comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
exterioribus ñ inueniunt᷑ grana
frum̃ti: et in interioribus inueniun¬
tͣ. Desacram̃to aut̃ cũ querit᷑. ñ u¬
trũ habeant aliquid frum̃ti atama
querit᷑. s utrum habeant aliquid
cȩli. Et exterioribꝰ enim et interio¬
ribꝰ azaniis eũ ipso tritico ẽ pluuia
cõmunis. quȩ cȩlestis et dulcis ẽ:
ipsa etiã si ex ea zitanla steriliter
crescunt. Sic et eu̾głium. rp̃i sacra¬
m̃tũ diuinũ et suaue ẽ. nec ꝓpter
eoꝵ sterilitatẽ quos etiã foris com¬
interiora zizania facilius in fru¬
m̃tũ conuerti. Concedo ita eẽ. S.
quid hoc ꝑtinet ad baptismũ ite¬
randum: Numquid si forte aliquis
ab hereticis conu̾sus. conu̾sionis su-¬
ȩ tempore ac facilitate p̃uenerit eũ
qui tardius intus amalicia corri¬
git᷑ et mutat᷑. ei ñ ẽ iterandũ bap¬
tisma: et illi qui p̃uentus ẽ ab eo
qui ex hereticis uenit. quia tardiꝰ
correctus ẽ. iterandum ẽ: Nichil gͦ

Expanded text:
exterioribus non inueniuntur grana exterioribus non inueniuntur grana frumenti et in interioribus inueniuntur. de sacramento autem cum quaeritur, non utrum habeant aliquid frumenti zizania quaeritur, sed utrum habeant aliquid caeli. et exterioribus enim et interioribus zizaniis cum ipso tritico est pluuia communis, quae caelestis et dulcis est ipsa, etiam si ex ea zizania steriliter crescunt: sic et euangelicum Christi sacramentum diuinum et suaue est neque propter eorum sterilitatem quos etiam foris cominteriora zizania facilius in frumentum conuerti. concedo ita esse, sed quid hoc pertinet ad baptismum iterandum? numquid, si forte aliquis ab haereticis conuersus conuersionis suae tempore ac facilitate praeuenerit eum, qui tardius intus a malitia corrigitur et mutatur, ei non est iterandum baptisma, et illi qui praeuentus est ab eo qui ex haereticis uenit, quia tardius correctus est, iterandum est? nihil ergo
Abbreviated transcription (Latin):
angłos scõs ñ babet diabolus ali¬
quẽ suoꝵ: eccłȩ uero huic quȩ ad¬
buc carnis mortalitatẽ portat.
quã dui ꝑegrinat᷑ a dño. lieuerit
diabolo miscere azania hoc ẽ malos
homines: et ꝑmissus sit ꝓpt̃ ipsius
eccłȩ ꝑegrinationẽ: ut requies illius
patriȩ qua scĩ angłi ꝑ fruunt᷑. desi¬
deraret᷑ ardentius. De sacram̃tis
aut̃ hoc dici ñ potest. Sicut enĩ ea pos¬
sunt habere atq tractare. ñ ad salu¬
lutẽ s ad ꝑniciem suã. mnigni desti qͣ¬
nata sunt interiora aitania: sic et ex¬
teriora azania quȩ ab interioribus
recedentia acceꝑunt: quia rece¬
dentia ñ amiserunt. Qđ sine du¬
bio manifestat᷑. eũ redeuntibꝰ ñ re¬
stituit᷑: quando forte aliqui ex eis
ipsis qui recesserant reu̾tunt᷑. Nec
quisquã dixerit. Quid enĩ frum̃ti
habent azania : Si enĩ hoc ita ẽ:
et intus et foris ad hoc dũtarat
par conditio ẽ. Neq enĩ in aizaniis

Expanded text:
angelos sanctos non habet diabolus aliangelos sanctos non habet diabolus aliquem suorum, ecclesiae uero huic, quae adhuc carnis mortalitatem portat, quamdiu peregrinatur a domino, licuerit diabolo miscere zizania, hoc est malos homines, et permissus sit propter ipsius ecclesiae peregrinationem, ut requies illius patriae, qua sancti angeli perfruuntur, desideraretur ardentius. de sacramentis autem hoc dici non potest. sicut enim ea possunt habere atque tractare non ad salutem, sed ad perniciem suam, in qua igni destinata sunt, interiora zizania, sic et exteriora zizania, quae ab interioribus recedentibus acceperunt, quia recedentia non amiserunt. quod sine dubio manifestatur, cum redeuntibus non restituitur, quando forte aliquis ex eis ipsis qui recesserant reuertuntur. nec quisquam dixerit: "quid enim frumenti habet zizania?" si enim hoc ita est, et intus et foris ad hoc dumtaxat par condicio est. neque enim in zizaniis
Abbreviated transcription (Latin):
ticũ. pat̃nȩ et mat̾nȩ caritatis uis¬
ceribus tolerauit: imitatꝰ utiq a¬
postolũ paulũ: quimaliuolos et in¬
uidos sibi eadẽ circa ȩccłam carita¬
te sustinuit. S. tam̃ quia inuidia
diaboli mors intrauit in orbẽ t̾ra¬
rum. et imitant᷑ illũ quist̃ ex par¬
te ipsius. ñ ꝑ illud qđ adeo crea¬
ti sunt. s ꝑ illud qđ ase ipsis ꝑu̾si
sunt. sicut cõmemorat ipse cypͥa¬
nus. quia et diabolus antequã
eẽt diabolus angłs fuit. et bonus
fuit: unde sunt in unitate. xp̃i. qui
sunt ex parte diaboli: Proculdubio
sic̃ ipse dñs ait inimicus homo
hoc fecit: qui suꝑ seminauit ⁊ita¬
nia.Sicut gͦ et intus qđ diaboli
ẽ arguendumẽ: sic et foris qđ xp̃i
ẽ agnoscendũ ẽ. An extͣ unitatẽ
eccłȩ ñ habet sua. xp̃c: et inunita¬
te eccłȩ habet sua diabolus : Hoc¬
fortasse de bominibus dici potest.
ut sic extra ȩccłȩ cõmunionẽ ñ ha¬
beat ds aliquẽ suoꝵ. sicut inter

Expanded text:
ticum, paternae et maternae caritatis uisticum, paternae et maternae caritatis uisceribus tolerauit, imitatus utique apostolum Paulum, qui maliuolos et inuidos sibi eadem circa ecclesiam caritate sustinuit. Sed tamen quia inuidia diaboli mors intrauit in orbem terrarum et imitantur illum qui sunt ex parte ipsius, non per illud quod a deo creati sunt, sed per illud quod a se ipsis peruersi sunt, sicut commemorat ipse Cyprianus, quia et diabolus antequam esset diabolus angelus fuit et bonus fuit, unde. sunt in unitate Christi qui sunt ex parte diaboli? procul dubio, sicut ipse dominus ait, inimicus homo hoc fecit, qui superseminauit zizania. sicut ergo et intus quod diaboli est arguendum est, sic et foris quod Christi est agnoscendum est. an extra unitatem ecclesiae non habet sua Christus et in unitate eccfortasse de hominibus dici potest, ut sic extra ecclesiae communionem non habeat deus aliquem suorum. sicut inter
Abbreviated transcription (Latin):
p̃dicas ñ furandũ furaris: De tali¬
bus enĩ et iste sui temporis epĩs col¬
legis sus. et secum incõmunione
manentibꝰ: in epła sua dicit. Esuri¬
entibꝰ in ęccła frĩbus habere argen¬
tũ largit̾ uelle: fundos insidiosis
fraudibus raꝑe: usuris multiplican¬
tibus fęnus augere. hic enĩ nulla
ẽ questionis obscuritas: aꝑte scrip¬
tura clamat. Neq auari. neq ra¬
paces. regnũ dei possidebunt. Et.
qui pecuniã suã ñ dedit adusurã:
et. omis fornicator. aut inmundus.
aut auarus qđ ẽ idoloꝵ seruitus.
ñ habet hereditatẽ in regno xp̃i
et dei. Tales gͦ auaros ille. ñ ut so¬
lũ sua cupide tbesauritarent. s a
uena fraudulent eripent. tales
idolatras sicut et ille intelligit atq
conuineit. ñ utiq argueret: nisi
nosset. Neq enĩ adu̾sus coep̃os su¬
os falsum testimoniũ diceret. Et
mortuus ẽ. ne ante tempus eradica¬
tis aizaniis simul eradacaret᷑ et tri¬

