comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
amare filios. prudentes. pudicas eẽ. castas.
domiᷤcuram habentes. subditas ꝓpriis
uiris. ne uerbum dĩ blasphemetur. Tales
p̃cipit seniores. ut exemplo sint bonȩ cõ¬
uersationis iuniorib. ut si infideles u¬
ros habeant. congaudeant eis magis
quam blasphement nomen dĩ. dum ui¬
dent. qͥi ꝓpt̃ nom̃ dĩ timorẽ propensiuis
obsecuntur uiris suis. Iuniores simili¬
ter hortare continentes eẽ per omnia.
te ipsum prebens exemplum bonoꝵ
o ꝑm. in doctrina. in integritate. in gra¬
uitate. uerbum sanum irrep̃hensibi¬
le. lit is qui e diuerso est reuereatur.
nichil habens dicere de nobis. dignũ
reprehensione. Quoniam iuuentus
solet modũ egredi immo promptior
ẽẽ ad lapsum. iccirco salubribus reti¬
naculis contineri iubetur. ut infrena¬
ta diuinis legib gub̃netur. qđ ut effici
ñ sit arduum aut difficile. magistrũ
formam eẽ precipit. ut ea q̃ docet qͦmͦ
fiant ostendat. ut hi qui prophanis̃

Expanded text:
amare filios, prudentes, pudicas esse, castas, amare filios, prudentes, pudicas esse, castas, domus curam habentes, subditas propriis viris: ne verbum Dei blasphemetur. Tales praecipit esse seniores, ut exemplo sint bonae conversationis junioribus; ut si infideles viros habeant, congaudeant eis magis, quam blasphement nomen Dei, dum vident quia propter Dei timorem propensius obsequuntur suis viris. Juniores similiter hortare continentes esse, per omnia temetipsum praebens exemplum bonorum operum, in doctrina, in integritate, in gravitate, verbum sanum, irreprehensibile; ut is qui e diverso est, revereatur, nihil habens dicere de nobis dignum reprehensione. Quoniam juventus solet modum egredi, immo promptior esse ad lapsum, idcirco salubribus retinaculis contineri jubetur, ut infrenata divinis legibus gubernetur. Quod ut effici non sit arduum aut difficile, magistrum formam esse praecipit; ut ea quae docet, quomodo fiant, ostendat; ut ii qui profani sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
bonum reprobi. Quamuis adom̃s here¬
ticos ꝑtineat dictũ. hoc tam̃ de iudeis
intelligitur locutus. qui se abrahȩ dm̃
solos dicunt scire. oꝑib uero ab negaił:
ic̃ dic̃ dns. Si fuii abrahȩ eẽtis:: oꝑa
abrahȩ faceretis. Quomodo gͦ possunt
dm̃ abrahe scire. qui mysterium & fidẽ
cus ignorant. ñ engłii oꝑa sectantes. sed
legis factoꝵ in neomeniis & circuincisi¬
oue: & ceteris. ꝑturbatores. impii. & irre
doctrina. Dei enim doctrina salutaris ẽ.
Seniores. sobrios eẽ. graues. prudentes.
sanos fide. dilectione. patientia. Qui siñ
sanȩ doctrine ostendit. ut minꝰosobrios.
minus graues. infideles. sine caritate. un¬
patientes. in sanç doctrinȩ discipłos sig¬
nificaret. his enun oꝑib nescitur ds̃. neq
iusticia eius. Anus pari modo. in stature¬
ligione digno. non cruninatrices. non ui¬
no multo seruientes. bona docentes. ut in¬
stituant adolescentulas uros suos dilige̾.

Expanded text:
bonum reprobi. Quamvis ad omnes haerebonum reprobi. Quamvis ad omnes haereticos pertineat dictum, hoc tamen de Judaeis intelligitur locutus, qui se Abrahae Deum solos dicunt scire, operibus vero abnegant, sicut dicit Dominus: Si filii Abrahae essetis, opera Abrahae faceretis . Quomodo ergo possunt Deum Abrahae scire, qui mysterium et fidem ejus ignorant, non Evangelii opera sectantes, sed legis factorum in neomeniis, et circumcisione, et caeteris, perturbatores, impii et irrevdoctrina; Dei enim doctrina salutaris est. 315 Seniores sobrios esse, graves, prudentes, sanos fide, dilectione, patientia. Qui sint sanae doctrinae, ostendit; ut minus sobrios, minus graves, infideles, sine charitate, impatientes, insanae doctrinae discipulos significaret. His enim operibus nescitur Deus, neque justitia ejus. Anus pari modo in statu religione digno, non criminatrices, non vino multo servientes, bona docentes; ut instituant adolescentulas viros suos diligere,
Abbreviated transcription (Latin):
dixerat. Quod non intelligentes iudei
sub iugo permanent. & quorundã lib̾tatẽ
his uolunt uincłis obligare. idõq hos
obiugandos ammonet. ut abhis auertan¬
tur. Om̃ia munda mundis. his uͦ qui cõ¬
taminati s̃ & sine fide. nicħ mundũ. sed
inquinata ẽ eoꝵ &e mens ce conscientia:
stosmundoᷤ eẽ sig̃cat qͥ ce qͣ causa int̃dicta st̃ nort. ⁊
qͣ causa concessa st̃ pꝰea. Iãsi ĩgenesi legitur qͥa
om̃ia quȩ fec̃ ds̃ bona s̃. dubium ñẽ quia
& munda s̃. Qui uͦ non intelligt̃. unmũ¬
dis. Accusatores enim script᷑ȩ s̃. Si em̃bona
fcã legunt᷑: c̃ int̃dicunt᷑ qͣsi execrabiliae: Qͥa si
bitis. tota utidĩ creatura. Namqr melio¬
rib ꝓhibiti uident᷑. hoꝵ mens & cons¬
cientia inquinata ẽ. qr ereaturã dĩ accu¬
sant. ut excusent semet ipsos. Dm̃ con¬
fitentur se nosse. factis aũt negant. qm̃
s̃ execrabiles. ⁊ inobedientes. ad om̃e opꝰ

Expanded text:
dixerat. Quod non intelligentes Judaei, dixerat. Quod non intelligentes Judaei, sub jugo permanent, et quorumdam libertatem his volunt vinculis obligare; ideoque hos objurgandos admonet, ut ab his avertantur. Omnia quidem munda mundis: his vero qui contaminati sunt et sine fide, nihil mundum, sed inquinata est eorum et mens et conscientia. Istos mundos esse significat, qui et qua causa interdicta sunt, norunt, et qua causomnia quae fecit Deus, bona sunt , dubium non est quia et munda sunt: qui vero non intelligunt, immundi sunt; accusatores enim Scripturae sunt. Si enim bona facta leguntur, cur interdicuntur quasi exsecrabilia? Si biti sunt tota uti Dei creatura. Nam qui a melioribus prohibiti videntur, horum mens et conscientia inquinata est; quia creaturam Dei accusant, ut excusent semetipsos. Deum profitentur se nosse, factis autem negant; quoniam sunt exsecrabiles, inobedientes, et ad omne opus
Abbreviated transcription (Latin):
tugiis. aut neomenus. aut sanguine mu¬
stelȩ. uł domii ĩmunda dieb septẽ: Cum
sciant primores suos. abrahã. isaac ce ia¬
cob. sine his iustificatos. & dĩ amicos appel¬
latos. ce ezechielẽ ꝓph̾a contestante. qr ꝓpt̃
qd̾ legem dĩ & iustificationes eiꝰ ꝓfanaue¬
rint. p̃cepta acceꝑint ⁊⁊ mandata ñ bona.
in quib iustificari ñ posseã. Uñ ce dñs ait
iud imponitis inquit uigũ supͣceruices
frm̃. qd neq patres nr̃i neq nos potuunꝰ
portare: Nam si utilia fuissent. tunc data
ẽẽnt. qñ & lex intabulis data est S qr pꝰ
tanta signa ꝓdigioꝵ &e legemeditã. irre¬
uerentes & diffidentes. & ceruicosi inuenti
s. talia & tanta acceper̃ mandata in quib
respirare ñ possent. Hinc factum ẽ. ut et
boni laborarent ꝓmalis accepturi merce¬
dẽ. Hȩc gͦ ꝓuindicta data s̃. ita ut tẽpore
qͦ ꝓmissum aduenit donum dĩ. miscdi¬
am dĩ relaxaret om̃ia quȩ prius inter¬

