comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iusticiam. misericors. nundi cordis. pacificus
Uellet enim homo sisieri posset. sine ulla
tolerantia laboris quae inagenelo. patiendo¬
q: amplectanlaest. statim ad pulclre atq
perfectȩ sapientiae clelitias peruenire :
Seelhoc non potest intenra morieutium:
Hoc enim uidetur signisicare. . B. quod
dictum est aclia cob. non est moris in loco nr̃o
ut minor nubat prius quam maior: Liua
non absurcle maior appellatur. quae tẽpore
prior est Prior est autem in recta hominis
eruditione. labor operandiquae iusta sunt
sapientiam. serua mandata et dñs prebet
illam tibi. Manclata utique acliustitiam
pertinentia. Iustram autem quae exside est.
quae inter temptationum incerta uer¬
satur. ut pie crecdendo quod nondum in¬
telligit &iam intelligentiae meritum
consequatur: Iuantum enĩ ualet quod
modo conmemoraui esse seniptum. con cu-¬
pisti sapientiam serua mandata et dñs
prebet illam tibi. tantum et illud arbitnor

Expanded text:
iustitiam, misericors, mundi cordis, pacificus. iustitiam, misericors, mundi cordis, pacificus. uellet enim homo, si fieri posset, sine ulla tolerantia laboris, quae in agendo patiendoque amplectenda est, statim ad pulchrae atque perfectae sapientiae delicias peruenire; sed hoc non potest in terra morientium. hoc enim uidetur significare quod dictum est ad Iacob: non est moris in loco nut minor nubat prius quam maior, quia non absurde maior appellatur, quae tempore prior est. prior est autem in recta hominis eruditione labor operandi, quae iusta sunt,sapientiam, serua mandata, et dominus praebet illam tibi: mandata utique ad iustitiam pertinentia; iustitiam autem, quae ex fide est, quae inter temptationum incerta uersatur, ut pie cretelligit, etiam intelligentiae meritum consequatur: quantum enim valet, quod modo commemoravi esse scriptum, Concupisti sapientiam, serva mandata, et Dominus praebebit illam tibi, tantum et illud valere arbitror,
Abbreviated transcription (Latin):
onis percatorum suorum gratia constitutus
quiedl aliud insua conuersione meditatus est.
quid aliud corde gestauit. quid aliuel al
amauit nisi doctrinam sa pientiae
Quam pleriq se adepturos et percepturos
putant statim ut se in septem preceptis
legis exercuerint quae sunt de dilectione
proximi. necuiquam homini noceatur:
Id est honora patrem & matrem. Non moe¬
chaberis. Noc occides Non suraberis non
falsum testimonium lices. Non concupisces
Quibus quatũ potuerit obseruatis postea¬
quani homin pro concupita & sperata
pulcherrim delectatione cloctrine.
per temptatines uarias quasi perdelec¬
tatio ꝑhutus scłi noctem tolerantia laboris
aelheserit uelul pro rachellia inopinata
coniuncta sit. & anc sustinet ut ad illam
perueniat. si ꝑ seuranter aniat : acceptis
aliis septem precenis. acsidicatur ei.
serui alios septem anios pnopter rachel.
ut sit pauꝑ spũ. mitis lugens. esuriens siciensq

Expanded text:
onis peccatorum suorum gratia constitutus, onis peccatorum suorum gratia constitutus, quid aliud in sua conversatione meditatus est, quid aliud in corde gestavit, quid aliud in corde adamavit, nisi doctrinam sapientiae? quam plerique se adepturos et percepturos putant statim ut se in septem praeceptis legis exercuerint, quae sunt de dilectione proximi, ne cuiquam homini noceatur: id est, Honora patrem et matrem, Non moechaberis, Non occides, Non furaberis, Non falsum testimonium dices, non concupisces quibus quantum potuerit obseruatis posteaquam homini pro concupita et sperata pulcherrima delectatione doctrinae per temtationes uarias quasi per huius saeculi noctem tolerantia laboris adhaeserit — uelut pro Bachel Lia inopinata coniuncta sit — et hanc sustinet ut ad illam perueniat, si perseueranter amat, acceptis aliis septem praeceptis - ac si ei dicatur: serui alios septem annos propter Rachel — ut sit pauper spiritu, mitis, lugens, esuriens sitiensque
Abbreviated transcription (Latin):
et clelectationem intellegentiam ueritatis.
ipsa est rachel Unde etiam dicitur. bona
faciae & pulera speciȩ: Hanc enim amat
omnis pie stuclio sus: et propter hanc seruit
gratiae olĩ. qua peccata nr̃a et si suerint
siut phenicium tan quã nix de albabuntur
Laban quippe interp̃tatur clealbatio:
cui seruiuit iacob propter rachel:.
N eque enim se quisque conuertit. sub grã
remissionis peccatorum seruire iustitiȩ
Nisi ut quiete uiuat in uerbo. ex quo
uidetur principium quod .ẽ. ds: Ergo
propter rachiel : non propt̃ liam : Nam
quistandem amauerit inoperib iustitiȩ
laborem actionum atq passionum: quis eam
uitam propter seipsam expetiuerit sic ut
nec iacobliam: Sel tamen sibi nocte sub¬
positam inusum generandi amplexus et
fecunlitatem eius expertus est Dñs enim
eam quia perse ipsam diliginon poterat.
primo ut ad rachel ꝑueniretur. tolerari fecit.¬
cdeinde propt̃ filios comnendauit: Ita uero
unus quisque utilis dĩ seruus sub dealbati¬

Expanded text:
et delectabilem intellegentiam ueritatis, ipsa est Rachel. unde etiam dicitur bona facie et pulchra specie. hanc enim amat omnis pie studiosus et propter hanc seruit gratiae dei, qua peccata nostra, etsi fuerint sicut phoenicium, tamquam nix dealbantur. Laban quippe interpretatur "dealbatio"; cui seruiuit Iacob propter Rachel. neque enim se quisquam conuertit sub gratia remissionis peccatorum seruire iustitiae, nisi ut quiete uiuat in uerbo, ex quo uidetur principium, quod est deus. ergo propter Rachel, non propter Liam. nam quis tandem amauerit in operibus iustitiae laborem actionum atque passionum? quis eam uitam propter se ipsam expetiuerit? sicut nec Iacob Liam, sed tamen sibi nocte subpositam in usum generandi amplexus et fecunditatem eius expertus est. dominus enim eam, quia per se ipsam diligi non poterat, primo ut ad Rachel deinde propter filios commendavit: ita enim unusquisque utilis Dei servus sub dealbati
Abbreviated transcription (Latin):
gełta hinc eẽ dictũ . os eiꝰ non cõmiȩtis. Sangiuine
llinuntur postes. utꝑnicies depellat᷑: signant᷑
signo dñcȩ passionis infrontib popłi ad tutelã
silitis. Dat᷑ ibilex qͥn qua gesimo die pꝰ actũ pas¬
cha: Uent sp̃s sc̃s qͥnqua gesimo die postdnĩ pas¬
siͦnẽ. Dicitur illic scripta lex digito deidic̃ dñs
occił clausis niħ se in illius litteris inuenisse qđ ad
p̃nuntiationẽ xp̃i ꝑtineat. Quid aut̃ mirũ si
oculos hab& adlegendũ & cor ad intelligendũ
non hab&. qͥ positus ante hostiũ clausũ diuoni
secreti non fide pietatis pulsat sed elatio¬
ne ĩpietatis insultat᷑ plane ita sit ata fiat. Iustũ ẽ.
enĩ. claudat᷑ suꝑb ianua salutis. Uemat mansuecus
quẽ doc& dñs uias suas uideat & hȩc milt bris
& cetera uł om̃ia ił quȩdĩ quala credit in om̃ib:
Uideat iłim introducentẽ popłm int̾rã ꝓmissionas.
Neq onĩ hoc tomere ab inttio uocabat᷑: sedexisa

