comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bonitas in eo appareat si neminem repel¬
lat auita: sed indifferenter uniuersos ue¬
lit saluos fieri. et inagnitionẽ ueritatis
uenire.Iam hic proferunt testimonia qui¬
bus diuinarum scripturarũ cohortatio.
ad obediendum incitat hominũ uolunta¬
tes: qui ex libero arbitrio aut faciant que
iubentur. aut negligant. Et consequens
putant. ut quia p̃uaricator ideo dicitur
non obedisse quia noluit. fidelis quoq
non dubitetur obhoc deuotus. quia uolu¬
it: et quantum quisq ad malum. tantũ
habeat facultatis ad bonum: pariq mo¬
mento animum se. uł aduicia uł ad uir¬
tudes mouere: quem bona appetentem
grã dei foueat: mala sectantem. damnatio
iusta suscipiat. Cumq inter hȩc. innu¬
merabilium illis multitudo obicitur par¬
uuloꝵ. quiutiq excepto originali pecca¬
to. sub quo om̃s homines similiter in pͥ¬
mi hominis damnatione nascunt᷑. nul¬
las adhuc habentes uoluntates. nullas

Expanded text:
bonitas in eo appareat, si neminem repelbonitas in eo appareat, si neminem repellat a uita, sed indifferenter uniuersos uelit saluos fieri et in agnitionem ueritatis uenire. iam hic proferunt testimonia, quibus diuinarum scripturarum cohortatio ad oboediendum incitat hominum uoluntates, qui ex libero arbitrio aut faciant, quae iubentur, aut neglegant. et consequens putant, ut, quia praeuaricator ideo dicitur non oboedisse, quia noluit, fidelis quoque non dubitetur ob hoc deuotus fuisse, quia uoluit, et quantum quisque ad malum tantum habeat facultatis ad bonum parique momento animum se uel ad uitia uel ad uirtutes mouere, quem bona adpetentem gratia dei foueat, mala sectantem damnatio iusta suscipiat. Cumque inter haec innumerabilium illis multitudo obicitnr paruulorum, qui utique excepto originali peccato, sub quo omnes homines similiter in primi hominis damnatione nascuntur, nullas adhuc habentes uoluntates, nullas
Abbreviated transcription (Latin):
nec existentem liberi arbitrii. & rationa¬
lem grã creatoris instituat: ut ꝑ discretio¬
nem. boni et mali. et ad cognitionẽ dei.
et ad obedientiam mandatoꝵ eius pos.¬
sit suam dirigere uoluntatemꝰ atq ad
hanc grãm qua inxp̃o renascimur. ꝑue¬
nire. ꝑ naturalem scilicet facultatẽ pe¬
tendo. querendo. pulsando: ut idõ acci¬
piat. ideo inueniat. ideo introeat qͥ a
bono naturȩ bene usus. ad istam saluan¬
tem grãm initialis gr̃ẽ ope meruerit ꝑ¬
uenire. Propositum autem uocantis gr̃ȩ in
hoc omnino definiunt. qͦd ds̃ constituerit
nullum in regnum suũ nisi ꝑsacramentũ
regenerationis assumere. et ad hoc salutis
donum. oms̃ homines uniuersalit̃. siue
ꝑnaturalem. siue ꝑscriptam legem. siue per
euangłicam p̃dicationem uocari: ut et qui
uoluerint fiant filii dei. et in excusabiles sint
qui fideles ẽẽ noluerint. quia iusticia dei
in eo sit. ut qui non crediderint pereant :

Expanded text:
nec existentem liberi arbitrii et rationanec existentem liberi arbitrii et rationalem gratia creatoris instituat, ut per discretionem boni ac mali et ad cognitionem dei et ad oboedientiam mandatorum eius possit suam dirigere uoluntatem atque ad hanc gratiam, qua in Christo renascimur, peruenire per naturalem scilicet facultatem petendo, quaerendo, pulsando, ut ideo accipiat. ideo inueniat, ideo introeat, quia bono naturae bene usus ad istam saluantem gratiam initialis gratiae ope meruerit puenire. propositum autem uocantis gratiae in hoc omnino definiunt, quod deus constituerit nullum in regnum suum nisi per sacramentum regenerationis adsumere et ad hoc salutis donum omnes homines uniuersaliter sine per naturalem siue per scriptam legem siue per euangelicam praedicationem uocari. ut et, qui uoluerint. fiant filii dei et inexcusabiles sint, qui fideles esse noluerint, quia iustitia dei in eo sit, ut. qui non crediderint. pereant.
Abbreviated transcription (Latin):
epła apł̃i pauli romanis scribentis.ad ma¬
nifestationem diuinȩ gr̃ȩ̃ p̃uenientis ele¬
ctoꝵ merita ꝓferuntur. anullo unquam
eccłasticorum ita eẽ intellecta. ut nunc sen¬
tiuntur affirmant. Cumq ut ipsi ea ex¬
ponant scđm quoꝵ uelint sensa deposci¬
mus: nichil se profitent᷑ inuenisse qͦd pla¬
ceat: & de his taceri exigunt. quoꝵ alti¬
tudinẽ nullus attigerit. Eo postremo ꝑ¬
uicatia dota descendit. ut fidem nr̃am edi¬
ficationi ãdientium contrariam esse defi¬
niant: ac sic etiam si uera sit non promen¬
dam: quia et ꝑniciose non recipienda tra¬
dantur. et nullo ꝑiculo quȩ intelligi ne¬
queant conticcantur. Quidam uero horũ
in tantum apclagianis semitis non de¬
clinant: ut cum ad confitendam xp̃i
na cogantur. ne si meritis reddit᷑. frustra
grã nominet᷑ ad conditionem hanc ue¬
lint uniuscuiꝰq hominis ꝑtinere: in
qua eum nichil prius merentẽ. quia

Expanded text:
epistula apostoli Pauli Romanis scribentis ad maepistula apostoli Pauli Romanis scribentis ad manifestationem diuinae gratiae praeuenientis electorum merita proferuntur, a nullo umquam ecclesiasticorum ita esse intellecta, ut nunc sentiuntur, adfirmant. cumque, ut ipsi ea exponant, secundum quorum uelint sensa, deposcimus, nihil se profitentur inuenisse, quod placeat, et de his taceri exigunt, quorum altitudinem nullus adtigerit. eo postremo peruicacia tota descendit, ut fidem nostram aedificationi audientium contrariam esse definiant ac sic, etiam si uera sit, non promendam, quia et perniciose non recipienda tradantur et nullo periculo, quae intellegi nequeant, conticeantur. Quidam uero horum in tantum a Pelagianis semitis non declinant, ut. cum ad confitendam eam Cna, cogantur, ne, si meritis redditur, frustra gratia nominetur, ad condicionem hanc uelint uniuscuiusque hominis pertinere, in qua eum nihil prius merentem quia
Abbreviated transcription (Latin):
se eẽ constantem: cum si aliud habeat p̃de¬
stinantis electio. cassa sit nitentis intentio.
Remoueri itaq omnẽ industriam tolliq
iurtutes. si dei constitutio humanas p̃ueniat
uoluntates: et sub hoc p̃destinationis noĩe
fatalem quandam induci necessitatẽ. aut
diuersarum naturarũ dici dñm conditorẽ:
si nemo aliud possit esse quam factus sit.
Utq breuius ac plenius quod opinant᷑
exponam: quicquid in libro hoc excontͣ¬
dicentium sensu. scĩtas tua sibi opposuit.
qͥcquid etiam in libris contra iulianũ ab ipso
sub hac questione obiectum. potentissime
debellasti: hoc totum ab istis scĩs intentio¬
sissime conclamat᷑. Et cum contra eos scrip¬
ta beatitudinis tuȩ ualidissimis et in nu-¬
meris testimoniis diuinarũ scripturarũ
instructa ꝓferimus. ac scdm formã dispu¬
tationum tuarum aliquid etiam ipsi quo
concludant᷑ astruimus: obstinationem
suam uetustate defendunt: et ea quȩ de

