comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
non habent suȩ p̃cisionis aliquam de¬
fensionem: insuꝑ nec exemplum cypͥa¬
ni sectantes. quia unitatis uinculum
diruperunt: nec ipsum conciliũ. quia
maximianistarum baptis mum rece¬
perunt. Uunc gͦ nos manentes in exem¬
plo cypͥani: consideremus etiam con¬
cilium cypͥani. Quid ait eypͥanus:
Audistis inquit college dilectissimi.
quid mͥ iubaianus coep̃s nr̃ scͥpserit.¬

Expanded text:
non habent suae praecisionis aliquam denon habent suae praecisionis aliquam defensionem, insuper nec exemplum Cypriani sectantes, quia unitatis uinculum dirruperunt, nec ipsum concilium, quia Maximianistarum baptismum receperunt. Nunc ergo nos manentes in exemplo Cypriani consideremus etiam concilium Cypriani. quid ait Cyprianus? Audistis, inquit, collegae dilectissimi, quid mihi lubaianus coepi. scop
Abbreviated transcription (Latin):
Ille enim cum receptorib heretcorum
& scismatcors: ac ꝑ hoc etiam cum ipsis
receptis manere se in communione ꝑ¬
fessus est. Isti autem ꝓpt̃ nomen traditoꝵ
quos in affrica infamauerunt. & in tͣns¬
marino iudicio non conuicerunt. se ab
orbis trarum communione separauer̃t.
cum etiam si uera crimina obicerent.
multo sunt maiora scelera heresum &
scismatumnde sine baptis mo sicut
sensit ipse uenientes. & in catholicam
communionem ñ ꝑbaptis mum recep
diñpotuerunt maculare eypͥantm.
Neq in eoipso in qͦ se diet̃ unitari cypͥa¬
num. inueniunt quid respondeant
de recepto baptismo maximianistarũ:
cum eos qͦs ex eo numero qͦs concilio
suo plenario damnatos.etiam t̃renarũ
potestatum iudicio ꝑsecuti ft̃ in suam cõ¬
munsonem in eodem ipso ep̃atu in quo
damnauerant repontauerit.Quappt̃
si temporib cypͥani ꝑdidit eccłiam malo¬
rum cominumo: non habent isti sue cõ¬
muinionis originem. Si aut̃ non ꝑdidit.

Expanded text:
ille enim cum receptoribus haereticorum ille enim cum receptoribus haereticorum et schismaticorum ac per hoc cum etiam ipsis receptis manere se in communione professus est, isti autem propter nomen traditorum,. quos in Africa infamauerunt et in transmarino iudicio non conuicerunt, se ab orbis terrarum communione separarunt, cum etiam si uera crimina obicerent multo sunt maiora scelera haeresum et schismatum. unde sine baptismo sicut sensit ipse uenientes et in catholicam communionem non per baptismum recepti non potuerunt maculare Cyprianum. neque in eo ipso, in quo se dicunt imitari Cyprianum, inueniunt quid respondeant de - recepto baptismo Maximianistarum cum eis, quos ex eo numero, quos concilio suo plenario damnatos etiam terrenarum potestatum iudicio persecuti sunt, in suam communionem in eodem ipso episcopatu in quo damnauerant reuocauerunt. quapropter si temporibus Cypriani perdidit ecclesiam malorum communio, non habent isti suae communionis originem. si autem non perdidit,
Abbreviated transcription (Latin):
nos & malos una complexione portabat. Si
autẽ non erat tc̃ eccłia. quia sacrilegi here¬
tici sine baptismo recipiebant᷑. & hoc uni¬
uersali consuetudine tenebat᷑: unde do¬
natus apparuit. De qua terra g̃minauit:
De qͦ mari cmersit: De quo celo cecidit:
Nos itaq ut dicere ceꝑam. in eius ecclesie
communione securi sumus. ꝑ cuius uniũ¬
sitatem nc̃ id agit᷑. quod & ante agͥppinũ.
&e int̾ agrippinum & cypanum. ꝑ eiꝰ un¬
uersitatem similit̃ agebat᷑: & cuius uniũ¬
sitatem nec agͥppinus deseruit. neq cypͥ¬
anus. neq ill qui eis consenserant. quã¬
uis alit̃ quam cȩt̃i saꝑent: s cum eis ipsis
a quib diuersa senserunt. in eadem
unitatis communione manserunt. Ipsi
autem consident ubi sint: qͥ neq unde
ꝓpagati sint possunt dicere: si iam tunc
eccliam recepti sine baptismo heretie &
scismate communionis contagione ꝑ¬
diderant: neq ipsi cypͥano consentiunt.

Expanded text:
 malos una complexione portabat. Si  malos una complexione portabat. Si autem tunc non erat Ecclesia, quia sacrilegi haeretici sine Baptismo recipiebantur, et hoc universali consuetudine tenebatur; unde Donatus apparuit? de qua terra germinavit? de quo mari emersit? de quo coelo cecidit? Nos itaque, ut dicere coeperam, in ejus Ecclesiae communione securi sumus, per cujus universitatem id nunc agitur, quod et ante Agrippinum, et inter Agrippinum et Cyprianum per eius uniuersitatem similiter agebatur, et cuius uniuersitatem neque Agrippinus deseruit neque Cyprianus neque illi qui eis consenserant, quamuis aliter quam ceteri saperent, sed cum eis ipsis a quibus diuersa senserunt in eadem unitatis communione manserunt. ipsi autem considerent ubi sint, qui neque unde propagati sint possunt dicere, si iam tunc ecclesiam recepti sine baptismo haeretici et schismatici communionis contagione perdiderant, neque ipsi Cypriano consentiunt.
Abbreviated transcription (Latin):
munione cumeis qui sibi non consense¬
rant mansit ipse cyprianus. Quod si
dicunt ꝓpt̾̃ea tẽ illam catholicã eccłiam
fuisse. quia erant ibi pauci. uel i hoc pu¬
tant etiam mutti. qui baptismum datũ
apud hereticos improbabant. & baptira¬
bant eos qui inde ueniebant: quid ergo
ante agrippinum.a qͦ ista cȩpit qͣsi noua
ratio adũgus consuetudinem dimicans:
nunquid non erat ȩccłia: Quid deniq
post agrippinum. quando nisi ad p̾sti¬
nam consuctudinem reditum ẽet. alte¬
rum molir⁊ concilium ñ ẽet necesse cypͥa¬
no: nunquid ñ erat eccłia. quia talis per
omnia confuetudo tenebat᷑. ut baptismꝰ
xp̃i nonnisi xp̃i baptismꝰ habet᷑. etiam¬
si apud hereticos uel scismaticos datus
fuisse ꝓbaret᷑: Q uod si erat etiam tunc
eccłia. & hereditas xp̃i ñ int̾rupta ꝑie¬
rat. s ꝑom̃s gentes augmenta capiens ꝑ¬
manebat. tutissima ratio est in eadem
consuetudine ꝑmanere. quȩ tunc bo¬