Expanded text:
ta hinc esse dictum, Os ejus non comminuetis . Sanguine illiniuntur postes, ut pernicies depellatur : signantur signo dominicae passionis in frontibus populi ad tutelam salutis. datur ibi lex quinquagesimo die post actum pascha: uenit spiritus sanctus quinquagesimo die post domini passionem. dicitur illic scripta lex digito dei: dicit dooculis clausis nihil se in illis litteris inuenisse, quod ad praenuntiationem Christi pertineat! quid autem mirum, si oculos habet ad legendum et cor ad intellegendum non habet, qui positus ante ostium clausum diuini secreti non fide pietatis pulsat, sed elatione inpietatis insultat? plane ita sit, ita fiat; iustum est enim. claudatur superbis ianua salutis, ueniat mansuetus, quem docet dominus uias suas : uideat et haec in illis libris et cetera uel omnia uel quaedam, qualia credat in omnibus. Uideat Iesum introducentem popneque enim hoc temere ab initio uocabatur, sed ex ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
diuinãq auctoritatẽ eiꝰdẽ c̃ uinctionis expo¬
siut: idandũ libellũ repudii ꝓpt̃ duritiã
uł domand ł indomiti coidis ostindit. Qu ꝓpt̃ cũ omu ila
excellenta p̃cepta dñ quae ueterib hebreoꝵ libris c̃traria¬
i faustus uoledat ostendere in eusdẽ quoq libris inueniantur:
unde uent dñs legẽ non soluere sed adinplere: nisi ut excop¬
tis ꝓmissoꝵ figuris que reddita ueritate adimplete atq sub¬
late sun. psi quoq p̃cepta ꝑquae lexilla sc̃ã &iusta abond ẽ.
non ꝑuetis tatẽ lutere iubentis. & delc̃ta suꝑloꝵ reatu & ã
p̃uarications augentis. sed ꝑ nouitatẽ sp̃s adiuuantis & bu¬
miliũ confessione salutis grã lib̾antis. inplerent᷑ in nob:
quia reuga si com̃ia ista p̃ceptt sublimia nec inistis libris
ueterib desunt. itailliefinis quo rtferant᷑ occultus ẽ : ꝗuis
scđn sũ uiuerent sc̃i qͥfuturã eiꝰ reuelationẽ udebat T̃: pr̃m¬

Expanded text:
 auctoritatem eiusdem coniunctionis exposuit et dandum libellum repudii propter duritiam uel domandi uel indomiti cordis ostendit. Quapropter cum omnia illa excellentia praecepta domini, quae ueteribus Hebraeorum libris contraria Faustus uolebat ostendere, in eisdem quoque libris inueniantur, unde uenit dominus legem non soluere sed adinplere, nisi ut exceptis promissorum figuris, quae reddita ueritate adinpletae atque sublatae sunt, ipsa quoque praecepta, per quae lex illa sancta et iusta et bona est, non per uetustatem litterae iubentis et delicta superborum reatu etiam praeuaricationis augentis, sed per nouitatem spiritus adiuuantis et humilium confessionem salutis gratia liberantis inplerentur in nobis? quia reuera, sicut omnia ista praecepta sublimia nec illis libris ueteribus desunt, ita illic finis, quo referantur, occultus est, quamuis secundum eum uiuerent sancti, qui futuram eius reuelationem uideba
Abbreviated transcription (Latin):
scrib̵ &. nisi in amimo nimis adũso atq: pũsoc̃ siliũ c̃cordie¬
ñ ualer& ueruntam̃ auđ exurĩ erroris sacrilega uanitate
quȩro cur displiceat dimittere uxorẽ : quã ñ ad matrimonu
fidẽ s ad c̃cupiscentiȩ crim̃ habendã eẽ. censetis. Matri¬
moniũ qͥppe exhappellatũ ẽ. qđ ñ ob aliud debeat femina

Expanded text:
scriberet. nisi in animo nimis auerso atqscriberet. nisi in animo nimis auerso atqn a uobis ex uestri erroris sacrilega uanitate quaero, cur displiceat dimittere uxorem, quam non ad matrimonii fidem, sed ad concupiscentiae crimen habendam esse censetis. matrimonium quippe ex hoc appellatum est, quod non ob aliud debeat femina
Abbreviated transcription (Latin):
scribis soł :cũ ⁊ excellentiorẽ ꝓfiterent᷑ sopientũ
Qsiqui eoꝵ eẽnt e qͥcate ac piecate prediti non tantũ
asores lex ittere uolut cum quẽ usset libesti hi gili
nisi ab ipsis ꝑquẽ hanc oreasionẽ ee necessiate uenientẽ
quodim modo inmanis suas bono consilio regerent : At
int̃ipsu &uxo t pacfsce agendo dilectionẽ concordamq¬
em̃dariq: non poss&. tunc utiq scriber&᷑ lib ellis qio
frustra non dinitter& quã sic odiss& : ut addebitã cor¬
iugi caritatẽ nulla pruclentiũ ꝑsuasione reuo caro :
Si enĩ non diligtar uxor: dinittendi ÷: Quia ergdinit¬
tenda non .ẽ. dligenda ÷ Dilectio aut̃ monendo atq
suadendo conpon̾endo: ñ cogendo inuitũ in poni potest:
Hoc facere scriba delebait ustus &s sipiens qualẽ in illa pfes¬
sione eẽ oportelat: ad quẽ ut ueniret᷑ dscordi marito
libelł cons cribenđ prȩxeptis ẽ. Quẽ uir bonꝰ prudensq ñ

Expanded text:
scribis solis, cum et excellentiorem profiterentur sapientiam scribis solis, cum et excellentiorem profiterentur sapientiam et si qui eorum essent aequitate ac pietate pruasores, Lex mittere voluit eum, quem jussit libellum repudii libellus, nisi ab ipsis, qui per hanc occasionem ex necessitate venientem quodam modo in manus suas bono consilio regerent, atque inter ipsum et uxorem pacifice agendo dilectionem concridamqemendarique non posset, tunc utique scriberetur libellus, quia frustra non dimitteret, quam sic odisset, ut ad debitam coniugio caritatem nulla prudentium persuasione reuocaretur. si enim non diligitur uxor, dimittenda est. quia ergo dimittenda non est, diligenda est. dilectio autem monendo atque suadendo conponi. non inuitum cogendo inponi potest. hoc facere scriba debebat iustus et sapiens, qualem in illa professione esse oportebat. ad quem ut ueniretur, discordi marito libellus conscribendus praeceptus est: quem uir bonus prudensque non
Abbreviated transcription (Latin):
sic ꝗ inutoq oseruationẽ cẽ. arbitror a peo¬
cito. quo uł falsũ uirat᷑. uł iniꝰtȩ uindicat᷑
Quã quã ħ dedonanda omino uindieta
ualeat etiã ad illud : ut dimittendo hui modi
debita &iã nob̵ dimitti meream᷑: Sed duro
popło mođ pͥus adhibendus fiut. quo discer¬
oebianer & ñ egredi debitũ ut ed omita ira quȩ
adimoderatã uindictã rapitlã qͥ ullet
tranqͥllꝰ attender& qͥd ipse deber&.
urnd deratione c̃ seruo debitũ relaxarie. Nĩ &¬
illud deuxoreꝰ dimittenda qđ dñs p̃cepit
cũ antiqͥs dictũ sit qͥcũq dimiserit uxorẽ
qͥd lex uoluerit cũ passi dimittenti uxorẽ
iꝰ serit libellũ repudii di re. Neq enĩ ait
qͥ uoluerit dimittat uxorẽ suã cui eẽ tetrariũ
n dimittere.  Sed utiq nolebat dimitti uxorẽ
a uiro qͥhanc int̃ posuit morã :⁊ ut indis¬
cidiũ animꝰ p̃ceps libelli c̃scriptione re¬
scribere licteras hebreas nulli fas erat nisi

