comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
est enim quod chicat᷑ non eis communi¬
easse istos. qͣnͣdosuos illos uocant quod
concilium loquit᷑. quod ipsi maxime
ꝓferunt: qͥdam nr̃i inquit p̃uaricato¬
res ueritatis hereticis suffragant᷑. dc¬
cedit & testimonium cypͥam satis de¬
monstrantis. qͦd in eoꝵ communione ꝑ.¬
manserit: dicendo neminem iudicantes.
aut a iure communionis aliquem si
diu̾sum senserit amouentes. Ipsi enm
erant qͥ diũsum sentiebant. quos iste
p̃uaricatores uocat: quia scilicet here.¬
ticis suffragabant᷑. sine baptismo eos
in eccłiam recipiendo. Cam quoq fuis¬
se consuetudinem. ut sic reciꝑent᷑. & ip¬
se cypͥanus multis locis. & aliquot ep̃im
hoc concilio manifestant. Unde apparet
si heretici non habent baptismum. ȩccle¬
siam xp̃i tempoꝵ illoꝵ p̃uaricatoribus
fuisse plenam: qui eis suffragantes sic
eos recipiebant. Agat᷑ gͦ causa commu¬
nis adũsus crimen p̃uaricationis. qͦd

Expanded text:
est enim quod dicatur non eis communiest enim quod dicatur non eis communicasse istos, quando suos illos uocant, quod concilium loquitur, quod ipsi maxime proferunt. quidam nostri, inquit, praeuaricatores ueritatis haereticis suffragantur. accedit et testimonium Cypriani satis demonstrantis, quod in eorum communione permanserit, dicendo: neminem iudicantes aut a iure communionis aliquem si diuersum senserit amouentes. ipsi enim erant qui diuersum sentiebant, quos iste praeuaricatores uocat, quia scilicet haereticis suffragabantur sine baptismo eos in ecclesiam recipiendo. eam quoque fuisse consuetudinem, ut sic reciperentur, et ipse Cyprianus multis locis et aliquot episcopi in hoc concilio manifestant. unde apparet, si haeretici non habent baptismum, ecclesiam Christi temporum illorum praeuaricatoribus fuisse plenam, qui eis suffragantes sic eos recipiebant. agatur ergo causa communis aduersus crimen praeuaricationis quod
Abbreviated transcription (Latin):
tatis appellet p̃uaricatores: uelim scire.
ad hoc tam gͣue crim̃ refutandum atq
diluendum. qͦmͦ nob̃ agenda sit causa
cominunis. Isti eos dicunt tͣditores: quos
neq eo tempore conuincere potuerunt.
neq nc̃ possunt ostendẽ: & in eodem cri¬
mine ipsi ẽẽ potius ostendunt᷑. S quid
ad nos: De istis certe p̾uaricatorib quid
dicemus:Si enim nos quamuis falsoꝑ.¬
pterea dicimur tͣditores. quia traditorib
nos in eadem communione successisse
crunnant᷑: p̃uaricatorib illis om̃s suc¬
cessimus:quia nondum se ab unitate di¬
uis erat pars donati. beati cypͥant tempo.¬
ribus. Post passionem qͥppe eiꝰ. quadra¬
ginta & quod excurrit annas ꝑactis. t.¬
ditio codicum facta est: unde cȩꝑunt
appellari tͣditores. Si gͦ nos ꝓpt̃ea tradi¬
tores. quia ex traditorib sicut opinant᷑
uel confingunt exorti sumꝰ: ab illis p̃ua¬
ricatorib utͥq originem ducimꝰ. Non

Expanded text:
tis appellet praeuaricatores, uelim scire tis appellet praeuaricatores, uelim scire ad hoc tam graue crimen refutandum adque diluendum quomodo nobis agenda sit causa communis. isti eos dicunt traditores quos neque illo tempore conuincere potuerunt neque nunc possunt ostendere, et in eodem crimine ipsi esse potius ostenduntur. sed quid ad nos? de istis certe praeuaricatoribus quid dicemus? si enim nos quamuis falso propterea dicimur traditores, quia traditoribus nos in eadem communione successisse criminantur, praeuaricatoribus illis omnes successimus, quia nondum se ab unitate diuiserat pars Donati beati Cypriani temporibus. post passionem quippe eius quadraginta et quod excurrit annis peractis traditio codicum facta est, unde coeperunt appellari traditores. si ergo nos propterea traditores, quia ex traditoribus, sicut opinantur uel confingunt, exorti sumus, ab illis praeuaricatoribus utrique originem ducimus. non
Abbreviated transcription (Latin):
fragant᷑. &. xp̃ianis adũsant᷑. ꝓpt̾ea decre¬
uimꝰ hereticos baptizandos ẽẽ. Huieres¬
pondemꝰ.Immo magis mirandum ẽ. &
magna laude p̃dicandum: quod tantũ
isti dilexerint unitatem: ut qͦs p̃uarica¬
tores ueritatis arbitrabant᷑. cum eis in u¬
uitate ꝑseuerantes. ab eis pollui nontime¬
rent. Nam cum iste dixisset. illud miran¬
dum est qͦd quidam nr̃i p̃uaricatores ue¬
ritatis hereticis suffragant᷑. & xp̃ianis ab¬
uersant᷑. uidebat᷑ ẽẽ dicturꝰ ꝓpt̃ea decer.¬
nimus eis non ẽẽ communicandum. N
hoc dixit. s ait. ꝓpt̾ea decernimꝰ hereticõ
baptizandos ẽẽ:seruans quod pacificꝰ ey.¬
prianus ante p̃struxerat dicens. Neminẽ
iudicantes:aut aiure communionis ali¬
quem si diũsum senserit amorientes.
Cum gͦ donatiste nob̃ calumniant᷑. &
nos cheunt traditores siqͥs existat uel iu¬
deus uel paganus qͥ lecto isto concilis cõ

Expanded text:
fragantur et christian is aduersantur. propterea decrefragantur et christian is aduersantur. propterea decreuimus haereticos baptizandos esse. Huic respondemus: Immo magis mirandum est et magna laude praedicandum, quod tantum isti dilexerint unitatem, ut, quos praeuaricatores ueritatis arbitrabantur, cum eis in unitate perseuerantes ab eis pollui non timerent. nam cum iste dixisset: illud mirandum est quod quidam nostri praeuaricatores ueritatis haereticis suffragantur et christianis aduersantur, uidebatur esse dicturus: \'propterea decernimus eis non esse communicandum.\' non hoc dixit, sed ait: propterea decernimus haereticos baptizandos esse, seruans quod pacificus Cyprianus ante praestruxerat dicens: neminem iudicantes aut a iure communionis aliquem si diuersum senserit amouentes. cum ergo Donatistae nobis calumniantur et nos dicunt traditores, si quis existat uel Iudaeus uel paganus, qui lecto isto concilio
Abbreviated transcription (Latin):
le quod scͥpsit. & ad pacificandum imita¬
ri nolle quod fecit: Sic̃ illi qui se. xp̃ianos
natarenos uocant. & more iudaico carna¬
lia p̃pucia circumcidunt: nam heretici
ex illo errore in quem petrꝰ deuians a pau¬
lo reuocatꝰ est. in hoc adhuc usq ꝑsistunt.
sic̃ gͦ illi. petͦ in pͥmatu apłoꝵ marty Rii
gła coronato in sua ꝑũsitate p̃cisi ab eccła
remanserunt: sic isti cypͥano ꝑ abundan¬
tiam caritatis in sortem scõrum passionis
caritate suscepto. se ipsos exules unitatis
agnoscunt: & contͣ unitatis patͥam ꝓ suis
calumniis ciuem unitatis opponunt. Iã
itaq cȩt̾as illiꝰ concilii sententias eadem
ratione uideamus.¶Marcꝰ a mactari
dixit. Mirandum non est:si heretiei ho¬
stes atq impugnatores ueritatis. rem si¬
bi iundica. nt potestatis. & dignatioĩs
aliene. Illud mirandum est: qͦd quidam
nr̃i p̃uaricatores ueritatis hereticis suf.¬

