comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
re. Monent dilatare fimbrias. magni¬
ficare philaterias. extenuare faciem.
extendere orationẽ. ut uideat᷑ ab ho¬
minib. ut audiat᷑ a transeuntibus.
sermonẽ ad ppłm ꝓferre: in publico lacͥ¬
mas ꝓducere. Fauacit̾ quasi ad animas
lucrandas: ueracit̃ autẽ ad pecunias con¬
gregandas. In hunc modũ sepe pꝰ conci¬
lium querentiũ uana. agit᷑ odiosa colla¬
tio agentiũ iniqua: & loquentiũ ꝑuersa.
Sicq sepe dum int̾ne quietis secretiora
desero. dũ exceriora cogicanda deintꝰ exeo.
circumstant me subito talium cogitatio¬
nũ copiosa multitudo. Nec declinate li¬
cet confabulationes talium. tã iniquoꝵ
donec intr̃e in scuarium. & intelligam
in nouissimis eoꝵ. ꝓpt̾ hec et huiꝰmodi
ñ sedi cũ concilio uanitatis: & cũ iniqua
gerentib non introibo. Ausit enim ame
cum tali conuentu intrare atria dñi. absit
inqu̾a ut cũ ipsis ingrediar in locũ tab̃¬

Expanded text:
re, monent dilatare fimbrias, magnire, monent dilatare fimbrias, magnificare phylacteria, extenuare faciem, extendere orationem, ut videatur ab omnibus, ut audiatur a transeuntibus, sermonem ad populum proferre, in publico lacrymas producere, fallaciter quasi ad animas lucrandas, veraciter autem ad pecunias congregandas. In hunc modum saepe post concilium quaerentium vana agitur odiosa collatio agentium iniqua, et loquentium perversa. Sicque saepe, dum interne quietis secretiora desero, dum exteriora cogitanda de intus exeo, circumstat me subito talium cogitationum copiosa multitudo. Nec declinare licet confabulationes talium tam iniquorum, donec intrem in sanctuarium Dei, et intelligam in novissimis eorum. Propter haec, et hujusmodi non sedi cum concilio vanitatis, et cum iniqua gerentibus non introibo. Absit enim a me cum tali conventu intrare atria Domini; absit, inquam, ut cum ipsis ingrediar in locum tabe
Abbreviated transcription (Latin):
ueritas. Bonum est gͦ dñe ñ sedere cũ
concilio uanitatis. bõnũ nicħominuᷤ
ñ introire. s potius declinare consortia
iniquitatis. S si pͥus non uitet᷑ uani¬
tas: minime declinat᷑ iniquitas. Qui
enĩ seruit gulȩ: seruiat necesse ẽ aua¬
riciȩ. Quia qui amat delicias: optat
cicius habere pecunias. S si ad amorẽ
pecuniȩ animũ meũ semel appono. con¬
siliariis iniquis & iniqua agentib ciciꝰ
acquiesco: et eorũ consilia libent̃ recipio.
Ad sunt subito cogitationes prauȩ: as¬
surgunt affectiones ꝑuersȩ. Consulunt
accrescere census: querere redditus. Docẽt
excendere predia: erigere palatia. Mo¬
nent tributa regum ambire: munus¬
cula pauꝑum ñ despicere. Copulare
agrum ad agrũ. coniungere domũ ad
domũ. manus habere ad p̃dandum
porrectas. ad dandũ aliquid contractaᷤ.
omnia acciꝑe. nulla erogare. hospita¬
litatem ñ amare: elemosinas defrauda¬

Expanded text:
veritas. Bonum est ergo, Domine, non sedere cum veritas. Bonum est ergo, Domine, non sedere cum concilio vanitatis. Bonum nihilominus non introire, sed potius declinare consortia iniquitatis. Sed, si prius non vitetur vanitas, minime declinatur iniquitas. Qui enim servit gulae, serviat necesse est avaritiae. Quia qui amat delicias, optat citius habere pecunias. Sed si ad amorem pecuniae animum meum semel appono, consiliariis iniquis et iniqua gerentibus citius acquiesco, et eorum consilia libenter recipio Adsunt subito cogitationes pravae, assurgunt affectiones perversae, consulunt accrescere census, quaerere reditus, docent extendere praedia, erigere palatia, monent tributa regum ambire, munuscula pauperum non despicere, copulare agrum ad agrum, conjungere domum ad domum, manus habere ad praedandum porrectas, ad dandum aliquid contractas, omnia accipere, nulla erogare, hospitalitatem non amare, eleemosynas defrauda
Abbreviated transcription (Latin):
s inutilia & uana. qr conciliũ uani¬
tatis ẽ: & tocũ eoꝵ consiliũ de uanita¬
te est. Suadent sumere uinũ ꝓpt̾ sto¬
macũ. somnũ extendere ꝓp̃t cerebrum.
carnẽ fouere ne tabescat. corpꝰ recreare
ne deficiat. abstinentiam aliquantulũ
relaxare. quieti parumꝑ indulgere.
& in hunc modũ agit᷑ de cura corꝑis
cura suꝑflua. & de uauitate uentilat᷑¬
questio uana. & suꝑhuiꝰmodi inutili
negotio. consumit᷑ sepe dies incegra. sed
exꝑimenco mulco iam didici ñ credere
consilio uanitatis. & ob hoc maxime
ne apponerem cor ad consilia uana. ñ
sedi cũ concilio uanitatis. Quotiens eñi
uideo huiꝰmodi conuenire consiliari¬
os uanos ñ sedeo. nec quiesco. s mentẽ
excutio. nunc ad oꝑationem. nunc ad
orationẽ confugio. dicens. auerte oculo ᷤ
meo ᷤᷤ ne uideant uanitat̾e. emute lucẽ
tuam & ueritatem tuam. nec pͥus cesso
donec euanescat uanitas: & elucescat

Expanded text:
sed inutilia et vana; quia concilium vanised inutilia et vana; quia concilium vanitatis est, et totum eorum consilium de vanitate est. Suadent sumere vinum propter stomachum, somnum extendere propter cerebrum, carnem fovere ne tabescat, corpus recreare ne deficiat, abstinentiam aliquantum relaxare, quieti parumper indulgere, et in hunc modum agitur de cura corporis, cura superflua! et de vanitate ventilatquaestio vana, et super hujusmodi inutili negotio consumitur saepe dies integra. Sed experimento multo jam didici non credere consilio vanitatis, et ob hoc maxime, ne apponerem cor ad consilia vana, non sedi cum consilio vanitatis. Quoties enim video hujusmodi convenire consiliarios vanos, non sedeo, nec quiesco, sed mentem excutio; nunc ad operationem, nunc ad orationem confugio, dicens: Averte oculos meos ne videant vanitatem . Emitte lucem tuam, et veritatem tuam . Nec prius cesso donec evanescat vanitas, et elucescat
Abbreviated transcription (Latin):
tionem & quasi quand̾a sp̃aliũ morboꝵ
medicinã parat. illa ad eius contume¬
liam retorquere ñ trepidat. Quid queso
tam impiũ: quid a uera pietate tam ali¬
enum:: Suꝑbia uͦ dum dona sius me¬
ritis uel uirib arrogat. quantũ in se
est. glorificatoris głam euacuat. & hoc
ipsum qũa impium sit. quis digne de
tib non introibo. Malignitatẽ autem
amare ñ possum: & iccirco odiui ec¬
clesiam malignantiũ. faceri autem
oportet qđ uerum est. quia ueniunt
sepe ad mentẽ meam cogitationes in¬
numere. & surgunt affectiones multȩ.
& sollicitant me de cura corꝑis. et sug¬
gerunt multa de usib necessitatis. con¬
uenunt ibi quasi ad consulendum.
ueracit̃ autem ad decipiendum. & con¬
gregant᷑ consiliarii multi. et consiliato¬
res uani. imino deceptores ueri. con¬
gregant᷑ autẽ quasi in consiliũ unum.
& quasi ad querendũ consiliũ bonum
et dant᷑ in commune consilia multa.