Expanded text:
in utroque conseruationem esse arbitror a peccato. quo uel falsum iuratur uel iniuste uindicatur, quamquam hoc de donanda omnino uindicta ualeat etiam ad illud, ut dimittendo huiusmodi debita etiam nobis dimitti mereamur. sed duro populo modus prius adhibendus fuit, quo discerneret non egredi debitum, ut edomita ira, quae ad inmoderatam uindictam rapit, iam qui uellet, tranquillus adtenderet. quid ipse deberet. onsideratione conseruo debitum relaxaret. N dimittenda, quod dominus praecepit, cum antiquis dictum sit: quicumque dimiserit uxorem quid lex uoluerit, cum passim dimittenti uxorem iusserit libellum repudii dare. neque enim ait: qui uoluerit, dimittat uxorem suam — cui esset contrarium non dimittere — sed utique nolebat dimitti uxorem a uiro. qui hanc interposuit moram, ut in discidium animus praeceps libelli conscriptione rescribere litteras Hebraeas nulli fas erat nisi
Abbreviated transcription (Latin):
soluere s adiplere. Hocẽ. nouũ testamtũ qđ huic dletion here¬
ditas regi cȩloꝵ ꝓmittit᷑ qđ infigurisueteris testimti ꝓ
pr̃m distributione tegebat᷑ : Vnde idẽ dic̃. Mandatũ nouũ
do uob ut uos inuicẽ diligatis : Itaq uł om̃u uł poene om̃ia¬
udeguȩ monint seu p̃cepit. ubi adiungebat ego aut̃ dicouob̃.
p̃ira occulꝰ ms &melior ẽ qͥ uinc̃ irã quiã qͥ capit cuutatẽ ibi
ẽtra ubũ durũ. plaga flagelli liuorẽ faci& plagi aut᷑ ing
c̃fring& osa. Ibietra moechiã cordisi ne c̃oupistĩsuxorẽ
ꝓxutu. Non enĩ ait ne adulteres s ne c̃cupiscas Vnde apłs
hoc &x lege cõmemorat: dicens. Nã õcupiscentiã nescrebã
nisilex dicer& iñ c̃cupisces. Ibi depatiencia ñ resistend
laudat᷑ uir pbens ꝑ cutienti sȩ maxillã :⁊ siturat᷑ obpbris
in calmo Cũ his qͥoderdort pacẽ erã pacificꝰ. Lalia multa
Qđ aut̃ tepundo aiuindicta ⁊ diligendo etiã milos dñimitem :

Expanded text:
soluere sed adinplere. hoc est nouum testamentum, quo huic dilectioni hereditas regni caelorum promittitur, quod in figuris ueteris testamenti pro temporum distributione tegebatur. unde item dicit: mandatum nouum do uobis, ut uos inuicem diligatis. Itaque uel omnia uel paene omnia, quae monuit seu praecepit, ubi adiungebat "ego autem dico uobis", ira oculus meus et: melior est, qui uincit iram quam qui capit ciuitatem. ibi contra uerbum durum: plaga flagelli liuorem faciet; plaga autem linguae confringet ossa; ibi contra moechiam cordis: ne concupiscas uxorem proximi tui. non enim ait: ne adulteres, sed: ne concupiscas. unde apostolus hoc ex lege commemorat dicens: nam concupiscentiam nesciebam. nisi lex diceret: non concupisces. ibi de patientia non resistendi laudatur uir praebens percutienti se maxillam et saturatus obp1;obiis. in psalmo: cum his, qui oderant pacem, eram pacificus et alia multa. quod aut
Abbreviated transcription (Latin):
relicta malicia credant inte dñe: Adhanc benignã patientiã
dĩ qͥfacit solẽ suũ oriri suꝑbonos timalos. ⁊ pluit suꝑ uistos et
iniustos Nos imitandã xp̃s ortat᷑ : ut uindicare nr̃as iniurias
neglegamꝰ: ⁊ibene faciamꝰ his qͥ nos oderꝰ ut simꝰ ꝑfectisicut¬
⁊ cauendũ cẽ nesihoc̃ fecerimꝰ. nec nobis dep̃cantib peccati
obligatio remittat᷑: sic inillis libris ueterib scriptũ ẽ Iui
uindicari uult. inueni& adõ uindictã : ⁊ peccata illius confir¬
imans c̃firmabit: Relinque ꝓximotio nocenti te: ⁊ tunc
dep̃canti tibi peccata soluent᷑: Homo homini reseruat iram:
⁊ adño quȩrt medelã carnis in hominẽ similẽ sibiñhab & mniscđem¬

Expanded text:
relicta malitia credant in te, Domine . Ad hanc benignam patientiam Dei, qui facit solem suum oriri super bonos et malos, et pluit super justos et injustos, nos imitandam Christus hortatur: ut vindicare nostras injurias negligamus, et benefaciamus nis qui nos oderunt, ut simus peet cauendum esse, ne si hoc non fecerimus, nec nobis deprecantibus peccati obligatio remittatur, sic in illis libris ueteribus scriptum est: qui uindicari uult, inueniet uindictam a deo et peccata illius confirmans confirmabit. relinque proximo tuo nocenti te, et tunc deprecanti tibi peccata soluentur. homo homini reseruat iram et a domino quaerit medelam carnis? in hominem similem sibi non habet mise
Abbreviated transcription (Latin):
ubi dissuadendilocꝰ ustis. i prudentib tribuebat᷑ solui
uflecti poss& arecipiendã ł reuocandã c̃iugi ca¬
ritatẽ . c lta dñs qͥd lex ⁊bonis p̃ciꝑ &. ⁊ duris ꝑmit

Expanded text:
ubi dissuadendi locus justis et prudentibus tribuebatur, solvi ubi dissuadendi locus justis et prudentibus tribuebatur, solvi et flecti posset ad recipiendam vel revocandam conjugii charitatem?
Abbreviated transcription (Latin):
moysi c̃iuncunt᷑ ñ cẽ uxorẽ dimittendã : qͥ cđm uolun¬
tatẽ legis masi arbit᷑bat sẽ facere cũ dimitterent . Simul
⁊ illud hic is exp̃o at testante cognoscimꝰ dñ fecisse : ⁊c̃iunc¬
xisse masculũ ⁊ifemina. qđ manichȩi negando dã pnant
ñiã moyseo libro si xpĩ euangło resistentes. Porro
aut̃ si qđ ipsi opinant᷑ i p̃dicant uerũ ẽ. diabolũ fecisẽ atq
uinxis sẽ masculñ ⁊ feminã qͣ calliditate diabolica fiustꝰ.
sententiã moysen laudare debuerit : separantẽ qđ fecerat
moyses excuiꝰ libro ꝓlataẽ depͥma c̃iunctione masculi
i feming tã scã & nulla separatione uiolandi castitas c̃
ugał pꝰ ea ꝑmiserit dimittere uxorẽ. Hã cũ illꝗͥ respon¬
diss&t qͥd gͦ moyses mandauit daribellũ repudii ⁊ dimit¬
tere ait ilł: qm̃ moyses ad duritiã cordis uri ꝑmisit uob̾
dimittere ux ore surãs. Hoc ẽ qđ paulo ante exposuimꝰ
Quanta enĩ duritia erat: quȩ nec ꝑ libelli int̾positionẽ