Expanded text:
le quod scripsit et ad pacificandum imitale quod scripsit et ad pacificandum imitari nolle quod fecit; sicut illi, qui se christianos Nazarenos uocant et more Iudaico carnalia praeputia circumcidunt, nati haeretici ex illo errore, in quem Petrus deuians a Paulo reuocatus est, in hoc adhuc usque persistunt. sicut ergo illi Petro in primatu apostolorum martyrii gloria coronato in sua peruersitate praecisi ab ecclesia remanserunt, sic isti Cypriano per abundantiam caritatis in sortem sanctorum passionis claritate suscepto se ipsos exsules unitatis agnoscunt et contra unitatis patriam pro suis calumniis ciuem unitatis obponunt. iam itaque ceteras illius concilii sententias eadem ratione uideamus. Marcus a Mactari dixit: Mirandum non est, si haeretici hostes adque inpugnatores ueritatis rem sibi uindicant potestatis et dignationis alienae. illud mirandum est quod quidam nostri praeuarica tores ueritatis haereticis suf
Abbreviated transcription (Latin):
inerat. E beatꝰ quidem cypͥanus iam cor¬
pore qͦd corrumpit᷑ non aggrauante ani¬
iam. nec depͥmente t̾rena in habitatione
sensum inulta cogitantem. sereniꝰ ꝑspic̃
ueritatem: quam meruit adipisci ꝑ carita¬
tem. Adiuuet itaq nos orationib suis in
istiꝰ carnis mortalitate tanquam in cali.¬
ginosa nube laborantes: ut donante do¬
inino bona eiꝰ quantum possumꝰ unitemͣ.
Si qͥd autem alit̾ sensit. & qͥbdam fr̃ib
collegisq ꝑsuasit. qͦd nc̃ eo quem dilexit
reuelante iam cernit: nos longe impares
meritis suis. eccłiȩ tamen catholicȩ aucto¬
ritatem. cuiꝰ ipse egregium & carissimũ
m̃brum est ꝓ nr̃a infirmitate sectantes.
acdũsuis hereticos uel scismaticos enodemꝰ:
quos p̃cisos abunitate quam tenuit. &
arescentes a caritate qͣuiguit. & lapsos ab
humihitate qua stetit. tanto amplius
imꝓbat atq condemnat: quantomagis
eos nouit ad insidiandum ꝑscrutari uel¬

Expanded text:
inerat. et beatus quidem Cyprianus iam corinerat. et beatus quidem Cyprianus iam corpore, quod corrumpitur, non aggrauante animam nec deprimente terrena inhabitatione sensum multa cogitantem serenius perspicit ueritatem, quam meruit adipisci per caritatem. adiuuet itaque nos orationibus suis in istius carnis mortalitate tamquam in caliginosa nube laborantes, ut donante domino bona eius, quantum possumus, imitemur. si quid autem aliter sensit et quibusdam fratribus collegisque persuasit, quod nunc eo quem dilexit reuelante iam cernit, nos longe impares meritis suis ecclesiae tamen catholicae auctoritatem, cuius ipse egregium et carissimum membrum est, pro nostra infirmitate sectantes aduersus haereticos atque schismaticos enodemus: quos praecisos ab unitate, quam tenuit, et arescentes caritate, qua uiguit, et elapsos ab humiliinprobat adque condemnat, quanto magis eos nouit ad insidiandum perscrutari uel
Abbreviated transcription (Latin):
onsimus molesti legentibus:
si eadem uarie ac sepe disseri¬
mus. Quanquam enim ec.¬
elesia sc̃a catholica in omĩb
gentib adu̾sus ea quȩ in ista
questione de baptismo. utrum &e apud
hereticos uel scismaticos idem possit esse
qui est incatholica. ñ nullam caliginem
offendunt. pͥscȩ consuetudinis & concilii
plenarii auctoritate munita sit: tam̃ qͥa
non contemnendis uiris. & maxime cypͥa¬
no in ipsa unitate auqnͣdo aliter uisum ẽ.
ea cogimͣ ex oportunitate tͣctanh &e con¬
siderandi omnia quȩ in eius concilio de
hac re litt̾sq comꝑimus. hanc eandem
questionem aliqͣnto diutiꝰ tanquam in
manib u̾sare: & ostende qͣm uerius uniũ¬
sitati eccłie catholicȩ placuerit. ut hereo¬
ci uel scismatici qui iam xpͣi baptis mũ
illic unde ueniunt acceꝑunt. in catholicã
communionem cum illo admittant᷑. ab
errore suocorrecti incaritate radicati &
fundati: ut quod attinet ad baptismisa¬
cramentum. ñ adsit qͦd deerat: s ꝓsit qͦd

Expanded text:
on simus molesti legentibus, si eadem uarie ac saepe disserimus. quamquam enim ecclesia sancta catholica in omnibus gentibus aduersus ea, quae in ista quaestione de baptismo, utrum et aput haereticos uel schismaticos idem possit esse qui est in catholica, nonnullam caliginem offundunt, priscae consuetudinis et concilii plenarii auctoritate munita sit, tamen, quia non contemnendis uiris et maxime Cypriano in ipsa unitate aliquando aliter uisum est,ea cogimur ex opportunitate tractandi et considerandi omnia, quae . in eius concilio de hac re litterisque conperimus, hanc eandem quaestionem aliquanto diutius tamquam in manibus uersare et ostendere, quam uerius uniuersitati ecclesiae catholicae placuerit, ut haeretici uel schismatici, qui iam Christi baptismum illic unde ueniunt acceperunt, in catholicam commuerrore suo correcti, in caritate radicati atque fundati, ut, quod attinet ad baptismi sacramentum, non adsit quod deerat, sed prosit quod
Abbreviated transcription (Latin):
tori sunt comparati: qͥ dicebant hereti¬
cos quãuis in heresi baptiratos. non de¬
bere tt̃m baptirari. Talib aut̃ cypͥanus
cominun cabat: qui dixit. neminem iu.¬
dicantes. aut a iure communionis aliqͣm¬

Expanded text:
tori sunt conparati, qui dicebant haeretitori sunt conparati, qui dicebant haereticos quamuis in haeresi baptizatos non debere iterum baptizari. talibus autem Cyprianus communicabat qui dixit: neminem iudicantes aut <t iure communionis aliq
Abbreviated transcription (Latin):
aliut qͣm sꝑonse xp̃i uidas existit: O mag¬
na conuictio scismaticoꝵ. qui se ab hȩredi¬
tate xp̃i toto orbe diffusa.nefario sacrile¬
gio separarunt: si cypͥanꝰ talib communs¬
cabat. qualis iuidas tͣditor fuit. & tam̃
ab eis non macłabat᷑: aut s macłabatur:
st̃ om̃s. Aut s ñ sunt: ñ gͦ ꝑtinent ad poste¬
ros facinora pͥoꝵ: quamuis ex eadem com.¬
munione ꝓpagatos. Cur gͦ nobis tͣditores
obiciunt qͦs non conuicerunt: & sibi iu¬
damñ obiciunt. cui eypͥanꝰ & college eiꝰ
communicauerunt: Ecce concilium: de
qͦ solent isti głari. Nos quidem dicimus.
quia sic non ꝓdit hereticis eccłiȩ baptis¬
mum. qui baptismum xp̃i & in hereticis
ꝓbat: sic̃ non ꝓdit homicidis eccłiȩ bap¬
tismum qͥ baptismum xp̃i & in homiei¬
dis ꝓbat. S quia isti ex hoc concilio nob̃
p̃scribe quid sentire debeamꝰ affectant:
ipsi pͥores ei consentiant. Ecce iudȩ tradi¬

