qr hoc plerumq ex cogitatione simul ⁊ re¬
uelatione genet᷑. S minurũ eum somnia tot re¬
rerum qͣlitatib alt̾nent᷑: tanto eis credi difficili de¬
bet. qnͣto ⁊ ex qͦ impulsuueniant faciliꝰ ñ elucet. Scĩ
aut̃ uiri int̾ illusiones atq reuelationes ipsaᷤᷤ uisio¬
nũ uoces aut imagines qͦdã intimosapore disc̾nt:
ut sciant uł qͥd a bono sp̃u ꝑctpiant. uł qͥd ab il¬
lusione patiant᷑. Namsig hec mens cautañ fu̾̃it:
ꝑdeceptorẽ sp̃m multisse uanitatibꝰ immmergit:
qͥ ñnunqm solet multa uera p̃dic̾e. ut ad extͦmũ
ualeat aĩam ex uana aliqͣ falsitate laq̃are. sicut
cuidã nr̃o nuꝑ certum ẽ ꝯtigisse: qͥdum somnia
uehem̃t attendẽt. ei ꝑsomniũ longaspacia hꝰ

Expanded text:
Videbas, et ecce quasi statua una grandis, statua illa magna, et statura sublimis stabat contra te, etc. . » Daniel itaque dum somnium et implendum reverenter, et ex qua ortum sit cogitatione manifestat, patenter ostenditur, quia hoc plerumque ex cogitatione simul et revelatione generetur. Sed nimirum cum somnia tot rerum qualitatibus alternentur tanto eis credi difficilius debet, quanto et ex quo impulsu veniant facilius non elucet. Sancti autem viri inter illusiones atque revelationes ipsas visionum voces aut imagines quodam intimo sapore discernunt, ut sciant vel quid a bono spiritu percipiant, vel quid ab illusione patiantur. Nam si erga haec mens cauta non fuerit, per deceptorem spiritum multis se vanitatibus immergit, qui nonnunquam solet multa vera praedicere, ut ad extremum valeat animam ex vana aliqua falsitate laqueare: sicut cuidam nostro nuper certum est contigisse, qui dum somnia vehementer attenderet, ei per somnium longa spatia hujus
Abbreviated transcription (Latin):
nis: q̃ elec̾tis exhibet᷑ ad ꝓbationem. sic̃ scͥptum
ẽ. Uas figtili ꝓbat fornax ⁊ hoĩes iꝰtos tẽptatio tͥ¬
btilationis. Quanto enĩ qͥs tͥbulationis eꝑ¬
itur labores si infide ꝑstiterit ⁊ patientiam
seruau̾it: tanto cont᷑ alios labores intolciantie l̃tite
fortior erit. Iqͥ multa didiẽ. id ẽ multa scãrũ seͥpt̃a¬
rum mistia in sinum̃tis suȩ colligie: ipse ubũ san

Expanded text:
exhibetur ad probationem; sicut scriptum est: « Vasa figuli probat fornax, et homines justos tentatio tribulationis . » Quanto enim quis tribulationis experitur labores, si in fide perstiterit et patientiam servaverit, tanto contra alios labores in tolerantiae virtute fortior erit et qui multa didicit, id est, multa sanctarum Scripturarum mysteria in sinu mentis
Abbreviated transcription (Latin):
do.Si q̃ris unde sint: diligent̃ attende qͥd faciãt.
Ut emm nat᷑a q̃ res ñ aliud qm̃ eẽ eogit᷑. ita uitũ:
nã ictẽ cont᷑nat᷑am ĩ ꝯtͣrium repellit᷑: id ẽ ut ñ sit.
⁊ pessime adqͦd ẽ ꝑeat Unde urtiosissimũ pessum
qr iã ꝑdditi uocant᷑:⁊ ipsaneqͥcia de nichilo assertt̃
tͣrisse uocabulũ. ⁊ reuera tendit ad nichilũ. I ego¬
nouissimꝰ uigilatii: ⁊ qͣsi qͥ colligit acmnos post um¬
dematores. ĩ bndictione d̃i⁊ ipse sꝑaus.⁊ qͥsi qui
uindemiat. repleui torcular. Custos humilitatis ñ.
se arrogant̃ uoluit ostentare. s tam̃ uoluit de se õĩ¬
no u̾itatẽ ñ retic̾e. Noluit enĩse antiqͥs scͥptoribꝰ sac̃¬
rum libroꝵs qͦs uini sp̃itał uindemiatores uocat.
Dic̃ se nouissimũ tugilare. ⁊ ĩ bndietiõe disꝑare. ⁊
obhoc qͣsi uindemiatorẽ torcular replere: ut osten
milia de semetipsosentiens. tñ grãm di sͥ collatã no¬

