comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lignum fructuosum: s ait. germinet derra her¬
bam feni semmans semen:ut semen ex herba
non herbam insinuaret exsemine. & sie est
factum: Et ꝓdurit terra: id÷ prius sic ẽ fac¬
tum in cognitione. illius diei: & ꝓdurit terra
iam. ut hoc fieret etiam in ipsa creatura quȩ
condita ẽ. Quomͦ ergo antequam essent suꝑ
teram. & antequam exorirentui: quasi aliud
eis fuerit fieri cum cęlo & terra quando fac¬
tus ẽ. dies ille inusitatus atq incognitus no¬
bis quem primum ds̃ fec̃. aliud autem exor¬
ri iam suꝑ terram qͦd non fit nisi ꝑ hos dies
quos cirtuitus solis fac̃. ꝑ temporum moras
suo cuiq generi accommodatas: Qͦd si ita ẽ.
diesq ille societas atq unitas suꝑ cęlestium
angeloꝵ atq uirtutum ẽ: ꝓculdubio longe
aliter nota ẽ. angłis creatura dĩ. aliter nobis:
excepto qͦd eam in uerbo dĩ nouerunt. ꝑ qͦd
fact̾a sunt omĩa: etiam in se ipsa dico aliter

Expanded text:
lignum fructuosum, sed ait: germinet terra herlignum fructuosum, sed ait: germinet terra herbam feni seminans semen, ut semen ex herba, non herbam insinuaret ex semine. et sic est factum. et produxit terra, id est: prius sic est factum in cognitione illius dietura, quae condita est. Quomodo ergo, antequam essent super terram et antequam exorerentur? quasi eis aliud fuerit fieri cum caelo et terra, quando factus est dies ille inusitatus atque incognitus nobis, quem primum deus fecit, aliud autem exoriri iam super terram, quod non fit nisi per hos dies, quos circuitus solis facit per temporum moras suo cuique generi adcommodatas? quod si ita est diesque ille societas atque unitas supercaelestium angelorum atque uirtutum est, procul dubio longe aliter nota est angelis creatura dei, aliter nobis; excepto, quod eam in uerbo dei nouerunt, per quod facta sunt omnia, etiam in se ipsa dico longe aliter
Abbreviated transcription (Latin):
sed infra terram: & ideo anteqͣm exorta sunt
facta sunt. quia tunc exorta sunt cum semi¬
na germinarunt. & accessu mcrementorum
in auras eruperunt: qͦd ꝑ moras temporum
nunc fieri uidemꝰ. suo cuiq generi distribu¬
tas. Num gͦ semina tunc fact̾a sunt cũ factꝰ ẽ
dies. & in ipsis erat omne uiride agri & om̃e
fenum. nondum ea sp̃e qua sunt suꝑ terram
iam exorta: sed ea in qua sunt in rationib
seminum: Semina ergo primũ terra pro¬
durit: sed non ita scriptura loquebat᷑. cũ di¬
ceret. & ꝓduxit terra herbam pabuli. uł her¬
bam feni seminans semen scđm genus. & se¬
cundum similitudinem: & lignum fructuo¬
sum faciens fructum: cuius semen suũ in se
scdm genus suꝑ derrã. His enĩ uerbis magis
apparet semina ẽẽ orta exherbis & lignisñ
autem illa ex seminib s ex terra: p̃sertum qͥa
& ipsa uerba di sic se habent. Non enim ait.
germinent semina in derra. herbam fȩni &

Expanded text:
sed infra terram, et ideo, antequam exorta sunt, sed infra terram, et ideo, antequam exorta sunt, facta sunt, quia tunc exorta sunt, cum semina germinarunt et accessu incrementorum in auras eruperunt, quod per moras temporum nunc fieri uidemus suo cuique generi distributas? num ergo semina tunc facta sunt, cum factus est dies, et in ipsis erat omne uiride agri et omne fenum nondum ea specie, qua sunt super terram iam exorta, sed ea ui, qua sunt in rationibus seminum? semina ergo primum terra produxit? sed non ita scriptura loquebatur, cum diceret: et produxit terra herbam pabuli, uel herbam feni, seminans semen secundam genus et secundum similitudinem, et lignum fructuosum faciens fructum, cuius semen suum in\' se secundum genus super terram. his enim uerbis magis adparet semina esse orta ex herbis et lignis, non autem illa ex seminibus, sed ex terra, praesertim quia et ipsa uerba dei sic se habent. non enim ait: germinent semina in terra herbam feni et
Abbreviated transcription (Latin):
Aꝑte autem scriptura dic̃. Cum factus ẽ dies
fecit ds̃ cȩlum & terram & omne uiride agri
antequam esset suꝑ terram: & omne fenum
antequam exoriretur. Si gͦ cum factus ẽ. die ͤ.
non utiq antequam fieret dies. Ac ꝑ hoc
non in uerbo qͦd patri coeternum ẽ. anteqͣm
dies. antequam omnino aliquid fieret: sed
cum fac̾tus ẽ. dies. Nam illa quȩ in uerbo dĩ
ante omnem creaturam sunt: non utiq fac
ta sunt. Hȩc autem fac̾ta sunt cum factus ẽ.
dies: sicut scripturȩ uerba declarant. Stam̃
antequam essent suꝑ terrã. & anteqͣm exori¬
rentur: qͦd de iuridib & feno agri dictum
ẽ: ubi ergo: an ipsa terra causaliter & ratio¬
nabiliter:sic̃ in seminib iam sunt omnia an¬
tequam euoluant atq quodammꝰ explicent
incrementa & sp̃ẽs suas ꝑ numeros temporũ:
S ista semina quȩ uidemus. iam suꝑ derrams̃:
iam exorta sunt. An non erant suꝑ terram.

Expanded text:
aperte autem scriptura dicit: cum factus est dies, aperte autem scriptura dicit: cum factus est dies, fecitantequam esset super terram, et omne fenum antequam exoriretur. Si ergo cum factus est dies, non utique antequam fieret dies: ac per hoc non in Verbo, quod Patri coaeternum est antequam dies, antequam omnino aliquid fieret; sed cum factus est dies. Nam illa quae in Verbo Dei ante omnem crta sunt; haec autem facta sunt, cum factus est dies, sicut scripturae uerba declarant, sed tamen antequam essent super terram et antequam exorerentur: quod de uiridibus et feno agri dictum est. Ubi ergo? an in ipsa terra causaliter et rationabiliter, sicut in seminibus iam sunt omnia, antequam euoluant quodammodo atque explicent incrementa et species suas per numeros temporum? sed ista semina, quae uidemus, iam super terram sunt, iam exorta sunt. an non erant super terram,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfunditate attentos terreat. ueritate magnoᷤ
pascat: affabilitate paruulos nutriat. Quid
sibi gͦ uult etiam qͦd sequitur: Nã ita sermo
contexitur: cum factus ẽ dies. fec̃ õs cȩlũ &
terrã. & om̃e uiride agri antequã essent suꝑ
terram: & om̃e fenum agri antequam exor
tum ẽ. Quid ẽ hoc : Nonne querendũ ẽ. ubi
ca fecerit antequam essent suꝑ terram:& an¬
tequam exorta sunt: Quis enĩ non ꝓcluius
crederet tunc ea dm fecisse cum exorta sunt. non
antequã exorta sunt. nͥ ammoneretur hoc diui¬
no eloquio ista dm̃ ante fecisse quã exorirent᷑
ut si ubi facta sint inueniri non possit.credat
tamen ante fact̾a quam exorta. Quisqͥs huic
scripturȩ pie credit impiȩ quippe non credit:
Quid ergo dicemꝰ: n qͦd nonnulli putauert̃
in ipso uerbo dĩ facta omnia anteqͣm exoriren¬
tur interra: S si hoc mͦ facta sunt: ñ cum
factus ẽ. dies: s antequã fieret dies facta st̃.

