comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
litati igitur adnectenda ẽ. Neq enim
sed musici disciplinam. Similiter et affe¬
ctio et habitus scđm genera et species. nc̃
ad aliquid. nunc qualitati nectunctur.
Siquidem si affectionem uł habitum hoc
est exiN Raniaẽ ẽ cin generis dixeris.
id est discipline. ad aliquid referuntur.
Sin autem affectionem siue habitum spe¬
ciei ẽẽ dixeris. id est musicȩ uł grammati¬
cȩ. qualitates debemus agnoscere. Quam¬
uis ipse quoq aristotiles magnus inge¬
nio. huic pene ꝑmixtioni concesserit ac
dixerit posse contingere. ut quod quali¬
tatis fuerit: idẽ referatur ad aliquid. nec
ẽẽ importunum.si una resduarum cathe¬
goriarum uocabulo concludatur. De face
ad quatuor cathegorias maxi¬
mas atq difficiles ꝑtinebant.
Nunc ordo commonet. ut post qualitatẽ
de facere et pati tractatus habeatur: que
duo uidentur exqualitatis fonte descen
dere. Id nanq quod calidum facit: cali¬
cognoscimus. Similiter quod et calidũ

Expanded text:
litati nectenda est; neque enim litati nectenda est; neque enim sed musici disciplinam. Cap. 136. Similiter et affectio et habitus, secundum genera et species, nunc ad-aliquid nunc qualitati nectuntur; siquidem si affectum uel habitum hoc est e{xin et diavqesin generis dixeris id est disciplinae ad-aliquid referentur; sin autem affectum uel habitum speciei esse dixeris id est musicae uel grammaticae, qualitates debemus agnoscere. Cap. 137. Quamuis ipse quoque Aristoteles magnus ingenio huic paene permixtioni concesserit ac dixerit posse contingere ut, quod qualitati ‹s› fuerit, idem referatur ad aliquid, nec esse importunum si una res duarum categoriarum uocabulo concludatur. DE FACEad quatuor categorias maximas atque difficiles pertinebant: nunc ordo commonet ut post qualitatem de facere et pati tractatus habeatur. Quae duo videntur ex qualitatis fonte desdere. Id namque, quod calidum facit, calit., quod esse cognoscimus. Similiter quod calidum
Abbreviated transcription (Latin):
ut par in parue dicatur. Soydðn fipͥocei.
id est ad aliquid. ut sint antistoeffanta. hoc
est ut inse conuertantur. ac sint sibi nat᷑a
coniuncta. Itaq et qualitatis hoc ꝓpri¬
um est. ut cuncta qualia aut similia aut
dissimilia nuncupentur. Et dulce enim dul¬
ci. et albo album. et stulto stultum. et le¬
ni lene. et calido calidum. similia sunt.¬
Contraria uero dissimilia ꝓprie nuncupan¬
tur. Aliter enim si dict̃a fuerint: nuncu¬
pationem ꝓpriam non habebunt. Ne
autem nonnulli in legendo turbentur.
quod et affectio et habitus. et disciplina
sitȩ eidem qualitati quoq connexe sunt.
hanc discretionem damus. ut tunc cathe
goriȩ ad aliquid socientur. quando ge¬
nera sunt. cum uero species. qualitati. Ut
puta si disciplinam dixeris que est ge¬
nus ceterarum.ad aliquid referenda ẽ.
Disciplina enim discibilis rei disciplina
dicitur. Quod si musicam dixeris: mu¬
sica species discipline ẽ non genus. Qua¬

Expanded text:
ut par imparue dicatur, tou' de; prov" ti ut par imparue dicatur, tou' de; prov" ti id est ad-aliquid ut sint aintistrevfonta hoc est, ut in se conuconjuncta: ita et qualitatis hoc proprium est, ut cuncta qualia similia, aut dissimilia nominentur. Et dulce enim dulci, et albo album, et stulto stultum, et leni lene, et calido calidum, similia vel dissimilia proprie nuncupantur. Aliter enim si dicta fuerint, nuncupationem propriam non habebunt. Ne autem nonnulli in legendo turbentur, quod et affectio, et habitus, et disciplina, sitae, eidem qualitati quoque connexae sunt; hanc discgoriae ad aliquid socientur quando sunt genera, cum uero species, qualitati. Ut puta, si 'disciplinam' dixeris quae est genus caeterarum, ad-aliquid referenda est disciplina enim discibilis rei disciplina dicitur; quod si 'musicam' musica species disciplinac est, non genus, qua
Abbreviated transcription (Latin):
ut eloquentiam magis eloquentiam seu
minus dicere nullus potest. Eum uͦ qui elo¬
quens dicitur. magis uł minus ceteris elo¬
quentem possumus dicere. Claret gͦ ma¬
gis et minus inqualibus inueniri posse.
nunquam posse inqualitates incidere.
non admittunt magis et minus. Siqui¬
dem circulo si aliquid addas. aut minuas.
circuli iam uocabulum non tenebit. et in al¬
terius figurȩ nomen immigrat. Manifeste
igitur designatum est. quȩ qualitates huiꝰ¬
modi gradus comparationis accipiunt.⁊
est ut qualitatis ꝓprium quod apud gre¬
cos dicitur ydion inuestigemus. Nanq
usia habet hoc ꝓprium: ut singularis atq
una numero. contraria inse suscipiat.
Suscipiat autem dixi: non habeat con¬
traria. Meminisse autem nos oportet qͦd
usiȩ cum de ea tractaremus: nichil diximꝰ
ẽẽ contrarium. Ergo usiȩ ẽ ꝓprium susciꝑe
contaria. id est sanitatem modo. modo
egritudinem. Quantiuero id ẽ sðyfionoe

Expanded text:
ut eloquentiam magis eloquentiam seu ut eloquentiam magis eloquentiam seu minus dicere nullus potest, eum uero qui eloquens dicitur magis uel minus caeteris eloquentem possumus dicere. Claret ergo magis et minus in qualibus inueniri posse, numquam posse in qualitates incidere. non admittunt magis et minus; siquidem circulo si aliquid addas aut minuas, 'circuli' iam uocabulum non tenebit et in alterius figurae nomen immigrat. Manifeste igitur designatum est quae qualitates huiusmodi gradus comparationis accipiunt et  Reliquum est ut qualitatis proprium quod est apud Graecos idion uestigemus. Namque usia habet hoc proprium ut singularis at que un a numero cont raria in se suscipiat 'suscipiat' autem dixi, non 'habeat', 'contraria'; meminisse autem nos oportet quod usiae, cum de ea tractaremus, nihil diximus esse contrarium; ergo eius est proprium suscipere contraria id est sanitatem modo, modo aegritudinem, quanti uero id est tou' posou'
Abbreviated transcription (Latin):
cathegoria eadem semꝑ uinciantur. Queren¬
tes interea quid sit proprium qualitatis.
qm̃ contrarietatem suscipere. nec solius ẽ
nec totius. aliud ꝑscrutemur. Uideo enim
inse recipere qualitatem.Nanq magis al¬
bum. uł magis nigrum. uł magis musicũ
uł minus musicum possumus dicere. Uerũ
id quoq nec in omni qualitate nec insolap¬
terit inueniri. Quis enim prudentiam pru
dentiorem possit dicere. uł albedinem albe
diorem. uł doctrinam doctrina doctiorẽ.
uł trigono magis trigonum. uł quadrato
magis quadratum: Si enim trigonum fue¬
rit: magis quam trigonum eẽ non potest.
Aut si magis uł minus fuerit: iam trigonũ
non erit. Separare tamen placet uł discer¬
nere eas qualitates. quȩ magis et minusre¬
cipiunt. abhisquȩ hunc quasi gradum
comparationis recusent. Sit gͦ hec regu¬
la. qualitates ipsas magis et minus non
posse suscipere. Ea uero quȩ exhis fiunt
comparata. uł magis recipere posse uł minꝰ.

