comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uiuit᷑: nec uera incorruptio. nisi ubi salus
nullo dolore corrumpit᷑. Ubi autẽ infelix
mori non sinitur. ut ita dicam mors ipsa ñ
moritur: et ubi dolor ꝑpetuus non interi¬
mit sed affligit. ipsa corruptio non finit᷑.
Hec in scĩs scripturis scda mors dicit᷑. xcx.
linquere cogitur. nec scđa qua penale
corpꝰ anima relinquere ñ ꝑmittit᷑ homini
accidisset: si nemo peccasset. Mitissima sa
ne omniũ pȩna erit eoꝵ qui preter peccatũ
qđ originale traxerunt. nullum insuꝑ
tanto quisq ibi tolerabiliorem habebit
damnationẽ: quanto hic minorẽ habu¬
It iniquitatem:¬
Demanentib itaq angłis et hominib
Ureprobis in ȩterna pęna: cunc sci scient
pleniꝰ quid boni eiscontulerit gratia. Tẽ
reb ipsis euidentius apparebit: qd̃ in psal¬
mo scriptum est. Miscđiam et iudicium
cantabo tibi domine: quia nisi ꝑ indebitam
miscdiam nemo liberat᷑: et nisi ꝑdebitum
uidicium nemo damnatua: xcuii.

Expanded text:
vivitur, nec vera incorruptio, nisi ubi salus vivitur, nec vera incorruptio, nisi ubi salus nullo dolore corrumpitur. Ubi autem infelix mori non sinitur, ut ita dicam, mors ipsa non moritur; et ubi dolor perpetuus non interimit, sed affligit, ipsa corruptio non finitur. Haec in sanctis Scripturis, secunda mors dicitur . CAPlinquere cogitur, nec secunda qua poenale corpus anima relinquere non permittitur, homini accidisset, si nemo peccasset. Mitisne omnium eorum erit poena, qui praeter peccatum quod originale traxerunt, nullum insuper bi quisque tolerabiliorem habebit damnationem, quanto hic minorem habuit iniquitatemRemanentibus itaque angelis et hominibus reprobis in aeterna poena, tunc sancti scient plenius, quid boni eis contulerit gratia, tunc rebus ipsis evidentius apparebit, quod in Psalmo scriptum est: Misericordiam et judicium cantamisericordiam » nemo liberatur; et nisi per debitum « judicium » nemo damnatur.
Abbreviated transcription (Latin):
corpus animale. resurget corpus spiritali
qm̃ tanta erit tunc concordia carnis et spe
uiuificante spũ sine sustentacul alicusi
indigentia subditam carnẽ. ut nicħ nob̃ re¬
pugnet ex nobis: s sicut forisneminẽ: ita nec
intus nosipsos patiamur inimicos. xciii.
facta ẽ ꝑ hominem pͥmũ non liberantur
ꝑ unũ mediatorem dei et hominũ. resurgent
quidem etiam ipsi unusquisq cũ sua carne:
s ut cũ diabolo et eiꝰ angłis puniant᷑. Utrũ
sane ipsi cũ uiciis et deformitatib suoꝵ cor¬
poꝵ resurgant. quȩcunq in eis uiciosa et
deformia membra gestarunt: inquirendo
laborare quid opus ẽ: Neq enim fatiga¬
re nos debet incerta eoꝵ habitudo uł pul¬
chritudo: quoꝵ erit certa et sempiterna
damnatio. Nec moueat quomodo erit in
eis corpus incorruptibile. si dolere poterit:
aut quomodo corruptibile. si ñ mori po
terit. Non enim ẽ uera uita nisi ubi felicit̃

Expanded text:
corpus animale, resurget corpus spirituale : corpus animale, resurget corpus spirituale : quoniam tanta erit tunc concordia carnis et spiritus, vivificante spiritu sine sustentaculi alicujus indigentia subditam carnem, ut nihil nobis repugnet ex nobis; sed sicut foris neminem, ita nec intus nos ipsos patiamur inimicos. CAPUT facta est per hominem primum non liberatur, per unum mediatorem Dei et hominum, resurgent quidem etiam ipsi, unusquisque cum sua carne, sed ut cum diabolo ejusque angelis puniantur. Utrum sane ipsi cum vitiis et deformitate suorum corporum resurgant, quicunque in eis vitiosa et deformia membra gestarunt, inquirendo laborare quid opus est? Neque enim fatigare nos debet incerta eorum habitudo vel pulchritudo, quorum erit certa et sempiterna damnatio. Nec moveat quomodo erit in eis corpus incorruptibile si dolere paut quomodo corruptibile, si mori non poterit. Non est enim vera vita, nisi ubi feliciter
Abbreviated transcription (Latin):
corruptione. onere. difficultate. In quib
tanta facilitas quanta felicitas erit. ꝓpt̃
qł & spiritalia dicta sunt: cum ꝓculdu¬
bio corpora suint futura ñ sp̃s. S sicut nẽ
corpus animale dr̃ qđ tamen corpus ñ an¬
ma ẽ: ita tunc spiritale corpꝰ erit: corpꝰ ta¬
men non sp̃s erit. Pinde quantum attina
ad corruptionem quȩ nunc aggrauat a¬
nimã. et uicia quibus caro aduersus sp̃m
concupiscit: tunc caro non erit s corpus:
quia et cȩlestia corpora ꝑhibentur.ꝓpt̃
quod dictum est: caro et sanguis regnũ
dei non possidebunt. Et tanquam expo¬
nens qͥd dixerit: neq corruptio inquit
incorruptionẽ possidebit. Quod pͥus dix̃
caro et sanguis. hoc posteriꝰ dixit corru¬
ptio: et qđ pͥus regnũdi. hoc posterius inco¬
ruptionem. Quantum autem attinet ad
substantiam. etiam tunc caro erit: ꝓpter
qđ et post resurrectionem corpus xp̃i carꝰ
appellatum ẽ. S idõ ait apłs. seminatus

Expanded text:
corruptione, onere, difficultate. In quibus corruptione, onere, difficultate. In quibus tanta facilitas, quanta felicitas erit. Propter quod et spiritalia dicta sunt, cum procul dubio corpora sint futura, non spiritus. Sed sicut tunc corpus animale dicitima est; ita tunc spirituale corpus erit, corpus tamen, non spiritus erit. Proinde quantum attinet ad corruptionem, quae nunc aggravat animam , et ad vitia, quibus caro adversus spiritum concupiscit , tunc non erit caro, sed corpus; quia et coelestia corpora perhibentur. Propter quod dictum est, Caro et sanguis regnum Dei non possidebunt: et tanquam exponens quid dixerit, neque corruptio, inquit, incorruptionem possidebit . Quod prius dixit, caro et sanguis; hoc posterius dixit, corruptio: et quod prius, regnum Dei: hoc posterius, incorruptionem. Quantum autem attinet ad substantiam, etiam tunc caro erit. Propter quod et post resurrectionem corpus Christi, caro appellata est . Sed ideo ait Apostolus, Seminatur
Abbreviated transcription (Latin):
cis ꝓuidentia nequid indecens fiat. xcii.¬
ec illud ẽ consequens: ut ideo diuer¬
sa sit statura reuiuiscentiũ singłoꝵ.
quia fuerat diuersauiuentium: aut
macri cũ eadem macie. aut pingues cũ
eadem pinguedine reuiuiscant. S si
hoc est in consilio creatoris. ut mneffi¬
gie sua cuꝰq ꝓprietas et discermbilis simi¬
litudo seruetur. incęteris autem corporis
bonis ȩqualia cuncta reddant᷑: ita modifi¬
cabitur illa in uno quoq materies. ut nec
aliquid ex ea pereat: et quod alieui defue¬
rit. ille suppleat: qui etiam de nichilo potu¬
it quod uoluit oꝑari. Si autem in corporibꝰ
resurgentium rationabilis in ȩqualitas
hoc fiet unicuiq de materie corporis sui
quod et hominem reddat anglicis cetib.
&e nichil inconueniens eoꝵ ingerat sensib
Indecorum quippe aliquid ibi non erit. sed
quicquid futurum ẽ hoc decebit: quia ne
futurum ẽ si non decebit.xciii.
Desurgent gͥ scõꝵ corporasine ullo uicio.
Isine ulla deformitate: sieut sine ulla