Expanded text:
se esse constantem, cum, si aliud habeat praedese esse constantem, cum, si aliud habeat praedestinantis electio, cassa sit adnitentis intentio. remoueri itaque omnem industriam tollique uirtutes, si dei constitutio humanas praeueniat uoluntates, et sub hoc praedestinationis nomine fatalem quandam induci necessitatem aut diuersarum naturarum dici dominum conditorem, si nemo aliud possit esse, quam factus sit. utque breuius ac plenius, quod opinantur, exponam, quicquid in libro hoc ei contradicentium sensu sanctitas tua sibi opposuit, quicquid etiam in libris contra Iulianum ab ipso sub hac quaestione obiectum potentissime debellasti, hoc totum ab istis sanctis intentiosissime conclamatur. et cum contra eos scripta beatitudinis tuae ualidissimis et innumeris testimoniis diuinarum scripturarum instructa proferimus ac secundum formam disputationum tuarum aliquid etiam ipsi. quo concludantur, adstruimus, obstinationem suam uetustate defendunt et ea, quae de
Abbreviated transcription (Latin):
stitutionem dm̃: et eos p̃destinasse in regnũ
suum. quos gratis uocatos dignos futuros
electione. et de hac uita bono fine excessuros
esse preuiderit.⁊ ideoq omnẽ hominẽ ad
credendum et ad operandum diuinis insti¬
tutionib ammoneri. ut de apprehenden¬
da uita ȩterna nemo desperet: cum uolun¬
tarie deuotioni remuneratio sit parata.
Hoc autem ꝓpositum uocationis dei. quo
uł ante mundimitium. uł in ipsa conditio¬
ne generis humani eligendoꝵ et reicien¬
dorum dicitur facta discretio. ut scđm qͦd
placuit creatori aliiuasa honoris.alii ua¬
sa contumeliȩ sint creati. et lapsis curam
resurgendi adimere. et scĩs occasionem tepo¬
ris afferre:. eo quod inutraq parde suꝑflu¬
us labor sit: si neq reiectus ulla industria
possit intrare. neq electus ulla negligentia
possit excidere. Quoquo enĩ modo se egerint:
non posse aliud erga eosquam ds̃ definiuit
accidere. et sub incerta spe cursum non pos¬

Expanded text:
stitutionem deum et eos praedestinasse in regnum stitutionem deum et eos praedestinasse in regnum suum, quos gratis uocatos dignos futuros electione et de hac uita bono fine excessuros esse praeuiderit. ideoque omnem hominem ad credendum et ad operandum diuinis institutionibus admoneri, ut de adprehendenda uita aeterna nemo desperet, cum uoluntariae deuotioni remuneratio sit parata. hoc autem propositum uocationis dei, quo uel ante mundi initium uel in ipsa conditione generis humani eligendorum et reiciendorum dicitur facta discretio, ut, secundum quod placuit creatori, alii uasa honoris alii uasa contumeliae sint creati, et lapsis curam resurgendi adimere et sanctis occasionem teporis adferre eo, quod in utramque partem superfluus labor sit, si neque reiectus ulla industria possit intrare neque electus ulla neglegentia possit excidere. quoquo enim modo se egerint, non posse aliud erga eos. quam deus definiuit, accidere et sub incerta spe cursum non pos
Abbreviated transcription (Latin):
nis suȩ impediebant᷑ obscuro. aduersiores
quam fuerant recesserunt. Quorum tam
abrupta dissensio. primũ propter ipsosme¬
tuenda ẽ. ne tam claris tamq egregiis in
omniũ uirtutum studio uiris. sp̃s pelagi¬
ane impietatis illudat: ne simpliciores
quiq apud quos horum magna ẽ depro¬
bitatis contemplatione reuerentia. Hoc
tutissimũ sibi estiment. qͦd audiant eos
quoꝵ auctoritatẽ sine iudicio secuntur
asserere. Hȩc enim ipsorũ diffinitio ac ꝓ¬
fessio ẽ: omnẽ quidem hominẽ adam pec¬
cante peccasse. et neminẽ ꝑ oꝑa sua s ꝑ dĩ
grãm regeneratione saluari: uniuersis
tamen hominibus ꝓpieiationem quȩ est
in sacramento sanguinis xp̃i sine exceptio¬
ne esse ꝓpositam: ut quicunq ad fidem et
ad baptismum accedere uoluerint. salui eẽ
possint: qui autem credituri sunt. quiue
in ea fide. quȩ deinceps ꝑ gr̃am sit aduiuan¬
da mansuri sunt.prescisse ante mundi con¬

Expanded text:
nis suae impediebantur obscuro, aversiores nis suae impediebantur obscuro, aversiores quam fuerant, recesserunt. Quorum tam abrupta dissensio primum propter ipsos metuenda est, ne tam claris tamque egregiis in omnium virtutum studio viris spiritus Pelagianae impietatis illudat: deinde ne simpliciores quique, apud quos horum magna est de probitatis contemplatione reverentia, hoc tutissimum sibi aestiment, quod audiant eos, quorum auctoritatem sine judicio sequuntur, asserere. 3. Haec enim ipsorum definitio ac professio est: Omnem quidem hominem Adam peccante peccasse; et neminem per opera sua, sed per Dei gratiam regeneratione salvari: universis tamen hominibus propitiationem, quae est in Sacramento sanguinis Christi, sine exceptione esse propositam, ut quicumque ad fidem et ad Baptpossint. qui autem credituri sunt quiue in ea fide, quae deinceps per gratiam sit iuuanda, mansuri sunt, praescisse ante mundi con
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd in eis deuocatione electoꝵ scđm dei ꝓpo¬
situm disputasti. Et cum aliquandiu tardi¬
tatem suam culpare maluerint quã non
intellecta reprehendere.quidamq: eorum
lucidiorem suꝑhoc atq aꝑtiorem beatitu¬
dinis tuȩ expositionem uoluerint postu¬
lare: euenit ex dispositione miscðiȩ dei ut
cỹquosdam intra affricam similia mouisseñ:
librũ de correptione et gr̃aplenum diui¬
ne auctoritatis emitteres. Quo innotici¬
am nr̃am. insperata oportunitate delato.
putauimus omnes querelas resistentiũ
sopiendas: quia uniuersis questionib
de quibus consulenda erat sanctitas cua. tã
plene illic. absoluteq responsum est: qua¬
si hoc specialiter studueris. ut quȩ apud nos
erant turbata. componeres. Recensito aũt
hoc beatitudinis tuȩ libro. sicut qͥ scãm
atq apostolicam doctrinȩ tuȩ auctoritatẽ
antea sequebantur intelligentiores multo
instructioresq sunt facti: ita qui ꝑsuasio¬