Expanded text:
e quid faciant. Ut enim natura quaeque res non aliud quam esse cogitur, ita vitium nam id est contra naturam in contrarium repellitur, id est, ut non sit, et pessime id quod est pereat. Unde vitiosissimum pessumdquia jam perditi vocantur, et ipsa nequitia de nihilo asseritur traxisse vocabulum, i qui colligit racemos post vindemiatores. In benedictione Dei et ipse speravi: et quasi qui vindemiant replevtorcular. » Custos humilitatis non se arroganter voluit ostentare, sed tamen voluit de se omnino veritatem non reticere; noluit enim se antiquis scriptoribus sacrorum librorum, quos vini spiritalis vindemiatores vocat, Dicit se novissimum vigilare, et in benedictione Dei sperare, et ob hoc quasi vindemiatorem torcular replere, ut ostendhumilia de semetipso sentiens, tamen gratiam Dei sibi collatam no
Abbreviated transcription (Latin):
mini. S qr aliq̃n reuelationes ꝑ somma fiunt. sict̃
ĩ diuinis libͥs sepiꝰ demonstratum inuenim᷑. ñ ingra¬
tum estimolect̾ori. si bi gͥgorirũba de disc̾tione somni¬
orum ĩ hoc opuscło nr̃o ponam: qͥ pet᷑ diacono suo
sciscitanti utrum hoc qͦd ꝑnocturnas uisiones osten¬
ditur. debeat obsertiari. itarespondit dicens. Scicn¬
dum petre ẽ qr sex modis tangt̃ aninũ imagines
somnioꝵrs. Aliq̃n nãq somnia uentͥs plenitudine
uł inanitate: aliqñ ulusione. aliqñ cogitatione.
simmul ⁊ illusione: aliqñreuelatione. aliqñ aut̃ cogita¬
tionesimul ⁊ retielatione gñant᷑. S duo q̃ pͥma dixi

Expanded text:
aliquando revelationes per somnia fiunt, sicut in divinis libris saepius demonstratum invenimus: non ingratum aestimo lectori, si beati Gregorii verba de discretione somniorum in hoc opusculo nostro ponamus, qui Petro Diacono suo sciscitanti, utrum hoc, quod per nocturnas visiones ostenditur, debeat observari, ita respondet, dicens: « Sciendum, Petre, est quia sex modis tangunt animum imagines somniorum: aliquando namque somnia ventris plenitudine vel inanitate, aliquando illusione, aliquando cogitatione simul et illusione, aliquando revelatione, aliquando autem cogitatione
Abbreviated transcription (Latin):
ħuitia q̃ nocẽt hoĩem. ⁊ adint̾itũ si p̃uialiunt cer¬
tum thunt: qͥbꝰ om̃o nob̃ est resistendum.
S dendis. nec ad qͥescendum sp̃ebꝰ illors. qi sapĩa docet
diuinationes ⁊ auguria erroꝵ mendacia ẽe ⁊ som¬
ina maleficientium uanitates esse.
anaspes & m̃dacium uiro insensato: et
somnia excollunt imprudentes. Et qͣsi

Expanded text:
certum trahunt, omnino nobis est resistendum. credendis, nec acquiescendum spebus illorum, quia Sapientia docet divinationes et auguria errorum mendacia esse, et somnia maleficentium vanitates esse. « Vana spes, et mendacium viro insensato; et somnia extollunt imprudentes. Quasi
Abbreviated transcription (Latin):
patit᷑: nͥ ab altissimo ft̾it emissa uisitatio. Ne ded̃is
̃illis cortuũ. Multos enĩ errare fecerunt somnia: ⁊
ciciderc̃ sꝑantes in illis. Insinuat qͦd tusa somnioꝵ
sepe ꝑm̃dacium malignoꝵs sp̃uum hoĩes deludãt.
⁊ ẽdentessͥ ĩ errores noxios initcant. siñ caute ea discer¬
nere curau̾int. Unde p̃monet dicens: abimmundo
qͥd minidabit᷑.⁊ a m̃dace qͥd uerumdicet᷑: Diuina¬
tioertoris:⁊ auguria m̃dacia:⁊ somimna malefacien

Expanded text:
missa visitatio, ne dederis in illis cor tuum: multos enim errare fecerunt somnia, et exciderunt sperantes in illis. » Insinuat quod visa somniorum saepe per mendacium malignorum spirituum homines deludant, et credentes sibi in errores noxios mittant, si non caute ea discernere curaverint. Unde praemonet, dicens: « Ab immundo quis mundabitur? et a mendace quid verum dicetur? Divinatio erroris et auguria mendacia, et somnia
Abbreviated transcription (Latin):
uscãm iudictũ suũ. Ds̃ enĩ qi oĩum ẽ parens. ido
malli male uult. Qe gͦ fec̃ in columia uult man̾e:
nec cõpetit ei ut imꝰtꝰ sit. cuiꝰ beniuolentia tanta
apparet ut ñ solũ facet ẽẽ q̃ ñ erant. uertim ea ipsa
ulta et̃na donaret ⁊ gła us opꝰ eiꝰ aliqͥd maiestatis eiꝰ

Expanded text:
um suum. » Deus enim, quia omnium est parens, ideo nulli male vult. Quia ergo fecit, incolumia vult manere, nec competit ei ut injustus sit; cujus benevolentia tanta apparet, ut non solum faceret esse quae non erant, verum ea ipsa vita aeterna donaret et gloria; ut opus ejus aliquid majestat
Abbreviated transcription (Latin):
seruors disputat: qͥ aliq̃n degeneres animos ꝑu¬
sis moribꝰ ostendunt. S tales necesse ẽ ut cdñorum
suoꝵs ꝯstͥngant᷑ seu̾itate: nec peccando illicita fru¬
antur libtate. Nẽ enimĩ eis ꝯditio nat᷑e despicien¬
da. s impbitas moꝵs cohercenda: ut sciant se fub
recte dicunt᷑ sertii: qͥ se uitioꝵ subigunt dñatio¬
ni. Iiliuͦ qͥ se ad obediendum subdunt tusticir
asseͥbendi ft̾ huic libtati. qͣ xp̃s libauit nos. Qͥ
ĩ euglio ait. Sigͦ filiꝰ uos libau̾it: uere libi eriti.¬
Libtas qͥppe ut qͥdam poetarum art. nulla est
melior. maior ue potestas. qmseruire d̃o. uib̾n
seruit amor. Descͥbit᷑ gͦ hic sap̃ĩa dict̾ante. qͣlis
eẽ debet seruilis nutͥtura:⁊ qͣlis erga indonnitos
discipline stͥctura itaut habeant uictum ⁊ uesti¬
tum. ⁊ ñ ociose uacand illis ꝯcedat᷑ ocium. Qm̃
ociositas inimica ẽ aĩe. S qm̃ cum m̃ setra debet̃¬

