comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
beda uir maxime doctus:i mi¬
fime suꝑb: ab aduentu eoꝵ mbri¬
tanniam. usꝙ ad suos dies plano ⁊ suau
sermone absoluit. Post eum. ñ facile ut
arbitror reꝑies qui historiis illius gentᷤ.
latina orõne texendis animũ dedit. Uidinte
alii si quid eaꝵ rerum uel iam inuen̾int. ł
post hec inuent᷑ sint. Nr̃ laborlicet inque¬
rendo sollicitas dux̾it excubias: frustra ad
hoc tempus ⁊ sumpsit oꝑam. Sane sunt qͦ¬
dam uetustatis indicia: cronico more: ⁊ pa¬
trio sermone. ꝑ annos dñi ordinata. ꝑ hec.
semum obliuionis eluctari meruert̃: que¬
cunq tempora post illũ uirũ fluxerunt.
Nam de ebeardo illustr ⁊ magnifico uiro.
qͥ eronica illa latine agg̾ssus ẽ digerere.
p̃stat silere. euiꝰ mͥ eẽc intentio animo. si ñ
eẽnt u̾ba fastidio. Nec uͦ ur̃am effugit con¬
scientiam. domni edmeri sobria sermonis
festiuitate elucubratũ opꝰ: In quo a rege ed¬
garo oisus usꝙ ad willermũ pͥmũ rapti.

Expanded text:
Beda, vir maxime doctus et minime superbus, ab adventu eorum in Britanniam usque ad suos dies plano et suavi sermone absolvit: post eum non facile, ut arbitror, reperies qui historiis illius gentis Latina oratione texendis animum dederit. Viderint alii si quid earum rerum vel jam invenerint, vel post haec inventuri sint; noster labor, licet in quaerendo sollicitas duxerit excubias, frustra ad hoc tempus consumpsit operam. Sunt sane quaedam vetustatis indicia chronico more et patrio sermone per annos Domini ordinata. Per haec senium oblivionis eluctari meruerunt quaecunque tempora post illum virum fluxerunt. Nam de Elwardo, illustri et magnifico viro, qui chronica illa Latine aggressus est digerere, praestat silere; cujus mihi esset intentio animo, si non essent verba fastidio. Nec vero nostram effugit conscientiam domini Edmeri sobria sermonis festivitate elucubratum opus; in quo a rege Eadgaro orsus usque ad Willelmum primum raptim
Abbreviated transcription (Latin):
nequiret. Uerũ pꝰ modicum. quoꝵdã
colloquiis depͣuatꝰ. qͥ difficultatem tͣn¬
situs. anicłaꝵ maleficiis imputabar:
optimatib qͣꝵ feminȩ de hoc insi¬
mulabantur. pensiones importabileᷤᷤ
indixit. Olauũ quoq frẽm factionis
eiusdem pͥncipem accusatum. uin¬
culis irretiuit: ⁊ socero in exilium
misit. Quaꝓpt̾ barbari. libertatis
sue muriam ñ ferentes: intra eccłiã
qͣndam. altare amplexum:⁊ em̃dati¬
onem facti ꝓmittentem. trucidart̃.
Aiunt eo loci multa miracła celitꝰ os¬
tensa: qd fu̾it uir ille. ieuniis et ele¬
mosinis deditus:i qui in legum tͣnsg̾s¬
sores.magis diuinas qͣm suas ꝑseque¬
retur ꝯtumelias. Uñ et ei mr̃is honor
ꝯsecratus ẽ: a papa romano. Post eũ.
homicidȩ. ut inuidiam facti aliqͦ bono
ꝯpẽsarent: olauũ auincłis decem mi¬
lib marcaꝵ argenti redemert̃. hic.
octo annisagnaue imꝑitans: regnum
fr̃ĩ heurico reliqͥt. Is. uigintinouem

Expanded text:
nequiret. Verum post modicum quorundam nequiret. Verum post modicum quorundam colloquiis depravatus, qui difficultatem transitus anicularum maleficiis imputabant, optimatibus, quarum foeminae de hoc insimulabantur, pensiones importabiles indixit; Olavum quoque fratrem, factionis ejusdem principem accusatum, vinculis irretivit, et socero in exilium misit: quapropter barbari, libertatis suae injuriam non ferentes, intra ecclesiam quamdam altare amplexum, et emendationem facti promittentem, trucidarunt. Aiunt eo loci multa miracula coelitus ostensa, quod fuerit vir ille jejuniis et eleemosynis deditus, et qui in legum transgressores magis divinas quam suas persequeretur contumelias; unde et ei martyris honor consecratus est a papa Romano. Post eum homicidae, ut invidiam facti aliquo bono compensarent, Olavum a vinculis decem millibus marcarum argenti redemerunt . Hic, octo annis ignave imperitans, regnum fratri Henrico reliquit . Is, viginti et novem
Abbreviated transcription (Latin):
gliam. bis cnittonẽ filium misit:pͥ¬
mo. cum trecentis: scd̾o. cum ducen¬
tis nauib. Poris classis socius fuit os¬
bernus. frater suani: seq̃ntis. Hacco.
Utriq accepta peccunia. conatꝰ adoles¬
centis fregere: domum sure effeccti.
repatͥantes. Quare a suano regegͣn
ꝯtumelia musti. qd̃ fidem pecunia
lesissent: in exilium aucti sunt. Si¬
anus ad mortem ueniens. om̃s iura¬
into ꝓuinciales construix̃: ut qͥa qͣ¬
tuordecim filios habebat. omnib ꝑ or¬
dinem regnum delegarent. qͣntũ ipsa
soboles durare posset. Eogͦ defuncto:
successit filius haroldus. annis trib.
Iuicnuto. quẽ pat̾ in angliam misãt.
s. uet̾is repulse memor: classem ut
accepimꝰ. mille ⁊ eo amplius nauiũ.
in angliam parat. Auxilio ei erat socer.
robertꝰ friso: sexcentaꝵ ratium dñl.
S duob pene annis. uenti adu̾sitate
cohercitus. uolũtatem mutauit: ꝓñ¬
cians. ñ sine dei nutu ẽẽ. qd̃ tͣnsfretare

Expanded text:
gliam bis Cnutonem filium misit; prigliam bis Cnutonem filium misit; primo cum trecentis, secundo cum ducentis navibus. Prioris classis socius fuit Osbernus frater Swani , sequentis Hacco : utrique accepta pecunia conatus adolescentis fregere, domum sine effectu repatriantes; quare a Swano rege gravi contumelia inusti, quod fidem pecunia laesissent, in exilium acti sunt. Swanus, ad mortem veniens, omnes juramento provinciales constrinxit ut, quia quatuordecim filios habebat, omnibus per ordinem regnum delegarent, quantum ipsa soboles durare posset. Eo ergo defuncto , successit filius Haroldus annis tribus ; illi Cnuto , quem pater in Angliam miserat. Is, veteris repulsae memor, classem ut accepimus mille et eo amplius navium in Angliam parat; auxilio ei erat socer Robertus Friso, 438 sexcentarum ratium dominus: sed, duobus pene annis venti adversitate coercitus, voluntatem mutavit, pronuncians non sine Dei nutu esse quod transfretare
Abbreviated transcription (Latin):
olauus totum occupauit. Illi. successt
filius magnus: qui nuꝑ in hiberma
dum temere appulisset. mi sa̾bilit̾
occisus ẽ. ferunt magnũ suꝑiorem.
filium haroldi. pꝰ mortem patͥs ab
heroldo rege angliȩ. clem̃t̾ domum
dimissum: illius beneficii memora.
haroldum filiũ haroldi. pꝰ uictoriam
wilłmi. ad seuenientem. benignȩ tͣe¬
tasse. eundemꝙ. in expeditione soci¬
um hũisse: quam in angliam. tp̃ie
wilłmi iunioris dux̃: qͣndo ⁊orcha¬
das ⁊ meuanias insulas sibi subegto
⁊ occurrentes comites hugonem cestre¬
sem. ⁊ hugonem salopes biensem pͥo¬
rẽ fugauit᷑ scd̃m int̾emit. Filii ultuni
magni. hasten et suiardꝰ: regno ad¬
huc diuisoimꝑitant. Quoꝵ post̾ior
adolescens speciosꝰ et audax. ñ mul¬
tum ẽ. qd̾ ierłimam. ꝑ angliam na¬
uigauit: in num̾a ⁊ p̃clara facino¬
ra contra saracenos consũmans. ⁊ p̃¬
sertim. in obsidione sidonis: quȩ ꝓ
tutus. egre quietem ferens: in an¬

