comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
potuit appellare cenam qua iam corpus acceꝑãt.
ut deinde calicem acciꝑent. Apł̃s namq alibi
dicit. conuenientib uob in unum ait ñ est do¬
minicam cenam manducare: hanc ipsam accep¬
tionem eucharistiȩ. dñicam cenam uocans. Il¬
lud magis mouere potuit homines. utrum iam
refecti die illo uł offerrent. uł sumerent eu¬
charistiam: qđ in eugłio dicit. Cum autẽ illi
manducarent: accepit ih̃c panẽ et bñdixit.
Cum etiã suꝑiꝰ dixisset. Cum sero autẽ factũ
eẽt. recumbebat cũ xii:i manducantib illis
dixit. q̃m unus ex uobis tradec me. Post enĩ
tradidit sacram̃tum. Et liquido apparet qͣn
pͥmo acceꝑunt discipuli corpus et sanguinẽ
dñi: ñ eos accepisse ieiunos. Nunqͥd t̃n ꝓpt̾ea
calumpniandum ẽ. uniu̾se eccł̃e: qđ a ieunis
semꝑ accipit᷑ : Ex hoc enim placuit sp̃ui sc̃o:
ideo ꝑuniu̾sum orbem mos iste seruat᷑. Neq

Expanded text:
potuit appellare cenam, quod iam. corpus acceperant, potuit appellare cenam, quod iam. corpus acceperant, ut deinde calicem acciperent. nam quia alibi dicit: Conuenientibus ergo uobis in unum non est dominicam cenam manducare hanc ipsam acceptionem eucharistiae dominicam cenam uocans, illud magis mouere potuit homines, ut iam refecti die illo uel offerrent uel sumerent eucharistiam, quod in euangelio dicit: Cum autem illi manducarent, accepit Iesus panem et benedixit, cum etiam superius dixisset: Cum sero autem factum esset, recumbebat cum duodecim et manducantibus eis dixit: Quoniam unus ex uobis tradet me; post enim tradidit sacramentum. et liquido apparet, quando primo acceperunt discipuli corpus et sanguinem domini, non eos accepisse ieiunos. Numquid tamen propterea calumniandum est uniuersae ecclesiae, quod a ieiunis semper accipitur? ex hoc enim placuit spiritui sanideo per uniuersum orbem mos iste seruatur. neque
Abbreviated transcription (Latin):
quomͦ faciendum. s quomͦ sacram̃tum intelli¬
gendum sit disputem. Similit̾ etiã si qͥd horum
tota ꝑ orbem frequentat. eccła. uamet hinc quin
tta faciendum sit dubitare insolentissime uesa¬
me ẽ. S neq hoc neq illud ẽ: in eo qd tu queris.
Restat gͥ ut de illo t̾cio gn̾e sit: qđ ꝑ loca regiones¬
uenerit uid̾it fieri. Non enim quioqͣm eoꝵ contͣ
fidem ẽ: aut contͣ mores fit. hinc uł inde meliores.
Hisenim causis. idẽ. aut ꝓpt̾ fidem. aut ꝓpt̃ mo¬
res. uł em̃dari oportet quod ꝑperam fiebat. uł
iustum qđ non fiebat. Ipsa quippe mutatio consue¬
tudinis. etiam qua utilitate adiuuat: nouitate
ꝑturbat. Quappt̾ que utilis ñ ẽ ꝑmitatio nec fru¬
ctuosa: consequent et noxia ẽ. Nec ideo putaride¬
bet institictum eẽ in multis locis. ut illa die. pꝰt
referectionẽ offerat᷑: quia scͥptum ẽ. Idemtidem
et calicem postquam cenauit dicens. Ipsam enim

Expanded text:
quo modo faciendum sed quo modo sacramentum intellequo modo faciendum sed quo modo sacramentum intellegendum sit, disputemus; similiter etiam, si quid horum tota per orbem frequentat ecclesia; nam et hinc, quin ita faciendum sit, dubitare insolentissimae. insaniae est. sed neque hoc neque illud est in eo, quod tu quaeris. restat igitur, ut de illo tertio genere sit, quod per loca regionesuenit, inuenit. non enim quicquam eorum contra fidem est aut mores fiunt hinc uel inde meliores. his enim causis, id est aut propter fidem aut propter mores uel emendari oportet, quod perperam fiebat, uel institui, quod non fiebat. ipsa quippe mutatio consuetudinis, etiam quae utilitate adiuuat, nouitate perturbat. quapropter quae utilis non est, perturbatione infructuosa et consequenter no- : xia est. Nec ideo putari debet institutum esse multis locis, ut illa die post refectionem offeratur, quia scriptum est: Identidem et calicem post cenam dicens; ipsam enim
Abbreviated transcription (Latin):
grinaret᷑. ibi maior et frequentior. ⁊ feruen¬
tior ẽ ppłs dĩ. uidit u̾bigr̃a bis offerri qͥnta
sabbati ultimȩ ebdomade quadragesime.
et mane et uesꝑe. ueniensq in patͥam suã.
ubi infine diei mos ẽ offerri. male. atq illi¬
cite fieri contendat. q̃m alibialit̃ ipse ui¬
derit. Puerilis ẽ iste sensus. cauendus in nob̾.
tolerandus in aliis: corrigendus in nr̃is. Pri
magͦ inquisitio tua quã in cõmonitorio posu¬
isti: ex quo trium istoꝵ genere sit attende.
Querisenim his uerbis quid ꝑ quintã feriam
ultie ebdomade quadragesime fieridebeat.
an offerendum sit mane. et rursus post cenã.
an ieiunandum. et post cenam tm̃mͦ offerendũ.
an etiam ieiunandũ. et post oblationẽ sicut
facere solemꝰ cenandum. Ad hoc itaq respon¬
deo: ut quid horum sit faciendum Si diuine
scͥpture p̃scribit auctoritas ñ sit dubitandũ.
quin ita facere debeamꝰ ut legimꝰ: ut iam non

Expanded text:
peregrinaretur, ubi maior et frequentior et feruenperegrinaretur, ubi maior et frequentior et feruentior est populus dei, uidit uerbi gratia bis offerri quinta sabbati ultimae quadragesimae, et mane et ad uesperam, ■ ueniensque in patria sua, ubi in fine diei mos est offerri, male atqcite fieri contendat, quoniam alibi aliter ipse viderit, puerilis est iste sensus, cavendus in nobis, tolerandus in aliis, corergo inquisitio tua, quam in commonitorio posuisti, ex quo trium istorum generum sit, adtende. quaeris enim his . uerbis: \'Quid per quintam feriam ultimae hebdomadis quadragesimae fieri debeat? an offerendum sit mane et rursus post cenam pcenatum est, an ieiunandum et post cenam tantum modo offerendum, an etiam ieiunandum et post oblationem, sicut facere solemus, cenandum?\' ad haec itaque ita respondeo, ut, quid horum sit faciendum, si diuinae scripturae praescribit auctoritas, non sit dubitandum, quin ita facere debeamus, ut legimus, ut iam non
Abbreviated transcription (Latin):
tinuo quippe. cum dixisset. iudicium sͥ manducat
et bibit: addidit ut diceret. ñ diiudicans corpus¬
thios pͥma: si diugent̃ attendas apparet. Sic al¬
quis ꝑegrinꝰ. in eo loco forte ubi ꝑseuerantes in ob¬
seruatione quadragesime. nec quinta sabbati la¬
uant. relarant ue iciunium: ñ inquit hodie
iciunabo. Querit᷑ causa: quia ñ fit inqͥt in pa¬
tria mea. Quid aliudiste. nͥ cosuetudinẽ suam.
consuetudim alt̾ius p̃ponere conat᷑: Nonenĩ
de libro di hoc mͥ recitaturus ẽ. aut uniu̾se qua
dilatat᷑ eocłe plenauoce certabit aut ostendet il¬
lum contra fidem facere: se autẽ sodm fidem mo¬
resq optimos. hunc aut illum iuolare. aut se
custodire conuincet. Uiolant sane quietẽ et pa¬
cem suam: de suꝑflua questione rixando. Mal¬
lem tam̃ in reb huiꝰmodi. ut et ille in huiꝰ. et
hic in illiꝰ patria abeo qđ ceterifaciunt. ñ ab
horreret. Si uͦ etiam cum in aliena patͥa ꝑe