Expanded text:
jugiis, aut neomeniis, aut sanguine mujugiis, aut neomeniis, aut sanguine mustelae, vel domo immunda diebus septem; cum sciant primores suos Abraham, Isaac et Jacob sine his justificatos, et Dei amicos appellatos; et Ezechiele propheta contestante, quia propter quod legem Dei et justificationes ejus profanaverint, praecepta acceperunt et mandata non bona, in qstolus: Quid imponitis, inquit, jugum supra cervices fratrum, quod neque patres nostri, neque nos potuimus portare ? Nam si utilia fuissent, tunc data essent, quando et Lex in tabulis data est: sed quia post tanta signa prodigiorum, et Legem editam irreverentes et diffidentes et cervicosi inventi sunt, talia ac tanta acceperunt mandata, in quibus respirare non possent. Hinc factum est, ut et boni laborarent cum malis, accepturi mercedem. Haec ergo pro vindicta data sunt, ita ut tempore quo promissum advenit donum Dei, misericordia Dei relaxaret omnia, quae prius inter
Abbreviated transcription (Latin):
ociosi uellent comedere. malicia enim
pasci uolebant. qui cũ nich ꝓossint. gesti¬
unt & nocere. Duplex gͦ malum ẽ. tales
erant ce crecenses. uñ istum ꝓph̃am appellat.
s in causa cretensiũ Tam enĩ uera hunc
de his asserit locutũ. ut ꝓpħam. fãui enĩ
ꝓpħam impossibile ẽ. Quam obcausam
argue illos dure ut sani sint in fide. ñ in¬
tendentes iudaicis fabulis. c mandatis ho¬
minum ausantium se aueritate. Insisten¬
dum precipit incorreptioe illoꝵ. ut c̃u̾ti
possint. & illa sectari que iusta s̃ ce dĩ legi
condigna. autentes se a iudaicis fabulis
Quia in lege nemo iustificat᷑ apuddm̃. qͣnto
magis in mandatis hominũ. Quicqͥd enĩ
aduersum ueritatem opponitur. humana
inuentio ẽ. Hescientes enim iũ scͥpturaꝵ &
interiora u̾boꝵ legis colorem secunt᷑ ñsapo¬
rẽ. idõ fabulas dicunt᷑ narrare ñ ueritatẽ
ntant enu numꝗͣ recedendũ abhis quȩ
moyseᷤ tradidit. utputa de escis. aut con¬

Expanded text:
otiosi vellent comedere, malitia enim otiosi vellent comedere, malitia enim pasci volebant, qui cum nihil prosint, gestiunt et nocere. Duplex ergo malum est. Tales erant Cretenses; unde istum prophetam appellat, sed in causa 314 Cretensium. Tam vera enim hunc illis asserit locutum, ut prophetam; falli enim prophetam impossibile est. Quam ob causam argue illos dure, ut sani sint in fide, non intendentes judaicis fabulis et mandatis hominum aversantium se a veritate. Insistendum praecipit in correptione illorum, ut converti possint, et illa sectari quae justa sunt, et lege Dei condigna, avertentes se a judaicis fabulis; quia in Lege nemo justificatur apud Deum, quanto magis in mandatis hominum! Quidquid enim adversum veritatem opponitur, humana inventio est; nescientes enim vim Scripturarum, et interiora verborum Legis, colorem sequuntur, non saporem. Ideo fabulas dicuntur narrare, non veritatem; putant enim numquam recedendum ab iis, quae Moyses tradidit, ut puta de escis, aut con
Abbreviated transcription (Latin):
ut &e fr̃s exhortari possit. & contradicen¬
tes comuncere. maxime eos qͥ erant ex iu¬
deis. qͥ sub nomine xp̃i iudaiare docebañ.
qͦs alibi falsos fr̃s appellat. Renati enĩ u
partim xp̃m uenerari uolebant. Hos dic̃
quia domos subuertebant praua istadoc¬
trina duplici etenim genere turꝑib
lucris studebant. Quia idõ hec magis age¬
bant. ut placerent uideis. a quib sũptꝰ
parabant. ut pecuniã lucrifacerẽt et p̃¬
puciũ. Hi erãt questus eoꝵ: Sic̃ dñs dicit
uideis. ambulatis mare & aridã. ut facia¬
tis unũ proselitũ Hec duo turpialucͣ ap¬
pellat. qr qui sub nomine dĩ docet. ñ deuo¬
tionis causa sed questꝰ. turpis lucͥ captator
ẽ. Similit̃ &e qui ꝑcircumcisionẽ aliquẽ
uult acquirere. ũn alibiait. Et gła in pu
uentrẽs pigri. testimonium hoc uerum ẽ.
uidam ex cretensib melioratꝰ ꝑ disciplinã
dñicam. qͥd sentiendũ eẽt de cretensibus
indoctis. expressit. quod ce mali eẽnt. et

Expanded text:
 et fratres exhortari possit, et contradicentes convincere, maxime eos qui erant ex Judaeis, qui sub nomine Christi judaizare docebant , quos alibi falsos fratres appellat. Renati enim inpartim Christum venerari volebant. Hos dicit, qui domos subvertebant prava ista doctrina. Duplici enim genere turpibus lucris studebant; quia ideo haec magis agebant, ut placerent Judaeis, a quibus sumptus sperabant, ut pecuniam lucrifacerent et praeputium. Hi erant quaestus eorum, sicut Dominus dicit Judaeis: Ambulatis mare et aridam, ut faciatis unum proselytum . Haec duo turpia lucra appellat; quia qui sub nomine Dei docet, et non devotionis causa, sed quaestus, turpis lucri captator est: similiter et qui per circumcisionem aliquem vult acquirere. Unde alibi ait: Et gloria in pudalae bestiae, ventres pigri. Testimonium hoc verum est. Quidam ex Cretensibus melioratus per disciplinam Dominicam, quid sentiendum esset de Cretensibus indoctis expressit, quod et mali essent, et
Abbreviated transcription (Latin):
phesios non apłs fundauit in
fide. sed confirmauit multa
mala prohis passus aꝑfidis
ficut dicit. Si enim sccđm ho¬
minem ad bestias pugnaui
ephesi quid michi prodest si mortui nons
resurgent: & quoniam pugnam suam ñ
sine effectu ꝓfectionis illorum ꝑuidet.
gaudens in cis. ad meliora scriptis horta¬
tur de urbis romȩ custodia. Quia ueniens
ab ierosolunis in custodia sub fide iussore
intelligitur egisse. manens extra castra ĩ
conductis suo.