Expanded text:
cis prudentia ne quid indecens fiat. Nec illud est consequens ut ideo diversa statura sit reviviscentium singulorum, quia fuerat diversa viventium, aut macri cum eadem macie, aut pingues cum eadem pinguedine reviviscant. Sed si hoc est in consilio Creatoris, ut in effigie sua cujusque proprietas et discernibilis similitudo servetur, in caeteris autem corporibus bonis aequalia cuncta reddantur, ita mundificabitur in illa in unoquoque materies, ut nec aliquid ex ea pereat, et quod alicui defuerit, ille suppleat, qui etiam de nihilo potuit quod voluit operari. Si autem in corporibus resurgentium rationabilis inaequalitas etus: hoc fiet unicuique de materia corporis sui, quod et hominem reddat angelicis coetibus, et nihil inconveniens eorum ingerat sensibus. Indecorum quippe aliquid ibi non erit, sed quidquid futurum est, hoc decebit, quia nec futurum est, si non decebat. Resurgent ergo sanctorum corpora sine ullo vitio, sine ulla deformitate, sicut sine ulla
Abbreviated transcription (Latin):
net. quod ds̃ noluit fecerunt: quantũ uͦ
ad omnipotentiam dei. nullomͦ id efficere
ualuerunt. Hoc quippe ipso qͦd contra uo¬
luntatẽ fecerunt eius: de ipsis fact̾a ẽ uo¬
luntas eius ⁊ Ppterea nanq magna oꝑa do¬
mini. exquisita in om̃s uoluntates eiꝰ: ut
miro et ineffabili mͦ non fiat preter eius
uoluntatẽ. qđ etiam contra eius fit uolun¬
tatem: quia non fieret. si non sineret: nec

Expanded text:
net, quod Deus noluit fecerunt: quantum vero net, quod Deus noluit fecerunt: quantum vero ad omnipotentiam Dei, nullo modo id efficere valuerunt. Hoc quippe ipso quod contra voluntatem fecerunt ejus, de ipsis facta est voluntas ejus. Propterea namque magna opera Domini, exquisita in omnes voluntates ejus; ut miro et ineffabili modo non fiat praeter ejus voluntatem, quod etiam contra ejus fit voluntatem. Quia non fieret, si non sineret: nec
Abbreviated transcription (Latin):
dice damnatũ: ut etiam si nullus inde libe
raretur. nemo recte posset dei uituꝑare iu¬
sticiam: et qui liberant᷑ sic oportuisse libera¬
ri. ut ex plurib non liberatis atq indamna¬
tione iustissima derelictis. ostenderet᷑ quid
meruisset uniuersa consꝑsio: et quo etiã
istos debitum iudicium di duceret. nisi esꝰ
indebita miscđia subueniret: ut uolentiũ
de suis meritis gloriari. omne os obstruat᷑:¬
c sunt magna oꝑa domini exquisita in
om̃s uoluntates eius. et tam sapienter
exquisita: ut cũ angłica et humana creatu¬
ra peccasset. id ẽ non qđ ille sed quod uolu¬
it ipsa fecisset. etiam ꝑ eandem creature
uoluntatẽ qua factum ẽ qđ creator noluit.
impleret ipse quod uoluit. bene utens et
malis tanquam summe bonꝰ. ad eoꝵ dam¬
nationẽ quosiuste p̃destinauit ad penã:
et ad eoꝵ salutem quos benigne p̃destina¬
uit ad gr̃ãm. Quantum enĩ ad ipsos atti¬

Expanded text:
dice damnatum, ut etiamsi nullus inde lidice damnatum, ut etiamsi nullus inde liraretur, nemo recte posset Dei vituperare justitiam. Et qui liberantur, sic oportuisse liberari, ut ex pluribus non liberatis, atque in damnatione justissima derelictis ostenderetur, quid commeruisset universa conspersio: et quo etiam istos debitum judicium Dei duceret, nisi ejus indebita misericordia subvenisset, ut volentium de suis meritis gloriari « omne os obstruatc sunt magna opera Domini, exquisita in omnes voluntates ejus : et tam sapienter exquisita, ut cum angelica et humana creatura peccasset, id est, non quod ille, sed quod voluit ipsa fecisset, etiam per eamdem creaturae voluntatem, qua factum est quod Creator noluit, impleret ipse quod voluit; bene utens et malis, tanquam summe bonus, ad eorum damnationem quos juste praedestinavit ad poenam, et ad eorum salutem quos benigne praedestinavit ad gratiam. Quantum enim ad ipsos atti
Abbreviated transcription (Latin):
malus non uideat᷑ ẽẽ culpandus. quia ds̃
cuꝰ uult miseret᷑. et quem uult obdurat:
absit. ut pudeat nos hoc respondere quod
respondisse uidemus apłm. Ohomo. tu
quis es qui respondeas dõ: Nunquid dic̃
figmentum ei qui se finxit: quare me feci¬
sti sic: An non habet potestatem figulus
luti. ex eadem massa facere aliud quidem
ulas in honorẽ.: aliud uͦ in contumeliam: hoc
loco enĩ quidam stulti putant apłm in respon¬
sione defecisse: et inopia reddendȩ rationis
repressisse contradictoris audaciam. S ma¬
gnum habet pondus qđ dictum ẽ. ohomo
tu quis es: et in talib questionib ad suȩ ca¬
pacitatis considerationẽ reuocat hominẽ.
Uerbo quidem breui: s re ipsa magna est
redditiorationis. Si enim hȩc ñ capit: qͥs
est qui respondeat dõ: Si autem capit:
magis non inuenit qͥd respondeat. Uidet
enĩ si capit uniuersum genus humanũ.
tam iusto iudicio diumo in apostatica ra¬