Expanded text:
munione cum eis qui sibi non consensemunione cum eis qui sibi non consenserant mansit ipse Cyprianus. Quodsi dicunt. propterea tunc illam catholicam ecclesiam fuisse, quia erant ibi pauci uel, si hoc putant, etiam multi, qui baptismum datum aput haereticos inprobabant et baptizabant eos qui inde ueniebant, quid ergo? ante Agrippinum, a quo ista coepit quasi noua ratio aduersus consuetudinem dimicans, numquid non erat ecclesia? quid denique? post Agrippinum, quando, nisi ad pristinam consuetudinem reditum esset, alterum moliri concilium non esset necesse Cypriano, numquid non erat ecclesia, quia talis per omnia consuetudo tenebatur, ut baptismus Christi non nisi Christi baptismus haberetur, etiamsi aput haereticos uel schismaticos datus fuisse probaretur? quodsi erat etiam tunc ecclesia et hereditas Christi non interrupta perierat, sed per omnes gentes augmenta capiens permanebat, tutissima raconsuetudine permanere, quae tunc bo
Abbreviated transcription (Latin):
sentiat amouentes. Uideo tam̃ quid ad¬
huc a me possit inquiri: uidelicet ut re¬
spondeam ueris imilibus illis rationib
quib uił ante ante agrippinꝰ. uiel ipse cypͥa¬
nus. uł illi qui eis in affrica consenserant.
uel si forte aliqui ex transmariis terris.
longeq discretis. nullo quidem siue ple¬
nario siue saltem regionali concilio. sed
epłari colloquio commoti sunt. ut hoc
ẽẽ faciendum putarent. quod & consuetu¬
do eccłie pͥstina non habebat. & postea ca¬
tholicꝰ orbis t̾rarum robustissima firmi¬
tate consensionis exclusitdt quod ꝑ dis¬
putationes eiꝰ modi inali quoꝵ mentes ir¬
repere cȩꝑat: de salute ueniens unitatis
potentior ueritas. & unũsalis medicma
sanaret. Hunc itaq sermonem uideant qͣ
securꝰ aggrediar. Si asseqͥ & ostendere ñ
potuero quomodo refellant᷑ ea quȩ de
concilio cyprian. uel epłis eiꝰ affirmant.
xp̃i baptismum ꝑ hereticos dari ñ pos¬
se: in ea eccłia manebo securꝰ. ineuius c̃õ¬

Expanded text:
senserit amouentes. Uideo tamen quid adhuc a me possit inquiri, uidelicet ut respondeam uerisimilibus illis rationibus, quibus uel ante Agrippinus uel ipse Cyprianus uel illi, qui eis in Africa consenserunt, uel si forte aliqui ex transmarinis terris longeque discretis nullo quidem siue plenario siue saltem regionali concilio, sed epistulari conloquio commoti sunt, ut hoc esse faciendum putarent, quod et consuetudo ecclesiae pristina non habebat et postea catholicus orbis terrarum robustissima firmitate consensionis exclusit, ut, quod per disputationes eiusmodi in aliquorum mentes inrepere coeperat, de salute ueniens unitatis \'potentior ueritas et uniuersalis medicina sanaret. hunc itaque sermonem uideant quam securus adgrediar. si adsequi et ostendere non potuero, quomodo refellantur ea, quae de concilio Cypriani uel epistulis eius adfirmant, Christi baptismum per haereticos dari non posse, in ea ecclesia manebo securus, in cuius com
Abbreviated transcription (Latin):
tantur animum conferamus:quis nes¬
ciat eas ẽẽ corruptibiles: Si autem ad
id quod ꝑ illas agit᷑. qͥs non uideat non
posse corrumpi: quamuis homines ꝑ qͦs
agit᷑ ꝓ suis morib uel p̃mia ꝑcipiant. uł
penas luant : Recte aut̃ non mouit cy¬
prianum quod scͥpsit iubaianus: noua¬
tiantiises rebaptizare eos qui ad se ex ca¬
tbolica uenirent. Neq enim quiequid
heretici ꝑũse fuerint imitati. ꝓpt̾ea faci¬
enclum a catholicis non est: quia illisi¬
milit̃ faeiunt. S aliudl est euir hereticire¬
baptizare non debeant: aliud cur catholica.
Heretici enim nec si in catholica faciendũ
eẽt. facere debent: quia hoc in catholicis
non ẽẽ dicunt. quod ipsi cum ibi ẽẽnt ac

Expanded text:
tantur animum conferamus, quis nestantur animum conferamus, quis nesciat eas esse corruptibiles? si autem ad id quod per illas agitur, quis non uideat non posse corrumpi, quamuis homines per quos agitur pro suis moribus uel praemia percipiant uel poenas luant? Recte autem non mouit Cyprianum, quod scripsit Iubaianus Nouatianenses rebaptizare eos qui ad se ex catholica uenirent. neque enim quidquid haeretici peruerse fuerint imitati propterea faciendum a catholicis non est, quia illi simi- Uter faciunt; sed aliud est cur haeretici rebaptizare non debeant, aliud cur catholica. haeretici enim nec si in catholica faciendum esset facere deberent, quia hoc in catholicis non esse dicunt, quod ipsi cum ib
Abbreviated transcription (Latin):
& uirum ep̃os fuisse commemorat. Quo¬
rum omnium auctoritati uniũsȩ eccłiȩ
cum longe plurib ep̃is toto orbe diffusȩ
auctoritatem.ñ dubitamus cum ipsuis
cypͥani pace p̃ponere: cuiꝰ uniũs e eccłiȩ
ineuulsibile membrum se ẽẽ gaudebat.
Non est autem aqua ꝓphana & adult̾a
Asuꝑ quam nomen domini inuocat᷑. etiã¬
si a ꝓphanis & adultis inuocet᷑: quia nec
ipsa creat᷑a. nec ipsum nom̃ adult̾um ẽ.
Baptismus uͦ xp̃i ũbis euangelicis consecͥtꝰ.
&e ꝑ adult̾os. & in adult̃is sc̃s est: qͣmtus
illi sint impudici & immundi: qͥa ipsa eiꝰ
scĩtas pollui non potest. & sacramento suo
diuina uirtꝰ assistit: siue ad salutem bñ
utentium : siue ad ꝑniciem male utentiũ.
An uͦ solis. uel etiam lucernȩ lux cum ꝑ
cȩnosa diffundit᷑ nichil inde sordium
contrahit: & baptismus xp̃i potest cuius¬
quam scelerib inguinari: Si enim ad
ipsas res uisibiles quib sacramenta trac¬

Expanded text:
et unum episcopos fuisse commemorat, quoet unum episcopos fuisse commemorat, quorum omnium auctoritati uniuersae ecclesiae cum longe pluribus eauctoritatem non dubitamus cum ipsius Cypriani pace praeponere, cujus universae Ecclesiae inevulsibile membrum se esse gaudebat. 15. Non est autem aqua profana et adultera, super quam nomen Dei invocatur, etiamsi a profanis et adulteris invocetur: quia nec ipsa creatura, nec ipsum nomen adulterum est. baptismus uero Christi uerbis euangelicis consecratus et per adulteros et in adulteris sanctus est, quamuis illi sint inpudici et inmundi, quia ipsa eius sanctitas pollui non potest et sacramento suo diuina uirtus adsistit siue ad salutem bene utentium siue ad perniciem male utentium. an uero solis uel etiam lucernae lux, cum per caenosa diffunditur, nihil inde sordium contrahit, et baptismus Christi potest cuiusquam sceleribus inquinari? si enim ad ipsas res uisibiles quibus sacramenta trac
Abbreviated transcription (Latin):
tismo qui uident᷑ ei foris positi. & extͣ eccłiã
constituti: uindieare sibi rem nec uiris
sui nec potestatis. Qͦd nos inquit nec ratũ
possumꝰ nec legittimũ putare: quando hoc
apud eos constet ẽẽ illicitum. Nec nos ab¬
nuimts. qͥ apud hereticos. uel in aliquo
scismate extͣ communionem eccłiȩ bapti¬
zatur non ei ꝓdesse. in quantum heregco¬
rum & scismaticoꝵ ꝑũsitati consentit: nec
illos qui baptizant. quamuis ipsum & ue¬
rum dent baptismi sacramentum. recte
tamen facere.extͣ eccłiam colligere. & con¬
tra eccłiam seutire. S alud est non hab̾e
aliquid. alrud non iure hab̾e: uel illierte
usurpare. Nitaq ideo non sunt sacram̃
non hereqci solum.s etiam om̃s iniqui
& impii:s tamen illi corrigendi aut pu¬
miendi: illa uͦ agnoscenda & ueneranda
sunt. Dicit sane de hac re non unum s
duo. uł amplius facta ẽẽ concilia: s tñ
affricana.Nam & in quodam septuaginta