Expanded text:
Olavus totum occupavit. Illi successit Olavus totum occupavit. Illi successit filius Magnus, qui nuper in Hibernia, dum temere illuc appulisset, miserabiliter occisus est. Ferunt Magnum superiorem, filium Haroldi, post mortem patris ab Haroldo rege Angliae clementer domum dimissum, illius beneficii memoria Haroldum filium Haroldi, post victoriam Willelmi ad se venientem, benigne tractasse; eumdemque in expeditione socium habuisse quam in Angliam tempore Willelmi junioris 437 duxit, quando et Orchadas et Mevanias insulas sibi subjecit, et occurrentes comites, Hugonem Cestrensem et Hugonem Salopesbiriensem, priorem fugit, secundum interemit. Filii ultimi Magni, Hasten et Siwardus, regno adhuc diviso imperitant; quorum posterior, adolescens speciosus et audax, non multum est quod Ierosolymam per Angliam navigavit, innumera et praeclara facinora contra Saracenos consummans, praesertim in obsessione Sidonis, quae prtutus, aegre quietem ferens, in An
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ ñ qͣm ueldiscrim̃ formidabilius.
ł om̃ letiꝰ. dani uiderunt. Denq ad
hoc tempus. uotum illibatũ custodi¬
unt. quo se ante pugnam constrin¬
xerunt: ut uigiliam sci laurentii.
cunctis in post̾m scłis. i eiumo et ele¬
mosinis sacrarent. Eo enim die cer¬
tatum. Et tunc quidem suanꝰ fugit:
s ñ multo pꝰ mortuo magno. regnũ
suũ integrę recepit. Successit ma¬
gnoun norica. suanus quidam.her¬
danꝰ cognominatus: ñ de regia ꝓge¬
nie. s manu ⁊ calliditate ꝓuectꝰ. Iili.
olauus. patrutis magm: quẽ. scm̃
ferunt. Olauo.haroldus haruagra.
fr̃ olaui: qui ⁊̃ imꝑatori constantino¬
politano dudum iuuenis. militau̾at.
Cuius iussu. ꝓstupro illustris femine
leoni obiectus: beluam immanẽ nu¬
do lac̾toꝵ nisu. suffocauit. hic in an¬
glia: ab beroldo filio goduini cesꝰ ẽ.
filii eius. olauus ⁊ magnus regnũ ꝑa¬
partiti. S magno. p̃maturȩ mortuo:

Expanded text:
quo nunquam vel discrimen formidabilius quo nunquam vel discrimen formidabilius vel omen laetius Dani viderunt. Denique ad hoc tempus votum illibatum custodiunt quo se ante pugnam constrinxerunt ut vigiliam sancti Laurentii cunctis in posterum seculis jejunio et eleemosynis sacrarent. Eo enim die certatum, et tunc quidem Swanus fugit; sed non multo post, mortuo Magno, regnum suum integre recepit . § 260. Successit Magno in Norica Swanus quidam, Herdhand cognominatus, non de regia progenie, sed manu et caliditate provectus: illi Olavus, patruus Magni quem sanctum ferunt: Olavo Haroldus Harvagra, frater Olavi, qui etiam imperatori Constantinopolitano dudum juvenis militaverat; cujus jussu pro stupro illustris foeminae leoni objectus, belluam immanem nudo lacertorum nisu suffocavit. Hic in Anglia ab Haroldo filio Godwini caesus . Filii ejus, Olavus et Magnus, regnum papartiti; sed, Magno praemature mortuo,
Abbreviated transcription (Latin):
dictum est. successit haroldus
in anglia: hardacmitꝰ in danemar¬
chia filii eius. Nam noricam. quã sub¬
egerat. recuꝑauit magnꝰ filius olaui:
quẽ ingestis enutonis dixi. a ꝓuinci¬
alib suis fuisse necatum: haroldo in
anglia defuncto: ambo regna tenuit
hardacinitꝰ. pauco tpr̃e. Quo mortuo.
successit eduardus simplex: auitoq
regno contentus. tͣnsmarinũ imꝑiũ.
ut laboriosum et barbarum despuit.
Tunc rex danoꝵ leuatus ẽ. suanꝰ qͥdã:
haud dubie nobilissimus. Cuius. eũ
regnum. aliquot annis ꝓsꝑaretur. ma¬
gnus rex noricoꝵ consentientib dami
quibdam. illum u bellica expellens.
suo animo t̾ram subiecit. E iectus suanꝰ.
regem sueuoꝵ adiit: eiusq auxilio cũ
sueuos ⁊ u indelicos. et gothos corras¬
sisset: rediit. ut regnũ reformaret. S
conspirantib danis. qui potestatem
magni diligẽnt: pͥoris fortune cala¬
mitatem exꝑtus ẽ. Ingens illud et me¬
morabile in ea barbarie p̃lium fuit:

Expanded text:
dictum est, successit Haroldus in Anglia, Hardecnutus in Danemarchia, filii ejus; nam Noricam, quam subegerat, recuperavit Magnus, filius Olavi quem in gestis Cnutonis dixi a provincialibus suis necatum fuisse. Haroldo in Anglia defuncto, ambo regna tenuit Hardecnutus pauco tempore: quo mortuo successit Edwardus simplex, avitoque regno contentus, transmarinum imperium ut laboriosum et barbarum despuit. Tunc rex Danorum levatus est Swanus quidam, haud dubie nobilissimus; cujus cum regnum aliquot annis prosperaretur, Magnus rex Noricorum consentientibus Danis quibusdam, illum vi bellica expellens, suo animo terram subjecit. Ejectus Swanus regem Suevorum adiit, ejusque auxilio, cum Suevos et Windelicos et Gothos corrasisset, rediit ut regnum reformaret; sed conspirantibus Danis, qui potestatem Magni diligerent, prioris fortunae calamitatem 436 expertus est. Ingens illud et memorabile in ea barbarie praelium fuit,
Abbreviated transcription (Latin):
reqͥescit carne sepultꝰ. Dona xp̃e ani¬
mã in celis gaudere ꝑ euũ. Daꝙ illũ
sophie debriari fonte. cui iam. Suspi¬
rauit ouans. intento semꝑ amore. Po
terit ne. ulla excusatione hic pudor
ex tenuari. Iut nec in eo monast̾io.
uͥ. illo uiuente. totius litt̾at᷑e exulta¬
bat ginasiũ potuerit inueniri hõ. qͥ
memoriã eiꝰ formaret. nͥ exili et mi¬
sa̾bili stilo: S de hoc satis dictũ: nc̃
qd̾ in manib erat. repetam.

