comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tu est. Nam hec omnia nunc imponunt᷑ xp̃ia¬
nis: ut quid ualeant tantum intelligant. etiã
facere non cogant᷑. In obseruationib aut̃ si non
intelligant᷑. seruit sola est: qualis erat in popło
uideoꝵ. & ẽ usq adhuc. Si aut̃ &e obseruent᷑
illa & intelligant᷑. non mͦ nichil obsunt. sed
etiam ꝓsunt aliquid.si tempori congruant:
Siciit ab ipso moyse ꝓpħisq obscruata sunt.
congruentib illi popło cui adhuc talisseruitꝰ
utilis erat. ut sub timore custodiret᷑. Nicħ enim
tam pie terret animam: quam sacramentum
non intellectum. Intellectum aut̃. gaudium
pium parit: & celebrat᷑ libere. si opus c̃ tempori.
Si aut̃ non est opꝰ: cum suauitate sp̃ali tantum¬
modo legit᷑ &e tractat᷑. Omne aut̃ sacramentũ
cum intelligit᷑: aut ad contemplationem ueri¬
tatis refert᷑. aut ad bonos mores. Contemplatio
ueritatis: in solius dilectione dei fundata est.

Expanded text:
tu est: nam haec omnia exponuntur Christiatu est: nam haec omnia exponuntur Christianis, ut quid valeant, tantum intelligant, non etiam facere cogantur. In observationibus autem, si non intelligantur, servitus sola est; qualis erat in populo Judaeorum, et est usque adhuc: si autem et observentur illa, et intelligantur, non modo nihil obsunt, sed etiam prosunt aliquid, si tempori congruant; sicut ab ipso Moyse Prophetisque observata sunt, congruentibus illi populo, cui adhuc talis servitus utilis erat, ut sub timore custodiretur. Nihil enim tam pie terret animam, quam sacramentum non intellectum: intellectum autem, gaudium pium parit, et celebratur libere, si opus est tempori; si autem non est opus, cum suavitate spirituali tantummodo legitur, et tractatur. Omne autem sacramentum cum intelligitur, aut ad contemplationem veritatis refertur, aut ad bonos mores. Contemplatio veritatis in solius Dei dilectione fundata est:
Abbreviated transcription (Latin):
S hȩc questio ut diligent̾ tractet᷑. nequis falla¬
tur ambiguo: scire prius debet oꝑa legis biꝑti¬
ta cẽ. Nam partim in sacram̃tis. partim uiero
inmorib accipiunt᷑. Ad sacramenta ꝑtinent
circumcisio carnis. sabbatum temporale. neo¬
menie. sacrificia: atq om̃s huiꝰmodi innume¬
rabiles obseruationes. Ad mores aut̃. non occi¬
des. ñ mechaberis. ñ falsum testimonium di¬
ces: & cȩt̾a talia. Nunquidnam gͦ apłs. ita po¬
test non curare utrum xp̃ianus homicida. aut
mechus sit. an castꝰ atq innocens. quemadmodũ
ũ curat utrum circumcisꝰ carne. an p̾puciatꝰ sit:
Nunc gͦ. de his oꝑib maxime tctat quȩ sunt in
sacram̃tis: quanquam &e illa int̾dum se admis¬
cere significet. Epe finem aut̃ epistolȩ: de his se¬
paratim tractauit quȩ sunt inmorib. Et illud
breuit̃: hoc aut̃ diutꝰ. Hec enim onera potiꝰ uo¬
lebat imponi gentib: quoꝵ utilitas in intellec¬

Expanded text:
Sed haec quaestio ut diligenter tractetur, ne quis fallaSed haec quaestio ut diligenter tractetur, ne quis fallatur ambiguo, scire prius debet opera Legis bipartita esse. Nam partim in sacramentis, partim vero in moribus accipiuntur. Ad sacramenta pertinent, circumcisio carnis, sabbatum temporale, neomeniae, sacrificia, atque omnes hujusmodi innumerae observationes. Ad mores autem, Non occides, Non moechaberis, Non falsum testimonium dices , et talia caetera. Numquidnam ergo Apostolus ita potest non curare utrum christianus homicida aut moechus sit, an castus atque innocens; quemadmodum non curat utrum circumcisus carne, an praeputiatus sit? Nunc ergo de his operibus maxime tractat, quae sunt in sacramentis, quanquam et illa interdum se admiscere significet. Prope finem autem Epistolae, de his separatim tractabit, quae sunt in moribus: et illud breviter, hoc autem diutius. Haec enim onera potius imponi Gentibus quorum utilitas in intellec
Abbreviated transcription (Latin):
iure gr̃ȩ fideiq inhabitabat. qͦd in ipsis galathis
accidisse uult uideri apłs. Nam ad hoc ꝑtinet
quod ait: Ante quoꝵ ocłos. Qͥd enm tam ante
ocłos eoꝵs contigit: quam quod in ipsis contigit:
crucifixus: ut hinc cos maxime moueret. cum
consicdarent quo p̃cio emerit possessionem qͣm
in eis amitebat. ut parum ẽẽt. gratis eum mor¬
tuum. quod fuꝑius dixerat. Illud enim ita so¬
nat: tanquam ñ ꝑuenerit ad possessionem ꝓ qͣ
sanguinem dedit. Proscͥpto aut̃ etiam quam
tenebat aufert᷑. S hȩc ꝓscͥptio non obest xp̃o.
qui etiam sic ꝑ diuinitatem dñs est omnium:
s ips possessioni quȩ huiꝰ gr̃e cuitura caret. Hĩc
etiam incipit demonstrare. quemadinodum
gr̃a fidei sufficiat ad iustificandum sinc oꝑibus
legis: neqͥs diceret. non se quidem oꝑib legis
tm̃ totam hominis iustificationem tributre. s
neq tantum gr̃e fidei: ex utroq aut̃ ꝑfici salutẽ.

Expanded text:
jure gratiae fideique inhabitabat. Quod in ipsis Galatis jure gratiae fideique inhabitabat. Quod in ipsis Galatis accidisse vult videri Apostolus: nam ad hoc pertinet quod ait, Ante quorum oculos. Quid enim tam ante oculos eorum contigit, quam quod in ipsis contigit? crucifixus: ut hinc eos maxime moveret, cum considerarent quo pretio emerit possessionem, quam in eis amittebat; ut parum esset gratis eum mortuum, quod superius dixerat. Illud enim ita sonat, tanquam non pervenerit ad possessionem, pro qua sanguinem dedit. Proscripto autem etiam quae tenebat, auferuntur: sed haec proscriptio non obest Christo, qui etiam sic per divinitatem Dominus est omnium; sed ipsi possessioni, quae hujus gratiae cultura caret. 19. Hinc jam incipit demonstrare quemadmodum gratia fidei sufficiat, ad justificandum sine operibus Legis; ne quis diceret non se quidem operibus Legis tantum totam hominis justificationem tribuere, sed neque tantum gratiae fidei, ex utroque autem perfici salutem.
Abbreviated transcription (Latin):
ueni uocare uistos ait ipse dñs: s peccatorẽ.
Ad hoc utiq. ne sint peccatores. Si gͦ xp̃s
me diler̃ ce tradidit se ipsum ꝓme: non ir¬
ritam facio inquit grãm dei. ut dicam ꝑ le¬
gem ẽẽ tusticiam. Nam si ꝑ legem iusticia: gͦ
xp̃s gratis mortuus ẽ. Id est sine causa mor¬
tuus est: quando ꝑ legem id est ꝑ oꝑa legis in¬
quib uidei confidebant. posset c̃ẽ usticia in
hominib. Gratis aut̃ mortuum xp̃m. nec illi
beri. Non recte gͦ ꝑ illa legis oꝑa xp̃ianis iusti¬
galathe. quis uos fascinauit: Qͦd non recte
diceret᷑ de bis qui nunquam ꝓfecissent: s de
his qui ex ꝓfectu defecissent: Ante quoꝵ ocłos
inquit xp̃s iħs ꝓscriptus. ẽ crucifixus. hoc est.
dñmq inde expellentib. qͥ ex gr̃a fidei ꝑ quam
xp̃spossidet gs̃. ad legis oꝑa eos qͥ xp̃o credidãñ¬
rendo illi possessionem suam: id est cos in quib