Expanded text:
quid in eis de vocatione electorum secundum Dei propoquid in eis de vocatione electorum secundum Dei propositum disputasti. Et cum aliquandiu tarditatem suam culpare maluerint, quam non intellecta reprehendere, quidamque eorum lucidiorem super hoc atque apertiorem Beatitudinis tuae expositionem voluerint postulare; evenit ex dispositione misericordiae Dei, ut cum quosdam intra Africam similia movissent, librum de Correptione et Gratia plenum divinae auctoritatis emitteres. Quo in notitiam nostram insperata opportunitate delato, putavimus omnes querelas resistentium sopiendas; quia universis quaestionibus, de quibus consulenda erat Sanctitas tua, tam plene illic absoluteque responsum est, quasi hoc specialiter studueris, ut quae apud nos erant turbata, componeres. Recensito autem hoc Beatitudinis tuae libro, sicut qui sanctam atque apostolicam doctrinae tuae auctoritatem antea sequebantur, intelligentiores multo instructioresque sunt facti; ita qui persuasio
Abbreviated transcription (Latin):
Nõ beatissimo papȩ ineffa-¬
biliter mirabili. incompa¬
rabiliter honorando.p̃¬
stantissimo patrono au¬
gustino: ꝓsper. lgnotus
quidem tibifacie. s iam ali¬
quatenus si reminiscaris animo ac sermo
um diaconum. misi epłam. & recepi. Nc̃
quoq beatitudini tuȩ scribere audeo. ñ
solum salutationis ut tunc studio: sed e¬
tiam fidei qua ȩccłia uiuit affectu. Ex¬
cubante enim ꝓuniuersis membris cor¬
poris xp̃i uigilantissima industria
tua. et aduersus hereticarũ doctrinarũ
insidias ueritatis uirtute pugnande. nul¬
lomodo michi uerendum putaui. ne one¬
rosus tibi. aut importunus eẽm in eo qͦd
ad multoꝵ salutem. ac ꝑinde ad pieta¬
tem tuam ꝑtinet: cum potius reum fu¬
turum eẽ me crederem.si ea quȩ ualde
ꝑniciosa intelligo. ad specialem patronum
in massiliensi urbe consistunt: in sc̃ĩtatis
tuȩ scriptis quȩ aduersus pelagianos he¬
reticos condidisti contrarium putant
patrum opinioni. & eccłastico sensu. quic¬

Expanded text:
no beatissimo papae, ineffabiliter mirabili, incomparabiliter honorando, praestantissimo patrono AUGUSTINO, PROSPER. 1. Ignotus quidem tibi facie, sed jam aliquatenus, si reminiscaris, animo ac sermonum diaconum misi epistolas et recepi; nunc quoque Beatitudini tuae scribere audeo, non solum salutationis, ut tunc, studio; sed etiam fidei, qua Ecclesia vivit, affectu. Excubante enim pro universis membris corporis Christi vigilantissima industria tua, et adversus haereticarum doctrinarum insidias veritatis virtute pugnante, nullo modo mihi verendum putavi ne onerosus tibi, aut importunus essem in eo quod ad multorum salutem, ac perinde ad pietatem tuam pertinet: cum potius reum futurum esse me crederem, si ea, quae valde rniciosa esse intelligo, ad specialem patronum risti qui in Massiliensi urbe consistunt, in Sanctitatis tuae scriptis, quae adversus Pelagianos haereticos condidisti, contrarium putant patrum opinioni et ecclesiastico sensui, quid
Abbreviated transcription (Latin):
tur in homine: qm̃ dissensiones exortȩ fue¬
rant int̃ corinthios xp̃ianos: ita ut unꝰquisq
diceret. Ego qͥdemsum pauli. aliꝰ autẽ ego apol¬
lo. alius egocephe: et indeuentũ ẽ ut diceret
stulta mundi elegit ds̃ ut confundat sapien¬
ces. ⁊ infirmamundi elegit d̃sut ꝯfundat fortia.
⁊ignobiliamundr⁊ contẽptibilia elegit d̃s.⁊ ea
q̃ ñ sunt tanquã sint. ut quȩ sunt euacuet. ut
ñ głct᷑ coram dõ omĩs caro. Hic certe contra
humanã suꝑbiã satisclara ẽ apłiintentio:
homo gloriari: mox addidit. ex ip̃so au¬
tem inquit uos estis in xp̃o iħu: qui factꝰ
est nobis sapientia a dõ et iusticia et scĩfi
catio et redemptio: ut quemadmodũ scͥp¬
tum est. qui głatur: in dnõ gloriet᷑. Inde
ꝑuenit ista eius intentio: ut postea in¬
crepans dicat. adhuc enim estis carna
les. Cum enim sint inter uos emulatio
et contentio: nonne carnales estis. et se¬

Expanded text:
tur in homine; quoniam dissensiones exortae fuetur in homine; quoniam dissensiones exortae fuerant inter Corinthios christianos, ita ut unusquisque diceret, Ego quidem sum Pauli; alius autem, Ego Apollo; alius vero, Ego Cephae: et inde ventum est, ut diceret, Stulta mundi elegit Deus, ut confundat sapientes; et infirma mundi elegit Deus, ut confundat fortia; et ignobilia mundquae non sunt tanquam sint, ut quae sunt evacuet; ut non glorietur coram Deo omnis caro. Hic certe contra humanam superbiam satis clara est Apostoli intentio, homo gloriari, mox addidit, Ex ipso autem, vos estis in Christo Jesu, qui factus est nobis sapientia a Deo et justitia, et sanctitio, et redemptio: ut, quemadmodum scriptum est, Qui gloriatur, in Domino glorietur : inde pervenit ista ejus intentio, ut postea increpans dicat, Adhuc enim carnales estis: cum enim sint inter vos aemulatio et contentio, nonne carnales estis, et se
Abbreviated transcription (Latin):
strum nichil sit. Ecce quare dixisuꝑius.
hoc apłico p̃cipue testimonio etiam me ip¬
sum fuisse conuictum: cum de hac re aliter
saperem. quam michi ds̃ in hac questio¬
ne soluenda. cum ad ep̃m simplicianũ sic̃
dixi scriberem. reuelauit. Hoc igit᷑ apłi
testimoniũ. ubi ad reprimendam hominis
inflationem dixit. quid enim habes
quod non accepisti: non sinit quenquã fide¬
lium dicere. habeo fidem:quam non accepi.
Reprimit᷑ omnino his apłicis uerbis tota huiꝰ
responsionis elatio. S ne hoc quidem po¬
test dici. Quamuis non habeam ꝑfectam
fidem. habeo tamen eius initium qͦ in xp̃o
primitus credidi: quia et hic respondet᷑.
fide ideo non posse dici. quid enĩ habes qͦd
non accepisti. quia in eadem natura reman¬
sit licet uiciata. quȩ prius sana ac ꝑfecta
donata sit: nichil ad id quod uolunt uale¬
re intelligitur. siut hoc apłs dixerit cogi¬
tetur. Agebat enimne quisquam gloriare¬