Expanded text:
profunditate adtentos terreat, ueritate magnos profunditate adtentos terreat, ueritate magnos pascat, affabilitate paruulos nutriat. Quid sibi ergo uult etiam quod sequitur? nam ita sermo contexitur: cum factus est dies, fecit deus caelum et terram et omne uiride agri, antequam esset super terram, et omne fene quaerendum est, ubi ea fecerit, antequam essent super terram et antequam exorta sunt? quis enim non procliuius crederet tunc ea deum fecisse, cum exorta sunt, non antequam exorta sunt, nisi admoneretur hoc diuino eloquio ista deum ante fecisse, quam exorerentur, ut, si ubi facta sint inuenire non possit, credat tamen ante facta quam exorta quisquis huic scripturae pie credit; inpie quippe non credit. Quid ergo dicemus? an, quod nonnulli putauerunt, in ipso uerbo dei facta omnia. antequam exorerentur in terra? sed, si . hoc modo facta sunt, non cum factus est dies, sed antequam fieret dies, facta sunt;
Abbreviated transcription (Latin):
mirum ꝓpt̃ qͦd supra dixi: ut si fortassis ex hac
nr̃a consuetudine intelligeretur dies. corrige¬
retur lector: cum recoleret uiride agri ante
istum solarem diem deum dixisse ut derra
ꝓduceret. Ita iam non exalio sc̃ȩ scripturȩ libͦ
ꝓfertur destimontum. qͦd omnia simul ds̃ ere¬
auerit: s uicina destificatio paginȩ conseqñtiᷤ
ex hac re nos admonet dicens.cum fãctus ẽ
dies. fec̃ ds̃ celum & terram & omne uiride agͥ
ut istum diem & septies intelligas repetitum
ut fierent septem dies: & eum audis cẽ facta
omnia cum factus ẽ dies. illam senariam re¬
petitionem sine inderuallis morarum spacio¬
rumq temporalium fact̾am si possis appre¬
hendas: si autem nondum possis. hec relinqͣs
conspicienda ualentib: tu autem cum serip¬
tura non deserente infirmitatẽ tuã. & materno
incessu tecum tardius ambulante ꝓficias: q̃
sic loquitur ut altitudine suꝑbos irrideat.

Expanded text:
mirum propter quod supra dixi, ut. si fortassis ex hac mirum propter quod supra dixi, ut. si fortassis ex hac nostra consuetudine intellegeretur dies, corrigeretur lector, cum recoleret uiride agri ante istum solarem diem deum dixisse, ut terra produceret. ita iam non ex alio sanctae scripturae libro profertur testimonium, quod omnia simul deus creauerit, sed uicina testificatio paginae consequentis ex hac re nos admonet dicens: cum factus est dies, fecit deus caelum et terram et omne uiride agri, ut istum diem et septies intellegas repetitum, ut fierent septem dies et, cum audis tunc facta omnia, cum factus est dies, illam senariam uel septenariam repetitionem sine interuallis morarum spatiorumque temporalium factam, si possis, adprehendas, si autem nondum possis, haec relinquas conspicienda ualentibus, tu autem cum scriptura non deserente infirmitatem tuam et materno incessu tecum tardius ambulante proficias, quae sic loquitur, ut altitudine superbos inrideat,
Abbreviated transcription (Latin):
& terram. & omne uiride agri: nec ita. hic ẽ lib
creaturȩ celi & terrȩ. fec̃ diem & cęlum. et t̾rã.
& omne uiride agri. Hos enu magis locutio¬
nis modos loquendi consuetudo poscebat: sed
ait. hic ẽ. liber creaturȩ cȩli & terrę eum fac̾tus
ẽ. dies. fecit ds̃ cȩlum & terrã & om̃e uiride agͥ.
tanquã illud insinuans cum fac̾tus ẽ. dies. tẽ fe¬
cisse deum & cȩlum. & terram. & om̃e uiride agͥ.
Porro autẽ suꝑior narratio factum diem primi¬
tus indicat: eumq unum diẽ deputat. pꝰt quẽ
seđm adnumerat quo factum ẽ firmamentum :¬
& tercium. quo spẽs terrȩ marisq digestȩ sunt:
& lignum atq herbam terra ꝓduxit. An forte
hoc illud ẽ. qͦd in suꝑiore libro moliebamur
ostendere. simul fecisse deum omnia: quando¬
quidẽ narrationis illa conexio. cum ser dierũ
ordinc creata cunct̾a & consummata memoraᷤ¬
set nunc ad unũ diem omĩa redigunt᷑ nomine
celi & terrȩ adiuncto etiã fruticum genere: Ni¬

Expanded text:
mne uiride agri, nec ita: hic est liber creaturae caeli et terrae. fecit deus diem et caelum et terram et omne uiride agri — hos enim magis locutionis modos loquendi consuetudo poscebat -: sed ait: hic est liber creaturae caeli et terrae, cum factus est dies, fecit deus caelum et terram et omne uiride agri, tamquam illud insinuans, cum factus est dies, tunc fecisse deum caelum et terram et omne uiride agri. Porro autem superior narratio factum diem primitus indicat eumque unum diem deputat; post quem secundum adnumerat, quo factum est firmamentum, et tertium, quo species terrae marisque digestae sunt et lignum atque herbam terra produxit. an forte hoc illud est, quod in libro superiore moliebamur ostendere deum simul fecisse omnia, quandoquidem narrationis illa contextio, cum sex dierum ordine creata cuncta et consummata memorasset, nunc ad unum diem omnia rediguntur nomine caeli et terrae adiuncto etiam fruticum genere? ni
Abbreviated transcription (Latin):
pardi deputato uaporaliter inseruntur.
& auras interunt: quȩ nocturnis rigori¬
bus aggrauatȩ. sereno etiam rore distu¬
lant. Si autem uehementius frigus ẽ: etiã
gelii candidius in albescunt. Et dix̃ ds̃.
Educat d̃s terra animã uiuam. scđm ge¬
nus quadrupedia & reptilia & bestias t̃¬