Expanded text:
Apostolus non fundavit in fide, sed confirmavit, multa mala pro his passus a perfidis, sicut dicit: Si enim, secundum hominem, ad bestias pugnavi Ephesi, quid mihi prodest, si mortui non resurgunt ? Et quoniam pugnam suam non sine effectu perfectionis illorum praevidet, gaudens in eis, ad meliora scriptis hortatur de urbis Romae custodia; quia veniens ab Hierosolymis in custodia sub fidejussore intelligitur degisse, manens extra castra in conductu suo
Abbreviated transcription (Latin):
captiuis qͦs tenebat causa peccati. Iccirco
xp̃c mortiuus ẽ ut ea p̃staret que lex nõ
poterat. Ac ꝑ hoc non gratis mortuus ẽ.
Mors enim eius iustificatio peccatoꝵ est.
Oinsensate galathȩ qui uos fascinauit.¬
sic fuerant depͣuati. ut nec se agnoscereit
circumuentos. pieͦmio usus ẽ. Om̃is enĩ
qui fascinatur de bono transit ad malũ.
sic̃ & hi de libertate & securitate ad serui
tium ⁊ sollicitudinem transierunt. Añ qͦꝵ¬

Expanded text:
captivos, quos tenebat causa peccati; idcirco captivos, quos tenebat causa peccati; idcirco Christus mortuus est, ut ea praestaret, quae Lex non poterat: ac per hoc non gratis mortuus est; mors enim ejus justificatio peccatorum est.O insensati Galatae! quis vos fascinavitsic fuerant depravati, ut nec se agnoscerent circumventos. Prooemio usus est; omnis enim qui fascinatur, de bono transit in malum, sicut et hi de libertate et sectium et sollicitudinem transierunt. Ante q
Abbreviated transcription (Latin):
non ego s uiuit qui in me ẽ xp̃c. Nõ
est ambiguum in eo qui ꝑ fidem lib̾at᷑
a morte: xp̃m uiuere. Morte enim dig¬
no dum donat peccata ipse uiuit in eo.
Fius enim presidio ereptus ẽ morti. N d
uero nunc uiuo in carne in fide uiuosi¬
lii dei qui dilexit me & tradidit se ꝓme
non sum ingratus gr̃ȩ dei. Qm̃ futura
uita promissa ẽ xp̃ianis. Ideoq qui nũc
in hac uita auxiliis dĩ munitus uiuit.
in fide uitȩ ꝓmisse tuuit. Hic enim una¬
ginem illtus contemplatur quasi pignus
habens uitȩ future. quȩ ꝑ dĩ nutum xp̃i
amore nob quesita ẽ. Hic gͦ non ẽ ingra¬
tus xp̃o. qui in fide eius ꝑdurat. sciens
nulliuis se habere beneficium nͥ huius et
ad contumeliam eius ꝓficere si alterumei
comparet cuiis auxilium hab̾e ñ potuit.
Si enim per legem iusticia. ergo xp̃c mor
missionem peccatorum ñ poterat. neq
scdam mortem detriumphans expoliare

Expanded text:
non ego, sed vivit, qui in me est, Christus. Non non ego, sed vivit, qui in me est, Christus. Non est ambiguum, in eo qui per fidem liberatur a morte, Christum vivere; morte enim digno dum donat peccata, ipse vivit in illo; ejus enim praesidio ereptus est morti. Quod vero nunc vivo in carne, in fide vivo Filii Dei, qui dilexit me, et tradidit se pro me. Non sum ingratus gratiae Dei. Quoniam futura vita promissa est christianis, ideo qui nunc in hac vita auxiliis Dei munitus vivit, in fide vitae promissae vivit. Hic enim imaginem ejus contemplatur, quasi pignus habens vitae futurae, quae per Dei nutum Christi amore nobis quaesita est. Hic ergo non est ingratus Christo, qui in fide ejus perdurat, sciens nullius se habere beneficium, nisi hujus: et ad contumeliam ejus proficere, si alterum ei comparet, cujus auxilium habere non potuit. Si enim per Legem justitia, ergo Christus missionem peccatorum non poterat, neque secundam mortem detriumphans exspoliare
Abbreviated transcription (Latin):
cati minister est: Absit. Quomodo xp̃c¬
potest peccati minister ẽẽ qui donat
peccata: Ideo absit inquit. S si iusti¬
ficari uolentes ꝑ fidem xp̃i legi seruimꝰ
sub peccato nos eẽ ꝓfitemur. Quia fides
extͣhit hominem alege ut uistus sit. Er¬
go si damus nos legi peccatores inue¬
nimur. qr qui sub lege sunt sub male.¬
dicto s̃. Si enim quȩ destruxi hecite¬
rum reedifico. preuaricatorem me con¬
stituo. Absolutum ẽ qr accedens ad xp̃m
relinquit legeni. de seruo enim fit lib̃
quod si iterum redeat ad legem. ipse
sui accusator existit quia factum suum
condempnat. Ego enim ꝑ legem legimor¬
tuus sum ut deo uiuam. H oc dicit qr
ꝑ legem fidei mortuus ẽ legi moysi.:
Moritur enim legi qui liberatur ab ea et
uiuit deo. cuins fit seruus emptus a xp̃o.
Xp̃o confixus sum cruci. Hic configit᷑
nulla mundi concupiscentia capitur.
ut dõ uiuens mundo mortuus uideat᷑.
Q ui enim ñ agit quȩ mundis̃ uł erro¬
ris. mortuus mundo ẽ. Uiuo aũt iam

Expanded text:
cati minister est? Absit. Quomodo Christus peccati minister potest esse, qui donat peccata? Ideo, absit, inquit. Sed si justificari volentes per fidem Christi, Legi servimus, sub peccato nos esse profitemur; quia fides extrahit hominem a Lege, ut justus sit. Ergo si damus nos Legi, peccatores invenimur; quia qui sub Lege sunt, sub maledicto sunt. Si enim quae destruxi, haec iterum reaedifico, praevaricatorem me constituo. Absolutum est quia accedens ad Christum, relinquit Legem; de servo enim fit liber. Quod si iterum redeat ad Legem, ipse sui accusator existit: quia factum suum condemnat. Ego enim per Legem Legi mortuus sum, ut Deo vivam. Hoc dicit, quia per legem fidei mortuus est legi Moysis; moritur enim legi, qui liberatur ab ea: et vivit Deo, cujus fit servus emptus a Christo. Christo confixus sum cruci. Hic cruci confnulla mundi concupiscentia capitur; ut Deo vivens, mundo mortuus videatur. Qui enim non agit quae mundi sunt, vel erroris, mortuus est mundo. Vivo autem, jam
Abbreviated transcription (Latin):
minem dico. Hoc dicit. quia exemplohu¬
manȩ causȩ comm̃dare uult rationem
diuine ꝓmissionis. Tam̃ hominis testam̃¬
tum confirmatũ auctoritate. nemo trri¬
tum fac̃. aut suꝑordinat. Uerum ẽ. quia