Expanded text:
 degeneres animos perversis moribus ostendunt; sed tales necesse est ut dominorum suorum constringantur severitate, nec peccando illicita fruantur libertate. Non est enim in eis conditio naturae despicienda, sed improbitas morum coercenda, ut sciant se subdrecte dicuntur servi, qui se vitiorum subigunt dominationi; illi vero qui se ad obediendum subdunt justitiaeascribendi sunt huic libertati, qua Christus liberavit nos, qui in Evangelio ait: « Si ergo filius vos liberaverit, vere liberi estis . » Nam ut quidam poetarum ait: Libertas nulla est melior majorve potestas, Quam servire Deo, cui bene servit amor. Describitur ergo hic sapientia dictante, qualis esse debet servilis nutritura, et qualis erga indomitos disciplinae strictura, ita ut habeant victum et vestitum, et non otiose vagandi illis concedatur otium, quoniam otiositas inimica est animae. Sed q
Abbreviated transcription (Latin):
mescunt: S tñ qͥb dam signis decent̃ erumpen¬
tib eos apud se humiles. ⁊̃ subiect̾i dep̾hendant:
qͣtinꝰ ⁊ ĩ auctoritate eors qͦd formident uideat.
⁊ de humilitate qͦd imitent᷑ agnoscant. Stu¬
deant gͥ sine int̾missione qͥ p̃st̾. ut eors poten¬
dia qͣntomagna ext̾iꝰ cernit᷑. tanto apud eos intꝰ
depͥmatur: ne cogitationẽ tuincat: ne ĩ delecta¬
tionem sui animũ rapiat: ne iamsubse mens
eã regere ñ possit. cuise libidine dnandifup¬

Expanded text:
decenter erumpentibus, eos apud se esse humiles etiam subjecti deprehendant, quatenus et in auctoritate eorum quod formident videant, et de humilitate quod imitentur agnoscant. Studeant igitur sine intermissione qui praesunt, ut eorum potentia quanto magna exterius cernitur, tanto apud eos interius deprimatur, ne cogitationem vincat, ne in delectationem sui animum rapiat, ne jam sub se mens eam regere non possit, cui se libidine dominandi sup
Abbreviated transcription (Latin):
S cũ delinq̃ntes subditos p̃positi corrigt̃: restat
necesse ẽ ut sollicite attendãt. qͣtinꝰ ꝑ disctplinat᷑ꝰ
debitum culpas qͦdam iure potestatis feriant. sed
ꝑ humilitatis cꝰtodiã eqͣles se ipsiᷤ fr̃ĩbꝰ qͥ corrigunt᷑
agnoscant. Sollert qͥppe intuendum. nedũ ĩmo¬
deratiꝰ ctodit᷑ uͥtꝰ humilitatis. soluant᷑ iura regi¬
minis: ⁊ dũ p̃latꝰ qͥsq plꝰ se qm decet deicit. subdi

Expanded text:
 cum delinquentes subditos praepositi corrigunt, restat necesse est ut sollicite attendant, quatenus per disciplinae debitum culpas quidem jure potestper humilitatis custodiam, aequales se ipsis fratribus, qui corriguntur, agnoscant. Solerter quippe intuendum, ne dum immoderatius custoditur virtus humilitatis, solvantur jura regiminis; et dum praelatus quisque plus se quam de
Abbreviated transcription (Latin):
nñ tã sͥ qm̃ cet̾is eugłui p̾dicatoribꝰ multe illate fc̃
a ꝑsecutorib imuriaꝵs molestiȩ ut ear ꝯͥtcione
ãmoniti humilitatis bonũ ñ ꝑdent:. ⁊ grãm uir¬
tutum ꝯseruarent. Dñs aut̃ elect̾os suos liberat
ab oi angustia: ⁊ ñ delinquet õs qͥsꝑant in se.
Unde subiungit᷑. De timentib deum.ii.