Expanded text:
strum nihil sit » . Ecce quare dixi superius, strum nihil sit » . Ecce quare dixi superius, hoc apostolico praecipue testimonio etiam me ipsum fuisse convictum: cum de hac re aliter saperem; quam mihi Deus in hac quaestione solvenda, cum ad episcopum Simplicianum, sicut dixi, scriberem, revelavit. Hoc igitur Apostoli testimonium, ubi ad reprimendam hominis inflationem dixit, Quid enim habes quod non accepisti? non sinit quemquam fidelium dicere, Habeo fidem quam non accepi. Reprimitur omnino his apostolicis verbis tota hujus responsionis elatio. Sed ne hoc quidem potest dici: Quamvis non habeam perfectam fidem, habeo tamen ejus initium, quo in Christum primitus credidi. Quia et hic respondetur:fide ideo non posse dici, Quid enim habes quod non accepisti? quia in eadem natura remansit, licet vitiata, quae prius sana ac perfecta donata sit : nihil ad id quod volunt valere intelligitur, si cur hoc Apostolus dixerit cogitetur. Agebat enim, ne quisquam gloriare
Abbreviated transcription (Latin):
fligere ostenditur. eo modo exposui: tan¬
quam homo describatur adhuc sublege ñ¬
dum sub gr̃a constitutus. Longe enĩpostea.
etiam spiritalis hominis et hoç ꝓbabilius
esse posse illa uerba cognoui. Posterior
in hoc libro questio ẽ: ab eo loco ubi ait.
Nonsolum autem s et rebecca ex uno concu¬
bitu habens ysaac patri nrõ. usq ad illud
ubi ait. Nisi dominus sabaoth reliquisset
nobis semen: sicut sodoma facti cẽmus: et
sicut gomorra similes fuissemus. In cuiͦ
questionis solutionẽ elaboratum ẽ quidem
ꝓ libero arbitrio uoluntatis humanȩ: s ui¬
ait dei gr̃a. Nec nisi ad illud potuit ꝑueni¬
ri: ut liquidissima ueritate dixisse intelliga¬
tur apłs. Quis enim te discernit: Quid autẽ
habes quod non accepisti: Si autẽ et acce
pisti: quid gloriaris quasi non acceperis:
Quod uolens etiam martyr cyprianus
ostendere: hoc totum ipso titulo definiuit.
dicens innullo gloriandum quando no¬

Expanded text:
fligere ostenditur, eo modo exposui, tamfligere ostenditur, eo modo exposui, tamquam homo describitur adhuc sub lege, nondum sub gratia constitutus; longe enim postea etiam spiritalis hominis — et hoc probabilius - esse posse illa uerba cognoui. posterior in hoc libro quaestio est ab eo loco, ubi ait: non solum autem, sed et Rebecca ex uno concubitu habens Isaac patris nostri, usque ad illud, ubi ait: nisi dominus Sabaoth reliquisset nobis semen, sicut Sodoma facti essemus et sicut Gomorra similes fuissemus. in cuius quaestionis solutione laboratum est quidem pro libero arbitrio uoluntatis humanae, sed uicit dei gratia, nec nisi ad illud potuit perueniri, ut liquidissima ueritate dixisse intellegatur apostolus: quis enim te discernit? quid autem habes, quod non accepisti? sipisti, quid gloriaris quasi non acceperis ? Quod volens etiam martyr Cyprianus ostendere, hoc totum ipso titulo definivit, dicens: In nullo gloriandum, quando no
Abbreviated transcription (Latin):
meos. ita etiam curauerunt in eis ꝓfice¬
re mecum. Nam si curassent: inuenissent
istam questionem scdm ueritatẽ diuina¬
rum scripturarũ solutam in pͥmo libro
duoꝵ. quos ad beatȩ memoriȩ simplicia¬
num scripsi ep̃m mediolanensis eccłiȩ. sci
ambrosii successorem in ipso exordio e¬
piscopatus mei: nisi forte non eos nouerint.
Quod si ita ẽ: facite ut nouerint. De hoc
pͥmo duorũ illoꝵ libro. in scdo retractati¬
onum primo locutus sũ: qui sermo ms̃
ita se habet. Librorum inquam. quos elabo¬
raui epc̃: primi duo sunt ad simplicianũ
eccłiȩ mediolanensis antistitem. qui beatis¬
simo successit ambrosio de diuersis questi¬
onib. Quarum duas ex epła pauli apł̃i
ad romanos. inpͥmũ librum contuli. Harũ
prior est. de eo quod scriptum ẽ qͥd gͦ dice¬
mus. lex peccatum ẽ absit. usq ad illud u̾
apłi uerba. lex spiritalis ẽ. ego autẽ carna¬
lis sum. et cętera quib caro contra spm̃ con¬

Expanded text:
meos, ita etiam in eis curaverunt proficemeos, ita etiam in eis curaverunt proficere mecum. Nam si curassent, invenissent istam quaestionem secundum veritatem divinarum Scripturarum solutam in primo libro duorum, quos ad beatae memoriae Simplicianum scripsi episcopum Mediolanensis Ecclesiae, sancti Ambrosii successorem, in ipso exordio episcopatus mei. Nisi forte non eos noverunt: quod si ita est, facite ut noverint. De hoc primo duorum illorum libro in secundo Retractationum primum locutus sum; qui sermo meus ita se habet: « Librorum, » inquam, « quos elaboravi episcopus, primi duo sunt ad Simplicianum Ecclesiae Mediolanensis antistitem, qui beatissimo successit Ambrosio, de diversis quaestionibus, quarum duas ex Epistola Pauli apostoli ad Romanos in primum librum contuli. Harum prior est de eo quod scriptum est, Quid ergo dicemus? Lex peccatum est? Absit; usque ad illud ubi apostoli uerba: lex spiritalis est, ego autem carnalis sum et cetera, quibus caro contra spiritum con
Abbreviated transcription (Latin):
bene operari: et quem obdurat. relinqͥt
cum ut male operet᷑. S et illa miscd̃ia
p̃cedenti merito fidei tribuit᷑: et ista ob¬
duratio p̃cedenti iniquitati. Quod quidẽ
uerum ẽ. Ss adhuc querendum erat: utrũ¬
et meritum fidei de miscdia dei ueniat᷑. id
est utrum ista miscia ideo tantummͦ fiat
in homine quia fidelis ẽ: an etiam acta
fuerit ut fidelis eẽt. Legimus enim dicen
delis eẽm. non ait: quia fidelis eram. Fi
deli gͦ datur quidem: sed data ẽ etiam. ut
ẽẽt fidelis. Rectissime itaq alio loco in eodẽ
libro dixi. qm̃ si non ex operib s miscdĩa
dei et uocamur ut credamus. et credentib
p̃statur. ut bene operemur: non est genti¬
bus ista inuidenda miscd̃ia: quamuis mi¬
nus ibi diligenter de illa quȩ ꝑdei ꝓpositũ
quid tunc de fide atq oꝑib sentiebam :
quamuis de commendanda d̃i grã labo¬
rarem. Inqua sententia istos fr̃s nr̃os eẽ
nunc uideo: quia non sicut legere libros