Expanded text:
tinuo quippe, cum dixisset: Iudicium sibi manducat tinuo quippe, cum dixisset: Iudicium sibi manducat et bibit, addidit, ut diceret: Non diiudicans corpusnthios prima, si diligenter adtendatur. apparet. Sic aliquis peregrinus in eo forte loco, ubi perseueranter in obseruatione quadragesimae nec quinta sabbati lauant relaxantue ieiunium: "Non" inquit, \'hodie ieiunabo.\' quaeritur causa, quia non fit\', inquit, \'in patria mea.\' quid aliud iste nisi consuetudinem suam consuetudini alterius praeponere conatur? non enim mihi de libro dei hoc recitaturus est aut uniuersae, qua dilatatur, ecclesiae plena uoce certabit aut ostendet illum contra fidem facere, se autem secundum fidem, moresque hinc optimos aut illum uiolare aut se custodire conuincet. uiolant sane quietem et pacem suam de superflua quaestione rixando. mallem tamen in rebus huius modi, ut et ille in huius et hic in illius patria ab eo, horreret. sine etiam, in aliena patria cum
Abbreviated transcription (Latin):
scđm fidem suam pie credit eẽ faciendũ. Nleut̃ enĩ
eorum exhorret corpus et sanguinem dñi: s salub¬
rimum sacram̃tũ cercatm honorare contendunt.
Neq enim litigauert̃ int̾ se. aut quisqͣm eoꝵ se
alteri p̃posuit. Lacheus et ille centurio: cũ alt̾
eoꝵ gaudens indomũ suam susciꝑet dñm. alt̃
dixerit. ñ sumdignus ut sub meũ tectum intres:
ambo saluatorẽ honorificantes. diu̾so et qͣsi contͣ¬
rio mͦ ambo peccatis miseri. ambo imiscđiam con¬
secuti. Ualet etiam ad hanc similitudinẽ: qđ in
pͥmoppło unicuiq manna scđm ꝓpͥam uoluntatẽ
illud qͦ subiugat᷑ ẽ mundus. Nam et ille honoran
do ñ audet cotidie sumere: et ille honorando ñ audet
ullo die p̃termitt̾e. sontẽptũ solum ñ uult cibus
iste: sicut manna fastidium. Inde enim apłs dic̃
indigne acceptum ab eis qui hoc ñ discernebant
a ceteris cibis: ueneratione singularit̾ debita. Cõ¬

Expanded text:
secundum fidem suam pie credit esse faciendum. neuter autem secundum fidem suam pie credit esse faciendum. neuter autem eorum exhorreat corpus et sanguinem domini, sed saluberrimum sacramentum certatim honorare contendant. neque enim litigauerunt inter se aut quisquam eorum se alteri praeposuit Zacchaeus et ille centurio, cum alter eorum gaudens in domum suam susceperit dominum, alter dixerit: Non sum dignus, ut sub tectum meum intres, ambo saluatorem honorificantes diuerso et quasi contrario modo, ambo peccatis miseri, ambo misericordiam consecuti. ualet etiam ad hanc similitudinem, quod in primo populo unicuique manna secundum propriam uoluntatem illud, quo subiugatus est mundus. nam et ille honorando non audet cotidie sumere et ille honorando non audet ullo die praetermittere. contemptum solum non uult cibus iste sicut manna fastidium. inde enim et apostolus indigne dicit acceptum ab eis, qui hoc non discernebant a ceteris cibis ueneratione singulariter debita; con
Abbreviated transcription (Latin):
inent. Dixerit aliquis: ñ cotidie accipiendam
eucharistiã. Quesieris quare. qm̃ inqͥt eligendi
sunt dies in quib homo puriꝰ continentiq uiuat.
quo ad tantum sacram̃tum dignus accedat. Q:
enim manducau̾it indigne. iudiciũ sͥ man¬
ducat et bibit. Alius contra: immo inquit si
tanta ẽ plaga peccati. atq impetus morbi. ut
medicam̃ta talla differenda sint. auctoritate
antistitis debet quisq ab altario remoueri ad
agendam penitentiã: et eadem auctoritate re¬
conciliari. Hoc ẽ enim indigne acctꝑe. si eo tem¬
pore accipiat: qͦ debet ag̾e penitentiã. ñ ut arbi¬
trio suo cum libet auferat se comunioni. aut red¬
dat. Cet̾um si tanta ñ sunt. ut excomunicandus
quisq iudicet᷑: ñ se debere a cotidiana medicina
dominici corporis separare. Rectus int̾ eos fortasse
quispiam dirimit litem. qui monet ut p̃cipue in
rp̃i pacem ꝑmaneat. faciat autẽ unusquisq: qđ

Expanded text:
ment. Dixerit aliquis non cotidie accipiendam ment. Dixerit aliquis non cotidie accipiendam eucharistiam. quaesieris: Quare? Quoniam\\ inquit, eligendi sunt dies, quibus purius homo continentiusque uiuit, quo ad tantum sacramentum dignus accedat; qui enim manducauerit indigne, iudicium sibi manducat et bibit.\' alius contra: Immo, inquit, si tanta est plaga peccati atque impetus morbi, ut medicamenta talia differenda sint, auctoritate antistitis debet quisque ab altario remoueri ad agendam paenitentiam et eadem auctoritate reconciliari - hoc est enim indigne accipere, si eo tempore accipiat, quo debet agere paenitentiam —, non ut arbitrio suo, cum libet, uel auferat se communioni uel reddat. ceterum si tanta quisque homo iudicetur, non se debere a cotidiana medicina dominici corporis separare". rectius inter eos fortasse quispiam dirimit litem, qui monet, ut praecipue in Christi pace permaneant. faciat autem unusquisque quod
Abbreviated transcription (Latin):
sua nos uoluisse admonere. ne sabbato ieiunare¬
mus: secutus ẽ. et ait mͥ. Cum romã uenio ieiuino
sabbato. cum hic sum ñ ieiuno. Sic etiam tu ad
quam forte. eccłam ueneris. eiꝰ morem serua. si cui¬
quã ñuis ẽẽ scandalum. nec quẽquã tͥ. Hoc cum
matri renunciassem: libent̾ amplera c̃. Ego uͦ de
hac sententia etiã atq etiã cogitans: ita semper
habui. tamqͣm eam celesti oraculo acceꝑim Sensi
enim sepe dolens et gemens multas infirmoꝵ ꝑtͣ¬
modi. quas neq sc̃e scͥpture auctoritate. neq uni¬
ũsalis eccłȩ traditione. neq uite eoorrigende uti¬
litate ad certum possunt t̾minum ꝑuenire: tantũ
quia subest quali̾cumq ratio cogitantis. aut qͥa
in sua pat̾a sic ipse consueuit. aut qͥa aliuduidit
in ꝑegͥnatione sua quo remotiorẽ a suis et docti¬
ore in factum putat. tam litigiosas excitant que¬
stiones: ut nͥ qđ ipsi faciunt nil rectum esti¬