Expanded text:
veni vocare justos, ait Dominus, sed peccatores : veni vocare justos, ait Dominus, sed peccatores : ad hoc utique, ne sint peccatores. Si ergo Christus me dilexit, et tradidit seipsum pro me; non irritam facio gratiam Dei, ut dicam per Legem esse justitiam. Nam si per Legem justitia, ergo Christus gratis mortuus est: id est, sine causa mortuus est, quando per Legem, id est per opera Legis quibus Judaei confidebant, posset esse justitia in hominibus. Gratis autem mortuum Christum nec illi beri. Non ergo recte per illa Legis opera Christianos justiGalatae, quis vos fascinavit? Quod non recte diceretur de his qui nunquam profecissent, sed de his qui ex profectu defecissent. Ante quorum oculos Christus Jesus proscriptus est, crucifixus: hoc est, Dominumque inde expellentibus, qui ex gratia fidei per quam Christus possidet Gentes, ad Legis opera eos qui credidrendo illi possessionem suam, id est, eos in quibus
Abbreviated transcription (Latin):
nenda lex: qui dicit. uuo aut̃ iam non ego.
imponere:qui uiuit in paulo: Num eñ
audet qͥs dicere xp̃m non recte uiuere: ut ez
coercendo lex imponenda sit: Qͦd aut̃ nc̃
uiuo inquit in carne. quia non posset dice
dei. ut etiam sic xp̃s uiuat in credente. habi¬
tando in int̾iore homine ꝑfidem. ut postea
ꝑspeciem impleat eum. cum absortum fu̾it
mortale a uita. Ut aut̃ ostendẽt quod uiuit
in illo xp̃s. & quod in carne uiuens in fide
iuiuit filii dei. non meriti sui ẽẽ s gratiȩ ipsiꝰ
quime inquit dilexit. & tradidit semet ip¬
sum ꝓ me. ⁊ quo utiq. nisi ꝓ peccatore. ut
eum iustificaret: Et dicit hoc qui tudeus
natꝰ &e educatꝰ erat: & abundantꝰ emulator ex¬
titciat pat̾narum suarum tͣditionum. G ce si
ꝓtalib se tradidit. xp̃s: etiam ipsi peccatores
erant. Non gͦ meritis iusticiȩ suȩ datum di¬
cant: quod ñ erat opꝰ iustis dari. Non enim

Expanded text:
nenda, qui dicit, Viro autem jam non ego, nenda, qui dicit, Viro autem jam non ego, imponere, qui vivit in Paulo? Non enim audet quis dicere Christum non recte vivere, ut ei coercendo Lex imponenda sit. Quod autem nunc vivo, inquit, in carne; quia non posset dicerDei: ut etiam sic Christus vivat in credente, habitando in interiore homine per fidem , ut postea per speciem impleat eum, cum absorptum fuerit mortale a vita . Ut autem ostenderet quod vivit in illo Christus, et quod in carne vivens in fide vivit Filii Dei, non meriti sui esse, sed gratiae ipsius: Qui me, inquit, dilexit, et tradidit seipsum pro me. Pro quo utique, nisi pro peccatore, ut eum justificaret? Et dicit hoc qui Judaeus natus et educatus erat, et abundantius aemulator exstiterat paternarum suarum traditionum. Ergo si et pro talibus se tradidit Christus, etiam ipsi peccatores erant. Non ergo meritis justitiae suae datum dicant, quod non opus erat justis dari. Non enim
Abbreviated transcription (Latin):
ea carnalit᷑ uiuerit. Nam hoc mͦ ꝑ legem
legi ut morerent᷑ uolebat: cum eis paulopꝰ
ait. Dicite mͥ sub lege uolentes ẽẽ. legem
non audistis: Scͥptum est. qͦd abraham
duos filios habuit. & eȩta. ut ꝑ candem
legem sp̃italit̾ intellectam. morerent᷑ car¬
nalib obseruationib legis. Quod aut̃ ad¬
iungit ut deouiuam: deouiuit. qui sub
deo est: legi aut̃. qui sub lege est.Sub lege
aut̃ uiuit. in quantum quisq peccator ẽ:
id est in quantum a uet̾ homine non est
mutatus. Sua enim uita uiuit: & ideolex
supra illum est. quia qui eam non implet
infra illam ẽ. Nam iusto non ẽ lex posita.
id est imposita: ut supra illum sit. In illa ẽ
enim potiꝰ quam sub illa: quia non sua uita
uiuit. cui coercendȩ lex impontt᷑. ut enim
sic dicam. ipsam quodammꝰ legem uiuit.
qui cum dilectione iusticiȩ iuste uiuit: ñ
ꝓpͥo aut transitorio. s communi ac stabil
gaudens bono. Et ideo paulo non erat impo¬

Expanded text:
ea carnaliter viveret. Nam hoc modo per Legem ea carnaliter viveret. Nam hoc modo per Legem Legi ut morerentur volebat, cum eis paulo post ait, Dicite mihi, sub Lege volentes esse, Legem non legistis? Scriptum est enim quod Abraham duos filios habuit , etc., ut per eamdem Legem spiritualiter intellectam morerentur carnalibus observationibus Legis. Quod autem adjungit, Ut Deo vivam; Deo vivit qui sub Deo est; Legi autem, qui sub Lege est: sub Lege autem vivit, in quantum quisque peccator est, id est, in quantum a vetere homine non est mutatus; sua enim vita vivit, et ideo Lex supra illum est; quia qui eam non implet, infra illam est. Nam justo Lex posita non est , id est imposita, ut supra illum sit: in illa est enim potius quam sub illa; quia non sua vita vivit, cui coercendae Lex imponitur. Ut enim sic dicam, ipsa quodammodo Lege vivit, qui cum dilectione justitiae juste vivit, non proprio ac transitorio, sed communi ac stabili gaudens bono. Et ideo Paulo non erat Lex impo
Abbreviated transcription (Latin):
destruxi hec eadem rursus reȩdifico: p̾uarica.¬
torem me ipsum constituo quid gͦ: quia fidẽ
xp̃i oppugnabas antea. quam nc̃ edificas.:
p̾uaricatorem te constituis: S illam non
destruxit:quia destrui non potest. Hanc
aut̃ fuꝑbiam uere destruxerat. constantq
destruebat: quia destrui pot̾at. Et ideonon
ille p̾uaricator est. qui rem ueram cum cona¬
retur destruere. ae postea ueram ẽẽ ac destrui
non posse cognosceret.tenuit eam ut in ea ȩdi¬
ficet᷑: s ille p̾uaricator ẽ. qui cum destruxerit
rem falsam. quia destrui potest. eam rurfus
sublege non eẽt. s tam̃ ꝑlegem: siue quia
uideus erat. & tanquam pedagogum legẽ
acceꝑat. sic̃ postea manifistat. hoc autemag¬
tur ꝑ pedagogum. ut non sit necessarius
pedagogꝰ. sicut ꝑub̃a nutrit᷑ infans. ut iam
ubib non indigcat: & ꝑ nauem ꝑuenit᷑ ad
sp̾italit̾ intellectam legimortuus est: ne fub

