comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uera locutꝰ est sedindionat se ut manifestet. quia nonuo¬
luntate merita sua ostendit: Ego eñ debui auobis
comm̃dari: Manifestum est: quia hidebuerant
testimoniumoi ꝓ hib̵e aduersus obtrettatores cuis a pđ quos
tacente illicũ defenđent. quẽ patrẽ habebant ĩcuia ngło
xp̃i.: Nilil em̃ min feci. quã illiualdo apłi:, Calde hoc
& apłs paulus : Hoc ergodicit. quia mino non est. neque
in p̃duationie neq inigis faciendis apłis p̃cesoribus siuis
non indignitate sed tempore: Nam fide tẽpore p̃seri¬
bendum putatur. ante cocpit ioħs p̃dicare qua xp̃s¬
sic uuidicat ds : Deniq priorseutꝰ est andreas qͥuã petrꝰ¬
Quare ergo apłs quibuscła noniudebitur cũ eadẽposs&¬
ostendit quid a dagnitioriem dm̃ mereatur:
hinc est ñon solum minorems edsse coactus est pfiteri :
sed & plus om̃ibus laborasse: His ut ergo displice¬

Expanded text:
vera locutus est: sed inclinat se, ut manifestet quia non vovera locutus est: sed inclinat se, ut manifestet quia non voluntate merita sua ostendit. Ego enim debui a vobis commendari. Manifestum est, quia hi debuerant testimonium ei perhibere adversus obtrectatores ejus, apud quostacente, illi eum defenderent, quem patrem habebant in Evangelio Christi. Nihil enim minus feci, quam illi valde apostoli. Valde, hoc  et apostolus Paulus. Hoc ergo dicit, quia minor non est neque in praedicatione, neque in signis faciendis, apostolis praecessoribus suis, non in dignitate, sed tempore. Nam si de tempore praescribendum putatur, ante coepit Joannes praedicare, quasic judicat Deus? Denique prior secutus est Andreas SalvatorQuare ergo apostolus quibusdam non videbatur; cum eadem possostendit, quid a dignatione Domini mereatur. Hinc est unde non solum minorem se non esse coactus est profiteri, sed et plus omnibus laborasse. Illis ergo displice
Abbreviated transcription (Latin):
breuiabatur : ut deuotio dum infirmitate pssurȩ de¬
cidentis non frangitur: ꝓbata cẽ. uideatur:: Libentissi¬
mȩ itaq magis głibor ininfirmitatibus meis. ut in habit&
in me untus xp̃i. Aꝑtum est quia tunc głandum
doc& : quando iniurus humiliatur Qxp̃o aut untꝰ¬
tolerundi pbetu ut qinapͥus asꝑe. ac phoc fastidiendȩ
in iuriae uidebanturi postea libent susupiendȩ ũt xp̃i
auxiliolemnrer Tan: Libent ergo cȩdi sedicit. dum¬
modo axp̃o curetur: sciendo plusadđe medicinã xp̃i
ad salutem : quã in firmitas de trahit sanitati: Qua¬
ꝓpt̃ pladp mili in infirmitat̃ibus. ncontumelus: Cũ
em̃ infirmor: tunc potens sum: Lierũ est q̃uia tunc
iuncitxpĩamus. cũ ꝑđe putitur: Ettumc ꝑdit ꝓfidia.
cum seuicis se gratulatur. Plauda ł ergo aũilli in siltatue
& surgit cũ p̃mitur:
Pactiusum insipiens. uos me cocgstis: Compulsũ sediuit
ut quid ess& ostender& : & nonutiqstultus est quide se

Expanded text:
breviabatur; ut devotio dum infirmitate pressurae acbreviabatur; ut devotio dum infirmitate pressurae accidentis non frangitur, probata videatur. Libentissime itaque magis gloriabor in infirmitatibus meis, ut inhabitet in me virtus Christi. Apertum est quia tunc gloriandum docet, quando injuriis humiliatur. A tolerandi praebetur; ut quia prius asperae, ac per hoc fastidiendae injuriae videbantur, postea libenter suscipiendae; ut Christi auxilio lenirentur. Libenter ergo caedi se dicit, dummodo a Christo curetur, sciendo plus addere medicinam Christi ad salutem, quam infirmitas detrahit sanitati. Quapropter placeo mihi in infirmitatibus, in contumeliis; cum enim infirmor, tunc potens sum. Verum eistianus, cum perdere putatur: et tunc perdit perfidia, cum se vicisse gratulatur. Plaudit ergo, cum illi insultatur; et surgit, cum premitur. Factus sum insipiens, vos me coegistis. Compulsum se dicit, ut quid esset, ostenderet. Et non utique stultus est, qui de se
Abbreviated transcription (Latin):
non solum nel aboꝵ suoꝵ fructib. abdicent᷑ uerũ &iã
ut augeant ad cumulã his possessionis actriȩ hodergo
remedium datum est apło : ut in uirus pressuf animo
nom possit extolli magnitudine reuelationum : quia
otiosum peitus necesse habebat in hisquȩ uidorat
extolli: Propt̃ hoctordm̃ rogaui ut disccđ& ame.
& ait mihi: Sufficit tibi grã mea. Nã uirtus
in infirmitate ꝑficitur: Simulidiaboli. quos ꝑ¬
fidõ mntibus in serer ad nocendũ diseruis instigat.
ut cessarent abeo Terdnm dep̃tatũ se fuisse. &
non in petrasse testaitur: Non quia despectũ sedic sed
quia in scius contrase petebat ut cessarent tẽptationes¬
ab eõ ꝑquas ꝑfectior se fiebat.: Idõ ad roma nosdicit
Namquidoremꝰ siuit oport& nescimus.: linde hoc sibi
dictt responsum : ut sufficeret sibi grãdei : quia
aut iures tolerandi a dlebantur. aut tẽpus pssurȩ ad¬

Expanded text:
non solum ne laborum suorum fructibus abdicentur, verum etiam non solum ne laborum suorum fructibus abdicentur, verum etiam ut augeantur his ad cumulum possessionis aeternae. Hoc ergo remedium datum est Apostolo, ut injuriis pressus, animo non possit extolli pro magnitudine revelationum; quia otiosum pectus necesse habebat in iis, quae viderat, extolli. Propter hoc ter Dominum rogavi, ut discederet a me; et ait mihi: Sufficit tibi gratia mea; nam virtus in infirmitate perficitur. Stimuli diaboli, quos perfide mentibus inferens ad nocendum Dei servis instigat, ut cessarent ab eo, ter Dominum deprecatum se fuisse, et non impetrasse testatur: non quia despectum se dicit, sed quia inscius contra se petebat, ut cessarent ab eo tentationes, per quas perfectior se fiebat. Ideo ad Romanos dicit: Nam quid oremus, sicut oportet, nescimus . Unde hoc dicit sibi responsum, ut sufficeret sibi gratia Dei, qua aut vires tolerandi addebantur, aut tempus pressurae ab
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃ĩa no quam exitia ꝓxp̃o inlata sibi narrare:
Nam & si uolucro głari: non erostultus: Nãueritatẽ
dicam:: Hoc dicit : quia si meritũ suum ꝓfiteatur
qđ hab& apud dm̃: nonerit in prudens: Vera eni
loquitur:: Ergo siquis promeritissiuis quȩ sibi osten¬
sa sunt loquitur : non est utiq stultus: Si aut̃ tace¬
at: est &iam prudens : sed qua causa hic non palã
głatur : nunc subieat dicens. Parco aut̃ nequis me
Ostendit igitur. qua causa non aꝑte głȩcur. Nequis me
existim& inquid. ultra głamm eã tendere : quã limes
mertoꝵ ad mittit. Hos significat. quos obtretatoros
habebat causa legis. sicut supra memoraui. Nam
utiq meritoꝵ głam bonũ est non tacere: ut inuitent᷑
credentes: Ene sublimitate reue plationũ ex¬
tollar: clatus est stimulus miht carni ł angli satamȩ
ut me colaphiz& ne extollar. Dm̃ bonis meritis
prouiđe testatur dũ ꝑmittt tep̃tationib: hos deprimi

