comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mistia uocant᷑. quid ualeant enigmatum
latebre. ad amorem ueritatis acuendum
dis cutiendumq fastidii torporem. ipsa ex¬
perientia ꝓbandum ẽ talib: cum aliquid
eis quod in ꝓmptu positum ñ ita mouebat.
enodatione allegorie alicuiꝰ eruit᷑. His enĩ
maxime utile est nosse: ita esse p̃ponendas
ũbis sententias. ut p̃ponit᷑ animꝰ corpori.
Ex quofit: ut ita malle debeant ueriores
qͣm disertiores audire sermones: sic̃ malle
debent prudentiores quam formosiores
hab̃e amicos. Nouerint etiam non ẽẽ uocẽ
ad aures dei: nisi animi affectum. Ita enim
ñ irridebunt. si aliquos antistites ce mini¬
stros eccłiȩ forte animadu̾terint. uel cum
barbarismis & soloecis mis dm̃ inuocare:
uł eadem ũba quȩ ꝓnunciant ñ intellige¬
re. ꝑturbateq distinguere. Non quia ista
minime corrigenda st̃. ut popłs ad id qͦd
plane intelligit dicat am̃: s tamen pie to¬
leranda sunt ab eis qui didicerunt. ut so¬

Expanded text:
mysteria vocantur quid valeant aenigmatum mysteria vocantur quid valeant aenigmatum latebrae ad amorem veritatis acuendum cutiendumque fastidii torporem ipsa experientia probandum est talibus, cum aliquid eis, quod in promtu positum non ita mouebat, enodatione allegoriae alicuius eruitur. his enim maxime utile est nosse ita esse praeponendas uerbis sententias, ut praeponitur animus corpori. ex quo fit, ut ita malle debeant ueriores quam disertiores audire sermones, sicut malle debent prudentiores quam formonsiores habere amicos. nouerint etiam non esse uocem ad aures dei nisi animi affectum. ita enim non irridebunt, si aliquos antistites et ministros ecclesiae forte animaduerterunt uel cum barbarismis et soloecismis deum inuocare uel eadem uerba, quae pronuntiant, non intellegere perturbateque distinguere: non quia ista minime corrigenda sunt, ut populus ad id quod plane intellegit dicat amen, sed tamen pie toleranda sunt ab eis qui didicerint ut so
Abbreviated transcription (Latin):
st̃. Sunt item quidam de scolis usitatissi¬
mis grammaticoꝵ oratoꝵq uenientes: qͦs
neq int̃ idiotas numerare audeas: neq int̃
illos doctissimos quoꝵ mens magnarum
rerum est exercitata questionib. His gͦ qui
loquendi arte cȩtis hominib excellere ui¬
dent᷑. cum ueniunt ut xp̃iani fiant. hoc am¬
plius qͣm illis illitt̾atis imꝑtiri debemus:
qͦd sedulo monendi ft̃: ut humilitate indu¬
ti xp̃iana. discant ñ contemnere. qͦs cogno¬
uerint mors uitia qͣm u̾boꝵ amplius de¬
uitare. & cordi casto linguam exercitatam
nec conferre audeant: qm etiam p̾ferre con¬
sueu̾ant. Maxime aut̃ isti docendi sunt scͥp¬
turas audire diuinas:ne sordeat eis solidũ
eloquium: qͥa non ẽ inflatum. Neq arbi¬
trent᷑ carnalib in tegum̃tis inuoluta atq
oꝑta dicta uel facta hominum quȩ in illis
libͥs legunt᷑. ñ euoluenda atq aꝑienda ut
intelligant᷑.s sic accipienda ut littere so¬
nant. Deq ipsa utilitate secreti. unde etiã

Expanded text:
t. Sunt item quidam de scholis usitatissimis grammaticorum, oratorumque venientes, quos neque inter idiotas numerare audeas, neque inter illos doctissimos quorum mens magnarum rerum est exercitata quaestionibus. His ergo qui loquendi arte caeteris hominibus excellere videntur cum veniunt ut Christiani fiant, hoc amplius quam illis illitteratis impartiri debemus, quod sedulo monendi sunt, ut humilitate induti Christiana discant non contemnere quos cognoverunt, morum vitia quam verborum amplius devitare, et cordi casto linguam exercitatam nec conferre audeant, quam etiam praeferre consueverunt. Maxime autem isti docendi sunt Scripturas audire divinas, ne sordeat eis solidum eloquium, quia non est inflatum, neque arbitrentur carnalibus integumentis involuta atque operta dicta vel facta hominum, quae in illis libris leguntur, non evolvenda atque operienda ut intelligantur: sed sic accipienda ut litterae sonant, deque ipsa utilitate secreti unde etiam
Abbreviated transcription (Latin):
quib illi seruiebant: qui ex eoꝵ occasione
commoti qͥbdam miracłis. cognoscerent.
&e colerent. & coli iuberent. unum uerum
dm̃aqui condidit uniũsam creaturam.
Iussi sunt aut̃ & orare ꝓ eis a quibus cap¬
tiui tenebant᷑. & in eoꝵs pace pacem sꝑare.
ad gignendos filios. & domos ȩdificandaᷤ.
& plantandos hortos & uineas. Post.lxxͥ.
autem annos ꝓmittitur eis ab illa capti¬
uitate liberatio. Hoc autem totum figu¬
rate significat eccłiam xp̃i in omnib scĩs
eius. quisunt ciues irłm cęlestis. seruitu¬

Expanded text:
quibus illi serviebant, qui ex eorum occasione quibus illi serviebant, qui ex eorum occasione commoti quibusdam miraculis cognoscerent, et colerent, et coli juberent unum verum Deum, qui condidit universam creaturam. Jussi sunt autem et orare pro eis a quibus captivi tenebantur, et in eorum pace pacem sperare ad gignendos filios, et domos aedificandas, et plantandos hortos et vineas. Post septuaginta autem annos promittitur eis ab illa captivitate liberatio. Hoc autem totum figusignificat Ecclesiam Christi in omnibus sanctis ejus, qui sunt cives Hie
Abbreviated transcription (Latin):
aboli suꝑbiam & angłoꝵ eiꝰ. Huiꝰ ciuitatis
summi angłi: & u̾bum hominem assumeis.
ut eo regerent᷑ & homines: qui sumnul om̃s
cum illo in ȩt̾na pace regnabunt. Ad huius
regis p̃figurationem in illo t̾reno regno po¬
puli isrł. maxime eminuit rex dauid: de
cuiꝰ semine scđm carnem ueniret uerissimꝰ¬
dictus in scła. Multa in illa t̾ra ꝓmissionis
quot tam̃ generationes ostendit alium ty¬
pum ad rem maxime ꝑtinentem. Nam cap.¬
tiuata ẽ illa ciuitas: & multa pars eius
sic babilonia significat ciuitatem societatẽ
¶De quib duab ciuitatib ab exordio ge¬
neris humaniusq in finem scłi. ꝑmixte tẽ¬
porum uarietate currentib. & ultimo iu¬
dicio separandis: pauloante iam diximus.
Illagͦ captiuitas irłm ciuitatis. & ille popłs
in babiloniam ductꝰ. ad seruitutem ire iu¬
betur a dño ꝑiheremiam illius temporis
ꝓpħam. Et extiterunt reges babiloniȩ sub