Expanded text:
aliud quam sponsae Christi Iudas exsistit? 0 magaliud quam sponsae Christi Iudas exsistit? 0 magna conuictio schismaticorum, qui se ab hereditate Christi toto orbe diffusa nefario sacrilegio separarunt, si Cyprianus talibus communicabat, qualis ludas traditor fuit, et tamen ab eis non maculabatur! aut si maculabatur, sunt omnes, aut si non sunt, non ergo pertinent ad posteros facinora priorum quamuis ex eadem communione propagatos. cur ergo nobis traditores obiciunt quos non conuicerunt, et sibi ludam non obiciunt cui Cyprianus et collegae eius communicauerunt? ecce concilium de quo solent isti gloriari: nos quidem dicimus, quia sic non prodit haereticis ecclesiae baptismum qui baptismum Christi et in haereticis probat, sicut non prodit homicidis ecclesiae baptismum qui baptismum Christi et in homicidis probat; sed quia isti ex hoc concilio nobis praescribere quid sentire debeamus adfectant, ipsi priores ei consentiant. ecce Iudae tradi
Abbreviated transcription (Latin):
gis hereticos p̃ponere sibi possunt: nobis
non possunt. Et ideo qͦd semel decreuimꝰ
tenemꝰ: tit ab hereticis uenientes baptrie¬
mus. Et hic aꝑtissime confitet᷑: quosdam
de collegis sius diũsa sensisse. Unde etiã
atq etiam confirmat̾ amor unitatis: qͦt
ab inuicem nullo scismate separati sunt:
donec alt̾is eoꝵ siquid alit̃ saꝑent d̾s re¬
uelaret. S huic respondet᷑. collegas eiꝰ ñ
sibi hereticos p̃posuisse. s baptismũ xp̃i.
sic̃ cognosett᷑ in auaris. fraudatorib. rap¬
torib. homicidis:. sic etiam in hereticis cog.¬
nouisse. NRogatianꝰ a noua dixit. Eccłiam
xp̃s instituit: heresim diabolus. Quomͦ
potest habere baptismum xp̃i. synagoga
sathane: Huic respondet᷑. Nunqͥd quia
pios xp̃s instituit. & inuidos diabolus:
ideo non potest hab̃e baptismum.xp̃i. q̃
in inuidis conuincit᷑ ẽẽ pars diaboli :
clesiȩ baptismum concedit & ꝓdit: quid

Expanded text:
gis haereticos praeponere sibi possunt, nobis gis haereticos praeponere sibi possunt, nobis non possunt. et ideo quod semel decreuimus tenemus ut ab haereticis uenientes baptizemus. Et hic apertissime confitetur quosdam de collegis suis diuersa sensisse. unde etiam adque etiam confirmatur amor unitatis, quod ab inuicem nullo schismate separati sunt, donec alteris eorum, si quid aliter saperent, deus reuelaret. sed huic respondetur collegas eius non sibi haereticos praeposuisse, sed baptismum Christi, sicut cognoscitur in auaris fraudatoribus raptoribus homicidis, sic etiam in haereticis cognouisse. Rogatianus a Nona dixit: Ecclesiam Christus instituit, haeresim diabolus. quomodo potest habere baptismum Christi synagoga satanae? Huic respondetur: Numquid quia pios Christus instituitideo non potest habere Baptismum Christi, quae in invidis convincitur esse pars diaboli? Cclesiae baptismum concedit et prodit quid
Abbreviated transcription (Latin):
cunq diligimꝰ cypͥanum: qͥa non eum fas
est diligi maiore caritate quam petrum.
mo potest acciꝑe aliquid. nisi datum fu¬
erit iul de cȩlo.Si heresis de cȩlo ẽ: potest
baptis ma cdare. Audiat & alium dicentẽ.
Si auaricia de cęlo ẽ: potest baptis ma da¬
re. Et tam̃ dant auari. Sic gͦ & heretici.¬
¶taustꝰ a timida regia dixit. Non sibi blan-¬
diant᷑: qui hereticis patrocinant᷑. Q ui ꝓ
hereticis eccłiastico baptismo int̾cedit: illoᷤᷤ
xp̃ianos & nos heretcos facit. Huic res¬
pondet᷑. Si quisquam dicat eum qͥcum
baptismum acciꝑet. qͥa odium frat̾num
habebat in corde ñ acceꝑat remissionem
peccatoꝵ. ñ eum it̾um bapti randum qͣn¬
do illud odium de corde dimittit. nun¬
quid eccłiastico baptis mo ꝓhomicidis int̾¬
cedit. aut illos iustos & nos homicidas
facit: Hoc gͦ & de hereticis intelligat. ¶Gẽ¬
minius a furnis dixit. Quidam de colle¬

Expanded text:
cumque diligimus Cyprianum: quia non eum fas cumque diligimus Cyprianum: quia non eum fas est diligi majori charitate quam Petrum. mo potest accipere aliquid, nisi datum illi fuerit de coelo » . Si haeresis de coelo est, potest Baptisma dare. 41. Audiat et alium dicentem: Si avaritia de coelo est, potest Baptisma dare. Et tamFaustus a Timida Regia dixit: Non sibi blandiantur qui haereticis patrocinantur. qui pro haereticis ecclesiastico baptismo intercedit illos christianos et nos haereticos facit, Huic respondetur: Si quisquam dicat eum, qui cum baptismum acciperet, quia odium fraternum tenebat in corde, non acceperat remissionem peccatorum, non eum iterum baptizandum quando illud odium de corde dimittit, numquid ecclesiastico baptismo pro homicidis intercedit aut illos iustos et nos homicidas facit? hoc ergo et de haereticis intellegat. Geminius a Furm\'s dixit: Quidam de colle
Abbreviated transcription (Latin):
tem baptismꝰ sacramentum ẽ gr̃e. ipsa uͦ
grã abolitio peccatoꝵ ẽ. ñ est apud here¬
ticos baptismi gr̃a. Sic ẽ unum baptis¬
ma oe una eccłia: quemadmodum est
una spes. Siẽ gͦ boni ce mali non haben¬
tes unam spem. possunt tam̃ habere u¬
num baptisma: ita qͥb non ẽ cõmunis
una eccłia. potest baptisma ẽẽ commune.
¶Tosimꝰ a tarassa dixit. Reuelatione fac¬
ta ueritatis: cedat error ueritati. Quia
& petuꝰ qui priꝰ circumcidebat. cessit pau¬
lo ueritatem p̃chcanti. Potest etiam nr̃a ẽẽ¬
ista sententia. Et ita factum ẽ in hac de bap¬
tisino questione. Nam ueritate postea liqͥ¬
dius reuelata. cessit error ueritati: cũ illa
salubrima consuetudo etiam plenarii
concilii auctoritate firmata ẽ. Bene tam̃.
quod totiens meminerunt. etiam pͥmum
apłoꝵ petrum potuisse alit̃ saꝑe. quam ue.¬
ritas postulabat. Oͦ d accidisse etiam cypͥ¬
ano.sine ulla eiꝰ contumelia credimus qui.¬