Expanded text:
parti deputato uaporaliter inseruntur parti deputato uaporaliter inseruntur et auras intexunt, quae nocturnis rigoribus adgrauatae sereno etiam rore destlant, si autem uehementius frigus est, etiam gelu candidius inalbescunt. Et dixit deus: educat terra animam uiuam secundum genus: quadrupedia et reptilia et bestias t
Abbreviated transcription (Latin):
uina ꝓuidentia fieri moueriq putaren¬
tur. continuo subiecit: quȩ faciunt uer¬
bum eius. Si autem transgressores illi
antequam transgrederentur cȩlestia cor¬
pora gerebant: neq hoc mirum ẽ.si con¬
uersi sunt ex pena in aeriam qualitatẽ:
ut iam possint ab igne. id÷ ab elemento
nature suꝑioris aliquid pati. Nec aeris
saltem spacia suꝑiora. atq ptiriora. sed
ista caliginosa tenere ꝑmissa sunt: qui
eis ꝓ suo genere quidam qͣsi carcer est.
usq ad tempus iudicii. Et si quid de
his transgressorib angłis diligentius re¬
quirendum ẽ: alius erit accõmodatior
scripturȩ locus. Proinde nunc qͦd satis
ẽ. si hec spacia turbida & ꝓcellosa ꝓpter
aeris naturam.usq ad undas derrasq
porrecta. possunt aeria corꝑa sustinere.
possunt & auium que ꝓducta sunt er
aquis. ꝓpt̾ a quarum tenues halitꝰ qui
scilicet eidem aeri iurta undas et terras
circum fuso. atq obhoc infime ac t̾rene

Expanded text:
uina prouidentia fieri mouerique putarenuina prouidentia fieri mouerique putarentur, continuo subiecit: quae faciunt uerbum eius. Si autem transgressores illi, antequam transgrederentur, caelestia corpora gerebant, neque hoc mirum est, si conuersa sunt ex poena in aeriam qualitatem, ut iam possint ab igne, id est ab elemento naturae superioris aliquid pati; nec aeris saltem spatia superiora atque puriora, sed ista caliginosa tenere permissa sunt, qui eis pro suo genere quidam quasi carcer est usque ad tempus iudicii. et si quid de his transgressoribus angelis diligentius requirendum est, alius erit adcommodatior scripturae locus. proinde nunc quod satis est: si haec spatia turbida et procellosa propter aeris naturam usque ad undas terrasque porrectam possunt aeria corpora sustinere, possunt et auium, quae productae sunt ex aquis, propter aquarum tenues halitus: qui scilicet eidem aeri iuxta undas et terras circumfuso atque ob hoc infimae et terrenae
Abbreviated transcription (Latin):
or uͦ pars aeris. ꝓpt̾ puram tranquillita¬
tem celo cui collimitatur communi pace
coniungitur: & euis uocabulo connun¬
cupatur: In qua fortassis parte si fuerunt. an¬
te transgressionem suam transgressores angli
cum principe suo nunc. diabolo. tẽ archan¬
gło. nam nonnulli nr̃i non eos putant cele¬
stes. uel suꝑ cȩlestes angłos fuisse: non mi¬
rum si post peecatũ in istam sunt detrusi
caliginem. ubi tamen & aer sit & humore
tenui conteratur: qui commotus uentos.
& uehementius concitatus etiam ignes ac
conitrua. & contractus nubila. & conspis¬
satus pluuiam:⁊ congelantib nubilis muem.
turbulentiᷤ. ⁊ congelantib densiorib nubilis gͣn¬
dinem. & distentus serenũ facit: occultis imꝑii
& opere dei. afummis ad infima untuersa quȩ
creauit amministrantis. Unde in illo psalmo cũ
commemorata ess ent ignis. grando. nix.
glacies. sp̃s tempestatis. ne talia sine di¬

Expanded text:
or uero pars aeris propter puram tranquillitaor uero pars aeris propter puram tranquillitatem caelo, cui conlimitatur, communi pace coniungitur et eius uocabulo connuncupatur. in qua fortassis parte si fuerunt ante transgressionem suam transgressores angeli cum principe suo, nunc diabolo, tunc archangelo — nam nonnulli nostri non eos putant caelestes uel supercaelestes angelos fuisse —, non mirum, si post peccatum in istam sunt detrusi caliginem, ubi tamen et aer sit et humore tenui contexatur, qui commotus uentos et uehementius concitatus etiam ignes ac tonitrua et contractus nubila et conspissatus pluuiam et congelantibus nubilis niuem et turbulentius congelantibus densioribus nubilis grandinem et distentus serenum facit occultis imperiis et opere dei a summis ad infima uniuersa, quae creauit, administrantis. unde in illo psalmo, cum commemorata essent: ignis, grando. nix, glacies, spiritus tempestatis, ne talia sine di
Abbreviated transcription (Latin):
animantium genere tacuerunt. Qua ꝓpt̾
& si demones aeria sunt animalia qm̃ cor¬
porum aeriorum natura uigent. & ꝓptea
morte non dissoluuntur quia preualet
in eis elementum. qͦd ad faciendum ẽ qͣm
ad patiendum aptius. duob subt̃positis.
aqua scilicet & terra. uno autẽ supposito
id÷ igne sẏderco. distribuuntur enĩ ele¬
menta ad patiendum duo. humtr &. hu¬
mus. ad faciendum autem alia duo. aer
& ignis. Si hec gͦ ita sunt. non impedit ista
distinctio nostrarum scripturarum que ñ
ex aere. s ex aquis ꝓduct̾a indicat uolati¬
lia: quia subtilioris quidẽ & in auras ex¬
alati atq distenti. sedtamen humoris lo¬
cus uolatilib datus ẽ. aer autem a confinio
lummosi cęli usq ad aquarum fluuida &
nuda derrarum ꝑuenit: non tamen totũ
spacium eius exhalationes humide infu¬
scant. s usq ad eum finẽ unde incipit
iam derra nominari: scdm illum psalmũ
ubi dicitur laudate dnm̃ de terra. Suꝑi¬

Expanded text:
animantium genere tacuerunt. Quapropter, animantium genere tacuerunt. Quapropter, etsi daemones aeria sunt animalia, quoniam corporum aeriorum natura uigent, et propterea morte non dissoluuntur, quia praeualet in eis elementum, quod ad faciendum est quam ad patiendum aptius, duobus subterpositis. aqua scilicet et terra, uno autem superposito, id est igne sidereo — distribuuntur enim elementa ad patiendum duo: humor et humus, ad faciendum autem alia duo: aer et ignis —: si ergo haec ita sunt, non inpedit ista distinctio nostram scripturam, quae non ex aere, sed ex aquis producta indicat uolatilia, quia subtilioris quidem et in auras exhalati atque distenti, sed tamen humoris locus uolatilibus datus est. aer autem a confinio luminosi caeli usque ad aquarum fluuida et nuda terrarum peruenit. non tamen totum spatium eius exhalationes humidae infuscant, sed usque ad eum finem, unde incipit iam terra nominari secundum illum psalmum, ubi dicitur: laudate dominum de terra. superi
Abbreviated transcription (Latin):
cȩlestia deos: quoꝵ quidẽ nos partim lumi¬
naria. partim angłos dicimꝰ. Idem tamen
aquis pisces & sui generis beluas attribu¬
unt: ut nullum elementũ suis anima¬
lib uacet. Quasi uͦ sub aquis teria non
sit: aut ꝓbare possint pisces non mea requi¬
escere ac reparare natandi uires sic̃ uolan¬
di aues: & si forte rarius pisces id faciunt
qͦd ad gestanda corpora sit unda qͣm au¬
ra ualidior ita ut derrena qͦ animalia na¬
tantia ferat. suic usu docta ut homines. seu
natura ut quadrupedia uel serpentes. Aut si
ꝓpterca ñ putant quia non insunt piscib pe
cleeq terrarum. Nam et ille pedes haben:
et hec genera sine ullis pedib. non dico
requiescunt in terra: s ab ea uix aut nun¬
quam recedunt. Dracones autẽ sine pedi¬
bus & inspeluncis requiescere: & in aerem
sustolli phibentur. Qui quamqͣm non fa¬
cile noti sunt: littere tamen non tantũ
nr̃s. s etiam gentilium nequaqͣm de istoꝵ