Expanded text:
tionem, et quasi quemdam specialium morborum tionem, et quasi quemdam specialium morborum medicinam parat, illa ad ejus contumeliam retorquere non trepidat. Quid, quaeso, tam impium, quid a vera pietate tam alienum? Superbia vero, dum dona suis meritis vel viribus arrogat, quantum in se est, glorificantis gloriam evacuat; et hoc ipsum quam impium sit quis digne destibus non introibo. Malignitatem autem amare non possum, et idcirco odivi ecclesiam malignantium. Fateri autem oportet quod verum est, quia veniunt saepe ad mentem meam cogitationes innumerae, et surgunt affectiones multae, et sollicitant me de cura corporis, et suggerunt multa de usibus necessitatis. Conveniunt ibi quasi ad consulendum, veraciter autem ad decipiendum, et congregantur consiliarii multi et consiliatores vani, imo deceptores veri. Congregantur autem quasi in concilium unum, et quasi ad quaerendum consilium bonum, et dantur in commune consilia multa,
Abbreviated transcription (Latin):
in nature usus. suꝑfluos apparatus re¬
quirit. illa in luxus et risus. & iocos
ineptum animũ dissoluunt. Auari¬
cia iniquitatẽ accendit. dũ quȩ ab ac¬
tore uno omnib communia sunt.
in singularem ꝓprietatem redigit. Dũ
enim qd ab aliis sͥ ficri optat. Aliis
ipsa imꝓbe negat. contra ȩquitatem
peccat. Iracundia & inuidia malici¬
am generant: malignitatẽ infłamant.
Quia dum hec furit in lesione ꝓpria.
illa urit᷑ in felicitate aliena. utraq
maliciose agit. in eo qd̃ ꝓximi sui hec
inI malo hilarescit: illa in bono tabes¬
cit. Ex tristicia siue suꝑbia impietaᷤᷤ
succendit᷑: quȩ utraq imꝓbo ausu
diuinȩ bonitati derogare. conuincit᷑.
Nam accidia sepe contra di flagella
murmurat: suꝑbia uͦ quieqͥd de dei
dono accipit ad ꝓpͥam głam usurpat.
Tristicia enĩ dum a deo corripit᷑. non
conscientiam ꝓpͥam. s dĩ usticiã accu-¬
sare nitit᷑. quodq illi d̾s ad eius correc¬

Expanded text:
in naturae usus superfluos apparatus rein naturae usus superfluos apparatus requirit, illa in luxus, et risus, et jocos ineptum animum dissolvit. Avaritia iniquitatem accendit, dum quae ab auctore uno omnibus communia sunt in singularem proprietatem redigit. Dum enim quod ab aliis sibi fieri optat aliis ipsa improbe negat, contra aequitatem peccat. Iracundia et invidia malitiam generant, malignitatem inflammant. Quia dum haec furit in laesione propria, illa uritur in felicitate aliena. Utraque malitiose agit in eo quod proximi sui haec in malo hilarescit, illa in bono tabescit. Ex tristitia sive superbia impietas succenditur, quae utraque improbo ausu divinae bonitati derogare convincitur. Nam acedia saepe contra Dei flagella murmurat. Superbia vero quidquid de Dei dono accipit, ad propriam gloriam usurpat. Tristitia enim dum a Deo corripitur, non conscientiam propriam, sed Dei justitiam accusare nititur, quodque illi Deus ad ejus correc
Abbreviated transcription (Latin):
osum ẽ. totum hoc malignũ ẽ. & ic¬
circo mͥ placere non pot̃: quia cotum
malignitate plenum ẽ. Murmurare
blasphemare. iusta dĩ iuidicia rep̃hende¬
re. cor contra dm̃ in suꝑbiam erigere.
in dĩ donis ꝓpriam głam affectare. to¬
tum hoc impium ẽ. totũ hoc pium cor
reciꝑe non potest. quia totum hoc impi¬
etas est. & alit̾ sentire quã pium tã bonũ
ẽ. Contempnenda itaq uanitas. odien¬
da iniquitas. dampnanda malignitas:
execranda impictas. Uanitatẽ ꝑsuadet
amor nimiꝰ sui. iniquitatẽ subinfert
inordinatus amor mundi. malignita¬
tem generat odium ꝓximi. impietate
autem nutrit contemptꝰ dĩ. Curis si¬
quidẽ carnis incumbere uanum. in
mundi gła ceteros uelle p̃ire. iniquũi.
inimicicias in ꝓximos exercere mali¬
gnũ. contra creatorem suum suꝑbe in¬
solescere. impiũ. Gula & luxuria ua¬
nitatẽ sub gerunt. qr uanum ẽ qđ̃ que¬
runt. uanum ẽ qđ diligunt. qͥa hec

Expanded text:
osum est, totum hoc malignum est, et idosum est, totum hoc malignum est, et idcirco mihi placere non potest, quia totum malignitate plenum est. Murmurare, blasphemare, justa judicia Dei reprehendere, cor contra Deum in superbiam erigere, in Dei donis propriam gloriam affectare, totum hoc impium est, totum hoc pium cor recipere non potest, quia totum hoc impietas est. Et aliter sentire quam pium tam bonum est. Contemnenda itaque vanitas, odienda iniquitas, damnanda malignitas, exsecranda impietas. Vanitatem persuadet nimius amor sui, iniquitatem subinfert inordinatus amor mundi, malignitatem generat odium proximi. Impietatem autem nutrit contemptus Dei: curis siquidem carnis incumbere, vanum; in mundi gloria caeteros velle praeire, iniquum; inimicitias in proximos exercere, malignum; contra Creatorem suum superbe insolescere, impium. Gula et luxuria vanitatem suggerunt, quia vanum est quod quaerunt, vanum est quod diligunt; quia haec
Abbreviated transcription (Latin):
i: et .c. i.n. sedebo. Tria sunt quȩ odi¬
ui: quartũ autẽ deccstat᷑ anima mea.
Uanitas. iniquitas. malignitas. tͥa hec
ualde odibilia. impietatẽ uͦ quȩ in dm̃
ẽ omnino execrat᷑ anima mea. Inutiliˢ
uanitas. mala iniquitas. peior malig¬
nitas. pessima impietas. Uanitas con¬
temptibilis. iniquitas odibilis. malig¬
nitas abhominabilis: impietas dete¬
stabilis. Curam corꝑis nimiam hab̾e.
carnẽ in carnis desideriis fouere. cibo
uł somno nimis indulgere. ornatũ in
uestitu querere. totũ hoc uanitas est:
qͥa totum hoc uanum est. Sua auare
retinere. aliena auide querere. quȩ au¬
ctor omniũ omnib uoluit ẽe commu¬
nia. in pͥuatam potestatem redigere.
quȩ nob̾ ab aliis fieri uolumꝰ illis
nolle impendere. minime quidem
equũ est. quia totum hoc contra ȩ¬
quitatem ẽ: qr totũ hoc iniquitas
ẽ. Odiũi in corde retinere. ultionẽ
de inimicis querere. de inimici
ruina gaudere. in alienis bonis ex
inuidia tabescere. totum hoc malici¬