Expanded text:
requiescit, carne sepultus: Dona, Christe, anirequiescit, carne sepultus: Dona, Christe, animam in coelis gaudere per aevum; Daque illum sophiae debriari fonte, cui jam Suspiravit ovans, intento semper amore. § 63. Poteritine ulla excusatione hic pudor extenuari, ut nec in eo monasterio, ubi illo vivente totius litteraturae exultabat gymnasium, potuerit inveniri homo qui memoriam ejus formaret, nisi exili et miserabili stilo? Sed de hoc satis dictum: nunc quod in manibus erat repetam.
Abbreviated transcription (Latin):
sensu. et hilari uultu. sp̃t sc̃i gr̃am in¬
uitabat. dicens. O rex głe. dne uirtu¬
tum. qͥ triumphator hõdie suꝑ õs cȩlos
ascendisti: ne de linqͣs nos orphanos. s
mitte ꝓmissũ patͥs in nos. spm u̾tatis.
Hac orõne finita. sup̃mũ efflauit: subse¬
qñte et omniũ uarib oppletis odore:
qͣlem nec tumiama nec balsama spirant:
s paradisiacũ et quẽ. uernalis uͥcũꝙ lo¬
coꝵ exhalat letitia. Humatꝰ ẽ. tẽ in eode
monast̾io: s mͦ. cũ beato eitthb̃to du¬
nelii sitũ. fama ꝯfirmat. Sepulta est
tempora. Adeo nullꝰ angloꝵ. studioꝵ¬
eiꝰ emulꝰ. nullꝰ głaꝵ seqͣx fuit: qͥ omis¬
se monete lineam ꝑseq̃ret᷑. P auci. qͦs
nobilit̾ informati: tota uita ingͣcum
consũpser̃t silentiũ. Alii uix pͥmis la¬
bris illas gustantes: ignauũ ꝯ foue
nũ ignauiȩ testimoniũ dabt̃ u̾sus
epitaphii.pudendi ꝓrsus: ⁊ tant ui¬
ri mausoleo indigni. Pbr hic beda

Expanded text:
sensu et hilari vultu Spiritus sancti gratiam insensu et hilari vultu Spiritus sancti gratiam invitabat, dicens: « O rex gloriae, Domine virtutum, qui triumphator hodie super omnes coelos ascendisti, ne derelinquas nos orphanos, sed mitte promissum Patris in nos Spiritum veritatis: » hac oratione finita supremum efflavit; subsequente et omnium naribus expletis odore, qualem nec cinnama nec balsama spirant, sed paradisiaco, et quem vernalis ubicunque locorum exalat laetitia. Humatus est tunc in eodem monasterio, sed modo cum beato Cuthberto Dunelmi situm fama confirmat. § 62. Sepulta est ad nostra tempora. Adeo nullus Anglorum studio qui omissae monetae lineam persequeretur: pauci quos nobiliter informati, tota vita ingratum consumpserunt silentium; alii, vix primis labris illas gustantes, ignavum confovenum ignaviae testimonium dabunt versus epitaphii, pudendi prorsus, et tanti viri mausoleo indigni. Presbyter hic Beda
Abbreviated transcription (Latin):
gnȩ passioẽs hꝰ temꝑis: ad fut᷑am głam
que reuelabit᷑ in nobis. ꝓseq̃bant᷑ dicta
lacͥme: ⁊ suspirioꝵ difficultas. Iam uͦ no¬
tib quia deerant qͥ docẽnt᷑. ł u̾ba exci¬
ꝑent: lucubrabat ipse sibi ꝑ nox in
gr̃aꝵ actione. et psalmoꝵ cantu: impleis
sapientissim uiri dictũ: ut nũꝗͣ. minꝰ
moriȩ p̃terite ultro ori oceͣrebant ex
feria uͦ t̾cia ante ascensionẽ. inuales¬
cente ad sup̃mũ incõmodo. modicꝰ tu¬
mor in pedib eiꝰ apparuit. haud du¬
bius uicinȩ mortis p̃sagꝰ ⁊ index. Tc̃
accita ꝯg̾gatione. inunctꝰ ⁊ ꝯmunica¬
tꝰ. oscło cunctis libato. fut᷑am sui menio¬
riam a singłis implorans: ñ nullis etiã
familiorẽ amiciciã em̾itis: xeniola q̃
in secretis habebat. largitꝰ ẽ. Die uͦ as¬
censionis. cũ iam anima fragilem usũ
corporis exosa. eg̾diq gestiens palpita¬
ret: contͣ oratoriũ. quo orare consueue
rat. cilicio subiecto decũbens. illibato

Expanded text:
am quae revelabitur in nobis. » Prosequebantur dicta lachrymae, suspiriorumque difficultas. Jam vero noctibus, quia deerant qui docerentur vel verba exciperent, lucubrabat ipse pernox in gratiarum actione et psalmorum cantu, implens sapientissimi viri dictum, ut nunquam minumoriae praeteritae ultro ori occurrebant exeFeria vero tertia ante Ascensionem Domini, invalescente ad extremum incommodo, 91 modicus tumor in pedibus apparuit, haud dubius vicinae mortis praesagus et index. Tunc, accita congregatione, inunctus et communicatus: osculo cunctis libato, futuram sui memoriam a singulis implorans, nonnullis etiam familiariorem amicitiam emeritis xeniola, quae in secretis habebat, largitus est. Die vero Ascensionis, cum jam anima, fragilem usum corporis exosa, egredique gestiens palpitaret, contra oratorium in quo consueverat orare, cilicio subjecto, decumbens, illibato
Abbreviated transcription (Latin):
ebdomadib stomachi indignatione¬
cibos nausians. egroq ⁊ angusto
suspirio halitum ꝓducens: ad eo
ut eum incõmoditas lecto ꝓsterñet:
ñ tñ litt̾alium studioꝵ reiecit oꝑam.
Totis enim dieb. p̃ter debitum psal¬
modiȩ pensum : assiduis ad discipu¬
los lectionib ruminandisq et ab¬
soluendis questionũ difficultatib.
gͣuedinem ualitudinis deciꝑe. sus¬
legentiũ exercet. his dieb lingua int̾¬
p̃tatꝰ anglica condescendit minꝰ imbu¬
tis latina. Subindeq monebat discipu¬
los dicens. Discite filioli: dũ uobiscũ sũ
hescio enĩ ꝗͣ. diu subsistam: ⁊ si pꝰmodi¬
cũ tollat me factor meus. ⁊ reu̾tat᷑ sp̃e

Expanded text:
hebdomadibus stomachi indignationehebdomadibus stomachi indignationecibos nauseans, aegroque et angusto suspirio halitum producens adeo ut eum incommoditas lecto prosterneret, non tamen litteralium studiorum rejecit operam. Totis enim diebus, praeter debitum psalmodiae pensum, assiduis ad dicispulos lectionibus, ruminandisque et absolvendis quaestionum difficultatibus, gravedinem valetudinis decipere, suslegentium exercet, his diebus, lingua interpretatus Anglica, condescendit minus imbutis Latina: subindeque monebat discipulos, dicens: « Discite, filioli, dum vobiscum sum; nescio enim quamdiu subsistam, et si post modicum tollat me Factor meus, et revertatur s
Abbreviated transcription (Latin):
a cogitatioĩb q̃ sunt sñ intellectu: intel¬
lectu bñ uiuendi et bñdicendi. Uñ pul¬
catonẽ oratoris officium diffinientẽ.
dixisse. Orator ẽ. iurboñ. dicendi ꝑitꝰ.
Emundabat gͦ eccłiasticꝰ orator pͥus
ꝯscĩam: ut sic accederet. ad recluden¬
dam misticoꝵ scͥptoꝵ intelligentiã.
Qui enĩ fieri potest. ut seruiret uiei¬
is: qui medullas intimas hauriret.
qͥ totas cogitationes consum̾et in soͥp¬
turaꝵ expositionib : Nã ut ipse fate¬
tur in libro t̾cio suꝑ saiuelem: expo¬
sitiones sue si ñ aliud afferrent lec¬
torib emolum̃tũ. hoc sibi ñ mediocͥt̾
ualerent: qd̃ dũ hec omĩ studio age¬
bat. ⁊ lubricũ scłi et in anes cogitatio¬
nes. pꝰ t̾gum ponebat. Defecatus itaꝙ
uiciis: subibat in int̾ora uelaminis:
q̃ intꝰ exceꝑat animo. foras effe̾ns ser¬
mone castigato.
ritas. magis ꝓximo tpr̃e obitꝰ
excelluit. Siquide continuis septẽ