Expanded text:
destruxi, haec eadem rursus aedifico, praevaricadestruxi, haec eadem rursus aedifico, praevaricatorem meipsum constituo, Quid ergo, quia fidem Christi oppugnabas antea, quam nunc aedificas, praevaricatorem te constituis? Sed illam non destruxit, quia destrui non potest. Hanc autem superbiam vere destruxerat, constanterque destruebat, quia destrui poterat. Et ideo non ille praevaricator est, qui rem veram cum conaretur destruere, et postea veram esse ac destrui non posse cognosceret, tenuit eam ut in ea aedificaretur: sed ille praevaricator est, qui cum destruxerit rem falsam, quia destrui potest, eam rursus sub Lege non esset, sed tamen per Legem: sive quia Judaeus erat, et tanquam pacceperat, sicut postea manifestat. Hoc autem agitur per paedagogum, ut non sit necessarius paedagogus, sicut per ubera nutritur infans, ut jam us non indigeat; et per navem pervenitur ad spiritualiter intellectam Legi mortuus est, ne sub
Abbreviated transcription (Latin):
nat᷑a uidei. cum gentiles ñ ẽemus. quos ipsi
peccatores appellant: tam̃ &e nos peccatores
in xp̃o iħu credimus. ut iustificemur ꝑfidẽ
xp̃i. Mon aut̃ quȩrerent iusti fican: nisi cent
peccatores. An forte quia in xp̃o uoluerunt
iustificari. peccauerunt: Qͥa si iam iusti erãt:
aliud quȩrendo utiq peccauerunt. S si ita
est inquit: gͦ xp̃s peccati minister est: Absit.¬
Qa utiq non possunt dicere: quia &e ipsi qͥ no¬
lebant nisi circumcisis gentib trach eungłm
non solus s cum ipsis dicit. Destruxit autẽ
suꝑbiam głantem de oꝑib legis. quȩ destrui
ce deb̾et & posset: ne gr̃a fide uideret᷑ non ne¬
cessaria. si oꝑa legis etiam sine illa iustificare
credent᷑. Et ideo preuaricator est.si rursus
illa edificat: dicens. quod oꝑa legis etiã sine
gr̃a iustificent. ut xp̃s peccati minister inue¬
niatur. Posset gͦ ill obici dicent. si enim quȩ

Expanded text:
natura Judaei, cum Gentiles non essemus, quos ipsi natura Judaei, cum Gentiles non essemus, quos ipsi peccatores appellant, tamen et nos peccatores in Christo Jesu credidimus, ut justificemur per fidem Christi. Non autem quaererent justifipeccatores. An forte, quia in Christo voluerunt justificari, peccaverunt? Quia si jam justi erant, aliud quaerendo utique peccaverunt. Sed ita est, inquit, ergo Christus peccati minister est. Quod utique non possunt dicere, quia et ipsi qui nolebant nisi circumcisis Gentibus tradi Evangenon solus, sed cum ipsis dicit. Destruxit autem superbiam gloriantem de operibus Legis, quae destrui et deberet et posset, ne gratia fidei videretur non necessaria, si opera Legis etiam sine illa justificare crederentur. Et ideo praevaricator est, si rursus illa aedificat, dicens quod opera Legis etiam sine gratia justificant, ut Christus peccati minister inveniatur. Posset ergo illi objici dicenti, Si enim quae
Abbreviated transcription (Latin):
to uiro. ad imitandum inuitarent᷑. ne putarẽt
euangłm xp̃i. iusticiȩ suȩ tanqm debitum red¬
ditum: s scientes. qm non iustificat᷑ homo ex
oꝑib legis. nisi ꝑ fidem iħu xp̃i. ut impleat
oꝑa legis. adiuuante infirmitatm suam non
merito suo s gr̃a dr: non exigerent de gentibus
carnales legis obseruationes. s ꝑ ipsam grãm
fidei. sp̃italia oꝑa legis eos implere posse cogno¬
scerent: qm̃ ex oꝑib legis cum suis uirib ea
quisq tribuit. non gr̃ȩ miserantis dei. ñ iusti¬
ficabit᷑ omnis caroid est omnis homo. suie
omnis carnalit̾ sentiens: & ideo illi qui cũiã
eent sub lege. xp̃o crediderunt: non quia ui¬
st crant. s ut iustificarent᷑. uenerunt ad gr̃ã
uidei.iam uetusta quadam suꝑbia. tanquã
ipsi iusti cẽnt: uidendo stipulam in oculo al¬
tib peccatores: id est quos appellant peccato¬
res. cum sint & ipsi peccatores. Nos gͦ inquit

Expanded text:
to viro ad imitandum invitarentur, nec putarent to viro ad imitandum invitarentur, nec putarent Evangelium Christi justitiae suae tanquam debitum redditum: sed scientes quoniam non justificatur homo ex operibus Legis, nisi per fidem Christi Jesu, ut impleat opera Legis, adjuvante infirmitatem suam, non merito suo, sed gratia Dei; non exigerent de Gentibus carnales Legis observationes, sed per ipsam gratiam fidei, spiritualia opera Legis eos implere posse cognoscerent. Quoniam ex operibus Legis, cum suis viribus ea quisque tribuerit, non gratiae miserantis Dei, non justificabitur omnis caro, id est, omnis homo, sive omnes carnaliter sentientes. Et ideo illi, qui cum jam essent sub Lege, Christo crediderunt, non quia justi erant, sed ut justificarentur, venerunt ad gratiaJudaei, jam vetusta quadam superbia, tanquam ipsi justi essent, videndo stipulam in oculo alnon ex Gentibus peccatores; id est, quos appellant peccatores, cum sint et ipsi peccatores: Nos ergo, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
quam uidẽ quid in te corrigendum sit. liben.¬
terq corrigi uł ꝑ te ipsum. nedum ꝑ alium.
Adde ꝑpostĩorem: adde coram omnib. Ualet
aut̃ hoc ad magnum humilitatis exemplum:
que marime est disciplina xp̃iana. Humili¬
tate enim conseruat᷑ caritas. Nam nichil eam
citiꝰ uiolat: qm suꝑbia. Et ideo dñs non ait.
tollite ugum meum &e dis cite a me. qͣm qua-¬
triduana de sepulchris cad auera exuscito.
atq ominia demonia de corporib hominum
& humilis corde. Illa enim signa sunt rerum
sp̃italium: mitem aut̃ esse & humilem cari¬
tatis conseruatorem. res ipsȩ sp̃itales sunt. ad
qͣs ꝑillas ducunt᷑. qui ocłis corporis dediti. fi¬
dem inuisibilium qͥa iam de notis usitatisq
ñ possunt. de nouis &e repentinis uisibilibus
quęrunt. Si gͦ ae illi qui cogebant gentesui¬
dauare. didicissent mites ẽẽ &e humiles corde.
quod adño petrꝰ didicerat: saltim correcto tan¬