Expanded text:
tismo, qui uidentur ei foris positi et extra ecclesiam tismo, qui uidentur ei foris positi et extra ecclesiam constituti uindicare sibi rem nec iuris sui nec potestatis: quod nos, inquit, nec ratum possumus nec legitimum putare, quando hoc aput eos esse constet inlicitum. nec nos abnuimus, cum qui aput haereticos uel in aliquo schismate extra communionem ecclesiae baptizatur, non ei prodesse in quantum haereticorum et schismaticorum peruersitati consentit, nec illos qui baptizant, quamuis ipsum et uerum dent baptismi sacramentum, recte tamen facere extra ecclesiam colligere et contra ecclesiam sentire. sed aliud est non habere aliquid, aliud non iure habere uel inlicite usurpare. non itaque ideo non sunt sacramennon haeretici solum sed etiam omnes iniqui et impii. sed tamen illi corrigendi aut puniendi, illa uero agnoscenda et ueneranda sunt. Dicit sane de hac re non unum, sed duo uel amplius facta esse concilia, sed tamen Africana. nam et in quodam septuaginta
Abbreviated transcription (Latin):
nem rationi & ueritati p̃ponat: quia con¬
suetudinem ratio & ueritas semꝑ excludit.
Si ratio. siueritas. optime: s hoc mox uide¬
bimus. Intm aliam fuisse consuetudinem
etiam uerbis huius apparet.¶Idem hono¬
ratꝰ a tuccha dixit. Cum xp̃s ueritas sit:
magis ueritatem quam consuetudinem
sequi debemus. His omnib sententus de¬
clarat᷑. non extͣ eccłiȩ communionem nos
ẽẽ constitutos: donec ueritas quam dicunt
huic consuetudini ẽẽ p̃ponendam liquido¬
eluxerit. Si autem ueritas aꝑuerit id ẽẽ
retinendum. quod illa consuetudo p̃scͥpse¬
rat: manifestum erit nec illam frustra fu¬
isse institutam atq roboratam: &e uigilan¬
tius etiam post istas disputationes tantisa¬
cramenti salub̃rimam obseruatonem in
eccłia catholica non potuisse pͥittari: s con¬
ciliorum etiam maiore robore confirma¬
tam religiosissime custodiri. Scͥpsit gͦ ad
iubaianum cypͥanus de hereticorum bap¬

Expanded text:
nem rationi et veritati praeponat; quia connem rationi et veritati praeponat; quia consuetudinem ratio et veritas semper excludit. Si ratio, si veritas, optime: sed hoc mox videbimus. Intetiam uerbis huius apparet. Item Honoratus a Tucca dixit: Cum Christus ueritas sit, magis ueritatem quam consuetudinem sequi debemus . his omnibus sententiis declaratur non extra ecclesiae communionem nos esse constitutos, donec ueritas quam dicunt huic consuetudini esse praeponendam liquide luxerit. si autem ueritas id aperuerit esse retinendum quod illa consuetudo praescripserat, manifestum erit nec illam frustra fuisse institutam , adque roboratam et uigilantius etiam post istas disputationes tanti sacramenti saluberrimam obseruationem in ecclesia catholica non potuisse mutari, sed conciliorum etiam maiore robore confirmatam religiosissime custodiri. Scribit ergo ad Iubaianum Cyprianus de haereticorum bap
Abbreviated transcription (Latin):
¶Dicit ce libosus uagensis.In euangłio
dñs ego sum inquit ueritas. Non dixit
ego sum consuetudo. Itaq ueritate ma¬
nifestata: consuetudo cedat ueritati. Ra¬
ne quis dubitet ueritati manifestate debe
zosimꝰ a tarassa dixit. Reuelatione facta
ueritatis. cedat error ueritat: qͥa & petrꝰ
qui pꝰ circũcidebat cessit paulo ueritatẽ
p̃dicanti. Noluit quidem iste dicere con¬
suecudinem: s errorem. Ueruntamen cũ
dicit qͥa & petrus qui pꝰ circumcidebat
cessit paulo ueritatem p̃dicanti: satis in¬
dicat quod aliud etiam de baptis mo fie¬
ri solebat. Simul & admonet nos non
fuisse impossibile. ut de baptismo cypͥanꝰ
aliquid alit̾ sapet. quam ueritas postula¬
bat. que ab eccłia &e ante illum & post illũ
retenta est: si potuit aliquid etiam petrus
alit̾ saꝑe quod ueritas non habebat: quã
lix abuslacceni dixit. In hereticis sine eccl̃ie
baptismo admittendis. nemo consuetudi¬

Expanded text:
Dicit et Libosus Uagensis: In euangelio Dicit et Libosus Uagensis: In euangelio dominus ego sum, inquit, ueritas. non dixit: ego sum consuetudo. itaque ueritate manifestata cedat consuetudo ueritati. plane quis dubitet ueritati manifestatae debere Zosimus a Tueritatis cedat error ueritati, quia et Petrus qui prius circumcidebat cessit Paulo ueritatem praedicanti. noluit quidem iste dicere consuetudinem, sed errorem; uerumtamen cum dicit: quia et Petrus qui prius circumcidebat cessit Paulo ueritatem praedicanti, satis indicat quod aliud etiam de baptismo fieri solebat. simul et ammonet nos non fuisse inpossibile, ut de baptismo Cyprianus aliquid aliter saperet quam ueritas postulabat, quae ab ecclesia et ante illum et post illum retenta est, si potuit aliqaliter sapere quam veritas habebat, quam lix a Buslaceni dixit: In haereticis sine Ecclesiae Baptismo admittendis, nemo consuetudi
Abbreviated transcription (Latin):
tracto: respondeo. pͥmum michi cyprianilit¬
teras suggessisse quod teneam: donec ꝑspi¬
ciam quale sit qͦd cepit postea disputari.
Ait qͥppe ipse cypͥanus. ¶S dicet aliqͥs.
Quid gͦ fiet de his qͥ in p̃t̃itum de here¬
si uenientes ad eccłiam. sine baptis most̃
admissi: Utrum isti reuera sine baptis¬
mofuerint. an ido sint admissi. quia illi
qui admittebant eos hab̃e baptismum
intelligebant: mox considerabimus. ue¬
runtamen quȩ soleret ẽẽ eccłie consuetu¬
do. satis idem cypͥanus ostendit: qui ait.
in p̃titum de heresi ad eccłiam uenientes.
sine baptismo admissos. Dicit etiam
in ipso concilio castꝰ siccensis. ¶Qui cõ¬
tempta ueritate p̃sumit consuetudinẽ¬
sequi: aut circa fr̃s inuidus ẽ & malignꝰ.
quib ueritas reuelat᷑: aut circa deum
ingratꝰ est. cuius inspiratione eccłia eiꝰ
instruit᷑. Utrum ueritas reuelata sit mox
queremus. Tamen aliam fuisse ȩcclesiȩ
consuetudinem: etiam iste confessus ẽ.