Expanded text:
caelestia deos: quorum quidem nos partim lumicaelestia deos: quorum quidem nos partim luminaria, partim angelos dicimus. idem tamen aquis pisces et sui generis beluas adtribuunt, ut nullum elementum suis animalibus uacet: quasi uero sub aquis terra non sit, aut probare possint pisces non in ea requiescere ac reparare natandi uires sicut uolandi aues, etsi forte rarius pisces id faciunt, quod ad gestanda corpora sit unda quam aura ualidior, ita ut terrena quoque animalia natantia ferat, siue usu docta, ut homines, siue natura, ut quadrupedia uel serpentes. aut si propterea non putant, quia non insunt piscibus pecleaeque terrarum; nam et illae pedes habent et haec genera sine ullis pedibus, non dico, requiescunt in terra, sed ab ea uix aut numquam recedunt. dracones autem sine pedibus et in speluncis requiescere et in aerem sustolli perhibentur: qui quamquam non facile noti sint, litterae tamen non tantum nostrae, sed etiam gentilium nequaquam de istorum
Abbreviated transcription (Latin):
quid iacere.: qͦd sibi uel p̃ripiant confluen¬
tes. uł inter se diripiant conceitantes. Qͦ
pastu assuefacti. deambulantib suꝑ horã
fontis hominib. ipsi qͦ cum eis gregatim
natando eunt & redeunt: ex pectantes un¬
de aliquid iact̾ent quoꝵ p̃sentiam sentiun.
Non itaq frustra mͥ uidetur aquarũ ani¬
malia sic appellata reptilia: queadmodũ
aues uolatilia. Nam si uł nulla memoria.
uel sensus tardior anime uiuȩ nomen rep¬
pulisset apiscib: uolatilib cerde adhibe¬
retur: quorum uita in ocłis nrĩs ẽ & me¬
mor. & garrula: & in nidis construendis
educandisq fetib sollertissima. Nec igno¬
ro ita quosdam philosophos sua cuiusq
elementis distribuisse animalia. ut ter¬
rena ẽẽ dicerent. non tantum quȩ in der¬
ra repunt. atq gradiuntur. s aues etiã.
qͥd et ipse interra requiescant uolando
fatigate: aeria uͦ animalia demones esse:

Expanded text:
quid iacere, quod sibi uel praeripiant confluenquid iacere, quod sibi uel praeripiant confluentes uel inter se diripiant concertantes. quo pastu adsuefacti deambulantibus super oram fontis hominibus ipsi quoque cum eis gregatim natando eunt et redeunt, expectantes, unde aliquid iactent, quorum praesentiam sentiunt. non itaque frustra mihi uidetur aquarum animalia sic appellata reptilia, quemadmodum aues uolatilia; nam si uel nulla memoria uel sensus tardior animae uiuae nomen repulisset a piscibus, uolatilibus certe adhiberetur, quorum uita in oculis nostris est et memor et garrula et in nidis construendis educandisque fetibus sollertissima. Nec ignoro ita quosdam philosophos sua cuiusque elementi distribuisse animalia, ut terrena esse dicerent non tantum. quae in terra repunt atque gradiuntur, sed aues etiam, quod et ipsae in terra requiescant uolando fatigatae,. aeria uero animalia daemones esse,
Abbreviated transcription (Latin):
uiuis. reptilia uł uolatilia: sicut dici posset
ignobilia hominũ. ut intelligeremus qui¬
cunq in hominib sunt ignobiles. Qũã¬
quam enim sint & animalia terrestria q̃
repunt suꝑ terrã: tamen ex multo maiore
numero pedib mouentur: & tam pauea for¬
tasse interris repunt. qͣm pauca in aquis
gradiuntur. Ponnulli autẽ putauerunt
ꝓpt̾e̾a ñ animã uiuã. s reptilia animarum
uiuarum pisces ẽẽ appellatos. qͦd eis memo¬
ria sit nulla: nec aliqua uita uelut rationi
uicinior. S fallit eos exꝑientia minor.Nã
quidã scripserunt que animaduertere po¬
tuerunt. in uiuariis piscium multa miran¬
da. S etiam si forde falsa scͥpserunt: memo¬
riam tam̃ pisces habere certissimum ẽ qͦd
ipse sum exꝑtus et exꝑiantur qui posst̃¬
& uolunt. Nam fons quidam magnus bul¬
iensium iegionum: fere plenus ẽ. piscium.
Solent autẽ homines desuꝑ intuentes eis ali¬

Expanded text:
uiuis reptilia uel uolatilia, sicut dici posset: uiuis reptilia uel uolatilia, sicut dici posset: ignobilia hominum, ut intellegeremus, quicumque sunt in hominibus ignobiles. quamquam enim sint et animalia terrestria, quae repunt super terram, tamen ex multo maiore numero pedibus mouentur, et tam pauca fortasse in terris repunt, quam pauca in aquis \'gradiuntur. Nonnulli autem putauerunt propterea non animam uiuam, sed reptilia animarum uiuarum pisces esse appellatos, quod eis memoria nulla sit nec aliqua uita uelut rationi uicinior; sed fallit eos experientia minor. nam quidam scripserunt, quae animaduertere potuerunt in uiuariis piscium, multa miranda. sed etiamsi forte falsa scripserunt, memoriam tamen pisces habere certissimum est. quod ipse sum expertus, et experiantur, qui possunt et uolunt. nam fons quidam magnus Bullensium regionum fere plenus est piscium. solent autem homines desuper intuentes eis ali
Abbreviated transcription (Latin):
batur obscururum. Non enim ait infirma¬
mento cęli sicut de lummarib. s uolantia
inquit suꝑ terrãs. scd̾m firmamentum cȩli
id÷ iurta firmamentum cęli: quia uidelicet
hoc ealiginosum & humidum spacium in
quo aues uolant. illi spatio contiguum est.
ubi uolare non possunt: qͦd iam merito tͣn¬
quillitatis & quictis ꝑtinet ad firmam̃tũ cȩ¬
li. In cęlo gͦ uolant aues: s isto. qđ ille psal¬
mus &ẽ terre nomine includit. Propt̃ qđ ce¬
lum: uocantur multis locis uolatilia celinon
tamen in firmam̃to: s sed scd̾m firmam̃tũ. Non¬
mulli pucant ꝓpter sensꝰ tarditatẽ ñ aĩam uiuã:
s reptilia animarũ uiuaꝵ appellata. S si
ꝓpterea sic appellarentur: auib daret᷑ no¬
men animȩ uiuȩ. Cũ uͦ & ipsa uolatilia dic¬
ta sunt sicut ipsa reptilia. ut subaudiatur
anunaꝵ uiuaꝵ: fatendum ẽ ut arbitror
ita dictum. ac si diceret᷑ quȩ sunt in animab