Expanded text:
malus non videatur esse culpandus, quia Deus malus non videatur esse culpandus, quia Deus cujus vult miseretur, et quem vult obdurat: absit ut pudeat nos hoc respondere, quod respondisse videmus Apostolum: O homo, tu quis es, qui respondeas Deo? Numquid dicit figmentum ei qui se finxit, Quare me fecisti sic? Annon habet potestatem figulus luti ex eadem massa facere, aliud quidem vas in honorem, aliud vero in contumeliam ? Hoc loco enim quidam stulti putant Apostolum in responsione defecisse, et inopia reddendae rationis repressisse contradictoris audaciam. Sed magnum habet pondus quod dictum est, O homo, tu quis es? Et in talibus quaestionibus ad suae capacitatis considerationem revocat hominem verbo quidem brevi, sed re ipsa magna est redditio rationis. Si enim haec non capit, quis est qui respondeat Deo? Si autem capit, magis non invenit quid respondeat. Videt enim, si capit, universum genus humanum tam justo judicio divino in apostatica ra
Abbreviated transcription (Latin):
Umn autem di miscđiam cõmendasset in
eo qͦd ait. igitur ñ uolentis neq curren¬
tis s miserentis ẽ dei. deinde ut etiam iudi¬
cium cõmendaret. qm̃ in quo non fit miseri¬
cordia non iniquitas fit. s iudiciũ. non ẽ
quippe iniquitas apud dm̃: continuo sub¬
iunxit atq ait. Dicit enĩ scriptura phara¬
on. Quia adhoc te excitaui ut ostendam
inte potentiam meam: & ut annuncietur
nom̃ meũ inuniuersa t̃ra. Quibus dictis
adutrunq: concludens. id est & ad miseri¬
cordiam et adiudicium: ergo inquit cusꝰ
uult miseretur ds̃. et quem uult obdurat.
Miseret᷑ scilicet magna bonitate. obdurat
nulla iniquitate: ut nec libatus de suis me¬
ritis gloriet᷑. nec damnatus nisi de suis me¬
ritis conquerat᷑. Sola enim grã redemptos
discernit ac ꝑditis: quos in una ꝑditionis
creauerat massa aborigine ducta causa cõ¬
munis. Hoc autem qui eo modo audit ut
dicat. quid adhuc conquerit᷑. nam uo¬
luntati eius quisresistit. tanquam ꝓptẽa

Expanded text:
Cum autem Dei misericordiam commendasset in eo quod ait, Igitur non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei; deinde ut etiam judicium commendaret quoniam in quo non fit misericordia, non iniquitas fit, sed judicium; non est quippe iniquitas apud Deum, continuo subjunxit, atque ait: Dicit enim Scriptura Pharaoni, Quia ad hoc te excitavi, ut ostendam in te potentiam meam, et ut annuntietur nomen meum in universa terra. Quibus dictis ad utrumque concludens, id est, et ad misericordiam et ad judicium: Ergo, inquit, cujus vult miseretur, et quem vult obdurat. Miseretur scilicet magna bonitate, obdurat nulla iniquitate; ut nec liberatus de suis meritis glorietur, nec damnatus nisi de suis meritis conqueratur. Sola enim gratia redemptos discernit a perditis, quos in unam perditionis concreverat massam ab origine ducta causa communis. Hoc autem qui eo modo audit, ut dicat, Quid adhuc conqueritur? nam voluntati ejus quis resistit? tanquam propterea
Abbreviated transcription (Latin):
tionis obstricti. S qui dixit miserebor cui
misertus ero.iacob dilexit ꝑ miscđiam gra¬
tuitam: esau autem odiohabuit ꝑuidicũ
debitum. Quod cum deberet᷑ ambobus: in
altero alter agnouit. ñ de suis distantib me¬
ritis sibi eẽ głandum.qͦd in eadẽ causa idem
suppliciũ non incurrit. s diuinȩ gr̃ȩ largita¬
te: quia ñ uolentis neq currentis s miseren¬
tis ẽ dei. Altissimo quippe ac saluberrimo sa¬

Expanded text:
tionis obstricti. Sed qui dixit, Miserebor cujus tionis obstricti. Sed qui dixit, Miserebor cujus misertus ero, Jacob dilexit per misericordiam gratuitam, Esau autem odio habuit per judicium debitum. Quod cum deberetur ambobus, in altero alter agnovit non de suis distantibus meritis sibi esse gloriandum, quod in eadem causa idem supplicium non incurrit; sed de divinae gratiae largitate: quia non volentis neque currentis, sed miserentis e
Abbreviated transcription (Latin):
rum meritis. unũ ds̃ diligat. oderit alterũ.
Qua inre si futura oꝑa uł bona huiꝰ uł ma¬
la illius quȩ ds̃ utiq p̃sciebat uellet intel¬
ligi: nequaquam diceret ñ exoꝑib. seddi¬
ceret ex futuris oꝑib oꝑibus: eoq mͦ istã
solueret questionẽ: immo nullam quam
solui opus eẽt faceret questionẽ. Nunc uͦ
cũ respondisset absit. id est absit ut sit ini¬
quitas apud dm̃: mox ut ꝓbaret nulla
hoc iniquitate dei fieri: moystenĩ dicit¬
inqͥt miserebor euiꝰ misertꝰ ero. et misericordiãp̃¬
stabo cuimisericors fuero. Quis enĩ nisi in¬
sipiens dm̃ iniquũ putet: siue iudiciũ pę¬
nale ingerat digno. siue miscđiam p̾stet
indigno: Deniq infert: et dicit. Igitur
ñ uolentis neq currentis: s miserentis
ẽ dei. Ambo itaq gemini natura filii irȩ
nascebant᷑: nullis quidem oꝑib ꝓpriis.
s originaliter ex adam uinculo damna¬

Expanded text:
rum meritis, unum Deus diligat, oderit alterum. rum meritis, unum Deus diligat, oderit alterum. Qua in re si futura opera vel bona hujus vel mala illius, quae Deus utique praesciebat, vellet intelligi, nequaquam diceret, non ex operibus: sed diceret, ex futuris operibus; eoque modo istam solveret quaestionem; imo nullam, quam solvi opus esset, faceret quaestionem. Nunc vero cum respondisset, Absit, id est, absit ut sit iniquitas apud Deum; mox ut probaret nulla hoc iniquitate Dei fieri, inquit: Moysi enim dicit, miserebor cujus misertus ero, et misericordiam praestabo cui misericors fuero. Quis enim nisi insipiens Deum iniquum putet, sive judicium poenale ingerat digno, sive misericordiam praestet indigno? Denique infert, et dicit, Igitur non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei. Ambo itaque gemini natura filii irae nascebantur , nullis quidem operibus propriis, sed originaliter ex Adam vinculo damna
Abbreviated transcription (Latin):
yis porro tam impie desipiat: ut
dicat dm̃ malas hominũ uoluntates
quãs uoluerit. quando uolucrit. ubi uo¬
luerit. inbonũ non posse conuertere: S cũ
facit. ꝑmiscđiam facit: cũ autem non facit.
ꝑiudiciũ non facit: qm̃ cuiꝰ uult miseret᷑. ec
quem uult obdurat:.
pod ut diceret apłs: grãm cõmendabat.
d cuiꝰ commendationẽ. de illis in rebec¬
cȩ utero geminis fuerat iam locutꝰ. quib non¬
dum natis nec aliquid agentib seu boni seu
mali. ut scđ̾m electionem ꝓpositũ dei mane¬
ret: non ex oꝑib sed ex uocante dictum ẽ ei.
quia maior seruiet minori.ꝓpter qͦd adhi¬
buit alterum ꝓpħicum testimoniũ: ubi
scriptum ẽ iacob dilexi. esau autẽ odioha¬
bui. Sentiens autẽ quẽadmodũ posset
hoc quod dictum ẽ. ꝑmouere eos qui pene¬
trare intelligendo non possunt hanc altitu¬
dinem grẽ: quid gͦ dicemꝰ ait : nunqͥd ẽ
iniquitas apud dm̃: Absit. Iniquũ enim
uidet᷑: ut sine ullis maloꝵ bonoꝵ ue ope¬