Expanded text:
quam videre quid in te corrigendum sit, libenquam videre quid in te corrigendum sit, libenterque corrigi, vel per teipsum, nedum per alium; adde posteriorem, adde coram omnibus. Valet autem hoc ad magnum humilitatis exemplum, quae maxima est disciplina christiana: humilitate enim conservatur charitas. Nam nihil eam citius violat quam superbia. Et ideo Dominus non ait, Tollite jugum meum et discite a me quoniam quatriduana de sepulcris cadavera exsuscito, atque omnia daemonia de corporibus hominum a mitis sum, et humilis corde . Illa enim signa sunt rerum spiritualium: mitem autem esse et humilem charitatis conservatorem, res ipsae spirituales sunt, ad quas per illa ducuntur, qui oculis corporis dediti fidem invisibilium, quia jam de notis usitatisque non possunt, de novis et repentinis visibilibus quaerunt. Si ergo et illi qui cogebant Gentes judaizare, didicissent mites esse et humiles corde, quod a Domino Petrus didicerat; saltem correcto tan
Abbreviated transcription (Latin):
nib salutem cẽ constitutam: segregabat se a
gentib. & simulate illis consentebat ad im¬
ponenda illa gentib onera seruitutis: qͦd in
ipsius obiurgationis u̾b̃ satis apparet. Non
enim ait. si tu cum sis uideus gentilit̾ & non
iudaice uiuuis.quemadmodum rursus ad
consuetudinem iuideoꝵ reu̾teris: s quemat¬
modum inquit gs̃ cogis iuidaizare. Qͦd aut̃
hoc e coram omnib dixit: necessitas coegit.
ut om̃s illius obiurgatone sanarent᷑. Non
enim utile erat. errorem qui palam nocerit:
in secreto emendare. Huc accedit. qͦd firmitaᷤᷤ
pet̾ ce caritas. cui ter a dño dictum est. amas
me.pasce oues meas: obuirgationem talem
post̾ioris pastoris. ꝓsalude gregis libentissime
sustinebat. Nam erat obuirgatore suo ipse qui
obiurgabat᷑ mirabilior: & ad imitandum difi¬
cilior. Facilius est enĩ uidere qͥd in alio corrigaᷤ.
atq id uituꝑando uł obiuirgando corrigere:

Expanded text:
nibus salutem constitutam, segregabat se a nibus salutem constitutam, segregabat se a Gentibus, et simulate illis consentiebat ad imponenda Gentibus illa onera servitutis: quod in ipsius objurgationis verbis satis apparet. Non enim ait, Si tu, cum Judaeus sis, Gentiliter, et non Judaice vivis, quemadmodum rursus ad consuetudinem Judaeorum reverteris? sed, quemadmodum, inquit, Gentes cogis judaizare? Quod autem hoc ei coram omnibus dixit, necessitas coegit, ut omnes illius objurgatione sanarentur. Non enim utile erat errorem qui palam noceret, in secreto emendare. Huc accedit quod firmitas et charitas Petri, cui ter a Domino dictum est, Amas me? pasce oves meas , objurgationem talem posterioris pastoris pro salute gregis libentissime sustinebat. Nam erat objurgatore suo ipse qui objurgabatur mirabilior, et ad imitandum difficilior. Facilius est enim videre quid in alio corrigas, atque id vituperando vel objurgando corrigere,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̾ offensionem infirmoꝵ custodire uellet.
Sic̃ ad corinthios dicit. Circumcisꝰ quis uo¬
catus est. non acdcducat p̃pucium. In p̃putio
quis uocatꝰ est: non circumcidat᷑. Circumci.¬
sionicħ est. & p̾pucium nicħ est: s obseruatio
mandatoꝵ dei. Unus quisq in qͣ uocatiõe
uocatꝰ est: in ea ꝑmaneat. Hoc enim ad eas
consuetudines uel conditiones uitȩ retulit:
quȩ nicħ obsunt fidei bonisq morib. Non
enim si etiam lat᷑ erat quisq cum uocatꝰ est:
debet in latrocinio ꝑmanere. Petrꝰ autem cũ
uenisset antiochiam. obuirgatꝰ est a paulo.
ñ quia seruabat consuetudinem uideorum.
in qua natꝰ atq edoctus erat. quanqm apud
gentes cam ñ seruaret: s obiurgatꝰ est. quia
gentib uolebat eam imponere. cum uidis¬
set quosdam uenisset a iacobo.id ẽ. a uidea.
Dam ȩccliȩ ierosolumitanȩ iacobꝰ pͣfuit. simeis
gͦ eos qui adhuc putabant in illis obseruatio¬

Expanded text:
propter offensionem infirmorum custodire vellet. propter offensionem infirmorum custodire vellet. Sicut ad Corinthios dicit: « Circumcisus quis vocatus est? non adducat praeputium. In praeputio quis vocatus est? non circumcidatur. Circumcisio nihil est, et praeputium nihil est; sed observatio mandatorum Dei. Unusquisque in qua vocatione vocatus est, in ea permaneat » . Hoc enim ad eas consuetudines vel conditiones vitae retulit, quae nihil obsunt fidei bonisque moribus. Non enim si latro erat quisque cum vocatus est, debet in latrocinio permanere. Petrus autem cum venisset Antiochiam, objurgatus est a Paulo, non quia servabat consuetudinem Judaeorum, in qua natus atque educatus erat quanquam apud Gentes eam non servaret: sed objurgatus est, quia Gentibus eam volebat imponere, cum vidisset quosdam venisse ab Jacobo, id est, a Judaea; nam Ecclesiae Jerosolymitanae Jacobus praefuit. Timens ergo eos qui adhuc putabant in illis observatio
Abbreviated transcription (Latin):
ce intellectꝰ. consilii &e forcitudinis. scientiȩ ce pie¬
tatis. & timoris dei: quib oꝑationib. domus
tantum ut pauꝑum memores ẽẽmꝰ quod c
studui hoc ipsum facere: communis cura crat
iudea. qui rerum suarum uenditarum p̾cia
ad pedes apłoꝵs posuerant. Sic gͦ ad genteᷤ mi¬
s sunt paulus ce barnabas: ut eccłiȩ gentium
quȩ hoc non fecerant. ministrarent hortatiõe
ipsoꝵs eis qui hoc fecerant. sic̃ ad romanos di
Hacuit enim macedoniȩ & achaiȩ commnuni
Si enim sp̾italib eoꝵ communicauerunt
gentes: debent ce in carnalib ministrare eiꝰ.¬
Innullam gͦ simulationem paulus lapsus
erat: qͥa seruabat ubiq quod congruere ui¬
debat suit ȩccłus gentium siue uideoꝵs: ut
nusqͣm auferret consuetudinem. qͣ seruata
ñ impediebat ad optinendum regnum dei:
Tantum admonens. neqͥs insuꝑfuuuis poneret
spem salutis: etiam si consuctudinem in eis