Expanded text:
tem baptismus sacramentum est gratiae, ipsa uero tem baptismus sacramentum est gratiae, ipsa uero gratia abolitio peccatorum est, non est aput haereticos baptismi gratia. sic est autem unum baptisma et una ecclesia quemauna spes. Sicut ergo boni et mali, non habentes unam spem, possunt tamen habere unum Baptisma; ita quibus non est communis Ecclesia, potest Baptisma esse commune.osimus a Tharassa dixit: Reuelatione facta ueritatis cedat error ueritati, quia et Petrus qui prius circumcidebat cessit Paulo ueritatem pista sententia et ita factum est in hac de baptismo quaestione. nam ueritate postea liquidius reuelata cessit error ueritati, cum illa saluberrima consuetudo etiam plenarii concilii auctoritate firmata est. bene tamen quod totiens meApostolorum Petrum potuisse aliter sapere quam veritas postulabat; quod accidisse etiam Cypriano sine ulla ejus contumelia credimus, qui
Abbreviated transcription (Latin):
tolerantib ista non obsunt: Discant gͦ
isti qu se ab orbe t̾rarum frustra separan¬
dosacrilegium scismatis admiserunt:
qui non habent in corde cypͥani patien¬
tiam: Huic aut̃ marcello respondet᷑
Ex his quȩ de baptismo & de remissione
peccatoꝵ supͣdicta sunt: quomͦ possit ẽẽ
baptismꝰ in homine: quamuis in eo ñ sit
remissio peccators. ¶Ireneus ab ultilis
dixit. Si ideo eccłia hereticum ñ bapti¬
tat. qͦd dicat᷑ iam baptizatꝰ eẽ: heresis ma¬
ior ẽ.Hoc mͦ chei potest. Si ideo ecclesia
auarum ñ baptizat. qͦd dicat᷑ iam bapti¬
ratus ẽẽ: auaricia maior est. Hoc autem
falsum ẽ. Itagͦ & illud. ¶onatꝰ a cybalia¬
na dixit. Egounam eccłiam. & unũ bap¬
tis mum eiꝰ noui. Si est qͥdicat ẽẽ apud
hereticos baptismi gr̃am:ante est ut o¬
stendat. & ꝓbet illic ẽẽ eccłiam. Huic res¬
pondet᷑. Si baptis mi gr̃am hoc ẽẽ dicis
qͦd est baptismꝰ: est apud hereticos. Si au¬

Expanded text:
tolerantibus ista non obsunt? Dicant ergo tolerantibus ista non obsunt? Dicant ergo isti, qui se ab orbe terrarum frustra separando sacrilegium schismatis admiserunt, qui non habent in corde Cypriani patientiam? Huic autem Marcello respondetur ex his quae de baptismo et de remissione peccatorum supra dicta sunt, quomodo possit esse baptismus in homine, quamuis in eo non sit remissio peccatorum. Irenaeus ab Ululis dixit: Si ideo ecclesia haereticum non baptizat, quod dicatur iam baptizatus esse, haeresis maior est. Hoc modo dici potest: Si ideo ecclesia auarum non baptizat, quod dicatur iam baptizatus esse, auaritia maior est. hoc autem falsum est; ita ergo et illud. Donatus a Cibaliana dixit: Ego unam pael.esiam et unum baptismum eius noui. si est qui dicat esse aput haereticos baptismi gratiam, ante est ut ostendat et probet esse illic ecclesiam. Huic respondetur: Si baptismi gratiam hoc esse dicis quod est baptismus, est aput haereticos; si au
Abbreviated transcription (Latin):
quod prauum ẽ. qͦd aut̃ rectum ẽ appro¬
bandum:quandoquidem ait: gentiles
qͣmuis idola colant: tam̃ summum dm̃
patrem creatorem cognoscunt & confi¬
tent᷑. Siquis gͦ ad eum talis gentilis ueni
ret: nunqͥduellet in eo corrigere. atq mu
qͦd malum habebat: & tradet sacram̃ta
xp̃iana. quȩ non habebat. Et siquid rec¬
tum nosset in eo apꝓbaret:.siquid inueni¬
ret ꝑũsum emendaret: siqͥo defuisset da¬
ret. Sic & in marcionista heretico agnosce¬
ret baptismi integͥcatem: corrigeret eiꝰ ꝑuer¬
sitatem: doceret catholicam ueritatem..
¶ Marcellus a zama dixit. Cum peccata ñ¬
reticum ñ baptizat: peccatori cõmunieat.
Oͥ d: Ille qͥ hoc facienti communicat: ñ¬
ne peccatori communicat:Qd autem
aliud faciebant om̃s. iudicantes neminẽ.
aut a iure communionis amouentes di¬
uersa sentientem: Ubi est gͦ eccłia: An
patientib. & ne tͥcicum eradicet᷑. ⁊izania

Expanded text:
quod prauum est, quod autem rectum est adproquod prauum est, quod autem rectum est adprobandum, quandoquidem ait: gentiles quamuis idola colant, tamen summum deum patrem creatorem cognoscunt et confitentur. si quis ergo aret, numquid vellet in eo corrigere atque mutquod malum habebat; et traderet Sacramenta christiana, quae non habebat: et si quid rectum nosset in eo, approbaret; si quid inveniret perversum, emendaret; si quid defuisset, daret. Sic et in marcionista haeretico agnosceret Baptismi integritatem, corrigeret ejus perversitatem, doceret catholicam veritatem. CAPUT XVII.--32. Marcellus a Zama dixit: Cum peccata noreticum non baptizat, peccatori communicat. 33. Quid ille qui hoc facienti communicat, nonne peccatori communicat? Quid autem aliud faciebant omnes judicantes neminem, aut a jure communionis amoventes diversa sentientem? Ubi est ergo Ecclesia? An patientibus, et ne triticum eradicetur, zizania
Abbreviated transcription (Latin):
& defensi illicita facientes: & recte illos
xp̃s adũsarios suos appellat. qͥa in talib ꝑ¬
seuerantes audituri sunt. recedite a me
qui oꝑamini iniquitatem: unde antixp̃i
appellant᷑. qͥa xp̃o contrariĩ sunt. dum
contͣ quod p̃cipit uiuunt. ita & heretiqi.
¶Alius saturninꝰ a tucca dixit. Gentiles
quamius idola colant:tamen sũmum
dm̃ patrem creatorem cognoscunt. & cõ.¬
fitent᷑. In hc̃ marcion blasphemat: & qͥ¬
dam ñ erubescunt marcionis baptismũ
ꝓbare.Quomͦ tales sacerdotes sacerdotiũ
dei aut seruant. aut umdicant: qͥ hostes
dei ñbaptizant. ⁊ sic illis communicant:
Nimirum eum talia dicunt᷑. excedit᷑ moo:
nec considerat᷑ quia & ipsi talib commnu¬
nicabant: neminem iudieantes.aut a ii-¬
re communonis aliquem si diũsum sen¬
tiebat amouentes. S habet iste ce in hac
ipsa sententia sua unde amoueri posset:
si adũteret id in quoq corrigendum esse