Expanded text:
Moysi convincuntur non esse uxorem dimittendam, qui secundum voluntatem legis Moysi arbitrabantur se facere, cum dimitterent. Simul et illud hic, ipso Christo attestante, cognoscimus, Duem fecisse et conjunxisse masculum et feminam: quod Manichaei negando damnant, non jam Moyseos libro, sed Christi Evangelio resistentes. Porro autem si quod ipsi opinantur et praedicant, verum est, diabolum fecisse atque junxisse masculum et feminam: qua calliditate diabolicasententiam Moysen laudare debuerit separantem, quod fecerat Moyses, ex cuius libro prolata est de prima coniunctione masculi et feminae tam sancta et nulla separatione uiolanda castitas coniugalis, postea permiserit dimittere uxorem? nam cum illi respondissent: quid ergo Moyses mandauit dari libellum repudii et dimittere? aitdimittere uxores vestras . Hoc est quod paulo ante exposuimus . Quanta enim duritia erat ,quae nec per libelli interpositionem,
Abbreviated transcription (Latin):
camto adi pleũ Heq illã que ꝑ mox sendata ẽ. quasic̃tri¬
riorũ ãppostione destruex̃ sy potiꝰ om̃a ex hebreoꝵ lege cõ¬
memorataita cõm̃dauit ut qͥoqͥd ex ꝑsona sua in suploque¬
ret᷑ uł ad expositionẽ reqrendã ualer& siqͥd illa obscurȩ
posuiss& uł adtutiꝰ c̃seruandũ qđ illa uoluiss& uides
adiplere. Scilic & ut non qͣs̃ sem plena istis ubis integra¬

Expanded text:
ae per Moysen data est, quasi contrariorum obpositione destruxit, sed potius omnia ex Hebraeorum lege commemorata ita commendauit, ut, quicquid ex persona sua insuper loqueretur, uel ad expositionem requirendam ualeret, si quid illa obscure posuisset, uel ad tutius conseruandum quod illa uoluisset: uidesoluere sed adinplere, scilicet ut non quasi semiplena istis uerbis integra
Abbreviated transcription (Latin):
orrane se apriore lucida sua natura passȩ sun:
et inimicȩ iuminiscõ exciterunt : Iđ ante quã
ois accider& ex cet̃nitate si nesciebant hoc sibi
futurum: & ternas ignorantiȩ tenebras: si autẽ
sciebant. & ternas timoris tenebras paciebantur :
Ecce uene pars & subtantia dĩ urĩ insuis tenebris
ex aet̾nitate uersata ẽ : nec postea lucẽ nouã niratae:
sed alias tenebras alienas quas semꝑtimebat incurrit:
Porno ipse ds cuius illa pars erat. sicidẽ parti suȩ futurũ
tantũ malũ timebat: etiã ipsum opecupauerat
timoris tenebrȩ: Si aut̃ hoc ipft futurũ nesciebat:
ignorantiȩ tenebris cȩcabantur: Sia utẽ hoc parti
suȩ futurũ sciebat & non timebat : peiores sunt
tenebriȩ tantȩ crudelitatis : quã uł ignorantue
uel timoris: Neq enĩ babebat ds̃ ur̃. qđ in ipsa
carne quã non adeo sel abyle factã dem̃tissime
creditis. sic laudat apłs : si patitur unũ menbrũ
cõpatiunt᷑ omia menbra : sed non accusemus: Esciebat:

Expanded text:
ucida sua natura passae sunt et inimicae lumini sancto extiterunt: quod antequam eis accideret, ex aeternitate, si nesciebant hoc sibi futurum, aeternas ignorantiae tenebras, si autem sciebant, aeternas timoris tenebras patiebantur. ecce uere pars et substantia dei uestri in suis tenebris ex aeternitate uersata est nec postea lucem nouam mirata est, sed alias tenebras alienas, quas semper timebat, incurrit. porro ipse deus, cuius illa pars erat, si eidem parti suae futurum tantum malum timebat, etiam ipsum occupauerant timoris tenebrae; si autem hoc futurum nesciebat, ignorantiae tenebris. caecabatur; si autem hoc parti suae futurum sciebat et non timebat, peiores sunt tenebrae tantae crudelitatis quam uel ignorantiae uel timoris; neque enim habebat deus uester, quod in ipsa carne, quam non a deo, sed ab hyle factam dementissime creditis, sic laudat apostolus: si patitur unum membrum, conpatiuntur omnia membra. sed non accusamus: praesciebat,
Abbreviated transcription (Latin):
in reꝓbũ sensũ Ecce quomꝰ uerus ds̃ &iustus excȩcat
m̃tes in fideliũ. Neque enĩ unquã in his apłi uerb
quȩ cõmemoraui. aliuꝰ els intellectꝰ.ẽ: quã ille qui
filiũ suũ misit dicentẽ. iniuditiũ ueni in hunc mundũ
ut qui non uident uideant. & qui uelent cȩci fiant:
Na &hic satis appar& m̃tib sideliũ. quomꝰ cds ȩxcec&
ñtes infideliũ: Prȩcedit enim aliquid occultũ in
occultis ubids agat iustissimũ examen iuditu siui:
ut quoꝵt mtes excecentur. quordã illuminentur:

Expanded text:
ecce quomodo uerus deus et iustus excaecat mentes infidelium. neque enim umquam in his apostoli uerbis, quae commemoraui, alius deus intellectus est quam ille qui filium suum misit dicentem: in iudicium ueni in hunc mundum, ut qui non uident uideant et qui uident caeci fiant. nam et hic satis apparet mentibus fidelium, quomodo deus excaecet mentes infidelium. praecedit enim aliquid occultum in occultis, ubi deus agat iustissimum examen iudicii sui, ut quorundam mentes excaecentur, quorundam inluminentur
Abbreviated transcription (Latin):
potentiã suam in uasis quȩ ꝑfecta sunt ad ꝑditionem:
& aliũ quiostendit diuitias inuasis misccłie: Nã unũ
cimdẽq dm̃ facere utnũq a postolica doctrina testat᷑:
H inc ẽ. &illud. ħopt̃ boc tradidit illos ds in concupis¬
centias cortus eoꝵ in inmunditiam : ut contumelus

Expanded text:
potentiam suam in uasis, quae perfecta sunt ad perditionem, et alium qui ostendit diuitias in uasis misericordiae. nam unum eundemque deum facere apostolica doctrina testatur. hinc est et illud: propter hoc tradidit illos deus in concupiscentiam cordis eorum in immunditia, ut
Abbreviated transcription (Latin):
sacrisicioꝵ : Telantemq: si & alius eadem offerrentur
ut sibi : & nunc irascentẽ in alienos nunc & in suos.
nunc perhmentẽ milia hominũ oblenia quidẽ aut
nulla cõmissa: nunc etiã conminitantẽ uenturũ
se fore cũ gladio & parciturum nemini. non rusto.
non peccatori : fieriinquã potuit . ut & dedei hominib:
mentirentur: qui dedeo ipso tanta proteruitate
mentiti sun: Seduos consentite nobiscum. ut
portent scriptores crimen: si uultis eodem liberari
ꝓph&as: Alioquin: neq: illanos deabraham scripsimꝰ.
quod habendȩ płolis in sana flagrans cupidinȩ . & elõ ꝗͥ idiamsibi
desara coniuge promiserat minime cnedens. cum pelice
uolutatis sit. sub conscientia quod sit in honestius uxoris ⁊
nec qđ matrimonii sui infamosissimis nundinitr. idem

Expanded text:
sacrificiorum zelantemque, si et aliis eadem offerrentur ut sibi, et nunc irascentem in alienos, nunc et in suos, nunc perimentem milia hominum ob leuia quidem aut nulla commissa, nunc etiam comminantem uenturum fore cum gladio et parciturum nemini, non iusto, non peccatori: fieri, inquam, potuit, ut et de dei hominibus mentirentur, qui de deo ipso tanta proteruitate mentiti sunt. sed uos consentite nobiscum, ut portent scriptores crimen. si uultis eodem liberari prophetas. Alioquin neque illa nos de Abraham scripsimus. quod habendae prolis insana flagrans cupidine et deo, qui id iam sibi de Sara coniuge promiserat, minime credens cum pelice uolutatus sit sub conscientia — quo sit inhonestius — uxoris: nec quod matrimonii sui infamissimus nundinator idem
Abbreviated transcription (Latin):
tor li ad hoc uel ocit᷑ & ꝑtinatit̃ currerem.
utaueritatis uia longius aberrarent. Cũ mo¬
dũ aut̃ arbitror sub eiꝰ nomine uerba eiꝰ pone¬
re. &esubmeo responsionẽ mea It austꝰ dixit.