Expanded text:
et intellectus, consilii et fortitudinis, scientiae et pieet intellectus, consilii et fortitudinis, scientiae et pietatis, et timoris Dei , quibus operationibus domus Tantum ut pauperum memores essemus, quod et studui hoc ipsum facere: communis cura erat qui erant in Judaea, qui rerum suarum venditarum pretia ad pedes Apostolorum posuerant . Sic ergo ad Gentes missi sunt Paulus et Barnabas, ut Ecclesiae Gentium quae hoc non fecerant, ministrarent, hortatione ipsorum, eis qui hoc fecerant: sicut ad Romanos dicplacuit enim Macedoniae et Achaiae communioSi enim spiritualibus eorum communicaverunt Gentes, debent et in carnalibus ministrare eiIn nullam ergo simulationem Paulus lapsus erat, quia servabat ubique quod congruere videbat, sive Ecclesiis Gentium, sive Judaeorum, ut nusquam auferret consuetudinem, quae servata non impediebat ad obtinendum regnum Dei: tantum admonens ne quis in superfluis poneret spem salutis, etiam si consuetudinem in eis
Abbreviated transcription (Latin):
bant ñ suam. S qͥa carnales & suꝑb homines
siqͥd de uita ipsoꝵs p̾t̾ita dicit᷑. iras cuut᷑ ce in
contumeliam accipiunt: ex animo suo coni¬
ciunt apłos. Petrꝰ aut̃ & iacob ce iohs honora¬
tores in aplis erant: quua ipsis tͥh se in monte
dñs ostendit. in significationem regni sui: cũ
ante sex dies dixisset. sunt hic quidam de cir.¬
cumstantib qui ñ gustabunt mortem. donec
uideant filium hominis iu regno pat̾s sui.
Nec ipsi erant columnȩ: s uidebant᷑. Noue¬
rat enim paulꝰ. sapientiam edificasse sib domĩi
& non tres columnas constituisse. sed septem. Qi
numerꝰ uel ad uniu̾sitatem eccłiȩ refert᷑. solet¬
enim ꝓ uniu̾so poni. sic̃ in eungłio dictum est.
accipiet in hoc scło septies tantum: ac si diceret.
quasi nicħ habentes ce omnia possidentes: un¬
de etiam ioħs ad septem scribit eccłias. q̃ utiq¬
septenariam oꝑationem sp̃s sc̃ magnis refert᷑
septenarius numerꝰ columnarum. sapientiȩ

Expanded text:
n suam. Sed quia carnales et superbi homines, si quid de vita ipsorum praeterita dicitur, irascuntur, et in contumeliam accipiunt; ex animo suo conjiciunt Apostolos. Petrus autem et Jacobus et Joannes honoratiores in Apostolis erant, quia ipsis tribus se in monte Dominus ostendit in significatione regni sui, cum ante sex dies dixisset: Sunt hic quidam de circumstantibus, qui non gustabunt mortem, donec videant Filium hominis in regno Patris sui . Nec ipsi erant columnae, sed videbantur. Noverat enim Paulus sapientiam aedificasse sibi domum, et non tres columnas constituisse, sed septem : qui numerus vel ad unitatem Ecclesiarum refertur ; veenim pro universo poni. Sicut in Evangelio dictum est, Accipiet in seculo hoc septies tantum. ac si diceret: Quasi nihil habentes, et omnia possidentes. Unde etiam Ioannes ad septem Ecclesias loquiseptenariam operationem Spiritus sancti magis refertur septenarius numerus columnarum, sapientiae
Abbreviated transcription (Latin):
in circumcisionem. consenserunt in ce barna¬
be: hoc est dextras societatis nobis dederunt.
Deq in contumeliam p̾cessors eiꝰ putet quis ab
eo dictum: qui uident᷑ ẽẽ aliquid quales ali¬
quando fuerint. nicħ mea int̾est. Et illi enim tã¬
quam spitales uiri. uolebant resisti carnalib.
qui putabant aliqͥd ipsos eẽ. c non potiꝰ xp̃m
incis: multumq gaudebant cum ꝑsuadet᷑
hominib. & se ipsos p̃cessores pauli. sic̃ eundem

Expanded text:
in circumcisionem, consenserunt mihi et Barnain circumcisionem, consenserunt mihi et Barnabae; hoc est, dexteras societatis nobis dederunt. 13. Neque in contumeliam praecessorum ejus putet quis ab eo dictum, Qui videntur esse aliquid, quales aliquando fuerint, nihil mea interest. Et illi enim tanquam spirituales viri volebant resisti carnalibus, qui putabant aliquid ipsos esse, et non potius Christum in eis: multumque gaudebant, cum persuaderetur homini
Abbreviated transcription (Latin):
a dño ꝑfectꝰ est: ut qnͣdo cum eis contulit. m¬
chil eẽt quod ꝑfectioni eius addent.is potius
ꝑsonarum acceptionc saluos facit. hoc dedisse
paulo ut ministraret gentib: quod etiam pet̾
dederat ut ministraret iudeis. Non gͦ inuenti
sunt in aliqͦ dissentre ab illo: ut cum ille se ꝑ¬
fectum euangłm accepisse diceret. illi negarẽt.
a aliqͥd uellent tanquam imꝑfecto addere.
S e contrario ꝓ reprehensorib imꝑfectionis.
apꝓbatores ꝑfectionis fuerunt: &e dederunt de¬
xtras socitatis. id est consenserunt in societa¬
tem. & paruerunt uoluntat dñi: consentien¬
tes. ut paulus & barnabas irent ad gentes. ip¬
si aut̃ incircumcisionem. quȩ p̾putio. id ẽ gen¬
tib contraria uideret᷑. Nam etiam sic potest in¬
telligi. quod ait ccontrario: ut ordo iste sit.
S econtrario. ut nos quidem adgentes iremꝰ.
quȩ sunt contrariȩ cireumcis iori. ipsi autẽ

Expanded text:
a Domino perfectus est, ut quando cum eis contulit, na Domino perfectus est, ut quando cum eis contulit, nihil esset quod perfectioni ejus adderent, sed potius personarum acceptione salvos facit, hoc dedisse Paulo ut ministraret Gentibus, quod etiam Petro dederat ut ministraret Judaeis. Non ergo inventi sunt in aliquo dissentire ab illo, ut cum ille se perfectum Evangelium accepisse diceret, illi negarent, et aliquid vellent tanquam imperfecto addere: sed e contrario pro reprehensoribus imperfectionis, approbatores perfectionis fuerunt. Et dederunt dexteras societatis, id est, consenserunt in societatem, et paruerunt voluntati Domini, consentientes ut Paulus et Barnabas irent ad Gentes, ipsi autem in circumcisionem, quae praeputio, id est, Gentibus contraria videtur. Nam etiam sic potest intelligi, quod ait, e contrario, ut ordo iste sit: sed e contrario, ut nos quidem in Gentes iremus, quae sunt contrariae circumcisioni, ipsi autem
Abbreviated transcription (Latin):
tanquam salit necessariam p̃dicarent:& sie
cos ut ait in seruitutem redigerent. id est sub
onera legis seruilia reuocarent. Quib se nec
ad horam. id est nec ad tempꝰ cessisse dieit sub¬
iectioni: ut ueritas eunglii ꝑmaneret ad gentẽ.
Denotabant aut̃ suspectumq haberi uolebãt
inuidi apłm paulum: quod aliquando ꝑse¬
cutor eccłiarum fu̾it. Et ideo dicit: De his aũqͥ
uident᷑ ẽẽ aliqͥd. qͣles aliquando fuerint: ni¬
chil mea int̾est. Quia ce qui uident᷑ eẽ aliqͥd.
carnalib hominib uident᷑ eẽ aliquit: nam
non sunt ipsi aliquid. Et si enim boni ministri
dei sunt. xp̃s in illis est aliqͥd: non ipsi ꝑ se. Nã
si ipsi ꝑse eẽnt aliquid: semꝑ fuissent aliquid.
Quales aut̃ aliquando fuerint. id est quia ꝙ¬
ipsi peccatores fuerunt: nicb̃ sua dicit int̾esse.
sine psonarum acceptione om̃s ad salutem
absentib illis qͥ pͥores facti erant apłi. paulus