Expanded text:
a cogitationibus quae sunt sine intellectu, intela cogitationibus quae sunt sine intellectu, intellectu dico bene vivendi et bene dicendi: unde pulCatonem, oratoris officium definientem, dixisse: « Orator est vir bonus, dicendi peritus. » Emundabat ergo ecclesiasticus orator prius conscientiam, ut sic accederet ad recludendam mysticorum scriptorum intelligentiam. Qui enim fieri potest 89 ut serviret vitiis qui medullas intimas hauriret, qui totas cogitationes consumeret, in Scripturarum expositionibus? Nam, ut ipse fatetur in libro tertio super Samuelem, expositiones suae, si non aliud afferrent lectoribus emolumentum, hoc sibi non mediocriter valerent, quod, dum haec omni studio agebat, lubricum saeculi et inanes cogitationes post tergum ponebat: defaecatus itaque vitiis subibat in interiora velaminis: quae intus exceperat animo, foras efferens sermone castigato. ritas, magis tempore obitus excellunt ; siquidem continuis septem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfuturũ: quicqͥd eccłie gn̾ali clarue
onib enodandis indigeret eo. subli¬
mitas romana. Nec uͦ unqͣm gallicanꝰ
tumor inuenit in anglo. qd̃ argueret
gist̾io palmã dedit. Nam et fidei sanȩ
et incuriose s dulcis fuit eloqͦntie in
omĩb explanationib diuinaꝵ scͥpt᷑a¬
rum. magis illa rimatus. qͥl lector.
d̃i dilectionẽ ⁊ ꝓximi ꝯbiberet: ꝙͣ. illa.
qͥb uł sales liberaret: ł linguȩ rubi¬
ginẽ limaret. Porro. de uitȩ illius sc̃i¬
tate dubitare qͥnqͣm arcet illꝰ irre¬
fragabilis dicti u̾itas: qd̃ ꝓtulit mundo
diue sophiȩ maiestas. In maliuolam
aĩam ñ introibit sapia: nec inhab¬
tabit in corpore subdito peccatis. Qd̾
extremũ diem figentes metas scełib.
pollere ꝯspiciunt᷑. iuxta illd̃ dm̃cũ
Filii huiꝰ scłi prudentiores filiis lucis. in
gn̾atione suast̾: s illam sapĩam noĩat.
q̃ disciplinȩ effugit fictũ: ⁊ q̃ seꝑ at se

Expanded text:
profuturum quidquid ecclesiae generali claruerprofuturum quidquid ecclesiae generali clarueronibus enodandis indigeret eo sublimitas romana, nec vero unquam Gallicanus tumor invenit in Anglo, quod argueret gisterio palmam dedit. Nam et fidei sanae et incuriosae, sed dulcis fuit eloquentiae, in omnibus explanationibus divinarum Scripturarum magis illa rimatus quibus lector Dei dilectionem et proximi cohiberet, quam illa quibus vel tales libaret vel linguae rubiginem limaret. Porro de vitae illius sanctitate dubitare quemquam arcet illius dicti irrefragabilis veritas quod protulit mundo divae sophiae majestas. « In malivolam animam non introibit sapientia, nec inhabitabit in corpore subdito peccatis: » extremum diem ponentes metas sceleribus, pollere conspiciuntur, juxta illud Dominicum: « Filii hujus saeculi prudentiores filiis lucis in generatione sua sunt; » sed illam sapientiam nominat quae disciplinae effugit fictum, et quae separat se
Abbreviated transcription (Latin):
tua misit deuota religio: libenti et hy¬
larianzmo sic̃ ab ea directa ẽ. nos sus¬
cepisse cognosce. Oportunis gͦ ac dignis
amplectende sollicitudinis tuȩ petiti¬
onib. arctissima deuotione fauentes. Hor¬
tamur deo dilectam religiositatis tue
bonitatem: ut quia exortis quib dam
eccłiasticaꝵ causaꝵ capitulis. ñ sñ exa¬
minatione longuis innotescendis. opꝰ
nobis sunt ad conferendum. arte litte¬
rature imbuti. sic̃ decet. de uotũ auxili¬
atorem scẽ matͥs uniu̾salis eccłie. obe¬
diententem deuotionem. huic nr̃e hor¬
tationi ñ desistas accomodare: s absꝙ
aliqua ĩmoratione. religiosũ d̾i famu
ꝓtectoꝵ. ad nr̃e mediocͥtatis conspectũ
ñ moreris dirigere: quẽ fauente dño.
seĩs tuis p̃cib. ñ diffidas ꝓsꝑȩ ad te re¬
dire: ꝑacta p̾missoꝵ capituloꝵ. cũ au¬
ailio dei desid̾ata sollemnitate. Erit
enim ut confidimꝰ ⁊̃ cunctis tͥ creditis

Expanded text:
tua misit devota religio, libenti et hitua misit devota religio, libenti et hilari animo, sicuti ab ea directa est, nos suscepisse cognosce. Opportunis ergo ac dignis amplectandae sollicitudinis tuae petitionibus arctissima devotione faventes 87 hortamur Deo dilectam religiositatis tuae bonitatem, ut, quia exortis quibusdam ecclesiasticarum causarum capitulis, non sine examinatione longius innotescendis, opus nobis sunt ad conferendum arte litteraturae imbuti, sicut decet devotum auxiliatorem sanctae matris universalis Ecclesiae, obedientem devotionem huic nostrae hortationi non desistas accommodare, sed absque aliqua immoratione religiosum Dei famulprotectorum, ad nostrae mediocritatis conspectum non moreris dirigere, quem, favente Domino sanctis tuis precibus, non diffidas prospere ad te redire, peracta praemissorum capitulorum cum auxilio Dei desiderata solemnitate. Erit enim, ut confidimus, etiam cunctis tibi creditis
Abbreviated transcription (Latin):
int̾cessionis inueniam.
Deficit hic ingenium. sciccũbit elo¬
quium: nescientis quid plus lau¬
dẽm libroꝵ num̾ositatem: an sermonũ
sobrietatem. Infud̾at eum ꝓcuł dubio
ñ indigo haustu. diuina sapientia: ut
angusto uite spaciolo tanta elaboraret
uolumina. Quid qd̾ ferunt eũ romã
uiisse: ut libros suos. uel eccłiastice
doctͥne conuenire p̃sens assereret: uł
siresultarent apłico nutu corriꝑet.
Uerũtñ quodromȩ fuerit solide ñ af¬
firmo. sed eum illuc inuitatũ haud
dubie ꝓnuncio. Quod hec epła clarũ
faciet: simul ⁊ qͣnti penderit eũ ro¬
mana sedes. ut eum tantoꝑe desidera.
religioso abbati salutem. Quib u̾bis
acmodis clem̃tiam dei nr̃i. atꝙ ienar¬
rabilem ꝓuidentiam possumꝰ effari. ⁊
dignas grãrũ actiones ꝓ imm̃sis circa
nos beneficiis eiꝰ. ꝑsoluere: qui in tene¬
bris ⁊ umbramortis positos ad lum̃ scĩe
ꝑducit. Et infra. Benedictionis int̾ea
grãm que nobis. ꝑ p̃sentem portitorẽ.