Expanded text:
christiano, quam exitia pro Christo illata sibi narrare? christiano, quam exitia pro Christo illata sibi narrare? Nam et si voluero gloriari, non ero stultus; nam veritatem dicam. Hoc dicit, quia si meritum suum profiteatur, quod habet apud Deum, non erit imprudens; vera enim loquitur. Ergo si quis pro meritis suis, quae sibi ostensa sunt, loquitur, non est utique stultus: si autem taceat, est etiam prudens. Sed qua causa hic non palam glorietur, nunc subjicit dicens: Parco autem, ne quis Ostendit igitur qua causa non aperte glorietur: Ne quis me existimet, inquit, ultra, gloriam meam tendere, quam limes meritorum admittit. Hos significat, quos obtrectatores habebat causa Legis, sicut supra memoravi. Nam utique meritorum gloriam bonum est non tacere; ut invitentur credentes. 205 Et ne sublimitate revelationum extollar, datus est mihi stimulus carnis, angelus Satanae, ut me colaphiset, ne extollar. Deum bonis meritis providere testatur; dum permittit tentationibus bonos deprimi,
Abbreviated transcription (Latin):
lic& homimi loqui: pro huius modi gloriaboꝵ:
His se raptũ dicit id est hinc usq ad it̃iũ celũ :
Deinde in paradisum celestẽ in quo latroni dix̃ clñs
Quid ergo mirũ si post resurrationẽ corpusiã expiatũ
atq tenuatũ factum in mortale futurũ credatur
inçlis quando nondubitat apłs adhuc mortale
corpus potiusse leuari ad eelos. & tolli i paradis um
dei pr̃is cȩlestem & pro huius modi homine iđ quitã
dignus est deo ut experiret᷑ głaris edict : & nor
uult a ꝑtedicere. qͣuiadese loquitur nelaudarese
effari: Prome autem norigłabor nisi in infirmitatib.
mab̾: Sic dese nongłatur. dũ nona ꝑte desȩ ꝓfitetur.
in in firmitatibus sane inquit meis głabor. xpone¬¬
re enim p̃ssuras pafsionum & infirmitates angustiarũ
non uidetur głosum sed flebilẽ id crco se in his głari
dicit scien tamexo quia ad ꝓfectum ꝑducunt romu¬
nerationum cȩlestium: Quid em̃ tamgło sum infutirũ

Expanded text:
icet homini loqui. Pro hujusmodi gloriabor. Bis se raptum dicit, id est, primo hinc usque ad tertium coelum, deinde in paradisum coelestem, in quo latroni dixit Dominus, Quid ergo mirum, si post resurrectionem corpus jam expiatum atque tenuatum factum, immortale futurum credatur in coelis ; quando non dubitat Apostolus adhuc mortale corpus potuisse levari in coelos, et tolli in paradisum Dei Patris coelestem? Pro hujusmodi homine, id est, qui tam dignus est Deo, ut hoc experiretur, gloriari se dicit: et non vult aperte dicere, quia de se loquitur, ne laudare se r. Pro me autem non gloriabor, nisi in infirmitatibus meis. Sic de se non gloriatur, dum non aperte de se profitetur. In infirmitatibus sane inquit, meis gloriabor. Exponere enim pressuras passionum, et infirmitates angustiarum non videtur gloriosum, sed flebile. Idcirco se in his gloriari dicit, sciens tamen quia ad profectum perducunt remunerationum coelestium. Quid enim tam gloriosum in futurum
Abbreviated transcription (Latin):
uangłm qđ . p̃dicatũ est ame: quia non est scđm hominẽ:
neq enĩego ab hominc accepi illud aut didici. sed ꝑ reuelita qaẽꝰ
manifestare : quia non caquȩ docebat ab homine didicerat .
te uideretur : sed adeqͥ filio dicitse didicisse ꝑreuelatiorẽ.
cũium postresurrectionẽ ess& incȩlis sicut p̃memoraui:
& ea quȩ didicit. conuenire uolunticti maiestutiq cius a quo
se didicisse testatur.: Sp̃cilici enĩ sunt. quȩ seruatti
meritũ collocant a pđ deum.: Illa ent̃ carnalic sunt: quȩ tẽpore
suo seruuta nec meritũ nec in meritum p̾stiter̃ apđdcum:
Non seruata obfuerunt: quia & qui non fecer̃ legẽ submale¬
dicto eirent : & qui fecerant noniustificabantur a pł deum:
quia iustus ex fideuiuit. Illaem̃ ut honeriessent seruanda
mandicea sunt non dignitati: Audistis conuersitionẽ

Expanded text:
um, quod praedicatum est a me, quia non est secundum hominem; neque enim ego ab homine accepi illud, aut didici: sed per revelationem manifestare, quia ea quae docebat, non ab homine didicerat; tate videretur: sed a Dei Filio dicit se didicisse per revelationem, cum jam post resurrectionem esset in coelis, sicut praememoravi; et ea quae didicit, convenire voluntati majestatique ejus, a quo se didicisse testatur. Spiritalia enim sunt, quae servata meritum collocant apud Deum: illa enim carnalia sunt, quae tempore suo servata, nec meritum nec immeritum praestiterunt apud Deum: non servata obfuerunt; quia et qui non fecerant Legem, sub maledicto erant: et qui fecerant, non justificabantur apud Deum, quia justus ex fide vivit. Illa enim ut oneri essent, servanda mandata sunt, non dignitati. Audistis enim conversatione
Abbreviated transcription (Latin):
quoꝵ tã p̃dara ꝓdigit insignis & ꝓdigus eraet faciendis
& angłm decelo quẽ possit spĩtidis ratio cõm̃dure aliter
docentes quũ ab apło paulo doctienent : anathematyzat
p̃cepit: quantomagis quos nullũ testimoniũ ad se diendũ
potest cõm̃daro : Ideo autẽ iteret contestitionẽ ut con¬
firmat cos in pͥma traditiorae. Iterata conĩ lex sollicitio