Expanded text:
batur obscurum. Non enim ait, In firmabatur obscurum. Non enim ait, In firmamento coeli, sicut de luminaribus; sed, volantia, inquit, super terram, secundum firmamentum coeli, id est iuxta firmamentum caeli, quia uidelicet hoc caliginosum et humidum spatium, in quo aues uolant, illi spatio contiguum est ubi uolare non possunt, quod iam merito tranquillitatis et quietis pertinet ad firmamentum caeli. in caelo ergo uolant aues, sed in isto, quod ille psalmus etiam terrae nomine includit: propter quod caelum uocantur multis locis uolatilia caeli, non tamen in firmamento, sed secundum firmamentum. Nonnulli putant propter sensus tarditatem non animam uiuam, sed reptilia animarum uiuarum appellata. sed si propterea sic appellarentur, daretur auibus nomen animae uiuae. cum uero et ipsa uolatilia dicta sunt. sicut illa reptilia, ut subaudiatur animarum uiuarum, fatendum est, ut arbitror. ita dictum, ac si diceretur: quae sunt in animabus
Abbreviated transcription (Latin):
in aliud elementum: et qͣmuis naturȩ suȩ¬
sursum intendo indicet appetitum. incȩlestẽ
tamen suꝑiorem tranquillitatẽ non possit
euadere. quia multo aere suꝑatus & in eũ
conuersus extinguitur: ac ꝑ hoc in ista rerũ
parte corruptibiliore atq pigriore turbulen¬
tis motib agitatur ad temꝑandum eius
rigorem. & ad usus derroresq
mortalium. Q uia gͦ etiam tac¬
tu qui ad terram ꝓpriȩ ꝑti¬
net. sentiri possunt. & fluctus undarum. &
flatus aurarum: ꝓpterea ipsa qͦ aquatilium
animalium corꝑa. & terrenis uescuntur. &
maximȩ aues interra etiã requiescunt. fe¬
tusq ꝓpagant᷑: pars enim humoris quȩ ua¬
poraliter exhalatur. etiam suꝑ derras exten
ditur:. ĩdeoq etim dixisset scriptura. educans
aque reptilia animarum uiuarum. & uolati¬
lia inquit suꝑ terras. addidit sane dicens.
scdm firmamentũ cęli: in quo pot̾ aliqͣnto
manifestius apparere illud qͦd antea uide¬

Expanded text:
in aliud elementum. et quamuis naturae suin aliud elementum. et quamuis naturae susursum nitendo indicet adpetitum, in caelestem tamen superiorem tranquillitatem non possit euadere, quia multo aere superatus et in eum conuersus extinguitur . ac per hoc in ista rerum parte corruptibiliore atque pigriore turbulentis motibus agitatur ad temperandum eius rigorem et ad usus terroresque mortalium. Quia ergo etiam tactu, qui ad terram proprie pertinet, sentiri possunt et fluctus undarum et flatus aurarum, propterea ipsa quoque aquatilium animalium corpora et terrenis uescuntur et, maxime aues, in terra etiam requiescunt fetusque propagant; pars enim humoris, quae uaporditur. Ideoque cum dixisset Scriptura, Educant aquae reptilia animarum vivarum, et volatilia, inquit, super terram; addidit sane, dicens, secundum firmamentum coeli, in quo potest aliquanto manifestius apparere illud quod antea vide
Abbreviated transcription (Latin):
inde sciender tanqam sp̃s dĩ. qui scribenti ad¬
erat. exaquis dicit ꝓducta uolatilia. quaꝵ
natura biꝑtitum locum sortita ẽ. inferiorẽ
scilicet in unda labili. suꝑiorem uero in au¬
ra flabili: illum deputatum natantib. istũ
uolantib: sicut huic elemento congruos.
duos etiam sensa animalib datos uidemus:
olfactum explorandis uaporib. gustum ex¬
plorandis liquorib. Qͦd enim & tactu aqͣs
uentosq sentimus. hoc ẽ qͦd terrȩ solidũ
omnib admiscetur elementis: s in his craᷤ¬
siorib sentitur amplius. ita ut etiam tan¬
gendo contrectari ualeant. Ideoq & ista ĩ
duab maximis mundi partib generalit̃
terre nomine complectuntur. sicut ille
p̃s ostendit omnia suꝑiora ab illo princi¬
pio enumerans. laudate dnm de cęlis. om¬
nia suꝑiora ab alio puncipio. laudate do
urit tangentem. quia de terrenis & humi¬
dis motib ita existit ut subinde uertat᷑

Expanded text:
Proinde scienter tamquam spiritus dei, qui scribenti adProinde scienter tamquam spiritus dei, qui scribenti aderat, ex aquis dicit producta uolatilia. quarum natura bipertitum locum sortita est: inferiorem scilicet in unda labili, superiorem uero in aura flabili, illum deputatum natantibus, istum uolantibus. sicut huic elemento congruos duos etiam sensus animalibus datos uidemus: olfactum explorandis uaporibus, gustatum explorandis liquoribus. quod enim et tactu aquas uentosque sentimus, hoc est, quod terrae solidum omnibus admiscetur elementis; sed in his crassioribus sentitur amplius, ita ut etiam tangendo contrectari ualeant. ideoque et ista in duabus maximis mundi partibus generali terrae nomine conplectuntur, sicut ille psalmus ostendit, omnia superiora ab illo principio enumerans: laudate dominum de caelis. omniaque inferiora ab alio principio: laudate domurit tangentem, quia de terrenis et humidis motibus ita existit, ut subinde uertatur
Abbreviated transcription (Latin):
non posse dicuntur. si qua sunt spacia cȩlo
suꝑpiori coniunguntur. & cȩli nuncupatione
in scͥpturis ad suꝑiorem mundi pardem ꝑti¬
nere intelliguntur: ut terrȩ nomine unuier¬
saliter hoc totum significetur ex quo incip̃
deorsum uersus. ignis. grando. nix. glacies.
sp̃s tempestatis. & om̃s abyssr̃ donec ꝑue¬
niatur ad aridam quȩ ꝓprio nomine t̾ra
dicitur. Aer itaq ille suꝑior xnui.
siue qͦd ad cȩlestem mundi tus uento¬
ꝑtinet partem. siue qͦd nullũ am
habet uisibilem habitatorem de qualibus
nunc sermo narrantis ẽ neq pretermissus
ẽ. celo nominato: neq adnumeratus in crean¬
dis animalib. Iste uero inferior qui excipit
exhalationes humidas maris ac terrȩ. & ad
sustinendas aues quodammꝰ crassatur: non¬
nͥ exaquis accipit animalia. Qͦd enim eius
humidum ẽ hoc portat alitum corꝑa: quȩ
ita nituntur pennis uolantes. quemadino¬
dum pisces quibdam suis alis natantesis

