comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
suas dormicudũ inter mcdioᷤ
lcros. duos significantes aduentus:
scd ubi sit dormieudũ non diximus.
Tercius cium quidã aduentus est mc¬
dius inter illos: in quo delectabiliter
dormuint qui cum norunt. Illi cram
duo manifesti sunt: sed non iste. In
priore quidẽ in terris uisus. et cum ho¬
minib conuersatus est: quando sicut
ipse testatur. et uiderunt et oderunt.
On posteriore ucro iidebit omins caro
salutare dei nostri: et uidebunt in quẽ
transfixerunt. Medius occultus est:
in quo soli cum in scipsis uident ele¬
cti et salucfiunt animc corũ. In pͥmo
ergo uenit in carne. et infirmitate:
in hoc medio in spiritu et uirtute: in
ultumo in gloria et maiestate. Per uir¬
tutem enim peruenitur ad gloriam:
quia dñs uirtutum ipse est rex glorie.
Item alibi ait idem propheta: ut inde¬
rem uirtutem tuã et gloriã tuã. Ad¬
uentus siquidem iste medius: uia q̃¬
dam est per quam a primo ueniatur ad
ultunum. In primo xp̃s fuit redemptio

Expanded text:
suas, dormiendum inter medios suas, dormiendum inter medios cleros, duos significantes adventus: sed ubi sit dormiendum non diximus. Tertius enim quidam adventus est medius inter illos; in quo delectabiliter dormiunt qui eum norunt. Illi enim duo manifesti sunt, sed non iste. In priori quidem in terris visus, et cum hominibus conversatus est; quando, sicut ipse testatur, et viderunt, et oderunt . In posteriore vero videbit omnis caro salutare Dei nostri ; et videbunt in quem transfixerunt . Medius occultus est, in quo soli eum in seipsis vident electi, et salvae fiunt animae eorum. In primo ergo venit in carne et infirmitate; in hoc medio, in spiritu et virtute; in ultimo, in gloria et majestate. Per virtutem 729 enim pervenitur ad gloriam: quia Dominus virtutum ipse est Rex gloriae . Et item alibi ait idem propheta: Ut viderem virtutem tuam, et gloriam tuam . Adventus siquidem iste medius, via quaedam est, per quam a primo venitur ad ultimum. In primo Christus fuit redemptio
Abbreviated transcription (Latin):
passionc. Imitcmur. quoad possumuᷤ
cum qui sic dilexit paupertatem. ut
quãius in manu cius essent fines ter¬
re. tamcu non habucrit ubi caput re¬
clinarct: ita ut discipulos adherentes
ci legamus famc cõpulsos. spicas ma¬
nib confricasse. cum per sata transi¬
rent: quiq tanquã ons. ad occisio¬
nem ductus est. et sicut agnus coram
tondente se obunituit. et non aperint
os suũ: quem et super lazarũ et super
ciuitatem fleuisse. et in orationib
pernoctasse legunus. risisse uero. aut
iocasse nusquã: qui sic esurunt iusti¬
ciam. ut cum propria non haberet.
tantam pro peccatis nr̃is a scipso exc¬
gerit latisfactionẽ: unde in cruce ni¬
chil aliud quã iusticiam sitiebat. qui
pro inumicis mori non dubitauit. ⁊
orauit pro crucifixorib sus: qͥ pecta¬
tũ non fecit. et impolita libi ab aluis
patienter audinnt: qui pro reconcili¬
andis sibi peccatoribus tanta sustinuit.
qui dcargentaucrint pennas

Expanded text:
passione. Imitemur, quoad possumus, passione. Imitemur, quoad possumus, eum qui sic dilexit paupertatem, ut, quamvis in ejus manu essent fines terrae, tamen non habuit ubi caput reclinaret ; ita ut discipulos adhaerentes ei legamus fame compulsos spicas manibus confricasse, cum per sata transirent : quique tanquam ovis ad occisionem ductus est, et sicut agnus coram tondente se obmutuit, et non aperuit os suum : quem et super Lazarum et super civitatem flevisse , et in orationibus pernoctasse legimus ; risisse vero aut jocasse nusquam: qui sic esurivit justitiam, ut cum propria non haberet, tantam pro peccatis nostris a seipso exegit satisfactionem. Unde in cruce nihil aliud quam justitiam sitiebat, qui pro inimicis mori non dubitavit, et oravit pro crucifixoribus suis: qui peccatum non fecit, et imposita sibi ab aliis patienter audivit, qui pro reconciliandis sibi peccatoribus tanta sustinuit. qui deargentaverunt pennas
Abbreviated transcription (Latin):
et orationem. Alioquin miscricordia
illorũ nulla est: et misericordiã conse¬
quitur nullam. Item sunt. qui peccata
sua sic confitentur. ut uideri possent. ex
desiderio mundandi cordis id agere.
oĩa cim in confessione lauantur:
nisi quod ea que ipsi sponte dicũt alus.
ab alus patienter audire non possũt.
Qui si uere mundari desiderarent ut
uidentur. non irritarentur: sed haberẽt
cis gratiam. qui suas illis maculas
demonstrarent. Sunt et alii. qui si ui¬
derint quempiã. uel leuiter scandali¬
satum. ualde solliciti sunt. quomodo
cũ in pacem reducere possint: et uide¬
rentur pacifici. nisi quod eorũ cõmo¬
tio si forte quicquã contra cos factum
dictũ ue iudebitur. tardius unmcrsis
poterit difficiliusq sedari. Qui nimi¬
rum si nere paccm diligerent: hauddu¬
bium quin cam quererent sibiipsis.
Dcargentemus igitur pennas nostras
in christi connersatione: sicut et mar¬
tyres sancti. laucrunt stolas suas in ci

Expanded text:
et orationem. Alioquin misericordia et orationem. Alioquin misericordia eorum nulla est, et misericordiam consequuntur nullam. Item sunt qui peccata sua sic confitentur ut videri possent ex desiderio mundandi cordis id agere omnia enim in confessione lavantur, nisi quod ea, quae ipsi sponte dicunt aliis, ab aliis patienter audire non possunt: qui si vere mundari desiderarent, ut videntur; non irritarentur, sed haberent eis gratiam, qui suas illis maculas demonstrarent. Sunt et alii qui si viderint quempiam vel leviter scandalizatum, valde solliciti sunt quomodo eum in pacem reducere possint; et viderentur pacifici, nisi quod eorum commotio, si forte quidquam contra eos factum dictumve videbitur tardius universis poterit difficiliusque sedari: qui nimirum si vere pacem diligerent, haud dubium quin eam quaererent sibiipsis. 7. Deargentemus ergo pennas nostras in Christi conversatione, sicut et martyres sancti laverunt stolas suas in ejus
Abbreviated transcription (Latin):
esse non arbitror. quibus consolatio
Alu tam uchemcnter. contra aliorum
delicta zclantur ut uderi possent esu¬
rire et sitirc iusticiã. si esset apud eos.
de suis quoq peccatis idem iudicium:.
sed nũc pondus et pondus utrumq
abhominatio est apud dcum. Nã con¬
tra alios. tam impudenter quã ĩma¬
niter estuant: scipsos tam insipienter
quam inutiliter palpant. Sunt alu
miscricordes. de his que ad ipsos non per¬
tincut: qui scandalisantur. si non da¬
tur omnibz abundanter sic tamcn ut
ipsi. ne in modico quidem grancutur.
Qui si miscricordes essent. de suo face¬
re deberent miscricordiã: si non possũt
de terrena substantia. de uoluntate bo¬
na darent. his qui contra cos forte pec¬
cart uiderentur indulgentiã. darent
dulcc signum. uerbũ bonũ quod est
super datũ optimũ: ut eorum incrites
ad penitentiam prouocarent. Ocmq
et his et omnib quos in peccato esse
cognoscerent: compassionẽ imperiderẽt.