Expanded text:
aboli superbiam et angelorum ejus. Hujus civitatis aboli superbiam et angelorum ejus. Hujus civitatis summi Angeli, et Verbum hominem assumens ut eo regerentur et homines, qui simul omnes cum illo in aeterna pace regnabunt. Ad hujus regis praefigurationem in illo terreno regno populi Israel maxime eminuit rex David, de cujus semine secundum carnem veniret verissimdictus in saecula. » Multa in illa terra promissionis quot tamen generationes ostendit alium typum ad rem maxime pertinentem. Nam captivata est illa civitas et multa pars ejus sic Babylonia significat civitatem societatemqDe quibus duabus civitatibus ab exordio generis humani usque in finem saeculi, permixta temporum varietate currentibus et ultimo judicio separandis, paulo ante jam diximus, Illa ergo captivitas Hierusalem civitatis, et ille populus in Babyloniam ductus ad servitutem ire jubetur a Domino per Jeremiam illius temporis prophetam: et exstiterunt reges Babyloniae, sub
Abbreviated transcription (Latin):
ficus animalium. & aliis innumerabilib:
quȩ tam̃ signa erant rerum sp̃italium ad
ad fructum salutis: & obseruabant᷑ ad con¬
gruentiam temporis. A multitudine uero
carnalium. tantummodo obseruabantur.
non intelligebant᷑. P multa itaq & uaria
Signa rerum fut᷑arum qͣs longum ẽ om̃s
cominemorare. & eas nẽ in ȩccłia uidemus
impleri. ꝑductꝰ ẽ ille popłs ad t̾ram reꝓmis.¬
sionis: ubi temporalit̃ carnalit̾q regnaret
ꝓ modo des idii sui. Quod tam̃ regnum ter¬
renum. regni spitalis imaginem gessit. Ibi
irłm condita ẽ famosiss ima ciuitas dei:
seruiens in signo libe ciuitatis. que cȩlestis
irłm dicit᷑. Q uod u̾bum est hebreum: & in¬
terpretatur uisiopacis. Cuiꝰ eiues st̃ om̃s
Sanctificati homines. qͥ fuerunt & qui st̃ &
qui fut᷑i sunt: & om̃s sanctificati sp̃s. etiam
quicunq in excelsis cȩlors partib pia deuotio¬
ne obtemꝑant deo: nec imitant᷑ impiam di¬

Expanded text:
ficiis animalium, et aliis innumerabilibus: ficiis animalium, et aliis innumerabilibus: quae tamen signa erant rerum spiritalium ad ad fructum salutis, et observabantur ad congruentiam temporis. A multitudine vero carnalium tantummodo observabantur, non intelligebantur. Per multa itaque et varia signa rerum futurarum quas longum est omnes commemorare, et eas nunc in Ecclesia videmus impleri, perductus est ille populus ad terram promissionis, ubi temporaliter carnaliterque regnaret, pro modo desiderii sui, quod tamen regnum terrenum regni spiritalis imaginem gessit. Ibi Hierusalem condita est famosissima civitas Dei, serviens in signo liberae civitatis quae coelestis Hierusalem dicitur, quod verbum est Hebraeum, et interpretatur visio pacis, cujus cives sunt omnes sanctificati homines, qui fuerunt, et qui sunt, et qui futuri sunt; et omnes sanctificati spiritus, etiam quicunque in excelsis coelorum partibus pia devotione obtem
Abbreviated transcription (Latin):
Neq enim d̃s forma corporis definitꝰ est: nec
Sic in illo membra & digiti cogitandi sunt.
quemadmodum uidemꝰ in nob⁊s quia per
sp̃m scm̃ dona dei seĩs diuidunt᷑: ut cum diũ¬
sa possint. nontam̃ discedant a concordia ca¬
ritatis. In digitis autem maxime apparet q̃dã
diuisio: nec tamen ab unitate p̃cisio. Siue
ꝓpt̃ eam. siue ꝓpt̾ aliam quancunq eaus ã
Sp̃s sẽs appellatꝰ est digitꝰ dei: non tam̃ cum
hoc audimꝰ. humani corporis forma cogitanda
est. Accepit gͦ ille popłs legem dei scͥptam in
tabulis sane lapideis: ad significandam duri
ciam cordis illoꝵ. quod legem non erant im¬
pleturi. Corporalia qͥppe bona desiderantes
a domino: magis carnalitimore. quam sp̃ita¬
li caritate tenebant᷑. Legem autem non im¬
plet nisi caritas. Ideo multis sacramentis
uis ibilib onerati sunt: ut seruili iugo p̃me¬
rentur: in obseruationib ciboꝵ. & in sacri¬

Expanded text:
Neque enim Deus forma corporis diffinitus est, nec Neque enim Deus forma corporis diffinitus est, nec sic in illo membra et digiti cogitandi sunt quemadmodum videmus in nobis: sed quia per Spiritum sanctum dona Dei sanctis dividuntur, ut cum diversa possint, non tamen discedant a charitate charitatis; in digitis autem maxime apparet quaedam divisio: nec tamen ab unitate praecisio, sive propterea, sive propter aliam quamcumque causam Spiritus sanctus appellatus est digitus Dei, non tamen, cum hoc audimus, humani corporis forma cogitanda est. Accepit ergo ille populus legem digito Dei scriptam in tabulis sane lapideis, ad signitiam cordis eorum quod legem non erant impleturi: corporalia quippe dona desiderantes a Domino, magis carnali timore quam spiritali charitate tenebantur, legem autem non implet non charitas. Ideo multis sacramentis visibilibus onerati sunt, quo servili jugo premerentur in observationibus ciborum, et in sacri
Abbreviated transcription (Latin):
admodum ꝑ diluuium aquis t̾ra purga¬
ta ẽ a nequitia peccatoꝵ qui tẽ in ila in¬
undatione deleti sunt. & iusti euas erunt
ꝑlignum: sic ex egypto exiens popłs dei. ꝑ
aquas it̃ inuenit: quib ipsors hostes consũp¬
ti sunt. Nec ibi defuit lignis acramentum.
Nam uirga mare ꝑeussit moyses: ut illud
miracłm fieret. Utrimiq signum ẽ saneti
baptismi:. ꝑ quod fideles in nouam uitam
tͣns eunt Aeccata uͦ eoꝵ. tanquam inimici
delent᷑ atq moriunt᷑. Aꝑtius aut̃ xp̃i pas¬
sio in illo popło figͣata est. cum russi st̃ ouem
occide & manducare. & de sanguine eiꝰ postes
suos signare: & hoc celebrare omni anno. &
ouis ad immolandum ductꝰ est. Cuiꝰ passionis
&& erueis signo. in fronte hodie tanquam in
Inde ꝑ desertum popls ille ductꝰ est ꝑ quadra¬
guita annos. decepit etiam legem digito dei
scͥptam. quo nomine significat᷑ sp̃s sanctus.
sic̃ in euangłio manifestis sime declaratur