Expanded text:
non posse dicuntur, si qua sunt spatia caelo non posse dicuntur, si qua sunt spatia caelo superiori coniunguntur et caeli nuncupatione in scripturis ad superiorem mundi partem pertinere intelleguntur, ut terrae nomine uniuersaliter hoc totum significetur, ex quo incipit deorsum uersus: ignis, grando. nix, glacies, spiritus tempestatis et omnes abyssi, donec perueniatur ad aridam, quae proprio nomine terra dicitur. aer itaque superior ille, siue quod ad caelestem mundi pertinet partem, siue quod nullum habet uisibilem habitatorem. de qualibus nunc sermo narrantis est, neque praetermissus est caelo nominato neque adnumeratus in creandis animalibus; iste uero inferior, qui excipit exhalationes humidas. maris ac terrae et ad sustinendas aues quodammodo crassatur, nonnisi ex aquis accipit animalia. quod enim eius humidum est, hoc portat alitum corpora, quae ita nituntur pennis uolantes, quemadmodum pisces quibusdam suis alis natantes.
Abbreviated transcription (Latin):
cum corporea non sit. ꝑ subtilius corpꝰ agitat
uigorem sentiendi. Inchoat itaq motum
in omnib sensib a subtilitate ignis: s non
in omnib ad idem ꝑuentt̃. In uisu enim ꝑ¬
uenit represso calore usq ad euis lucẽ: in au¬
ditu usq ad liquidiorem aerem calore ignis
penetrat: in olfactu autem tnͣsit aerem pu¬
rum & ꝑuenit adhumidam exhalationem.
unde crassior hec aura subsistit: ingustatu
& hanc transit. & ꝑuenit usq ad humorem
corpulentiorem: quo etiam penetrato atq
traiecto cum ad terrenam grauitadem pueñ.
tangendi ultimum sensũ agit. Non gͥ igno¬
rabat naturas elementoꝵ eorũq ordinem. qͥ
cum uisibilium quȩ intra mundum in elem̃¬
tis natura mouentur. conditionem introdu¬
ceret. prius celestia luminaria. deinde aquaꝵ
animantia.terrarum audem postrema nar¬
rauit: non quod aerem pretermiscrit.s quod
purissimi & quietissimi aeris ubi uolare aue ᷤᷤ

Expanded text:
cum corporea non sit, per subtilius corpus agitat cum corporea non sit, per subtilius corpus agitat uigorem sentiendi. inchoat itaque motum in omnibus sensibus a subtilitate ignis, sed non in omnibus ad idem peruenit. in uisu enim peruenit represso calore usque ad eius lucem, in auditu usque ad liquidiorem aerem calore ignis penetrat; in olfactu autem transit aerem purum et peruenit ad humidam exhalationem: unde crassior haec aura subsistit. in gustatu et hanc transit et peruenit usque ad humorem corpulentiorem: quo etiam penetrato atque traiecto, cum ad terrenam grauitatem peruenit, tangendi ulti-. mum sensum agit. Non igitur ignorabat naturas elementorum eorumque ordinem, qui cum uisibilium, quae intra mundum in elementis natura mouentur, conditionem introduceret prius caelestia luminaria, deinde aquarum animantia. terrarum autem postrema narrauit, non quod aerem praetermiserit, sed quod purissimi et quietissimi aeris, ubi uolare aues
Abbreviated transcription (Latin):
terreno elemento magis congruit. Proinde ꝑto
tum corpus animantis qͦd maxime ex terra
ẽ. queq tacta sentiuntur. Dicunt etiam nec
uideri sine igne posse aliquid. nec tangi si¬
ne terra: ac ꝑhoc elementa omĩa in omĩb
in eosẽ: s unum quodq eorum ex eo qͦd ht
amplius accepisse uocabulum. Ideo autem
caloris priuatione cum corpus nimiȩ frigescit
obtundi sensum. quia motus pigrescit qui
ex calore iest corpori: dum ignis aerem. &
aer humida. & humor derrena queq affic̃
subtiliorib scilicet crassiora penetrantib.
Quanto autem quidq subtilius ẽ in natura
corporali. tanto ẽ. uicinius naturȩ spiritali:
qͣmuis longe distante genere: quandoqui¬
dem illud corpus ẽ. illud non ẽ. Ne ꝑ hoc
qm̃ sentire non ẽ. corporis. s animȩ ꝑ corpꝰ:
licet acute disseratur scdm diuersitatẽ cor¬
poreorum elementoꝵ sensus ẽẽ corꝑis distͥ¬
butos:amma tamen cui sentiendi uis inẽ.

Expanded text:
terreno elemento magis congruit; proinde per terreno elemento magis congruit; proinde per totum corpus animantis, quod maxime ex terra est, quaeque tacta sentiuntur. dicunt etiam nec uideri sine igne posse aliquid nec tangi sine terra, ac per hoc elementa omnia in omnibus inesse, sed unumquodque eorum ex eo, quod amplius habet, accepisse uocabulum; ideo autem caloris priuatione, cum corpus nimie frigescit, obtundi sensum, quia motus pigrescit, qui ex calore inest corpori, dum ignis aerem et aer humida et humor terrena quaeque adficit, subtilioribus scilicet crassiora penetrantibus. Quanto autem quidque subtilius est in natura corporali, tanto est uicinius naturae spiritali quamuis longe distante genere, quandoquidem illud corpus est, illud non est. Ac per hoc, quoniam sentire non est corporis, sed animae per corpus, licet acute disseratur secundum diuersitatem corporeorum elementorum sensus esse corporis distributos, anima tamen, cui sentiendi uis inest,
Abbreviated transcription (Latin):
humide nature deputatur. Ideoq sunt etiã
qui subtilissima consideratione quinq isto ᷤ
manifestissimos corporis sensus. scđm qua¬
tuor usitata elementa ita distinguant. ut o¬
culos ad ignem: aures ad aerem dicant ꝑtin̾e:
olfaciendi autem & gustandi sensum nature
huinidȩ attribuant: & olfactum quidẽ istis
erhalationib humidis quib crassatur hoc
spacium in quo aues uolitant. gustatum uͦ
istis fluribilib & corpulentis humorib. Nam
quecumq in ore sapiunt ipsius oris humori
commiscentur ut sapiant: etiam si auda cũ
acciꝑentur fuisse uideantur. Ignis tamen
omnia penetrat: ut motum in eis faciat. Nã
& humor priuatione coloris congelascit &
cum possint feruescere cȩtera elementa. igniᷤ
frigescere non potest. Facilius quippe extin¬
guitur ut ignis non sit. quam frigidus ma¬
neat: aut fit alicuuis frigidi contactu cepi¬
dior. Tac̾tus autem qui ẽ quint̃ insensib.