Expanded text:
esse non arbitror, quibus 728 consolatio esse non arbitror, quibus 728 consolatio Alii tam vehementer contra aliorum delicta zelantur ut videri possent esurire et sitire justitiam, si esset apud eos de suis quoque peccatis idem judicium; sed nunc pondus et pondus, utrumque abominatio est apud Deum . Nam contra alios tam impudenter quam inaniter aestuant: seipsos tam insipienter quam inutiliter palpant. 6. Sunt alii misericordes de his quae ad ipsos non pertinent; qui scandalizantur, si non datu omnibus abundanter, sic tamen, ut ipsi ne in modico quidem graventur: qui si misericordes essent, de suo facere deberent misericordiam; si non possent de terrena substantia, de voluntate bona darent his qui forte contra eos peccare viderentur, indulgentiam; darent dulce signum, verbum bonum, quod est super datum optimum, ut eorum mentes ad poenitentiam provocarent. Denique et his, et omnibus quos in peccato esse cognoscerent, compassionem impenderent,
Abbreviated transcription (Latin):
mttitur quã datur: unde et presenti
tempore. enraciatum est. quoniã ipso¬
rum est regnũ celorũ: cum in ceteris
dicatur. hereditabunt. consolabũtur
et sunilia. Uidemus autem pauperes
aliquos. qui si ueram haberent pauꝑ¬
tatem non adeo pusillanimes ĩucni¬
rentur et triltes: utpote reges. ⁊ reges
celi. Sed hi sunt qui pauperes esse no¬
lunt. co tamcu pacto. ut nichil cis de¬
sit. et sic diligunt paupertatẽ. ut mul¬
lam mopiã patiantur. unt ⁊ alii
mites: sed ꝙͣdiu niihil dicitur. uel
agitur uisi pro eorum arbitrio. Pate¬
bit autem. quã longe sint a uera mã¬
suctudiuie: si leuis oriatur occasio.
Hec mansuctudo. quomͦ hereditabit.
que ante hereditatcm deficit: Alios
quosqz lugentes indo: sed si de corde
procederent ille lacric. non tam faci¬
le ilico soluerentur in risum. Nunc
auteui. cum abindantius ociosa et
scurrilia uerba profluant. quã prius
lacrune: lacrimas hunismodi. de his

Expanded text:
mittitur, quam datur. Unde et praesenti mittitur, quam datur. Unde et praesenti tempore enuntiatum est: Quoniam ipsorum est regnum coelorum: cum in caeteris dicatur: Haereditabunt, consolabuntur, et similia . Videmus autem pauperes aliquos, qui si veram haberent paupertatem non adeo pusillanimes invenirentur et tristes, utpote reges, et reges coeli. Sed hi sunt qui pauperes esse volunt, eo tamen pacto, ut nihil eis desit, et sic diligunt paupertatem, ut nullam inopiam patiantur. Sunt et alii mites, sed quandiu nihil dicitur, vel agitur nisi pro eorum arbitrio; patebit autem quam longe sint a vera mansuetudine, si levis oriatur occasio. Haec mansuetudo quomodo haereditabit, quae ante haereditatem deficit? Alios quoque lugentes video: sed si de corde procederent illae lacrymae, non tam facile illico solverentur in risum. Nunc autem cum abundantius otiosa verba et scurrilia profluant, quam prius lacrymae; lacrymas hujusmodi de his
Abbreviated transcription (Latin):
a nobis ipsis. et ab infirmitate ꝓpria:
postcriore calcamus gloriã mundi. ⁊
hanc ab illo discuus qui cxmanut
sc ipsum. formã scrui accipicns. qui
et iam quesitus in regnũ fugit: que¬
situs ad tanta probra et ignomimo¬
sum suppliciũ crucis sponte obtulit sc¬
ipsum. Sint ergo si dormirc uolumus
uiter medios cleros. idest duos aducutꝰ.
penne nostre deargentate: ut illam sci¬
licet uirtutũ formã tencamus. quã¬
et uerbo et exemplo. cõmendauit xp̃s.
presens in carnc. An argento siquidẽ
non incongruc intelligitur humani¬
tas eius: sicut in auro diuinitas. Gĩs
itaq nirtus nostra. tam longe est a
uirtute ucra. quã longe est ab ca for¬
ma: et omins penna nostra. ad nichi¬
lum nalet si non fucrit deargentata.
Magna quedam penna est pauperta¬
tis: qua tam cito uolatur in regnũ
celorum. Nam in aliis uirtatibz que
sequũtur promissio futuro tempore
indicatur. paupertati non tam pro¬

Expanded text:
a nobis ipsis, et ab infirmitate propria: a nobis ipsis, et ab infirmitate propria: posteriore calcamus gloriam mundi, et hanc ab illo discimus, qui exinanivit semetipsum, formam servi accipiens , qui etiam quaesitus in regnum, fugit; quaesitus ad tanta probra et ignominiosum supplicium crucis, sponte obtulit semetipsum. Sint ergo, si dormire volumus inter medios cleros, id est duos adventus, pennae nostrae deargentatae : ut illam scilicet virtutum formam teneamus, quam verbo et exemplo commendavit Christus praesens in carne. In argento siquidem non incongrue intelligitur humanitas ejus, sicut in auro divinitas. 5. Omnis itaque virtus nostra tam longe est a vera virtute, quam longe est ab ea forma: et omnis penna nostra ad nihilum valet, si non fuerit deargentata. Magna quaedam penna est paupertatis, qua tam cito volatur in regnum coelorum. Nam in aliis virtutibus quae sequuntur, promissio futuro tempore indicatur: paupertati non tam pro
Abbreviated transcription (Latin):
ras: iudicem expectent. uel magis ti¬
nicant. a quo cum ipso principe suo
foras cicientur et ipli. Ros autẽ si
perfecte indicamur nunc. securi sal¬
uatorẽ expectemus dominũ nostrũ
icsũ xp̃m: qui reformabit corpus
humilitatis nr̃e. configuratũ cor¬
pori claritatis suc. Tunc fulgebũt
usti. ita ut uidere possunt. docti pari¬
ter et indocti: fulgebunt crã sicut sol
in regno patris corum. Erit autem
claritas solis septempliciter idest sicͥ
lux septem dicrum. Adueniens crũ
saluator reformabit corpus humi¬
litatis nr̃c. configuratũ corpori clã¬
ritatis suc: si tamen prius fucrit cor
rcformatum. et configuratũ humi¬
litati cordis ipsius. propter quod ⁊
dicebat. Discite a me. quia mitis sum
et humilis corde. Considera sanc ĩ his
uerbis. qm humilitas duplex est: alte¬
ra cognitionis. altera affectionis. que
hic dicitur cordis. Hriore sognoscunꝰ
quam nichil sumus. et hanc discimꝰ