Expanded text:
et defensi inlicita facientes et recte illos et defensi inlicita facientes et recte illos Christus aduersarios suos appellat, quia in talibus perseuerantes audituri sunt: recedite a me qui operamini iniquitatem — unde antichristi appellantur, quia Christo contrarii sunt, dum contra quod praecipit uiuunt —, ita et haeretici. Alius Saturninus a Tucca dixit: Gentiles quamuis idola colant, tamen summum deum patrem creatorem cognoscunt et confitentur. in hunc Marcion blasphemat, et quidam non erubescunt Marcionis baptismum probare. quo, modo tales sacerdotes sacerdotium dei aut seruant aut uindicant qui hostes dei non baptixant et sic illis communicant? Nimirum cum talia dicuntur exceditur modus nec consideratur, quia et ipsi talibus communicabant neminem iudicantes aut a iure communionis aliquem si diuersum sentiebat amouentes. sed habet iste in hac ipsa sententia sua unde ammoneri posset, si aduerteret id in quoque corrigendum esse
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ fuit in collegis cypͥani: baptismus
tamen quem cyp̾anus dabat non erat cõ¬
trarius baptismo quem illidabant.sed
unꝰ & idem .Quia ille baptirat de qͦ dic
tizare: excus ati st̃ & defensi illicita faci¬
entes: Nec uideo quare eos aut xp̃s adũ¬
licere hercticis baptizare: qͦmͦ cheimus
ñ licere fraudatorib baptizare. Nenim
heretico tantum: s peccatori inquit. dicit¬
dñs. Utqͥd enarras iusticias meas: & as¬
sumis testamentum meum ꝑ os tuum:
Huic ĩtiq dixit. Si uidebas furem: con¬
currebas e.Q uanto g̃ ill peiores. qͥ ñ
cum furib concurrebant. s ipsi fundos
insidios is fraudib rapiebant : S ñ eis¬
concurrebat cypͥanus. quamiis eos in ca¬
tholica segete toleraret: ne simul eradicare¬
tur & triticum. Et tam̃ etiam ipsi quem da¬
bant. idem ipse baptismꝰ erat: quia ñ ipsoꝵ
s xp̃i erat. Sic̃ gͦ isti. qͣmiuis in eis xp̃i bap¬
tis mus agnoscat᷑. non st̾ tamen excus ati

Expanded text:
quae fuit in collegis Cypriani; Baptismus quae fuit in collegis Cypriani; Baptismus tamen quem Cyprianus dabat, non erat contrarius Baptismo quem illi dabant, sed unus et idem: quia ille baptizat de quo dictizare, excusati sunt et defensi illicita facientes: nec video quare eos aut Christus advelicere haereticis baptizare, quomodo dicimus non licere fraudatoribus baptizare? Non enim haereticos tantum, sed peccatori inquit Deus, Utquid enarras justificationes meas, et assumis testamentum meum per os tuum? huic utique dixit, Si videbas furem, concurrebas ei . Quanto ergo illi pejores, qui concurrebant, sed ipsi fundos insidiosis fraudibus rapiebant? sconcurrebat Cyprianus, quamuis eos in catholica segete toleraret, ne simul eradicaretur et triticum. et tamen etiam ipsi quem dabant idem ipse baptismus erat, quia non ipsorum sed Christi erat. sicut ergo isti, quamuis in eis Christi baptismus agnoscatur, non sunt tamen excusati
Abbreviated transcription (Latin):
quia mala.dicentes manducemus & bi¬
bamus cras enim moriem᷑: Nonne etiam
contͣ istos uigilauit sermo apłcus ubi
dicit. timeo aut̃ ne sic̃ serpens euam sedu¬
xit astutia sua. sic & ur̃ȩ mentes corrum¬
pant᷑ a castitate quȩ ẽ in xp̃o: Cum ergo
xp̃i baptisma cypͥanus habebat cominu¬
ne cum talib. nunqͥd ideo sponsam xp̃i
ꝓdebat adult̾is. ac ñ potius monile spon¬
baptisma accepimꝰ: & ipsum exercemus.
Qui aut̃ dicit qͥa hereticis licet bapti¬
zare: ipse duos baptismos facit. Huic res¬
pondet᷑. Cur non etiam ipse duos baptiᷤ¬
mos facit: qͥ dicit qͥa & mniqui baptizant:
Cum enim iusti & iniqͥ contrarii sibi sũt:
baptismͦ quem dant iusti. qualis erat
paulus. uel etiam qualis erat cypͥanus.
non ẽ contrariꝰ baptismo quem dabant
iniqͥ ill qui oderant paulum: quos ñ
heretcos s malos catholicos cypͥanus in¬
telligit. Et cum contrariȩ sibi sint. conti¬
nentia quȩ fuit in cypͥano. & auaricia

Expanded text:
quia mala dicentes: manducemus et biquia mala dicentes: manducemus et bibamus, cras enim morimur? nonne etiam contra istos uigilauit sermo apostolicus ubi dixit: timeo autem, ne sicut serpens Euam seduxit astutia sua, sic et uestrae mentes corrumpantur a castitate quae Christi Baptisma Cyprianus habebat commune cum talibus, numquid ideo sponsam Christi prodebat adulteris, ac non potius monile sponBaptisma accepimus, et ipsum exercemus: qui autem dicit quia et haereticis licet baptizare, ipse duos baptismos facit. 27. Huic respondetur: Cur non etiam ille duos baptismos facit, qui dicit quia et iniqui baptizant? Cum enim justi et iniqui sibi contrarii sint; Baptismus quem dant justi, qualis erat Paulus, vel etiam qualis erat Cyprianus, non est contrarius Baptismo quem dabant iniqui illi qui oderant Paulum, quos non haereticos, sed malos catholicos Cyprianus intelligit: et cum contrariae sibi sint continentia quae fuit in Cypriano, et avaritia
Abbreviated transcription (Latin):
peccata dimittent᷑ ei: si cui tenueritis te¬
nebunt᷑: & tam̃ baptizant. Et eos in eadem
baptismi commnunione & paulus tole¬
rat: & cypͥanus aguoscit. Nenantiꝰ a tinisa
dixit. Si marit᷑ ꝑegre ꝓficiscens amico
suo commendasset uxorem suã custodi¬
endam: comm̃datam sib ille qͣnta pos set
diligentia conseruaret: ne ab aliqͦ casti¬
tas eiꝰ & scĩtas adult̾aret᷑. Ap̃s dominus.
& ds nr̃ ad patrem ꝓficiscens: sponsam suã
nob̾ comm̃dauit. Utrumne eam incorrup¬
tam & inuiolatam custodimꝰ: an integri¬
tatem eiꝰ & castitatem eiꝰ mechis & corrup¬
torib ꝓdimus: Qui enim baptisma ec¬
clesiȩ commune cum hereticis facit: spon¬
sam xp̃i adult̾is ꝓdit. Respondemꝰ. Qͥd:
ill qͥ cum baptirant᷑ labiis ñ corde conũ¬
tunt᷑ ad dm̃: nonne adult̾inam mentem
gerunt: Nonne ipsi sunt scłi dilectores.
qui ñ factis s uerbis renunciauerunt: &¬
ideo corrumpunt mores bonos ꝑ collo.¬