Expanded text:
m caeteris Evangelii praedicatoribus multae illatae sunt m caeteris Evangelii praedicatoribus multae illatae sunt a persecutoribus injuriarum molestiae, ut earum contritione admoniti humilitatis bonum non perderent, et gratiam virtutum conservarent. Dominus autem electos suos liberat ab omni angustia, et non derelinquet omnes qui sperant in se. Unde subjungitur. CAPUT II De timentibus Domi
Abbreviated transcription (Latin):
insinuare in eo qͦd dic̃. qͥ ĩ multis fact᷑ ẽ. multi¬
plicabit maliciam suã: nͥ qͦd ille qͥ mutabius ẽ
m̃te. ⁊ ꝑ multas curas ac sollieitudines scli diuii¬
sus instabilis ẽ act̾ione. multoꝵs uitioꝵ cͥmnibꝰ
sepe fit obnoxi᷑. Ut alit̃. Q unitatẽ fidi ꝑden¬
do. multiplices hereticoꝵ sect̾as delus sequitur.
multoꝵs scelerum ĩpietatibꝰ implicatꝰ ꝑnitiose
deseruit: ⁊malitiosȩ m̃tis multã neqͥtiamos¬
tendit. Multa uidi enarrando: & plurimas
u̾bors ꝯfuetudines. Hoc demonstrat. quod qͥ
intenta m̃te meditat᷑ scͥpturam sacrã. ⁊ humi¬
ipso donante ꝑcipiet copiam:⁊ qͦd cum gratia
sepe comitat᷑ ꝑsecutionis angusti a. Inde sub¬
iungit. fliq̃tiens uisq ad mortẽ pielitatus
sumhors causã ⁊ libat᷑ sum gr̃a dei. Uurtꝰ emm ĩ
infirinitate ꝑficit᷑. Unde ⁊ paulo apło datus est
stimuꝰ carnis fue angłs sathane ut eũ colafrzar et:¬

Expanded text:
d dicit, « Qui in multis factus est, multiplicavit malitiam suam, » nisi quod ille qui mutabilis est mente, et per multas curas ac sollicitudines saeculi divisus, instabilis est, actione multorum vitiorum criminibus saepe fit obnoxius? vel aliter, qui unitatem fidei perdendo multiplices haereticorum sectas delusus sequitur, multorum scelerum impietatibus implicatus perniciose deseruit, et malitiosae mentis multam nequitia ostendit. « Multa vidi errando, et plurimas verborum consuetudines. » Hoc demonstrat, quod qui intenta mente meditatur Scripturam sacram, et humiipso donante percipiet copiam, et quod gratiam saepe comitatur persecutionis angustia. Inde subjungit: « Aliquoties usque ad mortem periclitatus sum horum causa, et liberatus sum a gratia Dei. » Virtus enim in infirmitate perficitur. Unde et Paulo apostolo datus est sti
Abbreviated transcription (Latin):
bona. Nec mortis ẽ auct̾or: de qͦ alibi legit᷑. Deus
mortem ñ fec̃: nec lȩcat᷑ ĩ ꝑchitione morientium. Sed
timu̾sitatis mirabił ⁊ inenarrabilis ipse ẽ ordinator.
Alud ̃ euim ẽẽ nat᷑am. aliud uitiũ. aliud eẽntiã.
aliudd defect̾um: aliud speciẽ. aliud pͥuationem.
Dico ẽẽ oĩa bona: ⁊ addout fiat plamꝰ ĩ qͣntumft̾.¬

Expanded text:
est auctor: de quo alibi legitur: « Deus mortem non fecit, nec laetatur in perditione morientium : » sed universitatis mirabilis et inenarrabilis ipse est ordinator. Aliud est enim esse naturam, aliud vitium; aliud essentiam, aliud defectum; aliud speciem, aliud privationem. Dico esse omnia bona, et addo, ut fiat planius, inquant
Abbreviated transcription (Latin):
storialit docet qͦmͦ filiis suiꝰ rite p̃surit.⁊ cũ disci¬
plina illoᷤᷤnutͥant. qͦusq ad ꝑfectã etatẽ uen̾int.
ut digni heredes parentũ suors pꝰ discessũ illorũ
possint existere: rect̾ores eccłie sp̃italit ĩstruit.
ut dignitatẽ ordinissui cũ auct̾oritate rõnabili ⁊
iꝰto modamine usq ad finẽ teneant: ⁊ sic bn enut᷑¬
tos disciplos. utiles heredessui laboris retinqͣnt.
Int̃ hȩc tam̃sciendũ qͦd humana mens plerumq
extollit᷑. ⁊̃ cũ nulla potestate falcit᷑. Qnto magiᷤᷤ
ĩ altũ se erigit: cum se ei ⁊̃ potestas subiungit:
Qmͣ tam̃ potestatẽ rect̾e dispensat: qͥ sollicite no¬
uerit ce stimere ex illa qͦd adiuuat. &e expugnare

Expanded text:
storialiter docet, quomodo filiis suis rite praesint, et cum disciplina illos nutriant, quousque ad perfectam aetatem venerint, ut digni haeredes parentum suorum post discessum illorum possint existere; et rectores Ecclesiae spiritaliter instruit, ut dignitatem ordinis sui cum auctoritate rationabili et justo moderamine usque ad finem teneant; et sic bene enutritos discipulos utiles haeredes sui laboris relinquant. Inter haec tamen sciendum, quod humana mens plerumque extollitur, etiam cum nulla potestate fulcitur: quanto magis in altum se erigit, cum se ei etiam potestas subjungit? quam tamen potestatem recte dispensat, qui sollicite noverit et sumere
Abbreviated transcription (Latin):
bec qi itꝰ est. Cont᷑ malumbonũ ẽ. ⁊ contͣ mortẽ
uita. sic ⁊ ꝯtͣ uirũ iͦtum pecc̃or. Isic intuere ĩ omĩa
oꝑa altissimi. Duo ⁊ duo: tinum contͣ unum. Di¬
ligens intestigator oꝑm di.⁊ piꝰscrutator uiaꝵ eiꝰ
iuenit ĩ rerũ ordine distantiã.⁊ qͣndam int̾ se cõ¬
trarietatẽ. s tñsapĩa ci mirabilit̃ ordinatã. Unde
dic̃. Cont᷑ malũ bonũ ẽ. ⁊ cont̾ mortem ttta:

Expanded text:
em vita: sic et contra virum justum peccator. Et sic intuere in omnia opera Altissimi. Duo et duo, et unum contra unum. » Diligens investigator operum Dei et pius scrutator viarum ejus invenit in rerum ordine distantiam, et quamdam inter se contrarietatem, sed tamen sapientia Dei mirabiliter ordinatam. Unde dicit: « Contra malu
Abbreviated transcription (Latin):
locũ suũ rect̾a fide sana doctͥna. ⁊ bonis oꝑibꝰ seR¬
uat: semetipsũ ctodit: ifilios atq discipłos suos i
ordinẽ discipline.⁊ ꝓfectum uͥtutum dirigit. Unde

Expanded text:
locum suum recta fide, sana doctrina, et bonis operibus serlocum suum recta fide, sana doctrina, et bonis operibus servat, semetipsum custodit, et filios atque discipulos suos in ordinem disciplinae
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃a eiꝰ ĩ me uacua ñ fuit: s abundantiꝰ illis oĩbus
laboraui. Nonautẽ ego: s gr̃a dĩ mecum. Respicite
qͥa ñ solũ mͥ laboraui: s õĩbꝰ exqͥrentibꝰ disciplinam.
Doct̾or catholicꝰ ñsolũ ĩlabore suo sͥ utilis ẽ dum
q̃rendo ⁊ meditando lucẽ acqͥrit sapĩe: s etiam
aliis ꝓfect̾uos cũ ĩ doctͥnis suis eis exhibet correc¬
tionem uite.:⁊ modestiam discipline. Nudite me
magnati. ⁊ õs ppli: irect̾ores eecł̃iȩ aurib ꝑcipite.
filio ⁊ mulieri . fr̃ĩ ⁊ amicoñ des potestatem suꝑ te¬
ĩuita tua:⁊ ñ dedis aliis possessionẽ tuã: ne forte
peniteat te:⁊ dep̃ceris ꝓillis. Oiñs qͥppe ꝯmuniter.
id ẽ magnos ⁊ paruosrectores ⁊ subditos. nobiles:
ignobiles ãmonet. ut iurissui rationẽ ñ omittãt.
qr ñ alit̾ uite suie habe posst̾ pacem ⁊ qͥ etẽ. Qͥs quis
enim auet̾oritatẽ pͥmatꝰ sui irrationabilit̾ ꝓdit.
semetipsũ ĩ despectionẽ ⁊ angustiã mitcit. Qͥ aut̃

Expanded text:
a ejus in me vacua non fuit, sed abundantius illis omnibus laboravi: non autem ego, sed gratia Dei mecum . » « Respicite quia non solum mihi laboravi, sed omnibus exquirentibus disciplinam. » Doctor catholicus non solum in labore suo sibi utilis est, dum quaerendo et meditando lucem acquirit sapientiae, sed etiam aliis profectuosus, cum in doctrinis suis eis exhibet correctionem vitae et molestiam disciplinae. « Audite me, magnates, et omnes populi et rectores Ecclesiae, auribus percipite. Filio et mulieri, frita tua; et non dederis alii possessionem tuam, ne forte poeniteat te, et depreceris pro illis. » Omnes quippe communiter, id est, magnos et parvos, rectores et subditos, nobiles et ignobiles admonet, ut juris sui rationem non omittant, quia non aliter vitae suae habere possunt pacem et quietem. Quisquis enim auctoritatem primatus sui irrationabiliter perdit, semetipsum in despectionem et angustiam mittit; qui autem
Abbreviated transcription (Latin):
sunt̃ ꝑu̾sos plꝰ eqͣlteas qͣm disciplina eustodit᷑. Qͥa
enĩ falsa pietate fuꝑatꝰ fertre hely delinqͥntes filios
noluit: apud distctum iudicem semetipsũ cũ filis
crudeli damnatione ꝑcussit ꝑ inde rectores ⁊ ma¬
gistri eccłiȩ rite oromẽ suũ teneant: ⁊ eũ disci¬
plina subditos sͥ regant atq eustodiant. ut dum

Expanded text:
s plus aequalitas quam disciplina custoditur . Quia enim falsa pietate superatus Heli ferire delinquentes filios noluit, apud districtum judicem semetipsum cum filiis crudeli damnatione percussit. Proinde rectores et magistri Ecclesiae rite ordinem suum teneant, et cum disciplina subditos sibi regant atque custodia
Abbreviated transcription (Latin):
nifestat. parabit u̾bum: ⁊ sic dep̃catꝰ exaudietur:
⁊ ꝯscruabit disciplinã. ⁊ tẽ respondibit. De scĩs
doctorib dic̃: qͥ ut ad int̾rogata ꝯdigne respond̾e
possint. p̃parant u̾bum ĩ corde suo. ⁊ dep̃cant᷑ do¬
minũ ut ipse eis manifestet reiu̾itatẽ. ⁊ ꝯseruant
digna oꝑatione q̃ ipse iussit eis custodire: Isic me¬
ditando. orando. oꝑando. ꝯdignum int̾rogantibꝰ
se p̃bent responsũ. Sic eñ pauiꝰ discipłm docuit
dic̃ns. Sollicite cura teipsũ ꝓbabilem exbibere d̾o:
oꝑarium inꝯfusibilẽ rect̾e t̾ctantẽ u̾bũ ueritatis.