Expanded text:
ras, judicem exspectent, vel magis tiras, judicem exspectent, vel magis timeant, a quo cum ipso principe suo foras ejicientur et ipsi. Nos autem si perfecte judicamur nunc, securi Salvatorem exspectemus Dominum nostrum Jesum Christum, qui reformabit corpus humilitatis nostrae, configuratum corpori claritatis suae . Tunc fulgebunt justi, ita ut videri possint docti pariter et indocti: fulgebunt enim sicut sol in regno Patris eorum . Erit autem claritas solis septempliciter , id est, sicut lux septem dierum. 4. Adveniens enim Salvator reformabit corpus humilitatis nostrae, configuratum corpori claritatis suae; si tamen prius fuerit cor reformatum, et configuratum humilitati cordis ipsius. Propter quod et dicebat: Discite a me quia mitis sum et humilis corde . Considera sane in his verbis, quoniam humilitas duplex est: altera cognitionis, altera affectionis, quae hic dicitur cordis. Priore cognoscimus quod nihil sumus; et hanc discimus
Abbreviated transcription (Latin):
scruabunt: Nunquid semꝑ abscondẽt.
Uerct cum manifesta crunt abscon¬
dita cordis. Que ncro fucruit osten¬
tata. non comparebunt. Hinc est qͦd
ueniente dño. fatuarũ uirginũ lam¬
pades exunguntur: et qui rcceperũt
mercedem suam a dño nesciuuitur. Pro¬
pterca dico uobis carissimi. utile cst
abscondere magis quã ostentare si qͥd
habeinus bom ÷ sicut et mendici cũ cle¬
mosinam petunt. non preciosas nesteͤ
ostendunt. scd scimimida incubra. aut
ulcera si habueruit. ut citius ad miss¬
ricordiam. identis animus incinetͤ
Quam regulam publicanus ille
scruauit multomeluis phariseo: El
ideo descendit iustificatus ab illo. idest
pre illo. Tempus est frẽs: ut iudiciũ
incipiat a domo dei. Quis finis corũ.
qui non obediunt cuangelio: quod
idiciũ his qui in hoc iudicio non re¬
surgunt. Quitũq cnim indicari dis¬
simulant co iudicio quod muinc est in
quo princeps huius mundi. cicitur fo¬

Expanded text:
servabunt? Nunquid semper abscondent? servabunt? Nunquid semper abscondent? Veniet cum manifesta erunt abscondita cordis; quae vero fuerint ostentata, non comparebunt. Hinc est quod veniente Domino fatuarum virginum lampades exstinguuntur : et qui receperunt mercedem suam , a Domino nesciuntur. Propterea dico vobis, charissimi, utile est abscondere magis quam ostentare, si quid habemus boni; sicut et mendici cum eleemosynam petunt, non pretiosas vestes ostendunt, sed seminuda membra, aut ulcera, si habuerint, ut citius ad misericordiam videntis animus inclinetur. Quam regulam Publicanus ille servavit multo melius Pharisaeo, et ideo descendit justificatus ab illo id est prae illo. 3. Tempus est, fratres, ut judicium incipiat a domo Dei. Quis finis eorum qui non obediunt Evangelio? quod judicium his in hoc judicio non resurgunt? Quicunque enim judicari dissimulant eo judicio quod nunc est, in quo princeps hujus mundi ejicitur fo
Abbreviated transcription (Latin):
quã solus homum̃ crror facit. aut
magis reputat preciosam: Demq si
restra sunt hec. tollite ca nobiscũ: sc̃d
homo cũ intcricrit non sumct ommia.
neq descendet cũ eo gloria cius. Utre cr¬
go duitic non opes sunt. scd uirtutes:
quas sccũ conscicutia portat. ut in per¬
petuũ diues fiat. De gloria qͦq dicit
apostolus. Oloria nostra hec est testuno¬
niũ conscientie nostre. Hec est utiq ue¬
ra gła: que est a spiritu ncritatis. Ipse
cnim spiritus testuuoniũ prhibet spi¬
ritui nostro: quod filu dei sumus. Glã
utro quã ab inuiccm accipiunt. qͥ glãm
que est a solo deo non requirunt. uana
est: quoniã nam filu hominũ. Insipi¬
ens tu qui inerces congregas in saccũ
pertusum. qui thesaurũ tuũ alicno
in ore constitins: ignoras quod archa
ista non clauditur. ncc scras habrt
Quanto nclius sapunt. qͥ thesau¬
rũ suũ ipsi sibi scruant. alus non
committunt. Uerum nunquid sẽper

Expanded text:
quam solus hominum error facit, aut quam solus hominum error facit, aut magis reputat pretiosam? Denique si vestra sunt haec, tollite ea vobiscum. Sed homo, cum interierit, non sumet omnia, neque descendet cum eo gloria ejus. 2. Verae ergo divitiae non opes sunt, sed virtutes: quas secum conscientia portat, ut in perpetuum dives fiat. De gloria quoque dicit Apostolus: Gloria nostra haec est, testimonium conscientiae nostrae . Haec est utique vera gloria, quae est a spiritu veritatis. Ipse enim Spiritus testimonium perhibet spiritui nostro, quod filii Dei sumus . Gloria vero, quam ab invicem accipiunt, qui gloriam quae est a solo Deo non requirunt, vana est, quoniam vani filii hominum. Insipiens tu, qui merces congregas in saccum pertusum, qui thesaurum tuum alieno in ore constituis! ignoras quod arca ista 727 non clauditur, nec seras habet? Quanto melius sapiunt, qui thesaurum suum ipsi servant, aliis non committunt? Verum nunquid semper
Abbreviated transcription (Latin):
ignum est frt̃s ut tota deuo¬
tione domun celebrctis aducu¬
tum: delectati tanta consola¬
tione. stupefacti tanta dignatione. ii¬
flamimati tanta dilectione. Aee uero
solum cogitetis aduentum quo uenit
querere. et saluũ facere qͦd pericrat: sc̃d
et illum inchilominus quo ueniet et
assumct nos ad scipsum. Utinã circa
hos duos aduentus iugi meditationt
uersciim: ruminantes in cordib ue¬
stris quanitũ in priore prestiterit. quã¬
tum promiscrit in sccundo. Utiaam
certe dormiatis inter medios leros.
Hec sunt crum duo brachia sponsi: ĩter
que sponsa dormicus aicbat. Ecua ciiᷤ
sub capite meo: et dextera eias ample¬
xabitur ic Ram in sunstra quidem
cius sicut alibi legunus diuitic ⁊ gio¬
ria: in dextera longiturnitas nitc.
On sinstra cius inquit diuitic ⁊ głã.
Filii adam. genus auarũ et ambitio¬
sum. audite. Quid nobis cũ terrens
diuitus. et gloria tempor ali: que nec
uerc nec uestre sunt: Qurũ et argen¬
tum nonne terra est rubra et alba.