Expanded text:
is non sedebo. Tria sunt quae odivit, quartum detestatur anima mea, vanitas, iniquitas, malignitas: tria haec valde odibilia. Impietatem vero quae in Deum est, omnino exsecratur anima mea. Inutilis vanitas, mala iniquitas, pejor malignitas, pessima impietas. Vanitas contemptibilis, iniquitas odibilis, malignitas abominabilis, impietas detestabilis. Curam corporis nimiam habere, carnem in desideriis carnis fovere, cibo vel somno nimis indulgere, ornatum in vestitu quaerere, totum hoc vanitas est, quia totum hoc vanum est. Sua avare retinere, aliena avide quaerere, quae auctor omnium omnibus voluit esse communia in privatam potestatem redigere, quae nobis ab aliis fieri volumus illis nolle impendere, minime quidem aequum est, quia totum hoc contra aequitatem est, quia totum hoc iniquitas est. Odium in corde retinere, ultionem de inimicis quaerere, de inimici ruina gaudere, in alienis bonis ex invidia tabescere, totum hoc maliti
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓbrosa aliqua aut facmorosa
ogica pars philosophiae.
in rõnem disserendi. Erãma
t̾cx. litt̾a int̾p̃tat᷑ latine. inqͦ
dict᷑a ẽ gͣmatica. id ẽ. litt̾alis sci¬
entia. bittera ꝓpͥe ẽ figura q̃scr¬
ibitur. Elementũ sonꝰ quiꝓ
nunciat᷑. Cȩcerum hic large ac¬
cipienda ẽ. litt̾a. ut ⁊ uocem.
⁊ script᷑am intelligamus. Utr¬
umq enĩ ad gͦmmnaticã ꝑti¬
net. Quidam dicunt gͣmina¬
ticam non eẽ parte philoso¬
phiȩ.s quasi quoddã appen¬
ditiũ. ⁊ instrumentũ ad pħ¬
ilosophiam. De ratione au¬
tẽ disserendi boetius dicie
qd̃ ⁊ pars ẽẽ possit. ⁊ instru¬
mentum ad philosophiam
sicut. pes. manus. lingua.
oculi ⁊ cet̾a partes corporis
& instrum̃ta. Sammatica
simplicit̾ agit de uocib. id̃
ẽ scdm se. inuentionẽ. form¬
ationem. compositionẽ. inf¬
lexionẽ. ꝓlationem ⁊ cȩt̾a. ad
ꝓnunciationem tantũ ꝑti¬
nentia ꝑtracꝰtans. Ratio dis¬

Expanded text:
probrosa aliqua aut facinorosaprobrosa aliqua aut facinorosarta pars philosophiae; in rationem disserendi. Γράμμα Graece, littera interpretatur Latine, inde dicta est grammatica, id est litteralis scientia. Littera proprie est figura quae scribitur; elementum sonus qui pronuntiatur. Caeterum hic large accipienda est littera, ut et vocem et scripturam intelligamus utrumque enim ad grammaticam pertinet. Quidam dicunt grammaticam non esse partem philosophiae, sed quasi quoddam appendicium et instrumentum ad philosophiam. De ratione autem disserendi Boetius dicit: « Quod pars esse possit et instrumentum ad philosophiam, sicut pes manus, lingua, oculi, etc. partes sunt corporis et instrumenta, » Grammatica simpliciter agit de vocibus, id est secundum se inventionem et formationem, compositionem, inflectionem, prolationem, et caetera ad pronuntiationem tantum pertinentia pertractans. Ratio dis
Abbreviated transcription (Latin):
tinet. uirtus saporis ad me
dorũ. atheatro. uͥ ppłs ad
ludendũ conuenire solebat.
ñ qͥa in theatro tantũ ludus
fieret.s qͥa celebrior locus fu¬
erat cęt̾is. Fiebant autẽ ludi
alii in theatͥs. alii in gabulis
alii in gymnasiis. alii in am¬
phicircis. alii inharenis. alii
in conuiniis. alii infanis. In
theatro gesta recitabantur.
oreas ducebant. ⁊ saltabant.
In gymnasiis luctabantur.
In amphicircis cursu certab¬
ruum. In harenis ꝯugiles ex¬
ercebant᷑. In conuiuiis. rith¬
mis. ⁊ musicis instrumentis
et odis psallebant. et alea lud̃¬
bant. In fanis tempore sollem¬
pni đoꝵ laudes canebant. Lu¬
dos uͦ iccirco int̾ legitimas ac¬
tiones connumerabant. quia
temꝑato motu naturalis calor
nutritur. in corpore. et leticia
animus reparatur. Uel quod
magis uidet᷑. qͥa necẽ fuit po¬
pulũ aliquando ad ludendu
conuenire. uoluer̾ det̾mina¬
ta ẽẽ localudendi. ne indiu̾¬
soriis conuenticula facientes

Expanded text:
tinet; virtus saporis ad medtinet; virtus saporis ad meddorum a theatro quo populus ad ludendum convenire solebat, non quia in theatro tantum ludus fieret, sed quia celebrior locus fuerat caeteris. Fiebant autem ludi alii in theatris, alii in atriis, alii in gymnasiis, alii in amphicircis, alii in arenis, alii in conviviis, alii in fanis. In theatro gesta recitabantur, oreas ducebant et saltabant. In gymnasiis luctabantur. In amphicircis cursu certabruum. In arenis pugiles exercebantur. In conviviis, rhythmis et musicis instrumentis, et odis psallebant, et alea ludebant. In fanis tempore solemni deorum laudes canebant. Ludos vero idcirco inter legitimas actiones connumerabant, quod temperato motu naturalis calor nutritur in corpore; et laetitia ejus reparatur. Vel quod magis videtur, quia necesse fuit populum aliquando ad ludum convenire, voluerunt determinata esse loca ludendi, ne in diversoriis conventicula facientes,
Abbreviated transcription (Latin):
erint. infirmitatem. Acciden¬
tia animȩ ido dicunt᷑ occasiones
sanitatis uł infirmitatis. qͥa
aliq̃n uł cõmouent calorem
impetuose. ut ira. uł lenit̃.
ut delectationes. uł acchunt
& celant. aut impetuose ut
terror ⁊timor. aut leniter ut
angustia. & sunt quȩ cõmo¬
uent naturałe uͥtute intus
et extra. ut ẽ tͥsticia. Omns
oꝑatio medicinȩ. aut intus
fit aut extra. Intꝰ. ut ea q̃ ore
narib aurib siue ano intro¬
mittunt᷑. ut potiones. uomi
hendo sumunt᷑. foris. ut epiti¬
mata. cataplasmata. empla¬
stra. cirurgia. quȩ duplex
ẽ in carne. ut incidere. su̾te
urere.In osse: ut insolidare. et
iunct᷑urȩ reddere. Nec moue¬
at quemqͣm qđ cibũ ⁊ potũ
int̾ atcͥbuta medicinȩ annu¬
mero. quȩ suꝑuis uenationi
attͥbui. quia scdm diu̾sos respe¬
ctus hoc facꝰtũ ẽ. Uinũ namq
in botro agͥculturȩ ẽ. in peno
cellerarii. in gustii medicissi¬
milit̾ ciborum apparatꝰ. ad pi¬
strinũ. macellũ. coqͥnã per¬