Expanded text:
categoria semper eadem vinciantur. Quaerencategoria semper eadem vinciantur. Quaerentes interea quid sit proprium qualitatis, quoniam contrarietatem suscipere nec solius est nec totius, aliud perscrutemur. Video enim in se recipere qualitatem; namque ʻmagis albumʼ vel ʻmagis nigrumʼ vel ʻmagis musicumʼ vel ʻminus musicumʼ possumus dicere. Verum id quoque nec in omni qualitate nec in sola poterit inveniri. Quis enim prudentiam prudentia prudentiorem possit dicere vel albedinem albedine clariorem vel doctrinam doctrina doctiorem vel trigono magis trigonum vel quadrato magis quadratius? Si enim trigonum fuerit, magis esse quam trigonum non potest; at si magis aut minus fuerit, iam trigonum non erit. Separare tamen placet atque discernere eas qualitates quae magis et minus recipiunt ab iis quae hunc quasi gradum comparationis excusent. Sit ergo haec regula: qualitposse suscipere, ea uero quae ex his fiunt, comparata, uel magis recipere posse uel minus;
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ contrariis medie sunt. et eas que ex
formis figurisq nascuntur. contrarietatẽ
penitus recusare. Contrariis autem me¬
dias dixi. ut est fuscum uł pallidum. Fȩc
enim duo de albedine nigredineq nas¬
cuntur. ac sunt his media. Ipsa uero albe¬
do et nigredo sunt sibi contraria. Fusco au¬
ret ergo contrarioꝵ media: contraria non
habere. Quin etiam qualitas quȩ ex for¬
ma uł figura consistit: contrarietatis igna¬
ra est. Quid enim quadrato uł trigono. qͥd
circulo. uł cono. ut chylindro contrarium
quis opponat: Regulariter gͦ teneamus
contrarietatis receptricem qualitatẽ. nec
omnem posse eẽ: nec solam. Nec illud omit
tum. subeadem cathegoria eẽ alterũ: sub
qua aliud inuenitur. ut iusticiȩ in iusti¬
cia contraria ẽ. Qualitas iusticia: &. iniusti¬
cia igitur qualitas. Qualitas est gͦ albedo:
nigredinem quoq ẽẽ qualitatem necesse ẽ.
Itaq fit ut regulariter contrariȩ qualitates.

Expanded text:
quae contrariis mediae sunt et eas quae ex quae contrariis mediae sunt et eas quae ex formis figurisque nascuntur contrarietatem penitus excusare. Cap. 129. Contrariis autem medias dixi ut est fuscum uel pallidum; haec enim duo de albedine nigredineque nascuntur ac sunt his media, ipsa uero myredo et albedo sunt sibi contraria; fusco auret ergo contrariorum mcdia contrarium non habere. Quin etiam qualitas quae ex forma uel figura consistit, contrarietatis ignara est; quid enim quadrato, quid trigono, quid circulo uel cono uel cylindro contrarium quis opponat? Regulariter ergo teneamus contrarietatis receptricem qualitatem nec omnem posse esse nec solam. Cap. 130. Nec itum sub eadem categoria esse alterum sub qua aliud inuenitur; ut iustitiae iniustitia contraria est, qualitas iustitia, et iniustitia igitur qualitas; qualitas est albedo, nigredinem quoque esse qualitatem necesse est. Itaque fit ut regulariter contrariae qualitates
Abbreviated transcription (Latin):
tione constare. Ueruntamen cum lene uł
asꝑum. uł densum uł rarum dicimus. qͣ¬
lia demonstramus: eaq omnia quȩ de his
suꝑius explicata sunt. ad interpretationem
non uocabuli sed naturȩ uidentur potius ꝑ¬
tinere. Qua de causa cogit ratio ut hec quo¬
q inter qualia numeremus. Ab his igitur
quas enumerauimus qualitatibus. paro¬
te. densum adensitate. cȩteraq hissimilia.
moderator et industrius. Nec ingreco qui
rumq paronimorum deriuatione consta
ꝓpter quam diuersas species explanaui¬
mus: consequentias et propriũ uidea¬
mus. Et primum contrarietatem recipe¬
re qualitates. nulla dubitatio ẽ. Quis e¬
nim dubitat. saluti contrarium eẽ lan¬
guorem. iusticiȩ in iusticiam. calorem fri¬
gori. malo bonum. non erudito litteris
eruditum: S hoc non in omni qualtte
quandam dare. qua quȩ qualitates con¬
trarietem non recipiant.possit aduerti.
Erit igitur notum doctis. eas qualitates

Expanded text:
tione constare; uerumtamen, cum 'lene' uel tione constare; uerumtamen, cum 'lene' uel 'asperum' uel 'densum' uel 'rarum' dicimus, qualia demonstramus eaque omnia quae de his superius explicata sunt ad interpretationem non uocabuli sed naturae uidentur potius pertinere; qua de causa cogit ratio ut haec quoque inter qualia numeremus. Cap. 126. Ab his igitur quas enumerauimus qualitatibus parwte 'densum', caeteraque his similia. 'moderatus' et 'industrius' nec in graeco quidrumque paronymorum deriuatione, constaatis huius, propter quam diuersas species explanauimus, consequentias et proprium uideamus. Et primum contrarietatem recipere qualitates nulla dubitatio est. Quis enim dubitat saluti contrarium esse languorem, iustitiae iniustitiam, calorem frigori, malo bonum, non erudito litteris eruditum? Sed hoc non in omni qualitate quandam dare qua quae qualitates contrarietatem non recipiant possit aduerti. Erit igitur notum doctis eas qualitates
Abbreviated transcription (Latin):
curuitas et rectitudo. Audemus enim ea¬
cto conuertere. Abhis nanq curuum uel
rectum quippiam dicitur. Lenitudo quo¬
q et asperitas. & raritas ac densitas. equi¬
bus rarum. densum. lene et asperum de¬
signamus: qualitatum quidem nume¬
ro sociantur. sed habent alteram interp̃¬
tationem sui.Siquidem densum coar¬
tationem nimiam coniunctarũ partiũ
uidecur ostendere.Rarum contra. inquo
interuallis frequentib laxior partiũ uidet᷑
esse coniunctio. Quin etiam lene illud pro¬
prie uidetur ostendere. in quo positio par¬
tium ita apte pariliterq digesta ẽ. ut nul¬
la earum mensura ulterius emineret. Econ¬
tra asꝑum. discrepantia coniunctarũ par¬
tium facit. Asperitatem nanq non gignit.
nisi in equalitas partium: ut sit longior
grecos Rycͤon.apud nos iacere.siue ut au¬
gorius quem ego inter doctissimos habeo
uoluit. situs dicitur. Claret enim unũ qd̃q
earum partium quȩ corpus efficiunt. posi¬