Expanded text:
ignum est, fratres, ut tota cum devotione Domini celebretis Adventum, delectati tanta consolatione, stupefacti tanta dignatione, inflammati tanta dilectione. Nec vero solum cogitetis adventum, quo venit quaerere et salvum facere quod perierat, sed et illum nihilominus, quo veniet et assumet nos ad seipsum. Utinam circa hos duos adventus jugi meditatione versemini, ruminantes in cordibus vestris, quantum in priore praestiterit, quantum promiserit in secundo! Utinam certe dormiatis inter medios cleros! Haec sunt enim duo brachia sponsi, inter quae sponsa dormiens aiebat: Laeva ejus sub capite meo, et dextera ejus amplexabitur me . Nam in sinistra quidem ejus, sicut alibi legimus, divitiae et gloria: in dextera longiturnitas vitae . In sinistra ejus, inquit, divitiae et gloria. Filii Adam, genus avarum et ambitiosum, audite. Quid vobis cum terrenis divitiis et gloria temporali, quae nec verae, nec vestrae sunt? Aurum et argentum. Nonne terra est rubra et alba,
Abbreviated transcription (Latin):
cripsi duos libros de coniugiis
adulterinis. quantum potui se¬
cundum scripturas cupiens soluere diffi-¬
cillimam questionem: qͦd utrum enoda-¬
tissime fecerim nescio. Immo uͦ non me
ꝑuenisse ad huiꝰ rei ꝑfectionem sentio:
quamuis multos sinus eius aperuerim:¬
stimonia. qđ omnia in sapientia condidi
s uere solus sapienspater. Credimus scrip¬
turis. et ueneramur ipsas diuinas scͥptur.
et neq apicem ullum p̃terire optamus.t¬
mentes ꝑiculum. quia in ipsis diuinis se¬
turis ẽ positum:uȩ detrahentib aut ad¬
dentibus. Uis scire quanta ẽ sapientia p¬
tris: Intuere filium: et uidebis sapienti
patris. Et eadem causa ipse xp̃c dicebat
Qui meuidet. uidet et patrẽ: Hoc est in
me uidet eius sapientiam. eiꝰ laudat uir¬
tutem: illum glorificat. qui me tantum
ac talem genuit ante omnia scł̃a. Unus
unũ. solus solum: Non querens maderi
unde faceret:non in auxiliũ aliquẽ acc¬
piens: S ut nouit ipse sua uirtute et

Expanded text:
Scripsi duos libros de coniugiis adulterinis, quantum potui, secundum scripturas cupiens soluere difficillimam quaestionem. quod utrum enodatissime fecerim, nescio; immo uero non me peruenisse ad huius rei perfectionem sentio, quamuis multos sinus eius aperuerimstimonia, quod omnia in sapientia condidit. Sed vere solus sapiens Pater. Credimus Scripturis, et veneramur ipsas Scripturas divinas: et neque apicem unum praeterire optamus, timentes periculum quod in ipsis divinis Scripturis est positum: Vae detrahentibus aut addentibus ! Vis scire quanta est sapientia Patris? Intuere Filium, et videbis sapientiam Patris. Et ea de causa ipse Christus dicebat, Qui me vidit, vidit et Patrem : hoc est, in me ejus videt sapientiam, ejus laudat virtutem; illum glorificat, qui me tantum ac talem genuit ante omnia saecula, unus unum, solus solum. Non quaerens materiam unde faceret, non in auxilio aliquem accipiens, sed ut novit ipse sua virtute et
Abbreviated transcription (Latin):
lectissime dulcici: non dar¬
daui respondere interro¬
gationibus tuis. ꝑ pascha
hoc anno quo dominicus eius fuit tercio
ras tuȩ dilectionis accepi. Post eos autẽ
dies scõs: confestim carthaginem sum pro

Expanded text:
lectissime fili Dulciti, non tardavi respondere interrogationibus tuis. Per Pascha quippe hoc anno, quo Dominicus ejus fuit tertio ras tuae dilectionis accepi. Post eos autem dies sanctos confestim Carthaginem sum pro
Abbreviated transcription (Latin):
hoc appellatum ẽe peccatũ. Quis autẽ fe¬
rat eos obicere nobis. qđ post resurrectio¬
nẽ tales ꝓcessus futuros eẽ dicamꝰ. ut ibi
incipiant homines que hic toluerint.
di mandata complere: qm̃ dicimꝰ ibi omĩ¬
no nullũ futurũ eẽ peccatũ. nec cũ aliqua
peccati cupiditate conflictum: tanquam
ipsi audeant hoc negare: Sapientiã qͦq
et cognitionẽ dei tunc ꝑficim nobis. et
in dño tantam exultationẽ. ut ea sit ple¬
na et uera securitas. quisnegabit. nisi tã
sit auersus auero ut obhoc ad eã ꝑuenire
non possit: Uerum hȩc ñ erunt in p̃cep¬
tis: s in eoꝵ que hic obseruanda sunt p̃¬
mio p̃ceptoꝵ. Quoꝵ quidem p̃ceptoꝵ con¬
temptus illuc ñ ꝑducit ad p̃miũ: s hic
studium p̃cepta seruandi. grã dei tribu¬
it. Quȩ siquid etiam ineis preceptis minꝰ
seruat᷑ ignoscit. ꝓpter qͦd orando dicimꝰ
et fiat uoluntas tua. et dimitte nobis debita

Expanded text:
hoc appellatum esse peccatum. Quis autem fehoc appellatum esse peccatum. Quis autem ferat eos obicere nobis, \'quod post resurrectionem tales processus futuros esse dicamus, ut ibi incipiant homines quae hic noluerint dei mandata complere\', quoniam dicimus ibi omnino nullum futurum esse peccatum nec cum aliqua peccati cupiditate conflictum, tamquam ipsi audeant hoc negare? sapientiam quoque et cognitionem dei tunc perfici in nobis et in domino tantam exultationem, ut ea sit plena et uera securitas, quis negabit, nisi tam sit auersus a uero, ut ob hoc ad eam peruenire non possit ? uerum.haec non erunt in praeceptis, sed in eorum quae hic obseruanda sunt praemio praeceptorum. quorum quidem praeceptorum contemptus illuc non perducit ad praemium, sed hic studium praecepta seruandi gratia dei tribuit. quae si quid etiam in eis praeceptis minus seruatur, ignoscit, propter quod orando dicimus et: fiat uoluntas tua, et: dimitte nobis debita
Abbreviated transcription (Latin):
uersa inoratione ad dm̃ clamat ȩccłia: di¬
mitte nob̾ debita nr̃a: et dimittunt᷑ nobis
ꝑsingulare sacrificiũ propeccatis. Qd̃ a¬
postolus scđm legem loquens: non dubi¬
tauit appellare peccatum. Unde ẽ etiã
illud eiꝰ multo euidentiꝰ. nec aliquo biio
cuiꝰquam ambiguitatis incertũ: obsecra¬
mus pro xp̃o reconciliari deo.eũ qui non
nouerat peccatũ: pronobis p̾eccatũ fec̃:
ut nos simus iusticia dei in ipso. Nam qͦd
superius cõmemoraui depeccato damna¬
uit peccatũ: quia non dictũ ẽ de peccato
suo. potest quispiam sic intelligere. ut
dicat cũ de peccato iudeoꝵ damnasse pec¬
catũ: quia de peccato eoꝵ qui eũ crucifixe¬
runt. factum ẽ ut sanguinẽ suũ in remis¬
sionẽ funderet peccatoꝵ. Hoc uerbo ubi
dicit᷑ ds̃ ipsum xp̃m qui non nouerat pec¬
catũ fecisse pecc̃m. ñ mͥconuenientꝰ uidet᷑ in¬
telligi: ꝙͣ. xp̃m factũ sacrificiũ ꝓpeccatis et ob