Expanded text:
sua nos uoluisse admonere, ne sabbato ieiunaresua nos uoluisse admonere, ne sabbato ieiunaremus, subsecutus est et ait mihi: cCum Romam uenio, ieiuno sabbato; cum hic sum, non ieiuno: sic etiam tu, ad quam forte ecclesiam ueneris, eius morem serua, si cuiquam non uis esse scandalum nec quemquam tibi.\' hoc cum matri renuntiassem, libenter amplexa est. ego uero de hac sententia etiam atque etiam cogitans ita semper habui, tamquam eam caelesti oraculo acceperim. sensi enim saepe dolens et gemens multas infirmorum perturmodi, quae neque sanctae scripturae auctoritate neque uniuersalis ecclesiae traditione neque uitae corrigendae utilitate ad certum possunt terminum peruenire, tantum quia subest qualiscumque ratiocinatio cogitantis aut quia in sua patria sic ipse consueuit aut quia alibi uidit et peregrinatione sua quo remotiorem a suis eo doctiorem se factum putat, tam litigiosas excitant quaestiones, ut, nisi quod ipsi faciunt, nihil rectum aesti
Abbreviated transcription (Latin):
quoñ offeratur. alibi sabbato tantum et ddñico.
Ai ibi tm̃ dñico: et si quid aliud huiꝰ modi aĩauerti
pot̾. Totum hoc genus rerũ lib̃as habet obserua¬
tiones: nec disciplina ulla ẽ in his melior gͣui pru¬
dentiq xp̃iano. nͥ ut eomͦ agat. quo agere uidĩt
eccłam. ad quam forte deuenerit. Qđ enim neq
contra fidem. neq contra bonos mores conuinettur.
indifferent̾ habendum ẽ: et ꝓpt̾ eoꝵ int̾ qͦs uiuit᷑
societatem. seruandum ẽ. Credo de aliqͣndo audis¬
se: tam̃ etiã nc̃ cõmemoro. Mat̾ mediolanum me
consecuta inuenit eccłam sabbato ñ ieiunantem:
ceꝑat ꝑturbariet fluctuare quidageret. Tuncego
talia ñ curabam: s ꝓpt̾ ipsam consului de hac re
beatissimȩ memoriȩ uirum ambrosiũ. Respondit¬
mͥ nichil se de hoc docere me posse. nͥ qđ ipse face¬
ret: quia si meliꝰ nosset. id potiꝰ obseruaret. Cũq
putassem nulla reddita ratione auctoritate sola

Expanded text:
quo non offeratur. alibi sabbato tantum et dominico, quo non offeratur. alibi sabbato tantum et dominico, alibi tantum dominico et si quid aliud huius modi animaduerti potest, totum hoc genus rerum liberas habet obseruationes nec disciplina ulla est in his melior graui prudentique Christiano, nisi ut eo modo agat, quo agere uiderit ecclesiam, ad quamcumque forte deuenerit. quod enim neque contra fidem neque contra bonos mores esse conuincitur, indifferenter habendum et pro eorum. inter quos uiuitur, societate seruandum est. Credo te aliquando audisse, tamen etiam nunc commemoro: mater mea Mediolanium me consecuta inuenit ecclesiam sabbato non ieiunare. coeperat perturbari et fluctuari, quid ageret. tunc ego talia non curabam, sed propter ipsam consului de hac re beatissimae memoriae uirum Ambrosium. respondit nihil se docere me posse, nisi quod ipse faceret, quia, si melius nosset, id potius obseruaret, cumque ego putassem nulla reddita ratione auctoritate sola
Abbreviated transcription (Latin):
poris et sanguinis ipsius. et si quid aliud in scͥp
turis canonicis comm̃dat᷑. exceptis his quȩ ser¬
uitutemueteris ppłi ꝓ congruentia cordis eorum
et ꝓpħici temporis onerabãt. quȩ et in quinq
libris moysi legunt᷑. Iula autẽ quȩ ñ scͥpta sed tra¬
dita custodimus. que quidẽ toto orbe t̾rarum
seruant᷑. dat᷑ intelligi. uł ab ipsis apłis. uł ple¬
nariis conciliis. quorum ẽ in eccła saluberrima
auetorttas comm̃data atq statuta recineri: sicu¬
ti qđ dñi passio et resuriectio et ascensio et ad¬
uentus de cȩlo sp̃c scĩ. anniu̾saria sollẽpnitate
celebrant᷑. et si quid aliud tale occurrit qđ ser¬
uatur ab uniuersis. quacunq se diffundit eccl̃a:
alia uͦ quȩ ꝑ loca t̾rarum regionesq uariant᷑. sicuti
ẽ. qd̃ alii ieiunant sabbato. alii non. Alii cõmu
uicant cotidie corpori et sangium dñico: aliis cer¬
tis dieb accipiunt. Alibi nullus dies p̃termittitur.

Expanded text:
poris et sanguinis ipsius et si quiporis et sanguinis ipsius et si quituris canonicis commendatur, exceptis iis quae servitutem populi veteris pro congruentia cordis illorum et prophetici temporis onerabant, quae et in quinque libris Moysi leguntur. Illa autem quae non scripta, sed tradita custodimus, quae quidem toto terrarum orbe servantur, datur intelligi vel ab ipsis Apostolis, vel plenariis conciliis, quorum est in Ecclesia saluberrima auctoritas, commendata atque statuta retineri, sicuti quod Domini passio et resurrectio et ascensio in uentus de caelo spiritus sancti anniuersaria sollemnitate celebrantur et si quid aliud tale occurrit, quod seruatur ab uniuersa, quacumque se diffundit. ecclesia. Alia uero, quae per loca terrarum regionesque uariantur, sicuti est, quod alii ieiunant sabbato, alii non, alii cotidie communicant corpori et sanguini dominico, alii certis diebus accipiunt, alibi nullus dies intermittitur,
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ me ista ñdum nosse miraris uł etiam nec mi¬
raris et me aliquid certum de origine animarũ.
salua istafide quȩ certissima atq clarissima ẽ.
in tua claritate docere ñ renuis: multo ubius
ctissime et sincera dilectione desid̾abilis frat᷑.¬
ilectissimo filio ianuario: aug̾tinus in
dñosalitem. Ad ea que me int̾ro¬
gasti: mallem pͥus nosse qͥd int̾rogat᷑
ip̃ie iespondes. Ita enim uł approbando uł em̃¬
dando responsiones tuas. multo breuiꝰ possem res¬
ponde: et de facillime aut confirmarẽ aut corri¬
gerem. Hoc quidẽ utidixi mallem: s tam̃ ut nẽ
respondem inalui longiorẽ facere sermonẽ. qͣm
dilationẽ. Primo itaq denere te uolo qd ẽ huiꝰ
cinȩ leui. Unde sacram̃tis numero paucissimis.
obseruatione facillimis. significatione p̃stantissi¬
nus. societatem noui ppħcolligauit: sicut ẽ bap¬
tissimꝰ tͥnitatis nomine consecrat᷑. cõmunicatio cor¬