Expanded text:
is porro tam impie desipiat, ut dicat Deum malas hominum voluntates quas voluerit, quando voluerit, ubi voluerit, in bonum non posse convertere? Sed cum facit, per misericordiam facit: cum autem non facit, per judicium non facit. Quoniam cujus vult miseretur, et quem vult obdurat. Quod ut diceret Apostolus, gratiam commendabat: ad cujus commendationem de illis in Rebeccae utero geminis fuerat jam locutus, quibus nondum natis, nec aliquid agentibus boni seu mali, ut secundum electionem propositum Dei maneret, non ex operibus, sed ex vocante dictum est ei, Quia major serviet minori. Propter quod adhibuit alterum propheticum testimonium, ubi scriptum est, Jacob dilexi, Esau autem odio habui. Sentiens autem quemadmodum posset hoc quod dictum est permovere eos qui penetrare intelligendo non possunt hanc altitudinem gratiae, Quid ergo dicemus? ait; numquid iniquitas apud Deum? Absit. Iniquum enim videtur, ut sine ullis bonorum malorumve ope
Abbreviated transcription (Latin):
spũ: et inse gloriabant᷑ cũ apłi et om̃s ꝓmis¬
sionis filii głarentur inxp̃o. Deinde subie¬
cit. Quanquam ego habeam fiduciam in
carne. Siquis alius in carne putat se fidu
ciam habere: magis ego. Et enumerans
omnia quȩ scđm carnem habent głam:
ad illud terminauit. ubiait. Scdm iusti¬
ciam quȩ in lege ẽ: qui fuerim sine que¬
rela. Et cum hȩc sibi omnino damna. et
detrimenta. et stercora fuisse dixisset. ut
xp̃m lucrifaceret adiecit. Et inueniar in il¬
eminenti scientia xp̃i. ꝓpter quã sibi dixit
omnia damnũ eẽ. nondũ se accepisse con¬
fessus ẽ: et ꝓpterea nondũ esse ꝑfectũ. Se¬
quor autẽ inquit si cõp̃hendã in qͦ et app̃hen¬
sũ: quale ẽ cognoscã sic̃ et cognitꝰ sũ. fr̃s inqͥt

Expanded text:
spiritu et in se gloriabantur, cum apostoli et omnes promisspiritu et in se gloriabantur, cum apostoli et omnes promissionis filii gloriarentur in Christo. deinde subiecit: quamquam ego habeam fiduciam in carne. siquis alius in carne putat se habere fiduciam, magis ego et enumerans omnia quae secundum carnem habent gloriam ad illud terminauit, ubi ait: secundum iustitiam, quae in lege est, qui fuerim sine querella. et cum haec sibi omnino damna et detrimenta et stercora fuisse dixisset, ut Christum lucrifaceret, adiecit unde agieminenti scientia Christi, propter quam sibi dixit omnia damnum esse, nondum se accepisse confessus est et propterea nondum esse perfectum. sequor autem, inquit, si conprehendam, in quoetadprehensum, quale est cog
Abbreviated transcription (Latin):
non ꝓ illo passionem mortis exꝑtus: Deni¬
q addidit et dicit. Si quomͦ occurrã in re¬
surrectionẽ mortuoꝵ. Ac deinde ait. Non
quia iam acceꝑim: aut iam ꝑfectus sim.
Quid gͦ se confitetur nondum accepisse. et
in quo nondũ eẽ ꝑfectũ: nisi in ea iusticia
que ex deo ẽ. quam concupiscens. noluit
suam habere quȩ ex lege ẽ: Hinc enĩ loque¬
batur: et ista fuit causa ut hec diceret. resisters
inimicis gratiȩ dei: ꝓqua largienda cruci¬
fixus ẽ xp̃c. Ex quorum genere etiam istift̃.
Nam ex quolocosuscepit hec dicere: sic exor¬
sus ẽ. Uidete canes: uidete malosoperarios:
uidete concisionem. Nos enim sumꝰ circũcisio.
qui spũ dõ seruimus: uł sicut nonnulli co¬
mus. et gloriamur in xp̃o iħu: et ñ in car¬
ne fidentes. Hinc manifestum ẽ aduersus
iudeos cum agere. Qui carnaliter obseruan¬
tes legem et suam uolentes iusticiã constitue¬
re: occidebantur littera. ñ uiuificabantur

Expanded text:
nondum pro illo passionem mortis expertus? deninondum pro illo passionem mortis expertus? denique addit et dicit: siquo modo occurram in resurrectionem mortuorum, ac deinde ait: non quia iam acceperim aut iam perfectus sim. quid ergo se confitetur nondum accepisse et in quo nondum esse perfectum nisi in ca iustitia, quae ex deo est, quam concupiscens noluit suam habere, quae ex lege est? hinc enim loquebatur et ista fuit causa, ut haec diceret resistens inimicis gratiae dei, pro qua largienda crucifixus est Christus; ex quorum genere etiam isti sunt. Nam ex quo loco suscepit haec dicere, sic exorsus est: uidete canes, uidete malos operarios, uidete concisionem. nos enim sumus circumcisio qui spiritudeoseruimus — uel, sicut nonnulli comus — et gloriamur in Christo Iesu et non in carne fidentes. hinc manifestum est aduersus Iudaeos eum agere, qui carnaliter obseruantes legem et suam iustitiam uolentes constituere occidebantur littera, non uiuificabantur
Abbreviated transcription (Latin):
tum amari dm̃ antequam uideat᷑: quan¬
tum amabit᷑. cum uidebit᷑. Porro si in hac
uita pio nemine dubitante. quanto am
plius diligimus dm̃. tanto sumꝰ utiq ui¬
stiores: quis dubitet piam ueramq iustici¬
am. cum fuerit dilectio dei ꝑfecta. tunc
ꝑfici: Tunc gͦ lex ita ut nichil omnino
desit implebit᷑: cuiꝰ legis scđm apłm ple¬
nitudo. dilectio ẽ. Ac ꝑhoc cum dixisset
sticia infide: deinde subiunxit. ad cogno¬
scendum eum et uirtutem resurrectionis
cius. et communicationẽ passionũ eius:
Hec omnia nondum plena et ꝑfecta in apło
erant: s tanquã inuia positus. ad eoꝵ pleni¬
tudinem ꝑfectionẽq currebat. Nam quomͦ
iam ꝑfecte cognouerat xp̃m. qui dicit alio
loco: nẽ scio exparte. tunc autẽ cognoscam
cognouerat uirtutẽ eius resurrectionis: cui
restabat eam plenius tempore resurrectionis
carnis exꝑiendo cognoscere: Et quomͦ iã
ꝑfecte cognouerat cõmunicationẽ passionũ eiꝰ.