Expanded text:
audietur, et conservabit disciplinam, et tunc respondebit. » De sanctis doctoribus dicit, qui ut ad interrogata condigne respondere possint, praeparant verbum in corde suo, et deprecantur Dominum, ut ipse eis manifestet rei veritatem, et conservant digna operatione, quae ipsae jussit eis custodire; et sic meditando, orando, operando, condignum interrogantibus se praebent responsum. Sic enim Paulus discipulum docuit, dicens: « Sollicite cura teipsum probabilem exhibere Deo, operarium inconfusibilem, recte tractantem verbum ver
Abbreviated transcription (Latin):
uantia: nͥ qͦd sol ⁊ luna cursusuio denotant: inde
sabb̃m. inde neomeni a. inde phase. inde uenteco
celebrant᷑: ut intelligamꝰ oĩa a do ordinabilit̃ esse
ꝯstituta.⁊ maxime illi hoc placere. qͦscdm ordinem
⁊ rationem fit. Iõs hoĩes de solo ⁊ ex t̾ra unde creatꝰ
ẽ adam: ⁊ ĩ multi tudine discipline adimpletꝰ scĩa

Expanded text:
vantia, nisi quod sol et luna cursu suo denotant? Inde vantia, nisi quod sol et luna cursu suo denotant? Inde Sabbatum, inde Neomeniae, inde Phase, inde Pentecoscelebrantur, ut intelligamus omnia a Deo ordinabiliter esse constituta, et maxime illi hoc placere, quod secundum ordinem et rationem fit. « Et omnes homines de solo et ex terra, unde creatus est Adam. In multitudin
Abbreviated transcription (Latin):
te dies diemstiꝑat. ⁊ it̃m lux lucẽ. ⁊ annꝰ annuma
sole: A dñi scĩa separati st. fact̾o sole ⁊ p̃ceptum
dentiam. qm̃ nullã ĩrerũ dissimilitudine habu
flectit᷑ ad aqͥlonem. lustrans uniu̾sa circuitu suo. ⁊
luminaribꝰ minoribꝰ radiis scis p̃stat splendore dis¬
cernẽs tp̃ra dies ⁊ annos qͥa ĩ estate longiores ⁊ clari¬
ores dies reddit qm hyeme. ⁊ annũ lunȩ ⁊ cȩtͥoꝵ sydũ
fac̃ int̾ se ordinabilit differentiã hr̃e: qͥ ad hoc c̃atꝰ
ẽ cũ cęt̃is sydibꝰ ut eẽnt ĩ signa ⁊ tp̃ra ⁊ dies ⁊ annos.
⁊ hõibꝰ qͥ legem dĩ accept᷑i forent certa festiuitatum
demonstrarent tp̃ra. Unde sequit᷑. Et immutauit
tp̃ra ⁊ dies festos ipsoꝵs. ⁊ ĩ illis dies festos celebraue¬
runt ad horam: ⁊ ex ipsis exaltauit ⁊ magrifica¬
uit ds. ⁊ exposuit in iũm dierum. Qd enĩ aliud
dñs ĩ lege p̃cepit de dierũ m̃sium ⁊ annoꝵ obser¬

Expanded text:
re dies diem superat, et iterum lux lucem, et annus annum a re dies diem superat, et iterum lux lucem, et annus annum a sole? A Domini scientia separati sunt facto sole et praeceptum dentiam, quoniam nullam in rerum dissimilitudine habuiflectitur ad aquilonem, lustrans universa circuitu suo, et luminaribus minoribus radiis suis praestat splendorem, discernens tempora, dies et annos, quia in aestate longiores et clariores dies reddit quam hieme, et annum lunae et caeterorum siderum facit inter se ordinabiliter differentiam habere: quia ad hoc creatus est cum caeteris sideribus, ut essent in signa, et tempora, et dies, et annos, et hominibus qui legem Dei accepturi forent, certa festivitatum demonstrarent tempora. Unde sequitur: « Et immutavit tempora, et dies festos ipsorum, et in illis dies festos celebraverunt ad horam. Ex ipsis exaltavit et magnificavit Deus, et exposuit in numerum dierum. » Quid enim aliud Dominus in lege praecepit de dierum, mensium et annorum obser
Abbreviated transcription (Latin):
tis p̃dicatoribꝰ seqͥtur. Precordia fatui qͣsi rota carri:
⁊ qͣsi axis u̾satilis cogitatꝰ iliiꝰ. Sic̃ gͦ rota carri ⁊ ariͦ
usatilis instabili motu a sũmis ad una. ab imis ad
suꝑiora se u̾g̃: sic stultors p̃cordia. ⁊ hereticorũ co¬
lud cogitant agc̃. ⁊ docent: nec aliqͥd apd̃ eos fixũ ⁊
stabile manet. s semꝑ uario mͦ mutant᷑. Unde de
eis scͥptum ẽ. Stultꝰ ut luna mutat᷑. Iitem. Cor in¬
quit stultoꝵs dissimile erit. E quus emissariꝰ. sic̃
amicꝰ subsaimator sub õĩ sup̾sedente humit. Com¬
parationem elegantẽ irrational animantis ad stul¬
tum amicũ faẽ. Qͥa sic̃ ĩ bruto ium̃to milla ẽ ratio:
ita & ĩ falso amico nulꝰ ẽ eqͥtatis ordo. Sic̃ enime¬
quus lasciutis ⁊ suꝑbiens. himntu suo ñ discernit
int̃ uerũ dñm ⁊ alienũ. sic stultꝰ &e dcrisor ñ dis¬
ceruit spc̃i fuo nt̃ hypocͥtam ⁊ fidelem amicũ. s
ꝑons officia. m̃tis eq̃lit̾ utriq pandit secreta. Qa.¬