Expanded text:
edicas non furandum furaris. de taliedicas non furandum furaris. de talibus enim et iste sui temporis episcopis collegis suis et secum in communione manentibus in epistula sua dicit: esurientibus in ecclesia fratribus habere argentum largiter uelle, fundos insidiosis fraudibus rapere, usuris multiplicantibus faenus augere. hic enim nulla est quaestionis obscuritas. aperte scriptura clamat: neque auari neque rapaces regnum dei possidebunt et: qui pecuniam suam non dedit in usuram et: omnis fornicator et inmundus et auarus, quod est idolorum seruitus, non habet hereditatem in regno Christi et dei. tales ergo auaros ille, ut non solum sua cupide thensaurizarent, sed et aliena fraudulenter eriperent, tales idololatas, sicut et ipse intellegit adque conuincit, non utique argueret, nisi nosset; neque enim aduersus coepiscopos suos falsum testimonium diceret. et mortuus est, ne ante tempus eradicatis zizaniis simul eradicaretur et tri
Abbreviated transcription (Latin):
bereticos cũ collegis et co ep̃is nrĩs
ñ contendimꝰ: eũ quibus diuinam
concordiam et dñcam pacem tene¬
mus: maxime eũ et apłs dicat. Si
quis pͣutauerit contentiosus eẽ: nos
talem consuetudinẽ ñ babemus:
neq eccła dei. Seruat᷑ anobis pa¬
tienter et lenit̾ caritas animi: col¬
legii honor: uineli fidei: concordia
sacerdotii. Propt̃ hoc etiã libellum
nunc de bono patientiȩ quantũ ua¬
luit nr̃a mediocritas ꝑmittente
dño et inspirante conscripsimus:
quẽ adte ꝓmutua dilectione trans¬
misimus. hiͦc ille caritatis patien¬
tia tolerauit ñ solum in obscura
questione bonos collegas. ñ maliuo¬
le aliud sentientes. sicut et ipse tolera¬
tus ẽ donec ꝓcessu temporis saluber¬
rima consuetudo quando ds̃ uolu¬
it etiam declarata ueritate plenario
concilio firmaret᷑: s etiã malos ma¬
nifestos sibiq notissimos: qui ñ ob¬
scuritate questionis aliter sapiebant:

Expanded text:
haereticos cum collegis et coepiscopis nostris haereticos cum collegis et coepiscopis nostris non contendimus, cum quibus divinam concordiam et dominicam pacem tenemus; maxime cum et Apostolus dicat: Si quis autem putauerit contentiosus esse, nos talem consuetudinem non habemus neque ecclesia Dei. seruatur a nobis patienter et leniter caritas animi, collegii honor, uinculum fidei, concordia sacerdotii propter hoc etiam libellum nunc de bono patientiae quantum ualuit nostra mediocritas permittente Domino et inspirante conscripsimus, quem ad te pro mutua dilectione transmisimus. Hac ille caritatis patientia tolerauit non solum in obscura quaestione bonos collegas non maliuole aliud sentientes, sicut et ipse toleratus est, donec processu temporis saluberrima consuetudo, quando deus uoluit, etiam declarata ueritate plenario concilio firmaretur, sed etiam malos manifestos sibique notissimos, qui non obscuritate quaestionis aliter sapiebant,
Abbreviated transcription (Latin):
tͣuit in orbẽ t̾rarũ: imitant᷑ aut̃ illũ
qͥ sunt ex parte eiꝰ. hȩc uba cypͥani
in ȩpła popłis nota: quã uera quã for¬
tia recognoscimꝰ. Decuit uͦ cyprianũ
de zelo et liuoie et arguere grauit̃
et monere:a quo tam mortifero ma¬
lo cor eius penitus alienatũ. tanta
caritatis abundantia cõꝓbauit. Qi
uigilantissime custodita. eũ collegiꝰ
sius. ñ maliuole debaptismo diu̾sa
sentientibus. nec ipse maliuola con¬
tentione. s humana temptatione
alit̃ sapiens: qđ illi ds̃ in caritate
ꝑseueranti cũ uellet postea reuela¬
ret: incõmunionis unitate ꝑman¬
sit:aꝑte dicens. Neminẽ iudieantes:
nec aiure cõmunionis aliquẽ sidiu̾¬
sũ senserit amouentes. Hseq enĩ quis
aut tyrannico t̾rore ad obsequendi
necessitatẽ collegas suos adigit.
mus fr̃ karissime: nemini p̃scriben¬
habens arbitrii sui liberã potesta¬
tẽ. Nos quantũ in nobis ẽ ꝓꝑter

Expanded text:
travit in orbem terrarum . Imitantur ergo illum travit in orbem terrarum . Imitantur ergo illum qui sunt ex parte eius\'. haec uerba Cypriani in epistula populis nota quam uera quam fortia recognoscimus. uere decuit Cyprianum de zelo et liuore et arguere grauiter et monere, a quo tam mortifero malo cor eius penitus alienum tanta caritatis abundantia conprobauit. qua uigilantissime custodita cum collegis suis non maliuole de baptismo diuersa sentientibus nec ipse maliuola contentione, sed humana temptatione aliter sapiens, quod illi deus in caritate perseueranti cum uellet postea reuelaret, in communionis unitate permansit aperte dicens: neminem iudicantes nec a iure communionis aliquem si diuersum saut tyrannico terrore ad obsequendi necessitatem collegas suos adigit. mus, frater a charissime, nemini praescribenhabens arbitrii sui liberam potestatem. Nos, quantum in nobis est, propter
Abbreviated transcription (Latin):
alios testes: sufficit nobis ipse cypͥa¬
nꝰ: ꝑ quẽ tam multa de zelo et liuo¬
re dñs uera. cissima ĩtonuitet salu¬
bria p̃cepit. Legamus gͦ epłam ey¬
pͥani de zelo et liuore: et uideamꝰ
quantũ malũ sit inuidere meliori¬
bus. Cuiꝰ mali originẽ: ab ipso diabo¬
lo extitisse memorabilit̃ docet.Te¬
lare inquit qd bonum uideas. et
inuidere melioribꝰ: leue apud quos¬
dam. et modicũ crim̃ uidet᷑ fr̃s
dilectissimi. Deinde paulopꝰ eũ ma¬
li huiꝰ caput atq originẽ quereret:
inc diabolus inquit int̾ initia sta¬
tim mundi. et piit pͥmus et ꝑdidit.
Et paulopꝰ. Quale malũ ẽ inquit
quo cireũueniri et subu̾ti alta illa
et p̃clara sublimitas potuit: quo
deceptꝰ ẽ ipse qui decepit. Ex inde
inuidia grassat᷑ int̾ris: dũ liuore ꝑi¬
turus magistro ꝑdicionis obseqͥt᷑:
dũ diabolũ qui zelat imitat᷑: sicut
scriptũ ẽ. Inuidia diaboli mors in¬

