comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑbi p̃da fiunt alitib: ex eodem libro¬
ogitcinus quid nob̃ prerogatũ
sit ab illo qui demonstrauit nob̾
exemplum: ut sequamur uesti¬
giaeuis. Quantum iuscnum differat ar¬
ticulata uox nr̃a ab intelligentie nr̃e
uiuacitate: longe differentior est mor¬
talitas carnis ab ȩqualitate dĩ. Et ta¬
m̃ cum in eadem forma cẽt semetipsũ
exinaniuit formam serui accipiens.
& cetera usq ad mortem crucis. Quã
obcausam: nisi quia factus ẽ infirmis
infirmus. ut infirmos lucrifaceret.
Audi eius imitatorem alibi etiam dicẽtẽ.
Siue enimm̃it excessimus dõ: siue tem¬
ꝑantes sumuis uob caritas enim xp̃i cõ¬
pellit nos. iudicantes hoc quia unus ꝓ
omnib mortiuis ẽ. Quomodo enim pa¬
ratus eẽt. impendi ꝓ animabus eorum:
si eum pigeret inclinari adaures eorum:
Hinc gͦ factus c̃ pariuuilus inmediono¬
strum: tanquam nutrix fouens filios
suos. Num enim delectat nisi amor

Expanded text:
superbi, praeda fiunt alitibus . Si enisuperbi, praeda fiunt alitibus . Si eniCogitemus quid nobis praerogatum sit ab illo qui demon-strauit nobis exemplum, ut sequamur uestigia eius. quantumuis enim differat articulata uox nostra ab intellegentiae nostrae uiuacitate, longe differentior est mortalitas carnis ab aequalitate dei; et tamen, cum in eadem forma esset, semet ipsum exinaniuit formam serui accipiens et cetera usque ad mortem crucis. quam ob causam, nisi quia factus est infirmis infirmus, ut infirmos lucri faceret? audi eius imitatorem alibi etiam dicentem: siue enim mente excessimus, deo, siue temperantes sumus, nobis. caritas enim Christi compellit nos iudicantes hoc, quia unus pro omnibus mortuus est. quomodo enim paratus esset impendi pro animabus eorum, si eum pigeret inclinari ad aures eorum? hinc ergo factus est paruulus in medio nostrum tamquam nutrix fouens filios suos. num enim delectat, nisi amor
Abbreviated transcription (Latin):
tione allegorie alicuius eruit᷑. His enum
maxime utile ẽ nosse ita eẽ p̃ponendas
uerbis sententias: ut p̃ponitur animus
corpori. Ex quo fit. ut ita malle debe¬
ant ueriores quam disertiores audire
sermones: sicut malle debent prudent¬
ores. quam formosiores habere amicos.
Nouerint etiam ñ eẽ uocem adaures dei
nisi anuni affectum. Ita enim ñ irridebĩ
si aliquos antistites. & ministͦs eeclesie
forte animaduerternt. uel cũ barbaris¬
mis ce soloecismis din iniiocare: ueleadẽ
uerba que pronuntiant ñ intelligere.ꝑ¬
turbateq distinguere. Non quia ista mi¬
minȩ eorrigenda sunt ut popłs ad id
quod plane intelligit dicat. am̃. si tam.
pie toleranda sint abeis. qui didicerã.
ut sono inforo. sic uoto inȩccłia benedi¬
ci. Itaq forensis illa. ñ nũquã forte
bona diccio nanquã tam̃ benedictio dis
potest. Cxe uiiii. De humilitate galline
illius. cuius blandas alas refugientes

Expanded text:
tione allegoriae alicuius eruitur. his enim tione allegoriae alicuius eruitur. his enim maxime utile est nosse ita esse praeponendas uerbis sententias, ut praeponitur animus corpori. ex quo fit, ut ita malle debeant ueriores quam disertiores audire sermones, sicut malle debent prudentiores quam formonsiores habere amicos. nouerint etiam non esse uocem ad aures dei nisi animi affectum. ita enim non irridebunt, si aliquos antistites et ministros ecclesiae forte animaduerterunt uel cum barbarismis et soloecismis deum inuocare uel eadem uerba, quae pronuntiant, non intellegere perturbateque distinguere: non quia ista minime corrigenda sunt, ut populus ad id quod plane intepie toleranda sunt ab eis qui didicerint ut sono in foro, sic voto in Ecclesia benedici. Itaque forensis illa, nonnunquam forte bona dictio, nunquam tamen benedictio dici potest. CAPUT CXCIX. De humilitate gallinae advocat; cujus blandas alas refugientes
Abbreviated transcription (Latin):
loquendi arte ceteris hominib
excellere uidentur. cũ uenunt
ut xp̃iani fiant. hoc ampluis quã illis
ullitteratis imꝑtiri debemus. quod sedu¬
lomonendi sunt. ut humilitate induti
xp̃iana. discant non contempnere. quãm
cognouerint morum uicia quam u̾borũ
amplius deuitare: & cordi easto linguã
exercitatam ne conferre audeant: qͣm
etiam prȩferre consueuerant. Maxime
aut̃ isti docendi sunt scripturas audire
diuinas: ne sordeat eis solidum elo¬
quium. quia nonẽ inflatum:. Neq arbi¬
trentur carnalibus integrumm̃tis in uo¬
luta atq operta licta uel facta hominũ
que in ulis libris legunt᷑. non euoluenda
atq aꝑienda ut intelligant᷑: s sic accipi¬
encla ut lit tere sonant. De qua ipsa itz¬
uitate secreti. unde etiaministeria uocat᷑
quid ualeant enignatum latebre ad
amorem ueritatis acuendum. discutien¬
dumnq fastidii torporem ipsa exꝑientia
ꝓbandum ẽ talib tum aliquid eis qd̾
in prõptu positum ñ ita mouebat. enoda¬

Expanded text:
loquendi arte ceteris hominibus excellere uidentur, cum ueniunt, ut christiani fiant, hoc amplius quam illis inlitteratis impertire debemus, quod sedulo monendi sunt, ut humilitate induti christiana discant non contemnere quos cognouerint morum uitia quam uerborum amplius deuitare et cordi casto linguam exercitatam ne conferre audeant, quam etiam praeferre consueuerant. maxime autem isti docendi sunt scripturas diuinas audire, ne sordeat eis solidum eloquium, quia non est inflatum, neque arbitrentur carnalibus integumentis inuoluta atque operta dicta uel facta hominum, quae in illis libris leguntur, non euoluenda atque aperienda, ut intellegantur, sed sic accipienda, ut litterae sonent; de qua ipsa utilitate secreti — unde etiam mysteria uocantur — quid ualeant aenigmatum latebrae ad amorem ueritatis acuendum discutiendumque fastidii torporem ipsa experientia probandum est talibus, cum aliquid eis, quod in promtu positum non ita mouebat, enoda
Abbreviated transcription (Latin):
quottem dicit. Mandatũnouũ do uob̃. ut
uos inuicem diligatis. Ipsaẽ illa caritas
sine qua cętera nichil prosunt. Dic̃ apłs. fiu
nimitas. benignitas. bonitas. fides. mansu¬
etudo. continentia: quȩ omĩa incipiunt A
caritate: & ꝑcȩteram uncturam quasi bo¬
trum mirabilẽ faciunt. Nec tam̃ frustra.
idem dñs addidit. quȩ aut̃ sarm̃ta in me
dant fructum. purgat illa pat̾ ms. ut ma
iorem fructum afferant: Nisi quia & ipsi
qui fructu p̃ualent caritatis. possunt ta¬
m̃ aliquid habere purgandum. quod in¬
cultum agricola ñ reliquit. Qđ gͦ ille sc̃s
de baptismo alit sentiens quam se resha¬
bebat. quȩ postea ꝑtractata. & diligentis¬
sima consideratione firmata c̃. incatholi¬
ca unitate ꝑmansit: & caritatis ubertate
compensatum ẽ. & passionis falce pur¬