Expanded text:
uersa in oratione ad deum clamat ecclesia: diuersa in oratione ad deum clamat ecclesia: dimitte nobis debita nostra, et dimittuntur nobis per singulare sacrificium pro peccatis, quod apostolus secundum legem loquens non dubitauit appellare peccatum. unde est etiam illud eius multo euidentius nec aliquo biuio cuiusquam ambiguitatis incertum: o bsecramus pro Christo reconciliari deo. \'eum qui non nouerat peccatum pro nobis peccatum fecit, ut nos simus iustitia dei in ipso. nam quod superius commemoraui: de peccato damnauit peccatum, quia non dictum est \'de peccato suo\', potest quispiam sic intellegere, ut dicat eum de peccato Iudaeorum damnasse peccatum, quia de peccato eorum, qui eum crucifixerunt, factum est sanguinem suum in remissionem funderet peccatorum; hoc uero, ubi dicitur deus ipsum Christum, qui non nouerat peccatum, fecisse peccatum, non mihi conuenientius uidetur intellegi quam Christum factum sacrificium pro peccatis et ob
Abbreviated transcription (Latin):
peccatum: qͦd fortasse istinon intelligen¬
tes. et calumniandi cupiditate cecati. ꝗͣ
diuersis modis peccati nom̃ inscripturis
scĩs poni soleat ignorantes. peccatũ xp̃i
affirmare nos iactant. Dicimus itaq xp̃m
et nullũ habuisse peccatum nec in anima
nec incarne: et suscipiendo carnẽ insi¬
militudine carnis peccati. de peccato dã¬
nasse peccatum. Quod sub obscure ab apo¬
stolo dictum duob modis soluit᷑. siue qr
rerum similitudines solent earũ nomi¬
nib nuncupari quarũ similes sunt: ut
ipsam similitudinẽ carnis peccati. uo¬
luisse intelligat᷑ apłs appellare peccatũ:
siue quia sacrificia ꝓpeccatis peccata
appellabantur in lege. quȩ omnia figu¬
re fuerunt carnis xp̃i. quod est uerũ et
unicum sacrificium ꝓ peccatis. ñ solum
his quȩ uniuersa in baptismate diluunt᷑.
uerũ etiam his quȩ post ex huius uitȩ in¬
firmitate surrepunt: ꝓpt̃ quȩ cotidie uni¬

Expanded text:
peccatum. quod fortasse isti non intellegenpeccatum. quod fortasse isti non intellegentes et calumniandi cupiditate caecati quam diuersis modis peccati nomen in scripturis sanctis poni soleat ignorantes peccatum Christi adfirmare nos iactant. dicimus itaque Christum et nullum habuisse peccatum in anima nec in carne et suscipiendo carnem in similitudine carnis peccati de peccato damnasse peccatum. quod subobscure ab apostolo dictum duobus modis soluitur: siue quia rerum similitudines solent earum rerum nominibus nuncupari, quarum similes sunt, ut ipsam similitudinem carnis peccati uoluisse intellegatur apostolus appellare peccatum, siue quia sacrificia pro peccatis peccata appellabantur in lege, quae omnia figurae fuerunt carnis Christi, quod est uerum et unicum sacrificium pro peccatis non solum his, quae uniuersa in baptismate diluuntur, uerum etiam his, quae post ex huius uitae infirmitate subrepunt. propter quae cotidie uni
Abbreviated transcription (Latin):
me ipsum non arbitror app̃hendisse: et
paulo post tam̃ qui se negauerat eẽ ꝑfectũ:
quotqͦt gͦ ꝑfecti inquit hoc sapiamꝰ: ut
ri.si se quisq nouerit nondum esse ꝑfectũ.
Quid enim excellentius inueteripopulo
sacerdotib: scĩs: Et tamen eis p̃cepit ds̃ sa¬
crificium ꝓsuis primitus offerre peccatis.
Et quid sanctius in nouo popło apłis: Et
tamen p̃cepit eis dñs in oratione dicere.
dimitte nobis debita nr̃a. Omniũ gͥ pioꝵ
sub hoc onere corruptibilis carnis. et in
istius uitȩ infirmitate gementiũ spes u¬
na est. qͦd aduocatum habemus apud
patrẽ iħm xp̃m iustum: et ipse ẽ exora¬
tio peccatoꝵ nr̃oꝵ. Istum aduocatũ non
habent illi: qui sunt aiustis etiã si sola
ista eẽt differentia in contrariũ longe
discreti. Quem iustũ aduocatũ absit ut
dicamus sicuti isti calumniant᷑ carnis ne¬
cessitate mentitũ: s dicemꝰ cũ insimilitu¬
dine carnis peccati. de peccato damnasse

Expanded text:
me ipsum non arbitror ad prehendisse. et me ipsum non arbitror ad prehendisse. et paulo post tamen, qui se negauerat esse perfectum: quotquot ergo perfecti, inquit, hoc sapiamus, ut ri, si se quisque nouerit nondum esse perfectum. quid enim excellentius in ueteri populo sacerdotibus sanctis? et tamen eis praecepit deus sacrificium pro suis primitus offerre peccatis. et quid sanctius in nouo populo apostolis? et tamen praecepit eis dominus in oratione dicere: dimitte nobis debitanostra. omnium igitur piorum sub hoc onere corruptibilis carnis et in istius uitae infirmitate gementium spes una est, quod aduocatum habemus apud patrem Iesum Christum iustum; et ipse est exoratio peccatorum nostrorum. Istum aduocatum non habent illi, qui sunt a iustis — etiamsi sola ista esset differentia — in contrarium longeque discreti. quem iustum aduocatum absit ut dicamus, sicut ipsi calumniantur, \'carnis necessitate mentitum\', sed dicimus eum in similitudine carnis peccati de peccato damnasse
Abbreviated transcription (Latin):
illic erunt. Si autem fides ei desit: sic ab
illo superatur: ut ipse ibi non sit. Cum ita¬
q iusti om̃s et antiquiores et apłi. ex fide
licet ñ tam ꝑfectę uirtutis in hac uita ẽẽ po¬
tuerint. quam post hanc uitam quȩ futu¬
ra ẽ : tam̃ quicqͥd peccati exhumana infir¬
mitate subrepserit. pietate ipsius fidei con¬
tinuo deleretur: unde fieri potest ut in cõ¬
paratione iniquoꝵ quos damnaturꝰ ẽ ds̃.
iustos eos fuisse dicendum sit. cũ ꝑpiam fi¬
dem tam incontrariũ ab illis impiis sint
remoti. ut clamet apłs. quȩ pars fideli cũ
infideli: S uidelicet noui heretici pela¬
giani. religionis amatores et laudator es
uident᷑ sibi cẽ scoꝵ. si non audeant dicere
imꝑfecte illos fuisse uirtutis. cũ hoc con¬
fiteatur uas electionis: qui considerans
ubi adhuc ẽẽt. et quia corpus qͦd corrum¬
pitur aggrauat animã: non quia iã acce¬
perim ait. aut iam ꝑfectus sim. fr̃s ego