Expanded text:
o dei ad hoc uelociter et pertinaciter currerent, ut a ueritatis uia longius aberrarent. commodum autem arbitror sub eius nomine uerba eius ponere et sub meo responsionem meam. FAUSTUS dixit
Abbreviated transcription (Latin):
dubitat cõplecũ eẽ. credo motieret᷑
cũ hinc & aliarmulta exꝓpħis audir& quȩ nunc
ꝑseqͥ longũ ẽ. Vider& etiã ipsos reges trȩ xp̃i im¬
perio iã salubrit̃ sub uigatos. om̃sq gentes eidẽ
seruientes. & legere tͦ ei de psalmo tanto ante p̃¬
dictũ ad orabt̃ cũ om̃s reges trȩ om̃s gentes seruien
ei. Totũ q ipsũ psalmũ qͥ figurate tanꝗ in salomonẽ
dr̃ sile gere ull& inuenir & xpm̃ uiere regem
pacificũ. hoc enĩ silomonis nom̃ int̃ptat᷑. In quo
cognoscer& cõpleta omiã que ibidñ uttritor
longe tmotissimã ab illo
homine salomone
unctione declaratur

Expanded text:
— credo, moueretur, cum hinc et alia multa ex prophetis audiret, quae nunc persequi longum est. uideret etiam ipsos reges terrae Christi imperio iam salubriter subiugatos omnesque gentes eidem seruientes et legeretur ei de psalmo tanto ante praedictum: adorabunt eum omnes reges, terrae, omnes gentes seruient ei totumque psalmum ipsum, qui figurate tamquam in Salomonem dicitur, si legere uellet, inueniret Christum uere regem pacificum — hoc enim Salomonis nomen interpretatur ■— in quo cognosceret conpleta omnia, quae ibi dicuntur, longe remotissima ab illo homine Salomone unctione declaratur
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ de ipsa eccła dictas̃ quȩ ibi a tei qͥdem
p̃dicta leger& in orbẽ aut̃ t̾rarũ impleta
conspicer& uider& quoq: ipsa simulacra gentiũ
lumꝑer xpĩ nom̃ sic perire deorbe t̃rarũ idq ipsum
aꝓphetis p̃dictũ eẽ discer&. audir& hiere miam
dicentẽ. sio dicetis illis dii qͥcȩlũ & t̾rã non fecorunt
pereant at̃ra & sub cȩlo. IT alio loco cũ eundẽ ꝓ¬
phetã. dicentẽ audir&. đ fortitudo mea & adiu¬
teriũ meũ & refugiũ indie maloꝵ adte gentesue

Expanded text:
dicta sunt, quae ibi quidem praedicta legeret, in orbe autem terrarum inpleta conspiceret, uideret quoque ipsa simulacra gentium per Christi nomen sic perire de orbe terrarum idque ipsum a prophetis praedictum esse disceret, audiret Hieremiam dicentem: sic dicetis illis: dii, qui caelum et terram non fecerunt, pereant a terra et de sub caelo. item alio loco cum eundem prophetam dicentem audiret: domine, fortitudo mea et adiutorium
Abbreviated transcription (Latin):
er̃ gentes & płi meditatis in ania. Astiter̃ reges trȩ
& pͥicipes conuener̃ in unũ adũsus dñm & ad ũsꝰ¬
xpm̃ eius qđ non deipso dđ fuisse dictũ in eodẽ
ipso psalmo facile appar&. ibienĩ dr̃ &iã illud
qđ homines quã lib& ꝑtonia cissimos ipsa rerum
manifestatione confundit. Ons dix adme filius m̃s
estu ego hodie genuite. postula ame & dabo ł gentes¬

Expanded text:
erunt gentes et populi meditati sunt inania? astiterunt reges terrae erunt gentes et populi meditati sunt inania? astiterunt reges terrae et principes conuenerunt in unum aduersus domm ejus: quod non de ipso David fuisse dictum, in eodem ipso psalmo facile apparet. Ibi enim dicitur etiam illud, quod homines quamlibet pertinacissimos ipsa rerum manifestatione confundit, Dominus dixit ad me: Filius meus es tu, ego hodie genui te; postula a me, et dabo
Abbreviated transcription (Latin):
dã gente & quodã regno ad hoc ꝓpagato & instituto
ut ibi de illo cuncta figuris p̃nuntiarentur. quȩ nunc
ꝑ ipł os prhicta psenta reꝵ it᷑. Pinde constituite nob̃ aliquẽ
cateri z andũ gentilẽ. in quo faustꝰ defecisse nosrisit
ubi nonri dendus sed plangendus ise defec̃. Sieñ
stos dixeximꝰ homini gentili crede xpõ qr ads̃ est
& responđit unde credo ꝓlataq auctoritate ꝓpħarũ
eisse noncre dere dixerit qđ illi hebreisint ipse pa¬
ganꝰ ostendimꝰ fidẽ ꝓpħarũ ex is quȩ uentura ceci¬
ner̃ & uenisse cernuntur. Credo enĩ qđ eũ non la¬
ter & quantas aregilu huiꝰ scłi ꝑsecutiones pͥusptu¬
lerit xristiana religio aut s̃i later & ꝑipsa historiuã
gentiũ & imperiales leges litteris me morieq man¬
datas ci facile ꝓbaretur. Quod cũ tantõ ante p̃dic¬
tũ exꝓpheta cognoscer & dicente utquid fremu¬

Expanded text:
dam gente et quodam regno ad hoc propagato et instituto. dam gente et quodam regno ad hoc propagato et instituto. ut ibi de illo cuncta figuris praenotarentur, quae nunc os praedicata praestarentur ? Proinde constituite nobis aliquem catechizandum gentilem. in quo Faustus defecisse nos risit, ubi non ridendus, sed plangendus ipse defecit. si enim dixerimus homini gentili: crede Christo, quia deus est. et responderit: unde credo? prolataque auctoritate prophetarum eis se non credere dixerit, quod illi Hebraei sint, ipse paganus: ostendimus fidem prophetarum ex his, quae uentura cecinerunt et uenisse cernuntur. credo enim, quod eum non lateret, quantas a regibus huius saeculi persecutiones prius pertulerit christiana religio; aut si lateret, per ipsam historiam gentium et imperiales leges litteris . memoriaeque mandatas ei facile probaretur. quod cum tanto ante praedictum ex propheta cognosceret dicente: utquid fremu
Abbreviated transcription (Latin):
tura erat gens tenebrarũ sicũ ea pugnare uoluiss&
et demedio eiꝰ quomꝰ ẽ corruptibilis & in cõmutabilis
ds̃ cuiꝰ menbra in pomis & holerib: manducando & di¬
gerendo conteritis ut purgetis ꝰ & define eiꝰ qͥd fecit
anima misera. utinglobo tenebrarũ ꝑpetuo uinculo
pumatur. q̃ non suo uitio sed alieno maculata.
dõ suo deficiente mundiri non potuit quo mitenteꝰ
polluta ẽ. : hesitantib: uob & qd respondeatis non
inuenientib conspiciuntur tã multi &tã grandes &tã
p̃ciosi codicesurĩ & multũ dolent᷑ labores antiquarioꝵ
& sacelli miscrorũ & panis deceptorũ. Siergo nescrip¬
turarũ auetoritatis antiqͥtas. nec miraculoꝵ potestas.
nec morũ sanitas. nec rationis ueritas uos asserit.
abite confusi & redite confessi ipsũ eẽ. xpm̃ om̃ium
inse credentiũ saluatorẽ cuiꝰ nom̃ & cinꝰ ȩccłam
ita exibent p̾sentia tẽpora sic̃ pterita nuntiarunt
ñꝑ quẽ lib & decanernosis latebris ꝓcedentẽ sed qua¬