Expanded text:
curuitas et rectitudo audemus enim eucuruitas et rectitudo audemus enim eucto conuertere; ab his namque 'curuum' uel 'rectum' quidpiam dicitur. Cap. 124. Lenitudo quoque et asperitas et raritas ac densitas e quibus rarum, densum, lene, asperum designamus qualitatum quidem numero sociantur; sed habent alteram interpretationem sui, siquidem densum coartationem nimium coniunctarum partium uidetur ostendere, rarum contra in quo interuallis frequentibus laxior partium uidetur esse coniunctio; quin etiam lene illud proprie uidetur ostendere in quo positio partium ita apte pariliterque digesta est ut nulla earummensurae alterius emineret; contra, 'asperum' discrepantia coniunctarum partium facit asperitatem namque non gignit nisi inaequalitas partium, ut sit longior Graecos kei'sqai, apud nos 'iacere' siue, ut Agorius -- quem ego inter doctissimos habeo -- uoluit, 'situs' dicitur. Claret enim unumquodque earum partium quae corpus efficiunt posi
Abbreviated transcription (Latin):
in corpore ꝑseuerent. quia scðm eas quale
dicitur: ipse quoq qualitates passiuȩ cen¬
sentur. Sin uero ad breue tempus extite¬
rint. ita ut cito discedant: passiones eas po¬
tius nominamus. Non enimqͥs si ad tempus
iratus ẽ. aut erubuit. aut in caluit. aut re¬
friguit. mox ad statum nature iterũ redi¬
curus: rubicundus iam. uł iracundus
uł calidus. uł frigidus appellari potest. si
ad tempus aliquid passus sit. Erit igitur
inter passiuas qualitates et passiones ista dis¬
cretio. quod passiones ad tempus exortȩ. fa¬
cile commutantur: passiuȩ uero qualitates
rant.Quartam nunc qualitatis speciem
retractemus. in qua sunt formȩ et figurȩ.
S figurȩ inanimatis. formȩ animalib tri¬
buuntur. figuras enim tunc designamus.
cũ uł crigonum. uł tetragonum. uł conũ.
uł chylindrum. uł speram dicimus. For¬
mas autem. cum formosos asserimus aliqͦs.
uł deformes. In eodem qualitatis genere fc̃

Expanded text:
in corpore perseuerent, quia secundum eas quales in corpore perseuerent, quia secundum eas quales dicimur, ipsae quoque qualitates passiuae censentur; sin uero ad breue tempus exstiterint ita ut cito discedant, 'passiones' eas potius nominamus. Non enim quis si ad tempus iratus est aut erubuit aut incaluit aut refrixit, mox ad statum naturae rediturus iterum, 'rubicundus' iam uel 'iracundus' uel 'calidus' uel 'frigidus' appellari potest, si ad tempus aliquid passus sit. Cap. 122. Erit igitur inter passiuas qualitates et passiones ista discretio quod passiones ad tempus exortae facile commutantur, passiuae uero qualitates, euerant. Cap. 123. Quartam nunc qualitatis speciem retractemus in qua sunt formae et figurae. ITigurae inanimalibus, formae animalibus tribuuntur. Figuras enim tunc designamus cum uel 'trigonum' uel 'tetragonum' uel 'conum' uel 'cylindrum' uel 'sphaeram' dicimus; formas autem cum 'formosos' asserimus aliquos uel 'deformes'. In eodem qualitatis genere sunt
Abbreviated transcription (Latin):
Austeritas. caloratio. et frigidatio. Si enim
re. et albedo et nigredo. Quȩ non iceirco pas¬
siuȩ qualitates dicuntur. quod patiantur
aliquid. sed quod faciant passionem.Mel
nanq: ut dulcesit: non adulcedine aliquid
passum ẽ. sed dulcem gustantibus efficit pas¬
sionem. Passiuȩ autem qualitates. rectius di
cuntur albedo et nigredo. et corum media.
id est rubor et pallor. Hec enim non nisi ani¬
mȩ uł corporis passione nascunt᷑. Ut enim
tudinis uerecundiam ferre nequiuerit. qͣ¬
si ad optentum. sui sanguinis copiam in
exteriores partes corporis fundit. eoq fit.
ut pudore nimio rubescamus. Pallor quo¬
q simili animȩ passione consistit. cũ ꝑcus¬
sa metu nimio ad cordis ulteriora confugit.
eamq sanguis insequitur. adeo ut desertũ
sanguine quod est inconspectu corpus pal¬
lescat. Hec animȩ passio ita aphilosophis
uera eẽ firmatur. ut etiam si pallor uł rubor
incorpore iugiter ꝑseueret: simili passione

Expanded text:
austeritas, caloratio et frigidatio sic enim austeritas, caloratio et frigidatio sic enim re et albedo et nigredo; quae non idcirco passivae qualitates dicuntur quod patiantur aliquid, sed quod faciant passiones mel namque, ut dulce sit, non a dulcedine aliquid passum est, sed dulcem gustantibus efficit passionem. Passivae autem quacuntur albedo et nigredo et eorum media, id est rubor et pallor. Haec enim nonnisi animae uel corporis passione nascuntur; ut enim tudinis uerecundiam ferre non quiuerit, quasi ad obtentum sui, sanguinis copiam in exteriores partes corporis fundit, eoque fit ut pudore nimio rubescamus. Pallor quoque simili animae passione constat, cum perculsa metu nimio ad cordis ulteriora confugit eamque sanguis insequitur adeo ut, desertum sanguine quod est in conspectu, corpus albescat. Haec animae passio ita a philosophis uera esse firmatur ut, etiamsi pallor uel rubor in corpore iugiter perseueret, simili passione
Abbreviated transcription (Latin):
tentia naturalis est quotiens quis uid etͣ
posse uł non posse aliquid facere ꝑnatura.
Ut uerbi grã plerunq uisis corporib pue¬
rorum. et contemplatis artubus. ꝓnuncia¬
mus aliquid de futuro. eosq dicimus uł
cursores. uł pugillatores fore. non quo iã
hat arte uł studio teneantur. sed uid eant᷑
positione corporum hec facilius implecu¬
ri. Similiter salubres et imbecilles dici¬
mus. qui aut facile aut non facile recipi¬
unt egritudinem. Eodem modo nanq et
in his potentia naturalis ad uertitur. quȩ
eos facit uł languori crebrius subiacere.
uł retinere ꝑpetuam sospitatem. Durum qͦ¬
q et molle cum dicitur: ostendit potentiam
naturalem: durum siquidem. qd̃ firmitate
naturȩ. corruptionem sui non facile admit
tit. Molle uero. inquo ẽ natura laxior. nec
ad contraria repellenda sufficiens. Tercium
qualitatis genus ẽ. siue species. passiuȩ qua¬
litates et passiones. quȩ sunt huiusmodi.