Expanded text:
autem me ista nondum nosse miraris uel etiam nec miautem me ista nondum nosse miraris uel etiam nec miraris et me aliquid certum de origine animarum salua ista fide, quae certissima atque clarissima est, mutua caritate docere non rennuis, multo uberius atissime et sincera dilectione desiderabilis fratDILECTISSIMO FILIO IAXUARIO AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Ad ea, quae me interrogasti, mallem prius nosse, quid interrogatus ipse responderes; ita enim uel adprobando uel emendando responsiones tuas multo breuius possem respondere et te facillime aut confirmarem aut corrigerem. hoc quidem, ut dixi, mallem. sed tamen ut nune responderem, malui longiorem facere sermonem quam dilationem. primo itaque tenere te uolo, quod est hcinae leui. unde sacramentis numero paucissimis, obseruatione facillimis, significatione praestantissimis societatem noui populi conligauit, sicuti est baptismus trinitatis nomine consecratus, communicatio cor
Abbreviated transcription (Latin):
propagate carne peccati: qͣntominꝰ credendum ẽ.
ex ꝓpagatione. peccatͥcis aĩam uenire potusse. euiꝰ
caro uenit ex uirgine. ñ libidine concepta. s fide
ut ẽẽt insimilitudine carnis peceati. ñ in carne
peccati: Si autẽ pecc̃opͥmȩ anime peccatͥcis. iuͥco
certe tenent᷑ obnoxiȩ. quia exilla sunt ꝓpagatȩ.
pfecto illa quã sͥ unigentt᷑ coaptauit. aut peccatũ¬
inde ũ traxit. aut omnino uide ñ tracta ẽ. Neq
enim ñ potuit aĩam sͥ trahere sine peccato. qͥ sol¬
uit nr̃a pec̃ca. aut qui nouam creauit ei carni qͣm¬
sine parente fecit terra: ñ potuit nouã creare
carii. quam sine uiro sumpsit ex femina. Hec sic̃
potui ñ quidem ad me datis. s tam̃ ad km̃os nĩos
cita dilectione respondi. si grate accipis. et ad mo¬
nitionẽ frat̾nam et utilem ñ errando. s prudent̃
considando. cum eccłȩ pace conseruas. dogras. Si

Expanded text:
propagata carne peccati, quanto minus credendum est propagata carne peccati, quanto minus credendum est ex propagine peccatricis animam uenire potuisse, cuius caro uenit ex uirgine non libidine concepta sed fide, ut esset in similitudine carnis peccati, non in carne peccati! si autem peccato primae animae peccatricis ideo ceterae tenentur obnoxiae, quia ex illa sunt propagatae, profecto illa, quam sibi unigenitinde non traxit aut omnino inde non tracta est. neque enim non potuit animam sibi trahere sine peccato qui soluit nostra peccata, aut qui nonam creauit ei carni, qsine parente fecit ex terra, non potuit nouam creare carni, quam sine uiro sumpsit ex femina. Haec, sicut potui, non quidem ad me datis sed tamen ad carissimos cita dilectione respondi. si grate accipis et admonitionem fraternam et iam utilem non errando sed prudenter considerando cum ecclesiae pace conseruas, deo gratias. si
Abbreviated transcription (Latin):
solum nemine ꝓhibente defende. uerũetiã nobis
quomͦ hic tecum defende possimꝰ ostende. Si autẽ
alit̾ ñ potes qd̾ de animarũ sentis nouitate assere¬
re. nisi ut eas dicas pecc̃o pͥmi hominis ñ teneri. aut
ꝑ propagationem ñ suam s carnis. auctore do uł
nescio qua mali natura innocentissimas fieri pec¬
catrices : melius origo anime latet. dum tam̃ eam
ñ dubitemꝰ di creaturam. qm uł d̾s peocati auctor
dr. uł contra dm aliena mali natura introducit᷑.
uł baptisma paruuloꝵ irritum ducit᷑. Ut autẽ
et ame tua dilectio de hac questione aliqͥd audi¬
at definitum: ũ paruiestimandũ. immo p̃cipue
necessariũ atq retinendũ. quomͦlibet se origo
habeat animarum. siue ex illauna. siue ex nulla
alia ꝓpagentur. mediatoris tam̃ animã nullũ
ex adam traxisse peccatum dubitare fas non ẽ.
Sienim nulla ꝓpagatur ex altera. ubi õs tenent᷑

Expanded text:
solum nemine prohibente defende. uerum etiam nobis, solum nemine prohibente defende. uerum etiam nobis, quo modo id tecum defendere possimus. ostende. si autem aliter non potes, quod de animarum nouitate sentis. adserere. nisi ut eas dicas peccato primi hominis non teneri aut per propagationem non suam sed carnis auctore deo uel nescio qua mali natura innocentissimas fieri peccatrices. melius origo animae latet, dum tamen eam non dubitemus dei esse creaturam quam uel deus peccati auctor dicitur uel contra deum aliena mali natura introducitur uel baptisma paruulorum inritum ducitur. Ut autem et a me tua dilectio de hac quaestione aliquid audiat definitum non parui aestimandum, immo praecipue necessarium atque retinendum, quo modo libet se origo habeat animarum, siue ex illa una siue ex nulla alia propagentur. mediatoris tamen animam nullum ex Adam traxisse peccatum dubitare fas non est. si enim nulla propagatur ex altera, ubi omnes tenentur
Abbreviated transcription (Latin):
human eandemplenitudinẽ tenet. Nullus
enim nͥ qui peccati seruus ẽ lib̃ efficit᷑. nec redẽpt᷑
dici pot̾. nͥ quiuere ꝑ peccatũ fuerit ante capti¬
uus. sicut scriptum ẽ. Si uos filius libauerit:
uere libieritis ⁊ ipsum enim renascim᷑ sp̾alit̾. ꝑ ip¬
sum enim crucifigimur mundo: ꝑ ipsius mortẽ
mortis ab adam omnib nob̃ introducte atq tͣns¬
misse uniu̾se animȩ illud ꝓpagatione contractũ
cyrographum rumpit᷑. in quo nullus omnino na¬
torum anteqͣm ꝑ baptismum libet᷑: ñ tenet᷑ obno¬
xiuis. In his u̾bis apłioe sedis. tam antiqua atq fun¬
data certa et clara ẽ catholica fides: ut nefas sit de
aliquarum s uniu̾se anime ꝓpagatione contractũ
mortis cyrographum rumpitur. sic potes aĩas sic
alienas appagatione defende. ut tam̃ hoc ꝙyrogra¬
pho qđ sola xp̃i morte rumpendum ẽ. rectissima
ratione demonstrent᷑ obstricte. nec sua ꝓpagatione.
sed carnis hoc debito iuste appareant obligatȩ: ñ