Expanded text:
admodum per diluvium aquis terra purgaadmodum per diluvium aquis terra purgata est a nequitia peccatorum, qui tunc in illa inundatioper lignum. Sic ex Aegypto exiens populus Dei per aquas iter invenit, quibus ipsorum hostes consumpti sunt, nec ibi defuit ligni sacramentum. Nam virga percussit Moyses, ut illud miraculum fieret. Utrumque signum sancti baptismi, per quod fideles in novam vitam transeant: peccata vero eorum tanquam inimici deleantur atque moriantur. Apertius autem Christi passio in illo populo figurata est, cum jussi sunt ovem occidere, et manducare, et de sanguine ejus postes suos signare: et hoc celebrare omni anno et ovis ad immolandum ductus est . » Cujus passionis et crucis signo in fronte hodie tanquam in Inde per desertum populus ille ductus est per quadraginta annos, accepit etiam legem digito Dei scriptam. Quo nomine significatur Spiritus sanctus, sicut in Evangelio manifestissime declaratur.
Abbreviated transcription (Latin):
uus. uerbum pat̾s equale &e coeternum
patri. ꝑ quod facta sunt omnia. homo ꝓp¬
ter nos factꝰ est: ut totius eccłiȩ tanquam
totius corporis caput ẽẽt. S uelut totus
homo dum nas cit᷑. etiam si manum in na¬
scendo p̃mittat. tam̃ uniu̾so corpori sub
capite coniuncta atq compacta ẽ: quemad¬
modum etiam ñ nulli in ipsis patͥarchis
ad huiꝰ ipsiꝰ rei signum manu p̃missa na¬
te nati sint. tam̃ uniũso corpori cuiꝰ ille
caput ẽ. sub capite coheserunt. Popłs gͦ il¬
le delatꝰ in egyptum. seruiuit regi duris¬
simo Et grauissimis laborib eruditus.
ques iuit libatorem dm̃. Et missus est eis
unus de ipso popło sc̃s dei seruus moy¬
ses: qui in uirtute dei magnis miraculis
trens tẽ impiam gentem egyptiors. edux̃
inde popłm dei ꝑmare rubrum: tibi dis¬
cedens aqua uiam p̃buit tͣns euntib. Egyp¬
tii autem cum eos ꝑsequerent᷑. redeuntib
in se fluctib demersi extineti sunt. Ita quem¬

Expanded text:
lius, Verbum Dei Patris, aequale et coaeternum lius, Verbum Dei Patris, aequale et coaeternum Patri, per quod facta sunt omnia, homo propter nos factus est, ut totius Ecclesiae tanquam totius corporis caput esset. Sed velut totus homo dum nascitur, etiamsi manum in nascendo praemittat, tamen universo corpori sub capite conjuncta atque compacta est; quemadmodum etiam nonnulli in ipsis patriarchis ad hujus ipsius rei signum manu praemissa nate nati sint, tamen universo corpori, cujusque ille caput est, sub capite cohaeserunt. Populus ergo ille delatus in Aegyptum, servivit regi durissimo; et gravissimis laboribus eruditus, quaesivit liberatorem Deum: et missus est eis unus de ipso populo, sanctus Dei servus Moyses, qui in virtute Dei magnis miraculis terrens tunc impiam gentem Aegyptiorum, eduxit inde populum Dei per mare Rubrum; ubi discedens aqua viam praebuit transeuntibus: Aegyptii autem cum eos persequerentur, redeuntibus in se fluctibus demersi exstincti sunt. Ita quem
Abbreviated transcription (Latin):
simulacͥs & demonus. In eoplane populo.
multo euidentiꝰ futura eccłia figurata est.
Erat enim ibi multitudo carnalis. quȩ ꝓpt̃
uis ibilia bona colebat dm̃: erant aut̃ ibi
pauci fut᷑am requiem cogitantes. & cȩlestẽ
patͥam requirentes:quib ꝓphando reuela¬
batur fut᷑a humilitas dei regis & dñi nr̃i
mo. s etiam uita & contugia & filii & fac¬
ta. ꝓpħia fuit huius temporis: qͦ ꝑ fidem
passionis xp̃i. ex gentib congregat᷑ eccłia.
Pillos sc̃os patͥarchas & ꝓpħas.carnali po¬
pulo israel qui postea etiam iudei appella¬
ti sunt. & uis ibilia beneficia ministraban¬
tur quȩ carnalit̾ a dño desiderabant: &
coerticiones penarum corporalium. qͥb
ꝓ tempore trerent᷑: sicut eoꝵs duricie con¬
gruebat. Et in his tam̃ omnib misteria
sp̃italia significabant᷑: quȩ ad xp̃m & ȩc¬
clesiam ꝑtinerent. Cuiꝰ eccliȩ membra
erant etiam illi sancti: quamuis in hac

Expanded text:
simulacris et daemoniis simulacris et daemoniis multo evidentius futura Ecclesia figurata est: erat enim ibi multitudo carnalis, quae propter visibilia beneficia colebat Dominum. Erant autem ibi pauci futuram requiem cogitantes, et coelestem patriam requirentes; quibus prophetando revelabatur futura humilitas Dei regis et Domini nomo, sed etiam vita, et conjugia, et filii, et facta, prophetia fuit hujus temporis, quo per fidem passionis Christi ex gentibus congregatur Ecclesia, per illos sanctos patriarchas et prophetas carnali populo Israel, qui postea Judaei appellati sunt, et visibilia beneficia ministrabantur, quae carnaliter a Domino desiderabant, et coercitationes poenarum corporalium quibus pro tempore terrerentur, sicut eorum duritiei congruebat. Et in his tamen omnibus mysteria spiritalia significabantur, quae ad Christum et Ecclesiam pertinent: cujus Ecclesiae membra erant etiam isti sancti, quamvis in hac
Abbreviated transcription (Latin):
repullulare malicia. ꝑsuꝑbiam. &. libidi¬
nes. & illicitas impietates: Cum homines
deserto creatore suo.non solum ad crea¬
turam qͣm d̃s condidit lapsi sunt. ut ꝓ
deo colerent quod d̃s fecit: S etiam ad opa
manuum hominum & ad fabroꝵ artificia
curuauerunt animas suas: ubi de illis tͦpius
diabol & demonia tͥumpharent: quȩ se in ta¬
libus figmentis adorari uenerariq lȩtantur. ⁊¬
dum errores suos humanis errorib pasc̃t.
Neq tẽ sane defuerunt iusti qui dm̃ pie
quererent. & suꝑbiam diaboli uincerent.
ciues illiꝰ sc̃ȩ ciuitatis qͦs regissui xp̃i uent᷑a
humilitas ꝑ sp̃m reuelata sanauit: ex quib
abraham piꝰ & fidelis dĩ seruus electꝰ est. cui
demonstraret᷑ sacramentum filii dei: ut ꝓpt̾
imitationem fidei om̃s fideles omnium
gentium. filii eiꝰ futuri dicerent᷑. Ex illonatꝰ
est popłs. a quo unus ds uerꝰ coleret᷑ qui fe¬
cit celum & tram: cum eȩt̃e gendes seruirẽt