Expanded text:
tracto: respondeo, primum mihi Cypriani litteras suggessisse quod teneam, donec perspiciam quale sit quod coepit postea disputari. Ait quippe ipse Cyprianus: Sed dicit aliquis, quid ergo fiet de his qui in praeteritum de haeresi uenientes ad ecclesiam sine baptismo admissi sunt? utrum isti reuera sine baptismo fuerint an ideo sint admissi, quia illi qui admittebant eos habere baptismum intellegebant, mox considerabimus. uerumtamen quae soleret esse ecclesiae consuetudo, satis idem Cyprianus ostendit, qui ait in praeteritum de haeresi ad ecclesiam uenientes sine baptismo admissos. Dicit etiam in ipso concilio Castus Siccensis: Qui contempta ueritate psequi aut circa fratres inuidus est et malignus quibus ueritas reuelatur aut circa Deum ingratus cuius inspiratione ecclesia eius instruitur . utrum ueritas reuelata sit, mox quaeremus; tamen aliam fuisse ecclesiae consuetudinem etiam iste confessus est.
Abbreviated transcription (Latin):
tismus xp̃i. non tam̃ ibi oꝑat᷑ remissionem
peccatoꝵ ꝓpt̾ eandem dis cordiȩ feditatẽ.
& dissensionis iniquitatem: tc̃ incipit uale¬
re idem baptismꝰ ad dimittenda peccata.
cum ad eccł̃iȩ pacem uenerint. ut uere o¬
missa non retineant᷑. neq ut ille baptismꝰ
quasi alienꝰ. aut alius imꝓbet᷑. ut alt̃ tra¬
datur: s ut idem ipse qui ꝓpt̃ discordiam

Expanded text:
tamen ibi operatur remissionem peccatorum propter eandem discordiae foeditatem et dissensionis iniquitatem, tunc incipit ualere idem baptismus ad dimittenda peccata, cum ad ecclesiae pacem uenerint, ut uere dimissa non retineantur neque ut ille baptismus quasi alienus aut alius inprobetur, ut alter tradatur
Abbreviated transcription (Latin):
excommunicationis exorta est. Ceterũ
si ꝑmanebat ab agͥppmo usꝙ ad cypͥa¬
num consuetudo baptizandi ab hereticis¬
ad ȩccłiam uenientes: ut qͥd facta sunt
a cypͥano de hacre concilia: Ut quid
eidem iubaiauo dicit non se rem nouã
facere. aut repentinam:s ab agͥppino
institutam. Cur enim iubaianus de no

Expanded text:
exorta est. ceterum si permanebat ab Agrippino usque ad Cypnum consuetudo baptizandi ab haereticis uenientes, ut quid facta sunt a Cypriano de hac re concilia? ut quid eidem Iubaiano dicit non se rem nouam facere aut repentinam, sed ab Agrippino institutam? cur enim Iubaianus de no
Abbreviated transcription (Latin):
respondet᷑. Cur gͦ ueram & plenam ñ ag¬
noseitis pacem: Qͥs uos impulit. quis
coegit ꝓ pace donati scismaticum recipe
damnatum: & contͣ pacem xp̃i orbem dã¬
nare inauditum : Urget eos utiq ueri¬
tas. uident se non hab̃e quid respondeãt.
& putant se ñ habere quid faciant. O¬

Expanded text:
ndetur, Cur ergo veram et plenam non agnoscitis pacem? Quis vos impulit, quis coegit pro pace Donati schismaticum recipere damnatum, et contra pacem Christi orbem damnare inauditum? Urget eos undique veritas; vident se non habere quid respondeant, et putant se non habere quid faciant
Abbreviated transcription (Latin):
& ciuitatum. Si dixerint non ẽ ipsum
concilium nr̃m: recitant᷑ gesta ꝓconsula¬
ria. ubi non semel idem concilium alle¬
gauerunt. ut eosdem maximianistas
de basilicis excludent: de iudicioꝵ strepi¬
tu atq auxilioꝵ impetu ꝑturbarent. Si
dicerint felicianum mustitanum. & p̃tex

Expanded text:
itatum. Si dixerint, Non est ipsum concilium nostrum: recitantur Gesta proconsularia, ubi non semel idem concilium allegaverunt, ut eosdem Maximianistas de basilicis excluderent, et judiciorum strepitu atque auxiliorum impetu proturbarent. Si dixerint, Felicianum Musti
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse significat. E tanquam uasa in con¬
tumeliam: credo quod ũdum foras exie¬
rant.Aut siiam exierant. qͦmͦ eos dicit
in eadem magna domo cum uasis hono¬
rabilib: nisi forte ꝓpt̃ ipsa sacramenta quȩ
separatis etiam heretieoꝵ conuentieulis
non mutata sunt. ad unam magnam do¬
mum dicit om̃s s dtũsis mertus ꝑtinere.
alios in honorem.ahos in contumeliam:
Sic enim loquit᷑ ad dinotheum scͥbens.
ꝓphanas aut̃ ũboꝵ nouitates euita. Mul¬
tum enim ꝓficient ad impietatem: & ser-¬
mo eoꝵ sic̃ cancer serpit. Ex quib ẽ hime¬
neus. &e philetꝰ qui circa ueritatem aberra

Expanded text:
fuisse significat, sed tamquam uasa in confuisse significat, sed tamquam uasa in contumeliam, credo quod nondum foras exierant. aut si iam exierant, quomodo eos dicit in eadem magna domo cum uasis honorabilibus, nisi forte propter ipsa sacramenta, quae separatis etiam haereticorum conuenticulis non mutata sunt, ad unam magnam domum dicit omnes, sed diuersis meritis pertinere, alios in honorem, alios in contumeliam? sic enim loquitur ad Timotheum scribens: profanas autem uerborum nouitates euita; multum enim proficient ad impietatem, et sermo eorum sicut cancer serpit. ex quibus est Hymenaeus et Filetus, qui circa ueritatem abe
Abbreviated transcription (Latin):
uter sentiens. non tamen desereret unitatẽ :¬
ce ẽẽt in uite dñiea radicatum sarmentũ
fructuosum: quod etiam ferro passionis
purgaret cȩlestis agͥcola ⁊ut maiorẽ fructũ
daret. Huius autem fr̃nȩ caritatis inims¬
ci. siue aꝑte forissint. siue intꝰ ẽẽ uideant᷑.
pseudo xp̃ian sunt: & antixp̃i. Inuentis
enim occasionib foras exeunt: sic̃ scͥptum ẽ
Occasiones querit qui uult discedere ab
amico. S etiam si occasiones desint:eum
intꝰ uident᷑. ab illa inuifibili caritatis com¬
page separati st̃. Unde ioħs dicit. Ex nob̃
exierunt.s non erant ex nobis. Nam si
fussent ex nob̃: mansissent utiq nobiscũ
son ait quod exeundo alieni facti sunt. s
quod ahzeni erant. ꝓpt̃ hoc eos exisse de¬
claratit. Dicit & apłs de quibdam qui
circa ueritatem aberrauerant. & fidem
quorumdam subũtebant: quoꝵ sermout
cancer serpit. Quos cum euitandos ẽẽ
diceret: in una tam̃ domo magna eos