Expanded text:
minem dico. Hoc dicit, quia exemplo humanae causae commendare vult rationem divinae promissionis. Hominis testamentum, confirmatum tamen, nemo irritum facit, aut super
Abbreviated transcription (Latin):
constantia & fide doctrinȩ suȩ ꝑro xp̃o
plagas &e iuncula pati non timuit. sed
passus ẽ amore credentium cicatrices
plagarum hab̾e se in corpr̃e. Quonon
minus fideliter eis predicaret. sicut &
pseudo apli qui galathas deceꝑant:
Ieminem itaq uult sͥ molestum eẽ. qui
huic rei deuotus non ẽ. Ista enim stig¬
mata id ẽ cicatrices plagaꝵ. testimonia
s̃ credentium eoꝵ qͥ patiunt᷑. qd digni
sint futura ꝓmissione Gra domini nr̃i¬

Expanded text:
constantia et fide doctrinae suae pro Christo constantia et fide doctrinae suae pro Christo plagas et vincula pati non timuit: sed passus est amore credentium cicatrices plagarum habere se in corpore; quo non minus fideliter eis praedicaret, sicut et pseudoapostoli, qui Galatas deceperant. Neminem itaque vult sibi molestum esse, qui huic rei devotus non est; ista enim stigmata, id est, cicatrices plagarum, testimonia sunt credentium eorum, qui patiuntur, quod digni sunt futura promissione. Gratia n
Abbreviated transcription (Latin):
apłs mundi. & dum nichil habet mun¬
dus suum qd̾ agnoscat in apło. Sicut
Et quot quot hanc regulam secuntur pax
dat profectum ꝑmanentib. Suꝑ istos ẽ
enum par dĩ. Qui enim cum dõ pacificꝰ
ẽ. nullius inimiciciam metuit. Tutus enĩ
nem. Duas ergo partes significauit: suꝑ
quas manet par &e miscdia dĩ uideorum
credentium & gentiltum fidelium. De ce-¬
tero nemo michi molestus sit. Molestias
sibi noluit de cetero fieri: ut iterum forte
cogeretur scrib̾e: Sed iam correctiores il¬
los uult fieri. ut amputatis erroribus p̃
tanta tedia pausam haberet. Si autem
duriores se prestarent & inflexibiles in
conuertendo. cessarent ab eo: ut illis ope¬
ras suas & efficaciam impenderet. de
quibus mercedem aut lucrum sꝑaret.
E go enim stigmata domini ihu xp̃i u
corpore meo porto. Hoc dicit iratus. quia
passiones quas credentium causa patie¬
batur inefficaces inhis uidebat: quoriã

Expanded text:
Apostolus mundi, et dum nihil habet munApostolus mundi, et dum nihil habet mundus suum, quod agnoscat in Apostolo, sicut Et quotquot hanc regulam sequuntur, pax dat profectum permanentibus; super istos enim est pax Dei. Qui enim cum Deo pacificus est, nullius inimicitiam metuit; 232 tutus enem. Duas ergo partes significavit, super quas manet pax et misericordia Dei, Judaeorum credentium, et gentilium fidelium. De caetero nemo mihi molestus sit. Molestias sibi noluit de caetero fieri, ut iterum forte cogeretur scribere: sed jam correctiores illos vult fieri; ut amputatis erroribus, post tanta taedia pausam haberet. Si autem duriores se praestarent, et inflexibiles in convertendo, cessarent ab eo; ut illis operas suas et efficaciam impenderet, de quibus mercedem aut lucrum speraret. Ego enim stigmata Domini Jesu Christi in corpore meo porto. Hoc dicit iratus, quia passiones quas credentium causa patiebatur, inefficaces in illis videbat; quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
conuersantes iniuste circumcisionem
elabantur. ut ꝑinde iundices &e amatoreᷤ
iegis uiderentur: Cum constet hunc legem
defendere & custodire. qui iusticias eius exe-¬
quitur. & mandatum qd ad uitam perti¬
nẽs datum est. non pretermittit. Talis
g galatharum excusatio erat. eorum.¬
hec dicit ut uel sic intelligant quia illu¬
debantur. uelut stulti & hebetes. de quoꝵ
modo pseudo apłi tribulationes ꝓ nomi¬
ne. xp̃i. quasi nichil ꝓ futuraᷤ ꝑ ypocrisĩ
redimebant. Erubescentes in hisita et
istis fore mercedem. quemadmodum et
coapłi eius: sicut scriptum ẽ in actibus
apłorum. Tunc inquit cesi exierunt apłĩ
de concilio. gaudentes quia digni habitis̃
pro nomine: xp̃i contumeliam ꝑati. Cuiꝰ
ergo om̃is spes in xp̃o ẽ: hic głatur iucru¬
ce eius. huic &e mundus crucifirus ẽ: cer¬
tus amore crucis xp̃i uitam eẽ. Mundi
uero amorem. parere mortem. Inuicem
gͦ sibi mortui sunt: Et mundus apło.

Expanded text:
conversantes injuste, circumcisionem conversantes injuste, circumcisionem zelabantur; ut proinde vindices et amatores legis viderentur: cum constet 231 hunc legem defendere et custodire, qui justitias ejus exsequitur; et mandatum, quod ad vitam per inens datum est, non praetermittit. Talis ergo Galatarum excusatio erat. Haec dicit, ut vel sic intelligant, quia illudebantur velut stulti et hebetes, de quorum modo pseudoapostoli tribulationes pro nomine Christi quasi nihil profuturas per hypocrisim redimebant, erubescentes in his; ita eistis fore mercedem: quemadmodum et coapostoli ejus, sicut scriptum est in Actibus apostolorum: Tunc, inquit, caesi exierunt apostoli de concilio, gaudentes quia digni habiti sunt pro nomine Christi contumeliam pati . Cujus ergo omnis spes in Christo est, hic gloriatur in cruce ejus, huic et mundus crucifixus est, certus amorem crucis Christi vitam esse; mundi vero amorem parere mortem. Invicem ergo sibi mortui sunt, et mundus Aposto
Abbreviated transcription (Latin):
tem dat epłe suȩ.cum enim dicit. ego
scripsi manu mea obediri uult literis
his. Ubi enim holographa manus est.
falsum dici non potest. Neforte circum¬
uenti excusarent de epła. quasi aut fal¬
sa eẽt. aut non eẽt apłi. nolentes se rep̃¬
hendi. Quicumq uolunt placere in car.¬
ne. hi cogunt uos cucumeidi: ne crucis
placere: hominibus placere significat.
t enim iudeis ꝓpicus aut non infensis
iuuerent. quos pseudo apłos dicit. Sic
xp̃m predicabant: ut &e legem seruandã
docerent. quod apłs numquam metuit.
sed constanter quod uerum ẽ. non tacu¬
it. & sͥ & his prouidens quos docebat.
D eniq ego inquit non solum ligari. sed
hi ipsi qui circumcisi sunt. legem custo¬
diunt: sed uolunt uos curcumcidi. ut in
ur̃a carne głentur. Tale ẽ hoc. quale et
illud dictum ad apłm petrum. Si tu
cum sis uideus gentiliter uiuis: quo¬
modo compellis gentes uidanare:
ta &e hii cum ipsi legem ñ custodirent