Expanded text:
irmitatem. Accidentia animae ideo dicuntur occasio sanitatis vel infirmitatis, quia aliquando vel commovent calorem impetuose ut ira, vel leniter ut delectationes, vel attrahunt et celant; idque aut impetuose ut terror et timor, aut leniter ut angustia. Et sunt quae commovent naturalem virtutem intus et extra, ut est tristitia. Omnis operatio medicinae, aut intus fit, aut extra. Intus ut ea quae ore, naribus, auribus sive ano intromittuntur, ut potiones, vomitel attrahendo sumuntur. Foris ut epidimata, cataplasmata, emplastra. Chirurgia, quae duplex est in carne, ut incidere, suere, urere. In osse, ut solidare, et juncturae reddere. Nec moveat quampiam, quod cibum et potum inter attributa medicinae annumero, quae superius venationi attribui, quia secundum diversos respectus hoc factum est. Vinum quoque in botro agriculturae est; in penu, cellarii; in gustu, medici. Similiter ciborum apparatus ad pistrinum, macellum, coquinam per
Abbreviated transcription (Latin):
cidentalit᷑ ut c̃iuisia medones
yenatio gͥ continet omnia pis
rtes. occasiones. & oꝑatiõeᷤᷤ
Occasiones sex ft̃. Aer. motus.
& quies. inanitio. ⁊ repletio.ci¬
b ⁊ potꝰ. somnus ⁊ iugilie. et
accidentia ammȩ. quȩ ideo oc¬

Expanded text:
cidentaliter, ut cervisia, medones. cidentaliter, ut cervisia, medones. Venatio igitur continet omnia pistrtes, occasiones et operationes. Occasiones sex sunt: aer, motus et quies, inanitio et repletio; cibus et potus; somnus et vigiliae, et accidentia animae. Qnae ideo
Abbreviated transcription (Latin):
somum dicit᷑ quasi adiun cꝰtũ
pani. qͦd nos cibariũ dic̃e pos¬
sumus. Huius multa st̃ gen̾a.
carnes. capulmta. mulsa olera.
frucꝰtus. Carnes. alie st̃ asse aliȩ
frixe. aliȩ elire. aliȩ crude alie
salse. aliȩ dicunt᷑ succidia. lar¬
dum qͦ siue tarea. ꝑna uł peta¬
sunculꝰ axungia. aruina. ade¬
ps. Pulm̃ti item multa st̃ gn̾a.
lucaniȩ. farcimen. minutal. afr¬
ocum. mortisia. Salatie. ⁊ cet̾a
quȩcunq pͥnceps coquorum
excogitare potuit. Mulsahñt
lac. colostrũ. babdutã. butir̃.
caseũ. serum. Olerum ⁊ fructu¬
um nomina enumeret qͥ pot̾
Sapores. alii calidi st̃. alii fri¬
gidi. alii amari. alii dulces.
alii sicci. alii humidi. Potus.
alii tantũ st̃ pocus. id ẽ qͥ hu¬
meçctant tantũ ñ nutͥunt. ut
aqͣ alii pot᷑ ⁊ cibꝰ. id ẽ. qͥ hume¬
ct᷑ant ⁊ nutͥunt. ut uinũ. Rur¬
sũ qͥ cib st̃. alii nat᷑alit̾ st̃ cib
ut uinũ ⁊ c̃icera q̃libet. alii ac¬

Expanded text:
sonium dicitur quasi adjunctum sonium dicitur quasi adjunctum pani, quod nos cibarium dicere possumus. Hujus multa sunt genera. Carnes, pulmenta, mulsa, olera, fructus. Carnium, aliae sunt assae, aliae frixae, aliae elixae, aliae crudae, aliae salsae. Aliae dicuntur succidia: Lardum quoque sive taxea; perna vel petasunculus; axungia, arvina, sepum, adeps. Pulmenti item sunt genera, lucanicae farcimen, minutal, afrotum, mortisia, galantiae, et caetera quaecunque princeps cocorum excogitare potuit. Mulsa habent lac, colostrum, babdutam, bu t yrum, caseum, serum. Olerum et fructuum nomina annumerare quis potest? Saporum alii calidi sunt; alii frigidi, alii amari, alii dulces, alii sicci, alii humidi. Potuum alii tantum sunt potus, id est qui humectant tantum, non nutriunt, ut aqua; alii potus et cibus, id ectant et nutriunt, ut vinum. Rursus qui cibus sunt, alii naturaliter sunt cibus, ut vinum et sicera quaelibet, alii ac
Abbreviated transcription (Latin):
cesqua. floridũ. ut horti & ro¬
enatio diuidit᷑ in ferinã.
aucupiũ. ⁊ piscaturã. ferina
multis modis exercet᷑. recib pe¬
dicis. laqueis. p̃cipitiis. arcu. ia¬
culis. cuspide. indagine. penn¬
arũ odore. canib accipitribus.
aucupiũ fit laqueis. pedicis. re¬
tib arcu. uisco. hamo. Piscat᷑a
sit sagenis retib gurgustiis.ha¬
mis. iaculis. ad hanc dusciplinã
ꝑtinz omniũ ciboꝵ. sapoꝵ ⁊ po¬
tuũ apparatus. nomen camen
accepit ab una parte sua. quia
antiquitꝰ plus uenatione ues¬
ci solebant. Sicut adhuc in qͥbꝰ¬
dam regionib ubi rarissimus¬
usus panis ẽ. carnem ꝓ cibo. et
mulsũ uł aquam ꝓ potu hñt.
sibus in duo diuiditur. in pane
⁊ obsoniũ. Panis. dictus est uł
quasi ponis. qͥa omnib mensis
apponit᷑. uł a greco pan. quod
est om̃e qͥa nullũ cominuium
is multa sunt genera. azimuᷤ.
ferm̃tatus. subcinericiꝰ. rubi¬
gus.spongia. placenta.cliba¬
lum. Simila. ⁊ cȩt̾a multa. Ob¬

Expanded text:
tesqua. Floridum, ut horti, roVenatio dividitur in ferinam, aucupium, et piscaturam. Ferina multis modis exercetur. Retibus, pedicis, laqueis, praecipitiis, arcu, jaculis, cuspide, indagine, pennarum odore, canibus, accipitribus. Aucupium fit laqueis, pedicis, retibus, arcu, visco, hamo. Piscatura fit sagenis, retibus, gurgustiis hamis, jaculis. Ad hanc disciplinam pertinet omnium ciborum, saporum et potuum apparatus. Nomen tamen accepit ab una parte sui, quia antiquitus plus venaticis vesci solebant, sicut adhuc in quibusdam regionibus ubi rarissimus panis est, carnem pro cibo, et mulsum vel aquam pro potu habent. Cibus in duo dividitur: in panem et obsonium. Panis dictus est, vel quasi ponis, quia omnibus mensis apponitur, vel a graeco πᾶν, quod est omne, quia nullum convivium is multa sunt genera; azymus, fermentatus, subcinericius, rubigus, spongia, placenta, clibalum, simila, et caetera multa. Ob
Abbreviated transcription (Latin):
discernunt᷑. qͥa ꝑ eas ñ scdm
hoc quodͥ sp̃es componunt.
s scdm hoc qđ partes sunt
generis significant᷑ Grãmati¬
ca ẽ scientia loquendi sine ui-¬
cio. Dialectica disputatio acu¬
ta. uerum a falso diftingueñ.
Rethorica est disciplina ad
ꝑsuadendũ quȩq idonea.