Expanded text:
um tam praeclara opinio in signis et prodigiis erat faciendis, et angelum de coelo, quem possit spiritalis ratio commendare, aliter docentes, quam ab apostolo Paulo docti erant, anathematizari praecipit, quanto magis quos nullum testimonium ad seducendum potest commendare? Ideo autem iterat contestationem, ut confirmet eos
Abbreviated transcription (Latin):
reuertantur addm̃ quõ spreuerant Doniq stat̃i subnecit :
Aut quero hominibus plucere  si adhuc hominibus
plucerẽ : xp̃i seruus nonessem: Significat igit᷑ hosaqͥb:
suerant cũsi Nondeo scdta hominibus płucere in
gaduthurũ subuersione. sicut & semet ipsũ iũ dudum
quando ecłam ut patrũ traditionẽ uindicar& ꝑ
sequebatur: Vit enĩ auideis lauiduri possent. scđm
uoluntatẽ illoꝵ legẽ seriube dicebant: Nisiuerũ
apłs paulus. qui omñ deuotone deo placeri docebat.
ut xp̃iidoncus seruus: Idonei aut̃ seruiesse nom possunt :
qui sub nomine dñ ꝓpriis iucris student: Sed forte contrao
aliqui sdicat. Ergo quilegẽ p̃dicabant quã ds̃ dr̃ de¬
disse. hominibus seruiebant: Quomodo ergo idonea
lex esse dicitur. cuius p̃dicatio scđm hominũ uoluntates
dr̃ cẽpentta Ante aduentũ dñilex iuxta dei uoluntatẽ
p̃dicabatura Temupsem̃ ei debelatur ĩ ut seruaretur:
Atubrenuent dñsꝓmissus in lege cessare oportut legem:

Expanded text:
ant. Denique statim subjecit: Aut quaero hominibus placere? Si adhuc hominibus placerem, servus Christi non essem. Significat igitur hos a quibus fuerant eversi, non Deo, sed hominibus placere in Galatarum subversione, sicut et semetipsum jamdudum, quando Ecclesiam, ut Patrum traditionem vindicaret, persequebatur. Ut enim a Judaeis laudari possent, secundum voluntatapostolus Paulus, qui omni devotione Deo placere docebat, ut Christi idoneus servus: idonei autem servi esse non possunt, qui sub nomine Domini propriis lucris student. Sed forte contra aliquis dicat: Ergo qui Legem praedicabant, quam Deus dicitur dedisse, hominibus serviebant. Quomodo ergo idonea Lex esse dicitur, cujus praedicatio secundum hominum voluntates narratur temperata? Ante adventum Domini Lex juxta Dei voluntatem praedicabatur; tempus enim ei debebatur, ut servaretur: at ubi venit Dominus promissus in Lege, cessare oportuit Legem,
Abbreviated transcription (Latin):
canebatq uirgł: non illis artib: ad honores & głam.
sed dolis atq fallacuis ambiebant. Unde idẽ dic̃.
S ed pͥmo magis ambitio quã auaritia animos homi¬
nũ exercebat. Eđ tam̃ uitiũ ꝓpius uircuti erat:
nos. &iam deoꝵ apud illos aedes indicant: quas
coniunctissimas constituer̃ uirtutis ⁊ honoris ꝓdus
finẽ uolebant eẽ uirtutis. & quo eam referebant
qui boni erant: adhonorẽ scilicd: Nã mali nec
habebant eã. quãuis honorẽ hab̾e cuꝑent. quẽ
malis artib conabant adipisci. id est dolisatꝙ falla¬
cus. Melius laudatꝰ est catoꝰ De illo quippe ait.
Quominꝰ patebat głaͫ eo illã magis assequebatur:

Expanded text:
canebatque Virgilius, non illis artibus ad honores et gloriam, sed dolis atque fallaciis ambiebant. Unde idem dicit: Sed primo magis ambitio quam avaritia animos hominum exercebat, quod tamen vitium propius virtutem erat. nos eciam apud illos edes quas indicant quas coniunctissimas constituerunt, Virtutis et Honoris, pro diis finem uolebant esse uirtutis et quo eam referebant qui boni erant, ad honorem scilicet; nam mali nec habebant eam, quamuis honorem habere cuperent, quem malis artibus conabantur adipisci, id est dolis adque fallaciis. a Melius laudatus est Cato. De illo quippe ait: Quo minus petebat gloriam, eo illum magis sequebatur.\'
Abbreviated transcription (Latin):
caũ dĩ inxp̃o qđ credentib: manisestatur
In creduł uero quodã uelamine tectũ. ẽ.
qͥa sic̃ thesaurus in occulto ponit᷑. ita et
sacram̃tũ dĩ intra hominẽ. id .ẽ. incorde
humano abscondit᷑. Hunc ergo tesaurũ
inanimo & corpore dic̃ . eẽ adõdatũ : ut
eminentia uirtutiseiꝰ appareat ꝑ omies
p̃dicatores dũ taxat ut reconciliet᷑ om̃is
lingua creatori suo. Non adhonorificen¬
tia hominũ sed dĩ qͥsẽ manifestat ꝑ homi.¬
nes qͥcũ humiles & imꝑiti. eet acccꝑurt
potestatẽ adõ & loqͣndi magnalia & a gendi
fictilia ergo uasa dicens in firmitatem

Expanded text:
Christo, quod credentibus manifestatur, incredulis vero quodam velamine tectum est, quia sicut thesaurus in occulto ponitur, ita et sacramentum Dei intra hominem, id est, in corde humano absconditur. Hunc ergo thesaurum in animo et corpore dicit esse a Deo datum, ut eminentia virtutis ejus appareat per homines praedicatores dumtaxat; ut reconcilietur omnis lingua Creatori suo, non ad honorificentiam hominum, sed Dei, qui se manifestat per homines: qui cum humiles et imperiti essent, acceperunt potestatem a Deo et loquendi magnalia, et agendi. Fictilia ergo vasa dicens, infirmitatem
Abbreviated transcription (Latin):
seniũ inũtat. Adulterare .ẽ. aut̃ uerũ sensũ
ꝑfalsũ uł le excludere. Sed in manifestatione
ueritatis cõmendantes nosmet ipsos ad om̃em
constientia hominũ corã dõ. Hoc dic̃qͥa in
p̃dicatione euuangłica nulli sefec̃ suspectũ.
Addens apliꝰcũdic corã dõ ut hoc ipsũ ñ solũ
hominib: manifestat᷑ ꝓb& sed etiã dõ euini-¬
hil occultũ .ẽ. Testimoniũ gͦ dĩ ĩ plorat.