Expanded text:
tem dat epistolae suae; cum enim dicit: Ego tem dat epistolae suae; cum enim dicit: Ego scripsi mea manu, obediri vult litteris his. Ubi enim holographa manus est, falsum dici non potest; ne forte circumventi excusarent de epistola, quasi aut falsa esset, aut non esset Apostoli, nolentes se reprehendi. Quicumque volunt placere in carne, hi cogunt vos circumcidi, tantum ne crucis placere, hominibus placere significat; ut enim Judaeis propitiis aut non infensis viverent, quos pseudoapostolos dicit, sic Christum praedicabant, ut et legem servandam docerent. Quod apostolus nunquam metuit, sed constanter quod verum est non tacuit, et sibi ex his providens quos docebat. Denique ego, inquit, non solum ligari, sed  ipsi qui circumcisi sunt, legem custodiunt: sed volunt vos circumcidi, ut in vestra carne glorientur. Tale est hoc, quale et illud dictum ad apostolum Petrum: Si tu cum sis judaeus, gentiliter vivis, quomodo compellis gentes judaizare ? Ita et hi cum ipsi legem non custodirent,
Abbreviated transcription (Latin):
biles. Hoc dic̃. quia qui forns erit ad se¬
minandum. fortis erit & admetendũ:
idẽ sic recipiet quomodo facit. Ideo
promptos nos ad benefaciendumeẽ
hortatur. nec fastidium yati debere. se¬
curos quia pro parus magna recipie¬
mus. & pro terrenis ȩterna. tempore qͦ
promisit ds̃. Ergo dum tempus habe¬
mus: oꝑemur bonum ad om̃s. Gentiles
tempus habent oꝑandi malum. Homi¬
nes enim sine deo quomodo possunt o¬
perari bonum e xp̃iani autem factitem¬
pus habent oꝑandi bonum ad omnes
homines. Ut post acceptam fidem bo¬
num opus proficiat mercedi promissȩ:
empus enim iccirco conceditur uite: ut
iam iuste uersemur exemplum dantes
gentibus. Maxime autem ad domesticos
fidei. Uerum est quia faciliores ⁊ ꝓpensio¬
res in bono cura fr̃s ẽẽ debemus: quia
inuicem sumus m̃bra. Huic gͦ rei inser¬
uiendum que prodest non circumcisio.¬
ni rei nunc inani. Uidete qualib lite¬
ris scripsi uobis mea manu. Auctorita¬

Expanded text:
biles. Hoc dicit, quia qui fortis est ad sebiles. Hoc dicit, quia qui fortis est ad seminandum, fortis erit et ad metendum, id est, sic recipiet, quomodo facit. Ideo promptos nos ad benefaciendum esse hortatur, nec fastidium pati debere, securos quia pro parvis magna recipiemus, et pro terrenis aeterna, tempore quo promisit Deus. Ergo dum tempus habemus, operemur bonum ad omnes. Gentiles tempus habent operandi malum; homines enim sine Deo, quomodo possunt operari bonum? Christiani autem facti, tempus habent operandi bonum ad omnes homines; ut post acceptam fidem bonum opus proficiat mercedi promissae. Tempus enim idcirco conceditur vitae, ut jam juste versemur, exemplum dantes gentilibus. Maxime autem ad domesticos fidei. Verum est quia faciliores et propensiores in bono circa fratres esse debemus; quia invicem sumus membra. Huic ergo rei inserviendum, quae prodest; non circumcisioni, rei nunc inani. Scitote qualibus litteris scripsi vobis mea manu. Auctorita
Abbreviated transcription (Latin):
que in carne admuti solent. significat.
U t qui carnem suam corruꝑit: sciat se cor¬
ruptelȩ futurum obnorium. Corrum¬
pit autem corpus: qui inconcessa presu¬
mit. Qui uero seminauerit in sp̃ũ : de
sp̃u metet uitam eternam. Homo xp̃i¬
anus. sp̃u constat & carne. Homo enim
ad comparationem sp̃c sci. caro ẽ. Cum gͦ
sp̃ui dat ad sensum cohibens se abhis q̃
contraria sunt. Sp̃aliter enu seminat.
ut possit metere uitam eternam. Testi¬
moniũ enim sp̃c accipiet immortalita¬
tem loco mercedis.Sicut enim qui corrum¬
pit dehonestans corpus suum non ad eter¬
nitatem sed ad corruptione mn ꝑtinebit:
ita & qui intaminatum se custodit. uitam
eternam consequitur. Hȩc ẽ enim ȩterna
uita. uiuere sine pena. habere &e głam.
Nam si hic ad presens qui in sollicitudine
ẽ negat se uiuere: quantomagis ubi ali¬
enus a deo ignem tortorem patietur:
Bonum autem facientes ñ deficiamus.
NT empore enim ꝓprio metemus infatiga¬

Expanded text:
quae in carne admitti solent, significat; quae in carne admitti solent, significat; ut qui carnem suam corruperit, sciat se corruptelae futurum obnoxium. Corrumpit autem corpus, qui inconcessa praesumit. Qui vero seminaverit in spiritu, de spiritu metet vitam aeternam. Homo christianus spiritu constat et carne; homo enim ad comparationem sancti spiritus, caro est. Cum ergo spiritui dat assensum, cohibens se ab iis, quae contraria sunt, spiritaliter seminat; ut possit metere vitam aeternam. Testimonium enim Spiritus accipit, et immortalitatem loco mercedis. Sicut enim qui corrumpit dehonestans corpus suum, non ad aeternitatem, sed ad corruptionem pertinebit; ita et qui incontaminatum se custodit, vitam aeternam consequetur. Haec est enim aeterna vita, vivere sine poena, et habere gloriam. Nam si hic ad praesens qui in sollicitudine est, negat se vivere; quanto magis ubi alienus a Deo, ignem tortorem patietur! Bonum autem facientes non deficiamus; tempore enim proprio metemus infatiga
Abbreviated transcription (Latin):
Qui enim uult iustus ẽẽ: alterum sibip̃¬
ponit. ut uere iustus sit. Unusquisq
enuim plus mala sua scit. quam alteruis.
li nusquisq enim suam sarcinam porta¬
bit. Ad postremum hoc uoluit innotes¬
cere suꝑbis. quia non coinquinatur qͥs
alicno peccato dum mͦ dissentiat: ut ne¬
mo uereatur uingere se peccatori. aut
accedentem ad se susciꝑe. ut eum lucret᷑.
Commnunicet autem his qui catherira
dicit: ut doctoribus audientes cominu-¬
nicent in om̃ibus bonis. Si autem ali¬
ter agant quam docent: in his illis ñ
communicandum s dissentiendum ait
magis lex tibi dux sit quam homo. Sib
enum oberit non tibi: quia quȩ doceris
obseruas. Holite errare. ds̃ non irridet᷑.
Iemini dubium ẽ. deo imposturam fieri
non posse. Sed hoc ab eo unumquemq
consequi quod meretur. Quod enim semi¬
nauerit quis. hoc et metet. Iui enum se¬
minauerit in carne sua: ex carne me¬
tet corruptionem. Hic carnalia uitia