Expanded text:
liud sentiens non tamen desereret unitatem liud sentiens non tamen desereret unitatem et esset in uite dominica radicatum sarmentum fructuosum, quod etiam ferro passionis purgaret caelestis agricola, ut maiorem fructum daret. huius autem fraternae caritatis inimici, siue aperte foris sint siue intus esse uideantur, pseudochristiani sunt et antichristi. inuentis enim occasionibus foras exeunt, sicut scriptum est: occasiones quaerit qui uult discedere ab amicis. sed etiam si occasiones desint, cum intus uidentur, ab illa inuisibili caritatis conpage separati sunt. unde Iohannes dicit: ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis; nam si fuissent ex nobis, mansissent utique nobiscum. non ait, quod exeundo alieni facti sunt, sed quod alieni erant, propter hoc eos exisse declarauit. dicit et apostolus de quibusdam, qui circa ueritatem aberrauerant et fidem quorundam subuertebant, quorum sermo ut cancer serpiebat, quos cum euitandos esse diceret, in una tamen domo magna eos
Abbreviated transcription (Latin):
linteamina mea: & uniũsa que michi con¬
decent. Licet quidem hoc & de p̃uarica¬
trice iudeoꝵ gente intelligere: s tamen
quos alios imitant᷑ pseudo xp̃iani. hoc e¬
nim sc̃ om̃s heretici &e scismatiei: nisi pseti¬
doisraelitas: Erant enim & ueri ifraelite:
siẽ ipse dñs nathanaeli ꝑhibet testimoni¬
um dicens. Ecce uere israelita:. in quo do¬
lus non ẽ. Quisunt autem ueri xp̃iani.
nisi de quib idem dñs dicit: qui diligit
me mandata mea custodit: Quid est
autem custodire mandata eius. nisi in
dilectione ꝑsistere: Unde etiam dicit.
quia mei discipłi estis:si uos inuicem di¬
lexeritis. Qͥs autem dubitet non eis solis
dictum. qui tunc ꝑ eiꝰ carnem. ũba p̾sen¬
tis audiebant: h ce eis qui nunc ꝑ euan¬
gelium sedentis in cȩlo uerba cognosc̃t:
Ille enim uenit non legem soluere smm
plere. Pienitudo autem legis caritas. qu a
inciltum uiguit cypͥanus: ut de baptismo a¬

Expanded text:
linteamina mea et uniuersa quae mihi conlinteamina mea et uniuersa quae mihi condecent? licet quidem hoc et de praeuaricatrice Iudaeorum gente intellegere. sed tamen quos alios imitantur pseudochistiani — hoc enim sunt omnes haeretici et schismatici — nisi pseudoisrahelitas? erant enim et ueri Israhelitae, sicut ipse dominus Nathanaheli perhibet testimonium dicens: ecce uere Israhelita, in quo dolus non est. qui sunt autem ueri christiani nisi de quibus idem dominus dicit: qui diligit me, mandata mea custodit? quid est autem custodire mandata eius nisi in dilectione persistere? unde etiam dicit: quia discipuli mei estis, si uos inuicem dilexeritis. quis autem dubitet non eis solis dictum, qui tunc per eius carnem uerba praesentis audiebant, sed et eis, qui nunc per euangelium sedentis in caelo uerba cognoscunt? ille enim uenit non legem soluere, sed implere. plenitudo autem legis caritas, qua multum uiguit Cyprianus, ut de baptismo a
Abbreviated transcription (Latin):
habent de xp̃i eccłia non ẽẽ dicamꝰ ipsoꝵ.
nec ꝓpt̾ scelera desertoꝵs imꝑatoris nr̃i sig¬
na nolumus agnoscere magis.quia dñs
ds̃ nr̃ deus zelans est: quicquid eiꝰ apud
aliquem agnoscimus. nullomodo ei cõ¬
cedamus: ut suum ꝓpͥum ẽẽ arbitretur
Ipse certe d̃s zelans. fornicanti a se femine
in figͣa p̃uaricatricis pleb̾ exꝓbrat. & dicit
quod ea quȩ ipsiꝰ ẽẽnt dabat amatorib
suis: & ab eis rursus accipiebat que non
illoꝵ sed ipsius erant. Int̾ adult̾am feminã.
& adult̾os amatores. dona sua tamen ds
tan quam zelans iratꝰ agnoseit: & nos he¬
reticorum ẽẽ baptis mum dicimus. ũb̃
euangłicis conseeratum: Commoti fac¬
tis eoꝵ etiam quȩ dei sunt eis tͥbuere uo¬
lumus:quasi ea contaminare potuert̃:
aut ꝓpterea sua facere quȩ dei sunt: qͥa
ipsi dei ẽẽ noluerunt:Que est illa muli¬
er adultera quam osee ꝓpħa designat. q̃
dixit. ibo post amatores meos.qui mͥ dant
panes meos & aqm meam. uestes meas &

Expanded text:
habent de Christi ecclesia, non esse dicamus ipsorum nec propter scelera desertorum imperatoris nostri signa nolimus agnoscere; magis, quia dominus deus noster deus zelans est, quidquid eius aput aliquem agnoscimus, nullo modo ei concedamus, ut suum proprium esse arbitretur. ipse certe deus zelans fornicanti a se feminae in figura praeuaricatricis plebis «xprobrat et dicit, quod ea quae ipsius essent dabat amatoribus suis et ab eis rursus accipiebat quae non illorum, sed ipsius erant. inter adulteram feminam et adulteros amatores dona sua tamen deus tamquam zelans iratus agnoscit. et nos haereticorum esse baptismum dicimus uerbis euangelicis consecratum, , commoti factis eorum etiam quae dei sunt eis tribuere uolumus, quasi ea contaminare potuerunt aut propterea sua facere quae dei sunt, quia ipsi dei esse noluerunt?. Quae est illa mulier adultera, quam Osee propheta designat, quae dixit: ibo post amatores meos, qui mihi dant panes meos et aquam meam, uestes meas et
Abbreviated transcription (Latin):
iusticia putet᷑. ꝓpt̃ sacramenta. & scͥpt᷑as
quas tenent ad speciem non ad salutem.
Ideoq & ꝑ iezechielem eidem fornearie
meo.ce de argento meo. ex qͥb dedi tͥ. & fe¬
cisti tͥ imagines masculinas. & fornicata es
in eis: & accepisti uiestem meam ũsicoloriã
& cooꝑuisti idola tua: & oleum meum. o
incensum meum posuisti ante faciem ido¬
lorum tuoꝵ: & panes meos qͦs dedi tͥ. & si¬
milagine & melle & oleo cibaui te: & posu¬
isti hec ante faciem idoloꝵ tuoꝵ in odorem
bene olentem. & ꝑfecisti hec. Ad imagines
enim fantas matũ suoꝵ cum quib uoluta¬
ri delectat᷑ carnalis anima. conũtit omĩa