Expanded text:
tanquam saluti necessariam praedicarent; et sic tanquam saluti necessariam praedicarent; et sic eos, ut ait, in servitutem redigerent, id est, sub onera Legis servilia revocarent. Quibus se nec ad horam, id est, nec ad tempus cessisse dicit subjectioni, ut veritas Evangelii permaneret ad Gentes. 12. Ib. II, 6-9. Denotabant autem suspectumque haberi volebant invidi apostolum Paulum, quod aliquando persecutor Ecclesiarum fuerit; et ideo dicit, De his autem qui videntur esse aliquid, quales aliquando fuerint, nihil mea interest. Quia et qui videntur esse aliquid, carnalibus hominibus videntur esse aliquid: nam non sunt ipsi aliquid. Et si enim boni ministri Dei sunt, Christus in illis est aliquid, non ipsi per se. Nam si ipsi per se essent aliquid, semper fuissent aliquid. Quales aliquando fuerint, id est, quia ipsi peccatores fuerunt, nihil sua dicit interesse: sine personarum acceptione omnes ad salutem absentibus illis, qui priores facti erant apostoli, Paulus
Abbreviated transcription (Latin):
batus est. S neq tit᷑ qui mecum erat inquit
cum eẽt grecus: compulsꝰ est circumcid. Quã¬
uis titꝰ grecus eẽt. & nulla eum consuetudo
aut cognatio parentum circumeidi cogeret
sic̃ timotheum: facile tam̃ etiam istum circũ¬
cidi ꝑmisisset apls. Non enĩ tali circum cisio¬
ne salutẽ docebat auferri: s si in ea constitue¬
retur spes salutis. hoc ẽẽ contra salutem osten¬
debat. Pot̾at gͦ ut suꝑfluam equo animo to¬
lerare. scd̾m sententiam quam alib dicit. cir¬
cumcisionicħ est. & p̾putium nicħ est:. s ob¬
scruatio mandatoꝵ dei. Ept̾ subintroductos
aut falsos fr̃s. non est compulsꝰ titꝰ circumcidi
id est non e potuit extorqueri ut circumcidet᷑.
Qͥa illi qui subintroierant. ut dicit ꝓscultare
libtatem eoꝵ. uehem̃ter obseruabant. & cupie.¬
bant circumcidi titum: ut iam circumcisionẽ
etiam ipsiꝰ pauli atcestatione &e consensione.

Expanded text:
Sed neque Titus qui mecum erat, inquit, Sed neque Titus qui mecum erat, inquit, cum esset Graecus, compulsus est circumcidi. Quamvis Titus Graecus esset, et nulla cum consuetudo aut cognatio parentum circumcidi cogeret, sicut Timotheum, facile tamen etiam istum circumcidi permisisset Apostolus. Non enim tali circumcisione salutem docebat auferri, sed si in ea constitueretur spes salutis, hoc esse contra salutem ostendebat. Poterat ergo ut superfluam aequo animo tolerare, secundum sententiam quam alibi dixit: Circumcisio nihil est, et praeputium nihil est; sed observatio mandatorum Dei . Propter subintroductos autem falsos fratres non est compulsus Titus circumcidi: id est, non ei potuit extorqueri ut circumcideretur, quia illi qui subintroierunt, dicit, proscultare libertatem eorum, vehementer observabant, et cupiebant circumcidi Titum, ut jam circumcisionem, etiam ipsius Pauli attestatione et consensione,
Abbreviated transcription (Latin):
tunc ꝓderat ut ascenderet. Et exposui cis eun¬
gelium quodp̾dico in gentib: seorsum autem
his qui udent᷑. Qͦd scorsum exposuit eis euñ¬
gelium qui eminebant in ecclia. cũ iam illud
exposuisset coram omnib: ñ ideo factum est
quot aliqua falsa dixerat. ut scorsum pauei¬
orib uera diceret: s aliqua tacuerat. quȩ ad¬
huc paruuli portare non pot̾ant: qualibus
se ad coruithios lac dicit dedisse. non escam:
falsum enim dicere nicħ licet: aliguando
aut̃ aliquid ueri tacere. utle ẽ. ꝑfectionem¬
aut̃ ipsus. opꝰ erat ut scirent ceti apłi. Ñ enim
sequebat᷑ ut si fidelis eẽt ueramq &e rectam
teneret fidem: iam etiam apł̃s eẽ deberet. Itd
aut̃ quod subiungit. ne forte in uacuum cur¬
ro aut cucurri: non ad illos cum quib seorsũ
Ut ex eo appareret. ñ eum in uacuum currere
aut cucurrisse. quia iam etiam attestatione
cȩt̾oꝵs. nicħ ab euangłii ueritate dissentre ap

Expanded text:
tunc proderat ut ascenderet. Et exposui illis Evantunc proderat ut ascenderet. Et exposui illis Evangelium quod praedico in Gentibus; seorsum autem his qui videntur. Quod seorsum exposuit Evangelium eis qui eminebant in Ecclesia, cum jam illud exposuisset coram omnibus, non ideo factum est, quod aliqua falsa dixerat, ut seorsum paucioribus vera diceret: sed aliqua tacuerat, quae adhuc parvuli portare non poterant; qualibus se ad Corinthios lac dicit dedisse, non escam . Falsum enim dicere nihil licet; aliquando autem aliquid veri tacere, utile est. Perfectionem ipsius opus erat ut scirent caeteri Apostoli. Non enim sequebatur ut, si fidelis esset, veramque et rectam teneret fidem, jam etiam apostolus esse deberet. Illud autem quod subjungit, Ne forte in vacuum curro, aut cucurri, non ad illos cum quibus seorsum ut ex eo appareret non eum in vacuum currere aut cucurrisse, quia jam etiam attestatione caeterorum nihil ab Evangelii veritate dissentire ap
Abbreviated transcription (Latin):
ranch. Amplius est enim. quam. est. est. non . ñ.
maduertendum non in sola ierosolima ui¬
deos in xp̃m credidisse. nec tam paucos fuisse
ut eccłus gentium miscerent᷑. s tam multos.
ut ex illis eccłie fierent. Tantum aut̃ audienteᷤ
erant. quia qui aliqnͣdo nos ꝑsequebat᷑. nũc
euangelizat fidem. quam aliquando uasta¬
bat: & in me magnificabant dm̃. Hoc ẽ qͦd
dicebat. ñ se placere hominib utiq ꝑse ipsũ.
s ut in eo magnificaret᷑ ds. Hoc est qͦd etiam
dñs dicit. luceant oꝑa ur̃a coram hominib:
ut uideant bona facta ur̃a. & glorificent pa¬
trem ur̃m qu in cęlis ẽ. Deinde post annos¬
quatuor decim: it̾m ascendi ierosolimam c̃
barnaba. assumpto etiam tito. Tanquã testi¬
moniis plurib agit: cum etiam istos noĩat.
Ascendi aut̃ scđm reuelationem. Ne moue¬
ret cos quare uł tunc as cendit: qͦ tandu ñ
ascendat. Quappt̾ si ex reuelatione ascendit:

Expanded text:
randi. Amplius est enim quam, Est, est; Non, non; randi. Amplius est enim quam, Est, est; Non, non;  sunt. Animadvertendum, non in sola Jerosolyma Judaeos in Christum credidisse, nec tam paucos fuisse, ut Ecclesiis Gentium miscerentur; sed tam multos, ut ex illis Ecclesiae fierent. Tantum autem audientes erant quia qui aliquando nos persequebatur, nunc evangelizat fidem quam aliquando vastabat; et in me magnificabant Deum. Hoc est quod dicebat, non se placere hominibus, utique per seipsum, sed ut in illo magnificaretur Deus: hoc est quod etiam Dominus dicit, Luceant opera vestra coram hominibus, ut videant bona facta vestra, et glorificent Patrem vestrum qui in coelis equatuordecim iterum ascendi Jerosolymam cum Barnaba, assumpto etiam Tito. Tanquam testimoniis pluribus agit, cum etiam istos nominat. Ascendi autem secundum revelationem: ne moveret eos quare vel tunc ascenderit, quo tam diu non ascenderat. Quapropter si ex revelatione ascendit,
Abbreviated transcription (Latin):
ex cognatione marie matͥs eius. debet intell¬
g.Quȩ aut̃ scribo uob̃: ecee coram deo. qͥa non
mentior. Qui dicit ecce coram deo. qͥa non m̃ti¬
or: iurat utq. Et quid sanctꝰ hac iuratione:
S ñ est cont᷑ preceptum uirato. quȩ a malo
non est urantis: s incredulitatis eꝰ. cui uirare
cogit᷑. Nam hinc intelligit᷑. ita dnm̃ ꝓhibuisse
a uirando: ut qͣntum in ipso ẽ quisq non uiret.
Qd multi faciunt: in ore habentes uirationẽ.
tanqm magnum aut fuaue aliquid. Nã utiq
apłs nouerat p̃ceptum dñi: ce uirauit tamen.
Non enim audiendi sunt: qui has iurationes
ẽẽ non putant. Quid emm facient de illa cot¬
die morior ꝑ tir̃am głam fr̃s. quam habeo in xp̃o¬
ihu dño nr̃o: quam greca exemplaria manifes¬
tissimam uirationem eẽ coniuncunt: Quantũ
gͥ in ipso est. non uirat apłs. Non enim appe¬
tit uirationem cupiditate. aut delectatione ui¬

Expanded text:
ex cognatione Mariae matris ejus debet intellex cognatione Mariae matris ejus debet intellQuae autem scribo vobis, ecce coram Deo, quia non mentior. Qui dicit, Ecce coram Deo, quia non mentior, jurat utique. Et quid sanctius hac juratione? Sed non est contra praeceptum juratio quae a malo est, non jurantis, sed incredulitatis ejus cui jurare cogitur. Nam hinc intelligitur ita Dominum prohibuisse a jurando, ut quantum in ipso est quisque non juret: quod multi faciunt in ore habentes jurationem tanquam magnum aut suave aliquid. Nam utique Apostolus noverat praeceptum Domini, et juravit tamen. Non enim audiendi sunt, qui has jurationes esse non putant. Quid enim facient de illa, Quotidie morior, per gino nostro ? quam graeca exemplaria manifestissimam jurationem esse convincunt. Quantum ergo in ipso est, non jurat Apostolus: non enim appetit jurationem cupiditate aut delectatione ju
Abbreviated transcription (Latin):
uocauit ꝑ grãm suam. reuelare filium suum
in me. ut annunciarem eum in gentib: con¬
tinuo ñ adquicu carni e sanguini. Degre¬
gatur quodamm de uentre matris:quisqͥs
a carnalium parentum consuetudine cȩca se¬
paratur. Adqui es cit aut̃ carni &e sanguini:
quisqͥs carnalib ꝓpinquis. & consanguineis
sius carnalit̾ suadentib a ssentit᷑. Neq ueni
iherosolimam ad p̃cessores meos apłos. s abii
in arabiam: &e tt̾m reu̾sus sum damascum. De¬
inde post annos tres. ascendi ierosolimam ui¬
dere petrum: & mansi apud illum dieb quin¬
decim. Si cum iam euangeli ⁊ asset paulus in
arabia. postea uidit petrum. non ideo uidit
ut ꝓipsum petrum dis ceret eugłm. nam ante
utiq uidisset eum: s ut fr̾nam caritatem etã
corporali noticia cumularet. Alium aut̃ apło¬
rum ñ tudi: nisi iacobum frc̃m dñi. Iacob do¬
mini frat̾. uel ex filiis ioseph de alia uxore: uł

Expanded text:
vocavit per gratiam suam, revelare Filium suum vocavit per gratiam suam, revelare Filium suum in me, ut annuntiarem eum in Gentibus, continuo non acquievi carni et sanguini. Segregatur quodammodo de ventre matris, quisquis a carnalium parentum consuetudine caeca separatur: acquiescit autem carni et sanguini, quisquis carnalibus propinquis et consanguineis suis carnaliter suadentibus assentitur. Neque veni in Jerosolymam aa praecessores meos Apostolos, sed abii in Arabiam, et iterum reversus sum Damascum. Deinde post annos tres, ascendi Jerosolymam videre Petrum, et mansi apud illum diebus quindecim Si cum evangelizasset Paulus in Arabia, postea vidit Petrum, non ideo ut per ipsum Petrum disceret Evangelium; nam ante eum utique vidisset: sed ut fraternam charitatem etiam corporali notitia cumularet. Alium autem Apostolorum non vidi, nisi Jacobum fratrem Domini. Jacobus Domini frater, vel ex filiis Joseph de alia uxore, vel
Abbreviated transcription (Latin):
m̃dacium est. Omnis enim homo. iñdax. Quia
qͥcqͥd ueritatis inuenit᷑ in homine: non ẽ ab ho¬
mine. s adeo ꝑ hominem. Ideo iam quod sccdm
hominem ẽ. nec euangłm dicendum ẽ. Quale
illi afferebant. qͥ in seruitutem ex libertate at¬
bar eccłiam dĩ.ce uastabam illam. Et ꝓficiebã
iniudaismo. supͣ multos eoctancos meos in ge¬
nere meo: abundantꝰ emulator existens pat̾na¬
rum mearũ traditionum. Si ꝑsequendo e ua¬
stando eccłiam dei ꝓficiebat in uidaismo: ap
carnalem conũsationem seruitutis ipsoꝵ. Et
s emulator. id est imitator pat̾narum suaꝵ
tradicionum. ꝑsequebat᷑ paulus eccł̃iam dei:
pat̾nȩ ipsius traditiones contrariȩ ft̾ eccłiȩ chi.
Non aut̃ ista legis illiuis culpa est. lex enim
spĩtalis est. nec carnalit̾ se cogit intelligi: s il¬
loꝵs uitium ẽ. qui &e illa quȩ acceꝑunt carna¬
liter sentiunt: & multa etiam sua tradideruñ.
qui me segregauit de uentre matͥs meȩ. &