Expanded text:
discernuntur; quia per eas non secundum discernuntur; quia per eas non secundum hoc quod species componunt, sed secundum hoc quod partes sunt generis, significantur. Grammatica est scientia loquendi sine vitio. Dialectica disputatio acuta, verum a falso distinguens. Rhetorica est disciplina, ad persuadendum quaeque idonea.
Abbreviated transcription (Latin):
o. pars sit philosophie diuisi¬
ua. Est tamen ꝓrsus om̃is sci¬
entia. siue disciplina. siuequȩ¬
uba cognitio. pars philosop¬
hiȩ. uł diuisnia uł integralis.
Disciplina autem est scienti¬
a. quȩ absolutũ finem hab
in quo ꝓpositũ artis ꝑfecte ex¬
plicatur. quod scientiȩ inue¬
niendi uł iudicandi ñ conue¬
nit. qͥa neutra ꝑse absoluta ẽ.
et ideo disciplina dici ñ posft̃
s paites disciplinȩ .i. disertiuȩ
Rursum queritur si inuentis
tes dialecticȩ ⁊ rethorice. quod
inconueniens uidetur. ut duo
opposita genera eisdem ꝓrsus
consticuant᷑ partib Dici gͦ po¬
test has duas uoces equiuocã
essȩ ad partes dialecticȩ ⁊ tech¬
oricȩ. Uel qͦd fortassis melius
est. dicamus inuentionem:⁊
iudicium. ꝓpͥe partes ẽẽ dĩserti¬
ue. ⁊ subhis uocib uniuocari.
In inferiorib tamen huiusge¬
neris quibusdam ꝓpͥetatibus
ase muicem differre. quȩ tn
differentiȩ ꝑ has uoces non

Expanded text:
o, pars sit philosophiae divisio, pars sit philosophiae divisiva. Est tamen prorsus omnis scientia, sive disciplina, sive quaelibet cognitio pars philosophiae, vel divisiva, vel integralis; disciplina autem est scientia, quae absolutum finem habet, in quo propositum artis perfecte explicatur, quod scientiae inveniendi vel judicandi non convenit; quia neutra per se absoluta est, et ideo disciplina dici non possunt, sed partes disciplinae, id est dissertivae, Rursum quaeritur utrum inventio int dialecticae et rhetoricae; quod inconveniens videtur, ut duo opposita genera eisdem prorsus constituantur partibus. Dici ergo potest has duas voces aequivocas esse ad partes dialecticae et rhetoricae, vel quod fortassis melius est dicamus inventionem et judicium proprie partes esse dissertivae et sub his vocibus univocari. In inferioribus tamen hujus generis quibusdam proprietatibus se differre, quae tamen differentiae per has voces non
Abbreviated transcription (Latin):
integralis ⁊ diuisiua pars eiꝰ¬
dem generis.Sicq philoso¬
phia ñoẽm sciẽtiã ꝯtinere u¬
detur. S sciendum qđ scieu¬
tia duob modis accipisolet.
.i. pro aliqua disciplinarum
sicut cũ dico dialecꝰticam ẽẽ
scientiã .i. artem uł discipli¬
nam.⁊ ꝓ qualib& cognitiõe
sicut cum dico scientiam ha¬
bere eum qui scit aliqͥd. Uer¬
bi gr̃a.Si scio dialecticam sci¬
entiam habeo. ⁊ si scio natare
scientiam habeo. & si scio socͣ¬
tem ẽẽ sophronici filium. sci¬
entiam habeo. et uniu̾s aliter
om̃is qui aliquid scit. potest
dici scientiam habere. Sedt̃n
aliud ẽ cum dico dialecticaẽ
scientia.i. ars. uł disciplina.
atq aliud cum dico scire qđ
socrates est sophromci filius
est scientia. id. ẽ cognitio. Deo
nini scientia quȩ ẽ ars uł disci¬
plina. uerum ẽ dicere. qđ sit
pars philosophiȩ diuisiua. nõ
autẽ uniu̾salit̾ dici potest. qđ
omnis scientia quȩ ẽ cogniti¬

Expanded text:
integralis et divisiva pars ejuintegralis et divisiva pars ejusdem generis. Sicque philosophia non omnem scientiam continere videtur. Sed sciendum quod scientia duobus modis accipi solet, id est pro aliqua disciplinarum, sicut, cum dico dialecticam esse scientiam, id est artem vel disciplinam; et pro qualibet cognitione, sicut cum dico scientiam habere eum qui scit aliquid. Verbi gratia: Si scio dialecticam, scientiam habeo, et si scio notare, scientiam habeo; et si scio Socratem esse Sophronici filium, scientiam habeo. Et universaliter omnis qui aliquid scit, potest dici scientiam habere. Sed tamen aliud, est cum dico: dialectica scientia, id est ars vel disciplina; atque aliud cum dico: scire quod Socrates est Sophronici filius est scientia, id est cognitio. De omni scientia quae est ars vel disciplina, verum est dicere quod sit pars philosophiae divisiva; non autem universaliter dici potest, quod omnis scientia, quae est cogniti
Abbreviated transcription (Latin):
argumentis.⁊ ꝑtinz adphilo¬
sophos. Probabilis ꝑtinetad
dialecticos.⁊ ad rechores. So¬
phistica. ad sophistas ⁊ cauil¬
latores. ꝓbabilis diuidit᷑ in di¬
alecꝰticam. ⁊ rechoricam. qua¬
rum utraq integrales partes
hab& inuentionem ⁊ iudici¬
um. Quia enim ipsum genꝰ.
id. ẽ. disertiuam integraliter
constituunt. necesse est ut in
compositione omnium speci¬
erum eius simul inueniant᷑.
Inuentio ẽ quȩ docet inueni¬
re argumenta. ⁊ constituere
argumentationes. Scientia
rudicandi. quȩ de utroq ui¬
dicare docet. Queri potest si
inuentio ⁊ iudiciũ sub philoso¬
phia contineant᷑. Uident᷑ eñĩ
neq sub theorica. neq sub pra¬
cꝰtica. neq sub mechanica. ne¬
q sub logica de qua magisui¬
deret᷑ contineri. Sub logica ñ
continentur. quia neq ꝑ grã¬
maticã. neq ꝑ dĩsertiuiam᷑ ꝑ
disertiuã non continent᷑. cum
integralit eam consticuant.
nulla autem resẽe possit siml

Expanded text:
argumentis, et pertinet ad philoargumentis, et pertinet ad philosophos. Probabilis pertinet ad dialecticos et ad rhetores. Sophistica ad sophistas et cavillatores. Probabilis dividitur in dialecticam et rhetoricam, quarum utraque integrales habet partes inventionem et judicium. Quia enim ipsum genus, id est artem dissertivam, integraliter constituunt, necesse est ut in compositione omnium specierum ejus simul inveniatur. Inventio est quae docet invenire argumenta et constituere argumentationes. Scientia judicandi, quae de utroque judicare docet. Quaeri potest, utrum inventio et judicium sub philosophia contineantur. Videtur enim neque sub theorica, neque, sub practica, neque sub mechanica, neque sub logica de qua magis videretur contineri. Sub logica non continetur, quia neque per grammaticam, neque per dissertivam. Per dissertivam non continentur, cum integraliter eam constituant; nulla autem res esse possit simul
Abbreviated transcription (Latin):
ca diuidit᷑. in nomen. uerbũ.
participiũ. ꝓnomen. ad u̾biũ.
s̃positionem. comunctionem.
int̾iectionem. Uocem arcicula¬
tam. litt̾am. syllabam. pedes ac¬
centꝰ. posituras. notas. ortogra¬
phiam. analogiam echimolo¬
giam. Elosas. differentias. bar¬
barismum. soloescismũ. uicia.
mecaplasma. scemata. tropos.
ꝓsas. metra. fabulas. hystorias.
Quoꝵ iccirco expositionem
tnͣseo. qͥa ⁊ plixior eẽt quã huiꝰ
scedulȩ breuitas expetat.⁊ qͥa
etiam in hoc opusculo diuisi¬
ones tantũ rerum.⁊ nomina
inuestigare ꝓposui. ut tantũ¬
mͦ quoddam pͥncipiũ doctri¬
nȩ lectori condet᷑. Qui aut̃ẽ¬
hȩc scire desid̾at. legat dona¬
tum. Seruiũ. pͥscianũ de accen¬
b uirgilii. ⁊ barbarisiũ. ⁊ ysi¬
dorum echimologiarum. De
Iatio ratione disserendi.
disserendi integrales par¬
tes habet inuentionẽ ⁊ iudi¬
ciũ. Diuisiuas uͦ. demonstrati¬
onem. ꝓbabilem. Sophisticã
Demonstratio ẽ in necessariis