Expanded text:
illic erunt; si autem fides ei desit, sic ab illic erunt; si autem fides ei desit, sic ab illo superatur, ut ipse ibi non sit. Cum itaque iusti omnes et antiquiores et apostoli ex fide licet non tam perfectae uirtutis in hac uita esse potuerint, quam post hanc uitam futura est, tamen quidquid peccati ex humana infirmitate subreperet, pietate ipsius fidei continuo deleretur- unde fieri potest, ut in conparatione iniquorum, quos damnaturus est deus, iustos eos fuisse dicendum sit, cum per piam fidem tam in contrarium ab illis impiis sint remoti, ut clamet apostolus: quae pars fideli cum infideli?—, sed uidelicet noui heretei Pelagiani religiosi amatores et laudatores uidentur sibi esse sanctorum, si non audeant dicere inperfectae illos fuisse uirtutis, cum hoc confiteatur uas electionis, qui considerans ubi adhuc esset et quia corpus, quod corrumpitur, adgrauat animam: non quia iam acceperim, ait, aut iam perfectus sim, fratres, ego
Abbreviated transcription (Latin):
miniam. illi głam. atq ab ipso sumens et
indulgentiam peccatoꝵ. et dilectionẽ recte
factoꝵ: de hac uita liberandus et in consortiũ
cũ xp̃o regnaturoꝵ recipiendus emigrat.
Quare nisi ꝓpter fidem: Quȩ licet sine oꝑi¬
b neminẽ saluat: ipsa ẽ enim non repba fides
quȩ ꝑ dilectionem oꝑat᷑: tamen ꝑ ipsam etiã
peccata soluunt᷑: quia iustus ex fide uiuit.
Sine ipsa uͦ etiam que uident᷑ bona oꝑa: in
peccatũ uertunt᷑. Omne enĩ qͦd nonẽ ex fide:
peccatum ẽ. Et fit ꝓpt̃̾ hanc maximã diffe¬
rentiam. ut cũ dubitante nullo ꝑseuerans
uirginalis integritas conugali castitate
sit potior: tam̃ mulier etiam bisnupta ca¬
cholica. professe uirginiheretice p̃feratur.
Nec ita p̃ferat᷑. ut istamelior sit in dei regno:
s ut illa ibi omnino non sit. Nam et ille quẽ
uelut meliorib descripsimus morib: ad sit
ei fides recta. suꝑat illum alterum: s ambo

Expanded text:
miniam, illi gloriam atque ab ip?o sumens et miniam, illi gloriam atque ab ip?o sumens et indulgentiam peccatorum et dilectionem recte faetorum, de hac uita liberandus et in consortium cum Christo regnaturorum recipiendus emigrat. quare nisi propter fidem? quae licet sine operibus neminem saluat — ipsa est enim non reproba fides, quae per dilectionem operatur —, tamen per ipsam etiam peccata soluuntur, quia iustus ex fide uiuita in peccata uertuntur; omne enim quod non est ex fide, peccatum est. et fit propter hanc maximam differentiam, ut, cum dubitante nullo perseuerans uirginalis integritas coniugali castitate sit potior, tamen mulier etiam bis nupta catholica professae uirgini hereticae praeferatur nec ita praeferatur, ut ista melior sit in dei regno, sed ut illa ibi non sit omnino. nam et ille, quem uelut melioribus descripsimus moribus, si adsit ei fides recta, superat illum alterum, sed ambo
Abbreviated transcription (Latin):
laudabilib moribus si non indm̃ fidem re¬
ctam et catholicam teneat: de hac uita dam¬
nandus abscedat. Alius autem quidẽ oꝑa
bona ex fide recta quȩ ꝑdilectionem oꝑat᷑.
non tamen ita ut ille moratus incontinen¬
tiam suam sustentat honestate nuptiarũ:
coniugii carnale debitum et reddit et repe¬
tit: nec sola ꝓpagationis causa. uerũ etiã
uoluptatis. quamius cũ sola uxore concũ¬
bit. qͦd coniugatis scđm ueniam concedit a¬
postolus: iniurias non tam pacienter accipit.
sed ulciscendi cupiditate fertur iratus. quã¬
uis ut possit dicere sicut et nos dimittimꝰ
debitorib nr̃is rogatus ignoscat: possidet
rem familiarem. faciens inde quidẽ elemo
forensi. tam̃ repetit sua. nempe iste qͥ mori¬
b illo uidetur inferior. propter rectam fidẽ
que illi ẽ indm̃ ex qua uiuit. et scđm quã
in omnib delictis suis se accusat. in omnib
bonis oꝑib laudat dm̃. sibi tribuens igno¬

Expanded text:
laudabilibus moribus, si non in deum fidem relaudabilibus moribus, si non in deum fidem rectam et catholicam teneat, de hac uita damnandus abscedat. alius autem — habens quidem opera bona ex fide recta, quae per dilectionem operatur, non tamen ita ut ille bene moratus incontinentiam suam sustentat honestate nuptiarum, coniugii carnale debitum et reddit et repetit nec sola propagationis causa, uerum etiam uoluptatis quamuis cum sola uxore concumbit, quod coniugatis secundum ueniam concedit aposto- Ius, iniurias non tam patienter accipit, sed ulciscendi cupiditate fertur iratus, quamuis, ut possit dicere: sicut et nos dimittimus debitoribus nostris, rogatus ignoscat, possidet rem familiarem, faciens inde quidem elemosforensi tamen repetit sua — nempe iste qui moribus illo uidetur inferior propter rectam fidem quae illi est in deum, ex qua uiuit et secundum quam in omnibus delictis suis se accusat, in omnibus bonis operibus deum laudat sibi tribuens igno
Abbreviated transcription (Latin):
deoꝵ: sic etiam nos criminosoꝵ compara¬
tione dicamꝰ scõs aliquam exercuisse uir¬
tutem. Absit ut ista dicamꝰ. S aut ñ ualent
intelligere. aut nolunt aduertere: aut calũ¬
niandi studio dissimulant se scire qͦd dicimꝰ
Audiant gͦ uł ipsi: uł potius hi quos idiotas
et ineruditos deciꝑe moliunt᷑. Nr̃ã fides. hoc
est catholica fides. iustos ab iniustis. ñ ope¬
rum s: ipsa fidei lege discernit: quia iustꝰ
ex fide uiuit. ꝑquam discretionem fit. ut
homo ducens uitam sine homicidio. sine
furto. sine falso testimonio. sine appetitu
rei ullius alienȩ parentib honorem debi¬
tum reddens. castus usq ad continentiã ab
omni om̃ino concubitu. etiam comugali. ele¬
mosinarũ largissimꝰ. iniuriarũ pacientissi¬
mus: qui non solum ñ auferat aliena. s nec
sua reposcat ablata. uł etiam uenditis omĩ¬
bus suis erogatisq inpauꝑes. nichil suũ ꝑ¬
priũ possideat: cum suis tamen istis uelut