Expanded text:
quo item dicit: mandatum nouum do uobis, ut quo item dicit: mandatum nouum do uobis, ut uos inuicem diligatis? ipsa est illa caritas, sine qua cetera nihil prosunt. dicit nimitas, benignitas, bonitas, fides, mansuetudo, continentia. quae omnia incipiunt a caritate et per ceteram iuncturam quasi botrum mirabilem faciunt. nec tamen frustra idem dominus addidit: quae autem sarmenta in me dant fructjorem fructum afferant: nisi quia et ipsi, qui fructu praevalent charitatis, possunt tamen aliquid habere purgandum, quod incultum agricola non relinquit. Quod ergo ille sanctus de Baptismo aliter sentiens quam se res habebat, quae postea pertractata et diligentissima consideratione firmata est, in catholica unitate permansit, et caritatis ubertate compensatum est et passionis falce pur
Abbreviated transcription (Latin):
cilii sententia. quid in hac re sequendũ
eẽt totius eccłie consensio confirmaret.
uisum ẽ ei. cum ferme octoginta co ep̃isss
affricanarum eccłarum hominẽ qui
extra eccłie catholice cõmimionẽ baptria¬
tus fusset: oportere ad eccłiam uenientẽ
denuo baptizari. quod ñ recte fieri. tanto
uiro nimirum ꝓpt̃ea dominus ñ aperuit:
ut eus pia & humilitas. & caritas incil¬
stodienda salubrit eccłie pace patesceret.
Minus gͦ ille penetrauit. ut cerneret secre¬
caritatem aut̃ ñ haberet nichil eẽt. Cũ
aut̃ minus illud ꝑspiciens. hanc tam̃
humilit̃ fidelit̃. fortiter. custodiuit.
ad martyrii coronam meruit ꝑuenire. Ut
siqua ineius lucidam m̃tem ex humana cõ¬
ditione nebula irrepserat glosa serenitate
fulgentis sanguinis fugaretur. Non enim
ta p̾cidi dixit eos. & deuite auferritan¬
quam inutilia sarm̃ta quȩ fructũ ũ darent.
Quis est aũt fruetus: nisi nouus ille fetusde

Expanded text:
cilii sententia quid in hac re sequendum cilii sententia quid in hac re sequendum esset totius ecclesiae consensio confirmaret, uisum est ei cum ferme octoginta coepiscopis suis Africanarum ecclesiarum hominem, qui extra ecclesiae catholicae communionem baptizatus fuisset, oportere ad ecclesiam uenientem denuo baptizari: quod non recte fieri tanto uiro nimirum propterea dominus non aperuit, ut eius pia et humilitas et caritas in custodienda salubriter ecclesiae pace patesceret. minus ergo ille penetrauit, ut cerneret secrecaritatem autem non haberet, nihil esset. cum autem minus illud perspiciens hanc tamen humiliter, fideliter, fortiter custodiuit, ad martyrii coronam meruit peruenire, ut, si qua in eius lucidam mentem ex humana condicione nebula inrepserat, gloriosa serenitate fulgentis sanguinis fugaretur. non enim nta, praecidi dixit eos et de uite auferri tamquam inutilia sarmenta, quae fructum non darent. quis est autem fructus nisi nonus ille fetus, de
Abbreviated transcription (Latin):
& rugaẽ unitate diui sus ẽ. etiam qui
congregationi scõrum incarnali obdura¬
tione miscetur. De nullo tam̃ desꝑandũ ẽ.
siue qui intus talis apparet. siue qui fo¬
ris manifestus aduersatur. Sꝑĩtalss autẽ
siue ad hoc ipsum piostudio ꝓficientes ñ
eunt foras: quia & cum aliqua. uel ꝑuer¬
sitate uel necessitatt hominum uidentur
expelli. ibi magis ꝓbant. quam intus
ꝑmaneant. Cum aduersus eccłiam nulla¬
tenus erigunt᷑. s in solida unitatꝰ
petra fortissimo caritatis robore ra¬
dicantur. Ad hoc enim ꝑtinet. quodin illo
habrahe sacrifitio dicitur: aues autem
aperuit eypriano de baptisino sententiã
quã postea plenario concilio patefecit.
ut euis caritas plenius appareret. exeodẽ
tyris cypriani in eiꝰ litteris do¬
cum̃ta. ut ad illum iam ueniam.
de cuius sibi auetoritate isti carnalit blan¬
diintur: cum eius caritate. sp̃italit̃ ꝑimat᷑.
Namillis temporib ante quã plenarii cõ¬

Expanded text:
et ruga est unitate diuisus est etiam qui et ruga est unitate diuisus est etiam qui congregationi sanctorum in carnali obdurationsiue qui intus talis apparet siue qui foris manifestius aduersatur. spiritales autem siue ad hoc ipsum pio studio proficientes non eunt foras, quia et cum aliqua uel peruersitate uel necessitate hominum uidentur expelli, ibi magis probant quam intus permaneant, cum aduersus ecclesiam nullatenus eriguntur, sed in solida unitatis petra fortissimo caritatis robore radicantur. ad hoc enim pertinet quod in illo Abrahae sacrificio dicitur: aues autem aperuit Cypriano de Baptismo sententiam quam postea plenario concilio patefecit, ut ejus charitas plenius appareret, ex eodemtyris Cypriani in eius litteris documenta, ut ad illum iam ueniam, de cuius sibi auctoritate isti carnaliter blandiuntur, cum eius caritate spiritaliter perimantur. nam illis temporibus, antequam plenarii con
Abbreviated transcription (Latin):
in unitate ꝑmixti sint. siue aꝑta p̃cisiõe
dissentiant. CcxUII. Quomͦ generet eccłia
parit. sicut esau. Cum aut̃ ꝑ illos qui
ñ castȩ annunciant eugłm tales indĩ
popło gnãnt᷑ sara quidẽ. s ꝑagar. Itẽ
boni spĩtales quando eugłizantib uelba¬
ptizantib carnalib generantur: liaqͥdẽ
uel rachel. iure conuigali eos. s: ꝑancil¬
larum uterum parit. Cum uͦ ꝑsp̃itales
in eugłio gnantur boni fideles. qui uel
euadunt in sp̃ĩtalis etatis affectum. uł
eo tendẽ ñ desistunt. uel idõ ñ faciunt
quiañ posst̃: sic̃ ex ut̃o sar& ysaac. uł
rebeccȩ iacob innouam uitam. & nouum
testamentũ nascuntur. Itaq suie intus
u̾sari iudeantur. siue aꝑte forissint. qd̃
caro ẽ. caroẽ: siue in arc̃a in sua sterelita¬
te ꝑseueret. siue oecasione temptationis tã¬
quam uento extra tollat᷑. qđ palea ẽ palea
ẽ: & semper ab illiꝰ ecclesie que sine macłã