Expanded text:
118. Potentia naturalis est quoties quis uidetur uel 118. Potentia naturalis est quoties quis uidetur uel posse uel non posse aliquid facere per naturam; ut, uerbi gratia, plerumque uisis corporibus puerorum et contemplatis artubus, promlntiamus aliquid de futuro eosque dicimus uel cursores uel pugillatorios fore; non quod iam hac arte uel studio teneantur, sed uideantur positione corporis haec facilius impleturi. Similiter et salubrcs et imbecilles dicimus qui aut facile aut non facile recipiunt aegritudinem. Eodem modo namque et in his potentia naturalis aduertitur quae eos facit uel languori crebrius subiacere uel retinere perpetuam sospitatem. 'Durum' quoque et 'molle' cum dicitur, ostendit potentiam naturalem; durum siquidem quod firmitate naturae corruptionem sui non factit, molle vero in quo est natura laxior nec ad contraria repellenda sufficiens. Tertium qualitatis genus est sive species, passivae qualitates et passiones, quae sunt huiusmodi:
Abbreviated transcription (Latin):
habitus est affectio animi longo tempore ꝑ¬
seuerans. ut est uirtus et disciplina. quȩ ꝑseue¬
ratione sui et ꝑpetuitate cemporis existiman¬
tur. nisi forte cas aliquis languor corporis.
et casu obiecta debilitas amputauerit. Affe¬
ctio uero ẽ mutabilis mentis impulsio. uł
cupiditas leuis. quȩ breui tempore deletur.
Habitus gͦ etiam affectio uideri potest. Ab
hac nanq incipit. Et si ipsa ꝑmanserit: ha¬
bitus nascitur. Affectio autem habitus uide¬
ri non potest. Si enim adhabitum ꝑuene¬
rit: uocabulum proprium non tenebit.
Hoc loco non est incongruum quod sepe
quesitum ẽ breui tractatu dissoluere. ac do¬
cere. quid uirtutem disciplinamq discer¬
nat. Hoc ꝓfecto quod disciplina in ea par¬
te animȩ quȩ rationabilis dicitur. tantum¬
modo uersatur. Uirtus uero omnes anime
partes amplectitur. omnẽq animam suo
imperio gubernat. et regit. ut et iracun¬
diam domet. et cupiditates amoueat. qͦd
disciplina facere haudquanquã ualet. Po

Expanded text:
Habitus est affectio animi longo tempore perseuerans, ut est uirtus et disciplina quae perseueratione sui et perpetuitate temporis aestimantur, nisi forte eas languor aliquis corporis et casu iniecta debilitas amputauerit. Affectio uero est mutabilis mentis impulsio uel cupiditas leuis quae breui tempore deleatur. Habitus ergo et affectio uideri potest ab hac namque incipit et, si ipsa permanserit, habitus nascitur; affectio autem habitus uideri non potest si enim ad habitum peruenerit, uocabulum proprium non tenebit. Cap. 117. Hoc loco non est incongruumÑquod saepe quaesitum estÑbreui tractatu dissoluere ac docere, quid uirtutem disciplinamque discernat: hoc profecto, quod disciplina in ea parte animae quae rationabilis dicitur tantummodo deuersatur, uirtus uero omnes animae partes amplectitur omnemque animam suo imperio gubernat et regit, ut et iracundiam domet et cupiditates amoueat, quod disciplina facere haudquaquam ualet. Cap.
Abbreviated transcription (Latin):
dentiȩ. qualitatem cum ceteris pene con¬
fusam mentis uiuacitate secernere. Huiꝰ
sunt species numero quatuor. quas aristo¬
tiles pro generibus posuit. scilicet ꝓpt̃ea
quia et ipse singulȩ habent species suas.
Id uero cum acciderit sub alterna nominan¬
tur. quȩ greci ipallela uocauerunt. Ergo
primum genus est. Habitus et affectio. Se¬
cundum. potentia naturalis. Tercium: pas¬
siue qualitates. siue passiones. Quartũ . for¬
mȩ acfigure. Hȩc aristotiles exin ka doe¬

Expanded text:
dentiae, qualitatem cum caeteris pene condentiae, qualitatem cum caeteris pene confusam, mentis vivacitate secernere. Hujus sunt species numero quatuor, quas Aristoteles pro generibus posuit, scilicet propterea quia et ipsae singulae habent species suas. Id vero cum acciderit, subalterna nominantur, quae Graeci ὑπάλληλα vocaverunt. Ergo primum genus est habitus et affectio: secundum, potentia naturalis: tertium, passivae qualitates sive passiones: quartum, formae ac figurae. Haec Aristoteles ἔξιν
Abbreviated transcription (Latin):
unc de qualitate tractemus: scđm qũa
ea quȩ sunt qualia nuncupantur.
Multi autem querunt quid sit qualitas.
et quid quale. quorum facilis separatio ẽ.
Qualitatem nanq dicimus. dulcedinem.
austeritatem. albedinem. nigredinem. Qua¬
le uero intelligitur quotiens album ali¬
quid. uł dulce. uł austerum. uł nigrũ di¬
cimus: licet aristotiles in differenter et pro
qualitate quale posuerit. et qualitatem
ꝓ quali. Proptereaq etiam nos eundẽ secu¬
ti. similia senserimus. Fanc autem cathe¬
goriam propterea ceteris difficiliorem uo¬
lunt. quia facilius quam cetere inomnes
iudetur incurrere. Ut puta inusia inueni¬
tur: cum dicimus homo gramaticus. In
quanto. alba. uł nigra epiphania. In ad¬
aliquid. prudens pater. optimus filius.
Infacere. dure saltat. Inpati. fert fortiter
uulnera. In loco. obscurus loctis. In tempo¬
re: calidus mensis. aut frigidus. In iacere.
pronus aut supinus iacet. Inhabere: decen¬
ter armatus. Erit igitur non paruȩ pru

Expanded text:
unc de qualitate tractemus secundum quam ea quae sunt qualia nuncupantur. Multi autem quaerunt quid sit qualitas et quid quale, quorum facilis separatio est; 'qualitatem' namque dicimus dulcedinem, austeritatem, albedinem, nigredinem; 'quale' uero intellegitur quoties album aliquid uel dulce uel austerum uel nigrum dicimus licet Aristoteles indifferenter et pro 'qualitate' 'quale' posuerit et 'qualitatem' pro 'quali', proptereaque etiam nos eundem secuti similia senserimus. Cap. 114. Hanc autem categoriam propterea caeteris difficiliorem uolunt, quia facilius quam caeterae in omnes uidetur incurrere; ut puta in usia inuenitur, cum dicimus 'homo grammaticus'; in quanto 'alba' ucl 'nigra epiphania'; in ad-aliquid 'prudens pater', 'optimus filius'; in facere 'dure saltat'; in pati 'fert fortiter uulnera'; in loco 'obscurus locus'; in tempore 'calidus mensis' aut 'frigidus'; in iacere 'pronus aut supinus iacet'; in habere 'decenter armatus'. Erit i
Abbreviated transcription (Latin):
animȩ qualitas. sed ubiq totus. et ꝑlocoꝵ
spacia nulla partitus. in sua camen natura
atq substantia. in commutabilit̃ ꝑmanet.
Non gͦ ideo est tertullianus factus heretic̾.
sed quia transiens ad cata frigas. quos ante¬
ipse destruxerat. cȩpit etiam secundas nup¬
tias contra apłicam doc̃trinam tanquã
stupra damnare. et postmodum etiã ab