Expanded text:
sensum invertat. Adulterare est autem verum sensum sensum invertat. Adulterare est autem verum sensum per falsum velle excludere. Sed in manifestatione veritatis commendantes nosmetipsos ad omnem conscientiam hominum coram Deo. Hoc dicit, quia in praedicatione evangelica nulli se fecit suspectum, addens amplius, cum dicit: Coram Deo; ut hoc ipsum non solum hominibus manifestum probet; sed etiam Deo, cui nihil occultum est. Testimonium ergo Dei implorat,
Abbreviated transcription (Latin):
nis huiꝰ . ut ñ deficiat in p̃ssuris ẽfortatꝰ si
pmissionũ unde suꝑiꝰ dic̃ multa fidutia utam̃
Fidentes enĩ inis quȩ ꝓmissa s. qͥc qͥd adũsũ acci¬
derit : tolerant. Iđ ñ huroanis merinsdeputat
sed miscđiȩ dĩ quȩ homine pͥmo abluit. deinde
dedecoris. Vt illigłȩ dignꝰ sit hõmor̃ om̃iat᷑pia
& polluta quȩ fieri &eogitari poss̃ amouenda
inuitantis ũba s̃. Sub sua enĩ & suoꝵ ꝑsona
admeliorẽ uitã hortat᷑ : ꝓpt̃ supͣdicta uitia
que in is sepe rep̃ hendit poss& hȩc occulta
dedecoris eẽ quȩ pͣuo sensu ad p̃dicandũ me¬
ditant᷑ ut fallant. Un de subiec. Non ãbu¬
lantes in astutia neq: adulterante s ũbũ dĩ.
Adde decꝰ enĩ & deformationẽ ꝓfic̃ qͥ sibdola¬
m̃te c̃fringitdõprinã ad decipiendũ
corda sipliciũ. Tur pis enĩ inueniet᷑ indie
iudicii di.: Astutia enĩ malȩ m̃ti sut id qđ
sibi libitũ .ẽ. expleat. ũba dĩ adulterat. ut

Expanded text:
nis hujus, ut non deficiat in pressuris, confortatus fide promissionum. Unde superius dixit: Multa fiducia utamur ; fidentes enim in his, quae promissa sunt, quidquid adversum acciderit, tolerant. Quod non humanis meritis deputat, sed misericordiae Dei, quae hominem primo abluit, deinde dedecoris. Ut illius gloriae dignus sit homo, omnia turpia et polluta, quae fieri et cogitari possunt, amovenda Invitantis verba sunt; sub sua enim et suorum persona ad meliorem vitam hortatur, propter supradicta vitia, quae in his saepe reprehendit. Possunt et haec occulta dedecoris esse, quae pravo sensu ad praedicandum meditantur ut fallant; unde subjecit: Non ambulantes in astutia, neque adulterantes verbum Dei. Ad dedecus enim et deformationem iendum corda simplicium; turpis enim invenietur in die judicii Dei. Nam astutia malae mentis, ut id quod sibi libitum est, expleat, verba Dei adulterat, ut
Abbreviated transcription (Latin):
acciꝑ& urtutẽ ut ad laudẽ suã ds̃ꝑhȩc se
p̃dicet quȩ in firma s̃ ut głi illidet᷑ ⁊ homi¬
ni : qͥ exluto fictꝰ .ẽ. In om̃ib: p̃ssurã passi
sed ñ coangustati. Nc̃ ⁊ ostendit ꝓpt̃ qđ
iidoneierant p̃dicatores. qͥa seꝑ illis
innetessstate ad fuit ds̃ idõ pssurã ait pas¬
si sed ñ coangꝰtati: Hoc ẽ ñ ꝑmisit ds̃
tantũ nos opprimi utcederemꝰ: Inopiã passi
sed ñ distituti. Id .ẽ. in inopia positis ad¬
eis ds. ne satis ibi facerent deis inimici. De¬
iecti
sed ñ ꝑimꝰ. Id ẽ. ũ berib ꝓstrati sed obies¬
tante dõ. ñ mortificati: siue enĩ clasi. siue
uinculati : adiutor iodĩmanꝰ hostiũ euadebart.
nũ canebant dõ fortiores his facti. qͥñ erar̃

Expanded text:
irtutem, et ad laudem suam Deus per haec se praedicet, quae infirma sunt; ut gloria illi detur, non homini, qui ex luto fictus est. In omnibus pressuram passi, sed non coangustati. Nunc ostendit propter quod idonei erant praedicatores; quia semper illis in necessitate adfuit Deus. Ideo pressuram, ait, passi, sed non coangustati: hoc est, non permisit Deus tantum nos opprimi, ut crederemus. Inopiam passi, sed non destituti: id est, in inopia positis adeis Deus; ne satis sibi facerent de his inimici. Dejecti, sed non perimus: id est, verberibus prostrati, sed obstante Deo non mortificati; sive enim clausi, sive vinculati, adjutorio Dei manus hostium evadebant. num canebant Deo, fortiores iis facti, qui non erant
Abbreviated transcription (Latin):
tes uerũ dicunt eẽ. falsũ in eo ipso adiuuant᷑ ne
possẽnt credere qđ uolunt. xp̃m aut̃ cũ fit ima¬
godĩ corporeũ tantũ a.fer̃ relinqͣntes gesta
eiꝰ  soliꝰ carnis faciunt m̃tionẽ. De qͥb dixit
qsauas. Obcecaũ oculo seoꝵ neuideant. & au¬
ris. ne audiant. usq in hodiennũ diẽ. Nec eñi
Hoc ẽ non nramgloriã adnuntiamꝰ neqͥs nos
dicat ꝓpt̃ nos ipbs euuangelitare. ut nob ꝓͥfi¬
cem᷑ quasi aut ꝓnr̃a ꝓpͥa utilitate p̃dica.¬
tione testet᷑. ut ꝓutilitate hoꝵ subiectisin
inminis terio cuuangłii. Seruosdicens mi
nistros : sedut humilit̃ loqueret᷑. sic̃ dixit
ut uere ostender& non adsuã gloriã p̃dicare
dit cui seruit. sic̃ & ipse dñsait. Egosũ inme¬
dio ur̃m ñ ut ministrer sed ut ministrẽ.
Non merito hoꝵ qͥb minifrat. sed ꝓpt̃ ĩꝑium
dñi Iuia ds̃ qͥdix̃ detenebris lum̃ fulgere
in lux̃ incordib: nr̃is ad inluminationẽ cog¬
nitionis łȩ suȩ in faciẽ xp̃i ihu. Hoc dic qͥa

Expanded text:
adjuvantur; ne possint credere, quod nolunt. Christum autem, cum sit imago Dei, corporeum tantum asserunt: et relinquentes gesta ejus, solius carnis faciunt mentionem, de quibus dixit Esaias: Obcaecavit oculos eorum, ne videant; et aures, ne audiant usque in hodiernum diem . Nec enim Hoc est, non nostram gloriam annuntiamus, ne quis nos dicat propter nos ipsos evangelizare; ut nobis proficemur quasi pro nostra propria utilitate praedicatione testetur; ut pro utilitate horum subjecti sint in ministerio Evangelii. Servos ergo dicens, ministros significat: sed ut humiliter loqueretur, sic dixit; ut vere ostenderet non ad suam gloriam se praedicare dit, cui servit, sicut et ipse Dominus ait: Ego sum in medio vestrum non ut ministrer, sed ut ministrem ; non merito horum quibus ministrat, sed propter imperium Domini. Quia Deus qui dixit de tenebris lumen fulgere, illuxit in cordibis Dei, in facie Christi Jesu. Hoc dicit quia
Abbreviated transcription (Latin):
scriptã sed ꝑ fidẽ animis intimatã. Nonqͥpusibi¬
lia doceat sed inuisibilia credi sudeat: quȩ animꝰ
spitalit̃ colligat neq oculus cernat . Hȩc lex dat lib¬
tatẽ solã fidẽ posenfut qͥa quȩ ñ uid& credit dec̃di¬
tione erui ereat᷑. Nos aut̃ om̃s reuelata facit.
głam dĩ speculantes ad eandẽ imaginẽ reforma¬
miles inueniam᷑ trans acta hac uita imagini głȩ xpi