Expanded text:
qui enim vult justus esse, alterum sibi prqui enim vult justus esse, alterum sibi praeponit, ut vere justus sit. Unusquisque enim plus mala sua novit, quam alterius. Unusquisque enim suam sarcinam portabit. Ad postremum hoc voluit innotescere superbis, quia non coinquinatur quis alieno peccato, dummodo dissentiat, ut nemo vereatur se jungere peccatori, aut accedentem ad se suscipere, ut eum lucretur. Communicet autem is, qui catechizatdicit, ut doctoribus audientes communicent in omnibus bonis. Si autem aliter agant, quam docent, in his illis non communicandum, sed dissentiendum; ut magis lex tibi dux sit, quam homo. Sibi enim oberit, non tibi; quia quae docuerit, observas. Nolite errare, Deus non deridetur. Nemini dubium est Deo imposturam fieri non posse, sed hoc ab eo unumquemque consequi, quod meretur. Quod enim quis seminaverit, hoc et metet. Qui enim seminaverit in carne sua, ex carne metet corruptionem. Hic carnalia vitia,
Abbreviated transcription (Latin):
cum nichil sit. se ipsum seducit. Opus i
suum ꝓbet iniusquisq: & tunc in semet¬
ipso tantum głam habebit. & ñ in altero.
Uerum est. nec latet quemquã qr si actus
nr̃os & mentẽ consideremus nullis noᷤ
anteponimus. nec facile quemquam
iudicamus. Qui enim extollitur quasi
aliquid sit. errat. Nescit enum: quia de
humilitate crescitur. Uerba enim & ge¬
sta saluatoris ante ocłos non habet. qui
cum sit om̃ium dominus: humiliauit
se ut nobis formam daret. quid sequi¬
deberemus. si crescere uelimus. & si nos
erigeremus. inclinaremur. Qđ facit im-¬
pericia cordis inflatr.ut apud homines
commendatioͣ uideatur. Sꝑnens enuim &
despiciens peccatores. iustum se uideri
contendit. sicut & phariseus ille quem
dominus denotat. Numquid ñ uere
hic imperitus ẽ qui presentis głe cupidꝰ
est: Numquid ñ uereẽ de futuris desꝑãs qͥ
mercedem usticiȩ in presenti uult con¬
sequi: Quare: Quia non ẽ iustus in
oꝑe. sed per fallaciam fingit iusticiam.

Expanded text:
seducit. Opus autem suum probet unusquisque; et tunc in semetipso tantum gloriam habebit, et non in altero. Verum est, nec latet quemquam, quia si actus nostros et mentem consideremus, nulli nos anteponimus, et nec facile quemquam judicamus. Qui enim extollitur quasi aliquid sit, errat; nescit enim quia de humilitate crescitur. Verba enim Salvatoris et gesta ante oculos non habet, qui cum sit omnium Dominus, humiliavit se ; ut nobis formam daret quid sequideberemus, si crescere velimus: et si nos erigeremus, inclinaremur, quod facit imperitia cordis inflati; ut apud homines commendatior videatur. Spernens enim et despiciens peccatores, justum se videri contendit, sicut et pharisaeus ille, quem Dominus denotat . Numquid non vere hic imperitus est, qui praesentis gloriae cupidus est? Numquid non vere de futuris desperat, qui mercedem justitiae in praesenti vult consequi? Quare? Quia non est 230 justus in opere, sed per fallaciam fingit justitiam;
Abbreviated transcription (Latin):
uita ẽ. Sicut enim pater habet uitam: ita¬
& dedit filio uitam. Et uitaerat lux ho¬
minum. Hec uita & lux mat̃ ẽ fidelium.¬
rum habere dicit: quia scdmn carnẽ gene¬
rat. Illam autem celestem ierłm quamdi¬
cit matrem nr̃am sterilem appellat: quia
ñ parit scđm carnem. nec dolores ꝑatitur.
hoc ẽ non parturit. Generat autem sine
passione syaliter ecclamans in leticiam.
nunc plures filios habet. quam hec quȩ
habet uirum. idẽ que carnalit̃ generat:
Iulto enum plures s̃ xp̃iani iudeis: sic̃ dic̃
in apocalipsi. Et uidi turbam multam
quã di numerare nemo poterat. ex omni
tribu &e gente. Uos autem fr̃s scd̾m isa¬
ac ꝓmissionis filii estis. Hoc ẽ ñ carnis
filios eẽ. sed dĩ: quia isaac in typum na¬
tus ẽ. filii dĩ. & uult eos sub intellige¬
ie quia facti filiĩ dĩ: conuersi sunt ut
ẽẽnt filii carnis. Siuero resipiscant: sunt
filii dei. Sed quomodo tunc qui scđm car-¬

Expanded text:
vita est. Sicut enim Pater habet vitam, itavita est. Sicut enim Pater habet vitam, ita dedit et Filio vitam, et vita erat lux hominum . Haec vita et lux mater fideliumvirum habere dicit; quia secundum carnem generat: illam autem coelestem Hierusalem, quam dicit matrem nostram, sterilem appellat; quia non parit secundum carnem, nec dolores patitur, hoc est, non parturit. Generat autem sine passione spiritaliter exclamans in laetitia; nunc plures filios habet, quam haec quae habet virum, id est, quae carnaliter generat. Multo enim plures sunt Christiani Judaeis, sicut dicitur in Apocalypsi: Et vidi turbam magnam, quam dinumerare nemo poterat ex omni tribu et gente . Vos autem, fratres, secundum Isaac promissionis filii estis. Hoc est non carnis filios esse, sed Dei; quia Isaac in typum natus est Filii Dei: et vult eos subintelligere quia facti filii Dei, conversi sunt, ut essent filii carnis: si vero resipiscant, sunt filii Dei. Sed quomodo tunc qui secundum car
Abbreviated transcription (Latin):
pellauit. Et tunc asꝑsit ppłm sangui¬
ne:sieut dixi. Hec lex reos tenuit pecca¬
tores: & ceperunt eẽ seri peccati facti
filii agar quasi ancille. Sina autem
mons ẽ inarabia. qui comungit᷑ huic
quȩ nunc ẽ ierłm. seruiens cum filiis
sius. Causam agar significare dicit ie¬
rusalem terrenam idẽ sinagogam: quȩ
in seruitutem generat. Quos enumge¬
nerat sub peccatos̃. Illa autem quȩ
sursum ẽ ierłm. libera ẽ: quȩ est mater
nra. Hec quam matrem nr̃am dic̃. regła
est mysterii dominici. ꝑ quam renasci¬
mur in libertatem sicut & ip̃sa libera ẽ.¬
t ideo celestis dr̃ quia celum sedes eius ẽ.
quos generat. ibi erunt cum ea: sicut dic̃
dominus. Pater quos dedisti michi uolo
ut ubiego fuero & hi sint mecum. Hecẽ
& uita. quia immortalitate donant᷑. qui
credentes renascuntur ꝑeam. Sic ⁊ enu
de domino diccum ẽ: qr qd factum ẽ iuillo