Expanded text:
repullulare malitia per superbiam et libidirepullulare malitia per superbiam et libidines et illicitas impietates, cum homines deserto Creatore suo, non solum ad creaturam quam Deus condidit lapsi sunt, ut pro Deo colerent quod fecit Deus; sed etiam ad opera manuum hominum et ad fabrorum artificia curvaverunt animas suas, ubi de illis turpius diabolus et daemonia triumpharent; quae se in talibus figmentis adorari venerarique laetantur, dum errores suos humanis erroribus pascunt. 33. Neque tunc sane defuerunt justi qui Deum pie quaererent, et superbiam diaboli vincerent, cives illius sanctae civitatis, quos regishumilitas per spiritum revelata sanavit, ex quibus Abraham pius et fidelis Dei servus electus est, cui demonstraretur sacramentum Filii Dei, ut propter imitationem fidei omnes fideles omnium gentium filii ejus futuri dicerentur. Ex illo natus est populus a quo unus Deus verus coleretur qui fecit coelum et terram: cum caeterae gentes
Abbreviated transcription (Latin):
peꝑcit postea niniue ciuitati agenti pęni¬
tentiam: cum ei ꝑ ꝓpħam futurum int̾¬
tum p̃nunciass et. Hoc aut̃ facit deus
etiam illis qͦs nouit in malicia ꝑseuera¬
turos. dans penttendi spacium: ut nr̃ã
patientiam exerceat & informet exem¬
plo suo: qͦ nouerimꝰ qnͣtum nos oporte¬
at tolerabilit̃ malos sustinere. cum ig¬
noremus quales postea fut᷑i sint: qͣndo
ille parcit & sunt eos uiuere. quem nichil
fut᷑orum latet. Prenunciabat᷑ tam̃ etiam
diluuii sacramento. quod ꝑ lignum iusti
liberati sunt. fut᷑a eccłia: quam rex eius &
ds xp̃s mist̾i̾o suȩ crucis ab huius scłi sub¬
mersione suspendit. Meq enim ds igno¬
rabat. quod etiam ex illis qui fuerant in
archa seruati. nas cituri erant maliqui
faciem terre imquitatib iterum imple¬
rent. S tam̃ & exemplum futͣ iudicĩ
dedit: & seõꝵs lib̾ationem ligni misterio
p̃nunciauit. Nam ce post hec non cessauit

Expanded text:
pepercit postea Ninive civitati agenti poenipepercit postea Ninive civitati agenti poenitentiam, cum ei per prophetam futurum interitum praenuntiasset . Hoc autem facit Deus, etiam illis quos novit in malitia perseveraturos dans poenitendi spatium, ut nostram patientiam exerceat et informet exemplo suo; quo noverimus quantum nos oporteat tolerabiliter malos sustinere, cum ignoremus quales postea futuri sunt, quando ille parcit et sinit eos vivere, quem nihil futurorum latet. Praenuntiabatur tamen etiam diluvii sacramento quo per lignum justi liberati sunt, futura Ecclesia quam rex ejus et Deus Christus mysterio suae crucis ab hujus saeculi submersione suspendit. Neque enim Deus ignorabat quod etiam ex illis qui fuerant in arca servati, nascituri erant mali, qui faciem terrae iniquitatibus iterum implerent: sed tamen et exemplum futuri judicii dedit, et sanctorum liberationem ligni mysterio praenuntiavit. Nam et post haec non cessavit
Abbreviated transcription (Latin):
tes suꝑbiam & temporalem dñationem.
cum uano tẏpho & pompa arrogantiȩ.
om̃sq sp̃s qui talia diligt̃. & głam suam
subiectione hominum querunt: simul
una societate deuincti sunt. Et si sepe ad¬
uersum se ꝓhis reb dimicant :̃pari tamen
pondere cupiditatis in eandem ꝓfundita¬
tem p̃cipitant᷑: & sibi moꝵ meritorumq
similitudine coniungunt᷑. Et rursꝰ omnes¬
homines & om̃s sp̃s humilit̃ dei głam q̃¬
rentes nonsuam. & eum pietate sectantes:
adunam ꝑtinent societatem. Et tam̃ deus
misericordissimus. & suꝑ impios homines
patiens est: ce p̃bet eis penitentie atq cor¬
rectionis locum. Nam & quod om̃s dilu¬
uio deleuit. excepto uno iusto cum suis qͦs
in archa seruari uoluit: nouerat quidem
qͦd non se correct᷑i eẽnt: uerumtam̃ cum ꝑ
centum annos archa fabricata est: p̃dica¬
batur utiq eis ira deiuentura suꝑ eos.
Et si conũterent᷑ ad dm̃: parceret eis sicut

Expanded text:
tes superbiam et temporalem dominationem tes superbiam et temporalem dominationem cum vano typho et pompa arrogantiae, omnesque spiritus qui talia diligunt, et gloriam suam subjectione hominum quaerunt, simul una societate devincti sunt; sed et si saepe adversum se pro his rebus dimicant, pari tamen pondere cupiditatis in eamdem profunditatem praecipitantur, et sibi morum et meritorum similitudine conjunguntur. Et rurshomines et omnes spiritus humiliter Dei gloriam quaerentes non suam, et cum pietate sectantes, ad unam pertinent societatem: et tamen Deus misericordissimus et super impios homines patiens est: et praebet eis poenitentiae atque correctionis locum. Nam et quod omnes diluvio delevit, excepto uno justo cum suis quos in arca servare voluit, noverat quidem quod non se correcturi essent: verumtamen cum per centum annos arca fabricata est, praedicabatur utique eis ira Dei ventura super eos ; et si converterentur ad Deum, parceret eis, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
poneret᷑. Et quicunq diabolo usq in finẽ
cons entirent. cum illo irent in et̃na suppli.¬
cia : quicunq aut̃ humiliarent se deo. &
ꝑ eiꝰ grãm diabotum uincerent: et̃na p̾mia
mererent᷑. Neq: hoc nos mouere debet. qͥa
multi diabolo consentiunt. & pauei deum
Sequunt᷑. Quia & frumentum in compa¬
ratione palcarum.ualde pauciorem ha¬
bet numerum. S sic̃ nouit agricola quid
faciat de ingenti aceruo palee.Sic mehil ẽ
deo multitudo peccators: qui nouit quid
de illis agat: ut administratio regni eius.
ex nulla parte turbet᷑ atq turpet᷑. Nec id̾o
putandꝰ est uicisse diabolus: qͥa secum plu¬
res cum quib a paucis uinceret᷑ attraxit.
Duȩ itaq ciuitates. una miquoꝵ. alt̾a scõꝵ.
abinitio generis humani usq in finem scłi
ꝑducuntur. Nunc ꝑmixte corporib sed uo¬
luntatib separate: in die iudicii uͦ etiam cor¬
pore separande. Om̃s enim homines aman¬

Expanded text:
oponeretur: ut quicunque diabolo usque in finem oponeretur: ut quicunque diabolo usque in finem consentirent, cum illo irent in aeterna supplicia: quicunque autem humiliarent se Deo et per ejus gratiam diabolum vincerent, aeterna praemia t. Neque hoc nos movere debet; quia multi diabolo consentiunt, et pauci Deum sequuntur: quia et frumentum in comparatione palearum valde pauciorem habet numerum. Sed sicut agricola novit quid faciat de ingenti acervo paleae, sic nihil est Deo multitudo peccatorum, qui novit quid de illis agat, ut administratio regni ejus ex nulla parte turbetur atque turpetur. Nec ideo putandus est vicisse diabolus, quia secum plures, cum quibus a paucis vinceretur, attraxit. Duae itaque civitates, una iniquorum, altera sanctorum, ab initio generis humani usque in finem saeculi perducuntur, nunc permixtae corporibus, sed voluntatibus separatae, in die vero judicii etiam corpore separandae. Omnes enim homines aman
Abbreviated transcription (Latin):
głam darent Et cum colendo. ab omni cor¬
seruili necessitate. S ingenua uoluntate
dm̃ colerent: dedit etiam angłis. Et ideo
nec angłs qui cum sp̃itib aliĩs satellitib
suis suꝑbiendo des eruit obȩdientiam dĩ
& diabolus factꝰ est. aliquid nocuit deo. sed
sibi. No uit enim ds ordinare deserentes¬
se animas: & ex earum iusta miseria. inferi¬
ores partes creature suȩ conuenientis simis
& congruentis simis legib admirande dis¬
pensationis ornare. Itaq nec diabolus ali¬
quid deo nocuit. quia uel ipse lapsꝰ est uel
hominem seduxit ad mortem: nec ipse homo
in aliquo minuit ueritatem aut potestatẽ
diabolo. ad id quod ds ꝓhibuerat ꝓpͥa uo¬
luntate consensit. Iustissimis enim dei le¬
gibus om̃s damnati st̃: deo glos o ꝑ eqͥtatem
uindicte. ipsis ignominiosis ꝑ tͣpitudinẽ
peneut & homo a suo ereatore auersus.
uictꝰ diabolo subderetur. & diabolꝰ homini
ad creatorem suum conũso. uincendus ꝓ.¬