Expanded text:
tum amari deum, antequam uideatur, quantum amari deum, antequam uideatur, quantum amabitur, cum uidebitur. porro si in hac uita pio nemine dubitaplius diligimus Deum, tanto sumus utique justiores; quis dubitet, piam veramque justitiam, cum fuerit dilectio Dei perfecta, tunc perfici? Tunc ergo lex, ita ut nihil omnino desit, implebitur; cujus legis, secundum isset:ex deo iustitia in fide, deinde subiunxit: a d cognoscendum eum et uirtutem resurrectionis eius et communicationem passionum eius. haec omnia nondum plena et perfecta in apostolo erant, sed tamquam in uia positus ad eorum plenitudinem perfectionemque currebat. nam quomodo iam perfecte cognouerat Christum, qui dicit alio loco: nunc scio exparte, tuncautem cognoscam ecte cognouerat uirtutem resurrectionis eius, cui restabat eam plenius tempore resurrectionis carnis experiendo cognoscere? et quomodo iam perfecte cognouerat communicationem passionum eius
Abbreviated transcription (Latin):
gis non impleri. cũ lex iubet. et homo qͣ¬
si suis uiribus facit: sed cũ sp̃s adiuuat.
et hominis non libera. s dei gr̃a liberata
uoluntas facit. Legis itaq iusticia ẽ iube¬
re qđ dõ placet: uetare quod displicet. In
lege autem iusticia ẽ seruire littere: et extra
eam nullum dei adiutoriũ ad recte uiuen¬
dum requirere. Cum enĩ dixisset. ñ habens
meã iusticiam quȩ ex lege ẽ. s eam quȩ ẽ
ꝑ fidem xp̃i: addidit. quȩ ẽ ex dõ. Ipsa ẽ
ergo iusticia dei. Nec dicitur qm̃ ds̃ ea iu¬
stusẽ: sed quia homini ex dõ est. Scd̾m
hanc autem iusticiam dĩ hoc ẽ quȩ ex dõ
nobis ẽ. nunc fides operat᷑ ꝑ dilectionem:
id est operatur quomodo ꝑueniat homo
ad eum: inquem modo non uidens credit.
Quem cũ uiderit: tunc quod erat in fide ꝑ
speculum in enigmate: iam erit inspectio
facie ad faciem. Tunc ꝑficietur ipsa dile¬
ctio. Nimis quippe insipienter dicit᷑ tan¬

Expanded text:
gis non inpleri, eunt lex iubet et homo quagis non inpleri, eunt lex iubet et homo quasi suis uiribus facit, sed cum spiritus adiuuat et hominis non libera, sed dei gratia liberata uoluntas facit. legis itaque iustitia est iubere quod deo placet, uetare quod displicet; in lege autem iustitia est seruire litterae et extra eam nullum dei adiutorium ad recte uiuendum requirere. cum enim dixisset: non habens meam iustitiam quae ex lege est, sed eam quae est per fidem Christi; addidit: quae erea iustitia dei dicitur, quoniam deus ea iustus est, sed quia homini ex deo est. Secundum hanc autem iustitiam dei, hoc est quae ex deo nobis est, nunc fides operatur per dilectionem. id autem operatur, quomodo perueniat homo ad eum, in quem modo non uidens credit. quem cum uiderit, tunc quod erat in fide per speculum in aenigmate, iam erit in specie facie ad faciem, tunc perficietur et ipsa dilectio. nimis quippe insipienter dicitur tan
Abbreviated transcription (Latin):
iusticie di non sunt subiecti: Putant e¬
nĩ se arbitrii sui uirib implere legem u¬
bentem: et ista implicati suꝑbia. ad grãm
non conuertuntur uuantẽ. Sic eos litte¬
ra occidit: aut aꝑte etiam sibi reos ñ faci¬
endo quod p̃cipit: aut putando se facere.
qͦd spũali quȩ ex dõ ẽ non faciunt carita¬
te. Ita remanent aut aꝑte iniqui: aut fal¬
laciter iusti. In aꝑta iniquitate euident̃
elisi: in fallaci iusticia insipienter elati.
Ac ꝑhoc miro quidẽ modo: s tam̃ uͦ iusti¬
ciam legis non implent. Iusticiam non¬
quȩ in lege ẽ uł ex lege:s quȩ in spũ grẽ.
Iusticia quippe legis impletur in eis sicut
scriptum ẽ: qui non scđ̾m carnẽ ambu
ex lege est suam dicit fuisse non dei. Intelli¬
gendum ẽ gͥ iusticiam legis non impleri
scđm iusticiam quȩ in lege ẽ uł ex lege. id
est scđm iusticiam hominis: sed scdm iusti¬
nius et breuius ita dici potest. iusticiã le¬

Expanded text:
iustitiae dei non sunt subiecti ? putant eiustitiae dei non sunt subiecti ? putant enim se arbitrii sui uiribus inplere legem iubentem et ista inplicati superbia ad gratiam non conuertuntur iuuantem. sic eos littera occidit aut aperte etiam sibi reos non faciendo quod praecipit aut putando se facere quod spiritali quae ex deo est non faciunt caritate. ita remanent aut aperte iniqui aut fallaciter iusti, in aperta iniquitate euidenter elisi, in fallaci iustitia insipienter elati. ac per hoc miro quidem modo, sed tamen uero iustitiam legis non inplet iustitia quae in lege est uel ex lege, sed quae inJustitia quippe legis impletur in eis, sicut scriptum est, qui non secundum carnem ambuliam quae ex lege est, suam dicit fuisse, non Dei. Intelligendum est igitur justitiam legis non impleri secundum justitiam, quae in lege est, vel ex lege, id est, secundum justitiam hominis; sed secundum justinius et breuius ita dici potest: iustitiam le
Abbreviated transcription (Latin):
Hinc et ipse dñs. Qui diligit me inquit di¬
ligstur apatre meo: et ego diligam eũ: et
manifestabo me ipsum illi. Hinc iohannes
ȩuangłista dilectissimi inquit filii dei su¬
mus: et nondum apparuit qͦd erimꝰ. Sci¬
mus quia cũ apparuerit. similes ei erimꝰ:
qm̃ uidebimꝰ eum sicuti ẽ. Tunc erit emi¬
nens xp̃i scientia: nunc enĩ ẽ quidẽ abscon¬
dita infide: s nondum eminens apparet
inspecie. Abicit gͦ beatus ille paulus pre¬
terita iusticiȩ suȩ tanquã detrimenta et
stercora. ut xp̃m lucrifaciat: et inueniat᷑
in illo non habens suam iusticiam quȩ
Quis hoc nisi marcion et manicheus et
alie similes pestesdixerint: Cum gͦ lex
illa ut dixidei sit: iusticiam suam dicit eẽ
quȩ ex lege ẽ. Quam iusticiã suã noluit
habere: sed proiecit ut stercora. Cur ita:
nisi quia hoc ẽ qđ etiam suꝑius demon¬
strauimꝰ eos cẽ sublege. quuignorantes dĩ
iusticiam. et suam uolentes constituere.