Expanded text:
rarum, si cum ea pugnare noluisset? et de medio ejus, Quomodo est incorruptibilis et incontaminabilis Deus, cujus membra in pomis et oleribus manducando et digerendo conteritis ut purgetis? et de fine ejus, Quid fecit anima misera, ut in globo tenebrarum perpetuo vinculo puniatur, quae non suo vitio, sed alieno maculata, Deo suo deficiente mundari non potuit, quo mittente polluta est? haesitantibus vobis, et quid respondeatis non invenientibus, conspuuntur tam multi et tam grandes et tam pretiosi codices vestri; et multum dolentur labores antiquariorum, et saccelli miserorum, et panis deceptorum. Si ergo nec Scripturarum auctoritatis antiquitas, nec miraculorum potestas, nec morum sanitas, nec rationis veritas, vos asserit; abite confusi, et redite confessi, ipsum esse Christum omnium in se credentium saluatorem: cuius nomen et cuius ecclesiam ita exhibent praesentia tempora, sicut praeterita nuntiarunt. non per quemlibet de cauernosis latebris procedentem, sed qua
Abbreviated transcription (Latin):
liter generat. uocans in aliã uitam ubi¬
t negie: nullus moritur. negare nos xp̃s docuit non
fateri: cũ discipulis ait Ne uob̵ dicatis
patrẽ in terra: Unus ẽ enĩ pat̃ ur̃ : qui in
celis ẽ. Cuius rei prebuit exẽplũ : quando¬
& ipse dix̃: Quȩ mihi mater aut qui fratres :¬
& extendens manum suꝑ discipulos ait husun
fris mei. & nequisquã in hoc uocabulo terreñã
cognationẽ cogitar& ad u̾xit: & quicũq
fecerit uolũ tatẽ patris mei.ipse mibi sr̃.
& mat̃ & soror.ẽ: Tanquã dicero&: dedõ patre
hanc cognationẽ appello : non desinagoga matre:
Ad aeternam quippe uitã nunc uoco. ubi
immortaliter itatussum. non ad temporalẽ.
unde ut uocarẽ mortalis effectussum : a
Quod ergo eccła cuus uxorsit occultatur
alienigenis: cuius autẽ soror non tacetur:
haec interim causa non facile occurrit.

Expanded text:
liter generat, vocans in aliam vitam ubliter generat, vocans in aliam vitam ubi nullus moritur, negare nos Christus docuit, non fateri, cum discipulis ait, Ne vobis dicatis patrem in terra; unus enim est Pater vester, qui in coelis est . Cujus rei praebuit exemplum, quando ipse ait, Quae mihi mater? aut qui fratres? Et extendens manum super discipulos, ait, Hi sunt fratres mei . Et ne quisquam in hoc vocabulo terrenam cognationem cogitaret, adjunxit, Et quicumque fecerit voluntatem Patris mei, ipse mihi frater et mater et soror est . Tamquam diceret: De Deo Patre hanc cognationem Ad aeternam quippe vitam nunc voco, ubi immortaliter natus sum; non ad temporalem, unde ut vocarem mortalis effectus sum. CAPUT XL. Quod ergo Ecclesia, cujus uxor sit occultatur alienigenis, cujus autem soror non tacetur, haec interim causa facile occurrit
Abbreviated transcription (Latin):
sȩculi huius cuius sigurã tenebant reges
qui sarã polluere ꝑmissi non sunt.
non expertũ ẽ. nec inuenit eccłam coniugẽ
xp̃ie iel ẽ que fidelit̃ illi tanquã principi¬
& iuro suo subdita coher er&ꝰ. nisi cũ uio¬
lare tẽptauit. & diuino testimonio ꝑfidẽ
martyrũ cessit correctũq: imposteriorib
negibus honorauit inunene. quã corrup¬
tioni suȩ suddere in priorib & posteriorib
non ualuit: Nam quod tuno in eodẽ rege
prius & posterius figuratũ ẽ hoc in sto regno
prioribus & posterioribus regibus adimpletum:
Cum autẽ dicitur depatre. cẽ. sorore xp̃i
eccłam non dematre. non terrenȩ genera¬
tionis quae euacuabitur. sel grãe cȩlestis
quae in aeternum manebit cognatio commen¬
datur: Scđm quã gram. genus mortale
non erimus. accepta potestate ut filu dĩ
uocemur & simus: Neq: enĩ hanc gram
desyhagoga matre xp̃i scđm carnem. sed
de dõpatre percepimus: Hanc uero cog¬
nationẽ terrena quae ad mortẽ tempora¬

Expanded text:
eculi hujus, cujus figuram gerebant reges qui Saram polluere permissi non sunt, non expertum est nec invenit Ecclesiam conjugem Christi, id est, quam fideliter illi tanquam principio viro suo subdita cohaereret, nisi cum violare tentavit, et divino testimonio per fidem martyrum cessit, correptumque in posterioribus regibus honoravit munere, quam correptioni suae subdere in prioribus non evaluit. non eualuit. nam quod tunc in eodem rege prius et posterius figuratum est, hoc in isto regno prioribus et posterioribus regibus adinpletum. Cum autem dicitur de patre esse sororem Christi ecclesiam, non de matre, non terrenae generationis, quae euacuabitur, sed gratiae caelestis, quae in aeternum manebit, cognatio commendatur. secundum quam gratiam genus mortale non erimus accepta potestate, ut filii dei uocemur et simus. neque enim hanc gratiam de synagoga matre Christi de Deo Patre accepimus. Hanc vero cognationem terrenam, quae ad mortem tempora
Abbreviated transcription (Latin):
sine loge peccauerunt: sine lege peribunt:
& quicumq ihlego peccauorunt. ꝑ legẽ iudicabun:
Dicer& & trucidantem & effundentẽ multorum
sanguinem: obleuia quidem sednul cõmissa:.
Leue quippe aut nullum cõmissũ pagino uideret᷑.
uł non habere in conuiuio nuptiarũ. uestẽ nupr¬
tialem propt̃ quod rex nr̃ in eu̾głio iussit
hominẽ ligatis manib & pedib ꝓici intenebras
exteriores: uel nolle suꝑse xpm̃ regnare.
ꝓpt̃ quoel peccatũ ait. illos autem qui noluer̃¬
nie regnare sibi. ad ducite & interficite corã me:
sicut iste accusauit tdm̃ inueter testam̃to.
quiei uisus est ꝓpt̃ leuia uł nulla cõmissa
homunum milia trucidare: iam uero illud
quod rep̾hendit faustus minantem deuin uenturũ
se cẽ. cum glaclio. quo non parcer& nee iusto
nec peccatori. quomodo paganis ille rep̃henden& iudiens
apłm paulũ dicene de domĩo quia filio ꝓpͥo non peꝑcit