Expanded text:
ullus enim, nisi qui peccati seruus est, liber efficitur nec redemptus dici potest. nisi qui uere per peccatum fuerit ante captiuus. sicut scriptum est: Si uos filius liberauerit, uere liberi eritis. per ipsum enim renascimur spiritaliter, per ipsum crucifigimur mundo, ipsius morte mortis ab Adam omnibus nobis introductae atque transmissae uniuersae animae illud propagatione contractum chirographum rumpitur, in quo nullus omnino natorum, antequam per baptismum liberetur, non tenetur obnoxius\'. in his uerbis apostolicae sedis tam antiqua atque fundata, tam certa et clara est catholica fides. ut nefas sit de aliquarum sed uniuersae animae propagatione contractum mortis chirographum rumpitur, si potes animas sic alienas a propagatione defendere, ut tamen hoc chirographo. quod sola Christi morte rumpendum est. rectissima ratione demonstrentur obstrictae nec sua propagatione sed carnis hoc debito iuste appareant obligatae, non
Abbreviated transcription (Latin):
seruilib oncrib p̃munt. ut tolerabilior sit con¬
suetudo iudeoꝵ: quia etiã si tempꝰ lib̃tatis non
cognouerunt. legalib tam̃ sarcinis ñ humanis
p̃sumptionib subiciunt᷑. S eocłã dĩ int̾ multã
paleam multaq tirania multa constituta dolerat.
nec tacet nec facit. Itaq illud qđ scͥpsisti. quosdã
fu̾s ita temꝑare se a carnib edendis ut immun¬
das arbitrent᷑. aꝑtissime contra fidem sanamq
doctrinãq ẽ. Ex hincgͦ si duitiꝰ disputare uolue¬
ro. pot̾ putari a ñnullis obscure hinc apłm p̃ce¬
pisse quietiam int̾ multaque de hacre dixit. sic
decestatus ẽ. hereticoꝵ impiã opinionẽ: ut dic̾et.
Sp̃c autẽ manifeste dicit: quia in nouissimis dem

Expanded text:
seruilibus oneribus premunt, ut tolerabilior sit conseruilibus oneribus premunt, ut tolerabilior sit condicio Iudaeorum, qui, etiam si tempus libertatis non cognouerunt, legalibus tamen sarcinis, non humanis praesumptionibus subiciuntur. sed ecclesia dei inter multam paleam multaque zizania constituta multa tolerat enec tacet nec facit. Itaque illud, quod scripsisti quosdam fratres ita temperare a carnibus edendis, ut inmundas arbitrentur, apertissime contra fidem sanamque doctrinam est. sed hinc ego si diutius disputare uoluero, potest putari a nonnullis obscure hinc apostolum praecepisse, qui etiam inter multa, quae de hac re dixit, sic detestatus est haereticorum impiam opinationem, ut diceret: Spiritus autem manifeste dicit, quia in n
Abbreviated transcription (Latin):
imꝓbare non audeo S hoc nimis doleo. qđ mul¬
ta quȩ in diuinis libris salub̃rime p̃cepta sunt
minus curant᷑. et tammultis p̃sumptionib sic
plena sunt omnia. ut grauiꝰ corripiat᷑ qͥ ꝑ octa¬
uas suas t̾ram nudo pede tetigerit. qͣm qͥ m̃tem
uinolentia sepeliuerit. Omnia nãq talia q̃ neq
sc̃arum scͥpturarũ auctoritatib continent᷑. aut
nec conciliis ep̃orum statuta inueniunt᷑. nec con¬
suecudine uniuersȩ eccłȩ. roborata sunt: si diu̾¬
sorum locorumdiu̾sis motib innumerabilit̾ ua¬
riant᷑. itauix aut omninonumqͣm inueniri pos¬
sint cause quas in eis constititis homines secuti
sunt: ubi facultas tribuitur. sine ulla dubitati¬
one resecanda existimo. qͣmiuis neq hoc inueni¬
ri possit. quomͦ contra fidẽ sit. Ipsam tam̃ reli¬
gionem quam paucissimis et manifestissimis ce¬
lebrationũ sacram̃tis miscłia d̃i lib̾am ẽẽ uoluit.

Expanded text:
inprobare non audeo. sed hoc nimis doleo, quam mulinprobare non audeo. sed hoc nimis doleo, quam multa, quae in diuinis libris saluberrime praecepta sunt, minus curantur; et tam multis praesumptionibus sic plena sunt omnia, ut grauius corripiatur, qui per octauas suas terram nudo pede tetigerit, quam qui mentem uinolentia sepeliuerit. omnia itaque talia. quae neque sanctarum scripturarum auctoritatibus continentur nec conciliis episcoporum statuta inueniuntur nec consuetudine uniuersae ecclesiae roborata sunt, sed diuersorum locorum diuersis motibus innumerabiliter uariantur, ita ut uix aut omnino numquam inueniri possint causae, quas in eis instituendis homines secuti sunt, ubi facultas tribuitur, sine ulla dubitatione resecanda existimo. quamuis enim neque hoc inueniri possit, quo modo contra fidem sint, ipsam tamen religionem, quam paucissimis et manifestissimis celebrationum sacramentis misericordia dei esse liberam uoluit,
Abbreviated transcription (Latin):
et p̃cepta de hac re tamitilia ad mouendum pie
animum. et accendendum diuine dilectionis af¬
fectum uaria consuetudo ẽ: cum plerisq in affrica
eccdȩ m̃bra pigriora sint. ita ut donatiste nos re¬
p̃hendant. qd̾ ꝓpͥe psallimꝰ in ecła diuina can¬
tica ꝓpħarum. cum ipsi ebrietates suas ad canticũ
tubas exhortationis inflamment. Quando autẽ
non ẽ temp̃ cum in eccła fr̃s congregant᷑. sc̃a can¬
tandi: nͥ cum legit᷑ aut disputat᷑. aut antistites
clara uoce p̃cantur. aut communis oratio. uoce di¬
aconi indicit᷑: Aliis uͦ particulis tempoꝵs. quid
utilius a congregatis xp̃ianis fiat. qͥd utiliꝰ. qͥd
sanctius omnino ñ uideo. Qd̃ autẽ instituit᷑
preter consuetudinẽ ut quasi obseruatio sacra¬
menti sit approbare ñ possum: etiã si multa hu¬
iusmodi ꝓpter ñnullarũ uł sc̃arum uł turben¬
lentarum ꝑsonarũ scandala deuitanda lib̾ius

Expanded text:
et praecepta. de hac re tam utili ad mouendum pie et praecepta. de hac re tam utili ad mouendum pie animum et accendendum diuinae dilectionis affectum uaria consuetudo est et pleraque in Africa ecclesiae membra pigriora sunt, ita ut Donatistae nos reprehendant, quod sobrie psallimus in ecclesia diuina cantica prophetarum, cum ipsi ebrietates suas ad canticum tubas exhortationis inflamment. quando autem non est tempus, cum in ecclesia fratres congregantur, sancta cantandi, nisi cum legitur aut disputatur aut antistites clara uoce deprecantur aut communis oratio uoce diaconi indicitur? Aliis uero particulis temporum quid melius a congregatis Christianis fiat, quid utilius, quid sanctius omnino non uideo. quod autem instituitur praeter consuetudinem, ut quasi obseruatio sacramenti sit, adprobare non possum, etiam si multa huius modi propter nonnullarum uel sanctarum uel turbulentarum personarum scandala deuitanda liberius
Abbreviated transcription (Latin):
et baptisini sacram̃to distinguerent. uł diem ter
sacram̃tis maxime excellit: uł etiã ipsũ octauũ
ut hoc facerent elegerunt. Mirorsane quid ita
uolueris. ut de his quȩ uarie ꝑdiu̾sa loca obser¬
uant᷑. tͥ aliqua scribem: cum et ñ sit necessarium.
et una in his salubrima regula detinenda sit. ut
que ñ sunt contra fidem neq contͣ m̾ores bõnos. et
habent aliquid ad exhortationẽ uite melioris. iͥ¬
cumq instrui uidemꝰ. uł instituta cognoscim. ñ
solum ñ imꝓbemꝰ. s etiã laudando et imitan¬
do sectemur: si aliquoꝵ infirmitas ñ itaimpedit.
ut amplius decrim̃tum sit. Si enim eo mͦ impe¬
dit ut maiora studiosoꝵ lucra sꝑanda sint. qͣm
calumniatorũ decrim̃ta metuenda: sine dubita¬
tione faciendum ẽ. Maxime qđ etiã de scͥpturi.
defendi pot̾. sicut de hymnis et psalmis canen¬
dis cum et ipsiꝰ dñi et apłorum habemꝰ exemplũ.