Expanded text:
in unitate permixti sint siue aperta praecisione in unitate permixti sint siue aperta praecisione dissentiant. CCVIII.QVOMODO GENERET ECCLESIA parit sicut Esau; cum autem per illos qui non caste annuntiant euangelium tales in dei populo generantur, Sarra quidem, sed per Agar. item boni spiritales quando euangelizantibus uel baptizantibus carnalibus generantur, Lia quidem uel Rachel iure coniugali eos sed per ancillarem uterum parit; cum uero per spiritales in euangelio generantur boni fideles, qui uel euadunt in spiritalis aetatis adfectum uel eo tendere non desistunt uel ideo non faciunt quia non possunt, sicut ex utero Sarrae Isaac uel Rebeccae Iacob in nouam uitam et nouum testamentum nascuntur. Itaque siue intus uersari uideantur siue aperte foris sint, quod caro est caro est; siue in area in sua sterilitate perseueret siue occasione temptationis tamquam uento extra tollatur, quod palea est palea est, et semper ab illius ecclesiae quae sine macula
Abbreviated transcription (Latin):
& porcio dñs. Nec inuenio. quid uerius
intelligatur in eo quod scriptum ẽ. imꝑ¬
fectum meum uiderunt oculitui: qndẽ¬
sequitur. & in libro tuo om̃s scribentur.
Quȩ aut̃ peꝑit abel. & enoch. & noȩ & a¬
braham: ipsa peꝑit & moysen. & ꝓpħas
tempore posteriores. añ dm̃ aduentum.
Et que istos. ipsa ce apłos. & martyres no¬
stros. & om̃s bonos xꝑ̃ianos. Om̃s enim
diu̾sis quidẽ temporib nati apparuert̃.
s societate unuis popłi continent᷑: & eiꝰ¬
dem ciuitatis ciues labores buius pere¬
grinationis exꝑtisunt: & quidam eorũ
nunc ex ꝑiunt᷑. &e usq infinem ceteri expe¬
ri ent᷑. Item quȩ peꝑit cam & chã & is¬
ma helem & esau: eadem ipsa peperit &
dathan & alios in eosdẽ popło similes.
& quȩ istos. eadem ipsa &e uidam pseudo¬
apłm & simonẽ magum &e ceteros usq
ad hȩc tempora pseudo xꝑĩanos in affe¬
ctione animali ꝑtinacit᷑ obduratos: siue

Expanded text:
et portio dominus. nec inuenio quid uerius et portio dominus. nec inuenio quid uerius intellegatur in eo quod scriptum est: inperfectum meum uiderunt oculi tui, qsequitur:et in libro tuo omnes scribentur. Quae autem peperit Abel et Enoch et Noe et Abraham, ipsa peperit et Moysen et prophetas tempore posteriores ante domini aduentum, et quae istos, ipsa et apostolos et martyres nostros et omnes bonos christianos. omnes enim diuersis quidem temporibus nati apparuerunt, sed societate unius populi continentur et eiusdem ciuitatis ciues labores huius peregrinationis experti sunt et quidam eorum nunc experiuntur et usque in finem ceteri experientur. item quae peperit Cain et Cham et Ismahelem et Esau, eadem ipsa peperit et Dathan et alios in eodem populo similes, et quae istos, eadem ipsa et Iudam pseudoapostolum et Simonem magum et ceteros usque ad haec tempora pseudoctione animali pertinaciter obduratos, siue
Abbreviated transcription (Latin):
ficabatur. Postea uͦ quam in carne dñs
uenit: reuelatum t̃ nouũ. Ueteris autẽ
sacram̃ta cessarunt: s concupiscentiȩ
tales ñ cessauerunt. In illis enĩ sunt. qͦs
apłs iam ꝑsacram̃tum noui testam̃ti
natos. adhuc tam̃ dicit animales non
posse ꝑcipere que sunt sꝑ̃cdĩ. Sicut
enim insacram̃tis ueteris testam̃ti ui¬
uebant quidã spĩritales. ad nouum sci¬
licet testam̃tum qđ tc̃ occultabat᷑ oc¬
culte ꝑtinentes: sic & nunc in sacram̃to
noui testam̃ti. qđ iam reuelatumẽ. Ple¬
riq uuuint animales: qui ꝓficere si
nolunt ad ꝑficienda que sunt sꝑ̃s dei.
sicut eos hortatur sermo apłicus: ad ue¬
tus testam̃tum ꝑtinebunt. Si aut̃ ꝓfi¬
ciunt: & antequam capiant. ipso ꝑfẽctu
& accessu ad nouum ꝑtinent & si priͦ¬
quã sꝑĩtales fiant ex hac uita rapiunt᷑.
custoditi ꝑsacram̃ti sanctitatẽ. in terra
uiuentium computãtur.: ubiẽ spes nr̃a¬

Expanded text:
ficabatur. postea uero quam in carne dominus ficabatur. postea uero quam in carne dominus uenit reuelatum est nouum. ueteris autem sacramenta cessarunt, sed concupiscentiae tales non cessauerunt. in illis enim sunt quos apostolus iam per sacramentum noui testamenti natos adhuc tamen dicit animales non posse percipere quae sunt spiritus dei. sicut enim in sacramentis ueteris testamenti uiuebant quidam spiritales ad nouum scilicet testamentum quod tunc occultabatur occulte pertinentes, sic et nunc in sacramento noui testamenti quod iam reuelatum est plerique uiuunt animales. qui proficere si nolunt ad percipienda quae sunt spiritus dei, quo eos hortatur sermo aptus testamentum pertinebunt; si autem proficiunt, et antequam capiant ipso profectu et accessu ad nouum pertinent et, si priusquam spiritales fiant ex hac uita rapiuntur, custoditi per sacramenti sanctitatem in terra uiuentium computantur, ubi est spes nos
Abbreviated transcription (Latin):
mali sensu. quia homo animalis non
ꝑcipit que sunt sꝑc̃ dĩ. om̃s dissensi¬
ones. & scismata generant᷑. In quo sensu
pseuerantes. apłs dic̃. aduictus cestam̃tũ
ꝑtinere. idẽ. ad terrenorum ꝓmissorum¬
cupiditatem: inquib quidẽ sꝑĩtalia fi
iualuis habens animalẽ portionẽ in aliis
pore tales homines eẽ cȩperint
in hac uita. ut iam diuinis ꝓ
scłorum distributione sacram̃tis imbuti
ad huc tam̃ carnalit̾ sapiu̾nt. & carnalia
de dõ siue inhac uita. suie post hanc ui
tam sperent atq desiderent: animales sĩ
Ecla uͦ quodẽ popłs dĩ. etiam in istius ii¬
tȩ peregrinatione antiqua res ẽ: in aliis
hominib habens animalem portionem.
in aliis aut̃ spĩtalem. Ad animales ꝑti¬
net uetus cestam̃tum. ad sp̃itales nouũ.
S primis temporib utrumq occultum
fuit abadam usq ad moysen. Amoy se
auit manifestatum ẽ uetus: & in eo ipso
occultabat᷑ nouum. quia occulte signi¬