Expanded text:
scriptam, sed per fidem animis intimatam; non quae visibilia doceat, sed invisibilia credi suadeat; quae animus spiritaliter colligat, non quae oculus cernat. Haec lex dat libertatem, solam fidem poscens; ut quia quae non videt, credit, de conditione erui mereatur. Nos itaque omnes, revelata facie gloriam Domini speculantes, ad eamdem imaginem formamiles inveniamur, transacta hac vita, imagini glori
Abbreviated transcription (Latin):
& sic euacuat᷑. Accedente enĩ dignitate ꝑfidẽ euacu¬
at᷑ indignitas. Sed obtũsi s̃. sens eoꝵ usq i n odiernũ
die Tã diu ob sos dic̃. qͥndiu ñcredunt. Quȩ obtunsso
infidelitatis causa obueñ. Idõ c̃usis ad fidẽ acuit᷑ acies
ñtts ut uideant diuiniluminis splendorẽ. Id ipsũ ue¬
lamꝰ in lectione ueterscestamti man& dũ ñ reulat᷑:
qͥa in xp̃o euacuat᷑. Obtunsio ait hȩc inlectione exodi
manet : quã diu eredant. Non enĩ reuelat᷑. niss

Expanded text:
 sic evacuatur. Accedente enim dignitate per fidem, evacuatur indignitas. Sed obtusi sunt sensus eorum usque in hodiernum diem. Tamdiu obtusos dicit, quamdiu non credunt. Quae obtusio infi ipsum velamen in lectione veteris Testamenti manet, dum non revelatur; quia in Christo evacuatur. Obtusio, ait, haec in lectione Exodi manet, quamdiu credant. Non enim revelatur, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
uoluisse : Sicenĩ in quiunt significatũ estĩmartiam
gentem idest romanam nemini locum quẽ teneret
daturam: Romanos quoq terminos ꝓpter dm̃ t̃minũ
neminem cõmoturum: Iuuentem etiã romanam ꝓpc̃

Expanded text:
uoluisse? Sic enim, inquiunt, significatum est, Martiam uoluisse? Sic enim, inquiunt, significatum est, Martiam gentem, id est Romanam, nemini locum quem teneret daturam, Romanos quoque terminos propter deum Terminum neminem commoturum, iuuentutem etiam Romanam p
Abbreviated transcription (Latin):
poetarum quib deos dilacerari uidebant se
non subtraxer̃. dando eis licentiã maletractandi
homines quos liberet. &ipsos scȩnicos nonturpes
iudicauer. sed dignos etiam p̃elaris honoribus
habutrunt. Sicut aut̃ potuerunt auream pe¬
cuniam habere romani quãuis dm̃ aurinum non
colerent: sic & argenteam habere potuerunt &¬
aeream sinec argentinũ nec ciꝰ patrem colerent
aesculanũ. & sic om̃it quat retexere pig&
Sic ergo & regnũ inuito quidem deo uẽro nullo
modo habere possent: diis uero istis falsis & mul¬
tis ignoratis siut contẽptis atq illo uno cognico
& fide sincera acmoribus culto. & melius hiñc
regnũ haberent quantumcũq haberent. & post
haec acciperent sempiternũ siue hic haberent
siue non haberent. Nam illud quale est quod¬
pulcherrimũ auspicium fuisse dixerunt quod
paulo ante cõmemoraui. martem. & terminũ
& iuuentatẽ. nec ioui regi deoꝵ loco cedere

Expanded text:
poetarum, quibus deos dilacerari uidebant, se poetarum, quibus deos dilacerari uidebant, se non subtraxerunt, dando eis licentiam male tractandi homines quos liberet, et ipsos scaenicos non turpes iudicauerunt, sed dignos etiam praeclaris honoribus habuerunt. Sicut autem potuerunt auream pecuniam habere Romani, quamuis deum Aurinum non colerent: sic et argenteam habere potuerunt et aeream, si nec Argentinum nec eius patrem colerent Aesculanum, et sic omnia quae retexere piget. Sic ergo et regnum inuito quidem Deo uero nullo modo habere possent; dis uero istis falsis et multis ignoratis siue contemtis adque illo uno cognito et fide sincera ac moribus culto et melius hic regnum haberent, quantumcumque haberent, et post haec acciperent sempiternum, siue hic haberent siue non haberent. CAPUT pulcherrimum auspicium fuisse dixerunt, quod paulo ante commemoravi, Martem et Terminum et Iuuentatem nec Ioui regi deorum loco cedere
Abbreviated transcription (Latin):
nonte audient: daemones sunt: praua docent.
turpibus gaudent: non solum nondeputant in¬
iuriam side illis ista fingantur: sed eam pocius
iniuriam ferre non possunt siꝑeorũ sollemnia
nonagant᷑. Iam uero siaduersus eos iouem int̃-¬
pelles. maxime obeam causam quia eꝰ plura cri¬
mina ludis scenicis actitant᷑: nonne etiã sideum
iouem nuncupatis a quo regit᷑ totus atq ad mi¬
nistratur hic mundus. eo illi fit a uob maxima
in uria qđ eum cumistis colendum putatis. eoꝵ¬
q regem eẽ ꝑhibetis: N ullo igitur modo di¬
tales. qui talibus placant uł potius accusantur
honorib ut maus sit crinen quodeis falsis
oblectant᷑ quam side illis uera dicerentur:
romanũ imperium augere. conseruare potu¬
issent. Hoc enĩ sipossent. grecis potius donum
tam grande conferrent. qui eos in huꝰce modi
rebus diuinis hoc est ludis scenicis honorabilius
digniusq coluerunt: quando & amorsibus