Expanded text:
nomen, verbum, participium, pronomen, adverbium, praepositionem, conjunctionem et interjectionem; in vocem articulatam, litteram, syllabam, pedes, accentus, posituras, notas, orthographiam, analogiam, etymologiam, glossas, differentias, barbarismum, soloecismum, vitia, metaplasmas, schemata, tropos, prosas, metra, fabulas, historias. Quorum idcirco expositionem transeo, quia prolixior esset quam hujus schedulae brevitas expetat, et quia etiam in hoc opusculo, divisiones tantum rerum et nomina investigare proposui, ut tantummodo quoddam principium doctrinae lectori conderetur. Qui autem scire desiderat, legat Donatum, Servium, Priscianum de accenbus Virgilii, et Barbarismum, ris etymologiarum. CAP. XXXI, De ratione disserendi. Ratio disserendi integrales partes habet, inventionem et judicium; divisivas vero, demonstrationem, probabilem, sophisticam. Demonstratio est in necessariis
Abbreviated transcription (Latin):
singularib. pͥuata patͥbꝰfamili¬
as. p̾olitica rectorib urbiũ. Prac¬
tica actualis dicit᷑. eo qđ res ꝓpo¬
sitas oꝑationib siis explicet.
di honestus appetit᷑. & instituta
aduͥtutẽ tendentia p̃parantur.
Dispensatiua dr. cũ domestica
rũ rerum sapient᷑ ordo dispo¬
nit᷑. Ciuilis dicit᷑ ꝑ quã totius
ciuitatis utilitas amministrat᷑.¬

Expanded text:
singularibus, privata patribusfamilisingularibus, privata patribusfamilias, politica rectoribus urbium. Practica actualis dicitur, eo quod res propositas operationibus suis explicet. os honestus appetitur et instituta ad virtutem tendentia praeparantur. Disrum rerum sapienter ordo dispositus. Ciuilis dicitur, per quam totius ciuitatis amministrat
Abbreviated transcription (Latin):
ter. In echicã. equonomicã. ⁊ po¬
litaria. ethica. ⁊ moralis. Una ru
rsũ pͥuata. eqͦnomi ca. ⁊ dispen¬
satiua. Eademq publica. p oliti¬
ca. atq cnulis. E qͦnomus in t̃p̃ta¬
tur dispensator. inde eqͦno mica
dicta ẽ dispensatiua. Polis. g̾ce.
latine ciuitas dicit᷑ inde polici¬
ca dicta ẽ. id .ẽ. cuulis. Qñ echicã
partẽ constituimꝰ practice. ftͥcte
accipienda ẽ ethica inmoribu
niꝰcuiꝰq ꝑsonȩ. et ẽ eadem quae
solitaria. Solitaria gͥ ẽ q̃ sin cu¬
ram gerens. cunctis sese erigit
exornat. augetq uͥtutib ncħ
inuita admittens quoñ gaude¬
at. nicħ faciens penitendũ. Pri¬
uata ẽ. q̃ familiaris officiũ medi¬
ocri componens dispositione
distribuit. Publica ẽ. q̃ reipub¬
licȩ curã suscipiens cunctorum
saluti sue ꝓuidentiae sollertia
⁊ iusticiȩ libra. ⁊ fortitudinisst¬
abilitate ⁊ temꝑantiȩ patienti¬
a medet᷑. Solitaria gͥ conuenit

Expanded text:
tur in tur in solitaria, ethica, moralis; eadem est privata, oeconomica, dispensativa. Eademque publica, politica, atque civilis. Oeconomus interpretatur dispensator. Inde oeconomica dicta est dispensativa. Πόλις Graece, Latine civitas dicitur, inde politica dicta est, id est civilis. Quando ethicam partem constituimus practicae, stricte accipienda est ethica in moribus uniuscujusque personae, et est eadem quae solitaria. Solitaria igitur est quae sui curam gerens cunctis sese erigit, exornat augetque virtutibus, nihil in vita admittens, quo non gaudeat, nihilque faciens poenitendum. Privata est, quae rei familiaris officium mediocri componens dispositione distribuit. Publica est, quae reipublicae curam suscipiens cunctorum saluti suae providentiae solertia, et justitiae libra, et fortitudinis stabilitate, et temperantiae patientia medetur. Solitaria igitur convenit
Abbreviated transcription (Latin):
Uel alit̾.Theorica diuidit᷑ in in¬
tellectibilem. intelligibilẽ ⁊ na¬
turalem. Uł alit̾. Theorica diudi¬
tͦ in diuinalem. indoctrinalem.
et philologiam. Eadem ẽ gͥ che
lis Eadem mathematica intelli¬
gibilis & doct᷑nalis. Nademq ph¬
isica philologia ⁊ naturalis. Surł
qui has tres cheoricȩ partes mis¬
tice quodã palladis nomine q̃
dea sapientiȩ fingit᷑ eẽ. signifi¬
cari putant. dicitur ei ñ tritona
nominaumꝰ & animaꝵ quã in¬
telligibilem diximꝰ. ⁊ corpoꝵ qͣm
naturalem appellauimꝰ. & meri¬
to ab his tͥb tantũ sapientia uo¬
cabulũ sumit. qͥa licet tres reli¬
quas. id ẽ. ethicã. mechanicã. lo¬
gicã congrue ad sapientiã refer¬
re possimus. exp̃ssius tñ logicã¬
ꝓpt̾̃ uoces eloquentiã. mecha¬
nicã ⁊echicã ꝓpt̾ circũspectionẽ
moꝵ ⁊ oꝑm. prudentiã siue scien¬
tiam appellamus. solam autem
theoricam ꝓpt̾ speculationẽ ue¬
ritatis rerũ saprentiã nomina¬

Expanded text:
ditur in intellectibilem, et intelligibilem, et naturalem; vel aliter: Theorica dividitur in divinalem; et doctrinalem, et philologiam. Eadem est igiturlis. Eadem mathematica, intelligibilis et doctrinalis. Eademque physica, philologia, et naturalis. Sunt qui has tres theoricae partes mystice quodam Palladis nomine, quae dea sapientiae fingitur esse, significari putant. Dicitur enim tritonia,nominavimus, et animarum: quam intelligibilem diximus, et corporum quam naturalem appellamus. Et ab his tribus tamen sapientia vocabulum sumit: quia licet tres reliquas, id est ethicam, mechanicam, logicam congrue ad sapientiam referre possimus, expressius tcis eloquentiam: mechanicam, et ethicam propter circumspectionem morum, et operum prudentiam sive scientiam appellamus: solam autem theoricam propter speculationem veritatis rerum sapientiam nomina
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ cementarios. ⁊ in carpentari¬
am. quȩ ad carpentarios ⁊ lig¬
narios ꝑtinz. aliosq huiꝰ modi
utusq artifices. in dolabris.
⁊ securib lima ⁊ asciculo. serra
⁊ terebro. runcinis. artauis.⁊
rulla. examussi. polientes. do