Expanded text:
daeorum, sic etiam nos criminosorum conparadaeorum, sic etiam nos criminosorum conparatione dicamus sanctos aliquam exercuisse uirtutem\'. absit, ut ista dicamus, sed aut non ualent intellegere aut nolunt aduertere aut calumniandi studio dissimulant se scire quod dicimus. audiant ergo uel ipsi uel potius hi quos idiotas et ineruditos decipere moliuntur. nostra fides, hoc est catholica fides, iustos ab iniustis non operum, sed ipsa fidei lege discernit, quia iustus ex fide uiuit. per quam discretionem fit, ut homo ducens uitam sine homicidio, sine furto, sine falso testimonio, sine appetitu rei ullius alienae, parentibus honorem debitum reddens, castus usque ad continentiam ab omni omnino concubitu, etiam coniugali, elemosynarum largissimus?, iniuriarum patientissimus, qui non solum non auferat aliena, sed nec sua reposcat ablata uel etiam uenditis omnibus suis crogatisque in pauperes nihil suum propriumque possideat, cum suis tamen istis uelut
Abbreviated transcription (Latin):
autem uidemꝰ quod de illa ꝓpħa¬
tum ẽ. Letare sterilis quȩ ñ paris:
erumpe et clama quȩ non parturis:quia
multi filii deserte magisquã gꝰquȩ habet
uirũ: id ẽ magis quam illius ierłm. quȩ
legis quodamm uinculo maritata ẽ: et
seruit cum filiis suis. Tempore igitur ue¬
teris testamenti spm̃ sc̃m in eis qui etiã tẽ
scłm isaac ꝓmissionis filii erant. ñ solũ
adiutorem quod isti suo dogmati sufficere
existimant. uerũ etiam largitorem dici¬
mus fuisse uirtutis. qͦd istinegant. libero
etiam potius arbitrio tribuentes: contra¬
dicentib illis patrib qui sciebant ad dñm
ueraci pietate clamare diligam te dneiur¬
tus mea. Aiunt etiam qͦd om̃s apłi uł pro
phetȩ. non plene scĩ definiant᷑ a nobis. s
incomparatione peioꝵ minus eos malos
fuisse dicamꝰ: et hanc eẽ iusticiam cui ds̃
testimoniũ ꝑhibet: ut quomͦ dicit ꝓpħa
iustificatam sodomã comparatione iu¬

Expanded text:
autem uidemus, quod de illa prophetaautem uidemus, quod de illa prophetatum est: laetare, sterilis, quae non paris, erumpe et exclama, quae non parturis:, quia multi filii desertae magis quam eius quae habet uirum, id est \'magis quam illius Hierusalem, quae legis quodammodo uinculo maritata est et seruit cum filiis suis\'. tempore igitur ueteris testamenti spiritum sanctum in eis, qui etiam tunc secundum Isaac promissionis filii erant, non solum adiutorem, quod isti suo dogmati sufficere existimant, uerum etiam largitorem dicimus fuisse uirtutis, quod isti negant libero eam potius arbitrio tribuentes contradicentibus illis patribus, qui sciebant ad dominum ueraci pietate clamare: diligam te, domine, uirtus mea! Aiunt etiam, \'quod omnes apostoli uel prophetae non plene sancti definiantur a nobis, sed in conparatione peiorum minus malos eos fuisse dicamus et hanc esse iustitiam, cui deus testimonium perhibet, ut quomodo dicit propheta iustificatam Sodomam conparatione lu
Abbreviated transcription (Latin):
cia dei: id est quȩ hominib ex deo ẽ. Sic
enimait. Nunc autem sine lege iusticia¬
dei manifestata ẽ. Ecce qua causa illud
dicit᷑ uetus testamentũ. quia priore: hoc au¬
tem nouũ. quia posteriore tempore reuela¬
tum ẽ. Deinde quia testamentũ uetꝰ ꝑtinet
ad hominẽ ueterem. a quo necesse ẽ homi¬
nẽ inciꝑe. nouũ autẽ ad hominẽ nouũ. qͦ
debet homo ex uetustate transire: idõ in
illo sunt ꝓmissa terrena: in isto ꝓmissa cȩ
it: ne quisquam uł ipsam terrenam qualẽ¬
cunq felicitatem. nisi a domino creatore u¬
niuersitatis putet cuiquam posse conferri.
S si ꝓpter illam colatur ds̃: seruilis ẽ cultꝰ.
ꝑtinens ad filios ancillȩ. Si autẽ ꝓpt̃ ipsũ
dm̃ ut in eterna uita sit ds̃ omnia in omĩb.
liberalis ẽ seruitus. ꝑtinens ad filios libere.
quȩ ẽ mat̾ nr̃a eterna in cȩlis: quȩ prius
tanquam sterilis apparebat.quando per¬
spiculos filios non habebat Nunc

Expanded text:
tia dei, id est quae hominibus ex deo est. sic tia dei, id est quae hominibus ex deo est. sic enim ait: nunc autem sine legeiustitiadei manifestata est. ecce qua causa illud dicitur uetus testamentum, quia priore, hoc autem nouum, quia posteriore tempore reuelatum est. deinde quia testamentum uetus 30 pertinet ad hominem ueterem, a quo necesse est hominem incipere, nouum autem ad hominem nouum, quo debet homo ex uetustate transire, ideo in illo sunt promissa terrena, in isto promissa cait, ne quisquam uel ipsam terrenam qualemcumque felicitatem nisi a domino creatore uniuersitatis putet cuiquam posse conferri. sed si propter illam colatur deus, seruilis est cultus pertinens ad filios ancillae, si autem propter ipsum deum, ut in aeterna uita sit deus omnia in omnibus, liberalis est seruitus pertinens ad filios liberae, quae est mater nostra aeterna in caelis. quae prius tamquam sterilis apparebat, quando perspicuos filios non habebat, nunc
Abbreviated transcription (Latin):
litiosed cognitio peccati: qua conuincerẽt᷑
suꝑbi suam iusticiam uolentes consticuere.
quasi diumno adiutorio ñ egentes: et rei facti
ipso quo in ea nemo iustificatur: testimoniũ
ꝑhibet iusticie dci. Quod enĩ in lege nemo
iustificatur apud dm̃: manifestatum ẽ qͥa¬
iustus ex fide uiuit. Sie gͦ cumlex non iu¬
stificat impium: de p̃uaricatione conui¬
ctum mittit ad iustificantẽ dm̃: atq ita
iusticie deiꝑhibet testimoniũ. pħȩ uͦ
testimonium ꝑhibent iusticiȩ dei. pre¬
nunciando xp̃m quifactus ẽ nob sapi¬
entia a dõ et iusticia. et scĩficatio. et redẽp¬
tio: ut quemadmodũ scriptum ẽ. qͥ glori¬
atur indomino gloriet᷑. Erat autẽ occulta
ista lex abinitio cũ homines iniquos na¬
tura ipsa conuinceret: aliis facientes qͦd
sibi fieri noluissent. Reuelatio autẽ no¬
ui testamenti in xp̃o facta ẽ. cũ est mani¬
festatus in carne: in quo apparuit iusti¬