Expanded text:
non te audiunt, daemones sunt. praua docent, non te audiunt, daemones sunt. praua docent, turpibus gaudent: non solum non deputant iniuriam, si de illis ista fingantur, sed eam potius iniuriam ferre non possunt, si per eorum sollemnia non agantur. Iam uero si aduersus eos Ionem iuterpelles, maxime ob eam causam, quia eius plura crimina ludis scaenicis actitantur: nonne etiamsi Deum Iouem nuncupatis, a quo regitur totus adque administratur hic mundus, eo illi fit a uobis maxima iniuria, quod eum cum istis colendum putatis eorumque regem esse perhibetis? tales, qui talibus placantur uel potius accusantur honoribus, ut maius sit crimen quod eis falsis oblectantur, quam si de illis uera dicerentur, Romanum imperium augere et conseruare potuissent. Hoc enim si possent, Graecis potius donum tam grande conferrent, qui eos in huiusce modi rebus diuinis, hoc est ludis scaenicis, honorabilius digniusque coluerunt, quando et a morsibus
Abbreviated transcription (Latin):
cum alium faciunt furari. alium adulterare. sic
item aliquid alter turpiter atq inepte dicere. ac
facere : Tres inter se deas certasse depremio pul¬
chricudinis. uiccas duas auenere t̃roiam euertisse:
louem ipsum conuerti in bouem aut cygnum. ut
cũ aliqua concumbat. deam homini nubere. satur¬
num liberos deuorare: Nihil deniq posse confin¬
gi miraculoꝵ atq uitiorum. qđ non ibi reperiat᷑
atq ab deorũ natura longe absit. Osceuola pon¬
tifex maxime: ludos tolle si poces: precipe popłis
ne tales honores dus immortalibus deferant: ubi
crimina deorũ libeat mirari. & quae fieri possunT
placeat imitari. Siaut̃ tibi respondet populus. uos
nobis importastis ista pontifices: deos ipsos roga
quib instigantib ista iussistis. ne calia sibi ubeañ
exhiberi: Quae simala sunt & propterea nullo
modo dedeoꝵ maiestate credenda: maior est
deoꝵ iiuria dequib impune finguntur. sed

Expanded text:
cum alium faciant furari, alium adulterare, sic cum alium faciant furari, alium adulterare, sic item aliquid aliter turpiter adque inepte dicere ac facere; tres inter se deas certasse de praemio pulchritudinis, uictas duas a Venere Troiam euertisse; Iouem ipsum conuerti in bouem aut cygnum, ut cum aliqua concumbat; deam homini nubere; Saturnum liberos deuorare: nihil denique posse confingi miraculorum adque uitiorum, quod non ibi reperiatur adque ab deorum natura longe absit.s o Scaeuola pontifex maxime, ludos tolle, si potes; praecipe populis, ne tales honores dis inmortalibus deferant, ubi crimina deorum libeat mirari et quae fieri possunt placeat imitari. Si autem tibi responderit populus: Vos nobis inportastis ista pontifices: deos ipsos roga, quibus instigantibus ista iussistis, ne talia sibi iubeant exhiberi. Quae si mala sunt et propterea nullo modo de deorum maiestate credenda, maior est deorum iniuria, de quibus inpune finguntur. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
de suꝑuacuis. Non magna causa est: solet enĩ & auiris
peritis dici suꝑflua non nocent. Quae sunt aut̃ illa
quac prolata inmultitudinem nocent. haec inquit:
non cẽ. deos. herculem. esculapium. castorem. pollucẽ.
Frodicur enim adoccis quod homines fuerint: & huma¬¬
na conditione defecerint: quid aliud. quod eoꝵ qui sin
dii non habeant ciuitates uera simulaera: quod uerus
dĩ nec sexum habeat nec aetatem nec definita corporis
membra. Haec pontifex nosse populos non uult: nã
falsa eẽ nonputat. Expedire igitur existinat. falli in
religione ciuitatss. Quod dicere etiam in libris rerum
diuinarum uarro ipse nondubitat: p̃clara religio: quo
confugiat liberandus infirmus. & cum ueritatem
qua liberetur inquirat. credatur ei expedire quod
fallitur Pocticum sane deorũ genus cur sceuola
respuat. eisdem litteris nontacet᷑. quia sic uidelio&
deos deformant ut nec bonis hominib cõparent᷑.

Expanded text:
De superuacuis non magna causa est; solet enim et a iuris De superuacuis non magna causa est; solet enim et a iuris peritis dici: Superflua non nocent. Quae sunt autem illa, quae prolata in multitudinem nocent ? Haec, inquit, non esse deos Herculem, Aesculapium, Castorem, Pollucem; proditur enim a doctis, quod homines fuerint et humana condicione defecerint.\' Quid aliud? \'Quod eorum qui sint di non habeant ciuitates uera simulacra, quod uerus Deus nec sexum habeat nec aetatem nec definita corporis membra.\' Haec pontifex nosse populos non uult; nam falsa esse non putat. Expedire igitur existimat falli in religione ciuitates. Quod dicere etiam in libris rerum diuinarum Varro ipse non dubitat. Praeclara religio, quo confugiat liberandus infirmus, et cum ueritatem qua liberetur inquirat, credatur ei expedire quod fallitur. Poeticum sane deorum genus quur Scaeuola respuat, eisdem litteris non tacetur: quia sic uidelicet deos deformant, ut nec bonis hominibus conparentur,
Abbreviated transcription (Latin):
talib diis qͤ recto c̃silio potuerunt inter¬
turpia iudicariꝰ In illis certe ludis poetica
numinũ crimina frequentant᷑ : Qui
ludi cogentib niminib iussu senatꝰ instau¬
rabant᷑. In illis ludis corruptorẽ pudicitiae
iouẽ turpissimi
histriones cantabant. agebant. placebant: sullud
fingebatur. ille irasceretur. Si aut̃ siuis criminibus
etiam ficcis delectabatur. quando colebatur nisi
diabolo seruiretur: itane iste romanum conder&.
diłataret. conseruaret imperium. quouis romano
cui talia displicebant homine abiectior: iste daret
felicitatem.qui tam infelicit̃ colebatur. & nisi ita
coleretur infelicius irascebatur: Relatum est in licce
ris doccissimum pontificem sceuolam disputasse tria
genera tradita deorum : unũ apoetis. alterum aphy¬
loͦphis. tertium a principibus ciuitatis. Primũ genus
negatoriũ dicit eẽ. quod multa dedis fingantur
indigna. Scdm non congruere ciuitatib quod habet
aliquet suꝑuacuct. aliqua etiã quae obsit popłos nosse:

Expanded text:
talibus dis, quae recto consilio poterant turpia iudicari? In illis certe ludis poetica numinum crimina frequentantur, qui ludi cogentibus numinibus iussu senatus instaurabantur. In illis ludis corruptorem pudicitiae Iouem turpissimi histriones cantabant agebant placebant. Si illud fingebatur, ille irasceretur; si autem suis criminibus etiam fictis delectabatur, quando coleretur, nisi diabolo seruiretur? Itane iste Romanum conderet dilataret conseruaret imperium, quouis Romano, cui talia displicebant, homine abiectior? Iste daret felicitatem, qui tam infeliciter colebatur, et nisi ita coleretur, infelicius irascebatur? CAPUT XXVII. Deras doctissimum pontificem Scaeuolam disputasse tria genera tradita deorum: unum a poetis, alterum a philosophis, tertium a principibus ciuitatis. Primum genus nugatorium dicit esse, quod multa de dis fingantur indigna; secundum non congruere ciuitatibus, quod habeat aliqua superuacua, aliqua etiam quae obsit populis nosse.
Abbreviated transcription (Latin):
non utiq natura sed actu: qleginus innumeris. mulieres
uirgunes appellatas : Aliagͦ sollicitudo mulieris aliauir¬
gunis est : Tam̃ cũ dr̃ mulior incertũ est qͥd significet:
nisi significatio subsequat᷑: Cũ aut̃ dic̃ uirgo. manifestat
locutio est : Hic apłs post mulierẽ uirginẽ posuit it mu