Expanded text:
animae qualitas, sed ubique totus, et per locorum animae qualitas, sed ubique totus, et per locorum spatia nulla partitus, in sua tamen natura atque substantia immutabiliter permanet. Non ergo ideo est Tertullianus factus haereticus; sed quia transiens ad Cataphrygas, quos antedestruxerat, coepit etiam secundas nuptias contra apostolicam doctrinam tanquam stupra damnare, et postmodum etiam ab
Abbreviated transcription (Latin):
deficientes. in extremis reliquiis durare po¬
tuerunt. in urbe carthaginiense. Me autẽ
ibi posito ante aliquot annos quod etiã te
meminisse arbitror. omni exparte consũp¬
ti sunt. Paucissimi enim qui remanserant.
in catholicam transierunt. siamq basilicã
quȩ nunc etiam notissima ẽ catholicȩ tra¬
diderunt. Tertullianus gͦ sicut scripta eiꝰ
indicant. animam dicit immortalem qui¬
dem. sed eam corpus ẽẽ contendit. Neq hanc
tantum. sed etiam ipsum dm̃. Nec tamen
hinc hereticus dicitur factus. Posset enim
quodammꝰ putari ipsam naturam substan¬
tiȩ diuinȩ corpus uocare. non tale corpꝰ
cuius partes aliȩ maiores aliȩ minores ualeant
uł debeant cogitari. qualia sunt omnia quȩ
ꝓprie dicimus corpora. quamuis de animata¬
le aliquid sentiat: sed potuit ut dixi prop¬
terea putari corpus dm̃ dicere. quia non ẽ
nichil. non est inanitas. non est corporis ut

Expanded text:
deficientes, in extremis reliquiis durare podeficientes, in extremis reliquiis durare potuerunt in urbe Carthaginensi: me autem ibi posito ante aliquot annos, quod etiam te meminisse arbitror, omni ex parte consumpti sunt. Paucissimi enim qui remanserant, in Catholicam transierunt, suamque basilicam, quae nunc etiam notissima est, Catholicae tradiderunt. Tertullianus ergo, sicut scripta ejus indicant, animam dicit immortalem quidem, sed eam corpus esse contendit: neque hanc tantum, sed ipsum etiam Deum. Nec tamen hinc haereticus dicitur factus. Posset enim quoquo modo putari ipsam naturam substantiamque divinam corpus vocare; non tale corpus cujus partes aliae majores, aliae minores valeant vel debeant cogitari, qualia sunt omnia quae proprie dicimus corpora; quamvis de anima tale aliquid sentiat: sed potuit, ut dixi, propterea putari corpus Deum dicere, quia non est nihil, non est inanitas, non est corporis vel
Abbreviated transcription (Latin):
eorum ponit auctorem.arabicos possumꝰ
nuncupare. Qui dixerunt animas homi¬
num cum corporib mori atq dissolui. et
infine seculorum utrunq resurgere.S
hos disputatione origenis p̃sentis et eos
alloquentis. celerrime dicit fuisse cor¬
rectos. Iam nunc ille cõmemorande sunt
hereses. quȩ anobis non apud istos reꝑtȩ
sunt. sed in recordationem nr̃am quomͦ¬
eluidiani exorti abeliuidio. ita uirgini¬
tati Mariȩ contradicunt. ut eam post
xp̃m alios etiam filios de uiro suo ioseph pe¬
perisse contendant. S nimirum istos p̃ter¬
misso heluidii nomine. antidicos Mariȩ
epiphanius appellauit. lxxxui. De pateri¬
partes humani corporis. non adõ sed
adiabolo factas opinant᷑. et omniũ ex illis
partibus flagiciorum licentiam tribuentes.
impurissime uiuunt. Hos etiam uenustia¬
nos quidam uocant. lxxxuii. De tertullia¬
multa leguntur opuscula eloquentis¬
sime scripta. usq ad nr̃m tempus patilatim

Expanded text:
eorum ponit auctorem, Arabicos possumus eorum ponit auctorem, Arabicos possumus nuncupare: qui dixerunt animas cum corporibus mori atque dissolvi, et in fine saeculi utrumque resurgere. Sed hos disputatione Origenis praesentis et eos alloquentis, celerrime dicit fuisse correctos . Jam nunc illae commemorandae sunt haereses, quae a nobis non apud istos repertae sunt, sed in recordationem nostram quomoVIDIANI exorti ab Helvidio, ita virginitati Mariae contradicunt, ut eam post Christum alios etiam filios de viro suo Joseph peperisse contendant. Sed mirum ni istos, praetermisso Helvidii nomine, Antidicomaritas Epiphanius appellavit. LXXXV. PATEpartes humani corporis non a Deo, sed a diabolo factas opinantur, et omnium ex illis partibus flagitiorum licentiam tribuentes impurissime vivunt. Hos etiam Venustianos quidam vocant. LXXXVI. TERTULLImulta leguntur opuscula eloquentissime scripta, usque ad nostrum tempus paulatim
Abbreviated transcription (Latin):
etiam sc̃i monialium. et continentiũ sexus
uirilis in sc̃is eligentibus celibem uitam. con¬
iugiorum castorum atq fidelium meritis
adequabat. Ita ut quȩdam uirgines sacre
prouectȩ iam ȩtatis. in urbe roma ubi hec
docebat. eo audito nupsisse dicantur. Non
sanc ipse uł habebat. uł habere uolebat
uxorem. Quod non propter aliquod apud
dm̃ maius meritum in regno uitȩ ꝑpetuȩ ꝓ¬
futurum. sed propter p̾sentem ꝓdesse neces¬
sitatem. hoc est ne boni coniugalis pateret᷑
molestias disputabat. Cito tamen ista here¬
sis oppressa et extincta est. nec usq ad decep¬
tionem aliquorum sacerdotum potuit ꝑ¬
Uum eusebii historiam scrutatus eẽm.
Acui rufinus a se in latinam linguam tͣns¬
late. si sbsequentiũ etiam tempoꝵ duos libroᷤᷤ
addidit. non iueni aliquam heresem quã
non legerim apudistos. nisi quam in sexto
libro ponit eusebius. narrans eam excitisse
marabia. Itaq: hos hereticos. qm̃ nullum

Expanded text:
etiam sanctimonialium, et continentiam sexus etiam sanctimonialium, et continentiam sexus virilis in sanctis eligentibus caelibem vitam, conjugiorum castorum atque fidelium meritis adaequabat: ita ut quaedam virgines sacrae provectae jam aetatis in urbe Roma, ubi haec docebat, eo audito nupsisse dicantur. Non sane ipse vel habebat, vel habere volebat uxorem: quod non propter aliquod apud Deum majus meritum in regno vitae perpetuae profuturum, sed propter praesentem prodesse necessitatem, hoc est, ne homo conjugales patiatur molestias, disputabat. Cito tamen ista haeresis oppressa et exstincta est, nec usque ad deceptionem aliquorum sacerdotum potuit pum Eusebii historiam scrutatus essem, cui Rufinus a se in latinam linguam translatae subsequentium etiam temporum duos libros addidit, non inveni aliquam haeresim, quam non legerim apud istos, nisi quam in sexto libro ponit Eusebius, narrans eam exstitisse in Arabia. Itaque hos haereticos, quoniam nullum
Abbreviated transcription (Latin):
cum teneant in omnib catbolicam ueritatẽ
in hoc errore stultissimo prolabunt᷑. ut ani¬
mã dicant ex transfusione generari. eandẽ¬
ꝗ dicunt et de carne et carnis ẽẽ substanti¬
am. Utrum gͦ iste propter hoc quod de a¬
dos eẽ crediderit. recteq crediderit. an eti¬
am si ita nonsentirent siue nonsentiunt.
ideo tamen sint heretici. quia dissensionẽ
suam ꝑtinaci animositate firmarunt. alia
questio ẽ. neq hoc loco de hac michi ui¬
ouinianistas quoq apudistum repperi. qͦs
iam noueram. Aioumiano quodã mona¬
cho ista heresis orta est. etate nr̃a. cũ ad huc
iuuenes essemus. Hic omnia peccata sicut
stohici philosophi paria eẽ dicebat. nec pos¬
se peccare hominẽ lauachro aque regene¬
rationis accepto. nec aliquid ꝓdesse ieiu¬
nia. uł a cibis aliquibus abstinentiam.
Uirginitatẽ mariȩ destruebat. dicens eam
pariendo fuisse corruptam. Uirginitatẽ