Expanded text:
pellavit, et tunc aspersit populum sanguipellavit, et tunc aspersit populum sanguine, sicut dixi. Haec Lex reos tenuit peccatores, et coeperunt servi esse peccati, facti filii Agar quasi ancillae. 226 Sina autem mons est in Arabia, qui conjungitur huic, quae nunc est Hierusalem, serviens cum filiis suis. Causam Agar significare dicit Hierusalem terrenam, id est, Synagogam, quae in servitutem generat; quos enim generat, sub peccato sunt. Illa autem quae sursum est Hierusalem, libera est: quae est mater nostra. Haec, quam matrem nostram dicit, regula est mysterii Dominici, per quam renascimur in libertatem, sicut et ipsa libera est. Ideo et coelestis dicitur, quia coelum sedes ejus est: et quos generat, ibi erunt cum ea, sicut dicit Dominus: Pater, quos dedisti mihi, volo ut ubi ego fuero, et hi sint mecum . Haec est et vita; quia immortalitate donantur, qui credentes renascuntur per eam. Sic etenim de Domino dictum est quia, quod factum est in ipso,
Abbreviated transcription (Latin):
peꝑit abiahe ysaac. Tunc cepit duos abra¬
ham habere filios: unum de ancilla et
unum de libera. S quidem qui de an¬
cilla scđm carnem natus ẽ. qui autem
ex libera: ꝑ promissionem. quȩ s̃ ꝑallego¬
riam dicta. Ismahel qui ex ancilla agar
natus ẽ. scd̾m carnem natus ẽ: quia iuxta
consuetudinem natus ẽ. Isaac uero non¬
am dĩ uirtute natus ẽ. Quippe cum sar¬
ra ce anus eẽt ce sterilis. In tẏpum enim
xp̃i : natus ẽ. isaac. Ideo hec ꝑ allego.¬
riam asserit dicta: ut aluid ex alio signi
rum: quia in libertatem nascuntur. Liber
enim fit: qui accipit remissionẽ peccatoꝵ
Hec enim s̃ duo testam̃ta. Moyses accipi¬
ens sanguinem uituli in cratera. asꝑsit
ppłm dicens. Hic ẽ sangus testam̃ti. qd
disposuit ds̃ ad uos. hoc ẽ quod dixit.
Linum quidem in monte sina in serui¬
tutẽ generans. ꝗͣ ẽ agar. Lex enim i
monte sina data ẽ. quam moyses reci¬
tans popło. librum hunc testamenti ap¬

Expanded text:
peperit Abrahae Isaac. Tunc coepit Abrapeperit Abrahae Isaac. Tunc coepit Abraham duos habere filios, unum de ancilla, et unum de libera. Sed is quidem qui de ancilla, secundum carnem natus est: qui autem de libera, per repromissionem; quae sunt per allegoriam dicta. Ismael, qui ex ancilla Agar natus est, secundum carnem natus; quia juxta consuetudinem natus est: Isaac vero am Dei virtute natus est; quippe cum Sara et anus esset et sterilis. In typum enim Christi natus est Isaac; ideo haec per allegoriam asserit dicta, ut aliud ex alio signifrum, quia in libertate nascuntur; liber enim fit, qui accipit remissionem peccatorum. Nam haec sunt duo Testamenta. Moyses accipiens sanguinem vituli in cratera, aspersit populum dicens: Hic est sanguis Testamenti, quod disposuit Deus ad vos . Hoc est quod dixit: Unum quidem a monte Sina, in servitutem generans, quae est Agar. Lex enim in monte Sina data est, quam Moyses recitans populo, librum hunc Testamenti ap
Abbreviated transcription (Latin):
ce sensum fidei mimme aduertentes: for¬
matum xp̃m in animis suis negantur
habere.Si enim intellexissent gr̃am dũi .xͦ:
post fidem in iudaismum transductiñ
eẽnt. Uellem autem p̃sens ẽẽ nunc ap̃
uos. & mutare uocem meam: qr c̃fundor
in uob̃. Presens uult arguere illos. ut my¬
tet uocem suam de laude in tutuꝑatio¬
nem eorum. ut duplici genere confundã¬
tur:& de errore suo &e rubore apłi. quem
patiebatur apud eos. quib illos pretule¬
rat. Dicite mͥ qͥ sub lege uultis eẽ: legem
non legistis: Scriptam ẽ enuquia abra¬
ham duos filios habuit. unum de ancil¬
la & unum de libera. Hoc ingenesi habe¬
tur. quia cum sarra generare non posset.
erat enim sterilis: Agar ancillam suam
obtulit uiro suo abrahe in concubinam.
ut qd genera ret. adoptaret sͥ. Sic factũ
ẽ. ut de agar nasceretur ismahel. Postau¬
tem nutu dĩ promisfus ẽ abrahe filius
de sarra uxore cius que erat sterilis. hec

Expanded text:
et sensum fidei minime advertentes, foret sensum fidei minime advertentes, formatum Christum in animis suis negantur habere; si enim intellexissent gratiam Dei in Christo, post fidem in judaismum transducti non essent. Vellem autem praesens esse nunc apud vos, et mutare vocem meam; quia confundor in vobis. Praesens vult arguere illos, ut mutet vocem suam de laude in vituperationem eorum, ut duplici genere confundantur, et de errore suo, et rubore Apostoli, quem patiebatur apud eos, quibus illos praetulerat. Dicite mihi, qui sub Lege vultis esse, Legem non legistis? Scriptum est enim quia Abraham duos filios habuerit: unum de ancilla, et unum de libera. Hoc in Genesi habetur, quia cum Sara generare non posset, erat enim sterilis, Agar ancillam suam obtulit viro suo Abrahae in concubinam; ut quod generasset, adoptaret sibi. Sic factum est, ut de Agar nasceretur Ismael. Post autem nutu Dei promissus est Abrahae filius de Sara uxore ejus, quae erat sterilis: haec
Abbreviated transcription (Latin):
illos deciꝑent. Erant enim legis causa a¬
postoli inimici: ut manente nomine sal¬
uatoris facerent eos uideos gaudentes
in euersione illorum. Non enĩ patiebãtur
ut grãm sͥ promissam audirent incircũ¬
cisis gentib datam Ideo unitatores suos¬
uoluerunt illos fieri: ut more corum circũ¬
ciderentur. Amnulamini autem meliora
dona. bonum emulamini semper. & non
solum cum presens sũ apđuos sum. Me¬
liora dona spiritalia sunt: quȩ unitati ha¬
bebunt effectum apud dm̃. hȩc spiritalia¬
& bona sunt. que uult ut semꝑ unitentur:
Ion ad tempus sicut pridem. aut se p̃sente
tantum. Post autem ad aliuid conuertan¬
tur. Sed uult illos de cetero ꝑseuerare in
bono. filii mei quos iterum parturio: donec
xp̃c formetur in uobis. Primum ꝑ fidem
illos genuerat inbaptismo. S quia uelut
ꝑ auortum nati. deformati & infirmi in¬
uenti s̃. Nunc cum dolore consilii. refor¬
mat eos in xp̃m. Concipientes enim fidẽ.