Expanded text:
non utique natura, sed actu; quia legimus in Numeris mulieres virgines appellatas . Alia ergo sollicitudo mulieris, alia virginis est; tamen cum dicitur mulier, incertum est quid significet, nisi significatio subsequatur: cum autem dicitur virgo, manifesta locutio est. Hic Apostolus virginem post mu
Abbreviated transcription (Latin):
sunt : hac dic̃ xp̃siđ unctos: hi carnẽ iđ mũdũ crucifigunt
quando hȩc ex quibus errores oriunt᷑ condempnant: Hunc

Expanded text:
stos, id est, unctos. Hi carnem, id est, mundum crucifigunt, quando haec ex quibus errores oriuntur, condemnant. Hunc
Abbreviated transcription (Latin):
appeillat: ntpost acceptamracseruictã euangłicã de
saluatoris plenttadine rationẽ. braȩ uite oꝑa cdaorent.
abstipentes sẽ ab om̃ turpitudme. & desderiomalo
quopostnt ꝑitie duamȩ fructus non amit tere:
Aultũ em̃ obest. uerĩ ratione. & mimnle illam ftictis
ꝓsequentib affirmart: Hinc est unde & dñs ott̃
cetera ait Qinaut̃ in quidscit uolumate bũ
sui & non paruerit uapulabit multis Auaricia ttam̃
idolatrie conparcunt iut mchil scelerius demons¬
traret: Sub uno nomine duo pessima & im¬
pracn. genere designauit : que om̃i ratione monee

Expanded text:
appellat; ut post acceptam et servatam evangelicam de Salvatoris plenitudine rationem, bonae vitae operam darent, 272 abstinentes se ab omni turpitudine et desiderio malo, quo possint peritiae divinae fructum non amittere. Multum enim obest scire veri rationem, et minime factisre. Hinc est unde et Dominus inter caetera ait: Qui autem scit voluntatem domini sui, et non paruerit ei, vapulabit multis . Avaritiam tamen idololatriae comparavit, ut nihil illa scelestius demonstraret. Sub uno nomine duo pessima et impia genera designavit, quae omni ratione monet
Abbreviated transcription (Latin):
bribus ꝓsolutas cotas eẽ regiones llas etiã quae
prius fuerant concinentes. hospitib atq aduenis fluc¬
tib insulatas. aliasq desidit maris pedestri accessu
ac ꝓluuiones casdem strages dedisse. sic ethnae uerti¬
cibus quondã effusis crattrib diuino incendio torrentis
uice flamarũ flumint cucurrisse. Sihaet atq huius
modi quae habet historit unde possem colligere
uoluissem quando finissem quae illis tẽporib ẽuener̃
ante quã xp̃i nom̃ ulla istoꝵ uana & uera saluti
pniciost cõprimer&. Promiserã etiã me demonstra.

Expanded text:
imbribus prolutas totas esse regiones; illas etiam, quae imbribus prolutas totas esse regiones; illas etiam, quae prius fuerant continentes, hospitibus adque aduenis fluctibus insulatas aliasque desidia maris pedestri accessu ac proluuiones easdem strages dedisse; sic ex Aetnae uerticibus quondam effusis crateribus diuino incendio per decliuia torrentis uice flammarum flumina cucurrisse. Si haec adque huius modi, quae habet historia, unde possem, colligere uoluissem, quando finissem, quae illis temporibus euenerunt, antequam Christi nomen ulla istorum uana et uerae saluti perniciosa conprimeret.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓhibere t: hac in sđo & tertio libro quantũ existimo¬
satis absoluimꝰ: in scđo agentes demalis moꝵ quae
malt uł sola uł maxima deputanda s̃. intercio aut̃
dehis malis quae stulti solet ꝑpeti exhorrent. corporis
uidelic& externarũq rerũ. quae plerumq patiunt᷑¬
& boni Illa uero mala nondico patient̃ sed libent̃
habene quib: ipsi fiunt mali & quet panct dixi:
de sola ipsa cuutate atq eius impio. nec inde om̃icousq
adcesarem augustum. Quid si cõmemorare uoluissẽ
& exaggerare illa mala quae nonsibi inuicem homi¬
nes faciunt sicut s̃ uastationes euersionesq bellantiũ.
sed exipsius mundi elementis terrenis accidunt rebus :
qua uno loco apuleius breuit̃ stringit ineo libello
qu ẽ de mundo scripsit: terrena om̃ia dicens muta¬
tiones conuersiones & intentꝰ habere. Namq: im¬
modicis tremorib terrarũ. ut uerbis eiꝰ utar. dissiluisse
humũ & int̃̾ceptas urbes cũ popłis dicit. abrupcis yͥm

Expanded text:
Haec in secundo et tertio libro satis, quantum existimo, absoluimus, in secundo agentes de malis morum, quae mala uel sola uel maxima deputanda sunt, in tertio autem de his malis, quae stulti sola perpeti exhorrent, corporis uidelicet externarumque rerum, quae plerumque patiuntur et boni; illa uero mala non dico patienter, sed libenter habent, quibus ipsi fiunt mali. Et quam pauca dixi de sola ipsa ciuitate adque eius imperio! nec inde omnia usque ad Caesarem Augustum. Quid, si commemorare uoluissem et exaggerare illa mala, quae non sibi inuicem homines faciunt, sicut sunt uastationes euersionesque bellantum, sed ex ipsius mundi elementis terrenis accidunt rebus, quae uno loco Apuleius breuiter stringit in eo libello quem de mundo scripsit, terrena omnia dicens mutationes, conuersiones et interitus habere? Namque inmodicis tremoribus terrarum, ut uerbis eius utar, dissiluisse humum et interceptas urbes cum populis dicit; abruptis etiam
Abbreviated transcription (Latin):
profecco non auetoritate suct fecit: sed qm̃ eos romae
nacus &educatus indiuinis rebus inuenit. & qm̃ in
fine primi libri quae deinceps dicendat essent breuit̃
posuimꝰ. & exhis quaedã induob consequentibus
diximꝰ: expeccationi legentiũ quae restant reddendat
aduersus eos qui romanȩ rei publicae dades in re¬
ligionẽ nr̃am refer̃. & cõmemoraturos quaecumq
& quantacũq occurrere potuissent uł satis esse
uiderent᷑ mala quae illa ciuitas ꝑtulit uł ad eiꝰ imꝑiũ