Expanded text:
st. Omnis enim homo mendax : quia quidquid veritatis invenitur in homine, non est ab homine, sed a Deo per hominem. Ideo jam quod secundum hominem est, nec Evangelium dicendum est: quale illi afferebant, qui in servitutem ex libertate atebar Ecclesiam Dei, et vastabam illam; et proficiebam in Judaismo supra multos coaetaneos meos in genere meo, abundantius aemulator existens paternarum mearum traditionum. » Si persequendo et vastando Ecclesiam Dei proficiebat in Judaismo, appcarnalem conversationem servitutis ipsorum. Et si aemulator, id est, imitator paternarum suarum traditionum persequebatur Paulus Ecclesiam Dei, paternae ipsius traditiones contrariae sunt Ecclesiae Dei, non autem Legis illius culpa est; Lex enim spiritualis est , nec carnaliter se cogit intelligi: sed illorum vitium est, qui et illa quae acceperunt, carnaliter sentiunt, et multa etiam sua tradiderunt, qui me segregavit de ventre matris meae, et
Abbreviated transcription (Latin):
mini &e serui: ce ꝓ differentia sexꝰ. uiri &e uxores:
uel siqua talia cęt̾a occurrunt: &e ipse pͥor dñs
qui ait. reddite ces ari quȩ cesaris sunt edeo q̃
dei funt. dlia sunt enim quȩ seruamus in uni¬
tate fidei sine ulla distantia. & alia in ordine
uit huius tanqͣm inuia: ne nom̃ dñ ce doc.¬
trina blasphemet᷑. Et hoc non solum ꝓpt̾ iram
ut effugiamꝰ offensionem hominum: s etiam
propt̾ conscientiam ut ñ simulate qͣsi ad ocłos
hominum ista faciamꝰ. s pura dilectionis con¬
scientia ꝓpt̃ dm̃: qui om̃s homines uult sal¬
uos fieri. & in agnitionem ueritatis uenire.
Om̃s gͦ inquit uos unum estis in xp̃o iħu. ¶
addidit. Si aut̃. ut hic distinguat᷑. & sub au¬
diat᷑. uos unum estis in xp̃oiħu. ac deinde infe¬
rat᷑. uos gͦ abrahe semen estis: ut iste sit sensꝰ.
Om̃s gͦ uos unum estis in xp̃o iħ̾u. Si autem
uos unum estis in xp̃o iħu: uos gͦ abrahȩ se¬

Expanded text:
mini et servi; et pro differentia sexus, viri et uxores, mini et servi; et pro differentia sexus, viri et uxores, vel si qua talia caetera occurrunt: et ipse prior Dominus, qui ait, Reddite Caesari quae Caesaris sunt, et Deo quae Dei sunt . Alia sunt enim quae servamus in unitate fidei sine ulla distantia, et alia in ordine vitae hujus tanquam in via, ne nomen Dei et doctrina blasphemetur. Et hoc non solum propter iram, ut effugiamus offensionem hominum; sed etiam propter conscientiam, ut non simulate, quasi ad oculos hominum ista faciamus, sed pura dilectionis conscientia propter Deum, qui omnes homines vult salvos fieri, et in agnitionem veritatis venire . Omnes ergo, inquit, vos unum estis in Christo Jesu. Et addidit, Si autem, ut hic subdistinguatur et subaudiatur, vos unum estis in Christo Jesu, ac deinde inferatur, Ergo Abrahae semen estis: ut iste sit sensus, Omnes ergo vos unum estis in Christo Jesu; si autem vos unum estis in Christo Jesu, vos ergo Abrah
Abbreviated transcription (Latin):
patione sapientiȩ. id p̃parante atq p̾stante mnedi¬
atoris fide. Quam ficłi gr̃ãm nunc indum̃tum
uoeat: ut xp̃m induti sint qui in eum credide¬
serui neq libi: non masculi & feminȩ. In qͣntũ
enim omnes fideles sunt: om̃s unum sunt in xp̃o
iħu. Et si hoc facit fides ꝑ quam in hac uita ui¬
ste ambulat᷑: quanto ꝑfectiꝰ atq cumulatiꝰ id
species ipsa fact᷑a est. cum uidebimus facie ad fa-¬
ciem: Nam nunc quamuis pͥmitias habentes
sp̃s qui uita est ꝓpt̾ iusticiam fidei: tam̃ quia ad¬
huc mortuum ẽ corpꝰ ꝓpt̾ peccatum: differentia
ista uel gentium. uel conditionis. uł sexꝰ. iam qͥ¬
dem ablata est abunitate fides: s manet in con¬
uersatione mortali. Eiusq ordinem in huius
uite itincre seruandum ẽẽ de apłi p̃cipiunt.
Qͥ etiam regłas salub̃rimas tradunt. quemad¬
modum secum uiuant. & ꝓ differentia gentis.
uidei &e greci: & ꝓ differentia conditionis. do¬

Expanded text:
patione sapientiae, id praeparante atque praestante Medipatione sapientiae, id praeparante atque praestante Mediatoris fide: quam fidei gratiam nunc indumentum vocat, ut Christum induti sint, qui in eum credideservi neque liberi, non masculi et feminae: in quantum enim omnes fideles sunt, omnes unum sunt in Christo Jesu. Et si hoc facit fides, per quam in hac vita juste ambulatur; quanto perfectius atque cumulatius id species ipsa factura est, cum videbimus facie ad faciem ? Nam nunc quamvis primitias habentes spiritus, qui vita est, propter justitiam fidei; tamen quia adhuc mortuum est corpus propter peccatum , differentia ista vel Gentium, vel conditionis, vel sexus, jam quidem ablata est ab unitate fidei, sed manet in conversatione mortali; ejusque ordinem in hujus vitae itinere servandum esse, et Apostoli praecipiunt, qui etiam regulas saluberrimas tradunt, quemadmodum secum vivant pro differentia gentis Judaei et Graeci; et pro differentia conditionis, do
Abbreviated transcription (Latin):
Cognitio enim maioris egͥtudinis: & desidari
medicum uehementiꝰ fecit. &e diligi ardentiꝰ.
Hoc est quod ait: sub lege custodiebamtir
conclusi. Postea quam uenit fides: iam non
sumus sub pedagogo. Cos gͦ nunc reprehen¬
dit: qui faciunt irritam grãm xp̃i. Quasi
enim nondum uenerit qui uocaret in lib̾ta¬
tem: sic adhuc uolunt ẽẽ sub pedagogo. Qͦd
aut̃ filios dei dicit ẽẽ om̃s ꝑ fidem. quia indu
ad hoc ualet. ne gentes de se desꝑarent. quia ñ
custodiebant᷑ sub pedagogo: &e ideo se filios ñ
putarent. S ꝑfidem induendo xp̃m: om̃s fiunt
filii. Non tam̃ nat᷑a sicut unicus filius. qͥ etiam
sapientia dei est: neq p̃potentia & singłaritate
susceptionis ad habendam nat᷑alit̾ & agendam
ꝑsonam sapientiȩ. sic̃ ipse mediator unus cum
ipsa suscipiente sapientia sine int̾positione
alicuius mediatoris effectꝰ s filii sunt partici¬

Expanded text:
cognitio enim majoris aegritudinis, et desiderari cognitio enim majoris aegritudinis, et desiderari medicum vehementius fecit, et diligi ardentius. in Christo: hoc est, quod ait, Sub Lege custodiebamur conclusi in ea . Posteaquam venit fides, jam non sumus sub paedagogo. Eos ergo nunc reprehendit, qui faciunt irritam gratiam Christi: quasi enim nondum venerit, qui vocaret in libertatem, sic adhuc volunt esse sub paedagogo. Quod autem filios Dei dicit esse omnes per fidem, quia induei sunt; ad hoc valet, ne Gentes de se desperarent, quia non custodiebantur sub paedagogo, et ideo se filios non putarent: sed per fidem induendo Christum, omnes fiunt filii; non natura, sicut unicus Filius, qui etiam Sapientia Dei est; neque praepotentia et singularitate susceptionis ad habendam naturaliter et agendam personam Sapientiae, sicut ipse Mediator unum cum ipsa suscipiente Sapientia sine interpositione alicujus mediatoris effectus: sed filii fiunt partici