Expanded text:
mali sensu, quia homo animalis non mali sensu, quia homo animalis non percipit quae sunt spiritus dei, omnes dissensiones et schismata generantur. in quo sensu perseuerantes apostolus dioit ad uetus testamentum pertinere id est ad terrenorum cupiditatem, in quibus quidem spiritalia figin aliis habens animalem portionem, in aliispore tales homines esse coeperint in hac vita, ut jam divinis pro saeculorum distributione sacramentis imbuti, adhuc tamen carnaliter sapiant, et carnalia de Dtam sperent adque desiderent, animales sunt. ecclesia uero quod est populus dei etiam in istius uitae peregrinatione antiqua res est, in aliis hominibus habens animalem portionem, in aliis autem spiritalem. ad animales pertinet uetus testamentum, ad spiritales nouum. sed primis temporibus utrumque occultum fuit ab Adam usque ad Moysen. a Moyse autem manifestatum est uetus et in eo ipso occultabatur nouum, quia occulte signi
Abbreviated transcription (Latin):
promissionis accepit. Unde & his ma¬
heli ut separaretur apopłodĩ ñ obfuit
mat̾ ancilla: s obfuit fr̃na discordia.
Et ñ ꝓfuit potestas uxoris cuius magis
filius erat. quia ꝑipsius iura conui¬
galia. & in ancilla seminatus erat. ce
exanc illa susceptus: sicut apud istos
eccłiȩ uire quod est in baptismo nascũ¬
tur. Quicũq nascunt᷑: s si concordẽt
cum frĩb ꝑunitatẽ pacis ad terrã ue¬
nuint promissionis. Non dematerno
utero rursus eiciendi. s in pat̾no semi¬
ne cognoscendi. Si aut̃ in discordia ꝑ¬
seuerent. ad hismahelitis funiculum
ꝑtinebunt. Prior aut̃ fuit hismael.
& postea ysaac. E prior esau: posteri¬
or autem iacob. Non quia prior pe¬
ꝑit heresis quam eccłia. aut in ipsaccłia
prius carnales. uł animales. & postea
spiritales: S quia in ipsa sorte morta¬
litatis nr̃e ex quo de adam nascuntir.
ñ est prius quod spiritale. s quod an¬
male.postea spiritale. Ex ipso aut̃ ani¬

Expanded text:
promissionis accepit. unde et Ismapromissionis accepit. unde et Ismaheli ut separaretur a populo dei non obfuit mater ancilla, sed obfuit fraterna discordia et non profuit potestas uxoris cuius magis filius erat, quia per ipsius iura coniugalia et in ancilla seminatus erat et ex ancilla susceptus, sicut aput istos ecclesiae iure quod est in baptismo nascuntur quicumque nascuntur, sed si concordent cum fratribus, per unitatem pacis ad terram uenient promissionis, non de materno utero rursus eiciendi sed in paterno semine cognoscendi, si autem in discordia perseuerent, ad Ismahelis funiculum pertinebunt. prior autem fuit Ismahel et postea Isaac, et prior Esau, posterior autem Iacob, non quia prior peperit haeresis quam ecclesia aut ipsa ecclesia prius carnales uel animales et postea spiritales, sed quia in ipsa sorte mortalitatis nostrae ex quo de Adam nascimur non est prius quod spiritale sed quod animale, postea spiritale. ex ipso autem ani
Abbreviated transcription (Latin):
possunt ꝓpt̃ ea rei eẽ. quia iudicib ecle¬
siasticis potius quam litigatorib credi¬
derunt. hoc solum minus habetis qd
minus habet qui caritatem ñ habet. Ia
quid opus est ut nos retexamus: uos ipsi
in apło inspicite quantũ sit quod minus
habets quid aut̃ int̾ẽ qui caritatẽ ñ
habet utrum foras auolet. ali quo uento
temptationis ablatus. an intus de messe do
miniea non recedat. inultima uentilatio¬
ne separandus: & tamen etiam tales.si iã
semel ꝑbaptisium nati sunt: iterum eos
nasci ñ oportet. ccxu. Quod eccłia pari¬
at. siue ꝑse siue ꝑ ancillarum uterum
de semine uiri sui. ubi ponit similitu¬
dinẽ. de esau et aser. sequit᷑ tertus.¬
Uccłia quippe om̃s ꝑbaptismũ parit:
siue apud se. idẽ ex utero suo. siue
de uxore natus ꝓpt̾ frat̃nã discordiam
separatusẽ apopłodĩ: & aser ꝑuxoris
potestatem. s ex ancilla natus
frat̃nam concordiã terram

Expanded text:
possunt propterea rei esse, quia iudicibus ecclepossunt propterea rei esse, quia iudicibus ecclesiasticis potius quam litigatoribus crediderunt, hoc solum minus habetis, quod minus habet qui caritatem non habet. iam quid opus est ut nos retexamus? uos ipsi in apostolo inspicite, quantum sit quod minus habetis. quid autem interest, qui caritatem non habet utrum foras auolet aliquo uento temptatiminica non recedat, in ultima ventilatione separandus? et tamen etiam tales, si jam semel per baptismum nacti sunt, iterum eos nasci non oportet. CAPUT CCXV. Quod Ecclesia pariat, sive per se, sive per ancillarum uterum de semine viri sui, ubi ponit similitudinem, de Esau et Aser. Ecclesia quippe omnes per baptismum parit, sive apud se, id est ex utero suo, sive de uxore natus, propter fraternam discordiam separatus est a populo Dei; et Aser per uxorispotestatem, sed ex ancilla natus propter fraternam concordiam terram
Abbreviated transcription (Latin):
pacis. atq caritatis ueniant adhortam᷑.
ñ solũ ut aliqͥd habeant qd ñ habe̾ant. s ut eiꝰ ẽ
illud ꝓdẽe incipiat. quod habebant. ceru¬
Quod baptisinus di sit & eccłie. uͥcũq in¬
rustra gͦ nobis dicunt. Si baptismũ
nrm̃ acceptatis: qͥd mi
habemus ut nobis
ur̃a cominimione consulendũ putetis:
respondemꝰ enim. Nbaptis mũ urm̃ accep¬
tamus. quia ñ ẽ baptismus ille scismat¬
corum. uel hereticorum: s dĩ oe ecclesie
ubicumq fuerit inuentum. & quocũq
trans latum: ur̃m autem ñ est. nisi quod
praue sentitis. & sacrilege agitis. ce im¬
pic separamini. Nam si cȩtera omĩa uera
uel habeatis uel sentiatis. & in eadẽ tam̃
separatione duretis adũsus iunculũ fra¬
ternȩ pacis. Adũsus unitatẽ om̃iũ frĩm.
qui tototerrarum orbe sicut ꝓmissi siũ
ita exhibiti. quorum om̃ium causas. Q
corda nullomͦ umquã nosse ac discucere
potuistis. ut merito dampnaretis qui ñ