Expanded text:
intercessionis inveniam. » § 57. Deficit hic ingenium, succumbit eloquium, nesciens quid plus laudem, librorum numerositatem, an sermonum sobrietatem: infuderat eum procul dubio non indigno haustu divina sapientia, ut angusto vitae spatiolo tanta elaboraret volumina. Quid? quod ferunt eum Romam ivisse , ut libros suos vel ecclesiasticae doctrinae convenire praesens assereret, vel, si resultarent, apostolico nutu corriperet. Verumtamen 86 quod Romae fuerit, solide non affirmo, sed eum illuc invitatum haud dubio pronuncio; quod haec epistola clarum faciet, simul et quanti penderit eum Romana sedes ut eum tantopere desiderareligioso abbati, salutem. Quibus verbis ac modis clementiam Dei nostri, atque inenarrabilem providentiam possumus effari, et dignas gratiarum actiones pro immensis circa nos ejus beneficiis persolvere, qui in tenebris et umbra mortis positos ad lumen scientiae perducit! » Et infra: « Benedictionis interea gratiam, quam nobis per praesentem portitorem
Abbreviated transcription (Latin):
tuꝙ libratis. cũ neutrũ p̃pond̾abat in¬
ferebat Horrendũ ẽ. incid̾e in manꝰ
d̾i uiuentis. N on ita int̾ uos uixi. ut¬
me pudeat uiuere: s nec moritime¬
oͥ qr bonũ dñm habeonꝰ: Scĩssimi am¬
brosii morientis dictũ mutuatꝰ: Fe¬
lix qͥ tam secura conscĩa loquebatur:
arbitͥum. Sepe ui doloris p̃ssꝰ: his exẽ¬

Expanded text:
tuque libratis, cum neutrum praeponderaret, inferebat, « Horrendum est incidere in manus Dei viventis. » -- « Non ita inter vos vixi ut pudeat me vivere, sed nec mori timeo, quia bonum Dominum habemus; » sanctissimi Ambrosii morientis dictum mutuatus. Felix qui tam secura loquebatur arbitrium. Saepe, vi doloris pressus, his exem
Abbreviated transcription (Latin):
Nam cum rob̾tus comes normannoꝵ.
ierosoluam eundi. monitionib urba¬
ni pape ut post̾ius dicetur. impetum
cepisset: nor manniã fr̃i suo. ꝓpecunia.
ix. miliũ marcarũ inuad̾atus est. Itaq
importabilis pensionis edictũ: ꝑ totam
angliam cucurrit. ẽ unc ep̃i ⁊ abbes fre¬
q̃ntes regem adeunt: suꝑ iuolentiam
q̃ rimoniam facientes. Non se posse ad
tantum uectigal sufficere. nͥ si misõs
agricolas omnino effugent. Quib il
tis inqͥt scrinia auro ⁊ argento ꝯposi¬
ta. ossib mortuoꝵ plena: nullo alio
responso. obsecrantes dignatꝰ. Ita illi
intelligentes quo. responsio tenderet:
capsas scõꝵ nudauerunt: crucifixos
dispoliauert: calices conflarunt: ñ in
usum pauꝑm. s infiscum regium. Qͥc¬
pauꝑem . tenuitas: ñ opulentũ. copia
tuebatur. Uenationes qͣs pͥmo indulse¬
rat. ad eo ꝓhibuit: ut capitale eẽt sup¬

Expanded text:
no, cum Robertus comes Normannorum Ierosolymam eundi, monitionibus Urbani papae ut posterius dicetur, impetum cepisset, Normanniam fratri suo pro pecunia decem millium marcarum invadatus est . Itaque importabilis pensionis edictum per totam Angliam cucurrit. Tunc episcopi et abbates frequentes curiam adeunt, super violentia querimoniam facientes, non se posse ad tantum vectigal sufficere, nisi si miseros agricolas omnino effugarent. 501 Quitis, » inquiunt, « scrinia auro et argento composita, ossibus mortuorum plena: » nullo alio responso obsecrantes dignati. Ita illi, intelligentes quo responsio tenderet, capsas sanctorum nudaverunt, crucifixos despoliaverunt, calices conflarunt, non in usum pauperum, sed in fiscum regium: quicpauperem tenuitas, non opulentum copia tuebatur: venationes, quas rex primo indulserat, adeo prohibuit ut capitale esset sup
Abbreviated transcription (Latin):
de uilio cesare mutuatum ẽẽ. S non
erat ei tantũ studii uł ocii: ut litt̾as
unqͣm audiret. Immo calor m̃tis inge¬
nitꝰ. ⁊ conscia uͥtusietim talia ex pͥm̾̃e
cogebant. Et ꝓfecto. si xp̃ianitas nr̃a
pat̾etur:. sic̃ olim anima euforbii tͣns¬
isse dicta est. in pitagoram samium:
in regem wilłmum.

Expanded text:
de Julio Caesare mutuatum esse: sed non de Julio Caesare mutuatum esse: sed non erat ei tantum studii vel otii ut literas unquam audiret; immo calor mentis ingenitus, et conscia virtus, eum talia exprimere cogebant. Et profecto, si Christianitas nostra pateretur, sicut olim anima Euforbii transisse dicta est in Pythagoram Samium, in regem Willelmum.
Abbreviated transcription (Latin):
statim tͣnsfretare uolentem. nautȩ ex¬
orant: ut pacem pelagi ⁊ uentoꝵ cle¬
audiui regem naufragio int̾isse. Qͥn
potiꝰ soluite retinacła nauium: ui¬
debitis elem̃ta iam conspiratam me¬
um obsequium. Ponto tͣnsito: obses¬
sores audita eius fama dissiliunt. aue¬
tor turbari. helias quidam capitur.
Cui añ se adductor rex ludibundꝰ. ha¬
beo te magist̾. dixit. At uͦ illiꝰ alta no¬
milia saꝑe. humilia loqui: fortuitum
ui qͥd facerem. Tum wilłmꝰ p̃ furo¬
re fere extͣ se positus. ⁊ obuncans he¬
liamitu inqͥt nebulo. tu qͥd faceres:
discede:abi. fuge: concedo tͥ. uet faci¬
as qͥcqͥd pot̾is. Et ꝑ uultũ de luca.
nichil si me uiceris ꝓ hac uenia. tecũ
patiscar. Nec inferiꝰ fc̃m u̾bo fuit: s
ꝯtinuo dimisit euadere: miratꝰ pon¬
nus qͣm insectatus fugientem. Quis
calia de illit̾ato homine crederet: Et
fortassis erit aliquis: qui lucanũ legeis.
falso opinetur. Willmũ. hec exempla.

Expanded text:
statim transfretare volentem nautae exstatim transfretare volentem nautae exorant ut pacem pelagi 503 et ventorum cleaudivi regem naufragio interiisse. Quin potius solvite retinacula navium, videbitis elementa jam conspirata in meum obsequium. » Ponto transito, obsessores, ejus audita fama, dissiliunt. Auctor turbarum, Helias quidam, capitur; cui ante se adducto rex ludibundus, « Habeo te, magister! » dixit. At vero illius alta nomilia sapere, humilia loqui: « Fortuitu, » vi quid facerem. » Tum Willelmus, prae furore fere extra se positus, et obuncans Heliam, « Tu, » inquit, « nebulo! tu, quid faceres? Discede, abi, fuge! concedo tibi ut facias quicquid poteris: et, per vultum de Luca! nihil, si me viceris, pro hac venia tecum paciscar. » Nec inferius factum verbo fuit, sed continuo dimisit evadere, miratus potius quam insectatus fugientem. Quis talia de illiterato homine crederet? Et fortassis erit aliquis qui, Lucanum legens, falso opinetur Willelmum haec exempla
Abbreviated transcription (Latin):
s uolouos om̃s innocentiȩmeȩ ẽe con¬
scios. Tum dicta cõm̃ datione anime.
⁊ asꝑsa aqua benedicta: ep̃c discessit:¬
⁊ ille appensus ẽ. Ad mirando fortitu¬
dinis spectacło: ut nec moriturꝰ gemi¬
tum: nec moriens ꝓduceret suspiriũ:
re magnanimitati exempla: q̃ postis
ñ inuidebo. Uenationi in quadamsu¬
ua intentum. ñ cuis decinuit extͣns¬
marinis partib: Obsessam ẽẽ ciuitate
cinomannis. quã nuꝑ frẽ ꝓfecto. suȩ
potestati adiecerat. Statim gͦ ut expe¬
ditus erat. retorsit equũ. it̃ ad mare
conu̾tens admonentib ducib exer¬
cib ex̃citum aduocandiũ paratꝰ com¬
ponendos: uidebo ait. quis me seq̃t᷑
Putatis me ñ habiturũ homines: si
cognoui iuuentutem meã: ⁊̃ naufra¬
gio ad meuenisse uolet: hoc gͥ modo:
pene solus. ad mare ꝑuenit. Erat tẽ
nubilus aer: ⁊ uentꝰ contrariꝰ. flatꝰ
iuolentia. t̾ga maris u̾rebat. Illum.