Expanded text:
bene operari, et quem obdurat, relinquit bene operari, et quem obdurat, relinquit eum, ut male operetur. sed et illa misericordia praecedenti merito fidei tribuitur et ista obduratio praecedenti inpietati. quod quidem uerum est, sed adhuc quaerendum erat, utram-et meritum fidei de misericordia dei ueniat, id est utrum ista misericordia ideo tantummodo fiat in homine, quia fidelis est, an etiam facta fuerit, ut fidelis esset. legimus enim dicentfidelis essem, non ait: quia fideli ergo datur quidem, sed data est etiam ut esset fidelis. Rectissime itaque alio loco in eodem libro dixi, Quoniam si non ex operibus, sed misericordia Dei et vocamur ut credamus, et credentibus praestatur ut bene operemur, non est gentibus ista invidenda misericordia, quamvis minus ibi diligenter de illa, quae per Dei propoquid tunc de fide atque operibus sentiebam, quamvis de commendanda gratia Dei laborarem: in qua sententia istos fratres nostros esse nunc video; quia non sicut legere libros
Abbreviated transcription (Latin):
Ac ꝑhoc quod etiam postea dixi. quia ne¬
q uelle possumus nisi uocemur. et cũ
post uocationẽ uoluerimus non sufficit
uoluntas nr̃a et cursus nr̃. nisi ds̃. et ui¬
res currentib p̃beat. et ꝑducat quo uo¬
cat: ac deinde subiunxi. manifestum ẽ
gͦ non uolentis. neq currentis. s mise¬
rentis dei eẽ quod bene operam᷑: omnino
uerissimum ẽ. S parum de ipsa uoca¬
tione disserui: quȩ fit scđm ꝓpositũ dĩ.
Non enim omniũ qui uocantur talis ẽ:
s tantum electoꝵ. Itaq quod paulopꝰ
dixi. sicut enim inhis quos eligit ds̃.
non oꝑa s fides inchoat meritum.
ut ꝑmunus dei operent᷑. sic in his qͦs dam¬
nat. infidelitas et impietas. inchoat penȩ
meritum. ut ꝑ ipsam penam. etiã male
operentur: uerissime dixi. S fidei me¬
ritum etiam ipsum ẽẽ donum dei: nec pu¬
taui querendum eẽ. nec dixi. Et alio loco.
Cuius enim miscretur inquam. facit eum

Expanded text:
ac per hoc, quod etiam postea dixi: quia neac per hoc, quod etiam postea dixi: quia neque uelle possumus, nisi uocemur, et cum post uocationem uoluerimus, non sufficit uoluntas nostra et cursus noster, nisi deus et uires currentibus praebeat et perducat, quo uocat, ac deinde subiunxi: manifestum est ergo non uolentis neque currentis, sed miserentis dei esse, quod bene operamur, omnino uerissimum est. sed parum de ipsa uocatione disserui, quae fit secundum propositum dei; non enim omnium, qui uocantur, talis est, sed tantum electorum. itaque quod paulo post dixi: sicut enim in his, quos elegit deus, non opera, sed fides incoat meritum, ut per munus dei bene operentur, sic in his, quos damnat, infidelitas et inpietas incoat poenae meritum, ut per ipsam poenam etiam male operentur, uerissime dixi, sed fidei meritum etiam ipsum esse donum dei nec putaui quaerendum esse nec dixi. Et alio loco: cuius enim miseretur, inquam, facit eum
Abbreviated transcription (Latin):
lis sit electio grẽ. de qua idem dicit apłs. re¬
liquie ꝑ electionem grẽ salue facte sunt
quȩ utiq non est grã. si eam merita ulla p̃¬
cedunt: ne iam quod datur. non scd̃m gra¬
tiam s scd̃m debitum reddat᷑ potius meri¬
tis quam donetur. Proinde quod continuo
dixi. dicit enim idem apłs. idem ds̃ qui
operat᷑ omnia in omnib. nusquã autẽ
dictum ẽ. ds̃ credit omnia in omnib. ac
deinde subiunxi. quod enim credimus
nr̃m ẽ. quod autem bonum operamur.
illius ẽ quicredentibus dat sp̃m sc̃m: ꝓ
fecto non dicerem si iam scirem etiam ip¬
sam fidem inter dei munera repertri. quȩ
ꝓpter arbitrium uoluntatis: et utrunq
Et quod paulopost dixi. nr̃m ẽ enim crede¬
re et uelle. illius autem dare credentibus
et uolentib facultatem bene operandi.
dem regula et utrunq ipsius est. quia
ipse p̃parat uoluntatem: et utrunq no¬
strum. quia non fit nisi uolentib nob̃.

Expanded text:
lis sit electio gratiae, de qua idem dicit apostolus: relis sit electio gratiae, de qua idem dicit apostolus: reliquiae per electionem gratiae factae sunt; quae utique non est gratia, si eam merita ulla praecedunt, ne iam quod datur non secundum gratiam, sed secundum debitum reddatur potius meritis quam donetur. proinde quod continuo dixi: dicit enim idem apostolus: idem deus, qui operatur omnia in omnibus; nusquam autem dictum est: deus credit omnia in omnibus, ac deinde subiunxi: quod ergo credimus, nostrum est, quod autem bene operamur, illius est, qui credentibus dat spiritum, profecto dicere non deberem, si iam scirem etiam ipsam fidem inter dei munera reperiri, quae strum est propter arbitrium uoluntatis et utrumque Et quod paulo post dixi: nostrum est enim credere et uelle, illius autem dare credentibus et uolentibus facultatem bene operandi pea regula et utrumque ipsius est, quia ipse praeparat uoluntatem, et utrumque nostrum, quia non fit nisi uolentibus nobis.
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ illud quod cõmemorastis inlitteris ur̃is.
ubi ẽ expositio quartsndamꝓpositionũ
ex epła quȩ est ad romanos. Deniq cũ
mea cuncta opuscula retractarem. eamq re¬
tractationem stilo ꝓsequerer. cuiꝰ operis iã
duos absoluerat libros. antequam scrip¬
ta ur̃a prolixiora sumpsissem: cũ adhunc
librum retractandum inprimo uolumine
ꝑuenissem. sic inde locutus sum. Item qͦd¬
disputans inquam in eodem quid elege¬
rit ds̃ in nondum nato cui dixit seruitu
rum esse maiorem. et quid ineod em maiore
similiter nondum natoreprobauerit. de
quib propter hoc commemorat᷑ qũauis
longe postea ꝓlatum sit ꝓpħicum testi¬
monium.iacob dilexi. esau autẽ odio
habui: ad hoc ꝑduxi ratiotinationem.
ut dicerem. Non gͦ elegit ds̃ oꝑa cuiusꝙͣ.
inp̃scientia quȩ ipsedaturus ẽ. s fidem elegit
inp̃scientia. ut quẽ sibi crediturũ eẽ p̃sciuit ipsũ
quesiueram. nec adhuc inueneram qua¬