Expanded text:
pacis atque caritatis ueniant adhortamur, pacis atque caritatis ueniant adhortamur, non solum ut aliquid habeant quod non habebant, sed ut eis etiam illud prodesse incipiat quod habebant. CQuod baptismus Dei sit et Ecclesiae ubicunque inFrustra ergo nobis dicunt: Si baptismum nostrum acceptatis, quid minus habemus, ut nobis de vestra communione consulendum putetis? Respondemus enim: Non baptismum vestrum acceptamus quia non est baptismus ille schismaticorum vel haereticorum, sed Dei et Ecclesiae, ubicumque fuerit inuentum et quocumque translatum. uestrum autem non est nisi quod praue sentitis et sacrilege agitis et impie separamini. nam si. cetera omnia uera uel habeatis uel sentiatis et in eadem tamen separatione duretis aduersus uinculum fraternae pacis, aduersus unitatem omnium fratrum qui toto terrarum orbe sicut promissi sunt ita exhibiti, quorum omnium causas . et corda nullo modo umquam nosse ac discutere potuistis ut merito damnaretis, qui non
Abbreviated transcription (Latin):
nos. s etiam apud illos euenire ñ cessant.
Quid gͦ dicimus: dimittuntur peccata hiuc
homini. annon: dimittuntur prorsus. Qd̃
uolunt eligant. Si enim dimittunt᷑: conti¬
nuo redeunt. Eugl̃m loquitur: iieritas cla¬
mat. Siue gͦ dimittantur. siue ñ dimittã¬
tur. necessaria ẽ postea medicina: nec tam̃
si uixerit atq id corrigendum eẽ didice¬
rit atq cotrexerit. denuo baptizatur: si¬
ue apud illos sue apudnos sic & illa que
scismatici. uel herecici ñ alit̃ habent. nec
alit̃ agunt. quam uera eccd̃ia: cũ ad nos
uenunt ñ em̃damus. s potius appbamꝰ.
Inquibus enim ñ dissentiunt a nob̃ in eis
ñ disungunt᷑ a nob̃. s tam̃ quia nichileis
ꝓsunt quamdui scismatici. uł heretici st̃
ꝓpt̾ alia in quib aueritate dissentiunt. &
ꝓpt̃ ipsum separationis immanissimum
scelus. siue ꝑmanserint in eis peccata. sine
continuo dimissa redierit. ut ad salutem

Expanded text:
nos sed etiam apud illos euenire non cessant. nos sed etiam apud illos euenire non cessant. quid ergo dicimus? dimittuntur peccata huic homini an non dimittuntur? prorsus quod uolunt eligant. si enim dimittuntur, continuo redeunt, euangelium loquitur, ueritas clamat. siue ergo dimittantur siue non dimittantur, necessaria est postea medicina, nec tamen, si uixerit atque id corrigendum esse didicerit atque correxerit, denuo baptizatur siue apud illos siue apud nos. sic et illa quae schismatici uel haeretici non aliter habent nec aliter agunt quam uera ecclesia, cum ad nos ueniunt, non emendamus, sed potius approbamus. in quibus enim non dissentiunt a nobis, in eis non disiunguntur a nobis. sed tamen, quia nihil eis prosunt. quamdiu schismatici et haeretici sunt, propter alia in quibus a ueritate dissentiunt et propter ipsum separationis immanissimum scelus, siue permanserint in eis peccata siue continuo dimissa redierint, ut ad salutem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̃ odiorum ꝑseuerantiã. rursus omiã
continuo replicata sunt Sic ñ impeditur
baptismi gr̃a. quominus omĩa peccata di¬
mictat. Etiam si odium fr̃num in eius cui
dimittunt᷑ animo ꝑseuerat: soluit᷑ enĩ hestnꝰ
die ᷤᷤ ⁊ qͥcqͥd supra est: soluit᷑ ẽ ipsahora momĩtoq
ante baptismum ⁊ in baptismo. Deinceps autem
s etiam preteritorũ dierum horarũ mo¬
m̃torum redeuntib om̃ib q̃ dimissa st̃ ⁊ sepe
habeat inimicum quẽ iniquissime oderit.¬
amplerumq fit ut homo habeat
imimicum quẽ iniquissime ode¬
rit quam quã etiam inimicos dili¬
gere iubeamur & orare ꝓeis: subito aut̃
ꝑiculo mortis incipit ꝑturbari. & poscit
baptismum. quẽ tanta festinatione accipit.
ut necessariã interrogationẽ paucorũ uer¬
borũ urcꝑiculi tempus a diniitat: qnͣto
minus sermonẽ longissimum ut
illud odium corde pella tur. etiam siba¬
ptirati sit cognitum: certe ista ñ solũ apud

Expanded text:
propter odiorum perseverantiam rursus omnia propter odiorum perseverantiam rursus omnia continuo replicata sunt? Sic non impeditur Baptismi gratia, quominus omnia peccata dimittat, etiamsi odium fraternum in ejus cui dimittuntur animo perseverat. Solvitur enim hesternus dies, et quidquid supra est solvitur, etiam ipsa hora momentumque ante Baptismum et in Baptismo. Deinceps autem sed etiam praeteritorum dierum, horarum, momentorum, redeuntibus omnibus quae dimissa sunt: et haec habeat inimicum quem iniquissime oderitNam plerumque fit, ut homo habeat inimicum, quem iniquissime oderit, quamquam etiam inimicos diligere iubeamur et orare pro eis; subito autem periculo mortis incipit perturbari et poscit baptismum, quem tanta festinatione accipit, ut necessariam interrogationem paucorum uerborum uix periculi tempus admittat, quanto minus sermonem longissimum, ut illud odium corde pellatur, etiam si baptizanti sit cognitum. certe ista non solum apud
Abbreviated transcription (Latin):
& sic accesserat ut ei dimitteret dominu̾:
hoc indicant uba conserui dicẽti.
Patientiã habe in me: & omĩa retldãt᷑.
Alioquin diceret. iam m hoc dimiseras:
cur iterum reppetis: Hoc & ipsius dñi u
ba manifestius appariũt. ait eni. E gressꝰ
aut seruus ille: inuenit unũ de conser¬
iiis suis qui debebat ei centũ denarios.
Non dixit cui debitũ iã centũ denariorum
dimiserat: si enim dimiserat: ñ ei debebat
Quia gͦ dixit debebat ei: maniststum est qd
ñ dimiserat. Et melius quidẽ fuerat at¬
q. hoc potius congruebat tanto debi¬
tori reddituro rationẽ. & expectanti miscłiã
diũ sui. ut prior ipse conseruodimitce¬
ret quod ei debebatur: & sic ad rationẽ
reddendã uͥ miscdia diũ imploranda
erat accederet. Nec tamen illud quod ñ¬
dum conseruo duniserat impediit dño eiꝰ.:
quominus in illo tempore accipiende ra¬
tionis dimicteret ei omĩa que debebat. S
quid ꝓfuit: quandoquidem in caput eius.

Expanded text:
 sic accesserat ut ei dimitteret dominus.  sic accesserat ut ei dimitteret dominus. Hoc indicant verba conservi dicentis: Patientiam habe in me, et reddam tibi. Alioquin diceret, Jam mihi hoc dimiseras, cur iterum repetis? Hoc et ipsius Domini verba manifestius aperiunt. Ait enim: Egressus autem servus ille, invenit unum de conservis suis qui debebat ei centum denarios . Non dixit, Cui jam debitum centum denariorum dimiserat. Si enim dimiserat, non ei debebat. Quia ergo dixit, debebat ei; manifestum est quod non dimiserat. Et melius quidem fuerat, atque hoc potius congruebat tanto debitori reddituro rationem, et exspectanti misericordiam domini sui, ut prior ipse conservo dimitteret quod ei debebatur, et sic ad rationem reddendam, ubi misericordia domini imploranda erat, accederet. Nec tamen illud quod nondum conservo dimiserat, impedivit dominum ejus, quominus in illo tempore accipiendae rationis dimitteret ei omnia quae debebat. Sed quid profuit, quandoquidem in caput ejus
Abbreviated transcription (Latin):
scuritate quam lux intransitu excusserat.
ccxiii. Quod sine caritate peccata redeant.
que dimissa fuerant. ꝓbat ꝑseruum cui
omne debitum dimiserat dñs suus
am redire dimissa peccata ubi
fratña caritas ñ ẽ. aꝑtissime dñs¬
ineugłio docet de illo seruo. quẽ
cũ inuenisse ⁊debitorẽ decẽ mili¬
um talentorum dep̾eanti omĩa dimisit
lle aut̃ conseruum suum qui ei debebat
centum denarios. cũ miseratus non fuiss.
iussic eum dominuis reddere que ei dum¬
serat. Tempus gͦ quo accipit᷑ indulgentia
ꝑbaptismum. tanquam tempus ẽ reddẽ¬
de rationis: ut omĩa debita que inuen¬
ta fuerint dimittantur. Non tam̃ ille ser¬
uus postea dedit conseruo suo mutuã
pecuniã. quam cum ille ñ posset reddere
non eius misertusẽ:s: iam ei debebat cõ¬
seruus eius. cum ipse rationẽ dño suo red¬
dens tanti numeri debito solueret᷑. nec
dimiserat conseruo suo quod ci debebat:¬