Expanded text:
hinc et ipse dominus: qui diligit m e, inquit, dihinc et ipse dominus: qui diligit m e, inquit, diligetur a patre meo, et ego diligam eum et manifestabo m e ipsum illi. hinc Iohannes euangelista: dilectissimi, inquit, filii dei sumus, et nondum apparuit quod erimus. scimus quia, cum apparuerit, similes ei erimus, quoniam uidebimus cum sicuti est. tunc erit eminens Christi scientia; nunc enim est quidem abscondita in fide, sed nondum eminens apparet in specie. Abicit ergo illa beatus Paulus praeterita iustitiae suae tamquam detrimenta et stercora, ut Christum lucrifaciat et inueniatur in illo non habens suam iustitiam, quaequis hoc nisi Marcion et Manicheus et aliae similes pestes dixerunt ? cum ergo lex illa dei sit, iustitiam suam dicit esse, quae ex lege est; quam iustitiam suam noluit habere, sed proiecit ut stercora. cur ita, nisi quia hoc est, quod etiam superius demonstrauimus, eos esse sub lege, qui ignorantes dei iustitiam et suam uolentes constituere
Abbreviated transcription (Latin):
onẽ confiteri non erubescit. et ut ꝑueniat
bene ꝓcedit: sicut possumꝰ dicere ꝑfectũ eẽ
uiatorem. cuiꝰ bene ꝓmouet᷑ accessio: quã¬
uis non ꝑficiatur intentio. nisi fuerit fa¬
cta ꝑuentio. ꝓpt̃ea cum dixisset scđ̃m iusti¬
ciam quȩ in lege ẽ. qui fuerim sine quere¬
la: mox addidit. Quȩ michi lucra fuert̃:
rũ etiam stercora ẽẽ estimaui. ut xp̃m lu
crifaciam: & inueniar in illonon habens
meã iusticiam quȩ ex lege ẽ: s eam quȩ
est ꝑfidem xp̃i. quȩ ẽ ex dõ iusticia infide.
querela se fuisse. non utiq mendacit dic̃:
et tamen hȩc que illi lucrafuerunt abicit
stimat. non solũ hec sed et cętera omnia
que supra cõmemorauit: ꝓpt̃ non qualẽ¬
libet sed emmentẽ sicut ipse dicit scien¬
adhuc infide habebat: nondũ inspecie.
Tunc erit enim eminens xp̃i scientia: qͣn¬
do fuerit ita reuelatus: ut qͦd credit᷑ ui¬
deat᷑. Unde alioloco ita dicit. Mortuz

Expanded text:
onem confiteri non erubescit et ut perueniat onem confiteri non erubescit et ut perueniat bene procedit, sicut possumus dicere perfectum esse uiatorem, cuius bene promouetur accessio, quamuis non perficiatur intentio, nisi fuerit facta peruentio. propterea cum dixisset: secundum iustitiam, quae in legecst, qui fuerim sine querella, mox addidit: quae mihi lucra fuerunt,rum etiam stercora existimaui esse, uin illo non habens meam iustitiam quae cx legeest, sed camquae est per fidem Christi, quae est ex deo iustitia infide. e est, sine querella se fuisse non utique mendaciter dicit et tamen haec quae illi lucra fuerunt abicit tercora existimat non solum haec, sed et cetera omnia, quae supra commemorauit, propter non qualemlibet, sed eminentem, sicut ipse dicit, scienadhuc in fide habebat, nondum in specie. tunc erit enim eminens Christi scientia, quando fuerit ita reuelatus, ut quod creditur uideatur. unde alio loco ita dicit: mortui
Abbreviated transcription (Latin):
do succumbas sub colapho angłi sathane:
& quid.ẽ. uirtus in infirmitate ꝑficitur :
nisi quia in isto loco infirmitatis hactenꝰ
ꝑfectio potest eẽ uirtutis. ut ipsa infir¬
mitate p̃sente. elatio reprimatur:: Quȩ
utiq infirmitas. futura immortalitate sa¬
nabitur. Quomodo ẽ enim dicenda sani¬
tas plena. ubi etiam de angłi sathane co¬
lapho adhuc ẽ necessaria medicina: Ex
quo factum ẽ. uirtutẽ quȩ nunc ẽ in ho¬
mine iusto. ꝑfectam hactenꝰ nomi¬
nari: ut adeiꝰ ꝑfectionẽ ꝑtineat. etiam
ipsius imꝑfectionis. et inueritate cogni¬
tio. et inhumilitate confessio. Tunc enĩ
ẽ scđm hanc infirmitatẽ. ꝓ suo modulo
ꝑfecta ista parua iusticia: quando etiã
quid sibi desit intelligit. Ideoq apłs et
imꝑfectum et ꝑfectum se dicit. Imꝑfectũ
scilicet cogitando quantum illi ad iusticiã
desit. euius plenitudinem adhuc esurit
ac sitit: ꝑfectum autem qͦd et suã imꝑfecti¬

Expanded text:
do succumbas sub colapho angeli satanae ? do succumbas sub colapho angeli satanae ? et quid est: uirtus in infirmitate perficitur, nisi quia in isto loco infirmitatis hactenus perfectio potest esse uirtutis, ut ipsa infirmitate praesente elatio reprimatur? quae utique infirmitas futura inmortalitate sanabitur. quomodo est enim dicenda sanitas plena, ubi etiam de angeli satanae colapho adhuc est necessaria medicina? Ex hoc factum est uirtutem, quae nunc est in homine iusto, perfectam hactenus nominari, ut ad eius perfectionem pertineat etiam ipsius inperfectionis et in ueritate cognitio et in humilitate confessio. tunc enim est secundum hanc infirmitatem pro suo modulo perfecta ista parua iustitia, quando etiam quid sibi desit intellegit. ideoque apostolus et inperfectum et perfectum se dicit: inperfectum scilicet cogitando, quantum illi ad iustitiam desit, cuius plenitudinem adhuc esurit ac sitit, perfectum autem, quod et suam inperfecti
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfectione sunt p̃diti angłi dei. qui semꝑ
uident faciem patris: ac ꝑhoc totiꝰ trini¬
tatis. quia ꝑ filium uident in spũ scõ. Ni¬
chil ẽ autẽ ista reuelatione sublimiꝰ: nec
tamen angłoꝵ quisquam illa contempla¬
tione letantium. necessariũ habet angłm
sathane aquo colafiretur: ne ullũ tanta ma¬
gnitudo reuelationis extollat. Hanc ꝑfe¬
ctionẽ uirtutis utiq nondũ habebat apłs
paulus. non equalis angłis dei. s merat
illi extollendi se infirmitas. que ꝑ angłm
etiam sathane fuerat comprimenda: ne re¬
uelationũ magnitudine extolleret᷑. Quan¬
quã itaq ipsũ sathanan elatio pͥma deiece¬
rit: camen summꝰ ille medicus quibene uti
nouit etiam malis. de angło sathane ad¬
hibuit contra elationis uicium salubre
quamuis molestum medicamentũ: sicut
fieri consueuit anthidotum etiam de ser¬
pentib contra uenena serpentium. Quid
est gͦ sufficit tibi grã mea. nisi ne deficien¬

Expanded text:
perfectione sunt praediti angeli dei, qui semper perfectione sunt praediti angeli dei, qui semper uident faciem patris ac per hoc totius trinitatis, quia per filium uident in spiritu sancto. nihil est autem ista reuelatione sublimius; nec tamen angelorum quisquam illa contemplatione laetantium necessarium habet angelum satanae, a quo colaphizetur, ne illum tanta magnitudo reuelationis extollat. hanc perfectionem uirtutis utique nondum habebat apostolus Paulus, nondum aequalis angelis dei, sed inerat illi extollendi se infirmitas, quae per angelum etiam satanae fuerat conprimenda, ne reuelationum magnitudine extolleretur. quamquam itaque ipsum satanam elatio prima deiecerit,. tamen summus ille medicus, qui bene uti nouit etiam malis, de angelo satanae adhibuit contra elationis uitium salubre quamuis molestum medicamentum, sicut fieri consueuit antidotum etiam de serpentibus contra uenena serpentum. quid est ergo: sufficit tibi gratia mea, nisi ne deficien
Abbreviated transcription (Latin):
Quã diu enĩ sumꝰ incorpore ꝑegrinam᷑ a do¬
mino: ꝑfidem enim ambulamꝰ ñ ꝑspeciẽ.
Quẽ cũ inuenerimꝰ: ꝑuemientes utiq ad
speciem exultabimꝰ gaudio menarrabil:
et tunc iusticia saturabimur: quia nunc
ei desiderio pio dicimꝰ: saturabor cũ manife¬
stabitur gloria tua. Quam uero ẽ non dico
impudens. s insana suꝑbia. nondum esse
equales angłis dei. et putare se iam posse
habere iusticiam equalem angłis dei: nec
intueri tam magnũ et spiritalem uirum
quiutiq ipsam iusticiȩ ꝑfectionẽ esuriebat
atq sitiebat. quando magnitudine reue¬
lationum nolebat extolli: nec tamen ut
ñ extolleret᷑ arbitrio suo uoluntatiq cõ¬
missus ẽ. s accepit stimulũ carnis. angłm
dñm. t̾rogauit ut discederet ab eo: et dix̃¬
ei. Sufficit tibi grã mea: nam uirtꝰ mnin¬
firmitate ꝑficitur. Quȩ uirtus: Ad quã
ꝑtinet non extolli: et quis dubitat hoc
ad iusticiam ꝑtinere: Huius gͥ iusticiȩ