Expanded text:
sine Lege peccaverunt, sine Lege peribunt; sine Lege peccaverunt, sine Lege peribunt; et quicumque in lege peccauerunt, per legem iudicabuntur. diceret et trucidantem et effundentem multorum sanguinem ob leuia quidem uel nulla commissa. leue quippe aut nullum commissum pagano uideretur uel non habere in conuiuio nuptiarum uestem nuptialem, propter quod rex noster in euangelio iussit hominem ligatis manibus et pedibus proici in tenebras exteriores; uel nolle super se Christum regnare. propter quod peccatum ait: illos autem, qui noluerunt me regnare sibi, adducite et interficite coram me, sicut iste accusauit deum in uetere testamento, qui ei uisus est propter leuia uel nulla commissa hominum milia trucidare. iam uero illud, quod reprehendit Faustus minantem deum uenturum se esse cum gladio, quo non parceret nec iusto nec peccatori, quomodo paganus ille reprehenderet audiens apostolum Paulum dicere de deo nostro: quia filio proprio non pepercit,
Abbreviated transcription (Latin):
Dicor & & icdpetenꝰtẽ nonpeculum secd hominum sangunis.
quia dixit. qui ꝑdiderit animã siam propt̃ me in
uitã xt̾̃na inueniet eam: sicut iste desacrificus animi¬
lium quib figuris ꝓmiteebatur sacrisitiũ sanguinis.
quo redempti sumus: uoluit calũ nuri: Rep̃ hender&
& telantom: quia cũ em̃tes & uendentes detẽplo
flagellando eieciss&. cõmemorauit euangelista dȩ illo
eẽ scriptum. Delus domꝰ tuȩ comelit me sieut iste
accusauit Felantẽ dm̃. quodaliis sacrificari uetuiss& :
dicer& irascentẽ in suos &in alicnos : In suos quicdẽ ꝗ dix̃:
serup̾s ꝗ scit uoluntatẽ dñi sui & facit digna plagis:¬
uapulabit multa . ĩ alienos aut̃: qs dix̃ : siꝗs uos non
receperit: excutite illis puluerẽ decalciam̃tis ur̃is.
Am̃ dico uob̾: quia tollerabilius erit sodomȩ indie
iuditu quã illi ciuitati: sicut iste criminatur iras:¬
centom deum. nunc in alienos. numc insuos Quos
utrosq apłs cõmemorit dicens. qui cumq enim

Expanded text:
diceret et adpetentem non pecudum, sed hominum sanguinem, quia dixit: qui perdiderit animam suam propter me, in uitam aeternam inueniet eam, sicut iste de sacrificiis animalium, quibus figuris promittebatur sacrificium sanguinis, quo redempti sumus, uoluit calumniari. reprehenderet et zelantem, quia cum ementes et uendentes de templo flagellando eiecisset, commemorauit euangelista de illo esse scriptum: zelus domus tuae comedit me, sicut iste accusauit zelantem deum, quod aliis sacrificari uetuisset. diceret irascentem in suos et in alienos: in suos quidem, quia dixit: seruus, qui scit uoluntatem domivapulabit multis ; in alienos autem, quia dixit, Si quis vos non receperit, excutite illis pulverem de calceamentis vestris: amen dico vobis, quia tolerabilius erit Sodomae in die judicii, quam illi civitati : sicut iste criminatur irascentem Deum, nunc in alienos, nunc in suos, quos utrosque Apostolus commemorat, dicens, Quicumque enim
Abbreviated transcription (Latin):
nasciturꝰ. passurꝰ. resurrecturꝰ qđ illa sacram̃ta
quodã mͦ ꝑ sconabant: s ad nuntiat᷑ qđ natꝰ sit.
passus sic rtesurnex᷑ : qđ hȩc sacram̃ta quȩ axpianis agunt᷑
iã ꝑ sonant. Quigͦ uenit legẽ & ꝓpħis ñ soluere sed ad ĩplere :
ipsa ad ĩpletione abstulit ea ꝑque adhuc ꝓmittebat᷑ ĩplendũ
qđ iã constat ĩpletũ. Tanꝗ siũba ista coller& nascitunꝰ¬

Expanded text:
nasciturus. passurus, resurrecturus, quod illa sacramenta quondam personabant, sed adnuntiatur, quod natus sit, passus sit, resurrexerit. quod haec sacramenta, quae a christianis aguntur, iam personant. qui ergo uenit legem et prophetas non soluere sed adinplere, ipsa adinpletione abstulit ea, per quae adhuc promittebatur inplendum, quod iam constat inpletum. tamquam si uerba ista tolleret "nascitu
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i futura ꝓmissa .ẽ. aliis iã facta annuntiat᷑ quando
quidẽ ipsa uerba futurũ ⁊ factũ fllirꝰ ⁊ passus. resur¬
recturus & resurrex̃. nec tendi ȩqualit̃. neo si milit̃
sonare potuer̃. c&uid enĩ s̃ aliud quȩq corporalia sacra¬
m̃ta : nisi quȩdã quasi uba uisibiba. &ꝰ sacro sca qͥ dẽ : ue¬
tam̃ aqua: nomĩs illa actio corporał quȩ agit᷑ cũ baptizam̃
& fit ⁊ transit : ȩtna .ẽ. Vbirursus etiã illȩ sillabȩ
celerit̃ sonantes ⁊ transeuntes cũ dr̃ ds : nisi dicant᷑ non
consecrant᷑. Hȩc om̃ia fuint transeunt sonant
⁊ transeunt. Uircꝰ tam̃ quȩ ꝑ ista oꝑat᷑ iugit̃ man&
idonũ spiritale qđ ꝑ ista insinuat᷑ ȩt̃nũ ẽ. Qui gͦ¬

Expanded text:
Christi futura promissa est, aliis iam Christi futura promissa est, aliis iam quidem ipsa verba, futurum et factum, passurus et passus, resurrecturus et resurrexit, nec tendi aequaliter, nec similiter sonare potuerunt? Quid enim sunt aliud quaeque corporalia sacramenta, nisi quaedam quasi verba visibilia, sacrostamen aqua et omnis illa actio corporalis, quae agitur cum baptizamus et fit et transit, aeterna est: ubi rursus etiam illae syllabae celeriter sonantes et transeuntes, cum dicitur deus, nisi dicantur, non consecratur. haec. omnia fiunt et transeunt, sonant et transeunt; uirtus tamen, quae per ista operatur, iugiter manet et donum spiritale. quod per ista insinuatur, aeternum est. qui
Abbreviated transcription (Latin):
nunc ꝓdest fides passi ⁊ resuscitati : an ipsa
efftisio sangnis agni dĩ quȩ facta ẽ. sic̃ ipse
dic̃ ꝓmultis in remissionẽ peccatorũ
aliquid utilitatis & purgationis uł dederit
ut addiderit &iã bis qua hoc futurũ creden¬
tes antequã fier& ex hac uita emigrauerant :
⁊utrũ mors eiꝰ ad libationẽ &iã montuos isita¬
uerit. Sed nunc istã q̃stionẽ uł ꝑtractando
discutere uł aliqͥd inea reꝑcũ etiã confirman¬
do defirare : i longũ ẽ. & huc oꝑi ñ necessariũ.
Interĩ adũs calũniosã imperitiã fausti demors¬
trare suffecerit. qͣnto errore delirent qͥ putͦnt
signis sacram̃tisq: mutatis . etiã res ipsas. eẽ¬
aut qͥ censent cũ res eaedẽ sine . non aliis sa¬
eram̃tis annuntiari debuissen cõpltasqu̾a
ipsa duo ũba quȩ dixi facienda ⁊ facta nec parib: morarũ
int̃ uallis nec idisdẽ uł totidẽ licteris sillabisue sonuer
qͥd imtirũ si aliis misteriorũ signacuł. passio ⁊ resurrectio