Expanded text:
peccata dimittentur ei, si cui tenueritis tepeccata dimittentur ei, si cui tenueritis tenebuntur, et tamen baptizant et eos in eadem baptismi communione et Paulus tolerat et Cyprianus agnoscit. Uenantius a Tinisa dixit: Si maritus peregre proficiscens amico suo ronmendasset uxorem suam custodiendam, conmendatam sibi ille quanta posset diligentia conseruaret, ne ab aliquo castitas eius et sanctitas adulteraretur. Christus dominus et deus noster ad patrem proficiscens sponsam suam nobis conmendauit, utrumne eam incorruptam et inuiolatam custodimus an integritatem eius et castitatem moechis et corruptoribus prodimus? qui enim baptisma ecclesiae commune cum haereticis facit sponsam Christi adulteris prodit. Respondemus: Quid? illi, qui cum baptizantur labiis, non corde conuertuntur ad deum, nonne adulterinam mentem gerunt? nonne ipsi sunt saeculi dilectores, qui non factis sed uerbis renuntiauerunt, et ideo corrumpunt mores bonos per conlo
Abbreviated transcription (Latin):
quidam illoꝵ: Nunquid infidelitas
illorum fidem dei euacuauit: Absit. Est
enim ds̃ uerax. Omnis aut̃ homo m̾dax.
Si aut̃ d̾s uerax ẽ. quomͦ ẽẽ apud heret¬
cos baptismi ueritas potest: apud quos d̃s̃
non est: Huic respondet᷑. Quid: Apud
auaros nunquid est ds: Et tamen ẽ baptis¬
mus. Ita & apud hereticos. Apud qͦs enim
est ds: templum di sunt. Quȩ autem cõ¬
positio templodei cum idolis: Porro aua¬
riciam idolatͥam paulꝰ sentit: cyprianus
consentit. Et idem ipse int̾ collegas rapto¬
res. &. tam̃ baptizatores cum magna dole¬
rantiȩ mercede uersat᷑. ¶Fomponius a¬
dyonisiana dix̃. Manifestum est hereti¬
cos ñ posse baptitare. & remissionẽ pecca¬
torum dare:qͥ potestatem ñ habent ut
aut soluere aut ligare aliqͥd in t̃ris pos.¬
sint. Respondet᷑. Hanc potestatem nec
homicide habent: id est qͥ fr̃s oderunt. Ñ
enim talib dictum ẽ. Si cui dimiserittis

Expanded text:
quidam illorum? numquid infidelitas quidam illorum? numquid infidelitas illorum fidem dei catholicam absit. est enim deus uerax, omnis autem homo mendax. si autem deus uerax est, quomodo esse aput haereticos baptismi ueritas potest aput quos deus non est? Huic respondetur: Quid? aput auaros numquid est deus? et tamen est baptismus. ita et aput haereticos. aput quos enim est deus templum dei sunt. quae autem compositio templo dei cum idolis? porro auaritiam idololatriam Paulus sentit, Cyprianus consentit, et idem ipse inter collegas raptores et tamen baptizatores cum magna tolerantiae mercede uersatur. Dionysiana dixit: Manifestum est haereticos non posse baptizare et remissam i eccatorum dare qui potestatem non habent ut aut soluere aut ligare aliquid in terris possint. Respondetur: Hanc potestatem nec homicidae habent, id est qui fratres oderunt. non enim talibus dictum est: si cui dimiseritis
Abbreviated transcription (Latin):
catholica. Et ideo non debemus admit¬
tere hereticum. nisi baptiratꝰ apud nos
fuerit: ne se putet extͣ eccłiam catholi¬
cam baptizatum eẽ. Huic respondet᷑:
quia hoc si de iniquis illis qui extra pe¬
tram st̃ diceret᷑: falso utiq diceret᷑. Sic
gͦ & de hereticis. Ntem felix a mararana
dixit. Una fides: unum baptisma: s ee¬
clesiȩ catholice: cui sol licet baptriare.
Huie respondet᷑. O Idsi alius ita dice¬
ret. Una fides. unum baptisma. s iu¬
storum tm̃: qͥb solis licet baptizare. SSic̃
hec u̾ba refellerent᷑: ita & ista sententia
refellat᷑. An & iniusti nec in ipso baptis¬
mo mutati. dum scło uerbis solis & ñ
factis. renunciant. ad m̃bra eccłiȩ ꝑti¬
nent: Uideant si ipsa est illa petra:si
ipsa ẽ columba:siipsa ẽ sponsa. sine
macła & ruga. Iaulus ab obba dixit.
Me non mouet s aliqͥs ȩccłiȩ fidem &
ueritatem ñ uͣndicat: quando apłs
dicat. Qͥd enim quia exciderunt a fide

Expanded text:
catholica, et ideo non debemus admitcatholica, et ideo non debemus admittere haereticum, nisi baptixatus aput nos fuerit, ne se putet extra ecclesiam catholicam baptixatum esse. Huic respondetur, quia hoc si de iniquis illis qui extra petram sunt diceretur, falso utique diceretur; sic ergo et de haereticis. Item Felix a Maraxana dixit: Una fides, unum baptisma, sed ecclesiae catholicae cui soli licet baptixare. Huic respondetur: Quid si alius ita diceret: \'una fides, unum baptisma, sed iustorum tantum quibus solis licet baptizare\'? sicut haec uerba refellerentur, ita et ista sententia refellatur. an et iniusti nec in ipso baptismo mutati, dum saeculo uerbis solis et non factis renuntiant, ad membra ecclesiae pertinent? uideant si ipsa est illa petra, si ipsa est columba, si ipsa est sponsa sine macula et ruga. Paulus ab Obba dixit: Me non mouet, si aliquis ecclesiae fidem et ueritatem non uindicat, quando apostolus dicat: quid enim, quia exciderunt a fide
Abbreviated transcription (Latin):
ea censeo heretico̾ baptizandoᷤᷤ ẽẽ. Huic res¬
pondet᷑. Si pot̃ luci ⁊ teneb̾s coruenire. pot̾
rꝰtiᷤᷤ ⁊ inustis aliqͥd ẽẽ cõmune. Censeat gͦil¬
loᷤ intͦtõ denuobaptizari: qͦs ĩ ipsa eccła cypͥa¬
Ita & nẽ. aut ȩccłia eccłia est: aut here¬
sis eccłia. Porro si heresis ȩccłia non ẽ.
qͦmͦ esse apud hereticos baptisma ȩccłȩ
paradysus paradysꝰ: aut egyptꝰ paradysꝰ.
Porro si egyptꝰ paradysus non est. qͦm ẽẽ
in egypto aqua paradysi potest: Sed
dicetur nob̃. etiam illuc ex eundo ꝑue¬
nit. Sic gͦ ad hereticos baptis mꝰ. Idem di¬
cimus. Aut petra ȩccłia: aut arena ȩccłia.
Porro quia arena non ẽ ȩccłia: quomͦ
apud eos qui suꝑ arenam edificant. au.¬
diendo xp̃i uerba & ñ faciendo. ẽẽ baptimꝰ¬
eccłie potest: Et tamen est. Sic gͦ & apd̾
hereticos. Nader a midila dixit. Scimͦ
non eẽ nisi unum baptis mum in ȩcclia

Expanded text:
rea censeo haereticos baptizandos esse. Perea censeo haereticos baptizandos esse. Pepondetur: Si potest luci et tenebris convenire, potest justis et injustis aliquid esse commune. Censeat ergo illos injustos denuo baptizari, quos in ipsa Ecclesia Cypriaita et nunc aut ecclesia ecclesia est aut haeresis ecclesia. porro si haeresis ecclesia non est, quomodo esse aput haereticos baptisma ecclesiae paradisus paradisus aut Aegyptus paradisus. porro si Aegyptus paradisus non est, quomodo esse in Aegypto aqua paradisi potest? sed dicetur nobis: \'etiam illuc exeundo peruenit\'; sic ergo ad haereticos baptismus. item dicimus: \'aut petra ecclesia aut harena ecclesia. porro quia harena non est ecclesia, quomodo aput eos qui super harenam aedificant audiendo Christi uerba et non faciendo esse baptismus potest? et tamen est; sic ergo et aput haereticos.\' Iader a Midila dixit: Scimus non esse nisi unum baptismum in ecclesia
Abbreviated transcription (Latin):
acciꝑe potuerunt. s remissionem pec¬
çatoꝵ non obtinuerunt: dicente dño.
Si ñ dimiseritis nec pat̾ ur̃ dimittet
uobis. ¶Iambꝰ a germaniciana dixit.
Qui hereticoꝵ baptis mum ꝓbant.
nr̃m imꝓbant: ut extͣ eccłiam ñ dicã
lotos s sordidatos negent in ecclesia
baptizari oportere. Huic respondet᷑.
lut paleis ext̾iorib. sic̃ in aliis iniquis
uelut paleis int̾iorib. Nam si extra ec¬
clesiam qͥ baptuant᷑ non lauant᷑ sed
sordidant᷑ ꝓfecto extͣ petram in qͣ ȩdifi¬
catur eccłia qui baptitant᷑. non lauan¬
tur. s sordidant᷑. Om̃s autem extͣ eandẽ
petram st̃:qͥ audiunt ũba xp̃i & non
faciunt. aut si baptismo quidem la¬
uant᷑. s iniqͥtatib suis a quib in meliꝰ
mutari noluerunt sordidi remanent:
sic & heretiei. Nucianꝰ a rucuma. dix̃.¬
Scͥptum ẽ. Et uidit d̾s lucem qͥa bona
est: & diuisit int̃ lucem & tenebras. Si
potest luci & teneb̾s conuenire:potest
nob̃ & hereticis aliqͥd ẽẽ commune. ꝓpt̃¬