Expanded text:
gloriam darent: et eum colendo ab omni corgloriam darent: et eum colendo ab omni corservili necessitate, sed ingenua voluntate Dominum colerent, dedit etiam angelis: et ideo nec angelus qui cum spiritibus aliis satellitibus suis superbiendo deseruit obedientiam Dei, et diabolus factus est, aliquid nocuit Deo, sed sibi. Novit enim Deus ordinare deserense animas, et ex earum justa miseria inferiores partes creaturae suae convenientissimis et congruentissimis legibus admirandae dispensationis ornare. Itaque nec diabolus aliquid Deo nocuit, quia vel ipse lapsus est vel hominem seduxit ad mortem: nec ipse homo in aliquo minuit veritatem aut potestatem,diabolo ad id quod Deus prohibuerat propria voluntate consensit. Justissimis enim Dei legibus omnes damnati sunt Deo glorioso per aequitatem vindictae, ipsi ignominiosi per turpitudinem poenae, ut et homo a suo Creatore aversus victus diabolo subderetur, et diabolus homini ad Creatorem suum converso vincendus pr
Abbreviated transcription (Latin):
bat autem d̃s eos trans gressuros. S tam̃ qͥa
conditor est. & effector omnis boni. magis
eos fecit quando fecit & bestias. ut impleret t̃¬
ram bonis t̾renis: & utiq melior ẽ homo etiã
peccator quam bestia: & p̃ceptum quod non
erant seruat᷑i magis dedit: ut ẽẽnt inexeusa¬
biles cum in eos uindicare cȩpiss et. Quic¬
quid enim homo fecerit:laudabilem in
suis factis inuenit dm̃. Si recte egerit: lau¬
dabilem inuenit ꝑ iusticiam p̃mioꝵ. Si
peccauerit: laudabilem inuenit ꝑ iusticiam
supplicioꝵ. Si peccata confessꝰ ad recte ui¬
uendum redierit: laudabilem inuenit per
miscdiam indulgentiarum. Cur gͦ non fa¬
ceret ds hominem. qmuis eum peccat᷑um
p̃nosceret: cum & stantem coronaret. & ea¬
dentem ordinaret. & surgentem adiuua¬
iusticia clementia. Maxime quia & illud
p̃sciebat. de ꝓpagine mortalitatis eiꝰ fut᷑os
sc̃os: qui non sibi quererent. S creatori suo

Expanded text:
bat autem Deus eos transgressuros: sed tamen quia bat autem Deus eos transgressuros: sed tamen quia conditor est et effector omnis boni, magis eos fecit, quando fecit et bestias, ut impleret terram bonis terrenis. Et utique melior est homo etiam peccator, quam bestia. Et praeceptum quod non erant servaturi, magis dedit, ut essent inexcusabiles, cum in eos vindicare coepisset. Quidquid enim hosuis factis deum inuenit. Si bene egerit, laudabilem inuenit per iustitiam premiorum; si peccauerit, laudabilem inuenit per iustitiam suppliciorum; si peccata confessus fuerit, laumisericordiam indulgentiarum. Cur ergo non faceret Deus hominem quamvis eum peccaturum praenosceret: cum et stantem coronaret, et cadentem ordinaret, et surgentem adjuvajustitia, clementia, maxime quia et illud praesciebat de propagine mortalitatis ejus futuros sanctos, qui non sibi quaererent, sed Creatori suo
Abbreviated transcription (Latin):
autem & mari. arbores & fruetices & ani¬
malia sue cuiꝰq nat᷑ȩ. & omnia corpora
que non uident᷑. sicuti sunt sp̃s. quib
corpora uegetant᷑. & uiuificant᷑ fecit &
hominem ad imaginem suam: ut quem¬
admodum ipse ꝑomnipotentiam suam
p̃est uniu̾sȩ creat᷑e. sic homo ꝑ intelligen.
tiam qua etiam creatorem suum & colit.
lem concupiscentiam. quandoquidem
nec corruptibilia corpora tc̃ habebant
antequam eos mortalitas inuadet pena
peccati: s ut hab̃et uir głam de femina. cũ
ei p̃iret ad dm̃. seq illi p̃beret imitandũ
insẽitate atq pietate ⁊ sicut ipse ẽẽt gła dei
cum eiꝰ sapientiam sequeret᷑. Itaq constitu¬
it eos in quodam loco ꝑpetuȩ beatitudinis:
quem appellat scͥpt᷑a paradysum. Precep¬
tumq illis dedit: quod si non trans greden¬
tur in illa semꝑ immortalitatis beatitudi¬
ne ꝑmanerent. Si aut̃ trans grederentur:
supplicia mortalitatis expenderent. Prescie¬

Expanded text:
autem et mari, arbores et frutices, et aniautem et mari, arbores et frutices, et animalia, suae cujusque naturae, et omnia corpora quae non videntur, sicuti sunt spiritus quibus corpora vegetantur et vivificantur: fecit et hominem ad imaginem suam; ut quemadmodum ipse per omnipotentiam suam praeest universae creaturae, sic homo per intelligentiam suam, qua etiam Creatorem suum cognoscitlem concupiscentiam, quandoquidem nec corruptibilia corpora tunc habebant, antequam eos mortalitas invaderet poena peccati; sed ut haberet et vir gloriam de femina, cum ei praeiret ad Deum, seque illi praeberet imitandum in sanctitate atque pietate; sicut ipse esset gloria Dei, cum ejus sapientiam sequeretur. 30. Itaque constituit eos in quodam loco perpetuae beatitudinis, quem appellat Scriptura paradisum; praeceptumque illis dedit, quod si non transgrederentur, in illa semper immortalitatis beatitudine permanerent: si autem transgrederentur, supplicia mortalitatis expenderent. Praescie
Abbreviated transcription (Latin):
diumitate: & rectpit eam in eiꝰ humanita¬
te. Ideoq oportuno tempore quo ipse scie¬
bat oportere fieri. homo factꝰ & de femina
natꝰ est. A carne quippe contaminari ñ
pot̾at. ipse carnem poti mundaturus. Ip¬
sum antiqui sanctiuenturum in reuela¬
tione sp̃s cognouerunt: & ꝓpħauerunt.
Et sic salui facti sunt credendo quia ueni¬
ret. sicut nos salui efficim᷑ credendo qui a
uenit. St diligeremus dm̃. qui sic nos di¬
lexit ut unicum filium suum mitteret.
qui humilitate nr̃ȩ mortalitatiꝰ indutꝰ. ⁊ apec¬
catorib ⁊ ꝓpeccatoribꝰ moreret᷑. lã enĩ olim ab
ineuntib scłis. mistii huius altitudo. p̃fi¬
gurari p̃nunciariq non cessat. Qm̃ ds¬
om̃ps & bonus & iustꝰ & misericors qui
fecit bona omnia.Siue magna siue par¬
ua. siue summa siue infima. siue quȩ ui¬
dentur sicuti sunt cȩlum & t̾ra & mare.
&e in cȩlo sol & luna & cȩt̾a sydera. in terra