Expanded text:
alios testes, sufficit nobis ipse Cypriaalios testes, sufficit nobis ipse Cyprianus, per quem tam multa de zelo et livore Dominus veracissima intonuit, et salubria praecepit. Legamus ergo Epistolam Cypriani de zelo et livore, et videamus quantum malum sit invidere melioribus, cujus mali originem ab ipso diabolo exstitisse memorabiliter docet. « Zelare, inquit, quod bonum videas, et invidere melioribus, leve apud quosdam et modicum crimen videtur, fratres dilectissimi. » Deinde paulo post, cum ejus mali caput atque originem quaereret: « Hinc diabolus, inquit, inter initia statim mundi, et periit primus et perdidit. » Et paulo post: « Quale malum est, inquit, quo circumveniri et subverti alta illa et praeclara sublimitas potuit, quo deceptus est ipse qui decepit? Exinde invidia grassatur in terris, dum livore periturus magistro perditionis obsequitur, dum diabolum qui zelat imitatur, sicut scriptum est: Invidia autem diaboli mors in
Abbreviated transcription (Latin):
ille clausus potuit habere spinas
diaboli: cur ñ et extͣ ortũ potuit
manare fons xp̃i : Si aut̃ ñ potuit :
unde in his qui intus erant etiam
ipsius apłi pauli temporibꝰ tantũ
malũ inuidiȩ. et maliuolȩ dissensi¬
onis: Hȩc enĩ u̾ba cypͥani sunt. An
forte inuidia et maliuola dissensio
paruũ malũ ẽ : Quomꝰ gͦ isti erant
in unitate: qui ñ erant inpace. Uar
enĩ ñ mea aut alicũ hominis.s
ipsiꝰ dñi. nec ꝑ homines s ꝑ angłos
sonuit: xp̃o nato. Gla in excelsis dõ.
et interra pax hominibꝰ bone uo
luntatis. Qđ utiq nato interris
xp̃o non sonaret ore angłico: nͥd̾s
hoc uellet intelligi. eos ee̾ inunitate
corporis xp̃i: qui sunt in pace. xp̃i.
os aut̃ eẽ in pace xp̃i: qui sunt bo¬
ne uoluntatis. Porro sicut inbeni¬
uolentia bona uoluntas: sic inma¬
liuolentia mala uoluntas ẽ. Iã uero
ipsa inuidia quȩ ñ potest eẽ nͥ mali¬
uola. quantũ malũ ẽ: Bson queramꝰ

Expanded text:
ille clausus potuit habere spinas ille clausus potuit habere spinas diaboli, cur non et extra hortum potuit manare fons Christi? Si autem non potuit, unde in his qui intus erant etiam ipsius apostoli Pauli temporibus tantum malum invidiae, et malevolae dissensionis? Haec enim verba Cypriani sunt. An forte invidia et malevola dissensio parvum malum est? Quomodo ergo isti erant in unitate, qui non erant in pace? Vox enim non mea aut alicujus hominis, sed ipsius Domini; nec per homines, sed per Angelos sonuit nato Christo: Gloria in excelsis Deo, et in teluntatis . Quod utique nato in terris Christo non sonaret ore angelico, nisi Deus hoc vellet intelligi, eos esse in unitate corporis Christi, qui sunt in pace Christi, eos autem esse in pace Christi, qui sunt bonae voluntatis. Porro sicut in benevolentia bona voluntas, sic in malevolentia mala voluntas est. Jam vero ipsa invidia, quae non potest esse nisi malevola, quantum malum est? Non quaeramus
Abbreviated transcription (Latin):
more seruantibꝰ : Et quosclã ex eis
posuit. u̾bum dei constant̃ atq
intrepide locutos: quosdã uero
in inuidia et dissensione u̾satos:
Quoslam seruasse circa se beniuolã
caritatẽ: alios uero habuisse ma¬
liuolam dissensione: se tam̃ pati¬
enter omĩa sustinere. dum mͦ siue in
ueritate siue ꝑ occasionẽ nom̃. xp̃i qđ
paulus p̃dicabat ad plurimoꝵ no¬
ticiam ꝑueniret: et noua adhuc ac
rudis sermonis seminatio. loquen¬
tiũ p̃dicatione crebresceret. Porro
aliud ẽ. eos qui intꝰ inȩccła st̃ in nomi¬
ne xp̃i loqui: aliud eos qui foris st̃
et contra ȩccłam faciunt. innomine
xp̃i baptitari. hȩc u̾ba cypͥani admo¬
nere nos uident᷑. ut distinguamꝰ
int̾ eos qui foris mali sunt. et eos
fuisse dicit: et uerũ dicit. hoc tam̃
puto me ñ temere dicere. Si foris
nenio potest habere aliquid qd¬
xp̃ĩ ẽ: nec intꝰ quisquã potest aliqͥd
habere qđ diaboli ẽ. Si enĩ ortus

Expanded text:
more seruantibus. et quosdam ex eis more seruantibus. et quosdam ex eis posuit uerbum dei constanter adque intrepide locutos, quosdam uero in inuidia et dissensione uersatos, quosdam seruasse circa se beniuolam caritatem, alios uero habuisse maliuolam dissensionem, se tamen patienter omnia sustinere, dummodo siue in ueritate siue per occasionem nomen Christi quod Paulus praedicabat ad plurimorum notitiam perueniret et noua adhuc ac rudis sermonis seminatio loquentium praedicatione crebresceret. porro aliud est eos qui intus in ecclesia sunt in nomine Christi loqui, aliud eos qui foris sunt et contra ecclesiam faciunt in nomine Christi baptizare. haec uerba Cypriani ammonere nos uidentur, ut distinguamus inter eos qui foris mali sunt et eos qfuisse dicit et uerum dicit. hoc tamen puto me non temere dicere: si foris nemo potest aliquid risti est, nec intus quisquam potest aliquid habere quod diaboli est. Si enim hortus
Abbreviated transcription (Latin):
dissuadere ñ potuit. et qđ plenari¬
ũ conciliũ confirmauit hoc sequi¬
mͣ : Huc accedit. quia bene ꝑspẽctis
exutroq latere disputationis ra¬
tionibus et scripturarũ testimoniis:
potest et dici. Quod ueritas declara¬
uit. hoc sequim᷑. Nã re uera illud ꝗđ
quidã cypͥani disputationibꝰ oppo¬
nebant. qđd ait apłs. ueruntamen
omĩmͦ siue ꝑ occasionẽ siue ꝑuerita¬
refellit: ostendens ad causam here
apłs. qui cũ maliuola inuidia. sua
q̃rentes. interius u̾sabant᷑. A pm̃
quidem annunciabant. sicut se
habet ueritas qua xp̃o credimus:
s ñ eo animo qͦd̃ ab onis eu̾glistis
illiꝰ colũbȩ filiis annunciabat᷑. Neq
enĩ de hereticis inquit aut de eou
baptismo loquebat᷑ in ȩpła sua
paulus: ut aliquid qđ ad hanc rẽ
ꝑtincat potuisse ostendat᷑. Loque¬
bat᷑ de frĩbus siue in ordinate et
contra eccłȩ disciplinã ambulanti¬
uꝰ: siue eu̾głicam ueritatẽ de dei ti¬