Expanded text:
iustitia putetur propter sacramenta et scripturas iustitia putetur propter sacramenta et scripturas quas tenent ad speciem, non ad salutem. ideoque et per Ezechielem eidem fornicariameo et de argento meo, ex quibus dedi tibi, et fecisti tibi imagines masculinas et fornicata es in eis. et accepisti uestem meam uersicoloriam et cooperuisti idola tua, et oleum meum et incensum meum posuisti ante faciem idolorum tuorum, et panes meos quos dedi tibi. et similagine et melle et oleo cibaui te, et posuisti haec ante faciem idolorum tuorum in odorem bene olentem; et perfecisti haec. ad imagines enim phantasmatum suorum, cum quibus uolutari delectatur, carnalis anima conuertit omnia
Abbreviated transcription (Latin):
ibo & reũtar ad uirum meum pͥstinum :
quia bene tẽ mͥ fuit qͣm nunc. Deinde ne
putent᷑ illa que seductores habent integͣ.
& de ueritatis doctrina uenientia. ꝑ que
seducunt ad falsitates dogmatum. & dis¬
sensionum suarum. ne illagͦ quȩ habent
integra ipsoꝵ putent᷑: addidit continuo.
Et hec non cognouit qͦd ego dederim ei¬
frumentum. & uinum. & oleum: & pęcu¬
niam multiplicaui illi. Ipsa uͦ fecit aurea
& argentea bahal. Dixerat enim suꝑius.
ibo post amatores meos. quimͥ dant pa¬
nes meos & cȩt̃a: non utiq intelligens hec
dei eẽ s hominum. quecunq etiam seduc¬
tores integͣ & legitima tenent. Nec ea sibi
etiam ipsi arrogarent. & quasi ꝓpͥa uen¬
dicarent. nisi a plebib seductis uicissim
seducerent᷑. cum eis credit᷑. & dales hono¬
res deferunt᷑. ut ꝑ eos habeant potestatem
talia dicendi. & sibi talia uendicandi. ut
error eoꝵ ueritas appellet᷑. & scelus eorum

Expanded text:
ibo et reuertar ad uirum meum pristinum, ibo et reuertar ad uirum meum pristinum, quia bene tunc mihi fuit quam nunc. deinde, ne putentur illa quae seductores habent integra et de ueritatis doctrina uenientia, per quae seducunt ad falsitates dogmatum et dissensionum suarum, ne illa ergo quae habent integra ipsorum putentur, addidit continuo: et haec non cognouit, quod ego ei dederim frumentum et uinum, et oleum et pecuniam multiplicaui illi. ipsa uero fecit aurea et argentea Bahal. dixerat enim superius: ibo post amatores meos, qui mihi dant panes meos et cetera, non utique intellegens haec dei esse, non hominum, quaecumque etiam seductores integra et legitima tenent. nec ea sibi etiam ipsi arrogarent et quasi propria uindicarent, nisi a plebibus seductis uicissim seducerentur, cum eis creditur et tales honores deferuntur, ut per eos habeant potestatem talia dicendi et sibi talia uindicandi, ut error eorum ueritas appelletur et scelus eorum
Abbreviated transcription (Latin):
s circa eos occupati st̃. quoꝵ suꝑbia sedu¬
cunt᷑. & comparant᷑ formeanti mulieri:
quam ꝓpħa commemorat dicentem. Ibo
post amatores meos qͥ mͥ dant panes meos
& aquam meam. uestes meas & linteaini¬
na mea. & oleum meum: & uniu̾sa quȩ
michi condecent. Sic enim fiunt hereses
& scis mata: cum dicit plebs carnalis q̃ in
caritate di fundata non est: ibo post ama¬
tores meos. cum quib utiq siue ꝑfidei
corruptionem. siue ꝑ elationem suꝑbiȩ
turpit̃ fornieat᷑. S ꝓpt̃ eos qui passi dif¬
ficultates. & angustias. & int̾elusiones in
uanis ratocinationib coꝵs a quib sedu¬
cunt᷑. compungunt᷑ timorib. & redeunt
aduiam pacis. & querendum sinceriter
deum: ideo sequit᷑ & dicit. Ppt̾ea ecce ego se¬
pio sudib uiam illius. & edificabo in uia
ipsius spinas. & tramitem suum ñ inueniet:
& ꝑsequet᷑ amatores suos. nec eos app̃hend&r:
& requiret eos. nec eos inueniet: & dicet.

Expanded text:
sed circa eos occupati sunt quorum superbia sedused circa eos occupati sunt quorum superbia seducuntur, et conparantur fornicanti mulieri, quam propheta commemorat dicentem: ibo post amatores meos, qui mihi dant panes meos et aquam meam, uestes meas et linteamina mea et oleum meum mihi condecent. Sic enim fiunt haereses et schismata, cum dicit plebs carnalis quae in charitate Dei fundata non est, Ibo post amatores meos: cum quibus utique sive per fidei corruptionem siue per elationem superbiae turpiter fornicatur. sed propter eos, qui passi difficultates et angustias et interclusiones in uanis ratiocinationibus eorum, a quibus seducuntur, conpunguntur timoribus et redeunt ad uiam pacis et quaerendum sinceriter deum, ideo sequitur et dicit: propterea ecce ego saepio sudibus uiam illius et aedificabo in uia ipsius spinas et tramitem suum non inueniet. etpersequetur amatores suos neceosadprehendet, et requiret eos nec inueniet illos et dicet:
Abbreviated transcription (Latin):
& recedat ab iniusticia. omnis qui noĩat
nomen dñi. In magna aut̃ domo ñ tantũ
aurea uasa funt uł argentea: s ce lignea &
fictilia. Et alia quidem sunt in honorem:
alia uͦ in contumeliam. Siquis gͦ emun¬
uas in honorem:scĩficatum:utile dño:ad
omne opus bonum paratum. Quid ẽ au¬
tem mundare semet ipsum a talib: nisi
quod paulo ante dixit. recedat ab iniuisti¬
cia omnis qui nominat nomen domini:
Et ne quis quam putaret tanquam in una
domo magna ꝑire se posse cum talib: ui-¬
gilaritissime p̃dixit. Notuit dominꝰ qui ft̾
eius. Eos uidelicet qui recedendo ab iniqͥta¬
te se mundant a uasis factis in contume¬
liam: ne cum ipsis ꝑeant qͦs in domo mag¬
na tolerare cogunt᷑. Mali gͦ & facmorosi.
carnales. animales. diabolici. a seductori¬
bus suis sibi dari arbitrant᷑. quȩ non nis:
munera dei ft̃.siue sacramenta. siue sp̃ita¬
les aliqͣs oꝑationes. circa p̃sentem salutem.
Non aut̃ habent isti caritatem in deum:

Expanded text:
is qui invocat nomen Domini. In magna autem domo non solum sunt vasa aurea et argentea, sed et lignea et fictilia: et alia quidem sunt in honorem, alia vero in contumeliam. Si quis autem munuas in honorem sanctificatum, utile domino, ad omne opus bonum paratum. quid est autem mundare semet ipsum a talibus nisi quod paulo ante dixit: recedat ab iniustitia omnis qui nominat nomen domini? et ne quisquam putaret tamquam in una domo magna perire se posse cum talibus uigilantissime praedixit: nouit dominus qui sunt eius, eos uidelicet qui recedendo ab iniquitate se mundant a uasis factis in contumeliam, ne cum ipsis pereant quos in domo magna tolerare coguntur. Mali ergo et facinerosi carnales animales diabolici a seductoribus suis sibi dari arbitrantur, quae non nisi munera dei sunt, siue sacramenta siue spiritales aliquas operationes circa praesentem salutem. non autem habent isti caritatem in deum,
Abbreviated transcription (Latin):
nȩ. qͦd & libet & licet. S post uoti ꝓfessionem
ꝑseuerant̃ frenandum & uincendum ẽ quod
libet: qͥa iã ñ licet. De t̾ens & de qͣrtis. & de
ultͣ plurib nuptiis. solent homines mouere
questionem. Unde & breuit̾ respondeam:
nec ullas nuptias audeo damnare: nec eis
uerecundiã numerositatis auferre. S ne
cuiqͣm breuitas huiꝰ responsionis meȩ forte
displiceat: ub̃ius disptitantem rep̾hensorem
ineum audire paratꝰ sum. fortassis enĩ affe¬
rat aliquam rationem. qͣre scdȩ nuptiȩ ñ
cdamnent᷑. t̃ciȩ cdamnent᷑. Nã ego sic̃ in exor¬
diosermonis huiꝰ ammonui:. ñ audeo plus