Expanded text:
illos deciperent. Erant enim Legis causa aillos deciperent. Erant enim Legis causa apostolis inimici, ut manente nomine Salvatoris, facerent eos Judaeos, gaudentes in eversione eorum; non enim patiebantur, ut gratiam sibi promissam audirent incircumcisis gentibus datam. Ideo imitatores suosvoluerunt fieri, ut more eorum circumciderentur. Aemulamini autem meliora dona, bonum aemulamini semper, et non solum cum praesens sum apud vos. Meliora dona spiritalia sunt, quae imitati habebunt effectum apud Deum. Haec spiritalia bona sunt, quae vult ut semper imitentur, non ad tempus, sicut pridem, aut se praesente tantum, post autem ad aliud convertantur; sed vult illos de caetero perseverare in bono. Filioli mei, quos iterum parturio, donec Christus formetur in vobis. Primum per fidem illos genuerat in baptismo, sed quia velut per abortum nati, deformati et infirmi inventi sunt; nunc cum dolore consilii reformat eos in Christum. Concipientes enim fidem,
Abbreviated transcription (Latin):
apud ceteras eccłas. ꝑ id quod apli iniurus ñ
fra. ngebant᷑ sed crescebant in fide. Testis enĩ
sum uob̃ quia si fieri potuisset. ocłos ur̃os
eruissetis & dedissetis michi. Uotum eoꝵ
circa religionem tam plenum ostendit fu¬
isse:ut non solum bene abeis susceptus
sit. sed & fortes in fide inuenti sint. E qͦd
ad laudem magis ꝓficit. omnia pene sua
illi obtulerint ꝓfliganda. hinc plus dolet:
quia tanta caritas subuersa fuerat pͣua
Idoctrina. E rgo inimicus uob̃ factus sũ
uerum dicens uob̃: Hoc dicit. quia non
potest fieri ut inimicꝰ ego ĩquit uob̃ sim:
quoꝵ tanta sensi obsequia. S qr nemo
se argui uult errantem: iccirco uob̃ ini¬
micus iuideor. iuste uos ieprehendens:
Emulantur uos ñbene.S exclude uos
uolunt ut eos emulemin. Inuidia uide¬
orum subuersos eos significat. Uidentes
enim sic illos ꝓficere ineugłio. & tantam
habere caritatem in apło. ideger̃ quatenꝰ

Expanded text:
apud caeteras Ecclesias, per id quod apostoli injuriis non apud caeteras Ecclesias, per id quod apostoli injuriis non frangebantur, sed crescebant in fide. Testis enim sum vobis quia, si fieri potuisset, oculos vestros eruissetis, et dedissetis mihi. Votum eorum circa religionem tam plenum ostendit fuisse, ut non solum bene ab eis susceptus sit, sed et fortes in fide inventi sint: et quod ad laudem magis proficit, omnia pene sua illi obtulerunt profliganda. Hinc plus dolet, quia tanta charitas subversa fuerat prava doctrina. Ergo inimicus vobis factus sum, verum dicens vobis? Hoc dicit, quia non potest fieri, ut inimicus, inquit, ego vobis sim, quorum tanta sensi obsequia. Sed quia nemo se argui vult errantem, idcirco inimicus vobis videor, juste vos reprehendens. Aemulantur vos non bene: sed excludere vos volunt, ut eos aemulemini. Invidia Judaeorum subversos eos significat; videntes enim sic illos proficere in Evangelio, et tantam habere charitatem in Apostolo, id egerunt, quatenus
Abbreviated transcription (Latin):
iuriȩ enim apłi temptatio erãt galatha¬
rum: in qua firmi inuenti s̃. ñ dubitan¬
tes de fide. Possent enim scandalum pas¬
si dicere: quȩ ẽ uircus aut spes in hacfi¬
de iquando minister eius sic humiliat᷑:
quia iam animũ futuris speb infece¬
rant: presentes exitus ꝓ xp̃i nomine ñ
ꝑtimis cebant. Certi fidem nram ñ in tris
s in celis habere dignitatẽ: & ꝓ his tri¬
bulationib magna reprehendi p̃mia
Ruborem illis incutit. quia post hȩs
laudabilia cir̃cumuenti fuerant. ut uitu¬
ꝑabiles uidẽntur. S sicut angłin dĩ exce¬
pistis me sic̃ xp̃m iħm. hoc magis lau¬
dat in eis quia pressuris non deformatus
est apud eos s commendatus: scientib ꝓ
his qui credunt pati illum exitia. Sic̃ gͦ
angłm dei exceꝑunt apłin:credentes dei¬
donum eẽ qđ predicat. sic ei deferentes qͣ¬
si ipsi auctori domino iħu xp̃o. Quȩ ergo
erat beatitudo ur̃a: Beatos hos fuisse dic̃

Expanded text:
juriae enim Apostoli tentatio erat Galatajuriae enim Apostoli tentatio erat Galatarum, in qua firmi inventi sunt; non dubitantes de fide. Possent enim, scandalum passi, dicere: Quae est virtus aut spes in hac fide, quando minister ejus sic humiliatur? Sed quia jam animum futuris spebus infecerant, praesentes exitus pro Christi nomine non pertimescebant, certi fidem nostram non in terris, sed in coelis habere dignitatem, et pro his tribulationibus magna rependi praemia. Ruborem illis incutit; quia post haec laudabilia circumventi fuerant, ut vituperabiles viderentur. Sed sicut angelum Dei excepistis me, sicut dat in eis, quia pressuris non deformatus est apud eos, sed commendatus, scientes pro iis qui credunt, pati illum exitia. Sicut ergo angelum Dei exceperunt Apostolum, credentes donum Dei esse quod praedicat: sic ei deferentes, quasi ipsi auctori Domino Jesu Christo. Quae ergo erat beatitudo vestra? Beatos hos fuisse dicit 225
Abbreviated transcription (Latin):
nas correptiones. bona oꝑasua audienteᷤ.
recrearentur: Et data oꝑa reformarent se
ne obuirgationib diutius pressi. asꝑio¬
res fierent exacerbati. nicħ tam̃ sͥ nocu¬
isse illos dicit. Ipsis enim oberat delic.¬
tum illorum. Apłs enim impleuerat of¬
ficium dispensationis sͥ creditȩ ut om̃i
cum diligentia predicaret eis. Sic̃ dicit
dominus ad ppħam ezechiel. Tu inquit
predica. si te audierint: lucraueris eos.Si
quominus:tu saluabis animam tuam:
Scitis. quia ꝑ infirmitatem carnis eugłi¬
taui uob̃ iam pridem:⁊ temptationẽ ur̃am
in carne mea ñspreuistis. neq respuistis.
n memoriam reuocat illis tempꝰ quando
primum predicauit illis eugłium dei:¬
pso enim temprẽ inuiriis agebatur apl̃s.
&e cedib infirmabatur. Infirmus enuim
uidetur qui humiliatur: oe ñ resistit ꝓpt̃
eugłium dĩ. Et in hoc laudat constan¬
tiam eorum: q non s̃ abstracti a fide. In¬

Expanded text:
nas correptiones bona opera sua audientes nas correptiones bona opera sua audientes recrearentur, et data opera reformarent se; ne objurgationibus diutius pressi asperioribus, fierent exacerbati. Nihil tamen sibi nocuisse illos dicit; ipsis enim oberat delictum illorum: Apostolus enim impleverat officium dispensationis sibi creditae; ut omni cum diligentia praedicaret eis, sicut dicit Dominus ad prophetam Ezechiel: Tu, inquit, praedica: si te audierint, lucraberis eos; si quominus, tu salvabis animam tuam . Scitis quia per infirmitatem carnis evangelizavi vobis jam pridem: et tentationem vestram in carne mea non sprevistis, neque respuistis. In memoria revocat illis tempus, quando primum praedicavit illis Evangelium Dei. Ipso enim tempore injuriis agebatur Apostolus, et caedibus infirmabatur; infirmus enim videtur, qui humiliatur, et non resistit propter Evangelium Dei. Et in hoc laudat constantiam eorum, quia non sunt abstracti a fide: in