Expanded text:
dissuadere non potuit et quod plenaridissuadere non potuit et quod plenarium concilium confirmauit, hoc sequimur\'! huc accedit, quia bene perspectis ex utroque latere disputationis rationibus et scripturarum testimoniis potest etiam dici: \'quod ueritas declarauit, hoc sequimur.\' Nam reuera illud, quod quidam Cypriani disputationibus opponebant, quod ait apostolus: uerumtamen omni modo siue per occasionem siue per ueritarefellit ostendens ad causam haereapostolus, qui cum maliuola inuidia sua quaerentes interius uersabantur. Christum quidem adnuntiabant, sicut se habet ueritas qua Christo credimus, sed non eo animo quo a bonis euangelistis illius columbae filiis adnuntiabatur. neque enim de haereticis, inquit, aut de eorum baptismo loquebatur in epistula sua Paulus, ut aliquid quod ad hanc rem pertineat posuisse ostendatur. loquebatur de fratribus siue inordinate et contra ecclesiasticam disciplinam ambulantibus siue euangelicam ueritatem de dei ti
Abbreviated transcription (Latin):
admonitus firmitate uidet aliqͥd
qđ ille ñ uidit: quia plenariũ de
hac re conciliũ nondũ habebat
eccła. Sicut nec petͥ apłi meritis
quisquã tã insanus ẽ ut se p̃ponat:
quia pauli apłi edoctus litteris.
et ipsius tam ȩccłȩ consuetudine
roboratus ñ cogit gentes iudaiza¬
re: qđ petrus aliquando coegerat.
cõmunicasse. S: neq hoc inuenimꝰ.
ab hereticis aliquem uenientẽ qui
apud illos fuerit baptitatus. ab
apłis denuo baptitatũ. S illa con¬
suetudo quã etiã tune homines
sursum u̾sus respicientes. ñ uide¬
bant aposterioribus institutã: rec¬
te ab apłis tradita credit᷑. Et alia
multa sunt: quȩ longum ẽ repete¬
re. Qua ꝓpt̃ si ñ nchil dicebant
quibus id qd ei uisum ẽ uolens
ꝑsuadere cypͥanus ait. nec quis¬
quã dicat. qđ accepimus ab apłiᷤ
hoc sequim̃: quanto robustius
nunc dicimus. qđ ȩccłȩ consuetu¬
do semꝑ tenuit. qđ hȩc disputatio

Expanded text:
ammonitus firmitate uidet aliquid ammonitus firmitate uidet aliquid quod ille non uidit, quia plenarium de hac re concilium nondum habebat ecclesia; sicut nec Petri apostoli meritis se quisquam tam insanus est ut praeponat, quia Pauli apostoli edoctus litteris et ipsius iam ecclesiae consuetudine roboratus non cogit gentes iudaizare, quod Petrus aliquando coegerat. communicasse. sed neque hoc inuenimus, ab haereticis aliquem uenientem, qui aput illos fuerit baptizatus, ab apostolis denuo baptizatum. sed illa consuetudo, quam etiam tunc homines sursum uersus respicientes non uidebant a posterioribus institutam, recte ab apostolis tradita creditur, et talia multa sunt, quae longum est repetere. quapropter si non nihil dicebant, quibus id quod ei uisum est uolens persuadere Cyprianus ait: nec quisquam dicat: \'quod accepimus ab apostolis hoc sequimur\', quanto robustius nunc dicimus: \'quod ecclesiae consuetudo semper tenuit et quod haec disputatio
Abbreviated transcription (Latin):
rio totiꝰ orbis concilio confirmata ẽ:
tã robustam et ante idem eypͥanus
iuenerit: ut cũ eiꝰ mutande aucto¬
ritatẽ quã sequeret᷑ tanta scientia
p̃ditus quereret: ñ nͥ in sola affrica
factũ paucis ante se annis agripini
concilium reꝑiret. Qđ cũ sibi adu̾sus
totius orbis morem ñ sufficere cer¬
neret: has rationes arripuit: quas
mͦ nos antiquitate ipsius consuetu¬
dinis et plenarii postea concilii au¬
ctoutate firmatȩ diligentius consi¬
derantes. uerisimiles potius quã
ueras ẽẽ inuenimus. Quȩ illi uerȩ
uisȩ sunt. in obscurissima questio¬
ne laboranti. et de remissione pec¬
tismo xp̃i ñ fieri. et utrum possit
apud hereticos fieri. Ubi ei si minꝰ
aliquid reuelatũ ẽ. ut magnitudo
caritatis eiꝰ qua unitatẽ ñ deseruit
ꝓbaret᷑: ñ ideo quisquã tantis eiꝰ
firmam̃tis meritisq uirtutũ et
tante copiȩ gr̃arũ debet se audere
p̃ponere: quia uniu̾salis concilii

Expanded text:
rio totius orbis concilio confirmata est, rio totius orbis concilio confirmata est, tam robustam et antea idem Cyprianus inuenerit, ut, cum eius mutandae auctoritatem quam sequeretur uir tanta scientia praeditus quaereret, non nisi in sola Africa factum paucis ante se annis Agrippini concilium repperiret. quod cum sibi aduersus totius orbis morem non sufficere cerneret, has rationes arripuit, quas modo nos antiquitate ipsius consuetudinis et plenarii postea concilii auctoritate firmati diligentius considerantes uerisimiles potius quam ueras esse inuenimus, quae illi uerae uisae sunt in obscurissima quaestione laboranti et de pectismo Christi non fieri et utrum possit aput haereticos fieri. ubi ei si minus aliquid reuelatum est, ut magnitudo caritatis eius qua unitatem non deseruit probaretur; non ideo quisquam tantis eius firmamentis meritisque uirtutum et tantae copiae gratiarum debet se audere praeponere, quia uniuersalis concilii
Abbreviated transcription (Latin):
tismus et eu̾głica u̾ba imꝓbant᷑.
in isto aut̃ approbant᷑: cũ ab illĩ
columbȩ m̃bris ut̃q inueniat᷑
alienus: Anquia ille fors aꝑtus
ligͥator ẽ. ne intromittat᷑: iste ue¬
ro intꝰ callidus assentator. ne fo¬
quam dicat qđ accepimus ab apłis
hoc sequimur. quando apłi ñ nisi
unam ȩccłam tradiderunt. et bap¬
tisma unũ qđ ñnisi in eadem ȩccłã
sit constitutũ : ñ me tantũ mouet.
ut baptismũ xp̃i etiã apud here¬
ticos inuentũ audeã reꝓbare. sicut
etiã ipsum ęu̾głiũ cũ apud eos in¬
uenio necesse ẽ ut approbem. quã¬
uis eoꝵ detester errorem: quantũ
ad monet. fuisse quosdam etiã scĩ
cypͥani temporibus. qui consuetu¬
dinẽ illam contra quã fiebant af¬
fricana concilla. de qua et ipse pau¬
lo ante dixit. frustra quidã qui ra¬
tione uincuntur consuetudinẽ no¬
bis opponunt. dicerent ab apłis tra¬
ditã. Nec inuenio. cur istã consue¬
tudinẽ quȩ post cypͥanũ etiã plena¬

Expanded text:
us et euangelica uerba inprobantur, in isto autem adprobantur, cum ab illius columbae membris uterque inueniatur alienus? an quia ille\' foris apertus litigator est ne intromittatur, iste uero intus callidus adsentator ne foquam dicat: \'quod accepimus ab apostolis hoc sequimur\', quando apostoli non nisi unam ecclesiam tradiderunt et baptisma unum, quod non nisi in eadem ecclesia sit constitutum, non me tantum mouet, ut baptismum Christi etiam aput haereticos inuentum audeam reprobare — sicut etiam ipsum euangelium cum aput eos inuenio necesse est ut adprobem, quamuis eorum detester errorem —, quantum ammonet fuisse quosdam etiam sancti Cypriani temporibus, qui consuetudinem illam, contra quam fiebant Africana concilia, de qua et ipse paulo ante dixit: frustra quidam qui ratione uincuntur consuetudinem nobis opponunt, dicerent ab apostolis traditam. nec inuenio cur istam consuetudinem, quae post Cyprianum etiam plena
Abbreviated transcription (Latin):
in heretieis nͥ blasphemias detesta¬
m᷑ : uolens aut̃ demonstrare ad
facilitatẽ ueniȩ ignorantiũ ꝑtine
Qui prius fui blasphemꝰ. et ꝑsecutor.
et in iuriosus. S miscłiam conse¬
cutus sum: quia ignorans feci.S.
si possunt ut dixi ambo peceata
equaliter appendant᷑. ignorantis
blasphemia. et scientis idolatria:
et eadem sententia iudicent᷑. ille
qui xp̃m querendo inueri similẽ
sermonẽ falsitatis incurrit. et
ille qui sciens xp̃o resistit loquen