Expanded text:
sed volo omnes homines innocentiae meae esse consed volo omnes homines innocentiae meae esse conscios. » Tunc dicta commendatione animae, et aspersa aqua benedicta, episcopus discessit. Ille appensus est admirando fortitudinis spectaculo, ut nec moriturus gemitum, nec moriens produceret suspirium. rae magnanimitatis exempla, quae posteris non invidebo. Venationi in quadam sylva intentum nuncius detinuit ex transmarinis partibus, obsessam esse civitatem Cinomannis, quam nuper fratre profecto suae potestati adjecerat. Statim ergo ut expeditus erat retorsit equum, iter ad mare convertens . Admonentibus ducibus exercitum advocandum, paratos componendos, « Videbo, » ait, « quis me sequetur; putatis me non habiturum homines? si cognovi juventutem meam, etiam naufragio ad me venisse volet. » Hoc igitur modo pene solus ad mare pervenit. Erat tunc nubilus aer et ventus contrarius; flatus violentia terga maris verrebat. Illum
Abbreviated transcription (Latin):
ut sepe cont eius salutem. a ducib con¬
iuraret᷑. Quoꝵ unꝰ rob̃tus de molbres
comes humbronensiũ. orta int̾ eum
⁊ regem ñ modica contu̾sia u̾boꝵ. in
ꝓuinciam iuris sui abiit: ingentia
contra dñm suum molimina cona¬
turꝰ S subseqñte illo. captus: et et̾¬
nis uincłis irrecitus ẽ. Alt̾. Willmꝰ
de ou ꝓditionis apud regem accusa¬
latio inuoluit: in nocentes planȩ et
ꝓbos iuiros. Ex his fuit willmꝰ de alde¬
ria: speciose ꝑsonȩ homos compat̾ re¬
gis. Is patibulo affiguussus: osmun¬
do ep̃o salesb̾iȩ confessꝰ.:⁊ ꝑ om̃s eccłias
oppidi flagellatꝰ est. Itaq disꝑsis ad in¬
opes uestib. ad suspendendum nud̾
ibat: delicatam carnem freq̃ntib su¬
ꝑ lapides genuflexionib cruentais.
Ep̃o ⁊ ppło seqñte ad locum supplicii:
ita satis fecit. Sic in qͥt d̾s adiuuet ani
mam meam.⁊ a malis lib̾et: ut dere
qua accusor immunis sũ. Et qͥdem
sententia de me ꝓlata ñ reuocabit᷑:

Expanded text:
ut saepe contra ejus salutem a ducibus conjuraretur: quorum unus, Robertus de Molbrei comes Humbronensium, orta inter eum et regem non modica controversia verborum, in provinciam juris sui abiit, ingentia contra dominum suum molimina conaturus; sed subsequente illo captus, et aeternis vinculis irretitus est. Alter, Willelmus de Ou, proditionis apud regem accusalatio involvit, innocentes plane et probos viros. 502 Ex his fuit Willelmus de Alderia, speciosae personae homo et compater regis. Is patibulo affigi jussus, Osmundo episcopo Salesbiriae confessus, et per omnes ecclesias oppidi flagellatus est. Itaque, dispersis ad inopes vestibus, ad suspendium nudus ibat; delicatam carnem frequentibus super lapides genuflectionibus cruentans. Episcopo et populo sequente ad locum supplicii ita satisfecit: « Sic, » inquit, « adjuvet Deus animam meam et a malis liberet, ut de re de qua accusor immunis sum: et quidem sententia de me prolata non revocabitur,
Abbreviated transcription (Latin):
bat: multa ꝑ inde. siuis utilitatib¬
dotum occidentem. fama largitatis eꝰ:
orientem usq ꝑtendens. Ueniebant
ad eum milites. ex omni q̃ cit monteᷤ
ẽ. ꝓuincia: qͦs ipse. ꝓfusissimis expen¬
sis mun̾abat. Itaq cum defecisset. qd̾
u̾tit animum. Accessit auide m̃ti fo¬
mes cupiditatũ. ranulfꝰ cłicꝰ: ex infi¬
mo gn̾e hominũ. lingua ⁊ calliditate
ꝓuectus ad summũ. Iste siqͣndo edictum
regium ꝓcessisset. ut nominatũ tͥbutum
anglia pend̾et: duplum ad diciebat.
Expilator diuitũ: ext̾minator pauꝑm
⁊ fiscator alienaꝵ hereditatum. Inuictꝰ
causidicꝰri tum u̾bis. tum reb ĩmodicꝰ.
ita in supplices. ut in rebelles furens. So
ingenium: ut nec alioꝵ curaret odiũ:
dũ mͦ cõplacaret dominũ. hoc auctore
sacri eccłiaꝵ honores: mortuis pastori¬
regis eo mittebat᷑: qui omnia inuento
scͥpto exciꝑet᷑. om̃sꝙ in post̾m redditꝰ fis¬

Expanded text:
bat, multa perinde suis utilitatibbat, multa perinde suis utilitatibotum occidentem fama largitatis ejus, orientem usque pertendens: veniebant ad eum milites ex omni quae citra montes est provincia, quos ipse profusissimis expensis munerabat; itaque cum defecisset quod vertit animum. Accessit regiae menti, fomes cupiditatum, Rannulfus clericus, ex infimo genere hominum, lingua et calliditate provectus ad summum. Is, si quando edictum regium processisset ut nominatum tributum Anglia penderet, duplum adjiciebat, expilator divitum, exterminator pauperum, confiscator alienarum haereditatum. Invictus causidicus, et tum verbis tum rebus immodicus, juxta in supplices ut in rebelles furens: subingenium, nec aliorum curaret odium dummodo complacaret dominum. Hoc auctore sacri ecclesiarum honores, mortuis pastoriregis eo mittebatur, qui omnia inventa scripto exciperet, omnesque in posterum redditus fis
Abbreviated transcription (Latin):
¶ auferunt: ꝗͣ bñficiũ¬
ꝯtulerunt. Qd̾ huic regiaccidisse dolemꝰ.
Namq cum pͥmis iniciis regni. in etu tͣ¬
barum. milites ꝯg̾gasset: nicħ illis dene¬
gandum putabat᷑: maiora in fut᷑m pol¬
nũãbant᷑: iam sub̃ia defec̾at: s animꝰ
largiendi ñ deerat: qd̾ usum donan¬
dipene in nat᷑am u̾terat. homo qͥnes¬
ciret cuiꝰcũq rei effringere p̃ciũ: uel
estimare cõmerciũ: s cui ꝓ libitu uen¬
ditor distraheret mercimoniũ  ⁊ mi¬
les pacisceret᷑ stipendium. Uestiũ sua¬
rum p̃cium. in imm̃sũ extolli uole¬
bat: dedignans. si quis alleuiassec. De¬
niq qͦdam mane. cum calciaretur no¬
uas caligas: int̾rogauit cubicłarium.
qͣnti ꝯstitissent. Cũ ille respondisset tͦs
solidos: indignabund̃ ⁊ fremens. fili
exił p̃cii : uade: ⁊ affermͥ emptasmar¬
ca argenti. Iuit ille ⁊i multo uilioreᷤᷤ
afferens: qͣnti p̃ceꝑat emptas em̃titꝰ