Expanded text:
scuritate, quam lux in transitu excusserat. scuritate, quam lux in transitu excusserat. . Quod sine caritate peccata redeant quae dimissa fuerant probat per seruum, cui omne debitum dimiserat dominus suusam redire dimissa peccata, ubi fraterna charitas non est, apertissime Dominus docet de illo servo, quem cum invenisset debitorem decem millium talentorum, deprecanti omnia dimisit. Ille autem conservum suum qui ei debebat centum denarios, cum miseratus non fuisset, jussit eum dominus reddere quae ei dimiserat. Tempus ergo quo accipitur indulgentia per Baptismum, tanquam tempus est reddendae rationis, ut omnia debita quae inventa fuerint dimittantur. Non tamen ille servus postea dedit conservo suo mutuam pecuniam, quam cum ille non posset reddere, non ejus misertus est: sed jam ei debebat conservus ejus, cum ipse rationem domino suo reddens, tanti numeri debito solveretur; nec dimiserat conservo suo quod ei debebat, et
Abbreviated transcription (Latin):
onem ipsius redisse continuo: ut sꝑ̃c sc̃s
& ꝑseuerantiam fictionis fugertt ui
redircnt: ut & illud uerum sit. qͦt qͦt in
xꝑo baptizati estis xꝑ̃m indiustis. Et il¬
lud. sc̃s enim spc̃ discipline effugiet ficũ:
idest ut & induat eum xp̃o scĩtas bapis¬
ini. & exuat eum xꝑ̃o ꝑnicies fictionis
sic̃ fit cũ quisq atenebris ꝑlucem tranit
ad tencbras: oculi quidem eiꝰ intenerã
ꝑpetuo dirigunt᷑. s ñ pot̃ eum lux nͥ ꝑfin¬
dere transeuntem: si hoc gͦ dixerint. hic
etiam ineis intelligant fieri. qui extra
eccłie cõmunionẽ s tam̃ baptismate euie
baptirant᷑. Quod ubicumq fuerit. sanctũ ẽ¬
ꝑscipsum: Q ideo ñ ẽ eorum quise separãt.
s. eius uñ se separant ualet tam̃ apud eos
hactenus. ut per eius lucẽ transeant ad dis¬
sensionis sue tenebras. continua redeuntib
peccatis que baptismatis scĩtas in illotꝑ̃eꝰ
puncto dimiserat: tanquam redeunte ob¬

Expanded text:
onem ipsius redisse continuo, ut spiritus sonem ipsius redisse continuo, ut spiritus set perseuerantiam fictionis fugerit ut redirent, ut et illud uerum sit: quotquot in Christo baptizati estis Christum induistis et illud: sanctus enim spiritus disciplinae effugiet fictum, id est ut et induat eum Christo sanctitas baptismi et exuat eum Christo pernicies fictionis, sicut fit, cum quisque a tenebris per lucem transit ad tenebras — oculi quidem eius in tenebras perpetuo diriguntur, sed non potest eum lux nisi perfundere transeuntem —, si hoc ergo dixerint, hoc etiam in eis intellegant fieri qui extra ecclesiae communionem sed tamen baptismate ecclesiae baptizantur. quod ubicumque fuerit sanctum eper se ipsum, et ideo non est eorum qui se separant, sed eius unde se separant. ualet tamen apud eos hactenus, ut per eius lucem transeant ad dissensionis suae tenebras, continuo redeuntibus peccatis, quae baptismatis sanctitas in illo temporis puncto dimiserat, tamquam redeunte ob
Abbreviated transcription (Latin):
ciliatus unitati. sacrilegio dissensionis
exiuitur: qͣua eius peccata tenebant᷑. & di¬
mitti ñ sinebantut. Sicut enim in illo qͥ
fictus accesserat. fit ut ñ denuo baptiret᷑.
s ipsa pia correptione. & ueraci confes¬
sione purgetur. quod ñ posset sine bap¬
tismo᷑ s ut añ quod datum ẽTunc uale¬
re incipiat ad salutem. Cum illa fictio
ueraci confessione recesserit. sicetiã iste
cis xꝑ̃i. in aliqua heresi aut scismate accep̃.
sacrilegos celere peccata eius
non
dimitebantur. Cum enim¬
se correxertt. & adeccłie societatem uni¬
tatemq uenerit. ñ iterum baptirandue:
quia ipsa reconciliatione ac pace p̃stat᷑.
ut ad remissionẽ peccatorum eiꝰ inunita¬
te iam ꝓdesse incipiat sacram̃tũ. qđ ac¬
ceptũ. in scismate ꝓdeẽ ñ poterat. Si aut̃
dixerint in illo qui fictus accessit ꝑ scãm
uim tãti sacram̃ti. dimissa quidẽ illi ec̃
peccata. in ipso temporis puncto .s ꝑficti¬

Expanded text:
ciliatus unitati sacrilegio dissensionis ciliatus unitati sacrilegio dissensionis exuitur, quo eius peccata tenebantur et dimitti non sinebantur. sicut enim in illo qui fictus accesserat fit ut non denuo baptizetur, sed ipsa pia correctione et ueraci confessione purgetur, quod non posset sine baptismo, sed ut quod ante datum est tunc ualere incipiat ad salutem, cum illa fictio ueraci confessione recesserit, sic etiam iste cis Christi in aliqua haeresi aut schismate accepit, quo sacrilego scelere peccata eius non dimittebantur, cum se correxerit et ad ecclesiae societatem unitatemque uenerit, non iterum baptizandus est, quia ipsa reconciliatione ac pace praestatur, ut ad remissionem peccatorum eius in unitate iam prodesse incipiat sacramentum, quod acceptum in schismate prodesse non poterat. Si autem dixerint in illo qui fictus accessit per sanctam uim tanti sacramenti dimissa quidem illi esse peccata in ipso temporis puncto, sed per ficti
Abbreviated transcription (Latin):
petrus. ñ eum habere partem in sorte scõ¬
rum: quia inquiunt postea peccauit. pe¬
cunia uolens emere donum dĩ: euius
uenditores apłos credidit. Quod si ad ip¬
sum baptismũ fictus accessit: dimissast̃
ei peccata. anñ sunt dimissa: eligant qd
uolunt: utrum libet elsgerint sufficiat
nobis. Si dimissa dixerint: quomodo gͦ
ficto remissione m oꝑatus ẽ peccatorum:
Si dixerint non ẽẽ dunissa: quero si po¬
stea fictionẽ suam corde concusso. & uͦ
dolore fateretur denuo baptirandꝰ
uidicaretur. Quod si dem̃tissimum ess
dicere: fateant᷑ uõ baptis moxpĩ baptira¬
ri posse hommem: Et tamen cor eius
in malitia uel sacrilegio ꝑseueraus. per¬
catorum abolteionem ñ sinere fieri At
ita intelligant in cõmunionib ab ȩccłia
separatis posse homines baptirari. uͥxͥ
baptis inus ea dem sacram̃ti celebratioe
datur & sumitur: Qui tam̃ tẽ ꝓsit adre¬
missionem peccatorum. cũ quisq re con-¬