Expanded text:
in haereticis nisi blasphemias detestain haereticis nisi blasphemias detestamur? Volens autem demonstrare ad facilitatem veniae ignorantiam pertinQui prius fui blasphemus, et persecutor, et injuriosus; sed misericordiam consecutus sum, quia ignorans feci . Sed si possunt, ut dixi, amborum peccata aequaliter appendantur, ignorantis blasphemia, et scientis idololatria; et eadem sententia judicentur, ille qui Christum quaerendo in verisimilem sermonem falsitatis incurrit, et ille qui sciens Christo resistit loquen
Abbreviated transcription (Latin):
liter intellexit. sicut ad antonianũ
seribens ait. nec sibi in hoc noui blan
municare. quando sint apud illos
et adulteri et fraudatores. qui tenen¬
t᷑ idolatriȩ crimine. hoc enĩ scitote¬
intelligentes quia omĩs fornicator.
aut inmundus. aut fraudator ꝗđ
ẽ idolatra. ñ habet bereditatẽ in
regno xp̃i et dei. Et iterũ. Mortifi¬
rã. fornicationẽ. inmundiciã. et
coneupiscentiã malã. et auariciã.
quȩ ẽ idoloꝵ seruitus: Quero ergo
quis peccet grauiꝰ: qui nesciens in
heresem incurrerit: an qͥ sciens ab
auaricia idẽ ab idolatria ñ recesse¬
peccata scientiũ peceatis ignoran-¬
tium p̃ponunt᷑: auarus cũ scientia
uincit in scelere. Si ne forte hoc fa¬
ciat in heresi sceleris ipsius magni¬
tudo. qd facit in auaricia scientis
ad missio: hereticus nesciens aua¬
ro scienti coȩquet᷑. Quã quã non
hoc uideat᷑ ostendere testimoniũ:
qđd ipse ex apło posuit. Quid enim

Expanded text:
liter intellexit, sicut dixi, ad Antonianum liter intellexit, sicut dixi, ad Antonianum scribens ubi ait: nec sibi in hoc noui haeremunicare, quando sint aput illos et adulteri et fraudatores qui teneantur idololatriae crimine.\'hocenimscitoteintellegentes, quia omnis fornicator aut inmundus aut fraudator quod est idololatra non habet hereditatem in regno Christi et dei et iterum:mortifiram; fornicationem, immunditiam et concupiscentiam malam, et avaritiam quae est idolorum servitus » . Quaero ergo quis peccet gravius, qui nesciens in haeresim incurrerit, an qui sciens ab avaritia, id est, ab idololatria non recessepeccata scientium peccatis ignorantium praeponuntur, avarus cum scientia vincit in scelere. Sed ne forte hoc faciat in haeresi sceleris ipsius magnitudo, quod facit in avaritia scientis admissio, haereticus nesciens avaro scienti coaequetur: quanquam non hoc videatur ostendere testimonium, quod ipse ex Apostolo posuit. Quid enim
Abbreviated transcription (Latin):
dum. ut ñ solũ scient̃ doceat. s etiã
patient̃ discat: ñ dubito. qđ si istã
questionẽ mȩccła diu multũq u̾
satam. cũ uiris scĩssimis doctissimiᷤ¬
q tractaret. ꝑ quos postea factum
ẽ. ut antiqua illa consuetudo etiam
plenario concilio firmaret᷑: sine
dubitatione demonstraret. ñ solũ
quã doctus ee̾t inhis quȩ firmissi¬
ma ueritate ꝑceꝑat: uerũ etiã quã
cdocilis in his quȩ minus adu̾terat.
t tam̃ cũ manifestũ sit. multo gra¬
uius peceare scientẽ quã nescientẽ::
uellẽ mͥ aliquis diceret. si quis in
heresem ineurrat nesciens quantũ
mali sit. et alius ab auaricia ñ rece¬
dat sciens quantũ mali sit: quis e¬
oꝵ sit peior. Possum etiã ita ꝓpone¬
re.Si alius nesciens in heresem irru¬
at. et sciens alius ab idolatria non
receclat. Quia et apłs dicit. auari¬
cia quȩ ẽ idoloꝵ seruitus. et ipse
cypͥanus eandem sententiam ñ a¬

Expanded text:
dum, ut non solum scienter doceat, sed etiam dum, ut non solum scienter doceat, sed etiam patienter discat, non dubito quod, si istam quaestionem in ecclesia diu rsantem cum viris sanctissimis doctissimisque tractaret, per quos postea factum est, ut antiqua illa consuetudo etiam plenario concilio firmaretur, sine dubitatione demonstraret, non solum quam doctus esset in his quae firmissima ueritate perceperat, uerum etiam quam docibilis in his quae minus aduerterat. et tamen, cum manifestissimum sit multo grauius peccare scientem quam nescientem, uellem mihi aliquis diceret, si quis in haeresem incurrat nesciens quantum malum sit, et alius ab auaritia non recedat sciens quantum malum sit, quis eorum sit peior. possum etiam ita proponere: si alius nesciens in haeresem inruat et sciens alius ab idololatria non recedat — quia et apostolus dicit: auaritia quae est idolorum seruitus et ipse Cyprianus eandem sententiam non a
Abbreviated transcription (Latin):
maior sit ueritate: aut ñ id sit in
sp̃ualibus sequendũ. qđ in melius
plane uerũ ẽ: quia ratio et ueritas
consuetudini p̃ponenda ẽ. S cum
consuetudini ueritas suffragatur:
nichil oportet firmiꝰ retineri. Dem¬
de sequitur et dicit. Ignosci enim
potest simpliciter erranti: sicut
de semet ipso dicit apłs paulus.
Qui prius fui blaspbemus. et ꝑsecutor.
et in iuriosus. S miscłiam merui:
quia ignorans feci. Post inspirati¬
onẽ uero et reuelationẽ factã. qui
in eo qđ errauerat ꝑseuerat pru¬
dens et sciens: si ne uenia ignoran¬
tiȩ peccat. Presumptione enĩ atq
obstinatione quadam nitit᷑: cũ ra¬
tione suꝑet᷑. Hoc uerissimũ ẽ. longe
grauius ẽẽ peccatũ eius qui sciens.
quã eius qͥ nesciens peccauerit. Et
idõ uir sc̃s eypͥanus ñ solũ doctus
s etiã docilis. qđ in laudẽ epi quẽ
designat apłs sic ipse intellexit. ut
diceret etiã hoc in ep̃o ee̾ diligen¬