Expanded text:
nunc prodest fides passi et resuscitati, an ipsa effusio sanguinis agni dei. quae facta est, sicut ipse dicit, pro multis in remissionem peccatorum. aliquid utilitatis et purgationis uel dederit uel addiderit etiam his, qui hoc futurum credentes, antequam fieret, ex hac uita emigrauerant. et utrum mors eius ad liberationem etiam mortuos uisitauerit. sed nunc istam quaestionem uel pertractando discutere uel aliquid in ea repertum etiam confirmando definire et longum est et huic operi non necessarium. Interim aduersus calumniosam inperitiam Fausti demonstrare suffecerit, quanto errore delirent, qui putant signis sacramentisque mutatis etiam res ipsas eaut qui censent, cum res eaedem sint. non eas aliis sacramentis adnuntiari debuisse conpletas quamipsa duo uerba, quae dixi, facienda et facta, nec paribus morarum interuallis nec isdem uel totidem litteris syllabisue sonuerunt: quid mirum, si aliis mysteriorum signaculis passio et resurrectio
Abbreviated transcription (Latin):
uero ancillarum filu simul cũ filus¬
simuł liberarum. terram promissionis
accipiunt: Unde hic ꝓculdubio. aliquid
aliud siguratur: Quanquã enium duas

Expanded text:
uero ancillarum filii simul cum filiis liberarum terram promissionis accipiunt: unde hic procul dubio aliquid aliud significatur. Quamquam enim duas
Abbreviated transcription (Latin):
adoptasse sibi filios non exutero suo natos sic̃ sara ex
agar & lia exancilla sua. & filia pharaonis mossen
adoptauit. Ipse aut̃ iacobnepotessuos. filios ioseph
adoptauit. Ipsũ uͦ adoptionis nom̃ plurimũ ualere
mfrẽ fidĩ sacramento. apłica doctrina testat᷑. Unde
apłs paulus cũde iudȩorũ meritis loqueret᷑ quoꝵ ẽ.
inqͥt adoptio & gła & testam̃ta & legis latio. quoꝵ

Expanded text:
adoptasse sibi filios non ex utero suo natos, sicut Sara ex adoptasse sibi filios non ex utero suo natos, sicut Sara ex Agar et Lia ex ancilla sua et filia Pharaonis Moysen adoptauit. ipse autem Iacob nepotes suos, filios Ioseph, adoptauit. ipsum uero adoptionis nomen plurimum ualere in nostrae fidei sacramento apostolica doctrina testatur. unde apostolus Paulus cum de Iudaeorum meritis loqueretur, quorum est, inquit, adoptio et gloria et testamenta et legislatio; quorum
Abbreviated transcription (Latin):
acceper̃ inuener̃ in trauer̃. Nẽpe tota in hoc quȩstio
.ẽ. qͦmodo potuerit duos patres abere ioseph. hoc
enĩ si potuisse fieri demorstrat᷑ nulla omĩno causi ẽ
curqͥsquã istoꝵ euuglistarũ indiuersis generati¬
÷ onib
enumerandis falsũ dixisse credat᷑. Aduohenĩ pa¬
trib iã nonerit mirũ neq contrariũ qđ & auiduo
cuꝰerant ãbo filii & salo monqͥꝑtin& adordinẽ quem
matheuꝰ secutꝰẽ. & nathanqͥẽ. inserie quã lucas expo¬
suit: Adtendunt enĩ ista non nulli. &uident nom pos¬
se aduob: uiris ꝑcõmixtionẽ carnis hominẽ gigni. &
idõ prtant istã quęstionẽ non posse dissolui. Nec intuen¬
tͦ qđ usitalissinũ atq facillimũ ẽ. patrẽ cuiꝰquã non
eũ tantũ dicia quo gerutꝰ sed etiã eũ a quo fuerit
adoptatꝰ Neq enĩ ad optioris unculũ apđantiqͦs
alienũ ab eoꝵ morib fuit. cũ etiã feminas inueniamꝰ

Expanded text:
acceperunt, inuenerunt, intrauerunt. Nempe tota in hoc quaetio acceperunt, inuenerunt, intrauerunt. Nempe tota in hoc quaetio est, quomodo potuerit duos patres habere Ioseph. hoc enim si potuisse fieri demonstratur, nulla omnino causa est, cur quisquam istorum euangelistarum in diuersis generationibus enumerandis falsum dixisse credatur. a duobus enim patribus iam non erit mirum neque contrarium, quod et aui duo erant ambo filii, et Salomon, qui pertinet ad ordinem, quem Matthaeus secutus est, et Nathan, qui est in serie, quam Lucas exposuit. adtendunt enim ista nonnulli et uident non posse a duobus uiris per commixtionem carnis hominen gigni et ideo putant istam quaestionem non posse dissolui. nec intuentur, quod usitatissimum atque facillimum est patrem cuiusquam non eum tantum dici, a quo genitus, sed etiam eum, a quo fuerit adoptatus. Neque enim adoptionis uinculum apud antiquos alienum ab eorum moribus fuit, cum etiam feminas inueniamus
Abbreviated transcription (Latin):
apellari. ux ꝓpt̃ uirilẽ dignitatẽ ab ipso ułusq
adipsũ generatior es : contexerent᷑ : Quidergo
magnũ ẽ qđ uidisti: Iđ aliũ
patrẽ habeat ioseph scdm mattħm. aliđ scđm lucã.
& aliũ auũ scđm istũ aliũ scđm illũ & deinceps sursũ
eiꝰ abisto alios ab illo eriumerari : Ita netã aꝑtã manifes¬
tãq diuersitat ẽ. tot acuti & docti uiri diumarũ scrip¬
turarũ ꝑtraceores diligentissimi Nomiuderent. c
qͥ quidẽ in latoa lingua ꝑpaucis. eos aut̃ ingreca qͥs¬
numerat. Vider̃ eã planȩ qͥdenũ faliꝰ : antess paululũ
in tuers sta Nonindeat.: Sed paecogitantes tantȩ auc¬
toritatis eminentiã. litere ibi aliqͥd credider̃ qđ petentib
daret᷑. obla trantib Negaret᷑ . a qrentib inueni¬
ret᷑ rephendentib subtraheret᷑. pulsantib a ꝑiret᷑
obpugnantib clanderet᷑ : petier̃ quȩsier̃. pulsaner̃

Expanded text:
appellari, ut propter uirilem dignitatem ab ipso uel usque appellari, ut propter uirilem dignitatem ab ipso uel usque ad ipsum generationes contexerentur? quid ergo magnum est, quod uidistis, quod alium patrem habeat Ioseph secundum Matthaeum. alium secundum Lucam, et alium auum secundum istum. alium secundum illum, et deinceps sursum eius ab isto, alios ab illo enumerari ? itane tam apertam manifestamque diuersitatem tot acuti et docti uiri, diuinarum scripturarum pertractatores diligentissimi, non uiderent ? qui quidem in latina lingua perpauci numeret? Viderunt eam plane. Quid enim facilius, aut quis paululum intuens, ista non videat? Sed pie cogitantes tantae auctoritatis eminentiam, latere ibi aliquid crediderunt, quod petentibus daretur, oblatrantibus negaretur; a quaerentibus inveniretur, reprehendentibus subtraheretur, pulsantibus aperiretur, obpugnantibus clauderetur: petierunt, quaesierint. pulsauerunt,