Expanded text:
nae quod et libet et licet; sed post uoti professionem nae quod et libet et licet; sed post uoti professionem perseueranter frenandum et uincendum est quod libet, quia iam non licet. De tertiis et de quartis et de ultra pluribus nuptiis solent homines mouere quaestionem. unde ut breuiter respondeam, nec ullas nuptias audeo damnare nec eis uerecundiam numerositatis auferre. sed ne cuiquam breuitas huius responsionis meae forte displiceat, uberius disputantem reprehensorem meum audire paratus sum. fortassis enim adferat aliquam rationem, quare secundae nuptiae non damnentur, tertiae damnentur. nam ego, sicut in exordio sermonis huius a
Abbreviated transcription (Latin):
serint femine. adult̾ia ẽẽ non coniugia:
s plane ñ dubitauerim dicere. lapsꝰ & rui¬
nas a castitate sanctiore q̃ uouet᷑ dño. adul¬
teriis ẽẽ peiores. Si enĩ qͦd nullo mͦ dubitan¬
dum est ad offensionem xp̃i ꝑtinet. cũ mem¬
brum eiꝰ fidem ñ seruat marito: quanto gra¬
uius offendit᷑ cum ill ipsiñ seruat᷑ fides in
eo quod exigit oblatum. qͥ ñ exegerat offeren¬
dum: Cum enim qͥsq ũ reddit qͦd non imꝑ¬
io compulsꝰ. s consilio commonitꝰ uouit.:
tantom ag̃ fraudatio uoti auget iniqͥtatẽ:
qͣntominus habuit uouendi necessitatem.
Hec ideo disputorne arbitreris uł scd̃as nup¬
tias crimen ẽẽ: uł qͦs c̃q nuptias cum sint
nuptiȩ. mnalum ẽẽ. itaq illas abs te dam¬
uatas uelis eẽ. s spretas. Bonum gͦ continen¬
tie uidu ilis luculentꝰ decet.: cumꝓ illo
uouendo & ꝓfitendo posst̾ contemnere femi¬

Expanded text:
serint, feminas adulteria esse, non coniugia, serint, feminas adulteria esse, non coniugia, sed plane non dubitauerim dicere lapsus et ruinas a castitate sanctiore, quae uouetur domino, adulteriis esse peiores. si enim, quod nullo modo dubitandum est, ad offensionem Christi pertinet, cum membrum eius fidem non seruat marito, quanto grauius offenditur, cum illi ipsi non seruatur fides in eo quod exigit oblatum, qui non exegerat offerendum ! cum enim quisque non reddit, quod non imperio conpulsus, sed consilio commonitus uouit, tanto magis fraudati uoti auget iniquitatem, quanto minus habuit uouendi necessitatem. haec ideo disputo, ne arbitreris uel secundas nuptias crimen esse uel quascumque nuptias, cum sint nuptiae, malum esse. non itaque illas abs te damnatas uelis esse, sed spretas. bonum ergo continentiae uidualis luculentius decet, cum pro illo uouendo et profitendo possunt contemnere femi
Abbreviated transcription (Latin):
uiduarum iste sit sensꝰ: ut xp̃s eis uideatur
qͣsi sed̾s maritꝰ. Ipsum enim habebant ce
antea. qͣndo uinis suis fidelit̾ subditȩ ser¬
uiebant. ñ carnalit̾ s sp̃italit̾ uirum: cui
eccłia ipsa cuiꝰ membra st̃ coniũx ẽ. que
fidei. spei. karitatis integͥtate. ñ in solis
illa omma m̃bra stͥ: apłs dicit. Aptaui uos
untuiro. uirginem castam exhibere xp̃o.
Nouit aut̃ ille coniugem uirginem sine
corruptione fetare: quem in ipsa etiam car¬
ne potuit mat̾ sine corruptione ꝓcreare.
fit autem ꝑhanc minꝰ considatam opinio¬
nem qͣ putant lapsarũ a sc̃o ꝓposito femina¬
rum si nupserint ñ ẽẽ coniugia. ñ paruum
malum:ut a maritis separent᷑ uxores:qͣs:
adult̾e sint ñ uxores. Ꝙ cum uolunt eas se¬
paratas redde continentiȩ. faciunt maritoᷤ
earum adult̾os uiros: cum suis uxoribus
uiuis alt̾as duxerint. Qua ꝓpt̾ non possũ
qͥdem dicere a ꝓposito meliore lapsȩ sinup¬

Expanded text:
uiduarum iste sit sensus, ut Christus eis uideatur uiduarum iste sit sensus, ut Christus eis uideatur quasi secundus maritus; ipsum enim habebant et antea, quando uiris suis fideliter subditae seruiebant, non carnaliter, sed spiritaliter uirum: cui ecclesia ipsa, cuius membra sunt, coniux est, quae fidei, spei, caritatis integritate non in solis illa omnia membra sunt, apostolus dicit: aptaui uos uni uiro uirginem castam exhibere Christo. nouit autem ille coniugem uirginem sine corruptione fetare, quem in ipsa etiam carne potuit mater sine corruptione procreare. fit autem per hanc minus consideratam opinionem, qua putant lapsarum a sancto proposito feminarum, si nupserint, non esse coniugia, non paruum malum, ut a maritis separentur uxores, quasi adulterae sint, non uxores; et cum uolunt eas separatas reddere continentiae, faciunt maritos earum adulteros ueros, cum suis uxoribus uiuis alteras duxerint. Quapropter non possum quidem dicere a proposito meliore lapsas, si nup
Abbreviated transcription (Latin):
continuo addidit. habentes damnationẽ.
siue desint. Rinde qͥ dicunt talium nupti¬
as non eẽ nuptias s potiꝰ adult̾ia: non mͥ ui¬
dent᷑ satis acute ac diligent̾ considãre qͥd
dicant. fallit qͥppe eos similitudo ueritatis.
Qͥa enim conugium xp̃i dicunt᷑ eligere.
q̃ xp̃iana sc̃ĩtate ñ nubt̃: hinc argum̃tant᷑
qͥdam dicentes. Si uiro fuo uiuo quȩ alt̾i
nubit adult̾a est. sic̃ ipse dñs in euangłio
definiuit: uitio gͦ xp̃o cui mors ultͣ non
dñat᷑. quȩ conuigium eiꝰ elegerat. si homi¬
ni nubit. adult̾a ẽ. Qui hec dicunt: acute
quidem mouent᷑. s parum attendunt. hãc
argum̃tationem qͣnta rerum sequat᷑ ab sun¬
ditas. Cum enim laudabilit̾ etiam uiuente
uiro ex eiꝰ consensu continentiam femina
la hoc facere debet: ne ipsum xp̃m qͦd senti¬
re nefas est adult̾ um faciat. etii uiuente¬
maritonubit. Deinde eum pͥmȩ nuptiȩ me¬
lioris sint meriti qͣm scdȩ: absit ut sc̃artim