Expanded text:
humidae naturae deputetur. Ideoque sunt etiam, humidae naturae deputetur. Ideoque sunt etiam, qui subtilissima consideratione quinque istos manifestissimos corporis sensus secundum quattuor usitata elementa ita distinguant, ut oculos ad ignem. aures ad aerem dicant pertinere. olfaciendi autem gustandique sensum naturae humidae adtribuunt: et olfactum quidem istis exhalationibus humidis, quibus crassatur hoc spatium, in quo aues uolitant, gustatum uero istis fluxibilibus et corpulentis humoribus. nam quaecumque in ore sapiunt, ipsius oris humori commiscentur, ut sapiant, etiamsi arida cum acciperentur fuisse uideantur. ignis tamen omnia penetrat, ut motum in eis faciat. nam et humor priuatione caloris congelascit et, cum possint feruescere elementa cetera, ignis frigescere non potest; facilius quippe extinguitur, ut ignis non sit, quam frigidus manet aut fit alicuius frigidi contactu tepidior. tactus autem, qui est quintus in sensibus,
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ in hac scriptura ullum mundi huius elem̃¬
tum. cum quatuor notissimis eum constare
ꝑsuasum sic: quia uidetur hic celũ. &. aqua. &
terra commemorari: de aere autem daceri.Con¬
suetudo quippe nr̃arum scͥpturarũ ẽ: aut celi
& tiȩ nomine mundũ appellare: aut inter¬
dum addere & mare. Aer itaq uel ad celum
orib partib tranquillissima & pacatissima
spacia: uel ad terram ꝓpt̃ hẽ turbulentum ⁊
caliginosum locũ. qui humida exhalatione
pinguescit: quamuis & ipse sepius cęli no¬
mine mincupetur. Ac ꝑ hoc non scͥptum ẽ.
ꝓducant aquȩ reptilia animarum uiuarũ.
& ꝓducat aer uolatilia uolantia suꝑ derrã:
s utrumq hoc animantiũ genus ex aquis
eẽ ꝓduct̾um narratur. Quicquid gͦ aquarũ
siue labilit undosum & fluidum ẽ. siue ua¬
porabiliter tenuatum atq suspensum. ut il¬
lud reptilib animarũ uiuarum. hoc uolati¬
lib appareat distributum: utrumq cam̃

Expanded text:
esse in hac scriptura ullum mundi huius elemenesse in hac scriptura ullum mundi huius elementum, cum quattuor notissimis eum constare persuasum sit, quia uidetur hic caelum et aqua et terra commemorari, de aere autem taceri. consuetudo quippe nostrarum scripturarum est aut caeli et terrae nomine mundum appellare aut interdum addere et mare. aer itaque uel ad caeluoribus partibus tranquillissima et pacatissima spatia, uel ad terram propter hunc turbulentum et caliginosum locum, qui humida exhalatione pinguescit, quamuis et ipse saepius caeli nomine nuncupetur. ac per hoc non scriptum est: producant aquae reptilia animarum uiuarum, et producat aer uolatilia uolantia super terram, sed utrumque hoc animantium genus ex aquis productum esse narratur. quidquid ergo aquarum siue labiliter undosum et fluidum est siue uaporaliter tenuatum atque suspensum, ut illud reptilibus animarum uiuarum, hoc uolatilibus adpareat distributum, utrumque tamen
Abbreviated transcription (Latin):
suerunt: tamen et iste aer ẽ. unde aquis ui¬
cina qualitate diffunditur. & ꝓpterea ipse
dͦ in humidam naturã conuersꝰ diluuii tẽ¬
pore credit᷑. Neq enim arbitrandum ẽ ali¬
quid de spaciis syderei cȩli usurpasse. cum õs
etiam altissimos montes a qua transeendãt:
quamquã de conu̾sione elementoꝵ etiam ĩ¬
ter ipsos qui hȩc ociosa cura subtilissime ꝑ¬
scrudati sunt. non parua questio ẽ. Alii enim
dicunt omnia in omĩa posse mutari atq
conuerti: alii uͦ eẽ aliquid omnino ꝓpriũ
singłis ꝑhibent elementis. qͦd in alterius ele¬
menti qualitatem nullomͦ uertatur. Unde
suo loco fortasse si dominus uoluerit diligñ¬
tius disputabimus. Nunc autem qͦd ad pre¬
sentem sermonẽ attinet. hȩc commemoran¬
da existimaui: ut intelligamus seruatum
ẽẽ ordinem rerum quo prius oportuit aqͣ¬
rum ammalia. quam terrarum creata nar¬
rare: nec ullomꝰ arbitrandum ẽ. pretermissum

Expanded text:
consuerunt, tamen et ipse aer est, unde aquis uiconsuerunt, tamen et ipse aer est, unde aquis uicina qualitate diffunditur, et propterea ipse quoque in humidam naturam conuersus diluuii tempore creditur. neque enim arbitrandum est aliquid de spatiis siderei caeli usurpasse, cum omnes etiam altissimos montes aqua transcenderat. Quamquam de conuersione elementorum etiam inter ipsos, qui haec otiosa cura subtilissime perscrutati sunt, non parua quaestio est. alii enim dicunt omnia in omnia posse mutari atque conuerti; alii uero esse aliquid omnino proprium singulis perhibent elementis, quod in alterius elementi qualitatem nullo modo uertatur. unde suo loco fortasse, si dominus uoluerit, diligentius disputabimus; nunc autem, quod ad praesentem sermonem adtinet, haec commemoranda existimaui, ut intellegamus seruatum esse ordinem rerum, quo prius oportuit aquarum animalia quam terrarum creata narrare. Et nullo modo arbitrandum est praetermissum
Abbreviated transcription (Latin):
cum locum aqua occuparet. Itaq faciliꝰ eos
scdm illius epłę auctoritatem ꝑisse credimꝰ.
& alios sic̃ ibi scribitur repositos. extentis
uidelicet exhalationib: quam sic erectos ut
eis suꝑioris cȩli natura. loco suo cederet. Opor¬
cebat itaq ut in creandis habitatorib infen¬
oris huius mundi partis. quȩ sepe terrȩ no¬
mine tota commemorat᷑. prius ꝓducerent᷑
ex aquis animalia. postea uͦ de derra: qͦd ita
sit aeri aqua similis ut eius erhalationib
pinguescere ꝓbetur: ut & spm̃ ꝓcellȩ faciat.
id÷ uentum. & nubila contrahat. & possit uo¬
latus auium sustinere. Qua ꝓpt̃ etiam si
uerum dixit quidam scłarium poetarum.
niubes excedit olympus. pacem summa de¬
nent quia ꝑhibetur inolimpi uertice aer
ẽẽ. tam tenuis. ut neq nebulis obumbretur.
nec turbetur uento. nec sustentare alites pos¬
sit. nec ipsos qui forte ascenderint homines
crassioris aurȩ spũ alere. sicut in isto aereꝯ