Expanded text:
s auferunt, quam beneficius auferunt, quam beneficiutulerunt: quod huic regi accidisse dolemus. Namque cum primis initiis regni metu turbarum milites congregasset, nihil illis denegandum putabat, majora in futurum polnumerabantur, jam substantia defecerat; sed animus largiendi non deerat, quod usu donandi pene in naturam verterat: homo qui nesciret cujuscunque rei effringere pretium vel aestimare commercium, sed cui pro libito venditor distraheret mercimonium, et miles pacisceretur stipendium. Vestium suarum pretium in immensum extolli volebat, dedignans si quis alleviasset. Denique quodam mane, cum calciaretur novas caligas, interrogavit cubicularium quanti constitissent: cum ille respondisset tres solidos, indignabundus et fremens, « Filexilis pretii? vade, et affer mihi emptas marca argenti. » Ivit ille, et multo viliores afferens, quanti praeceperat emptas ementitus
Abbreviated transcription (Latin):
seu̾itati deditus. Intꝰ :⁊ intͥclinio. cũ pͥua¬
tis omni lenitate accõmodus: multa
ioco tͣnsigebat. facetissimꝰ quoq de aliqͦ
suo ꝑperam facto cauillator: ut inui¬
diam facti dilueret.⁊ ⁊ ad sales tͣnsfer¬
ret. S de lib̾alitate eius. qua se ipsum
fallebat: pꝰ ⁊̃ de cet̾is. sermo ꝓlixior erit:
ut ostendam. qͣnta uicia in eo sub p̃¬
texu uͥtutum pullularint.
moriam aut breuem aut nullam
omnino. sunt relicturi st̃ in scło: nec
elemosinam habituri in deo. Lib̃aleᷤ
sunt. qͥ captos a p̃donib redimunt:
aut in opes subleuant: aut es alie¬
num amicoꝵ suscipiunt. G largi¬
endum ẽ: s dilig̃nt̾ ⁊ mod̾atȩ. Nłes
enim patͥmonia sua effudere: incon-¬
sultȩ largiendo. Qͥd uͦ ẽ. stulti. qͣm.
qd̾ libent̾ facias. curare. ne diutius
facere possis: Itaq quidam cũ ñ ha¬
beant qd̾ dent. ad rapinas conu̾tunt᷑:
mauisꝙ odium assecuntur ab hifqͥb¬

Expanded text:
severitati deditus. Intus et in triclinio cum privaseveritati deditus. Intus et in triclinio cum privatis, omni lenitate accommodus, multa joco transigebat; facetissimus quoque de aliquo suo perperam facto cavillator, ut invidiam facti dilueret et ad sales transferret. Sed de liberalitate ejus qua se ipsum fallebat, post etiam de caeteris, sermo prolixior erit, ut ostendam quanta vitia in eo sub praetextu virtutum pullularint. moriam aut brevem aut nullam omnino sunt relicturi in seculo, nec eleemosynam habituri in Deo: liberales sunt, qui captos a praedonibus redimunt, aut inopes sublevant, aut aes alienum amicorum suscipiunt. Est ergo largiendum, sed diligenter et moderate; plures enim patrimonia sua effudere inconsulte largiendo: quid vero est stultius quam, quod libenter facias, curare ne diutius facere possis? Itaque quidam, cum non habeant quod dent, ad rapinas convertuntur; majusque odium assequuntur ab his quibu
Abbreviated transcription (Latin):
bant: ut discernere nequiret. Dui
dubitauit mundꝰ: quo tandem u̾ge¬
ret: quo se inclinaret indoles illius.
Int̾ inicia. uiuente lanfranco archi¬
ep̃o. ab omni cͥmine abhorrebat: ut
unicumfore regum specłm sꝑaret᷑.
Quo defuncto: aliqͣndiu uarium se
p̃stitit: ȩquali lance uicioꝵ atq uir¬
tutum. Iamuͦ. postremis anns. omni
calor efferbuit. Et erat ita lib̾alis:
Ita seuerꝰ: quod seuus. Liceat ⁊t mͥpa
ce maiestatis regiȩ. uerum ñ occuluis¬
se: qr iste parum dm reu̾ebatur. ⁊ nicħ
homines. Qd̾ indiscretum. siqͥs dix̾it. ñ
peccabit: qr hec asapientib tenenda
sit mod̾atio. ⁊ ut ds timeatur omni tp̃r:
hõ ꝓtpr̃e. Erat is foris ⁊ in conuentu ho¬
minũ. tumido uultu erectꝰ: minaci ocło
adstantem defigens: i affectato rigore.
feroci uoce colloq̃ntem reu̾berans.
Qͣnͣtum coniectari datur: metu in o¬
piȩ. ⁊ alioꝵ ꝑfidiȩ: plus usto lucris ⁊

Expanded text:
bant ut discernere nequiret. Diu bant ut discernere nequiret. Diu dubitavit mundus quo tandem vergeret, quo se inclinaret, indoles illius. Inter initia, vivente Lanfranco archiepiscopo, ab omni crimine abhorrebat, ut unicum fore regum speculum speraretur; quo defuncto, aliquandiu varium se praestitit aequali lance vitiorum atque virtutum: jam vero, postremis annis bonorum crescens incaluit. Et erat ita liberalis ita severus quod saevus. Liceat enim mihi, pace majestatis regiae, verum non occuluisse; quia iste parum Deum reverebatur, nihil homines: quod indiscretum si quis dixerit non peccabit, quia a sapientibus tenenda sit moderatio, ut Deus timeatur omni tempore, homo pro tempore. Erat is foris et in conventu hominum tumido vultu erectus, minaci oculo astantem defigens, et affectato rigore feroci voce colloquentem reverberans; quantum conjectari datur, metu inopiae et aliorum perfidiae plus justo lucris et
Abbreviated transcription (Latin):
rem iam dudum ap̃ scotũ loc auerat
gram: int̾ malcolinũ ⁊ wilłmũ ꝯcor¬
dia iita. Uerũtñ. multis ꝯtrou̾siis utͦ
gloecestram uenit: ȩqͥs dũ taxat con¬
ditionib. multꝰ ꝓ pace p̃cator. Nec qͥc¬
qͣm obtinuitͥ nͥ ut in regnũ. indẽnis
rediret: dedignante rege. dolo caꝑe:
quẽ uirtute subegisset. Idemq ꝓriã
hieme ab omnib rob̃ti. comitis hũ¬
bronensium: magis fraude qͣm ui¬
rib occubuit. Cuus int̾itꝰ accepto
nuncio. uxor margarita: elemosinis.
⁊ pudicitia insignis: fastidiens huius
lucis moram.⁊ mortem. p̃cario. exegit
a deo. Edgarum. filium eoꝵ. expulsũ¬
a patruo wilłmꝰ reformauit solio:
eg̾gia planȩ. ⁊ q̃ tantum uirũ dece¬
bat. pietate: ut pat̾naꝵ iniuriaꝵ im¬
memor filium supplicem restitueret
magnanimitas: quã ipse. ꝓcessu tp̃ris
nimia seu̾itate obfuscauit. Ita in eiꝰ
furtim pectꝰ. uicia ꝓ uirtutib serpe¬