Expanded text:
maior sit ueritate aut non id sit in maior sit ueritate aut non id sit in spiritalibus sequendum quod in melius plane uerum est, quia ratio et ueritas consuetudini praeponenda est. sed cum consuetudini ueritas suffragatur, nihil oportet firmius retineri. deinde sequitur et dicit: ignosci enim potest, inquit, simpliciter erranti, sicut de se ipso dicit apostolus Paulus: \'qui primo fui blasphemus et persecutor et iniuriosus, sed misericordiam merui, quia ignoransfeci\' postinspirationem uero et reuelationem factam, qui in eo quod errauerat perseuerat prudens et sciens, sineueniaignorantiae peccat. praesumptione enim adque obstinatione quadam nititur, cum ratione superetur. hoc uerissimum est longe grauius esse peccatum eius qui sciens quam eius qui nesciens peccauerit. et ideo uir sanctus Cyprianus, non solum doctus sed etiam docibilis, quod in laude episcopi quem designat apostolus sic ipse intellexit, ut diceret etiam hoc in episcopo esse diligen
Abbreviated transcription (Latin):
rificaturos ꝓfessi erant. auaris cõ¬
putare ñ dubitaret. Sic gͦ in here¬
si baptizatus in nomine sc̃ȩ trinita
tis. ñ fit tam̃ tẽplũ dei si abheresi
ñ recesserit: quomͦ neq mauaricia
in eodem nomine baptitatus fit tẽ¬
plũ dei si ab auaricia ñ recedat. quȩ
ẽ idoloꝵ seruitus. Nã et hoc idem
apłs dicit. Quȩ cõpositio templo
dei cũ idolis: ħon gͦ de nobis quȩ¬
rat᷑ cuiꝰ dei templũ fiat: quẽ dicimꝰ
templũ dei ñ fieri. Nec tam̃ ideo ñ
baptizat᷑: nec eiꝰ erroi in mundus
efficit. ut ñ sit sc̃m sacramentũ qđ
accipit u̾bis ȩu̾głicis consecratum:
sicut nec illius auaricia qđ ẽ idoloꝵ
seruitus. et magna in mundicia
potest efficere. ut ñ sit scm̃ baptisma
qđ accipit: etiam si ab alio similiter
auaro ꝑ eadem u̾ba eu̾głica bapti¬
ret᷑. Promde inquit frustra quidã
qui ratione uincunt᷑ consuetudinẽ
nobis obiciunt. quasi consuetudo

Expanded text:
rificaturos professi erant, avaros comrificaturos professi erant, avaros comparare non dubitaret . Sic ergo in haeresi baptizatus in nomine sanctae Trinitatis, tis non fit tamen templum dei, si ab haeresi non recesserit, quomodo neque in auaritia in eodem nomine baptizatus fit templum dei, si ab auaritia non recedat, quae est idolorum seruitus. nam et hoc idem apostolus dicit: quae conpositio templo dei cum idolis? non ergo de nobis quaeratur, cuius dei templum fiat quem dicimus templum dei non fieri. nec tamen ideo non baptizatur nec eius error inmundus efficit ut non sit sanctum sacramentum, quod accepit uerbis euangelicis consecratum, sicut nec illius auaritia quae est idolorum seruitus et magna inmunditia potest efficere, ut non sit sanctum baptisma quod accipit, etiam si ab alio similiter auaro per eadem uerba euangelica baptizetur. Proinde, inquit, frustra quidam qui ratione uincuntur consuetudinem nobis obiciunt, quasi -consuetudo
Abbreviated transcription (Latin):
ritum suũ: nec ille nec ille. Illud
enĩ sacram̃tũ: et in malis homini¬
bꝰ. xp̃i ee̾ cognoscit᷑. In corpore aut̃
unicȩ colũbȩ. incorruptȩ. scẽ. pudi¬
ce. ñ habentis macłam et rugam:
nec ille nec ille inuenit᷑. Et quomͦ
accipienti ñ ꝓdest baptismus ei qͥ
scło u̾bis ñ factis reuunciant: sic ñ
ꝓdest ei qui in beresi uł scismate bap¬
titatur. Utriq aut̃ correcto ꝓdesse in¬
cipit qđ ante non ꝓderat: s tamen
merat. Baptiratus ergo inheresi ñ
fit tẽplũ dei. Numqͥd tam̃ ideo ꝓbap
tato non habendus ẽ : Nam nec intꝰ
auarus baptizatus fit tẽplum dei:
si ab auaricia ñ recesserit. Qui enĩ
fiunt templũ dei: possident utiq
regnũ dei. Apłs aut̃ dicit int̾ multa.
Leq auari. neq rapaces. regnũ dei
possidebunt. Auariciam quippe ido¬
loꝵ seruituti alio loco idem apłs
ad antonianũ: ut eoꝵ peccata qui
tempore ꝑsecutionis ꝑ libellos se thu¬

Expanded text:
ritum suum, nec ille nec ille, illud ritum suum, nec ille nec ille, illud enim sacramentum et in malis hominibus Christi esse cognoscitur, in corpore autem unicae columbae, incorruptae sanctae pudicae, non habentis maculam et rugam, nec ille nec ille inuenitur. et quomodo accipienti non prodest baptismus ei qui saeculo uerbis, non factis renuntiat, sic non prodest ei qui in haeresi uel in schismate baptizatur, utrique autem correcto prodesse incipit quod ante non proderat, sed tamen inerat. Baptizatus ergo in haeresi non fit templum dei. numquid tamen ideo pro non baptizato habendus est? nam nec intus auarus baptizatus fit templum dei, si ab auaritia non recesserit. qui enim fiunt templum dei. possident utique regnum dei. apostolus autem dicit inter multa: neque auari neque rapaces regnum dei possidebunt. auaritiam quippe idolorum seruituti alio loco idem apostolus ad Antonianum, ut eorum peccato qui tempore persecutionis per libellos se thu
Abbreviated transcription (Latin):
unt. Quomꝰ gͦ baptitare baptismo
ȩccłȩ possunt. qđ nec ipsis ꝓlest. nec
accipientibus. nͥ intrinsecus uera
conu̾sione mutentur. ut ipsum sa¬
cram̃tum qđ eis accipientibus ñ
ꝓderat quando scło u̾bis ñ factis
renunciabant. ꝓdesse incipiat eũ
et factis cȩꝑint renunciare: ita et
illi quoꝵ ẽ aꝑta separatio: quia in
m̃bris illius colũbȩ nec hi nec illi
sunt hodie: s aliqui eoꝵ fortasse fu¬
turi sunt. Nonutiq baptisma he¬
reticoꝵ acceptamꝰ. quando posteos
siue aꝑte foris. siue intus occulte
separatis. illis in ea re inqua deui¬
abant correctis. debita ueneratio¬
ne suscipimus. Sicut aut̃ urgeri ui¬
deor cũ mͥ dicit᷑. ergo hereticus di¬
mittit peccata: sic et ego urgeo eũ
dico. Ergo qui cęlestia mandata
ñ seruat. auarus. raptor. fenerator.
inuidus. u̾bis scło ñ factis renunci¬
ans. dimittit peccata : Si ꝑ uĩ sacra¬
m̃ti dei: sicut ille ita et ille. Si ꝑ me¬

Expanded text:
unt. quomodo ergo baptizare baptismo unt. quomodo ergo baptizare baptismo ecclesiae possunt, quod nec ipsis prodest nec accipientibus, nisi intrinsecus uera conuersione mutentur, ut ipsum sacramentum, quod eis accipientibus non proderat, quando saeculo uerbis, non factis renuntiabant, prodesse incipiat, cum et factis coeperint renuntiare, ita et illi quorum est aperta separatio, quia in membris illius columbae nec hi nec illi sunt hodie, sed aliqui eorum fortasse futuri sunt. Non itaque baptisma haereticorum acceptamus, quando post eossiue aperte foris siue intus occulte separatis, illis in ea re in qua deuiabant correctis debita ueneratione suscipimus. sicut autem urgeri uideor cum mihi dicitur: \'ergo haereticus dimittit peccata?\', sic et ego urgeo cum dico: \'ergo qui caelestia mandata non seruat, auarus raptor faenerator inuidus, uerbis saeculo, non factis renuntians dimittit peccata?\' si per uim sacramenti dei, sicut ille, ita et ille; si per me
Abbreviated transcription (Latin):
tici appellant᷑: multis et bonis catho
licis meliores sunt. Quid enĩ sint
hodie uidemus: quid eras futuri
sint ignoramus. Et deo quidem
apud quem sunt p̃sentia quȩ uentu¬
ra sunt: etiã qđ futuri st̃. iam sunt.
Los aut̃ scđm id qđ inp̃senti ẽ quisq
hominũ. querimus utrũ in illius
eccłȩ m̃bris quȩ una colũba dicta
ẽ et sponsa xp̃i sine macula et ruga.
hodiȩ deputandi sint. de quibus
dicit cyprianus in epła quã cõme¬
moraui. qđ uiam dnĩ ñ tenerent.
nec data sibi ad salutẽ celestia man¬
data reseruarent. qđ ñ facerent
diũ uoluntatẽ: patrimonioꝵ lucro
studentes: suꝑbia letantes: emula¬
tioni et dissensioni uacantes: simpli¬
citatis et fidei negligentes: scło u̾bis
sins m̃bris nec illa colũba cognos¬
cit. et talibus si incadem ꝑu̾sitate
ꝑmanserint. dicturus ẽ dñs. non
noui uos. discedite ame qui oꝑami¬
s. ñ st̃: immo et contra ȩccłam faci¬