Expanded text:
et a baptismi sacramento distinguerent, uel diem teret a baptismi sacramento distinguerent, uel diem tersacramentis maxime excellit, uel etiam ipsum octauum, ut hoc facerent, elegerunt. Miror sane, quid ita uolueris, ut de his, quae uarie per diuersa loca obseruantur, tibi aliqua scriberem, cum et non sit necessarium et una in his saluberrima regula retinenda sit, ut, quae non sunt contra fidem neque bonos mores et habent aliquid ad exhortationem uitae melioris, ubicumque institui uidemus uel instituta cognoscimus, non solum non inprobemus, sed etiam laudando et imitando sectemur, aliquorum infirmitas non ita impedit, ut amplius detrimentum sit. si enim eo modo impedit, ut maiora studiosorum lucra speranda sint quam calumniatorum detrimenta metuenda, sine dubitatione faciendum est, maxime id quod etiam de scripturis defendi potest sicut de hymnis et psalmis canendis, cum et ipsius domini et apostolorum habeamus exemplum
Abbreviated transcription (Latin):
illi dies ante pascha obseruent᷑. eccłe con¬
suetudo roborauit. Sic etiam ut octodies ne¬
ophitoꝵ distangantur aceteris: idẽ octauus
primoconcinat. Ut autẽ alta ꝑ illos dies
bi. Ipsis autẽ dieb ubiq. Ut autem et in illis
uieb stantes. et in omnib dñicis orenꝰr: utrũ
ubiq seruet᷑ ignoro. Tam̃ quid in eo sequatur
ecła dixi ut potui: et arbitror ẽẽ manifestum.
De lauandis uͦ pedib cum hoc dñs ꝓpt̃ humili¬
tatis formam quam docendã uenerat comiñ¬
dauerit. sicut ipse consequent̾ exposuit : qͦ
nam tempore. potissimum res tanta eciã facto
doceretur. et in illud tempus occurrit quo ipsa
comm̃datio religiosius in hereret: s ne ad ipsũ
baptismi sacramentum ꝑtinere uideret᷑. multi
hoc in consuetudine reciꝑe noluert̃. nonnulli
etiam de consuetudine auferre. ñ dubitauert̃.
Aliqui autẽ in hoc secretiore tempore cõm̃darent.

Expanded text:
illi dies ante Pascha observentur, Ecclesiae conilli dies ante Pascha observentur, Ecclesiae consuetudo roboravit; sic etiam ut octo dies Neophytorum distinguantur a caeteris, id est, ut octavus primo concinat. Ut autem Alleluia per illosbi; ipsis autem diebus ubique. Ut autem stantes in illis diebus et in omnibus dominicis oremus, utrum ubique seruetur, ignoro; tamen quid in eo sequatur ecclesia, dixi, ut potui, et arbitror esse manifestum. De lauaBdis uero pedibus, cum hoc dominus propter humilitatis formam, quam docendam uenerat, commendauerit, sicut ipse consequenter exposuit, quaesitum est, quonam tempore potissimum res tanta etiam facto doceretur, et in illud tempus occurrit, quo ipsa commendatio religiosius inhaereret. sed ne ad ipsum baptismi sacramentum pertinere uideretur, multi hoc in consuetudinem recipere noluerunt. nonnulli etiam de consuetudine auferre non dubitauerunt. aliqui autem, ut hoc secretiore tempore commendarent
Abbreviated transcription (Latin):
ooꝵ eius et de manu saul. Quis enim figurat᷑ in
dauid. nͥ ille qui uenit scđm carnẽ ex semine da¬
uid: Qui utiq in corpore suo. qd̾ ẽ eccl̃a. ad huc
patitur inimicos. Unde illi ꝑsecutori quẽ uoce¬
ꝑsequers: Quando autẽ eruet̾ hoc corpꝰ eius de
inanu omniũ immicoꝵ eius nisi cum et illa no¬
uissima inimica destruet᷑ mors: Ad hoc tempꝰ
ꝑtinuit ille numerꝰ: centum quinquaginta tri¬
um piscium. Nam et ipse numerus decem et
septem surgens in trigonum: centũ quinqua¬
ginta tres suminã complent. Ab uno utiq
usq ad decem et septem surgens: medios adde
et inuenies. Ad unum scilicet ad de duo fiunt
utiq tria: adde tria fiunt sex. adde quatuor
fiunt decem. adde sex quinq funt quidecim.
adde sex: fiunt uignitiunũ. Adde ita ceteros.
et ipsum septimũdecimũ: fiunt centum qͥnqͣ¬
ginta tres. Hȩc de scͥpturis firmissime tenen¬
tur. id ẽ. pascha et pentecostes: ut qͣdraginta

Expanded text:
corum eius et de manu Saul. quis enim figuratur in corum eius et de manu Saul. quis enim figuratur in Dauid nisi ille, qui uenit secundum carnem ex semine Dauid? qui utique in corpore suo, quod est ecclesia, adhuc patitur inimicos. unde illi persequeris? Quando autem eruetur hoc corpus ejus de manu omnium inimicorum ejus, nisi cum et illa novissima inimica destruetur mors? Ad hoc tempus pertinuit numerus ille centum quinquaginta trium piscium. Nam et ipse numerus septimus decimus surgens in trigonum, centum quinquaginta trium summam complet. Ab uno quippe usque ad decem et septem surgens, omnes medios adde, et invenies: ad unum scilicet adde duo, fiunt utique tria; adde tria, fiunt sex; adde quatuor, fiunt decem; adde quinque, fiunt quindecim; adde sex, fiunt viginti unum; adde ita caeteros, et ipsum decimum septimum, fiunt centum quinquaginta tria. 32. Haec de Scripturis firmissime tenentur, id est Pascha et Pentecostes. Nam ut quadraginta
Abbreviated transcription (Latin):
nunc ut amemꝰ et desiderem᷑: pignus accepimus.
Uocant᷑ autẽ ad requiem alt̾ius uitȩ qͦ ab ista uita
tͣnsitur. qđ pascha significat: om̃s in nomune pa¬
tris ec filu et sp̃c sc̃i. Propt̾ea qͥnquagenariꝰ nu¬
merus ter multiplicat᷑ addito ad eminentiam¬
ipsius sacram̃ti ipso t̾nario. ut in illis magnis
piscib inuenitur. quos dñs iam post resurrecti¬
onem. nouam uitam demonstrans. ad dext̾am
partem leuari imꝑauit. Nec retia rupta sunt:
quia t̃c hereticoꝵ inquietudo ñ est. Tunc homo
ꝑfectus et quietus purgatus in anima et corpore
ꝑeloquia dñi casta argentũ igne eraminatum
terre purgatum septuplũ: accipient mercedẽ
denarium. ut siit decem et septem. Nam et in
hoc numero sicut in aliis multiplices figuras
exhibentib sacram̃tum mirabile reꝑit᷑. Nec
immerito etiam psalmus septimꝰdecimus in reg
ubi adu̾sarium ñ habebimꝰ. Titulus enim eius ẽ.
indie qua eruit eum dñs de manuomniũ inimi¬