Expanded text:
tuerunt, sed remissionem peccatorum non optinuerunt dicente domino: si non dimiseritis, neque pater uester dimittet uobis. Iambus a Germaniciana dixit: Qui haereticorum baptismum probant nostrum inprobant, ut extra ecclesiam non dicam lotos, sed sordidatos nefent in ecclesia baptizari oportere. Huic respondetur lut paleis exterioribus, sicut in aliis iniquis uelut paleis interioribus. nam \' si extra ecclesiam qui baptizantur non lauantur sed sordidantur, profecto extra petram in qantur non lauantur sed sordidantur. omnes autem extra eandem petram sunt qui audiunt uerba Christi et non faciunt. aut si baptismo quidem lauantur, sed iniquitatibus suis a quibus in melius mutari noluerunt sordidi remanent, sic et haeretici. LucianScriptum est: et uidit Deus lucem quia bona est, et diuisit inter lucem et tenebras. si potest luci et tenebris conuenire, potest nobis et haereticis aliquid esse commune. propte
Abbreviated transcription (Latin):
ad talem concubitum impellunt: nuptiȩ
tamen ab adult̾io seu fornicatione defen¬
dunt. Neq enim illud ꝓpt̃ nuptias admit¬
titur. s ꝓpt̾ nuptias ignoscit᷑. Debent gͦ sibi
coniugati ñ solum ipsiꝰ sexꝰ sui cõmiscendi
fidem liberoꝵ ꝓcreandoꝵ causa. q̃ pͥma ẽ
humani generis in ista mortalitate socie¬
tas. uerum etiam infirmitatis inuicem
excipiende ad illicitos concubitꝰ euitandõ.
mutuam qͦdamm̃ seruitutem: uit & s alt̃
eorum ꝑpetua continentia placeat. nisi ex al¬
terius consensu ñ possit. Et ad hoc enmux¬
or ñ habet potestatem corporis sui seduir.
similit̃ & uir non habet potestatem corpo¬
rissui s mulier: ut & qͦd ñ filioꝵs ꝓpagan¬
dorum s infirmitatis & incontinentiȩ caysa
expetit uł ille de matͥmonio. uł illa de ma¬
rito. non sibi altutrum negent : ne ꝑ hoc
incdant in damnabiles corruptelas tẽp¬
tante sathana. ꝓpt̃ incontinentiam uel

Expanded text:
ad talem concubitum inpellunt, nuptiae ad talem concubitum inpellunt, nuptiae tamen ab adulterio seu fornicatione defendunt. neque enim illud propter nuptias admittitur, sed propter nuptias ignoscitur. debent ergo sibi coniugati non solum ipsius sexus sui conmiscendi fidem liberorum procreandorum causa, quae prima eat humani generis in ista mortalitate societas, uerum etiam infirmitatis inuicem excipiendae ad inlicitos concubitus euitandos mutuam quodam modo seruitutem, ut, etsi alteri eorum perpetua continentia placeat, nisi ex alterius consensu non possit; et ad hoc enim uxor non habet potestatem corporis sui, sed uir; similiter et uir non habet potestatem corporis sui, sed mulier, ut et quod non filiorum procreandorum, sed infirmitatis et incontinentiae causa expetit uel ille de matrimonio uel illa de marito, non sibi alterutrum negent, ne per hoc incidant in damnabiles corruptelas temptante satana propter incontinentiam uel
Abbreviated transcription (Latin):
nc meliꝰ faciat qͥ nec unam duxerit. nisise
continere ñ possit. Tc̃ aut̃ etiam plures
inculpabilit̾ ducebant: & qͥ se multo faci¬
lius continere possent: nisi alud pietas
illo tempore postularet.Sic̃ enĩ sapiens
& iustꝰ qui iam concupiscit dissolui & cũ
iam hic uiuendi cupiditate s consulendi
officio sumit alimentum ut maneat in
carne. quod necessarium ẽ ꝓpt̃ alios:sic
misceri feminis iure nuptiarum. officiosũ
fuit tc̃ scĩs uiris ñ libidinosum. Qͦ denm
ẽ cibꝰ ad salutem hominis hoc ẽ concubit᷑
ad salutem generis: & utrunq non ẽ sine
delectatione carnali. Que tam̃ modifica

Expanded text:
nunc melius faciat qui nec unam duxerit, nisi se nunc melius faciat qui nec unam duxerit, nisi se continere non possit, tunc autem etiam plures inculpabiliter ducebant et qui se multo facilius continere possent, nisi aliud pietas illo tempore postularet. sicut enim sapiens et iustus. qui iam concupiscit dissolui et essiam hic uiuendi cupiditate, sed consulendi officio sumit alimentum, ut maneat in carne, quod necessarium est propter alios, sic misceri feminis iure nupti- \' arum officiosum fuit tunc sanctis uiris, non libidinosum. Quod enim est cibus ad salutem hominis, hoc est concubitus ad salutem generis, et utrumque non est sine delec
Abbreviated transcription (Latin):
copula qͦddam sacram̃tum nuptiȩ gert̃:
nullomͦ potest. nͥ alicuiꝰ eoꝵ morte dissol¬
ui. Manet enim uincłm nuptiarum etiam¬
si ꝓles cuiꝰ causa initum ẽ manifesta steril¬
tate ñ subsequat᷑: ita ut iam scientib comu¬
gib ñ se filios habituros. separare se tamen
uel ipsa causa filioꝵ atq aliis copulare. non
liceat. Qͦd si fecerint: cum eis qͥb se copula¬
uerint. adult̾ium cõmittunt: ipsi autem
coniuges manent.Mane uxoris uoluntate
abhib̾e aliam. unde cominunes filii nas¬
cant᷑. unius cõmixtione ac semine. alt̾ius
aut̃ iure ac potestate. apud antiqͦs patres
fas erat: utrum & nc̃ fassit. ñ temere dix.¬
erim. N est enĩ ꝓpagandinecessitas quȩ
tẽ fuit: qͣndo & parientib contugib alias
ꝓpt̾ copiosiorem post̾itatem suꝑducere li¬
cebat: quod nẽ certe ñ licet. Nam tantum
affert oportunitatis ad aliqͥdiuste agendũ.
seu ñ agendum. tempoꝵ sec̃ta distinctio: ut