Expanded text:
est illud quod commemorastis in litteris vestris , est illud quod commemorastis in litteris vestris , ubi est expositio quarumdam propositionum ex Epistola quae est ad Romanos. Denique, cum mea cuncta opuscula retractarem, eamque retractionem stilo prosequerer, cujus operis jam duos absolveram libros, antequam scripta vestra prolixiora sumpsissem, cum ad hunc librum retractandum in primo volumine pervenissem, sic inde locutus sum: « Item disputans, » inquam, « quid elegerit Drum esse maiorem, et quid in eodem maiore similiter nondum nato reprobauerit, de quibus propter hoc commemoratur quamuis longe postea prolatum propheticum testimonium: Iacob dilexi, Esau autem odio habui, ad hoc perduxi ratiocinationem, ut dicerem: non ergo elegit deus opera cuiusquam in praescientia, quae ipse daturus est, sed fidem elegit in praescientia, ut, quem sibi crediturum praesciuit, ipsum um diligentius quaesiueram nec adhuc inueneram, qua
Abbreviated transcription (Latin):
atq humilis doctor ille sapiebat. cipria¬
num beatissimum loquor: qui dixit in
nullo głandum: quando nr̃m nichil sit
Quod ut ostenderet: adhibuit apłm testẽ
dicentem. Quid autem habes quod ñ acce¬
pisti: Si autem accepisti: quid głaris qͣ¬
si non acceperis: Quo p̃cipuo testimonio
etiam ipse conuictus sum. cum similit̃ er¬
rarem. putans fidem qua in dm̃ credimꝰ
non eẽ donum dei s anobis eẽ innobis:
& ꝑ illam nos impetrare dei dona. quib
temperanter et iuste et pie uiuamus in
hoc scło. Neq enim fidem putabam dei
grã p̃ueniri. ut ꝑ illam nobis daret᷑ quod¬
utiliter posceremus: nisi quia credere ñ
possemus.si non p̃cederet p̃conium ueri¬
tatis. Ut autem p̃dicato nobis ȩuangłio con¬
sentiremus: nr̃m ẽẽ ꝓprium. et nobis ex
nobis eẽ arbitrabar. Quemmeum errorẽ
non nulla opusculamea satis indicant
ante episcopatum meũ scrip̃ta: in quib

Expanded text:
atque humilis doctor ille sapiebat: Cypriaatque humilis doctor ille sapiebat: Cyprianum beatissimum loquor, qui dixit, « In nullo gloriandum, quando nostrum nihil sit » . Quod ut ostenderet, adhibuit Apostolum testem dicentem, Quid autem habes quod non accepisti? Si autem et accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis ? Quo praecipue testimonio etiam ipse convictus sum, cum similiter errarem, putans fidem qua in Deum credimus, non esse donum Dei, sed a nobis esse in nobis, et per illam nos impetrari Dei dona quibus temperanter et juste et pie vivamus in hoc saeculo. Neque enim fidem putabam Dei gratia praeveniri, ut per illam nobis daretur quod posceremus utiliter; nisi quia credere non possemus, si non praecederet praeconium veritatis: ut autem praedicato nobis Evangelio consentiremus, nostrum esse proprium, et nobis ex nobis esse arbitrabar. Quem meum errorem nonnulla opuscula mea satis indicant, ante episcopatum meum scripta. In quibus
Abbreviated transcription (Latin):
nanq: hoc pacto debita: non donat᷑ gratis.
Debetur enim credenti ut a domino ipsa fi¬
des eius augeatur: et sit merces fidei cepte. fi¬
credentibus imputari. Cur autem non totũ
tribuatur homini. ut qui sibi potuit insti¬
tuere quod non habebat. ipse quod insti¬
tuit augeat. omnino non uideo: nisi qͥa
resisti non potest diuinis manifestissimis
testimoniis. quibus et fides unde pietatis
exordium sumitur: donum dei eẽ monstͣ¬
tur: quale est illud quod unicuiq ds̃ par¬
titus est mensuram fidei. Et illud. Pax fr̃ib.
et caritas cum fide. a dõ patre et domino iħu
xp̃o: et cetera talia. Nolens gͦ histam claris
testimoniis repugnare. ettamen uolensase
ipso sibi eẽ quod credit: quasi componit
homo cum dõ. ut partem fidei sibi uendi¬
cet.atq illi partem relinquat. Et qͦd ẽ ela¬
tius primam tollit ipse: sequentem dat illi.
Et in eo quod esse dicit amborum: priorẽ
se facit. posteriorem dm̃. Non sic pius

Expanded text:
namque hoc pacto debita, non donatur gratis: namque hoc pacto debita, non donatur gratis: debetur enim credenti, ut a Domino ipsa fides ejus augeatur, et sit merces fidei coeptae ficredentibus imputari. Cur autem non totum tribuatur homini, ut qui sibi potuit instituere quod non habebat, ipse quod instituit augeat, omnino non video: nisi quia resisti non potest divinis manifestissimis testimoniis, quibus et fides, unde pietatis exordium sumitur, donum Dei esse monstratur; quale est illud, quod unicuique Deus partitus est mensuram fidei ; et illud, Pax fratribus et charitas cum fide a Deo Patre et Domino Jesu Christo ; et caetera talia. Nolens ergo his tam claris testimoniis repugnare, et tamen volens a se ipso sibi esse quod credit, quasi componit homo cum Deo, ut partem fidei sibi vindicet, atque illi partem relinquat: et quod est elatius, primam tollit ipse, sequentem dat illi; et in eo quod dicit esse amborum, priorem se facit, posteriorem Deum. CAPUT III. 7. Non sic pius
Abbreviated transcription (Latin):
endo sufficientia nr̃a ex deo est: itanemos
suffic̃ uł ad incipiendã uł ad ꝑficiendã fidẽ .s suf¬
ficientia nr̃ã ex dõ ẽ: qm̃ fidessi ñ cogitet᷑ nulla ẽ:
i ñ sumꝰ idonei cogitare aliquid quasi ñ ex nob̾¬
bismet ipsis: s sufficientia nr̃a ex dõ ẽ. Ca
uendum ẽ fr̃s dilecti a deo ne homo se extol¬
lat aduersus dm̃: cum se dicit facere qͦd pro¬
misit ds̃. Nonne fides gentium ꝓmissa est
abrahe. et ille dans głam deo.plenissime
credidit. qm̃ quȩ ꝓmisit potens ẽ et facere: Ip¬
se igitur fidem gentium facit: qui potens ẽ
nr̃am. miro modo agens in nr̃is cordib ut cre¬
damus: nunqͥd metuendum ẽ ne totum fa¬
cere non possit. et idõ sibi homo pͥmas eius
uendicat partes. ut nouissimas ab illo acciꝑe
mereatur: Uidete si aliud agit᷑ isto modo. ni¬
si ut gr̃ã dei scdm merita nr̃a detur quolibet
modo: ac sic gr̃a. iam non sit grã. Redditur