Expanded text:
nunc ut amemus et desideremus, pignus accepimus. uocantur autem ad requiem alterius uitae, quo ab ista uita transitur, quod pascha significat, omnes in nomine patris et filii et spiritus sancti. Propterea quinquagenarius numerus ter multiplicatus addito ad eminentiam sacramenti ipso ternario in illis magnis piscibus inuenitur, quos dominus iam post resurrectionem nouam uitam demonstrans a dextera parte leuari imperauit; nec retia rupta sunt, quia tunc haereticorum inquietudo non erit. tunc homo perfectus et quietus. purgatus in anima et corpore per eloquia domini casta, argentum igne examinatum terrae, purgatum septuplum accipiet mercedem denarium, ut sint decem et septem. nam et in hoc numero sicut in aliis multiplices figuras exhibentibus sacramentum mirabile reperitur. nec inmerito etiam psalmus septimus decimus in regnubi aduersarium non habebimus. titulus enim eius est: In die qua eruit eum dominus de manu omnium inimi
Abbreviated transcription (Latin):
enim absum abeo qđ putasti nicħ me latere. ut
nicħ inepła tua legerim tͥstius. quia et aꝑtissi¬
me falsumẽ. et miror quia hoc te latet. quia ñ
solum mnaliis innumerabilib me multa lateñ.
s etiam in ipsis sc̃is scͥpturis multonesciã plura
qͣm sciam: s ideo spem in nomine xp̃i ñ infruc̃¬
tuosam gero. quia ñ solum credididõ meo. in
eciam exꝑtus sum exꝑiorq cotidie: qͣndoqͥdem
nullũ mͥsacram̃tum aut aliquis sermo admodũ
reꝑiam. Finis enim p̃cepti ẽ caritas de corde pu¬
ro et conscientia bona. et fide ñ ficta: et plenitudo
legiꝰ caritaᷤ. Itaq et tu kine siue ista siue alia sic
lege. sic disce: ut memineris uerissimedictum.
ꝑ quam structura caritatis assurgat. q̃ manet
in ȩt̾num: et tc̃ scientia ñ destruet᷑. que ad finem
caritatis adhibita. multum ẽ utilis. ꝑse autẽ ipsa
culo alarum dñi dĩnr̃i. S ideo hec et si breuit̃

Expanded text:
enim absum ab eo, quod putasti nihil me latere, ut enim absum ab eo, quod putasti nihil me latere, ut nihil in epistula tua legerim tristius, quia et apertissime falsum est et miror, quia hoc te latet, quod non solum in aliis innumerabilibus rebus multa me latent, sed etiam in ipsis sanctis scripturis multo nesciam plura, quam sciam. sed ideo spem in nomine Christi non infructuosam gero, quia non solum credidi deo meo in etiam expertus sum experiorque cotidie, quando quidem nullum mihi sacramentum aut aliquis sermo admodum  praecepta reperiam: Finis enim praecepti est caritas de corde puro et conscientia bona et fide non ficta, et: Plenitudo legis caritas. Itaque et tu, carissime, siue ista siue alia sic lege, sic disce, ut memineris uerissime dictum: per quam structura caritatis adsurgat, quae manet in aeternum, etiam cum scientia destruetur, quae ad finem caritatis adhibita multum est utilis, per se autem ipsa culo alarum domini dei nostri. sed ideo haec etsi breuiter
Abbreviated transcription (Latin):
creatura dĩ bona ẽ. et nichil abiciendum qd̾ cũ
gr̃arum actione ꝑcipit᷑. Sc̃ificatur enĩ ꝑ u̾bũ
dei et orationem. Et alio loco de his reb loquit᷑.
Omnia inqͥt munda mundis: immundis autẽ
et infidelib nichil ẽ mundũ. s polluta sunt
coꝵ et mens et conscientia. Tu ipse lege cetera.¬
et recita quib potes. ne inse irritam faciant
gr̃am di. qua in lib̾tate. uocati sumus. tͣm ne li¬
b̾tatẽ in occasionem assumant: et ideo iã nołt
refrenande carnis concupiscentiȩ causa aqͥbus¬
libet cibis temꝑare quiañ eis ꝑmittit᷑ suꝑsticio¬
se atq infidelit̾ facere. Hi uͦ quide paginis eũn¬
głicis sortes legunt. et si optandũ ẽ. ut hec potꝰ
faciant qm ad demonia consulenda cõcurrañ.
ria. et ad huius uitȩ uanitatẽ. ꝓpt̾ aliam uitam
loquentia oracula diuina uelle conu̾tere. Hec tͥ
satis cẽ ad ea quȩ. requisisti siñ putau̾is: nimis
ignoras. ec uires et occupationes meas. Lantum

Expanded text:
ona est et nihil abiciendum, quod cum gratiarum actione percipitur; sanctificatur enim per uerbum dei et orationem. et alio loco de his rebus loquitur: Omnia, inquit, munda mundis; inmundis autem et infidelibus nihil est mundum, sed polluta sunt eorum et mens et conscientia. tu ipse lege ceteraet recita, quibus potes. non in se inritam faciant gratiam dei, quia in libertate uocati sumus; tantum ne libertatem in occasionem carnis adsumant et ideo iam nolint refrenandae carnalis concupiscentiae causa a quibuslibet cibis temperare, quia non eis permittitur superstitiose atque infideliter facere. Hi uero, qui de paginis euangelicis sortes legunt, etsi optandum est, ut hoc potius faciant, quam ad daemonia consulenda concurrant, ria et ad uitae huius uanitatem propter aliam uitam loquentia oracula diuina uelle conuertere. Haec tibi satis esse ad ea, quae requisisti, si-non putaneris, nimis ignoras et uires et occupationes meas. tantum
Abbreviated transcription (Latin):
extendit᷑: ipsam tolerantiã significat. Unde longa¬
nimes dicunt᷑. qͥ tolerant. Profundũ autẽ qđ terre
infixum ẽ: secretũ sacram̃ti p̃figurat. Recordaris enĩ
nͥ fallor quȩ u̾ba apłs in ista designatione crucis ex¬
pediat ubi ait. in caritate radicati atq fundati:
titudo. et longitudo et altitudo et ꝑfundũ. Ea quȩ¬
in iula duo figurata sunt. Hec enim quȩ nc̃ agimꝰ.
tamqͣm clauis p̃ceptoꝵ ind̾i timore. confixis. sicut
scͥptum ẽ. confige clauis a timore tuo carnes meas.
in necessariis deputant᷑: ñ in eis quȩ ꝑse ipsa appe¬
tenda et concupiscenda fc̃. Unde illud optimum
se dicit concupiscere: dissolui et eẽ cum xp̃o. Ma¬
nere autẽ in carne: necessariũ dicit ꝓpt̾ uos. Qd̃
g ait cupio dissolui et esse cum xp̃o. inde incipit
requies quȩ non int̾rumpit᷑ resurrectione. s cĩari¬
ficatur. Que tam̃ nc̃ infide retinet᷑: qͥa iustus ex