Expanded text:
copula quoddam sacramentum nuptiae gerunt, copula quoddam sacramentum nuptiae gerunt, nullo modo potest nisi alicuius eorum morte dissolui. manet enim uinculum nuptiarum, etiamsi proles, cuius causa initum est, manifesta sterilitate non subsequatur, ita ut iam scientibus coniugibus non se filios habituros separare se tamen uel ipsa causa filiorum atque aliis copulare non liceat. quod si fecerint, cum eis, quibus se copulauerint, adulterium committunt, ipsi autem coniuges manent. plane uxoris uoluntate adhibere aliam, unde communes filii nascantur unius conmixtione ac semine, alterius autem iure ac potestate apud antiquos patres fas erat; utrum et nunc fas sit, non temere dixerim. non est enim propagandi necessitas, quae tunc fuit, quando et parientibus coniugibus alias propter copiosiorem posteritatem superducere licebat, quod nunc certe non licet. nam tantum adfert oportunitatis ad aliquid iuste agendum seu non agendum temporum secreta distinctio, ut
Abbreviated transcription (Latin):
aqͥs inique ac ꝑperam inuasis. ita quisq
utat᷑. ut ex eoꝵ fructib largas elemosinas
faciat: ideo rapmam iustificat. Neq si aliꝰ
ruri pat̾no. uł iuste quesito auarꝰ incum¬
bat: iło culpanda iuris ciuilis regula:
qͥ possessor legitimꝰ factꝰ est. Neq tyrannice
factionis ꝑũsitas laudabilis erit. siregia
clementia tyrannos subditos tͣctet: nec ui¬
tuperabilis ordo regiȩ potestatis: si rex cru
delitate tyranni ca seuiat. aliud nanq est
in iusta potestate iciste uelle uti: & aliub ẽ
iusta potestate.iuste uti. Ita nec concubine
ad tempꝰ adhibite. si filioꝵ causa concum¬
bant. tustum faciunt concubinatum suũ:
nec coniuigate sicum maritis iasciuiant.
nciptiali ordini crimen imponunt. Posse
sane fieri nuptias ex male coniunctis hone¬
sto postea placito consequente: manifestum
est. Semel aut̃ initum coniugium in qui¬
tate dłi nr̃i. ubi etiam ex pͥma duoꝵ hoĩtm

Expanded text:
agris inique ac perperam inuasis ita quisque agris inique ac perperam inuasis ita quisque utatur, ut ex eorum fructibus largas elemosynas faciat, ideo rapinam iustificat; neque si alius ruri paterno uel iuste quaesito auarus incumbat, ideo culpanda est iuris ciuilis regula, qua possessor legitimus factus est; nec tyrannicae factionis peruersitas laudabilis erit, si regia clementia tyrannus subditos tractet; nec uituperabilis ordo regiae potdelitate tyrannica saeviat. Aliud est namque injusta potestate juste velle uti, et aliud est justa potestate injuste uti. Ita nec concubinae ad tempus adhibitae, si filiorum causa concumbant, justum faciunt concubinatum suum; nec conjugatae, si cum maritis lasciviant, nuptiali ordini crimen imponunt. 17. Posse sane fieri nuptias ex male conjunctis, honesto postea placito conseqest. Semel autem initum connubium in civitate Dei nostri, ubi etiam ex prima duorum hominum
Abbreviated transcription (Latin):
multos habemꝰ fr̃s & socios celestis heredita¬
tis utͥusq sexus continentes: siue exꝑtos nup¬
tias: siue ab omni tali cõmixtione integros.
Nempe innumerabiles st̃. Qͦs tandem au¬
diuimꝰ int̾ familiaria colloqͥa. fiue eorum
qͥ coniugatift̃. siue qͥ fuerunt. indicantes
nobis. nunquam se coniugi ẽẽ comixtos:
nͥ sꝑando conceptum: Qͦd gͦ p̃cipiunt con¬
iugatis apłi: hoc ẽ nuptiarum. Quod auit̃
uenialit̃ concedunt. aut qͦd impedit ora¬
tiones: ñ cogunt nuptiȩ: s ferunt. Itaq si
forte qͦdutrum fieripossit ignoro. magisq
fieri ñ posse existimo. s tam̃ si forte ad tempꝰ
acdhibita concubina filios solos ex eadem cõ¬
mixtione q̃siuerit: nec sic ista coniunctio
uł earum nuptus p̃ponenda est. q̃ueniale
illud oꝑant᷑. Q̾d enim sit nuptiarum eon¬
siderandum ẽ: ñ quid sit nubentiũ. & mi¬
moderatꝰiꝰ nuptiis utentium. Neq enim si

Expanded text:
multos habemus fratres et socios coelestis haereditamultos habemus fratres et socios coelestis haereditatis utriusque sexus continentes, sive expertos nuptias, sive ab omni tali commixtione integros; nempe innumerabiles sunt: quem tandem audivimus inter familiaria colloquia, sive eorum qui coniugati sunt, siue qui fuerunt, indicantem nobis numquam se coniugi esse conmixtum nisi sperando conceptum? quod ergo praecipiunt coniugatis apostoli, hoc est nuptiarum: quod autem uenialiter concedunt aut quod inpedit orationes, non cogunt nuptiae, sed ferunt. Itaque si forte — quod utrum fieri possit ignoro magisque fieri non posse existimo — sed tamen, si forte ad tempus adhibita concubina filios solos ex eadem conmixtione quaesiuerit, nec sic ista coniunctio uel earum nuptiis praeponenda est, quae ueniale illud operantur. quid enim sit nuptiarum, considerandum est, non quid sit nubentium et immoderatius nuptiis utentium. neque enim si
Abbreviated transcription (Latin):
biti: seruans in omnib castam religiosamq
concordiam. Illis uͦ temporib. cum adhuc
ꝓphicis sacram̃tis salutis nr̃e mistium uela¬
bat᷑: etiam qͥ ante nuptias tales erant. officio
ꝓpagand nuptias copulabant: non uictili¬
bidine. s lucti pietate. Quib si optio talis
darct᷑. qualis reuelato nouo testamento da¬
ta est. dicente dño. qui potest caꝑe capiat: ñ
eos dubitat etiam cum gaudiosuscepturos
fuisse. qͥ diligent̃ inteutꝰ legit qͦmͦ comugib
utebant᷑: cum & plures hab̾e unuiro lice¬
bat: qͥs castiꝰ habebat. qm nc̃ unam qͥlibet
istoꝵs. qͥb uidemꝰ quid scd̃m tieniam conce
dat apłs.Habebant enim eas in oꝑe generan¬
di: ñ in morbo desidii: sic̃ gentes q̃ ignorant
dm̃. Qͦ d tam magnum ẽ: ut multi hodie
faciliꝰ se tota uita ab omni concubitu absti¬
neant. qͣm modum teneant ñ coeundi nisi
ꝓlis causa. si matͥmonio copulent᷑. hempe

Expanded text:
biti, seruans in omnibus castam religiosamque biti, seruans in omnibus castam religiosamque concordiam. illis uero temporibus, cum adhuc propheticis sacramentis salutis nostrae mysterium uelabatur, etiam qui ante nuptias tales erant, officio propagandi nuptias copulabant, non uicti libidine, sed ducti pietate: quibus si optio talis daretur, qualis reuelato nouo testamento data est dicente domino: qui potest capere, capiat, non eos dubitat etiam cum gaudio suscepturos fuisse, qui diligenter intentus legit, quomodo coniugibus utebantur, cum et plures habere uni uiro licebat, quas castius habebat quam nunc unam quilibet istorum, quibus uidemus quid secundum ueniam conceus . Habebant enim eas in opere generandi, non in morbo desiderii sicut gentes quae ignorant Deum . Quod tam magnum est, ut multi hodie facilius se tota vita ab omni concubitu abstineant, quam modum teneant non coeundi, nisi prolis causa, si matrimonio copulentur. Nempe