Expanded text:
cum locum eorum aqua occuparet. itaque facilius eos cum locum eorum aqua occuparet. itaque facilius eos secundum illius epistulae auctoritatem perisse credimus et alios, sicut ibi scribitur, repositos extentis uidelicet exhalationibus, quam sic erectos, ut eis superioris caeli natura loco suo cederet. Oportebat itaque, ut in creandis habitatoribus inferioris huius mundi partis, quae saepe terrae nomine tota commemoratur, prius producerentur ex aquis animalia, postea uero de terra, quod ita sit aeri aqua similis, ut eius exhalationibus pinguescere probetur, ut et spiritum procellae faciat, id est uentum et nubila contrahat, et possit uolatus auium sustinere. quapropter etiamsi uerum dixit quidam saecularium poetarum: nubes excedit Olympus, et: pacem magna tenent, quia perhibetur in Olympi uertice aer esse tam tenuis, ut neque nebulis obumbretur nec turbetur uento nec sustentare alites possit nec ipsos, qui forte ascenderint homines, crassioris aurae spiritu alere, sicut in isto aere
Abbreviated transcription (Latin):
quam suꝑiores inferiorum: & hos in eodẽ
psalmo accipimus ub dictum ẽ. laudate eũ
celi celorum: Satis apparet hunc aerem ñ
solum cęlum. s etiam cęlos dici: sicut dicũ¬
tur & terre. nec aliud significatur qͣm illa
quȩ singłart̃ derra dr̃. quando dicunꝰ orbem
terrarũ & orbem terrȩ. Hos etiã aerios cęlos
qͦndam ꝑisse diluuio. inquadã earum quȩ
canonicȩ appellantur epła legimꝰ. Neq enĩ
humida illa nadura quȩ ita concreuerat. ut
cubitis quindecim altissimoꝵ montium
tͣnscenderet uertices. potuit ad sydera ꝑue¬
nire: s quia huius aeris humidioris in qͦ
aues uolitant. uł dota uł ꝓpe tota spacia
compleuerat. ꝑisse qui fuerant cęlos iil¬
la epła seribitur: qͦd nescio quemad modũ
possit intelligi. nͥ maquarum naturã pingiti¬
oris huius aeris qualitate conu̾sa. Alioquin
ñ ꝑierunt dc̃ isti cęli. s sublimmus erecti sun.

Expanded text:
quam superiores inferiorum, et hos in eodem quam superiores inferiorum, et hos in eodem psalmo accipimus, ubi dictum est, Laudate eum, coeli coelorum . Satis apparet hunc aerem, non solum coelum, sed etiam coelos dici: sicut dicuntur et terrae, nec aliud significatur, quam illa quae singulariter terra dicitur, quando dicimus orbem terrarum et orbem terrae. Hos etiam aerios caelos quondam perisse diluuio in quadam earum, quae canonicae appellantur, epistula legimus. neque enim umida illa natura, quae ita concreuerat, ut cubitis quindecim altissimorum montium transcenderet uertices, potuit ad sidera peruenire. sed quia huius aeris umidioris, in quo aues uolant, uel tota uel prope tota spatia conpleuerat, perisse, qui fuerant, caelos in illa epistula scribitur. quod nescio quemadmodum possit intellegi nisi in aquarum naturam pinguioris huius aeris qualitate conuersa; alioquin non perierunt tunc isti caeli, sed sublimius erecti sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
magnos & om̃e animal rep¬
tilium. quȩ edurerunt aquȩ scđm genꝰ eoꝵ:
& omne uolatile pennatum scđm genus. &
uidit ds̃ quia bona sunt: & benedixit ea ds̃
dicens. Crescite & multiplicamini & imple¬
te aquas in mari: & uolatilia multiplicent᷑
suꝑ terram. Et facta ẽ. uesꝑa: & factum ẽ
mane dies quintus. Hunc. in inferiore par-¬
te mundi. ea quȩ spũ uitȩ mouentur fiunt.:¬
& primum aquarum qͦd aeris qualitati pro¬
ximum elementum ẽ: quia huic cęlo in quo
sunt luminaria. ita uicinus ẽ. aer. ut et ip¬
se celi nom̃ acceꝑit. Sed nescio utrum etiam fir¬
mamentum possit uocari. Dicunt᷑ autẽ
cȩli pluraliter in una eademq re: quȩ dicit᷑
unum cȩlũ. Nam cum in hoc libro singu¬
lari numero dicatur cȩlum qͦd diuidit in¬
ter aquas quȩ supͣ & eas quȩ infra sunt.
in illo tamen psalmo. & aquȩ inquit que suꝑ
cȩlos sunt laudent nomen dñi. & cęlos cęloꝵ
si bene intelligimus sydereos aeriorum. tan¬

Expanded text:
magnos et omne animal repmagnos et omne animal reptilium, quae eduxerunt dum genus eorum. et omne uolatile pennatum secundum genus. et uidit deus, quia bona sunt. et benedixit ea deus dicens: crescite et multiplicamini et inplete aquas in mari, et uolatilia multiplicentur superterram. et facta est uespera, et factum est mane dies quintus. nunc in inferiore parte mundi ea, quae spiritu uitae mouentur, fiunt, et primum aquarum, quod aeris qualitati proximum elementum est, quia huic caelo, in quo sunt luminaria, ita uicinus est aer, ut et ipse caeli nomen acceperit; sed nescio, utrum etiam firmamentum possit uocari. dicuntur autem caeli pluraliter in una eademque re, quae dicitur unum caelum. nam cum in hoc libro singulari numero dicatur caelum, quod diuidit inter aquas; quae supra, et eas, quae infra sunt, in illo tamen psalmo, et aquae, inquit, quae super caelos sunt, laudent nomen domini. et caelos caelorum si bene intellegimus s
Abbreviated transcription (Latin):
spicua corꝑa sola sint. an habeant rectores qͦs¬
dam sp̃s suos: et si habent. utrum ab eis et¬
am uitaliter inspirentur. sicut animantur
carnes ꝑanimas animalium: an sola sine
ulla ꝑmixtione p̃sentia. Qd licet non facile
comprehendi possit: arburor cam̃ in ꝓcessu
cractandarum scripturarum oportuniora
loca posse occurrere. ubi nobis de hac re se¬
cundum sc̃e auctoritatis regulas. & si noN
ostendere certum aliquid. tam̃ credere liceb̃.
Nunc autem seruata semꝑ moderatione piȩ
grauitatis. nichil credere de re obscura deme
debemus: ne forte qͦd postea ueritas patefecc¬
rit quamuis libris scĩs. suie testamenti uet̾is.
siuie noui. nullomͦ possit ẽẽ aduersum: lam̃
ꝓpt̃ amorem nr̃i erroris oderimus. Nunc ad
librum oꝑis nr̃i iam tercium transeamus.
t dirit ds. E dueant aquȩ re¬
ptilia ammarum uiuarum
& uolatilia suꝑ terras: scdm
firmamentum cęli. Et fac¬
tum ẽ. sic. Elt fecit ds̃ cȩtos

Expanded text:
spicua corpora sola sint an habeant rectores quosspicua corpora sola sint an habeant rectores quosdam spiritus suos, et, si habent, utrum ab eis etiam uitaliter inspirentur, sicut animantur carnes per animas animalium, an sola sine ulla permixtione praesentia. quod licet non facile conprehendi possit, arbitror tamen in processu tractandarum scripturarum oportuniora loca posse occurrere, ubi nobis de hac re secundum sanctae auctoritatis regulas etsi non ostendere certum aliquid, tamen credere licebit. nunc autem seruata semper moderatione piae grauitatis nihil credere de re obscura temere debemus, ne forte, quod postea ueritas patefecerit, quamuis libris sanctis sine testamenti ueteris siue noui nullo modo esse possit aduersum, tamen propter amorem nostri erroris oderimus. nunc ad librum operis nostri iam tertium transeamus. t dixit deus: educant aquae reptilia animarum uiuarum et uolatilia super terram secundum firmamentum caeli. et factum est sic. et fecit deus cetos