Expanded text:
Petrus non eum habere partem in sorte sanctoPetrus non eum habere partem in sorte sanctorum. \'quia,\' inquiunt, postea peccauit pecunia uolens emere donum dei, cuius uenditores esse apostolos credidit.\' Quid, si ad ipsum baptismum fictus accessit, dimissa sunt ei peccata an non sunt dimissa? eligant quod uolunt; utrumlibet elegerint, sufficit nobis. si dimissa dixerint, quomodo ergficto remissionem operatus est peccatorum? si dixerint non esse dimissa, quaero, si postea fictionem suam corde concusso et uero dolore fateretur, denuo baptizandus iudicaretur? quod si dementissimum est dicere, fateantur uero baptismo Christi baptizari posse hominem et tamen cor eius in malitia uel sacrilegio perseuerans peccatorum abolitionem non sinere fieri, adque ita intellegant in communionibus ab ecclesia separatis posse homines baptizari, ubi Christi baptismus eadem sacramenti celebratione datur et sumitur, qui tamen tunc prosit ad remissionem peccatorum, cum quisque recon
Abbreviated transcription (Latin):
ex quo conficit᷑. ut denuo bapti ⁊andu iu¬
ptirati estis. xp̃ĩn industis: quem ille siñ
indiut : nec in xp̃o baptizatus habendũc̃
Porro quia in xp̃o dicimus baptizatiun:
fatemur eumn xꝑ̃m indiusse. & si hoc fatemͣ.
regeneratũ fattinur. quod si ita ẽ. & peccata
frẽm suũ intenebris ẽ usq adhuc. Si iã
factaẽ remissio peccatorũ an ñ ẽ inscisinate
odium fraternũ: quis hoc dixerit: cum &e
origo & ꝑtinatia scismatis nullasit alia
uisi odium fratris: Hanc illi questionẽ
soluere sibi uident᷑ cum dicunt: non ẽ ergo
in scis mate remissio peccatorũ: & idõ nec re¬
generatio noui hominis: & ꝓpt̃ea nec bap¬
tismumxͥ. Nos aut̃ qui fatemur ibi eẽ ba¬
ptisnium xͥ. hanc eis questionẽ soluendã
ꝓpomimus. Magus ille simon utrũ uero
xꝑĩ baptismate tictussit: respondebt̃. ita:
quia sc̃ẽ scripture auctoritate coguntur.
Q uero gͦ utrum fatiantur ei dimissa peccata:
ꝓfecto facebit᷑. Itẽ. Quero: cur ei dixerit

Expanded text:
 ut denuo baptizandus viptizati estis, Christum induistis; quem ille si non induit, nec in Christo baptizatus habendus est. Porro quia in Christo dicimus baptizatum, fatemur eum Christum induisse, etsi hoc fatemur, regeneratum fatemur: quod si ita est, et peccata fratrem suum, in tenebris manet usque adhuc, si iam facta est remissio peccatorum? an non est in schismate odium fraternum? quis hoc dixerit, cum et origo et pertinacia schismatis nulla sit alia nisi odium fratris? Hanc illi quaestionem soluere sibi uidentur, cum dicunt: non est ergo in schismate remissio peccatorum et ideo nec regeneratio noui hominis et propterea nec baptismum Christi.\' nos autem quia fatemur ibi esse baptismum Christi, hanc eis quaestionem soluendam proponimus, magus ille Simon utrum uero Christi baptismate tinctus sit. respondebunt \'ita\', quia sanctae scripturae auctoritate coguntur. quaero ergo utrum fateantur ei dimissa peccata. profecto fatebuntur. item quaero cur ei dixerit
Abbreviated transcription (Latin):
pene corporales. Corpus qui ppe ẽ anune
exterius. ut sint anime mala quib a
caritatis lumine auersa impeccatis ob¬
lectat᷑. extrre tenebre. corporis aũ mala
quib et̃nis infine torqueb uur exteriores
tenebre. quas solas timent quiseruili
adhuc timore detinentur. Nam si eis li¬
ceret. & in illis exteriorib quȩ sunt in
pec catis impune semꝑ uolui ⁊ inuolui ꝓfec
to nunqͣ uellent aecede ad dm̃ & illumi¬
nari: & inherere illi ꝑcaritatem: uͥ est
timor castus ꝑmanens inscłm scłi. Qui
timor ñ cruciat.s. tenaciorem fac̃ ani¬
mam boni illius. Qđ si dimiserit ca¬
dit. ccxrix. Quesit latitudo. & altitu¬

Expanded text:
poenae corporales. corpus quippe est animae poenae corporales. corpus quippe est animae exterius, ut sint animae mala, quibus a caritatis lumine. auersa in peccatis oblectatur, exterae tenebrae, corporis autem mala, quibus aeternis in fine torquebitur, exteriores tenebrae, quas solas timent qui seruili adhuc timore detinentur. nam si eis liceret in illis exteris, quae sunt in peto nunquam vellent accedere ad Deum, et illuminari et inhaerere illi per charitatem, ubi est timor castus permanens in saeculum saeculi; qui timor non cruciat, sed tenaciorem facit animam boni illius, quod si dimiserit, cadet. CAPUT CCXXIX. Quae sit latitudo, et
Abbreviated transcription (Latin):
tui. Ut qͣntosunt iste tenebre exteriores.:⁊
tanto sit lum̃ illud interius. Non hec
ꝑ locorũ int̃ualla in ani fantasmate
cogitanda sunt localia sꝑacia non oc¬
cuꝑant. nͥ corporum moles. Ñ ẽ hoc sꝑc̃
uite. ñ ẽ hoc anima racionalis: multo
minus d̃s om̃ium benignissimꝰ condi¬
tor. & iustissimus ordinator uolunta¬
tib & effectibus ista uel propinquare.
uel longe fieri. uel intrare uel exire dicũt᷑
S quia malo oꝑe. idẽ tenebroso delectãt᷑
facientes. secutura ẽ. aut̃ pena q̃ torq̃at.
ido dñs uͥ dic̃ tenebras exteriores addit
etiam. ibierit ploratus & stridor den¬
tium: nec talib oblec̾tationib qualib hici¬
niqui ꝑfriuint᷑. quando infidelitate atq
in iustitia tenebrescunt. etiã in illo sup¬
plicio se usuros dem̃t᷑ existimẽt. Quia
enĩ uolentes inuiste utunt᷑ bonis. iuste
no lentes cruciabuntur malis: uinde pos¬
sunt etiam tenebre exteriores intelligi.