Expanded text:
endo sufficientia nostra ex Deo est: ita nemo sibi endo sufficientia nostra ex Deo est: ita nemo sibi sufficit vel ad incipiendam vel ad perficiendam fidem, sed sufficientia nostra ex Deo est: quoniam fides si ncogitare aliquid quasi ex nobismetipsis, sed sufficientia nostra ex Deo est. 6. Cavendum est, fratres dilecti a Deo, ne homo se extollat adversus Deum, cum se dicit facere quod promisit Deus. Nonne fides gentium promissa est Abrahae, et ille dans gloriam Deo, plenissime credidit quoniam quod promisit, potens est et facere ? Ipse igitur fidem gentium facit, qui potens est em nostram, miro modo agens in cordibus nostris ut credamus; numquid metuendum est ne totum facere non possit, et ideo homo sibi primas ejus vindicat partes, ut novissimas ab illo accipere mereatur? Videte si aliud agitur isto modo, nisi ut gratia Dei secundum merita nostra detur quolibet modo, ac sic gratia jam non sit gratia. Redditur
Abbreviated transcription (Latin):
illa ita sequatur. ut quasi coniunctissima
comitetur: necesse est tamen. ut omnia que
creduntur. p̃ueniente cogitatione credan¬
tur: quanquam et ipsum credere nichil
est aliuid.quam cum assensione cogitare.
Non enim omnis qui cogitat credit᷑: cũ idõ
cogitent pleriq ne credant: s cogitat om¬
nis qui credit: & credendo. cogitat: et cogi¬
tando credit. Quod gͦ ꝑtinet ad religionẽ
atq pietatem. de qua loquebatur apłs. si
non sumus idonei cogitare aliquid quasi
ex nobis met ipsis. s sufficientia nr̃a ex dõ
est: profecto non sumus idonei credere
aliquid quasi ex nobismet ipsis. qͦd sine cogita¬
tione non possumus:sed sufficientia nr̃a
qua credere incipiamus.ex deo est.Quo¬
circa sicut nemo sibi sufficit ad incipien¬
dum. uł ꝑficiendum quodcunq opus
bonum. quod iam isti fr̃s sicut ur̃a scrip¬
ta indicant uerum eẽ consentiunt. unde
in omni oꝑebono et incipiendo et ꝑfici¬

Expanded text:
illa ita sequatur, ut quasi conjunctissima illa ita sequatur, ut quasi conjunctissima comitetur; necesse est tamen ut omnia quae creduntur, praeveniente cogitatione credantur. Quanquam et ipsum credere, nihil aliud est, quam cum assensione cogitare. Non enim omnis qui cogitat, credit; cum ideo cogitent plerique, ne credant: sed cogitat omnis qui credit, et credendo cogitat, et cogitando credit. Quod ergo pertinet ad religionem atque pietatem de qua loquebatur Apostolus, si non sumus idonei cogitare aliquid quasi ex nobismetipsis, sed sufficientia nostra ex Deo est; profecto non sumus idonei credere aliquid quasi ex nobismetipsis, quod sine cogitatione non possumus, sed sufficientia nostra qua credere incipiamus, ex Deo est. Quocirca, sicut nemo sibi sufficit ad incipiendum vel perficiendum quodcumque opus bonum; quod jam isti fratres, sicut vestra scripta indicant , verum esse consentiunt; unde in omni opere bono et incipiendo et perfici
Abbreviated transcription (Latin):
sus. repente est ad illam grãm potenti¬
orem conuersus: conuertente illo.cu
hoc ipsum facturo ꝑ ꝓpħiam dictum ẽ.
Tu conuertens uiuificabis nos. Ut non
solum ex nolente fieret uolens: uerũ
etiam ex ꝑsecutore ꝑsecutionem in eius fidei
quam ꝑsequebatur defensione pateret᷑. Do¬
natum quippe illi erat a xp̃o non solum ut
crederet ineum: uerum etiam ut pateret᷑
ꝓ eo. Et ideo cõmendans istam gram quȩ ñ
datur scd̃m aliqua merita. sed efficit omnia
bona merita: non quia idonei sumus in¬
quit cogitare aliquid quasi ex nobismet¬
ipsis. s sufficientia nr̃a ex dõ ẽ. Attendant
hic et uerba ista ꝑpendant. qui putant
ex nobis esse fidei ceptum: et ex deo eẽ fi¬
dei supplementum. Quis enim non uide¬
at. prius eẽ cogitare. quam credere: Nullus
quippe credit aliquid: nisi prius cogitaue¬
rit ẽẽ credendum. Quamuis enim raptim.
quamiuis celerrime credendi uoluntatem.
quedam cogitationes anteuolent. moxq

Expanded text:
rsus, repente est ad illam gratia potentirsus, repente est ad illam gratia potentiore conversus; convertente illo cui hoc ipsum facturo per prophetam dictum est, Tu convertens vivificabis nos : ut non solum ex nolente fieret volens credere; verum etiam ex persecutore persecutionem in ejus fidei, quam persequebatur, defensione pateretur. Donatum quippe illi erat a Christo, non solum ut crederet in eum, verum etiam ut pateretur pro eo. 5. Et ideo commendans istam gratiam, quae non datur secundum aliqua merita, sed efficit omnia bona merita: Non quia idonei sumus, inquit, cogitare aliquid quasi ex nobismetipsis, sed sufficientia nostra ex Deo est . Attendant hic, et verba ista perpendant, qui putant ex nobis esse fidei coeptum, et ex Deo esse fidei supplementum. Quis enim non videat, prius esse cogitare quam credere? Nullus quippe credit aliquid, nisi prius cogitaverit esse credendum. Quamvis enim raptim, quamvis celerrime credendi voluntatem quaedam cogitationes antevolent, moxque
Abbreviated transcription (Latin):
credere. ab illo inquem credidit nichil me¬
reri: Unde fit. ut iam merenti cȩtera di¬
cantur addi retributione diuina: ac per
hoc gr̃ãm dei scðm merita nr̃a dari. Quod
obiectum sibi pelagius. ne damnaretur.
ipse damnauit. Quisquis igitur hanc
damnabilem uult ex omni parte uitare
sententiam: ueraciter intelligat dictũ
non solumut credatis in eum: uerũ etiã
ut patiamini pro eo. Utrunq ostendit
dei donum: quia utrunq dixit esse do¬
natum. Nec ait. ut plenius et ꝑfectius
credatis in eum: sed ut credatis in eum. Nec
se ipsum miscđiam consecutum dixit ut
fidelior sed ut fidelis eẽt: quia sciebat ñ
se mitum fidei suȩ priorem dedisse deo.
et retributum sibi ab illo eius augmen¬
tum: sed ab eo se factum fidelem: aquo
et apłs factus est. Nam scripta sunt etiã
fidei eius initia: suntq eccłastica celebri
lectione not issima. Auersus quippe a fi¬
de quam uastabat. eiq uehementer at̾i¬