Expanded text:
divinitate, et recipit eam in ejus humanitadivinitate, et recipit eam in ejus humanitate: ideoque opportuno tempore, quo ipse sciebat oportere fieri, homo factus et de femina natus est. A carne quippe contaminari non poterat, ipse carnem potius mundaturus. Ipsum antiqui sancti venturum in revelatione Spiritus cognoverunt, et prophetaverunt; et sic salvi facti sunt credendo quia veniet, sicut nos salvi efficimur credendo quia venit: ut diligeremus Deum, qui sic nos dilexit, ut unicum Filium suum mitteret, qui humilitate nostrae mortalitatis indutus, et a peccatoribus et pro peccatoribus moreretur. Jam enim olim ab ineuntibus saeculis mysterii hujus altitudo praefigurari praenuntiarique non cessat. otens, et bonus et justus, et misericors, qui fecit omnia bona sive magna sive parva, sive summa sive infima, suae quae videntur, sicuti sunt coelum, et terra, et mare, et in coelo sol et luna, et caetera sidera, in terra
Abbreviated transcription (Latin):
mundi ex qͦ fec̃ ds celum ⁊ t̾ram. & omnia q̃
in eis st̃. sex dieb oꝑat᷑ est: & septimo die
requieuit. Poterat enim om̃ps. & uno mo¬
mento temporis omnia facere. Non autem
laborauerat ut requiesceret. qnͣdo dixit
& facta st̃. mandauit & creata sunt: S ut
Significaret. quia post s ex etates mund
huius. septima etate tanquam septimo die
requieturꝰ est in sc̃is suis. Quia ipsi m il¬
lo requies cẽt post omnia bona oꝑa in qͥb
ei seruierunt. quȩ ipse in illis oꝑat᷑: qͥ uo¬
cat &e p̃cipit. & delicta p̃t̾ita dimittit. &
iustificat eum qui pꝰ erat impius. Sicut
autem cum illi ex dono eiꝰ bene oꝑant᷑. rec¬
te dicit̾ ipse opari. sicuit cum illi reqͥesẽt
rec̾te dicitur ipse requiescere. Nam quod
ad ipsum attinet. paus ationem ñ querit:
quia laborem ñ sentit. fecit autem omnia
requiescunt angłi & om̃s cȩlestes mundis.¬
simi sp̃s. in scõsilentio. Homo aut̃ peccato
lapsꝰ. ꝑdidit requiem quam habebat in eiꝰ

Expanded text:
ex quo fecit Deus coelum et terram et omnia quae in eis sunt, sex diebus operatus est, et septimo die requievit . Poterat enim omnipotens et uno momento temporis omnia facere. Non autem laboraverat, ut requiesceret, quando, Dixit, et facta sunt; mandavit, et creata sunt : sed ut significaret, quia post sex aetates mundi hujus, septima aetate tanquam septimo die requieturus est in sanctis suis; quia ipsi in illo requiescent post omnia bona opera, in quibus ei servierunt, quae ipse in illis operatur, qui vocat, et praecipit, et delicta praeterita dimittit, et justificat eum qui prius erat impius. Sicut autem cum illi ex dono ejus bene operantur, recte dicitur ipse operari; sic cum in illo recte dicitur ipse requiescere. Nam quod ad ipsum attinet, pausationem non quaerit, quia laborem non sentit. Fecit autem omnia requiescunt Angeli et omnes coelestes mundissimi spiritus in sancto silentio. Homo autem peccato lapsus perdidit requiem quam habebat in ejus
Abbreviated transcription (Latin):
miia iudeos. Nerant iamuli tempora¬
lia beneficia t̾renumq regnum desidan¬
tes a deo: nec ꝓmissum regem xp̃m carna¬
liter expectantes. ẜ imin ortalit᷑ intelligen¬
tes & diligentes eum. qͥ pro ipsis ab ipsis
tanta mortalit̾ ꝑtuut: & eis usq ad sui
litatem a se sꝑandam & desiderandam.
exemplo sue resurrectionis ostendit. Itaq
iam uet̃is hominis t̾rena desidia mortifi¬
cantes. & sp̃italis uite nouitate flagran
suarum ante pedes apłoꝵ ponebant: ut
ipsi distribuerent unicuiq sicur cuiq
opus erat. Uitientes ꝙ in xp̃iana dilectio¬
ne concordit. non dicebant auqͥd suum.
s erant illis omnia communia. & anima¬
& cor unum in dm̃. Deinde etiam ipsi ã¬

Expanded text:
millia Judaeorum. Non erant jam illi temporamillia Judaeorum. Non erant jam illi temporalia beneficia terrenumque regnum desiderantes a Deo, nec promissum regem Christum carnaliter exspectantes, sed immortaliter intelligentes et diligentes eum qui pro ipsis ab ipsis tanta mortaliter pertulit: et eis usque ad sui  et immortalitatem a se sperandam et desiderandam exemplo suae resurrectionis ostendit. Itaque jam veteris hominis terrena desideria mortificantes, et spiritalis vitae novitate flagrantia rerum suarum ante pedes apostolorum ponebant, ut ipsi distribuerent unicuique sicut cuique opus erat, viventesque in Christiana dilectione concorditer, non dicebant aliquid suum, sed erant illis omnia communia, et cor unum in D
Abbreviated transcription (Latin):
ipse sp̃s sc̃s discipulis missꝰ est. non iam
lapideis tabulis corda dura significans:
s cum ẽẽnt unum in locum cong̃gati
in ipsa irłm. factus ẽ subito de cȩlosonus
quasi ferretur flatus uehemens. & uis e
sunt illis lingue diuise quasi ignis: ce
ceꝑunt linguis loqͥ. ita ut om̃s qui acl
illos uenerant suam linguam quisq cog.¬
nosceret. Ad illam enim eiuitatem ex om̃i
t̾ra conueniebant iudei quac̃q dispersi
erant. & diu̾sas linguas gentium diũsaꝵ
didicerant᷑. Deinde cum tota froucia xp̃m
p̃dicantes. in eiꝰ nomine multa signa fa¬
ciebant. ita ut quendam mortuum tns¬
eunte petro umbra eiꝰ tetigerit. & resurrex¬
erit. S dumtdent iudei tanta signa fieri
in eiꝰ nomine. quem partim ꝑ inuidiam.
partun ꝑ errorem crucifrcerant: alũ irri¬
in eiꝰ nomine quem uelut a se opp̃ssum
&e uictum riserant. tanta miracula fierẽt.
pęnitendo conũsi. crediderunt in eum