Expanded text:
et coementarios; et in carpentariet coementarios; et in carpentariam, quae ad carpentarios et tignarios pertinet, aliosque hujusmodi utriusque artifices, in dolabris et securibus, lima et asciculo, serra et terebra, runcinis, artavis, trulla, examussi, polientes, do
Abbreviated transcription (Latin):
Stramina qͦ ex qͥb galeros et
sportulas terere solent hoĩes ħ
oĩa studia ad lanificiũ pertinẽt
quelib&e instrum̃ta dicuntur
sicut dicimus arma belli. arm¬
a naius. id ẽ. instrum̃ta belli. ⁊
nauis. Cȩterũ ꝓpͥe arma sunt.
quib tegim᷑. ut scutũ torax.
galea. uel quib ꝑcutimus ut
gladius. bipennis sarisa. Tela
autẽ st̃ qͥb iaculari possumu̾
ut hasta. Sagicta. Dicta autem
arma ab armo. id. ẽ brachio. qͥ¬
a brachiũ muniunt. qͦd icꝰtib
opponere solemus.Tela autem
dicunt᷑ a greco telon. id ẽ lon¬
gũ. eo qđ longa sint huiꝰmõi
unde ⁊ ꝓcelare io. ẽ. ꝓlongare
rando utat᷑. quantũ qđ de pre¬
lacenti alicuiꝰ massȩ mat̾ia ali¬
qͦd ut ita dicã instrum̃tum
efficiat. Ad hanc om̃is materi¬
a lapidũ. lignoꝵ. metallorũ.
harenaꝵ. argillaꝵ ꝑtinet hec
duas hab⁊ sp̃es. architectonicã
⁊ fabriłe. Architectonica diuidi¬
t᷑. incem̃tariã quȩ ad latomo

Expanded text:
Stramina quoque ex quibus galeros et Stramina quoque ex quibus galeros et sportellas texere solent homines: haec omnia studia ad lanificium pertinent.quaelibet instrumenta dicuntur; sicut dicimus, arma belli, arma navis, id est instrumenta belli et navis. Caeterum proprie arma sunt quibus tegimur, ut scutum, thorax, galea, vel quibus percutimus, ut gladius bipennis, sarissa. Tela autem sunt quibus jaculari possumus, ut hasta, sagitta. Dicta autem arma ab armo, id est brachio, quia brachium muniunt, quod ictibus opponere solemus. Tela autem dicuntur a Graeco telon, id est longum, eo quod longa sint hujusmodi, inde et protelare, id est prolongare rando utatur, quam quod de praejacenti alicujus massae materia aliquod, ut ita dicam, instrumentum efficiat. Ad hanc omnis materia lapidum, lignorum, metallorum, arenarum, argillarum pertinet. Haec duas habet species, architectonicam et fabrilem. Architectonica dividitur in coementariam, quae ad latomos
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa de oꝑe artificis agunt. qͦd
anatura formã mutuat᷑. sicut
aliȩ septem lib̾ales appellatȩ sũt
uł qͥa libos. id. ẽ. expeditos ⁊ exer¬
citatos animos reqͥrunt. quia
subtilit̾ de causis rerũ disputait
uł qͥa libi cantũ antiqͥtus. id est
nobiles meis stude consueuera¬
nt. plebeiuͦ ⁊ ignobiliũ filii in
mechanicis ꝓpt̾ ꝑitiam oꝑandi.
In qͦ magna pͥscoꝵ apparet dili¬
gentia. q nil ĩtemptatũ linque¬
re uoluert. s oĩa sub c̾tis regłis
⁊ p̃ceptis stͥngere. Mechanica ẽ
quendi genera. quȩ fiunt ac¬
u.manu. fuso. subula. gugillo
pectine. alibro. calamistro. chi¬
lindro. siue aliis qͥbuslib inst¬
rumentis. exquacũq lini uel
lanȩ mat̾ia. ⁊ om̃i genere pelli¬
um erasarũ uł pilos habentiũ
canabis qͦ uł suberis. uincoꝵ
piloꝵ. floccoꝵ. aut alia qͣlib&
re huiꝰcemodi. quȩ in usũ uesti
goꝵ. Sagmatũ. substratoriorũ
daꝵ. cassiũ. funiũ. redigi pot̃.

Expanded text:
quia de opere artificis agunt quod quia de opere artificis agunt quod a natura formam mutuatur. Sicut aliae septem liberales appellatae sunt; vel quia liberos, id est, expeditos et exercitatos animos requirunt, quia subtiliter de causis rerum disputant; vel quia liberi tantum antiquitus, id est, nobiles in eis studere consueverant: plebei vero et ignobilium filii in mechanicis propter peritiam operandi. In quo priscorum apparet diligentia, qui nihil intentatum linquere voluerunt; sed omnia sub certis regulis et praeceptis stringere. Mechanica est quendi genera, quae fiunt manu, acu, fuso, subula, girgillo, pectine, alibro, calamistro, chilindro, sive aliis quibuslibet instrumentis: ex quacunque lini vel lanae materia, et omni genere pellium erasarum vel pilos habentium, canabis quoque vel suberis juncorum, pilorum, floccorum, aut alia qualibet re hujusmodi, quae in usum vestgorum, saginarum, substratoriorum, elarum, cassium, funium, redigi potest.
Abbreviated transcription (Latin):
nagationẽ. agͥcult᷑am. uenati¬
onem. medicina. teatricã. Ex
quib tres ad extͥnsecus uestim̃¬
tũ naturae ꝑtinent. qͦ se ipsa
natura ab incommodis ꝓcegit
Quatuor ad intͥnsecꝰ. quo seal¬
endo ⁊ fouendo nutrit ad simi¬
litudiñẽ qͥdem tͥuii ⁊ qͣdrunii
qͥatͥuiũ de uocib quȩ extͥnsecũ
st̃. ⁊ quadruuiũ de intellec̾tibꝰ
qui intͥnsecꝰ conceptisunt ꝑtra¬
ctat. Heȩ st̃ septẽ ancillȩ quas
mercurius a philologia in do¬
tem accepit. qͥa nimirũ eloq̃n¬
tiae cui iuncta fuerit sapien¬
tia. om̃is humana actio seruit.
sicut tulliꝰ in libro rechoricoꝵ
de studio eloquentiȩ dicit. ħ
tuta. hoc honesta. ħ illustriᷤ. ħ
eodem uita iocunda fiat. Nam
hinc ad rempublicam plurima
cõmoda ueniunt. Si modatrix
omniũ p̃sto ẽ sapientia. Hincad
eos qͥ ipsam adepti st̃.laus ho¬
nos. dignitas confluit. Hinc
amicis quoq eoꝵ certissimũ ⁊ tu¬
tissimũ p̃sidiũ ẽ. Heȩ mechani¬
cȩ appellant᷑ id.ẽ. adulterme:

Expanded text:
am, venationem, medicinam, theatricam. Ex quibus tres ad extrinsecum vestimentum naturae pertinent, quo seipsa natura ab incommodis protegit, quatuor ad intrinsecum, quo se alendo et fovendo nutrit, ad similitudinem quidem trivii et quadrivii; quia trivium de vocibus quae extrinsecus sunt, et quadrivium de intellectibus qui intrinsecus concepti sunt pertractat. Hae sunt septem ancillae quas Mercurius a philologia in dotem accepit; quia nimirum eloquentiae cui juncta fuerit sapientia, omnis humana actio servit, sicut Tullius in libro Rhetoricorum de studio eloquentiae dicit: haec tuta, haec honesta, haec illustris, haec eadem vita jucunda fit. Nam hinc ad rempublicam plurima commoda veniunt, si moderatrix omnium praesto est sapientia. Hinc ad eos qui ipsam adepti sunt, laus, honos, dignitas, confluit. Hinc amicis quoque eorum certissimum, tutissimumque praesidium est. Hae mechanicae appellantur, id est adulterinae:
Abbreviated transcription (Latin):
speculatiomi oꝑam doe. nec̃e fu¬
it. ut ñinactib rerũ uͥ fallarex¬
ꝑimentũ ẽ. s in sola rõne ubimn¬
concussa ueritas manet. suã con¬
sicłationẽ ponent. deinde ipsa
rõne petua adexꝑientiã rerũ
descendent.postqͣm gͥ demon¬
strauimꝰ quomͣ diuisio theoricȩ
quã ponit boetius sugior con