Expanded text:
rpore, peregrinamur a domino; per fidem enim ambulamus, non per speciem, quem cum uiderimus peruenientes utique ad speciem, exultabimus gaudio inenarrabili et tunc iustitia saturabimur, quia nunc ei desiderio pio dicimus: saturabor, cum manifestabitur gloria tua. Quam uero est non dico inpudens, sed insana superbia nondum esse aequales angelis dei et putare se iam posse habere iustitiam aequalem angelis dei nec intueri tam magnum et sanctum uirum, qui utique ipsam iustitiae perfectionem esuriebat atque sitiebat, quando magnitudine reuelationum nolebat extolli; nec tamen, ut non extolleretur, arbitrio suo uoluntatique commissus est, sed accepit stimulum carnis, angelum quod ter dominum rogauit, ut discederet ab eo, et dix sufficittibi gratia mea; nam uirtus in infirmitate perficitur. quae uirtus, nisi ad quam pertinet non extolli? et quis dubitat hoc ad iustitiam pertinere? huius igitur iustitiae
Abbreviated transcription (Latin):
et defendas in diuina religione nunqͣm
omnino esse mentiendum. Latentes uero
sicut nec adulteros ꝑ adulteria. nec homi¬
cidas ꝑ homicidia. nec maleficos ꝑ maleficia:
ita nec mendaces ꝑmendacia. nec blas¬
phemos ꝑblasphemias esse querendofise¬
cundum ea quȩ tam multa in hoc uolu¬
mine disputauimꝰ: ut uix ad eiꝰ terminũ
quem loco isto fecimus ueniremus

Expanded text:
et defendas in diuina religione numquam et defendas in diuina religione numquam omnino esse mentiendum; latentes uero sicut nec adulteros per adulteria nec homicidas per homicidia nec maleficos per maleficia, ita nec mendaces per mendacia nec blasphemos per blasphemias esse quaerendos secundum ea, quae tam multa in hoc uolumine disputauimus, ut uix ad eius terminum, quem loco isto fiximus, ueniremus
Abbreviated transcription (Latin):
rant timuerunt dm̃ testem fallacit̃ adhi¬
bere. Quid igitur cause ẽ. ut homo castꝰ
et religiosus homini baptirando nolit
adulterio subuenire ⁊ et ꝑuirio uelit qd̾
solent et adulteri formidare: Porro si ne¬
fas est hoc agere peierando: quanto potiꝰ
blasphemando: Absit gͦ ut xp̃ianus neget
atq blasphemet xp̃m. quo possit aliũ face¬
re xp̃ianum: et peierando querat inuenien¬
dum: quem si talia docet ꝑdat inuentum.
Sicgͦ librũ cui nomen ẽ libra te oportet
refellere atq destruere. ut caput illud qͦd
dogmatirant occultandȩ religionis causa
esse mentiendũ prius esse noueris amputan¬
dũ: itaut illa testimonia quibus scõs libros
mendaciis suis patronos adhibere moliun¬
tur. partim non eẽ mendacia. partim etiã
quȩ sunt non esse imitanda demonstres:
Et si tantũ sibi usurpat infirmitas. ut ei
uenialiter aliquid ꝑmittatur qͦd impro¬
bat ueritas: tamen ut inconcusse teneas

Expanded text:
rant timuerunt Deum testem fallaciter adhirant timuerunt Deum testem fallaciter adhibere. Quid igitur causae est ut homo castus et religiosus homini baptizando nolit adulterio subvenire, et perjurio velit, quod solent et adulteri formidare? Porro si nefas est hoc agere pejerando, quanto potius blasphemando? Absit ergo ut christianus neget atque blasphemet Christum, quo possit alium facere christianum; et pereundo quaerat inveniendum, quem si talia doceat, perdat inventum. Sic ergo librum, cui nomen est Libra, te oportet refellere atque destruere, ut caput illud quo dogmatizant occultandae religionis causa esse mentiendum, prius esse noveris amputandum, ita ut illa testimonia, quibus sanctos libros mendaciis suis patronos adhibere moliuntur, partim non esse mendacia, partim etiam quae sunt, non esse imitanda demonstres et, si tantum sibi usurpat infirmitas, ut ei uenialiter aliquid permittatur quod inprobat ueritas, tamen ut inconcusse teneas
Abbreviated transcription (Latin):
ruptibile hoc induerit incorruptionẽ
uita totũ absorbebit: et nullus mortis acu¬
leus remanebit. Aculeus autẽ mortis est
peccatũ. Aut gͦ cauenda mendacia recte
agendo: aut confitenda sunt penitendo.
Non autem cum abundant infelicit̃ ui¬
uendo.augenda sunt et dicendo: sed eli¬
gat quihoc putat unde subueniat ꝑi¬
clitanti homini ad quãlibet salutẽ qua¬
liacunq: mendacia:dum tamen et apud ta¬
les optineamus. nulla causa nos ad peie¬
randum et blasphemandũ oportere ꝑ¬
duci. Ista saltim scelera uł ampliora stu¬
pris: uł certe non minora iudicemꝰ. Nãq
cogitandum ẽ sepissime homines de qͣ¬
rum ad ulterio suspicantur ad iusiuran¬
dum ꝓuocare uxores suas: quod utiq ñ
facerent. nisi crederent etiam illas quȩ ñ¬
timuerunt ꝑpetrare adulterium. timere
posse ꝑuirium: Quia et reuera nonnullȩ
impudicȩ quȩ non timuerunt illicito con¬
cubitu iros fallere: eisdem uiris qͦs fefelle¬