Expanded text:
cum teneant in omnibus catholicam veritatem, cum teneant in omnibus catholicam veritatem, in hunc errorem stultissimum prolabuntur, ut animam dicant ex transfusione generari; eademque dicunt et de carne et de carnis esse substantia. Utrum ergo iste propter hoc quod de ados esse crediderit, recteque crediderit; an etiam si id non sentirent, sive non sentiunt, ideo tamen sint haeretici, quia dissensionem suam pertinaci animositate firmarunt, alia quaestio est, neque hoc loco mihi viOVINIANISTAS quoque apud istum reperi, quos jam noveram. A Joviniano quodam monacho ista haeresis orta est aetate nostra, cum adhuc juvenes essemus. Hic omnia peccata, sicut stoici philosophi, paria esse dicebat, nec posse peccare hominem lavacro regenerationis accepto, nec aliquid prodesse jejunia, vel a cibis aliquibus abstinentiam. Virginitatem Mariae destruebat, dicens eam pariendo fuisse corruptam. Virginitatem
Abbreviated transcription (Latin):
animalia suis meritis congrua.lxxx. Ite¬
ce ad inferos xp̃o credidisse incredulos.
ꝑiterne natum non intelligens filiũ.
putat illum natiuitatem sumpsisse a tẽpo¬
rali initio. et tamenuolens coȩternũ patͥ
filium confiteri. apud illum fuisse anteꝗͣ
de illo nasceretur existimat. hoc ẽ semꝑ eũ
fuisse. ueruntamen non semꝑ eum filiũ
fuisse. sed ex quo de illo natus ẽ. filiũ esse
cȩpisse. Has hereses putaui in hoc opus
meũ. de filastri opere transferendas. Et
alias qͥdem ipse cõmemorat. sed michi ap¬
pellande hereses non uidentur. Quascũ¬
q autem sine nominib posui. nec ipse
earũ nomina memorauit.Lxxxii. De lu¬
caralitano epoͣ exortos et celebriter nomina¬
tos. nec epiphanius. nec filaster inter here¬
ticos posuit. credo tantũmͦ scisma non he¬
resem eos condidisse credentes. Apud quen¬
dam tamen cuius nomen in eodem eiꝰ opuscu¬
lo non inueni.inhereticis luciferianos po¬
sitos legi. ꝑhȩc uerba. Luciferiani inquit

Expanded text:
animalia suis meritis congrua. LXXte ad inferos Christo credidisse incredulos, iterne natum non intelligens Filium, putat illam nativitatem sumpsisse a tempore initium: et tamen volens coaeternum Patri Filium confiteri, apud illum fuisse antequam de illo nasceretur existimat; hoc est, semper eum fuisse, verumtamen semper eum Filium non fuisse, sed ex quo de illo natus est Filium esse coepisse. Has haereses putavi in hoc opus meum de Philastri opere transferendas. Et alias quidem ipse commemorat, sed mihi appellandae haereses non videntur. Quascumque autem sine nominibus posui, nec ipse earum nomina memoravit. LXXXI. LUCaralitano episcopo exortos, et celebriter nominatos, nec Epiphanius, nec Philaster inter haereticos posuit: credo tantummodo schisma, non haeresim eos condidisse, credentes. Apud quemdam tamen, cujus nomen in eodem ejus opusculo non inveni, in haereticis Luciferianos positos legi per haec verba: Luciferiani, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
non erit quod ꝑdas:non erit quare ꝑdas.
Ea quippe inuenitur uita:quȩ inuenitur
ut omĩno ꝑire non possit. Quia et xp̃c qui
tibi nascendo. moriendo. resurgendo. dedit
exemplum.surgens a mortuis iam ñ mori¬
tur: et mors ei ultra non dominabitur.

Expanded text:
non erit quod perdas, non erit quare perdas. non erit quod perdas, non erit quare perdas. Ea quippe invenitur vita, quae invenitur ut omnino perire non possit. Quia et Christus, qui tibi nascendo, moriendo et resurgendo dedit exemplum, surgens a mortuis jam non moritur, et mors ei ultra non dominabitur
Abbreviated transcription (Latin):
enim passimꝑdendum ẽ: quod iam dili¬
genter inuentum ẽ. Non ait qui ꝑdide¬
rit eam inueniet eam: s qui ꝑdiderit eã
ꝓpt̃ me. Naufragi forte negociatoris cor¬
pus cum inlittore inspexeris: reddis la¬
crimas miseratus. et dicis. Ue huie ho¬
mini. Propt̃ aurũ ꝑdidit animam suã.
Bene plangis.bene miseraris. Redde uel
fletum: cui non p̃stas auxilium. Propter
aurum enim ꝑdere animam suam potuit.
ꝓpter aurum inuenire non poterit. Ad
damnũ anime suȩ ydoneus fuit: ad eam
lucrandam minus ydoneus extitit. Non
enim cogitandum ẽ quid ꝑdidit. sed quare
ꝑdidit. Siꝓpter auariciam: ecce ubi iacet
te noli dubitare. Audi consilium creatoris.
Ipse te instruit ut sapias: qui te fecit anteꝗͣ.
esses. qui sapias. Audi. noli dubitare ꝓ xp̃o
animam ꝑdere: fideli creatori commendas.
quod diceris ꝑdere. Tu quidem ꝑdes. sed ille
suscipit. cui nichil ꝑit. Si amas uitam. ꝑ¬
de ut inuenias: quia cum inueneris iam