Expanded text:
continuo addidit: habentes damnationem, continuo addidit: habentes damnationem, siue desint. Proinde qui dicunt talium nuptias non esse nuptias. sed potius adulteria, non mihi uidentur satis acute ac diligenter considerare quid dicant; fallit eos quippe similitudo ueritatis. quia enim coniugium Christi dicuntur eligere quae christiana sanctitate non nubunt, hinc argumentantur quidam dicentes: si uiro suo uiuo quae alteri nubit, adultera est, sicut ipse dominus in euangelio definiuit, uiuo ergo Christo, cui mors ultra non dominatur, quae coniugium eius elegerat. si homini nubit, adultera est. qui haec dicunt, acute quidem mouentur, sed parum adtendunt hanc argumentationem quanta rerum sequatur absurditas. cum enim laudabiliter etiam uiuente uiro ex eius consensu continentiam femina la hoc facere debet, ne ipsum Christum, quod sentire nefas est, adulterum faciat, cui uiuentemarito nubit. deinde cum primae nuptiae melioris sint meriti quam secundae, absit, ut sanctarum
Abbreviated transcription (Latin):
amplioris exp̃etit᷑. Qua expet̾ta & electa. &
uoti debito oblata:iam ñ solum capessere nup¬
tias. s etiam sinon nubat᷑. nub̃e uelle. damna¬
bile est. Nam ut hoc demonstraret apł̃s. non
ait cum in deliciis egerint. in xp̃o nubunt:
s nub̃e uolunt. Habentes inqͥt damnationẽ:
qͣm pͥmam fidem irritam fecert̃. Ee si non nu¬
bendo: tantũ uolendo. Ñ qͥa ipse nuptiȩ uł
talium damnande iudicant᷑. s damnat᷑
ꝓposit fraus: damnat᷑ fracta uoti fides:dam¬
nat᷑ non susceptio abonomferiore:sruina
ex bono suꝑiore. Postremo damnant᷑ tales:ñ
quia coniugalem fidem post̾ius inierunt:
s qͥa continentiȩ pͥmam fidem irritam fece¬
runt. Qͦd ut breuit̾ insinuaret apłs. noluit
eas dicere hab̾e cdamnationem quȩ post
amplioris scĩtatis ꝓpositum nubunt. ñ quia
non cdamnant᷑. s ne in eis ipse nuptiȩ dã¬
nariptitarent᷑. s cum dixisset nub̃e uolt̃.

Expanded text:
amplioris expetitur: qua expetita et electa et amplioris expetitur: qua expetita et electa et uoti debito oblata iam non solum capessere nuptias, sed etiamsi non nubatur, nubere uelle damnabile est. nam ut hoc demonstraret apostolus. non ait: cum in deliciis egerint in Christo, nubunt, sed, nubere uolunt habentes. inquit, damnationem, quoniam primam fidem inritam fecerunt etsi non nubendo, tantum uolendo: non quia ipsae nuptiae uel talium damnandae indicantur, sed damnatur propositi fraus, damnatur fracta uoti fides, damnatur non susceptio a bono inferiore, sed ruina ex bono superiore; postremo damnantur tales, non quia coniugalem fidem posterius inierunt, sed quia continentiae primam fidem inritam fecerunt. quod ut breuiter insinuaret apostolus. noluit eas dicere habere damnationem, quae post amplioris sanctitatis propositum nubunt — non quia non damnantur. sed ne in eis ipsae nuptiae damnari putarentur — sed, cum dixisset: nubere uolunt,
Abbreviated transcription (Latin):
fecer̃t: id est uoluntate ad nuptias. a ꝓposito
continentiȩ defluxer̃t. Irritam qͥppe fecer t̃
fidem: qͥa priꝰ uouerant. quod ꝑseuerantia
implere noluerunt. Nuptiarum gͥ bonum
semꝑ ẽ quidem bonum. s in popło difuit ali¬
quando legis obsequium: nẽ ẽ infirmitatis
remedtum: in qͥb dam uͦ humanitatis sola¬
tium. filioꝵ qͥppe ꝓcreationi oꝑam dare. ñ ca¬
nino more ꝑtisum ꝑmiscuum feminarum.
s honesto ordine coniugali. ñ est in homine
improbandus affectꝰ: etiam ipsum tam̃ lau¬
dabilius tnscendit & uincit. cȩlestia cogitãs
capiunt u̾bũ ħ. quȩ potest gͦ caꝑe capiat. &
q̃se ñ continet: nubat. Que non cȩpit. deli¬
beret. quȩ aggressa ẽ ꝑsetieret. Nulla adu̾sa¬
riodet᷑ occasio: nulla xp̃i subtrahat᷑ oblatio.
In comugali qͥppe uincło si pudiciera conser¬
uat᷑. damnatio ñ timet᷑. s in tuduali & uiR¬
ginali continentia. excellentia muneris

Expanded text:
fecerunt, id est uoluntatem ad nuptias a proposito fecerunt, id est uoluntatem ad nuptias a proposito continentiae deflexerunt. irritam quippe fecerunt fidem, qua prius uoueimplere noluerunt . Nuptiarum igitur bonum semper est quidem bonum: sed in populo Dei fuit aliquando legis obsequium; nunc est infirmitatis remedium, in quibusdam vero humanitatis solatium. Filiorum quippe procreationi operam dare, non canino more per usum promiscuum feminarum, sed honesto ordine conjugali, non est in homine improbandus affectus: etiam ipsum tamen laudabilius transcendit et vincit coelestia cogitans capiunt uerbum hoc, quae potest ergo capere, capiat et quae se non continet, nubat; quae non coepit, deliberet; quae adgressa est, perseueret: nulla aduersario detur occasio, nulla Christo subtrahatur oblatio. in coniugali quippe uinculo si pudicitia conseruatur, damnatio non timetur; sed in uiduali et uirginali continentia excellentia muneris
Abbreviated transcription (Latin):
niores nub̃e. filios ꝓcreare. matres familias eẽ:
nuptiarum bonum apl̃ica auctoritate & so¬
brietate comm̃dat: ñ ꝓcreandi officium etiã
cis quȩ continentiȩ bonum capiunt. tanquã
ad obsequelam legis imponit. Deniq eurhoe
dixerit. pandit cũ adiungit & dic̃. nullam
occasionem dare adũs ario maledicti gr̃a.
Iam enim q̃dam conũs e st̃ retͦ post sathanã.
Ut his ũb̃ eius intelligamꝰ. eas qͦs nub̃e uolu¬
it melius potuisse continere quam nubere:
s melitis nub̃e qm retͦ ire post sathanan:. id
ẽ ab excellenti illo uirginalis uł uidualis
castitatis ꝓposito. inpostĩora respiciendo cade
& int̾ire. Pinde quȩ se non continent nubãt.
anteqͣm contiuentiam ꝓfiteant᷑: antequam
do uouieant: qͦd nis ireddant. iure damnant᷑
Alio qͥppe loco de talib dicit. Cum enim in
deliciis egerint. in xp̃o nub̃e uolunt: haben¬
tes cdamnationem.qm̃ pͥmam fidem irritã

Expanded text:
iuniores nubere, filios procreare. matres familias esse, iuniores nubere, filios procreare. matres familias esse, nuptiarum bonum apostolica sobrietate et auctoritate commendat, non procreandi officium etiam eis, quae continentiae bonum capiunt, tamquam ad obsequellam legis inponit. denique cur hoc dixerit, pandit, cum adiungit et dicit: nullam occasionem dare aduersario maledicti gratia; iam enim quaedam conuersae sunt retro post satanan, ut his uerbis eius intellegamus eas, quas nubere uoluit, melius potuisse continere quam nubere, sed melius nubere quam retro ire post satanan, id est ab excellenti illo uirginalis uel uidualis castitatis proposito in posteriora respiciendo cadere et interire. proinde quae se non continent, nubant, antequam continentiam profiteantur, antequam deo uoueant: quod nisi reddant, iure damnantur. alio quippe loco de talibus dicit: cum enim in deliciis egerint in Christo, nubere uolunt, habentes damnationem, quoniam primam fidem inritam