Expanded text:
 Praecordia fatui quasi rota carri, et quasi axis versatilis cogitatus illius. » Sicut ergo rota carri et axis versatilis instabili motu a summis ad ima, ab imis ad superiora se vergunt, sic stultorum praecordia, et haereticorum coillud cogitant, agunt, et docent, nec aliquid apud eos fixum et stabile manet, sed semper vario modo mutantur. Unde de eis scriptum est: « Stultus ut luna mutatur . » Et item: « Cor, inquit, stultorum dissimile erit . » « Equus emissarius sicut amicus subsannator, sub omni supra sedente hinnit. » Comparationem elegantem irrationalis animantis ad stultum amicum facit, quia sicut in bruto jumento nulla est ratio, ita et in falso amico nullus est aequitatis ordo. Sicut enim equus lascivus et superbiens hinnitu suo non discernit inter verum dominum et alienum, sic stultus et derisor non discernit spiritu suo inter hypocritam et fidelem amicum; sed per oris officia, mentis aequaliter utrique pandit secreta. « Qua
Abbreviated transcription (Latin):
Punqͥd iniqͥtas apud dm̃: Absit. Iñ muttopꝰ
Aninqͥt ñ ht̃ potestatem figuiꝰ iuti ex eadem
massa facere aliud qͥdemuas in honorẽ: aliud
uͦ ĩ ꝯtumeliam: Magna ẽ iniqͥtas ⁊ p̃sumptio
respondẽ in aduersis hoĩem do:iniquum tͦto:
malum bono. imꝑitum ꝑfect̾o: infirmũ fortissime
corrtiptibilem incorrupto: unmortali mortalem:
seruum neqm dño oꝑtimo: creat᷑am ꝯditori. In pote¬
state enĩ auet̾oris ẽ qͣlem uelit ꝯdere creattiram. ũi
& ds cũ õs ex uno atq ex eadem massa simꝰ in suib̾a.
⁊ euncti peccõres. aliis miscreret᷑ :⁊ alios despicre. si
tññsine iusticia. Infigło erm homine tm̃ ẽ uolun¬
tas iuxta lib̃m arbitͥum: in do aut̃ uniuersorum

Expanded text:
nunquid iniquitas apud Dnunquid iniquitas apud Dnon habet potestatem figulus luti, ex eadem massa facere aliud quidem vas in honorem, aliud vero in contumeliam? Magna est iniquitas et praesumptio respondere in adversis hominem Deo, iniquum justo, malum bono, imperitum perfecto, infirmum fortissimo, corruptibilem incorrupto, immortali mortalem, servum nequam Domino optimo, creaturam conditori. In potestate enim auctoris est, qualem velit condere creaturam. Unde et Deus cum omnes ex uno, atque ex eadem massa simus in substantia, et cuncti peccatores, aliis miseretur, et alios despicit, sed non tamen sine justitia; in figulo enim homine tantum est voluntas juxta liberum arbitrium, in Deo a
Abbreviated transcription (Latin):
atq ꝯsumpsit. Ido dic̃. Iꝯu̾tit illos a separatione
ipsoꝵs:. qͥa sua disctione illos distinxit. qͥbꝰ ꝓb̃nsa¬
ct̃is p̃mia ꝯdigna daret.⁊ qͥbꝰ ꝓmalefact̾is. ita tormn¬
ta rependet. In manu gͦ potenti. sũmꝰ artiferoꝑis
sui iuxtauoluntatẽ stiã distinet̾ionẽ ꝯgrtiam efe¬
cit. Unde subiungit᷑. Quasi lutum figuli ĩmaii
ipsiꝰ plasmare ittd ⁊ cdispon̾e. Os̃ iue eiꝰ scdm disgo¬
sitionem eiꝰ. Sic hõ ĩ manuilliꝰ qͥse fec̃. reddet u
scdmuoluntatẽ suam fingit ac format. nec ẽ qͥ
possit resistere uoluntati eiꝰ: nec tñ eũ qͥsqͣm imꝰ¬
Unde apłs de p̃scĩa di ⁊ potestate ĩ epła adioma¬
nos disputans. in exemplum ia cob ⁊ esau assumen¬
do. qͦmͦ unum scđm p̃scientiam suam elegerit.
alt̾m scđm iudicium deseru̾it: ne aliqͥs iniꝰte
fcm̃ ẽẽ credet. int̾ cȩt̾a sic ait. Qͥd gͦ dicemus:

Expanded text:
atque consumpsitatque consumpsitipsorum, » quia sua discretione illos distinxit, quibus pro benefactis praemia condigna daret, et quibus pro malefactis justa tormenta rependeret. In manu ergo potenti summus artifex operis sui juxta voluntatem suam distinctionem congruam effecit. Unde subjungitur: « Quasi lutum figuli in manu ipsius, plasmare illud et disponere. Omnes viae ejus secundum dispositionem ejus; sic homo in manu illius, qui se fecit, et reddet illi secundum voluntatem suam fingit ac format, « nec est qui possit resistere voluntati ejus: » nec tamen eum quisquam injde praescientia Dei et potestate in Epistola ad Romanos disputans, in exemplum Jacob et Esau assumendo, quomodo unum secundum praescientiam suam elegerit, alterum secundum judicium deseruerit, ne aliquis injuste factum esse crederet, inter caetera sic ait: « Quid ergo dicemus?
Abbreviated transcription (Latin):
di. nec ãliqͥd ĩ rerumunuisitate ꝯfusum ⁊ mordi¬
natum eẽ: ⁊ hoĩes inqͥt õs de solo ⁊ ex t̾ra subaudit᷑.
fecit. Qͥa ꝓthoplastum parentẽ nr̃m exlimo t̃rȩ
formauit. unde om̃e genꝰ hõtũ originẽ dux̃. S
pꝰqͣm ipsi multiplicari cȩpert̃ :⁊ qͥdam illoꝵ uariis er¬
rorib ⁊ peccatis se obligauert̃: disc̾u̾it int̾ eos. ⁊ sepa¬
rauit illos ab eiꝰ qͥ ĩsua fide ⁊ itieia ꝑstitert̃. ⁊ eos qͥ
digni fuert̃ bndix̃. illos uͦ qͥ impie gessert̃. et̾na
maledict̾ione reos iꝰte damnatut. Unde scͥptura
sacͣ nũat. abel. enos. enoch. noe. abrahã. ysaac.
⁊ iacob. ⁊ cętͥos scõs qͥ diumo cultui rite insistebañ.
i uera feligione uni do deuote seruiebant: illos
autem qͥ deserentes uerum dm̃. falsis deseruiehs
idolis.⁊ multiplicibꝰ scelerib semetipsos obnorios
fecert̃. partim diluuio. partĩ pestilentia ⁊ clade.
iueratiũ cultoꝵ digladio ⁊ deuastatione deleur.

Expanded text:
Dei, nec aliquid in rerum universitate confusum et inordinatum esse. « Et homines, inquit, omnes de solo et ex terra, » subauditur, fecit. Quia protoplastum parentem nostrum ex limo terrae formavit, unde omne genus hominum originem duxit. Sed postquam ipsi multiplicari coeperunt, et quidam illorum variis erroribus et peccatis se obligaverunt, discrevit inter eos, et separavit illos ab eis, qui in sua fide et justitia perstiterunt; et eos qui digni fuerunt, benedixit: illos vero qui impie gesserunt, aeterna maledictione reos juste damnavit. Unde Scriptura sacra numerat Abel, Enos, Enoch, Noe, Abraham, Isaac, et Jacob, et caeteros sanctos, qui divino cultui rite insistebant, et vera religione uni Deo devote serviebant. Illos autem qui deserentes verum Deum, falsis deserviebant idolis, et multiplicibus sceleribus semetipsos obnoxios fecerunt, partim diluvio, partim pestilentiae clade, et veracium cultorum Dei gladio et devastatione delevit
Abbreviated transcription (Latin):
tem:⁊ fluctꝰ seui maris ꝯculcantẽ lib̾at᷑. ⁊ ad por¬
tam salutis ꝑducit᷑. Hõ sensatꝰ credit legid̃r: et:
ler illi fidelis. Si ille sensatꝰ ⁊ sapiens ẽ qui credit
ĩ illa ulla inqtitt iniqͥtas. s plena felicitas. Lex
enĩ dm̃ iuxta psalmographi sententiam. ẽ irrep̃¬

Expanded text:
i maris conculcantem liberabitur, et ad portum salutis perducetur. « Homo sensatus credit legi Dei, et lex illi fidelis. » Si ille sensatus et sapiens est, qui credit s est, et non est in illa ulla iniquitas, sed plena felicitas. Lex enim Domini, juxta Psalmographi sententiam, est irrep
Abbreviated transcription (Latin):
alitm ipse moueat᷑. nͥ eã qntũ in se ẽ eẽ de frĩs
m̃te depulerit. Postremũ illud ẽ qͦd gñale ui¬
tioꝵ õium ꝑemptoriũ ẽẽ ñ dubium ẽ: ut se de
hoc mundo edat cotidie migͥturum: q̃ ꝑsuasio
ñ solũ nullã in corde tͥsticiã reside ꝑmituit: ue¬
rum etiã uniu̾sos cõcupiscentiarũ ac peccatoꝵ
dinem irȩ atq discordiȩ. nec pati pot̾it nec in
lium in uno õs.⁊ in oĩbꝰ unũ excipiendã doctͥ¬
nam ut ex fide ⁊ oꝑibꝰ doctrina sit elara:.
ili a itiuentute tua gcipe doctͥnam. & usq.iii.
ad canos inuenies sapĩam. Hinc &e in ꝓubus

Expanded text:
alium ipse moueatur, nisi eam, quantum in se est, etiam de fratris alium ipse moueatur, nisi eam, quantum in se est, etiam de fratris mente depulerit. postremum illud est quod generale uitiorum omnium peremptorium esse non dubium est, ut se de hoc mundo credat cotidie migraturum. quae persuasio non solum nullam in corde tristitiam residere permittet, uerum etiam uniuersos concupidinem irae atque discordiae nec pati poterit nec inflium, in uno omnes, et in omnibus unum, excipiendam doctrinam, ut ex fide et operibus doctrina sit clara. « Fili, a juventute tua excipe doctrinam, et usque ad canos invenies