Expanded text:
ipse Spiritus sanctus discipulis missus est: non jam ipse Spiritus sanctus discipulis missus est: non jam lapideis tabulis corda dura significans; sed cum essent unum in locum congregati in ipsa Jerusalem, factus est subito de coelo sonus, quasi ferretur flatus vehemens, et visae sunt illis linguae divisae quasi ignis, et coeperunt linguis loquiillos venerant suam linguam quisque cognosceret . » Ad illam enim civitatem ex omnibus terris conveniebant Judaei quacunque dispersi erant, et diversas linguas gentium diversarum didicerant. Deinde cum tota fiducia Christum praedicantes in ejus nomine multa signa faciebant, ita ut quemdam mortuum transeunte Petro umbra ejus tetigerit et resurrexerit. Sed cum viderent Judaei tanta signa fieri in ejus nomine, partim per invidiam, partim per errorem crucifixerunt: alii irriin ejus nomine quem veluti a se oppressum et vinctum riserant, tanta miracula fierent, poenitendo conversi crediderunt in eum
Abbreviated transcription (Latin):
contemnere. quasi nus quam futurus.
Inde confirmatis discipłis. conũsatus
serat enim. Per quem diffusa caritas in
cordib eors. non solum sine onere. s etiam
cum iocunditate legem possent implere.
Que data ẽ iudeis in decem p̃ceptis: qͦd
appellant decalogum. Quȩ rursus ad
duo rediguntur. ut diligamus deum ex
toto corde ex tota anima. ex tota mente:
& diligamus ꝓximum sicut nos ipsos.
slaminhis duob p̃ceptis totam legem pro¬
phetas ꝙ pendere. ipse dñs & dixit in euan¬
gelio: & suomanifestauit exemplo. lam
& popłs isrł. ex quo die pͥmum pascha in
imagine celebrarunt. ouem occidentes c
manducantes. cuiꝰ sangume postes corum
ad salutis tutelam signati sunt: ex ipsogͦ
die quinquagesimꝰ dies impletꝰ est: te legẽ¬
acceperunt scriptam digito di. quo nomine
iam diximus significari sp̃m sc̃m. Sicut
post dñi passionem & resurrectionem qͦd
est uerum pascha. quinquages imo die

Expanded text:
contemnere, quasi nunquam moriturus. contemnere, quasi nunquam moriturus. Inde confirmatis discipulis conversatus rat enim, per quem diffusa charitate in cordibus eorum, non solum sine onere, sed etiam cum jucunditate legem possent implere. Quae data est Judaeis in decem praeceptis, quod appellant decalogum. Quae rursus ad duo rediguntur, ut diligamus Deum ex toto corde, ex tota anima, ex tota mente; et diligamus proximum sicut nos ipsos. Nam in his duobus praeceptis totam Legem Prophetasque pendere, ipse Dominus et dixit in Evangelio , et suo manifestavit exemplo. Nam et populus Israel ex die quo primum pascha in imagine celebrarunt, ovem occidentes et manducantes, cujus sanguine postes eorum ad salutis tutelam signati sunt ; ex ipso ergo die quinquagesimus dies impletus est, et legeacceperunt scriptam digito Dei , quo nomine jam diximus significari Spiritum sanctum : sicut post Domini passionem et resurrectionem, quod est verum pascha, quinquagesimo die
Abbreviated transcription (Latin):
sublimitate głari. Pauꝑ etiam factꝰ est. cuiꝰ
sunt omnia. & ꝑ quem ereata suut omnia:
ne quis quam cum in eumcredet de t̃renis
diuitus audet extolli. Noluit rex ab hoĩb
fieri: quia humilitatis ostendebat uiam
miseris. qͦs ab eo suꝑbia separauerat. qͣmuis
sempit̃num eiꝰ regnum. uniũsa creatura
testetur. Esuriuit. qui omnes pascit. siti¬
uit ꝓ quem ereat᷑ omnis potꝰ⁊ & qui sp̃italit̃
panis est esurientium: fonsq sitientium.
Ab itinere t̾restri fatigat᷑ est. qui se ipsum
nobis uiam fecit in cȩlum uelut obinu¬
tuit & obsurduit coram conuitiantib
ꝑ quem mutꝰ locutus ẽ. & surdus audi¬
uit. Uinc̃tus est. qui de infirmitatum iuin¬
culis soluit. flagellatꝰ est. qui omnium
fiagella doloꝵ dde hominum corporibus
expulit. Crucifixus est. qui cruciatꝰ nr̃os
fimuit. Mortuus ẽ. qui mortuos sus eita¬
uit. S & resurrexit. nunquam moriturꝰ.
ne ab illo quis quam sic disceret mortem

Expanded text:
sublimitate gloriari. Pauper etiam factus est, cujus sublimitate gloriari. Pauper etiam factus est, cujus sunt omnia, et per quem creata sunt omnia; ne quisquam cum in eum crederet, de terrenis divitiis auderet extolli. Noluit rex ab hominibus fieri; quia humilitatis ostendebat viam miseris, quos ab eo superbia separaverat: quamvis sempiternum ejus regnum universa creatura testetur. Esurivit, qui omnes pascit; sitivit, per quem creatur omnis potus, et qui spiritualiter panis est esurientium fonsque sitientium: ab itinere terrestri fatigatus est, qui se ipsum nobis viam fecit in coelum: velut obmutuit et obsurduit coram conviciantibus, per quem mutus locutus est et surdus audivit: vinctus est, qui de infirmitatum vinculis solvit: flagellatus est, qui omnium dolorum flagella de hominum corporibus expulit: crucififinivit. Mortuus est, qui mortuos suscitavit. Sed et resurrexit nunquam moriturus, ne ab illo quisquam sic disceret mortem
Abbreviated transcription (Latin):
ctus. non solum cum eis uiuiere. s etiam ꝓ
eis & ab eis posset occidi: Itaq nouum testa¬
mentum hereditatis sempit̃nę manifestans.
in qͦ renouatꝰ homo ꝑ grãm dei ageret nouã
uitam hoc est uitam sp̃italem: ut uetꝰ osten¬
deret pͥmum. in quo carnalis popłs agens
tibus scĩs. carnalit̾ uiuens carnalia p̃mia de¬
Siderabat a dño deo. & infigura sp̃italium bo¬
norum accipiebat ⁊omnia bona t̃rena con¬
in illis quereret᷑ felicitas. neq in istis infeli¬
citas timeret᷑. Natꝰ enim de matre. quȩ qͣm¬
uis a uiro intacta concepit. semꝑq intac¬
ta ꝑmanserit uirgo concipiens. uirgo pa¬
riens. uirgo moriens: tam̃ fabro despon¬
sata erat: omnem typhum carnaus nobi¬
litatis extixit. Natꝰ etiam in ciuitate beth¬
leem. quȩ uit̃ omnes iudee ciuitates ita erat
exigua. ut hodieq uilla appellet᷑: noluit
quenquam de cuius quam t̾rene eiuitatis