Expanded text:
credere, ab illo in quem credidit nihil mecredere, ab illo in quem credidit nihil mereri? Unde fit ut jam merenti caetera dicantur addi retributione divina; ac per hoc gratiam Dei secundum merita nostra dari: quod objectum sibi Pelagius, ne damnaretur, ipse damnavit. Quisquis igitur hanc damnabilem vult ex omni parte vitare sententiam, veraciter intelligat dictum, non solum ut credatis in eum, verum etiam ut patiamini pro eo . Utrumque ostendit Dei donum, quia utrumque dixit esse donatum. Nec ait, Ut plenius et perfectius credatis in eum; sed, ut credatis in eum. Nec se ipsum misericordiam consecutum dixit, ut fidelior, sed ut fidelis esset . quia sciebat non se initium fidei suae priorem dedisse Deo, et retributum sibi ab illo ejus augmentum; sed ab eo se factum fidelem, a quo et apostolus factus est. Nam scripta sunt etiam fidei ejus initia , suntque ecclesiastica celebri lectione notissima. Aversus quippe a fide quam vastabat, eique vehementer adve
Abbreviated transcription (Latin):
s incrementum eius ex deo: tanquam
fides non abipso donetur nobis: s ab
ipso tamen augeatur in nobis. eo merito
quo cepit anobis. Non gͦ receditur ab ea
sententia. quam pelagius ipse in episco¬
pali iudicio palestino sicut eadem gesta
testantur damnare compulsus ẽ. gr̃am
di scd̃m merita nr̃a dari. si non ꝑtinet ad
dei gr̃am quod credere cepimus:ͥ s illud po¬
tius. quod propt̃ hoc nobis adicit᷑. ut ple¬
nius ꝑfectiusq credamus: ac ꝑhoc initi¬
um fidei nr̃e priores damus deo. ut retri¬
buatur nobis et supplementũ eius. et si
quid aliud fideliter poscimus. S contͣ
hȩc cur non potius audimus: quis pͥor
dedit illi. et retribuetur illi: Qm̃ ex ipso.
et ꝑ ipsum. et in ipsosunt omnia. Et ipsũ
gͥ initium fideinrẽ. ex quonisi ex ipso ẽ:
Neq enim hoc excepto. ex ipso sunt cȩte¬
ra: sed ex ipso et ꝑ ipsum et inipso sunt om¬
nia. Quis autem dicat eum qui iam cepit

Expanded text:
sed incrementum ejus ex Deo: tanquam sed incrementum ejus ex Deo: tanquam fides non ab ipso donetur nobis, sed ab ipso tantum augeatur in nobis, eo merito, quo coepit a nobis. Non ergo receditur ab ea sententia, quam Pelagius ipse in episcopali judicio Palaestino, sicut eadem Gesta testantur, damnare compulsus est, « Gratiam Dei secundum merita nostra dari; » si non pertinet ad Dei gratiam quod credere coepimus, sed illud potius quod propter hoc nobis additur, ut plenius perfectiusque credamus: ac per hoc, initium fidei nostrae priores damus Deo, ut retribuatur nobis et supplementum ejus; et si quid aliud fideliter poscimus. 4. Sed contra haec cur non potius audimus: Quis prior dedit ei, et retribuetur illi? quoniam ex ipso, et per ipsum, et in ipso sunt omnia ? Et ipsum igitur initium fidei nostrae, ex quo, nisi ex ipso est? Neque enim hoc excepto ex ipso sunt caetera: sed ex ipso, et per ipsum, et in ipso sunt omnia. Quis autem dicat eum qui jam coepit
Abbreviated transcription (Latin):
liquem liberari.Puencrunt etiam. ut p̃¬
ueniri. uoluntates hominũ dĩ grã fate¬
ant᷑ : atq ut ad nullum opus bonũ uł
incipiendum uł ꝑficiendum. sibi quen¬
quam sufficere posse consentiant. Reten¬
ta gͦ ista inque ꝑuenerunt: plurimũ
eos apelagianoꝵ errore discernunt.Pro¬
inde si ineis ambulent. et orent eum qͥ
dat intellectum: siquid dep̃destinatio¬
ne aliter sapiunt. ipse illis hoc quoq reuela¬
bit. Tamen etiam nos impendamus eis
dilectionis affectum ministeriũq sermo¬
nis. sicut donat ille quem rogamus:
ut in his litteris ea que illiseẽnt aꝑta et utilia
diceremus. Unde enim scimus. ne forte ds̃
num dei ẽẽ debemus ostendere: si tam̃
diligentius id facere. possumus. quã in
uoluminib tot tantisq iam fecimus. S
nunc eis respondendum eẽ uideo. qui di¬
uina testimonia quȩ de hacre adhibui¬
mus. ad hoc dicunt ualere: ut nouerimꝰ
ex nobis quidem nos habere ipsam fidẽ.

Expanded text:
liquem liberari. Pervenerunt etiam, ut prliquem liberari. Pervenerunt etiam, ut praeveniri voluntates hominum Dei gratia fateantur, atque ad nullum opus bonum vel incipiendum vel perficiendum sibi quemquam sufficere posse consentiant. Retenta ergo ista in quae pervenerunt, plurimum eos a Pelagianorum errore discernunt. Proinde, si in eis ambulent et orent eum qui dat intellectum, si quid de praedestinatione aliter sapiunt, ipse illis hoc quoque revelabit: tamen etiam nos impendamus eis dilectionis affectum ministeriumque sermonis, sicut donat ille quem rogavimus, ut in his litteris ea quae illis essent apta et utilia diceremus. Unde enim scimus ne forte Deus num Dei esse debemus ostendere: si tamen diligentius id facere possumus, quam in voluminibus tot tantisque jam fecimus. Sed nunc eis respondendum esse video, qui divina testimonia, quae de hac re adhibuimus, ad hoc dicunt valere, ut noverimus ex nobis quidem nos habere ipsam fidem,
Abbreviated transcription (Latin):
quod me satis egisse credebam. Considera¬
tis enim litteris urĩs uidere michi uideor
eos fr̃s ꝓ quibus gerttis piam curam. ne
teneant poeticam sententiam qua dictum
est. spessibi quisq. & in illud incurrant. qͦd
non poetice sed ꝓphetice dictum ẽ. maledi¬
ctus omnis qui spem habet in homine. eo
modo ẽẽ tractandos quo tractauit apłs:
quib ait. Et siquid aliter sapitis: Hoc qͦ¬
q uobis ds̃ reuelabit. Adhuc quippe. in
questione caligant de p̃destinatione sc̃oꝵ:
sed habent unde siquid aliter in ea sapi¬
unt hoc quoq illis reuelet ds̃. si in eo ã¬
bulent in quod ꝑuenerunt oł pt qͦd apłs
cum dixisset. siquid aliter sapitis. hoc qͦ¬
q uobis ds̃ reuelabit: ueruntamen in¬
quit. in quod ꝑuenimus. in eo ambulemꝰ.
sollicita ẽ pia caritas ur̃a. ut credant cũ
eccłia xp̃i. peccato primi hominis ob¬
noxium nasci genus humanũ: nec ab
isto malo. nisi ꝑiusticiam scđi hominis a¬

Expanded text:
quod me satis egisse credebam. 2. Consideraquod me satis egisse credebam. 2. Consideratis enim litteris vestris videre mihi videor eos fratres, pro quibus geritis piam curam, ne teneant poeticam sententiam, qua dictum est, « Spes sibi quisque » ; et in illud incurrant quod non poetice, sed prophetice dictum est, Maledictus omnis qui spem habet in homine , eo modo esse tractandos, quo tractavit Apostolus, quibus ait, Et si quid aliter sapitis, hoc quoque vobis Deus revelabit. Adhuc quippe in quaestione caligant de praedestinatione sanctorum: sed habent unde, si quid aliter in ea sapiunt, hoc quoque illis revelet Deus, si in eo ambulent in quod pervenerunt. Propter quod Aposcum dixisset, Si quid aliter sapitis, hoc quoque vobis Deus revelabit: Verumtamen, inquit, in quod pervenimus, in eo ambulemus . sollicita est pia charitas vestra, ut credant cum Ecclesia Christi, peccato primi hominis obnoxium nasci genus humanum, nec ab isto malo nisi per justitiam secundi hominis a