Expanded text:
enim passim perdendum est, quod tam dilienim passim perdendum est, quod tam diligenter inventum est. Non ait, Qui perdiderit eam, inveniet eam; sed, Qui perdiderit eam propter me. Naufragi forte negotiatoris corpus cum in littore inspexeris, reddis lacrymas miseratus, et dicis: Vae huic homini! propter aurum perdidit animam suam. Bene plangis, bene miseraris. Redde illi fletum, cui non praestas et auxilium. Propter aurum enim perdere animam suam potuerit, propter aurum invenire non poterit. Ad damnum animae suae idoneus fuit, ad eam lucrandam minus idoneus exstitit. Non enim cogitandum est quod perdidit, sed quare perdidit. Si propter avaritiam, ecce ubi jacet te, noli dubitare: audi consilium Creatoris. Ipse te instituit ut sapias, qui te fecit antequam esses qui sapias. Audi, noli dubitare pro Christo animam perdere. Fideli Creatori commendas quod diceris perdere. Tu quidem perdes: sed ille suscipit, cui nihil perit. Si amas vitam, perde ut invenias: quia cum inveneris, jam
Abbreviated transcription (Latin):
instituit: inuenisti animã tuam. inuenisti
eam infide.Credidisti enimhoc: et inueni¬
sti animã tuam. Nam ꝑditus eras. ante¬
quam crederes.Inuenistianimãtuã.Mor¬
tuus quippe fueras. in infidelitate: reuixisti
infide.Talis es. de quo dicipossit.Mortuus
erat et reuixit: ꝑierat et inuentus ẽ. Ergo¬
si inuenisti animam tuam infide ueritatis.
si amorte infidelitatis reuixisti. hoc ẽ ani¬
mamtuam inuenisti: ꝑde eam ut anima tua
sem̃ tibi sit. Nam et agricola triturando
et uentilando inuenit triticum. Et rursꝰ
seminando ꝑdit triticum. Inueniat᷑ in a¬
rea: quod ꝑierat insemente. Perit insemen¬
te: qͦd inueniatur inmesse. Qui gͦ inuene¬
rit animam suam: ꝑdet eam. Qui laborat
tamen ubi inuenias: & quare ꝑdas. Unde
enim inuenires. nisitͥ lumen accenderet
ille cui dicit᷑. tu illuminabis lucernam
meam dñe: Iam gͦ inuenisti: illo tͥ accen¬
dente lucernam.Uide quare ꝑdas. Non

Expanded text:
instituit; invenisti animam tuam, inveniens instituit; invenisti animam tuam, inveniens eam in fide. Credidisti enim hoc, et invenisti animam tuam. Nam perditus eras, antequam crederes. Invenisti animam tuam: mortuus quippe fueras in infidelitate, revixisti in fide. Talis es, de quo dici possit, Mortuus erat, et revixit; perierat, et inventus est Ergo invenisti animam tuam in fide veritatis, si a morte infidelitatis revixisti. Hoc est, animam tuam invenisti. Perde eam, et anima tua semen tibi sit. Nam et agricola triturando et ventilando invenit triticum, et rursus seminando perdit triticum. Invenitur in area, quod perierat in semente. Perit in semente quod inveniatur in messe. Qui ergo invenerit animam suam, perdet eam. Qui laborat tamen ubi invenias, et quare perdas. Unde enim invenires, nisi lumen tibi accenderet ille cui dicitur, Tu illuminabis lucernam meam, Domine? Jam ergo invenisti, illo tibi accendente lucernam. Vide quare perdas. Non
Abbreviated transcription (Latin):
ptore tuo ꝓtegaris: in ȩterno regno ange¬
lis ad ȩqueris: Quid amasti. quid ꝑdidi¬
sti: Ut sequereris domiũ: crucem tuã
lit. qui tibi dixit. Tolle crucem tuã et seque¬
re me. Qui inuenerit inquit anmã suam:
ꝑdet illam. Et qui ꝑdiderit eam ꝓpt̃ me:
inueniet eam. Qui inuenerit ꝑdet illam:
qui ꝑdiderit inueniet illam. Ut ꝑdas. pͥꝰ
est ut inuenias. Et cum ꝑdideris: postre¬
mũ ẽ. ut rursus inuenias. Duc sunt inuen¬
tiones: in medio ẽ qua transit᷑ una ꝑditio.
Nemo potest animã suam ꝑdere ꝓpter
potest animã suam inuenire in xp̃o:nisi
eam pͥus ꝑdiderit. Inueni ut ꝑdas: ꝑde
ut inuenias. Quomodo eam prius inuen¬
turus es. ut habeas quam ꝑdas: Quando
cogitas te exparte mortalem. ex parte ĩmor¬
talem. quando cogitas eum quite fecit. et
insufflando aniã tibi creauit. et uideris
eam illi debere qui dedit. illi reddendam
qui cõmodauit ab illo custodiendam qui

Expanded text:
ptore tuo protegaris, in aeterno regno Angeptore tuo protegaris, in aeterno regno Angelis adaequeris? Quid amasti? quid perdidisti? Ut sequereris Dominum, crucem tuam lit, qui tibi dixit: Tolle crucem tuam, et sequere me. Qui invenerit, inquit, animam suam, perdet illam; et qui perdiderit eam propter me, inveniet eam . Qui invenerit, perdet eam; qui perdiderit, inveniet illam. Ut perdas, prius est ut invenias; et cum perdideris, postremum est ut rursum invenias. Duae sunt inventiones: in medio est qua transit una perditio. Nemo potest animam suam perdere proppotest animam suam invenire in Christo, nisi eam prius perdiderit. Inveni, ut perdas; perde, ut invenias. Quomodo eam prius inventurus es, ut habeas quam perdas? Quando cogitas te ex parte mortalem, quando cogitas eum qui te fecit, et insufflando animam tibi creavit, et videris eam illi debere, qui dedit; illi reddendam, qui commodavit; ab illo custodiendam, qui
Abbreviated transcription (Latin):
lum uiuere. Illos atcendite quiꝑdunt un¬
de possent semꝑ uiuere: ut concedat᷑ eis pau¬
lulum uiuere. Quid ẽ hocͦ fides uocat᷑: pi¬
etas uocat᷑. Hȩc omnis tanqũa pecunia ẽ:
qua uita ȩt̃na acquirit᷑. Ueniet detransũ¬
so inimicus territans. et non tibi dicet da
michi pecuniam tuam ut uiuas: s dicet
tibi nega xp̃m ut uiuas. Quod tu sifeceris.
ut liceat tibi paululum uiuere: ꝑdes unde
posses semꝑ uiuere. Hoc ẽ amare uitam.
Quare timebas mortem homobone.qua¬
re timebas mortem:nisi amando uitam:
Xp̃c est uita. Quare appetis paruam. et ꝑ¬
dissecuram: An forte fidem non ꝑdidisti .s
quod ꝑderes non habuistiꝰ Tene gͦ unde
semꝑ uiuas: altende ꝓrimum tuũ qͣnta
faciet ut modicũ uiuat. Attende et illum
qui xp̃m negauit. Quantum malũ fecit.
ꝓpt̃ paucos diesuite. Et tu non uis ipsos
paucos dies contemnere. ut nullo die mo¬
riaris. et insempiterno die uiuas. a redẽ¬