Expanded text:
tici appellantur, multis et bonis cattici appellantur, multis et bonis catlicis meliores sunt. Quid enim sint hodie, videmus; quid cras futuri sint, ignoramus. Et Deo quidem, apud quem sunt praesentia quae ventura sunt, etiam quod futuri sunt jam sunt: nos autem secundum id quod in praesenti est quisque hominum quaerimus, utrum in illius ecclesiae membris, quae unica columba dicta est et sponsa Christi sine macula et ruga, hodie deputandi sint de quidicit Cyprianus in epistola quam commemoravi, quod viam Domini non tenerent, nec data sibi ad salutem coelestia mandata servarent, quod non facerent Domini voluntatem: patrimonio et lucro studentes, superbiam sectantes, aemulationi et dissensioni vacantes, simplicitatis et fidei negligentes, saeculo versuis membris nec illa columba cognoscit; et talibus, si in eadem perversitate permanserint, dicturus est Dominus, Non novi vos; recedite a me, qui operamisunt, immo et contra ecclesiam faci
Abbreviated transcription (Latin):
numqͥd eos iuberet denuo bapti¬
tari : Non utiq s hoc eis p̃staret
uera conu̾satio: ut sacramentũ qđ
non mutatis ualebat ad ꝑniciem.
mutatis ualere inciꝑet ad salutẽ:
Quia nec isti ȩccłȩ deuoti sunt. qui
uident᷑ eẽ intus et contra. xp̃m
uiuunt: idẽ contra mancdata xp̃i
faciunt. Hec omĩno ad illam ȩccłã
ꝑtinere iudicandi sunt: quam sicut
ipse mundat lauachro aquȩ inu̾¬
bo: ut exbibeat sibi głosam ȩccłam
ñ habentẽ macłam aut rugam:
aut aliquid huiꝰ modi. Qđ si in ista
ȩccła non sunt ad cuiꝰ m̃bra ñ ꝑti¬
nent: ñ sunt in ȩccła dequa dicit᷑.
Una ẽ columba mea: una ẽ matri
suȩ. Ipsa ẽ enim sine macła et ru
ga. Aut asserat qui potest huius
columbȩ mẽbra eẽ. qui seło u̾bis
ñ factis renunciant. Interĩ ad qđ
uidemus. unde dictum arbitroi.
uerit ante mundi constitutionẽ
conformes imaginis filii sui. mul¬
ti etiam qui aꝑte foris sunt et here¬

Expanded text:
numquid eos iuberet denuo baptinumquid eos iuberet denuo baptizari? non utique, sed hoc eis praestaret uera conuersio, ut sacramentum, quod. non mutatis ualebat ad perniciem, mutatis ualere inciperet ad salutem, quia nec isti ecclesiae deuoti sunt, qui uidentur esse intus et contra Christum uiuunt, id est contra mandata Christi faciunt, nec omnino ad illam ecclesiam pertinere iudicandi sunt, quam sic ipse mundat lauacro aquae in uerbo, ut exhibeat sibi gloriosam ecclesiam non habentem maculam aut rugam aut aliquid huiusmodi. quodsi in ista ecclesia non sunt, ad cuius membra non pertinent, non sunt in ecclesia de qua dicitur: una est columba mea, una est matri suae; ipsa ga. Aut asserat qui potest, hujus columbae membra esse qui saeculo verbis, non factis renuntiant. Interim aliquid videmus, unde dictum arbitror, uerit ante mundi constitutionem conformes imaginis filii sui, multi etiam, qui aperte foris sunt et haere
Abbreviated transcription (Latin):
et hoc inquadam ȩpła sua dicit ad
clericos dep̃cando deo: tranffigu¬
rans in se sicut sc̃s damel peccata po¬
płi sui. Ham int̾ multa mala quȩ
cõmemorat: etiã hoc ait. Scło u̾bis
solis et ñ factis renunciantes. Sic̃
deqͥbusdã dicit apłs. Confitentur
enĩ dm̃ se nosse: factis aut̃ negant.
os gͦ beatus eyprianus in ipsa
intus ȩccła uersari arguit. qui cor¬
de inmelius ñ mutato baptizantur
quando utiq scło u̾bis ñ factis re¬
nunciant: cũ dicat apłs petrus.
Q d̃ et uos simili forma baptisma sal¬
uos facit: ñ carnis depositio sordiũ:
s conscientiȩ bonȩ interrogatio ĩ dm̃.
Quã utiq ñ habebant: de quibꝰ dicit᷑.
Scło u̾bis solis et non factis renun¬
ciantes. Et tamen id agit increpãs
et arguens eos. ut aliquando am¬
bulent inuia xp̃i: et eiꝰ amici ma¬
lint eẽ quam scłi. Cui si obtemꝑas¬
sent. et recte iam uiuere ñ ut p̾seu¬
do xͥanis ut ueri xp̃iani cȩpissent:

Expanded text:
et hoc in quadam epistula sua dicit ad et hoc in quadam epistula sua dicit ad clericos de deprecando deo, transfigurans in se sicut sanctus Danihel peccata populi sui. nam inter multa mala quae commemorat etiam hoc ait: saeculo uerbis solis et non factis renuntiantes, sicut de quibusdam dicit apostolus: confitentur enim deum se nosse, factis autem negant. hos ergo beatus Cyprianus in ipsa intus ecclesia uersari arguit, qui corde in melius non mutato baptizantur, quando utique saeculo uerbis, non factis renuntiant, cum dicat apostolus Petrus: sic et uos simili forma baptisma saluos facit, non carnis depositio sordium, sed conscientiae bonae interrogatio in deum, quam utique non habebant de quibus dicitur: saeculo uerbis solis et non factis renuntiantes. et tamen id agit increpans et arguens eos, ut aliquando ambulent in uia Christi et eius amici malint esse quam saeculi. Cui si obtemperassent et recte iam uiuere non ut pseudochristiani, sed ut ueri christiani coepissent,
Abbreviated transcription (Latin):
os parere potest. Qui si ñ suꝑbiant
in sortem hereditatis uocabuntur:
si aut̃ suꝑbiant extra remanebt̃.
Magis gͦ quia ꝓ ęccłȩ honore atq
unitate pugnamus: ñ tribuamus
hereticis quicquid apud eos eius
agnoscimus: s eos arguentes do¬
ceamus qđ exunitate habent non
ualere ad salutem: nisi ad eandem
uenerint unitatem. Aqua enĩ ȩccłȩ:
fidelis et salutaris et scã ẽ bene
utentibus. Ea uero bene uti extra
eccłam nemo potest. Male utenti¬
bus aut̃ et foris et intus ad suppli¬
cium geritur: ñ ad p̃mium suffra¬
gat᷑. Et ideo baptismus corrũpi
et ad ulterari ñ potest. et si a corru¬
ptis et ad ulteris habeatur: sicut
et ipsa ȩccła in corrupta et casta
et pudica est. Et ideo ñ ad eã ꝑtinent
auari. raptores. feneratores: quos
ñ tantũ foris s etiam intus e̾ẽ.
multis litterarũ suarũ locis eypͥa¬
nus ipse testat᷑. Et tam̃ ñ mutato
corde baptitant᷑. et baptizant. Nã