Expanded text:
rem jam dudum apud Scottum locaverat rem jam dudum apud Scottum locaverat gratiam, inter Malcolmum et Willelmum concordiaGloecestram venit, aequis duntaxat conditionibus, multus pro pace precator ; nec quicquam obtinuit, nisi ut in regnum indemnis rediret, dedignante rege dolo capere quem virtute subegisset . Idemque proxima hyeme, ab hominibus Roberti comitis Humbrensium, magis fraude quam viribus occubuit. Cujus interitus accepto nuncio, uxor Margareta, eleemosynis et pudicitia insignis, fastidiens hujus lucis moram, mortem precario exegit a Deo: a patruo, Willelmus reformavit solio, egregia plane et quae tantum virum decebat pietate, ut, paternarum injuriarum immemor, filium supplicem restitueret magnanimitas, quam ipse processu temporis nimia severitate obfuscavit; 495 ita in ejus furtim pectus vitia pro virtutibus serpe
Abbreviated transcription (Latin):
t̾em frẽm nr̃m mori siti: Et quẽ
alium habebimꝰ: si eum amiserimꝰ:
Ita rex. deridens mansueti hominis
ingenium: resoluit p̃lium: infecta¬
q re. quã intend̾at. qd eum scotoꝵ
⁊ walensiũ tumultꝰ uocabant. in re¬
in scotos. expeditionem mouens. n¬
chil magnificentia sua dignũ ex hi¬
buit: militib multis desidatis. ium̃¬
tis int̾ceptis. Nec tunc solum: s ⁊ mul¬
tociens parua illi in walenses fortu¬
na fuit. Qd̃. cui uis mirũ uideat᷑:
cũ ei alias semꝑ alea belloꝵ felicissi¬
mȩ arriserit. S ego intelligo. ꝓsoli
ineqͣlitate. ⁊ celi inclem̃tia: sic̃ re¬
bellionem eoꝵ ad uitam: ita eius
uͥtutem impeditam. P orro rexhen¬
ricꝰ. excellentis ingenũ uir. qͥ qͦmͦ
gnat: inuenit. qͣ ꝯm̃ta illoꝵ labefi¬
ccaret arte. flandritis in patͥa illor
collocatis: qͥ eis ꝓ claustro sint:
eos ꝑpetuo coherceant. At uͦ tum
satagente rob̾to comite. qͥ familia¬

Expanded text:
terem fratrem nostrum mori siti? et quem terem fratrem nostrum mori siti? et quem alium habebimus si eum amiserimus? » Ita rex, deridens mansueti hominis ingenium, resolvit praelium; infectaque re quam intenderat, quod eum Scottorum et Walensium tumultus vocabant, in rein Scottos expeditionem movens , nihil magnificentia sua dignum exhibuit; militibus multis desideratis, jumentis interceptis. Nec tum solum, sed multotiens, parva illi in Walenses fortuna fuit; quod cuivis mirum videatur, cum ei alias semper alea bellorum felicissime arriserit. Sed ego intelligo, pro soli inaequalitate et coeli inclementia, sicut rebellionem eorum adjutam, ita ejus virtutem impeditam. Porro rex Henricus, excellentis ingenii vir, qui modo regnat, invenit qua commenta illorum labefactaret arte, Flandritis in patria illorum collocatis, qui eis pro claustro sint et eos perpetuo coerceant. At vero 494 tunc satagente Roberto comite, qui familia
Abbreviated transcription (Latin):
tͥ p̃conium suꝑ hoc dicto rependã:
A magni qͦndam alexandri ñ de¬
gen̾as gła: qͥ ꝑsam militem.se a
t̾go ferire conatũ. s ꝓ ꝑfidia ensis.
spe suafrustratũ.⁊ incolumẽ ꝓ ad¬
miratione fortitudinis conserua¬
initis dicam: cũ obsidio eo usq ꝓ¬
cessisset. ut aq̃ obsessis deeẽt: misit
henricꝰ nuncios comiti. qͥ eũ de siti
sua ꝯueniant: Impiũ eẽ. ut eũ aq̃
arceant q̃ eẽc ꝯmunis mortalib.
Alit̾ si uelit. uirtutem exꝑiatur: nec
pugnet uiolentia elem̃toꝵ s uirtute
militũ. Tum ille gemina m̃tis mollicie
flexus. suos qͣ p̃tendebant. laxiꝰ hr̃e se
iussit: ne fĩ siticulosꝰ potu careret
Qd̾ cum relatum regi ẽẽt: ut semꝑ
calori ꝓnꝰ erat.⁊ comiti dix̃. Belle scis
accitare guerram: qui hostib p̃bes
aq̃ copiam. Et quomͦ eos domabinꝰ
si eis ⁊ in pastu ⁊ in potu indulsermꝰ.
at ille renidens: illud come ⁊ m̾ito
famosum u̾bum emisit. Pape dinit¬

Expanded text:
tibi praeconiam super hoc dicto rependam? tibi praeconiam super hoc dicto rependam? A magni quondam Alexandri non degener gloria, qui Persam militem se a tergo ferire conatum, sed pro perfidia ensis spe sua frustratum, incolumem pro admiratione fortitudinis conservamitis dicam. Cum obsidio eo usque processisset ut aqua deesset obsessis, misit Henricus nuncios 493 comiti, qui eum de siti sua conveniant. Impium esse ut eum aqua arceant, quae esset communis mortalibus: aliter, si velit, virtutem experiatur; nec pugnet violentia elementorum, sed virtute militum. Tum ille, genuina mentis mollitie flexus, suos qua praetendebant laxius habere se jussit, ne frater siticulosus potu careret: quod cum relatum regi esset, ut semper calori pronus erat, comiti dixit: « Belle scis actitare guerram, qui hostibus praebes aquae copiam; et quomodo eos domabimus si eis in pastu et in potu indulserimus? » At ille renidens illud come et merito famosum verbum emisit: « Pape, dimit
Abbreviated transcription (Latin):
q ꝯfidens. nullum sͥ ausurũ obsiste̾.
Moxq occiso subfeminib detͣbatus eqͦ
quẽ eo die .xu. marcis argenti em̾at:
eciã ꝑ pedem diu tractꝰ ẽ. S fides lori¬
ce obstitit: ne lederetur. Iamq mile ᷤ
qͥ deiec̾at. manum ad capulum apta¬
bat. ut feriret: cum ille. ꝑicło extmo
t̾ritꝰ. exclamat. Tolle nebulo:. rex an¬
gliȩ sum. Tremuit. nota uoce iacentiᷤ.
uulgꝰ militum: statimq reu̾ent̾
de t̾ra leuato. equũ alt̾m adduct̃.
Ille ñ expectato ascensorio. sompedẽ
insiliens: om̃sq circũ stantes uiui¬
do ꝑstͥrgens ocło: qͥs inqͥt me deie¬
cit: Musitantib cunccismiles au¬
dacis facti conscius. ñ defuit patͦ¬
cinio suo dicens. Ego: qui te ñ pu¬
tarem ẽẽ regem: s militem. Tum
tum ait de luca. sic enim iurabat:⁊
meꝰ amͦ eris: ⁊ mõ alboinsertus. lau¬
dabilis militiȩ p̃mia reportabis.
Macte anmi amplissimerex. qd̾

Expanded text:
492 confidens nullum sibi ausurum obsistere: 492 confidens nullum sibi ausurum obsistere: moxque occiso sub foeminibus deturbatus equo, quem eo die quindecim marcis argenti emerat, etiam per pedem diu tractus est; sed fides loricae obstitit ne laederetur. Jamque miles qui dejecerat manum ad capulum aptabat ut feriret, cum ille, periculo extremo territus, exclamat: « Tolle, nebulo! rex Angliae sum! » Tremuit, nota voce jacentis, vulgus militum; statimque reverenter de terra levato equum alterum adducunt. Ille, non expectato ascensorio, sonipedem insiliens, omnesque circumstantes vivido perstringens oculo, « Quis, inquit, me dejecit? » Mussitantibus cunctis, miles audacis facti conscius non defuit patrocinio suo, dicens: « Ego, qui te non putarem esse rebem, sed militem. » Tum tum, » ait, « de Luca sic enim jurabat, meus a modo eris, et meo albo insertus laudabilis militiae praemia reportabis. » Macte animi, amplissime rex, quod