Expanded text:
tui, ut, quanto sunt istae tenebrae exteriores, tui, ut, quanto sunt istae tenebrae exteriores, tanto sit lumen illud interius. non haec per locorum interualla inani phantasmate cogitanda sunt. localia spatia non occupant nisi corporum moles. non est hoc spiritus uitae, non est hoc anima rationalis, multo minus deus, omnium benignissimus conditor et iustissimus ordinator. uoluntatibus et affectibus ista uel propinquare uel longe fieri uel intrare uel exire dicuntur. Sed quia malo opere, id est tenebrose, delectantur facientes, secutura est autem poena, quae torqueat, ideo dominus ubi dicit: tenebras exteriores, addit etiam: ibi erit ploratus et stridor dentium, ne talibus oblectationibus, qualibus hic iniqui perfruuntur, quando infidelitate atque iniustitia tenebrescunt, etiam in illo supplicio se usuros dementer existiment: quia enim uolentes iniuste utuntur bonis, iuste nolentes cruciabuntur malis. unde possu
Abbreviated transcription (Latin):
& obdurescent. quodãmͦ. P inde infidelẽ
homines tenebre sunt: qui ꝑfidem con¬
ũsi sunt ad dñm. quadam premissa il¬
luminatione lux fiunt. In qua ꝓficien¬
Do si ex fide ad speciem ꝑuenerint. ut id
quod credunt etiam ꝑspicere sicut tantũ
bonũ pot̾ conspici mereantur: ꝑfectã
recipient imaginẽ dĩ. Talibus enĩ dicit
apłs. fiustis aliquando tenebre: nunc aũ
lux induõ. Porro diabolus & angłi eiꝰ¬
intenebre sunt infidelib hominib
exteriores: plus enĩ ab illa caritate auer¬
si & in suum fastũ obstinationemq ꝓgres¬
sisunt: & qm̃ extremo iudicio dicturus
est xꝑceis quos ad smistram discernet
Ite inignem cternum. qui paratus est
diabolo & angłis eius. His malignis spirz¬
tibus con iungendos simulq damnando
dicit ituros intenebras exteriores. idẽ
in socetatẽ penalẽ diaboli & angłoꝵ
cuis huic pene contrariumẽ. quod bo
no seruo dicitur. intra ingaudium dñi

Expanded text:
 obdurescent quodam modo. Proinde infideles  obdurescent quodam modo. Proinde infideles homines tenebrae sunt. qui per fidem conuersi ad deum quadam praemissa inluminatione lux fiunt. in qua proficiendo si ex fide ad speciem peruenerint, ut id, quod credunt, etiam conspicere. sicut tantum bonum potest conspici, mereantur, perfectam recipient imaginem dei; talibus enim dicit apostolus: Fuistis aliquando tenebrae, nunc autem lux in domino. porro diabolus et angeli eius tenebrae sunt infidelibus hominibus exteriores; plus enim ab illa caritate auersi et in suum fastum obstinationemque progressi sunt. et quoniam extremo iudicio dicturus est Christus eis, quos ad sinistram discernet: Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis eius, his malignis spiritibus coniungendos simulque damnandos dicet ituros in tenebras exteriores, id est in societatem poenalem diaboli et angelorum eius. huic poenae contrarium no seruo dicitur: intra in gaudium domini
Abbreviated transcription (Latin):
num. fiat beata: uude si autat᷑ c̃ misera. Aũsio
eiꝰ uitium ẽ:⁊ conuersio uirtꝰ eius ẽ. Nat᷑agͦ ñ
est mala: quia creatura sp̃s uite rationalis
uam priuata bono cuius participatione
beatificatur. idẽ etiam uitios a. melior est
corpore quod suminũ ẽ in corporibus.
idẽ hac luce quȩ sentitur oculis carnis:
quia & ipsa corpus est. omni autem
corpore quelibet incorporea natura
prȩstantior: non mole quia non nisi
corporum ẽ moles: s ui quadã qua
suꝑgredit᷑ omnẽ fantasiam quã uolutat
animus haustam desensib corporis. S
quẽ ad modum in ipsis corporib ea quȩ
inferiora sunt sicut terra & aqua. & ipse
aer. meliora fiunt participatione meliori.
idẽ. cum luce illuminãt᷑. & feruore uege¬
tantur. sic incorporee creature rationales. ip¬
sius c̾atoriᷤ fiunt participatione meliores cũ
ei coherent purissima & scĩssima karita¬
te: quam omĩm̾ si caruerint tenebrescẽt¬

Expanded text:
num, fiat beata; unde si auertatur, misera est. auersio num, fiat beata; unde si auertatur, misera est. auersio eius uitium eius et conuersio uirtus eius est. natura ergo non est mala, quia creatura spiritus uitae rationalis etiam priuata bono, cuius participatione beatificatur, id est etiam uitiosa melior est corpore, quod summum est in corporibus, id est hac luce, quae sentitur oculis carnis, quia et ipsa corpus est, omni autem corpore quaelibet incorporea natura praestantior non mole, quia nonnisi corporum est moles, sed ui quadam, qua supergreditur omnem phantasiam, quam uolutat animus haustam de sensibus corporis. sed quem ad modum 10 ipsis corporibus ea, quae inferiora sunt, sicut terra et aqua et ipse aer, meliora fiunt participatione melioris, id est cum luce inluminantur et feruore uegetantur, sic incorporeae creaturae rationales ipsius creatoris fiunt participatione meliores, cum ei cohaerent purissima et sanctissima caritate; quam omni modo si caruerint, tenebrescent et
Abbreviated transcription (Latin):
rusti: exurge qͥ subditĩmcumbis: qͥ possessos
p̃mis. Prurge: ut a tuo releuati erigant᷑. qͦrũ aĩas
p̃m̃do curuasti. Et ueni aust inqͥt. sp̃m inuocãs¬
gr̃ȩ flantẽ de meridie uelut a parte feruida &
luminos a. ut fluant aromata. Uñ apłs dic̃ Xp̃i
dicitur in quodam psalmo. Conuerte dñe
captiuitatem nr̃am. sicut torrens in austro
Captiuitatem scilicet qui sub diabolo tan¬
quam sub a quilone tenebantur: uͥ ha¬
bundante iniquitate friguerant. & qͦdã
modo congelauerant. Hinc enm cugłm
austro glacies resoluit᷑ & torrentes fluuñ:
id ẽpeccatis remissis popłi ad xp̃m cari¬
tatẽ concurrunt. hinc & alibi scriptũẽ.
Sicut glacies in sereno: ita soluent᷑ peccata
tua. ꝓinde rationalis creatura suc in
angłico sꝑũ. sine in anima humana. ita
facta c̃. Ut sͥ ipsa bonũ qͦ beata fiat. ẽc̃ ñ possit.
s mutabilitas eiꝰ si conũtat᷑ ad immutabile bo¬

Expanded text:
ruisti, qui subditis incumbis, qui possessos ruisti, qui subditis incumbis, qui possessos premis; exsurge, ut a tuo pondere releuati erigantur quorum animas premendo curuasti. et ueni, auster, inquit, spiritum inuocans flantem de meridie uelut a parte feruida et luminosa, ut fluant aromata. unde apostolus dicidicitur in quodam psalmo: conuerte, domine, captiuitatem nostram sicut torrens in austro; captiuitatem scilicet, qua sub diabolo tamquam sub aquilone tenebantur, ubi abundante iniquitate friguerant et quodam modo congelauerant. hinc enim et euaustro glacies resoluitur et torrentes fluent, id est peccatis remissis populi ad Christum caritate concurrunt. hinc et alibi scriptum est: sicut glacies in sereno, ita soluuntur peccata tua. Proinde rationalis creatura siue in angelico spiritu siue in anima humana ita facta est, ut sibi ipsa bonum, quo beata fiat, esse non possit, sed, mutabilitas eius si conuertatur ad incommutabile bo