Expanded text:
ruptibile hoc induerit incorruptionem, ruptibile hoc induerit incorruptionem, uita totum absorbebit, et nullus mortis aculeus remanebit; aculeus autem mortis est peccatum. Aut ergo cauenda mendacia recte agendo aut confitenda sunt paenitendo; non autem, cum abundent infeliciter uiuendo, augenda sunt et docendo. sed eligat qui hoc putat, unde subueniat periclitanti homini, ad quamlibet salutem qualiacumque mendacia, dum tamen et apud tales obtineamus nulla causa nos ad peierandum et blasphemandum oportere perduci. ista saltem scelera uel ampliora stupris uel certe non minora iudicemus. namque cogitandum est saepissime homines, de quorum adulterio suspicantur, ad iusiurandum prouocare coniuges suas: quod utique non facerent, nisi crederent etiam illas, quae ntimuerunt perpetrare adulterium, timere posse periurium, quia et reuera nonnullae inpudicae, quae non timuerunt inlicito concubitu uiros fallere, eisdem. uiris, q
Abbreviated transcription (Latin):
cui uult pater ipse cuius inscrutabilia sunt
iudicia subueniri. T alis igit᷑ filius ita obser¬
uat amendacio: quasi apeccato. Nam et ali¬
quando mendacii nom̃. ꝓpeccati nomine
ponit᷑. Unde illud ẽ omnis homo mendax.
Sic enim dictum ẽ: tanquã diceret᷑. Omnis
homo peccans. Et illud. Si autẽ ueritas
dei in meo mendacio abundabit. Ac ꝑhoc
cũ mentitur ut homo. peccat ut homo: et
ea sententia tenebit᷑ qua dictum ẽ omnis
homomendax: Et si dixerimꝰ quia peccatũ
non habemus: nosipsos seducimus. et ue¬
ritas in nobis non ẽ. Cum uero nichil fal¬
si ex eius ore procedit: scđm cam grãm sic
erit: de qua dictum ẽ quinatus ẽ exdõ. ñ
peccat. Hec enim natiuitassi sola ẽẽt in nob̾.
nemo peccaret: et quando sola erit.nemo
peccabit. Nunc autẽ adhuc trahimꝰ qͦd
coruptibiles natisumꝰ: qũauis scđm id qͦd
renati sumus. si bene ambulamꝰ de die
indiem renouam᷑ interius. Cum uͦ et cor¬

Expanded text:
cui uult pater ipse, cuius inscrutabilia sunt cui uult pater ipse, cuius inscrutabilia sunt iudicia, subueniri. talis igitur filius ita obseruat a mendacio, sicut a peccato. nam et aliquando mendacii nomen pro peccati nomine ponitur. unde illud est: omnis homo mendax. sic enim dictum est, tamquam diceretur: omnis homo peccans. et illud: si autem ueritas dei in meo mendacio abundauit. ac per hoc cum mentitur ut homo, peccat ut homo, et ea sententia tenebitur, qua dictum est: omnis homo mendax, et: si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus, et ueritas in nobis non est. cum uero nihil falsi ex eius ore procedit, secundum eam gratiam sic erit, de qua dictum est: qui natus est ex deo, non peccat. haec enim natiuitas si sola esset in nobis, nemo peccaret; et quando sola erit, nemo peccabit. nunc autem adhuc trahimus, quod corruptibiles nati sumus, quamuis secundum id, quod renati sumus, si bene ambulamus, de die in diem renouamur interius. cum uero et cor
Abbreviated transcription (Latin):
nec ꝓpter hominẽ baptirandũ facere qͦd con¬
trariũ est. castitati: quomͦ nos docebit facere ꝑꝑ
hominẽ baptizandum. quod ipsi contrariũ¬
est ueritati: Sed sicut oculi ad intuendum
solem parũ firmi. ea tam̃ que sole illustrant᷑
libenter intuentur: sic anime iam ualentes de¬
lectari pulchritudine castitatis. non tam̃ con¬
tinuo ꝑse ipsam considerare ueritatẽ unde lu¬
cet castitas possunt. uit cũ uentum fuerit ad
aliquid faciendum qͦd aduersum ẽ ueritati.
ita refugiant et exhorreant: qũcadmodũ re¬
fugiunt et exhorrent. si faciendũ aliqͥd ꝓpo¬
natur: qͦd aduersum ẽ castitati. Ille au¬
tem filius qui uerbum suscipiens aꝑditione
longe aberit. et nichil falsi ex eius ore ꝓce¬
dit: tam sibi clausum deputat. si ad subue¬
niendum homini ꝑ mendaciũ. quã sibi ꝑ
stuprum transire cogatur. Et pater exaudit
orantẽ. ut ualeat sine mendacio subuenire :

Expanded text:
nec propter hominem baptizandum facere quod connec propter hominem baptizandum facere quod contrarium est castitati, quomodo nos docebit facere propter hominem baptizandum, quod ipsi est contrarium ueritati? sed sicut oculi ad intuendum solem parum firmi ea tamen, quae a sole inlustrantur, libenter intuentur, sic animae iam ualentes delectari pulchritudine castitatis non tamen continuo per se ipsam considerare ueritatem, unde lucet castitas, possunt, ut cum uentum fuerit ad aliquid faciendum quod aduersum est ueritati, ita refugiant et exhorreant, quemadmodum refugiunt et exhorrent, si faciendum aliquid proponatur quod aduersum est castitati. ille autem filius, qui uerbum suscipiens a perditione longe aberit, et nihil falsi ex eius ore procedit, tam sibi clausum deputat, si ad subueniendum homini per mendacium quam si per stuprum transire cogatur. et pater exaudit orantem, ut ualeat sine mendacio subuenire,
Abbreviated transcription (Latin):
luatur. nisi deceptis mentiendo eustodib.
ab hoc inuidiosissimo clamore. quo cogim᷑
non procuiꝰquam opibus uł honorib in
hoc scło transcurrentibus. non ꝑ ipsa huius
temporis uitas proȩterna hominis salute
mentiri: quo confugiam nisi ad te ueritas:
et michi abste ꝓponitur castitas. Cur enĩ
si custodes istiut nos adbaptirandum ho¬
minẽ admittant stupro illici possunt. ñ fa¬
ciamus contraria castitati. et simendacio de¬
cipi possunt faciamus contraria ueritati :
cũ ꝑculdubio nulli esset fidelit̃ amabilis
castitas. si non eam p̃ciperet ucritas: Prom¬
de ut ꝑueniatur adhominẽ baptizandum.
fallantur mentiendo eustodes: si hoc iubet
ueritas. S quomͦ iubeat ueritas ut homo
baptiretur esse mentiendũ ⁊ si non iubet ca¬
stitas ut homo baptiretur esse mechandũ:
Curautem hoc non iubet castitas: nisi qͥa
hoc non docet ueritas: Si gͦ nisi qͦd ueritas
docet facere non debemus. cũ ueritas doceat

Expanded text:
luatur, nisi deceptis mentiendo custodibus. luatur, nisi deceptis mentiendo custodibus. ab hoc inuidiosissimo clamore, quo cogimur non pro cuiusquam opibus uel honoribus in hoc saeculo transcurrentibus, non pro ipsa huius temporis uita, sed pro aeterna hominis salute mentiri, quo confugiam, nisi ad te, ueritas? et mihi abs te proponitur castitas. cur enim si custodes isti, ut nos ad baptizandum hominem admittant, stupro inlici possunt, non facimus contraria castitati et, si mendacio decipi possunt, facimus contraria ueritati? cum procul dubio nulli esset fideliter amabilis castitas, si non eam praeciperet ueritas. proinde ut perueniatur ad hominem baptizandum, fallantur mentiendo custodes, si hoc iubet ueritas. sed quomodo iubeat ueritas, ut homo baptizetur, esse mentiendum, si non iubet castitas, ut homo baptizetur, esse moechandum? cur autem hoc non iubet castitas, nisi quia hoc non docet ueritas? si ergo nisi quod ueritas docet, facere non debemus, cum ueritas doceat