Expanded text:
m det: necesse fuit, ut non in actibus rerum ubi fallax experimentum est; sed in sola ratione, ubi inconcussa veritas manet suam considerationem ponerent, deinde ipsa ratione praevia, ad experientiam rerum descenderent. Postquam igitur demonstravimus quomodo divisio theoricae quam po
Abbreviated transcription (Latin):
gica. sp̃es ⁊ genera rerũ Mathe¬
matre autẽ ꝓpͥũ ẽ. actus confusoᷤ
inconfuse ꝑ rationẽ attendere.
Uerbi gr̃a. In actu rerũ ñ inueni¬
tur linea sine suꝑficie ⁊ solidita¬
te. nullũ enĩ corpꝰ sic solũmodo
longũ ẽ. ut latitudine uł altitu¬
dine careat. s in om̃i corpore hȩc
tria simul st̃. ratiotñ attendit. si¬
ne suꝑficie ⁊ crassitudine lineam
pure ꝑse. qͦd ẽ mathematicũ. nõ
qͥa inre ita sit uł ẽẽ possit. s quia
rõ sepe ac̾tus rerũ consid̾at ñ ut
sunt. s sicut eẽ possunt. ñ inses
qͣntũ ad ipsã rõnẽ. idẽ. ut ratio
pat̾et᷑ ẽẽ. Scd̾m quã consid̾ationẽ
dictũ ẽ. continuã qͣntitatẽ in i¬
finita decresc̾e. ⁊ discretã crescere
in infinitũ. Talis ẽ enĩ uiuacitas
rationis. ut om̃e longũ in long¬
a cdiuidat. latũ in lata. ⁊ cet̾a. ut¬
q ipsi rõni nicħ carens int̾iral

Expanded text:
gica species et genera rerum. Mathegica species et genera rerum. Mathematicae autem proprium est, actus confusos inconfuse per rationem attendere: verbi gratia, in actu rerum non invenitur linea sine superficie et soliditate nullum enim corpus sic solummodo longum est, ut latitudine vel altitudine careat; sed in omni corpore haec tria simul sunt: ratio tamen attendit sine superficie et crassitudine lineam pure per se: quod est mathematicum, non quia in re ita vel sit, vel esse possit; sed quia ratio saepe actus rerum considerat, non ut sunt, sed sicut esse possunt; non in se, sed quantum ad ipsam rationem, id est, ut ratio pateretur esse. Secundum quam considerationem dictum est continuam quantitatem in infinita decrescere, et discretam crescere in infinitum. Talis est enim vivacitas rationis ut omne longum in longa dividat, latum in lata, et caetera: utque ipsi rationi nihil carens inter
Abbreviated transcription (Latin):
suis ⁊ effec̾tus a causis siuis in¬
uestigando considat. unde tre
q feraꝵ. om̃e genꝰ fruticũ. lapid
p̃tat᷑. unde etiã in suꝑiori diuisi¬
one rethͤoricȩ phisicã nat᷑alẽ boe¬
tius nominauit. Hec etrã phisio¬
logia dicit᷑. id. ẽ sermo de natu¬
ris disserens. qͦd ad eande causã
spectat. phisica aliquando lar¬
ge accipit᷑ eqͥpollens theorieȩ.
scdm quã acceptionẽ philosop¬
hiã qͥdã intres partes diuiduñ
id.ẽ. phisicã. ethicã. logicã. inqͣ
diuisione mechanica ñ contine¬
tur. s restͥngit᷑ philosophia cir
philophiȩ tendant t̃minũ
ñ una tñ uia om̃s currunt. secd̃
singłȩ suas ꝓpͥas quasdã consicła¬
tiones habent. quib ab inuic̃e
differt̃. Logica consid̾atio ẽ in
reb attendens intellecꝰtꝰ rerũ.
siue ꝑ intelligentiã ut neq sint
hȩc neq hoꝵ similitudines. siue
ꝑ rationẽ. ut ñ sint hȩc. s horũ
tñ similitudines. considat gͦ lo¬

Expanded text:
suis et effectus in causis suis investigando considerat: Unde tremque ferarum: Omne genus fruticum, lapidum rpretatur, unde etiam superiori divisione theoricae, physicam naturalem Boetius nominavit. Haec etiam physiologia dicitur, id est, sermo de naturis differens quod ad eamdem causam spectat. Physica aliquando large accipitur aequipollens theoricae: secundum quam acceptionem, philosophiam quidam in tres partes dividunt, id est physicam, ethicam, logicam: in qua divisione mechanica non continetur; sed restringitur philosophia circphilosophiae tendant terminum, non una tamen via omnes currunt, sed singulae suas proprias quasdam considerationes habent, quibus ab invicem differunt. Logica consideratio est in rebus, attendens intellectus rerum, sive per intelligentiam: ut neque sint haec, neque horum simi horum tamen similitudines. Considerat ergo lo
Abbreviated transcription (Latin):
ñinueniant᷑. pure tñ ⁊ ꝑse con¬
sid̾at. purũ scilicet act̾ũ igns
siue terre. siue aeris. siue aque
⁊ ex natura uniꝰcuiꝰq ꝑse consid̾¬
ata de concretione ⁊ efficientia
totiꝰ iudicat. Hoc etiã p̃t̾eundũ¬
ñ ẽ qđ sola phisica ppͥe de rebus
agit. cȩt̃ȩ om̃s de intellectibꝰ rer̃.
Iogiea tctat dde ipsis intellecti¬
b sccłm p̃dicam̃tałẽ constitutio¬
nẽ. Mathematica uͦ scd̃m inte¬
gralȩm compositionẽ: ⁊ ido logi¬
ca qͣndoq utit᷑ pura intelligen¬
tra. mathematica autẽ nunqͣm
sine imaginatione ẽ. idoq nicħ
uere simplex ht. Qͥa enĩ logica
⁊ mathematica pͥores st̃ ordine
discendi qͣm phisica.⁊adeãquo

Expanded text:
eniantur pure tamen et per se considerat: purum scilicet actum ignis: sive terrae, sive aeris, sive aquae, et ex natura uniuscujusque per se considerata, de concretione et efficientia totius judicat. Hoc etiam n quod sola physica proprie de rebus agit, caeterae omnes de intellectibus rerum. Logica tractat de ipsis intellectibus, secundum praedicamentalem constitutionem. Mathematica vero secundum integralem compositionem, et ideo logica quandoque utitur pura intelligentia, mathematica autem nunquam sine imaginatione est: ideoque nihil vere simplex est. Quia enim logica et mathematica priores sunt ordine discendi q
Abbreviated transcription (Latin):
scindit᷑ qͦtiens aliquib contrariȩ
passionis qualitatib informatur.
Cũ uͦ ab hac distractione ad purã
intelligentiã conscendens ĩ unũ
se colligit. fit beatior intellecꝰtibi¬
lis sub̾ę participatione: De qͣter

Expanded text:
scinditur, quoties aliquibus contrariae scinditur, quoties aliquibus contrariae passionis qualitatibus informatur. Cum vero ab hac distractione ad puram intelligentiam conscendens in unum se colligit, fit beatior intellectibilis substantiae participatione.