Expanded text:
lum vivere. Illos attendite, qui perdunt unlum vivere. Illos attendite, qui perdunt unde possunt semper vivere, ut concedatur eis paululum vivere. Quid est hoc? Fides vocatur, pietas vocatur: haec omnis tanquam pecunia est, qua vita aeterna acquiritur. Veniet de transverso inimicus territans, et non tibi dicet, Da mihi pecuniam tuam, ut vivas: sed dicet tibi, Nega Christum, ut vivas. Quod tu si feceris, ut liceat tibi paululum vivere, perdes unde posses semper vivere. Hoc est amare vitam, qui timebas mortem? Homo bone, quare timebas mortem, nisi amando vitam? Christus est vita. Quare appetis parvam; ut perdas securam? An forte fidem non perdidisti, sed quod perderes non habuisti? Tene ergo unde semper vivas. Attende proximum tuum, quanta faciat ut modicum vivat. Attende et illum qui Christum negavit, quantum malum fecit propter paucos dies vitae. Et tu non vis ipsos paucos dies contemnere vitae, ut nullo die moriaris, et in sempiterno vivas die, a Redem
Abbreviated transcription (Latin):
ut redimat᷑ etiam: si pater detentus fuerit.
filii currunt. et quod eis fuerat relicturus im¬
pendunt: redempturi quem possint efferre.
Quȩ ambitiones. quȩ p̃ces. qui conatus: Qͥs
hoc explicet: Et tamen nolo dicere aliud
grauius. et nisi fieret incredibilius. Quid
enim dico: Quia dant homines pecuniã
ut uiuant. quia si nichil sibi dimittunt:
ut paucos dies eosdemq incertos paulu¬
lum uiuant cumtimore. uiuant cũ labore.
Quanta impendunt. quanta dant. Ue gene¬
ri humano. Dixi. quia ut uiuant. impen¬
dunt unde uiuant. Quod ẽ peius audite.
quod ẽ grauius. qͦd ẽ sceleratius. qͦd ẽ ut di¬
xi incredibile: nisi fiat. Ut liceat illis pau¬
lulum uiuere: dant etiam illud unde pos¬
sent semꝑ uiuere. Quid dixi : Audite et in¬
telligite. Adhuc enim clausum ẽ. Et tam̃
multos mouet. quibus iam dñs cũ clausũ erat
aꝑuit. Dimittite illos qui dant. et ꝑdunt
unde possent uiuere: ut concedat᷑ eis paulu¬

Expanded text:
ut redimatur, etiam, si pater detentus fuerit, ut redimatur, etiam, si pater detentus fuerit, filii currunt, et quod eis relicturus fuerat, impendunt, redempturi quem possint efferre. Quae ambitiones? quae preces? qui conatus? quis hoc explicet? Et tamen volo dicere aliud gravius, et nisi fieret, incredibilius. Quid enim dico, quia dant homines pecuniam ut vivant, quia nihil sibi dimittunt? Ut paucos dies eosdemque incertos paululum vivant cum timore, vivant cum labore, quanta impendunt? quanta dant? Vae generi humano! Dixi quod ut vivant impendunt unde vivant: quod est pejus audite, quod est gravius, quod est sceleratius, quod est, ut dixi, incredibile, nisi fiat. Ut liceat illis paululum vivere, dant etiam illud, unde possent semper vivere. Quod dixi audite, et intelligite. Adhuc enim clausum est, et tamen multos movet, quibus jam Dominus cum clausum erat, aperuit. Dimitte illos qui dant et perdunt unde possunt vivere, ut concedatur illis paulu
Abbreviated transcription (Latin):
nam: nisi qui sic amant temporalem uitam.
Quanta faciunt homines. ut uiuant paucos
dies.Quis enumerare poterit conatus et mo¬
limina omniũ uiuere uolentiũ. post paulu¬
lum morientiũ: Quanta agunt ꝓ ipsis
paucis dieb. Quid tantum agimꝰ ꝓ ȩt̃na
uita: Quid dicamꝑ paucis dieb redimen¬
dis. et his incertis: Paucos enim dies dico.si
liberatus senuerit: paucos dies dico. si libe¬
ratus puer. decrepitus factus fuerit. Non dico
quia redemptus hodie. cras fortasse morietur.
Ecce ad incertum. Propter ipsos dies.paucos
incertos. quanta faciunt. quȩ ex cogitant.
Si ueniant ꝑmorbum corporis in medici ma¬
nus. salusq: omnis apronuntiantib et in¬
spicientibus desperet᷑. siꝓmittit᷑ aliqͥs medi¬
cus. qui etiam desperatum liberare sit ydo¬
neus: quanta ꝓmittuntur. quanta plerun¬
q: ad incertum dantur: Ut modicũ uiuat᷑
ñ dimittit᷑ unde uiuat᷑. Iam uero si hostis
aut p̃donis manus inciderit. ne occidatur.

Expanded text:
rnam, qui sic amant temporalem vitam? rnam, qui sic amant temporalem vitam? Quanta faciunt homines, ut vivant paucos dies? Quis enumerare poterit conatus et molimina omnium vivere volentium, post paululum morientium? Quanta agunt pro ipsis paucis diebus? Quid tantum agimus pro aeterna vita? Quid dicam, pro paucis diebus redimendis, et his in terris? Paucos enim dies dico, si liberatus senuerit; paucos dies dico, si liberatus puer decrepitus factus fuerit. Non dico quia redemptus hodie, cras fortasse morietur. Ecce ad incertum, propter ipsos paucos dies incertos, quanta faciunt? quae excogitant? Si veniant per morbum corporis in medici manus, salusque omnis a pronuntiantibus et inspicientibus desperetur; si promittitur aliquis medicus, qui etiam desperatum liberare sit idoneus, quanta promittuntur? quanta prorsus ad incertum dantur? Ut modicum vivatur, hoc dimittitur unde vivatur. Jamvero si in hostis aut praedonis manus inciderit, ne occidatur,
Abbreviated transcription (Latin):
impetrat adomino: et bibit illam tanquã
de fonte suo. Ad quem fontẽ nullus ꝓhibet᷑
accedere: si dignus accedit. Postremo. adiu¬
torium tuum uide. Redimit te abarbaris
argentum tuũ:redimit te a pͥma morte pe¬
cunia tua: redimit te a scða morte sanguis
dominitui. Habuit ille sanguinẽ unde
nos redimeret: et ad hoe accepit sanguinẽ.
ut eẽt quem pro nobis redimendis effun¬
deret. Sangius dominitui siuis datus ẽ
ꝓte : si nolueris tunc non ẽ datus ꝓte. For¬
te enim dicis. Habuit sanguinẽ dñs m̃s.
quo me redimeret. Sed iam cum passus ẽ.
totum dedit. Quid illi remansit. qͦd det et
ꝓme: Hoc ẽ magnum. quia semel dedit:
et proomnib dedit. Sanguis xp̃i uolentis
p̃cium ẽ: nolentis supplicium. Quid gͦ du¬
bitas. qui mori non uis: A scd̾a potius mor¬
te liberare. qua liberaris. si uis tollere crucẽ
tuam. et sequi dñm: quia et ille tulit suã.
maxime hortantur ad amandam uitam ȩt̃¬

Expanded text:
impetrat a Domino, et bibit illam tanquam impetrat a Domino, et bibit illam tanquam de fonte suo. Ad quem fontem nullus prohibetur accedere, si dignus accedit. Postremo adjutorium tuum vide. Redemit te a barbaris argentum tuum, redemit te a prima morte pecunia tua: redemit te a secunda morte sanguis Domini tui. Habuit ille sanguinem, unde nos redimeret; et ad hoc accepit sanguinem, ut esset quem pro nobis redimendis effunderet. Sanguis Domini tui, si vis, datus est pro te: si nolueris esse, non est datus pro te. Forte enim dicis: Habuit sanguinem Deus meus, quo me redimeret: sed jam cum passus est, totum dedit; quid illi remansit quod dei et pro me? Hoc est magnum, quia semel dedit, et pro omnibus dedit. Sanguis Christi volenti est salus, nolenti supplicium. Quid ergo dubitas, qui mori non vis, a secunda potius morte liberari? qua liberaris, si vis tollere crucem tuam, et sequi Dominum; quia ille tulit suam, maxime hortantur ad amandam vitam aete