Expanded text:
extenditur, ipsam tolerantiam significat, unde longaextenditur, ipsam tolerantiam significat, unde longanimes dicuntur, qui tolerant. profundum autem, quod terrae infixum est, secretum sacramenti praefigurat. recordaris enim, nisi fallor, quae uerba apostolica in ista designatione crucis expediam, ubi ait: In caritate titudo, et longitudo, et altitudo, et profundum divitin alio biduo figurata sunt. Haec enim quae nunc agimus, tanquam clavis praeceptorum in Dei timore confixi, sicut scriptum est, Confige clavis a timore tuo carnes meas , in necessariis deputantur, non in eis quae per seipsa appetenda et concupiscenda sunt. Unde illud optimum se dicit concupiscere, dissolvi, et esse cum Christo: manere autem in carne necessarium, inquit, propter vos . Quod ergo inquit, dissolvi, et esse cum Christo, inde incipit requies, quae non interrumpitur resurrectione, sed clarificatur; quae tamen nunc fide retinetur, quia justus ex
Abbreviated transcription (Latin):
alio loco. Scientes inquit qͥa uetꝰ homo nr̃ simul
crucifixus ẽ crucicum illo. ut euacuet᷑ corpꝰ peccati:
ut ultra ñ seruiam᷑ pecc̃o. Qmdiugͦ idagunt opera
nr̃a ut euacuet᷑ corpꝰ peccati. qͣmdiu ext̾ior homo
corrumpit᷑ ut int̾ior renouet᷑ de die. indiem. tẽpꝰ
ẽ crucis. Hec sunt etiam bona oꝑa quidẽ. tam̃ ad¬
huc laboriosa: quoꝵ merces requies ẽ. S ideo dicit᷑
spe gaudentes: ut cogitantes futurã requiẽ. cũ hy
nificat crucis latitudo. in tͣnsũso ligno uͥ figuntur
manꝰ. ꝑ manꝰ enimoꝑa intelligimꝰ. ꝑ latitudinẽ hy¬
laritate moꝑantis: quia tͥsticia facit angustias. Per
altitudinẽ autẽ cui caput adiungit᷑. expectatio re¬
tͥbitionis de sublimi iusticia di: qui reddet unicuiq
scdinoꝑa sua. His quidem qͥ scd̃m tolerantiã boni
oꝑis głam et honorem et incorruptionẽ: querenti¬
b uitã et̾nam. Itaq etiam longitudo qua totũ corpꝰ

Expanded text:
alio loco: Scientes, inquit, quia uetus homo noster simul alio loco: Scientes, inquit, quia uetus homo noster simul crucifixus est cruci cum illo, ut euacuetur corpus peccati, ut ultra non seruiamus peccato. quam diu ergo id agunt opera nostra, ut euacuetur corpus peccati, quam diu exterior homo corrumpitur, ut interior renouetur de die in diem, tempus est crucis. Haec sunt etiam bona opera quidem tamen adhuc laboriosa, quorum merces requies est. sed ideo dicitur: Spe gaitatem significat crucis latitudo in transverso ligno, ubi figuntur manus; per manus enim opus intelligitur; per latitudinem, hilaritas operantis, quia tristitia facit angaltitudinem autem cui caput adjungitur, exspectatio retributionis de sublimi justitia Dei, qui reddet unicuique secundum opera sua. His quidem qui secundum tolerantiam boni operis gloriam et honorem et incorruptionem quaerentibus uitam aeternam. itaque etiam longitudo, qua totum corpus
Abbreviated transcription (Latin):
brari. Ipsa etiam causa intelligit᷑. cur ad obser
uandum pascha ibi ouem occidere et eđe iubent᷑:
cum manifestissime passionẽ dñi p̃figuret. non
his ita p̃ceptum est: ut attendent occurrere
sabb̃m. Et cum in mense nouoꝵ ad t̾ciam lu¬
ne ebdomadem concurrere iubent᷑: ut eundẽ
qͦ diemdñs potius sua passione signaret. qui
etiam dñcum id ẽ octauum qui et pͥmus ẽ de¬
claratur᷑ aduenerat. Attendegͥ sacram̃tum tri¬
duum: crucifixi. sepulti. suscitati. Horum tͥum
qđ significat crux: in p̃senti agimꝰ uita. Quod
autẽ significat. sepultura et resurrectio: fide &
et sequere me. Cruciat᷑ autẽ caro. cũ mortificant᷑
m̃bͣ nr̃a suꝑ t̾ram fornicatio. immundicia luxura
auaricia: ⁊ cet̾a huiꝰmodi. quib dr. Si enĩ scđm
carnem uixeritis moriemini: si autẽ sp̃u carnis fa¬
cta mortificaueritis: uiuetis. Hinc etiã de se ipso
dicit. Mundus mͥ crucifixus ẽ: et ego mundo. Et

Expanded text:
brari. ipsa etiam causa intellegitur, cur obsbrari. ipsa etiam causa intellegitur, cur obsuandum pascha — ubi ouem occidere et edere iubentur, Cum manifestissime passionem domini figurat — non eis ita praeceptum est, ut attenderent occurrere sabbatum et cum mense nonorum ad tertiam lunae hebdomadem concurrere; ut eundem quoque diem dominus sua passione signaret, qui etiam dominicum, id est octauum, qui et primus est, declaraturus aduenerat. Attende igitur sacratissimum triduum crucifixi, sepulti, suscitati. horum trium quod significat crux, in praesenti agimus uita; quod autem significat sepultura et resurrectio, fide acet sequere me. cruciatur autem caro, cum mortificautur membra nostra super terram, fornicatio, immunditia., luxuria, auaritia carnem uixeritis, moriemini; si autem spiritu facta carnis mortificaueritis, uiuetis. hinc etiam de ipso dicit: Mundus mihi crucifixus est et ego mundo, et
Abbreviated transcription (Latin):
uegetant᷑. Talem quippe actionẽ significat dies
octauus qui et pͥmus: quiañ aufert illã reqͥem
s głificat. Non enim redit in corpore difficultaᷤᷤ
ex corpore: quia nec corruptio. Oportet enim cor¬
ruptibile hoc induere incorruptionẽ. ⁊ mortale
hoc induere immortalitẽ. Quappt̾ ante dñi re¬
surrectionẽ. qmuis sc̃os patres plenos sp̃u ppħico.
octaui sacramentum. nequaquam lateret᷑ quo
significaret᷑ resurrectio: nam et poctaua psalmꝰ
scribit᷑. et octauadie circũcidebant᷑ infantes:⁊
in eccłaste ad duoꝵ testam̃toꝵ significationem
dr. daillis septem et illis octo: reseruatum est
tam̃ et occultatũ et solum celebrandũ sabbatum
traditum ẽ. quiaerat antea requies mortuoꝵ. re¬
surrectio autẽ nulhiꝰ erat. qui resurgens a mortuiᷤ
ñ moreret᷑:. et mors ei ultra ñ dñaret᷑. At postqͣm
dominicus idẽ octauus qui ⁊ pͥmus inciꝑet cele¬

Expanded text:
uegetantur. talem quippe actionem significat dies uegetantur. talem quippe actionem significat dies octauus. qui et primus, quia non aufert illam requiem, sed glorificat. non enim redit cum corpore difficultas ei corpore, quia nec corruptio. oportet enim corruptibile hoc indui incorruptionem et mortale hoc indui. immortalitatem. quapropter ante domini resurrectionem quamuis sanctos patres plenos prophetico spiritu octaui sacramentum nequaquam lateret, quo significaretur resurrectio — nam et pro octauo psalmus scribitur et octauo die circumcidebantur infantes et in Ecclesiaste ad duorum testamentorum significationem dicitur: Illis septem et illis octo —, reseruatum est tamen et occultatum et solum celebrandum sabbatum traditum est, quia erat antea requies mortuorum, resurrectio autem nullius erat, qui resurgens a mortuis non moreretur et mors ei ultra non dominaretur, ut, postquam dominicus, id est octauus, qui et primus, inciperet cele