Expanded text:
litio, sed cognitio peccati, qua conuincerentur litio, sed cognitio peccati, qua conuincerentur superbi suam iustitiam nolentes constituere, quasi diuino adiutorio non egentes, et rei facti ipso, quod in ea nemo iustificatur, testimonium perhibet iustitiae dei; quod enim in lege nemo iustificatur apud deum, manifestum est, quiaiustus exfideuiuit. sic ergo cum lex non iustificat inpium de praeuaricatione conuictum, mittit ad iustificantem deum atque ita iustitiae dei perhibet testimonium; prophetae uero testimonium perhibent iustitiae dei praenuntiando Christum, qui factus est nobis sapientia a deo et iustitia et sanctificatio et redemptio, u t, quemadmodum scriptum e s t, qui gloriatur, in domino glorietur. erat autem occulta ista lex ab initio, cum homines iniquos natura ipsa conuinceret aliis facientes, quod sibi fieri noluissent. reuelatio autem noui testamenti in Christo facta estcum est manifestatus in carne; in quo apparuit iusti
Abbreviated transcription (Latin):
te xp̃c nos liberauit. Eligamꝰ gͥ utrũ antiquos
iustos ancille filios dicamꝰ: an libere. Absit au¬
tem: ut ancille. Ergo filii libere ad nouuꝑti¬
nent testamentũ inspũ scõ: quẽ uiuificantẽ
littere occidenti opponit apłs. Nam qͦ pacto
ad gr̃ãm noui testamenti ñ ꝑtinent. hi de qͦ¬
rũ dictis et libris istos ciusdem grẽ demen¬
tissimos et ingratissimos inimicos refellendo
conuincimꝰ: S dicit aliquis. Quomͦ uetꝰ ap¬
pellat᷑. qđ post quadringentos et triginta
annos factum ẽ ꝑ moysen. et nouũ dicit᷑ qͦd
ante tot annos factum ẽ ad abraham: Qui
ex hoc non litigiose sed studiose mouet᷑: in¬
telligat pͥmũ quia exanteriore tempore di¬
citur uetꝰ. ẽxposteriore autem nouũ. Reue¬
lationes eoꝵ considerant᷑ in his nominib:
ñ institutiones. ꝑmoysen quippe reue¬
latũ ẽ testamentũ uetus: ꝑ quẽ lex data ẽ
scã. et iusta. et bona: ꝑ quam ficret ñ abo¬

Expanded text:
te Christus nos liberau i t. eligamus igitur utrum antiquos te Christus nos liberau i t. eligamus igitur utrum antiquos iustos ancillae filios dicamus an liberae. absit autem ut ancillae; ergo si liberae, ad nouum pertinent testamentum in spiritu sancto, quem uiuificantem litterae occidenti opponit apostolus. nam quo pacto ad gratiam noui testamenti non pertinent hi, de quorum dictis et libris istos eiusdem gratiae dementissimos et ingratissimos inimicos refellendo conuincimus? Sed dicet aliquis: \'quomodo uetus appellatur, quod post quadringentos et triginta annos factum est per Moysen, et nouum dicitur, quod ante tot annos factum est ad Abraham?\' qui ex hoc non litigiose, sed studiose mouetur, intellegat primum, quia si ex anteriore tempore dicitur uetus, ex posteriore autem nouum, reuelationes eorum considerantur in his nominibus, non institutiones. per Moysen quippe reuelatum est testamentum uetus, per quem lex data est sancta et iusta et bona, per quam fieret non abo
Abbreviated transcription (Latin):
de libera: qđ iam suꝑius cõmemorauimꝰ. Quid
enĩ expressius quam ut diceret: dicite mͥ sub
lege uolentes eẽ. legem ñ audistis: Scriptũ
ẽ enĩ: qm̃ abraham duosfilios habuit. Unũ
de ancilla: et unũ delibera. S ille quidem
qui de ancilla: scđm carnẽ natus ẽ. Qui aut
de libera: ꝑ repromissionẽ. que sunt in alle¬
goria. hȩc enim sunt duo testamenta. Unũ
quidẽ in monte syna inseruitutẽ generans:
qͦd est agar. Syna enĩ mons est marabia: qͤ
coniuncta ẽ huic quȩ nunc ẽ ierłm. Seruit
enĩ cũ filiis suis. Que autem sursũ ẽ ierłm
libera ẽ: quȩ ẽ mater nr̃a. Quid clarius. qͥd¬
certius: quid ab omni obscuritate atq ambi¬
quitate remotius. ꝓmissionis filiis : Et pau¬
lopost. Nos autẽ fr̃s inquit scđm ysaac pro¬
missionis filii sumꝰ. Item paulopost. Nos aũt
fr̃s non sumus ancillȩ filii s libere: qua libta¬

Expanded text:
de libera, quod iam superius commemorauimus. quid de libera, quod iam superius commemorauimus. quid enim expressius quam ut diceret: dicite mihi sub lege uolentes esse: legem non audistis? scriptum est enim quod Abraham duos filios habuit, unum de ancilla et unum de libera. sed ille quidem qui de ancilla secundum carnem natus est, qui autem de libera, per re promissionem. quae sunt in allegoria; haec enim sunt duo testamenta, unum quidem a monte Sina in seruit utem generans, quod est Agar r - Sina enim mons est in Arabia, quae coniuncta est huic quae nunc est Hierusalem; seruit enim cum filiis suis —, quae autem sursum est Hierusalem, libera est, quae est mater nostra. quid clarius, qcertius, quid ab omni obscuritate atque ambiguitate remotius promissionis filiis? Et paulo post: Nos autem fratres, inquit, secundum Isaac promissionis filii sumus. Item paulo post: Nos autfratres, non sumus ancillae filii, sed liberae; qua liberta
Abbreviated transcription (Latin):
quendi consuetudine. uetus testamentum.
runt. quod distinctius uetus instrumentũ
quam uetus testamentũ uocat᷑. aliter autẽ
sicut apłica appellat auctoritas: siue hoc
nomen exprimens: siue significans. Expͥmit
enĩ ubi dicit. usq inhodiernũ diem. quã diu
legit᷑ moyses: id ipsum uelamen in lectione
ueteris testamentimanet. Quod ñ rcuelat᷑:
quia in xp̃o euacuat᷑. Sic enĩ utiq uetꝰ testa¬
mentũ. ad moysi retulit ministeriũ. Item
dicit. ut seruiamꝰ innouitate sp̃s et ñ inue¬
tustate litterȩ: ipsum significans testamen¬
tũ nomine litterȩ. Item dicit alioloco. Qui
et idoneos nos fecit ministros noui testam̃ti:
non littere. s sp̃s. Littera enim occidit: sp̃s
aut̃ẽ uiuificat. Et hic ꝑcõmemorationẽ no¬
ui: illud utiq uetus intelligiuoluit. Multo
autẽ euidentius. quamuis non dixerit aut
uetus aut nouũ. duo ipsa testamenta distin¬
xit ꝑduos filios abrahȩ. unũ de ancilla aliũ

Expanded text:
quendi consuetudine uetus testamentum quendi consuetudine uetus testamentum runt — quod distinctius uetus instrumentum quam uetus testamentum uoratur -,aliter autem sicut apostolica appellat auctoritas siue hoc nomen exprimens siue significans. exprimit enim, ubi dicit: usque in hodiernum diem, quamdiu legitur Moyses, id ipsum uelamen in lectione ueteris testamenti manet, quod non reuelatur, quia in Christo euacuatur. sic enim utique uetus testamentum ad Moysi rettulit ministerium. item dicit: u t seruiamus in nouitate spiritus et non in uetustate litterae, idipsum significans testamentum nomine \'litterae\'. item alio loco: qui et idoneos nos fecit, inquit, ministros noui testamenti non litterae, sed spiritus; littera enim occidit, spiritus autem uiuificat. et hic per commemorationem noui illud utique uetus intellegi uoluit. multo autem euidentius, quamuis non dixerit aut uctus aut nouum, duo ipsa testamenta distinxit per duos filios Abrahae, unum de ancilla, alium