Expanded text:
ctus non solum cum eis vivere, sed etiam pro ctus non solum cum eis vivere, sed etiam pro eis et ab eis posset occidi? Itaque novum testamentum haereditatis sempiternae manifestabat, in quo renovatus homo per gratiam Dei ageret novam vitam, hoc est, spiritalem vitam, ut vetus ostenderet primum in quo carnalis populus agens tibus sanctis, carnaliter vivens carnalia praemia desiderabat a Domino Deo, et in figura spiritalium bonorum accipiebat. Omnia ergo bona terrena conin illis quaereretur felicitas, neque in istis infelicitas timeretur. Natus enim de matre est, quae quamvis a viro intacta conceperit semperque intacta permanserit, virgo concipiens, virgo pariens, virgo moriens, tamen fabro desponsata erat, omnem typhum carnalis nobilitatis exstinxit; natus etiam in civitate Bethleem, quae inter omnes Judeae civitates ita erat exigua ut hodieque villa appelletur, noluit quidquam de cujusquam terrenae civitatis
Abbreviated transcription (Latin):
usq ad dauid regem. Quarta a dauid
usq ad illam captiuitatem: qua popłs
dei in babyloniam tͣnsmigrauit. Quinta
ab illa trans migratione usq ad aduen
etas agit᷑: ut iam sp̃italis gr̃a qͣ paucis tune
patͥarehis & ꝓpħis nota erat. manifestaretur
omnib gentib. ne qͥs quam dm̃ nisi gratis
coleret. non uisibilia p̃mia seruitutis suę.
& p̃sentis uite felicitatem. s solam uitam
et̃nam in qua ipso deofrueret᷑. ab illo desi¬
derans. ut hac sexta etate mens humana re¬
nouetur ad imaginem dessic̃ sexta die homo
factus est adimaginem dei. Tunc enim & lex
implet᷑. Dum ñ cupiditate rerum tempora¬
lium. s caritate illius qͥ p̃cepit. fiunt queẽꝙ
p̃cepit. Qͥs autem non reclamare affectet.
iustissimum & misericordiss imum dm̃.
qui sic pͥor amauit imustissimos & suꝑbis¬
simos homines. ut ꝓpt̃ eos mitteret unicũ
filium ꝑ quem fecit omnia: qͥ non sui mu¬
tatione s hominis assumptione homo fa¬

Expanded text:
usque ad David regem: quarta a David usque ad David regem: quarta a David usque ad illam captivitatem qua populus Dei in Babyloniam transmigraverat: quinta ab illa transmigratione usque ad advenetas agitur, ut etiam spiritalis gratia, quae paucis tunc patriarchis et prophetis nota erat, manifestaretur omnibus gentibus, ne quisquam Dominum nisi gratis coleret, non visibilia praemia servitutis suae et praesentis vitae felicitatem, sed solam vitam aeternam, in qua ipso Deo frueretur, ab illo desiderans; ut hac sexta aetate mens humana renovetur ad imaginem Dei, sicut sexta die homo factus est ad imaginem Dei. Tunc enim et lex impletur, dum non cupiditate rerum temporalium, sed charitate illius qui praecepit, fiunt quaecunque praecepit. Quis autem non redamare affectet justissimum et misericordissimum Dominum, qui prior sic amavit justissimos et superbissimos homines, ut propter eos mitteret unicum Filium, per quem fecit omnia: qui non sui mutatione, sed hominis assumptione homo fa
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓph̾atus est: non solum ab ipso dauid in
ubro ꝑsalmoꝵ:s etiam a cȩt̃is & magnis
& sc̃is ꝓphis.us q ad tempus captiuitatis
inbabyloniam. Et in ipsa captiuitate fue
templum transactis. bex. annis restitutũ
est.tantas p̃ssuras & calamitates a regib
gentium iudei ꝑpessi st̃. ut intelligerent
nondum uenisse libatorem. Quem ñ
sp̃italit̃ ubaturum intelligebant.s ꝓli
beratione carnal desiderabant. Pactis gͦ
quinq etatib scłi. quarum pͥma est ab
inicio generis humani. id est ab adam qͥ
pͥmus homo faetꝰ est usq ad noe. qui fecit
archam indiluuio. Inde sea est usq ad
abraham. qui pat̾ electos ẽ omnium qͥdẽ
gentium que fidem ipsius imitarentur.
it: ex quo popło. saluator xp̃s scdm carnem
ueniret. Isti enim articłi duarum etatũ
eminent in uet̾ib lib̾s. Reliquarum aui¬
tem t̾um. etiã in eim̃. głio ddeclarantur.
cum earnalis origo domim iħu xpisti
commemorat᷑. Nam t̾̃cia ẽ ab abraham

Expanded text:
tus, non solum ab ipso David in libro Psalmorum, sed etiam a caeteris et magnis et sanctis prophetis usque ad tempus captivitatis in Babyloniam; et in ipsa captivitate fuertemplum transactis septuaginta annis restitutum est; tantas pressuras et calamitates a regibus gentium Judaei perpessi sunt, ut intelligerent nondum venisse liberatorem, quem non spiritaliter liberaturum intelligebant, sed pro liberatione carnali desiderabant. Peractis ergo quinque aetatibus saeculi, quarum prima est ab initio generis humani, id est, ab Adam qui primus homo factus est, usque ad Noe, qui fecit arcam in diluvio. Inde secunda est usque ad Abraham, qui pater electus est omnium quidem gentium, quae fidem ipsius imitarentur, it, ex quo populo Salvator Christus secundum carnem veniret. Isti enim articuli duarum aetatum eminent in veteribus libris. Reliquarum autem trium etiam Evangelio declarantur, cum carnalis origo Domini Jesu Christi commemoratur. Nam tertia est ab Abraham
Abbreviated transcription (Latin):
bonos unitare:malos tolera:om̃s ama:
qm̃ nes cis quid eras futurus sit: qͥ hodie
malus est. Nec eortim ames iniusticiam.
s ipsos ideo ama ut app̃hendant iusticiã⁊
quia non solum dilectio dei nobis p̃cepta ẽ:
S etiam dilectio ꝓximi. In quib duob pre¬
ceptis tota lex pendet & ꝓpħe: quam non
ds est: in quo omnis spes ponenda est.In
homine non ẽ ponenda: qualiscunq il¬
le fuerit. Aliud est enim ille a qͦ iustificam᷑:
aliud illi cum quib iustificam᷑. ¶N aut̃
solum ꝑcupiditates diabolus temptat: s
etiam ꝑ t̾rores insultationum &e dolorum.
& ipzius mortis. Quicquid aut̃ homo pas
& ꝑmanens tolerauerit: maior ei merces
dabit᷑. Quia si cesserit diabolo:cum illo
damnabit᷑. S oꝑa mis cdie cumpia hu¬
militate impetrant a dño. ut ñ ꝑmittat
seruos suos temptari plus quam posst̃¬

Expanded text:
bonos imitare, malos tolera, omnes ama; bonos imitare, malos tolera, omnes ama; quoniam nescis quid cras futurus sit qui hodie malus est. Nec eorum ames injustitiam; sed ipsos ideo ama, ut apprehendant justitiam: quia non solum dilectio Dei nobis praecepta est, sed etiam dilectio proximi, in quibus duobus praeceptis tota Lex pendet et Prophetae . Quam non Deus est: in quo Deo spes omnis ponenda est. In homine non est ponenda, qualiscumque ille fuerit. Aliud est enim ille a quo justificamur, aliud illi cum quibus justificamur. Non autem solum per cupiditates diabolus tentat, sed etiam per terrores insultationum et dolorum et ipsius mortis. Quidquid autem homo passaeternae, et permanens toleraverit, major ei merces dabitur: quod si cesserit diabolo, cum illo damnabitur. Sed opera misericordiae cum pia humilitate impetrant a Domino, ut non permittat servos suos tentari plus quam poss