Expanded text:
os parere potest, qui si non superbiant, os parere potest, qui si non superbiant, in sortem hereditatis uocantur, si autem superbiant, extra remanebunt. Magis ergo, quia pro ecclesiae honore adque unitate pugnamus, non tribuamus haereticis quidquid aput eos eius agnoscimus, sed eos arguentes doceamus quod ex unitate habent non ualere ad salutem, nisi ad eandem uenerint unitatem. aqua enim ecclesiae fidelis et salutaris et sancta est bene utentibus, ea uero bene uti extra ecclesiam nemo potest. male utentibus autem et foris et intus ad supplicium geritur, non ad praemium suffragatur. et ideo baptismus corrumpi et adulterari non potest, etsi a corruptis et adulteris habeatur, sicut et ipsa ecclesia incorrupta et casta et pudica est, et ideo non ad eam pertinent auari raptores faeneratores, quos non tantum foris sed etiam intus esse multis litterarum suarum locis Cyprianus ipse testatur, et tamen non mutato corde baptizantur et baptizant. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
celesia paradyso compara¬
ta. indicat nobis posse qͥ¬
dem baptismum eius ho¬
mines etiam foris acciꝑe: s salutẽ
beatitudinis extra eam neminẽ
uł ꝑciꝑe uł tenere. Nam et flumi-
na paradysi de fonte sicut scrip¬
tura testatur: etiã foras largiter
manauerunt. Rominatĩ quippe
cõmemorant᷑. et ꝑ quas t̾ras flu¬
ant: et quia extra paradysum con¬
stitutȩ sunt omĩbus notũ ẽ. Nec
tamen in mesopotamia uł in ȩgỹ¬
pto quo illa flumina ꝑuenerunt.
ẽ felicitas uitȩ: quȩ inparadyso
cõmemoratur. Ita fit: ut cũ para¬
dysi aqua sit extra paradysum:
beatitudo tam̃ ñsit nͥ intra para-¬
dysum. Sic gͦ baptismus ȩccłȩ
potest ee̾ extra eccłam: munus
aut̃ beatȩ uitȩ ñ nisi intra ȩccłam
reꝑitur. quȩ suꝑ petrã etiã fun-¬
data ẽ: quȩ ligandi et soluendi
claues accepit. Hȩc ẽ una: quȩ te¬
net et possidet omnẽ sponsi sui
et dñĩ potestatẽ. Perquã conuga¬
lem potestatẽ: etiã de ancillis fili¬

Expanded text:
Ecclesia paradiso conparata indicat nobis posse quidem baptismum eius homines etiam foris accipere, sed salutem beatitudinis extra eam neminem uel percipere uel tenere. nam et flumina de fonte paradisi, sicut scriptura testatur, etiam foras largiter manauerunt. nominatim quippe commemorantur et per quas terras fluant et quia extra paradisum constitutae sunt omnibus notum est. nec tamen in Mesopotamia uel in Aegypto, quo illa flumina peruenerunt, est felicitas uitae quae in paradiso commemoratur. ita fit, ut, cum paradisi aqua sit extra paradisum, beatitudo tamen non sit nisi intra paradisum. sic ergo baptismus ecclesiae potest esse extra ecclesiam, munus autem beatae uitae non nisi intra ecclesiam repperitur, quae super petram etiam fundata est, quae ligandi et soluendi claues accepit. haec est una quae tenet et possidet omnem sponsi sui et domini potestatem, per quam coniugalem potestatem etiam de ancillis fili
Abbreviated transcription (Latin):
cumini ad mitterent᷑: cũ ipse dixerit.
Lisi quis renatus fuerit exaqua et
spũ: ñ intrabit in regnũ cȩloꝵ. Qua
inre nec ego dubito. cathecuminũ
catholicũ diuina caritate flagrantẽ.
heretico baptitato ante ponere:S
etiã in ipsa catholica bonũ catbecu¬
minũ malobaptizato ante ponimꝰ.
Cec ideotam̃ sacram̃to baptismatis
quo iste nundũ. ille iã imbutus est.
cognosennus. Melior enĩ centurio
cornelius. nondũ baptitatꝰ᷑. symone
baptizato. Iste enĩ et ante baptisiũ
scõ spũ impletus ẽ: ille et post bap¬
ti tanti sacram̃ti reus fieret. Cũ aũt
baptizatꝰ eẽt. ñ utiq melius sacra¬
mentũ quã symon accepit: s diu̾sa
hominũ merita. sub ei̾dem sacram̃¬
ti pari sc̃itate distincta sunt. Ita ñ¬
Nauget aut minuit baptismatis
sc̃itatem: uł bonum uł malũ homi¬
nis meritũ. Sicut aut̃ bono cathe¬
cumino baptismꝰ de ẽ ad capessendũ.

Expanded text:
itterentur, cum ipse dixerit: nisi quis renatus fuerit ex aqua et spiritu, non intrabit in regnum caelorum. qua in re nec ego dubito catechumenum catholicum diuina caritate flagrantem haeretico baptizato anteponere. sed etiam in ipsa intus catholica bonum catechumenum malo baptizato anteponimus, nec ideo tamen sacramento baptismatis, quo iste nondum, ille iam inbutus est, cognoscimus. melior enim centurio Cornelius nondum baptizatus Simone baptizato. iste enim et ante baptismum sancto spiritu impletus est, ille et post bapti tanti sacramenti reus fieret. cum autem baptizatus est, non utique melius sacramentum quam Simon accepit, sed diuersa hominum merita sub eiusdem sacramenti pari sanctitate distincta sunt. ita non auget aut minuit baptismatis sanctitatem uel bonum uel malum hominis meritum. sicut autem bono catechumeno baptismus deest ad
Abbreviated transcription (Latin):
ceꝑat corneli iusticia priusquã eẽt
ipse in plebe.xͥana. quȩ neq si impba¬
ret᷑ dixisset ei angłs. acceptate st̃ ele¬
mosinȩ tuȩ. & exauditȩ sũt orones tuȩ.
neq si sufficeret ad capessendũ regnũ ee¬
dũ ȩu̾głicũ baptismi sacram̃tũ. etiã¬
si extra eccłam suerit acceptũ. Qł
tam̃ quia ñ ꝑficit ad salutẽ. nͥ ille
qui habet integritatẽ baptismi. sua
quoq prauitate correcta incorpo¬
ret᷑ ȩccłȩ: sic hereticoꝵ errorẽ corri
agnoscamus. Baptismi sane uicem
aliquando imꝑlere passionẽ de la

Expanded text:
rat Cornelii iustitia prius quam esset ipse in plebe christiana — quae neque si inprobaretur dixisset ei angelus: acceptatae sunt elemosynae tuae et exauditae sunt orationes tuae, neque si sufficeret ad capessendum regnum caesacramentum, etiamsi extra ecclesiam fuerit acceptum. quod tamen quia non proficit ad salutem, nisi ille qui habet integritatem baptismi sua quoque prauitate correcta incorporetur ecclesiae, sic haereticorum errorem corrigristi est agnoscamus. Baptismi sane uicem aliquando implere passionem de la