Expanded text:
profecto non auctoritate sua fecit, sed quoniam eos Romae profecto non auctoritate sua fecit, sed quoniam eos Romae natus et educatus in diuinis rebus inuenit. Et quoniam in fine primi libri, quae deinceps dicenda essent, breuiter posuimus et ex his quaedam in duobus consequentibus diximus, expectationi legentium quae restant reddenda aduersus eos, qui Romanae rei publicae clades in religionem nostram referunt, et commemoraturos quaecumque et quantacumque occurrere potuissent uel satis esse uiderentur mala, quae illa ciuitas pertulit uel ad ei
Abbreviated transcription (Latin):
ac fallacissimos daemones: usq adeo ut aut ueris aut ficis
etiã suis tam̃ criminib deleccent̃. quae sibi celebrari ꝑ
sua festa uoluer̃. ut aperpetrandis damnabilib faccis
humanet reuocari non poss& infirmitas dũ ad haec
iec tura ꝓbauimꝰ sed part̃ exrecenti memoric quia &
ipsi uidimꝰ talic accalib numinib exhiberi. param ex
litceris eoꝵ qui non tamquã incontumeliã sed tam quã
in honorem deoꝵ suoꝵ ista conscripeti posteris reliquer̃
lta ut uir doccissimꝰ u̾arro apud eos & grauis simae
auctoritatis. cũ rerũ humanarũ atq diuinarũ disptitos
faceret libros. alios humanis alios diuinis ꝓsua cuiꝰq
rei dignitate distribuens. non saltẽ inreb humanis
sed in reb diuinis ludos scȩnicos poneret: cum utiq
sicancũ modo boni & honesti homines incuitate eẽnt.
nec in reb humanis ludi scȩnii eẽ. debuissent. Iuod

Expanded text:
ac fallacissimos daemones, usque adeo, ut aut ueris aut fictis ac fallacissimos daemones, usque adeo, ut aut ueris aut fictis etiam, suis tamen criminibus delectentur, quae sibi celebrari per sua festa uoluerunt, ut a perpetrandis damnabilibus factis humana reuocari non possit infirmitas, dum ad haec iectura probauimus, sed partim ex recenti memoria, quia et ipsi uidimus talia ac talibus numinibus exhiberi, partim ex litteris eorum, qui non tamquam in contumeliam, sed tamquam in honorem deorum suorum ista conscripta posteris reliquerunt, ita ut uir doctissimus aput eos Varro et grauissimae auctoritatis, cum rerum humanarum adque diuinarum dispertitos faceret libros, alios humanis, alios diuinis pro sua cuiusque rei dignitate distribuens non saltem in rebus humanis, sed in rebus diuinis ludos scaenicos poneret, cum utique, si tantummodo boni et honesti homines in ciuitate essent, nec in rebus humanis ludi scaenici esse debuissent Quod
Abbreviated transcription (Latin):
eciuitate dĩ dicere exorsus. prius respondendum
putaui eiꝰ inimicis: qͥ terrena gaudia consectantes
rebq fugacib inhiantes. quieqͥd in eis triste miscdica
pocius admonentis dĩ quã punentis seueritate patiunt᷑
religioni increpitant xp̃ianae. quae una ẽ. salubris
& uera religio. & qm̃ cũ sit ineis etiã uulgus indoccũ
uelut doctoꝵ auctoritate inodiũ nrm grauius irritant᷑.
existimantib imꝑitis ea qua suis tẽporib insolite acci¬
derint ꝑalit recro tẽpora acidere non solere. eoꝵq
opinionẽ eciã his qui eam falsam eẽ nouer̃ ut aduersus
nos iusta murmura habere uideant̃ suae scientia dis simu¬
latione firmantib delibris quos auccores eoꝵ ad cognos¬
cendam p̃teritoꝵ tẽpoꝵ historiam memoriȩ mandauer̃
longe alit̃ eẽ. quã putant demonstrandũ fuit. & simul
docendũ deos falsos quos uł palã colebant uł occulte
adhuc colunt eos eẽ inmundis simos sp̃s & malignissimos

Expanded text:
ciuitate Dei dicere exorsus prius respondendum putaui eius inimicis, qui terrena gaudia consectantes rebusque fugacibus inhiantes, quidquid in eis triste misericordia potius admonentis Dei quam punientis seueritate patiuntur, religioni increpitant Christianae, quae una est salubris et uera religio. Et quoniam, cum sit in eis etiam uulgus indoctum, uelut doctorum auctoritate in odium nostrum grauius inritantur, existimantibus inperitis ea, quae suis temporibus insolite acciderint, per alia retro tempora accidere non solere, eorumque opinionem etiam his, qui eam falsam esse nouerunt, ut aduersum nos iusta murmura habere uideantur, suae scientiae dissimulatione firmantibus: de libris, quos auctores eorum ad cognoscendam praeteritorum temporum historiam memoriae mandauerunt, longe aliter esse quam putant demonstrandum fuit et simul docendum deos falsos, quos uel palam colebant uel occulte adhuc colunt, eos esse inmundissimos spiritus et malignissimos
Abbreviated transcription (Latin):
hostili cam̃ humano cũ tenebroso timore & eruencte
cupiditate uersantiũ. ut uitret laecitia cõparetur
fragilit̃ splendida. cui timeat᷑ horribilius ne repente
frangat᷑: de imꝑii laticudine ac magnitudine
uelle gloriari: Hoc ut facilius diudicetur. ñ uanescatmꝰ
in ani uencositate iactati. atq obtundamꝰ intentionis
aciem altisonis uocabulis rerũ. cũ audimꝰ popłos ragna.
ꝓ uincias: sed duos constituamꝰ homines. Nam singulus
quisq homo ut insermone una litterata. ita quasi ele¬
mentũ ẽ. ciuitatis & regni quantalib& terrarũ occupa¬
tione latissimi: quoꝵ duoꝵ hominũ unũ pauperem uł
potius mediocrẽ Aliũ p̃diuitẽ cogitemꝰ: sed diuitem
timorib anxiũ. merorib tabescentẽ. cupiditate flagrantẽ.
nũ quã securũ. semꝑ in quietũ ꝑpetuis inimicitiarum
contentionib anhelantẽ. augentt̃ sane his miserus

Expanded text:
hostili, tamen humano cum tenebroso timore et cruenta hostili, tamen humano cum tenebroso timore et cruenta cupiditate uersantium, ut uitrea laetitia conparetur fragiliter splendida, cui timeatur horribilius ne repente frangatur, de imperii latitudine ac magnitudine uelle gloriari. Hoc ut facilius diiudicetur, non uanescamus inani uentositate iactati adque obtundamus intentionis aciem altisonis uocabulis rerum, cum audimus populos regna prouincias; sed duos constituamus homines nam singulus quisque homo, ut in sermone una littera, ita quasi elementum est ciuitatis et regni, quantalibet terrarum occupatione latissimi, quorum duorum hominum unum pauperem uel potius mediocrem, alium praediuitem cogitemus; sed diuitem timoribus anxium, maeroribus tabescentem, cupiditate flagrantem, numquam securum, semper inquietum, perpetuis inimicitiarum contentionibus anhelantem, augentem sane his miser
Abbreviated transcription (Latin):
regnat om̃ict: quãq nihil cos ad iuuerint hi quos deos
putant & potius quantũ decipiendo & fallendo no¬
cuerint. Unde nunc michi uideo eẽ dicendũ: & magis
de inerem̃tis imꝑii romani. Nam de noria fallacia
daemonũ quos uelut deos colebant quantũ maloꝵ in¬
uȩ ͤerit morib eoꝵ: in scđo maxime libro ñ pauct
diccit sunt. Pom̃s aut̃ absolutos tres libros ubioportimnũ
uisũ est cõmendauimꝰ etiã impsis bellicis malis quantũ
p̃ter belloꝵ morem bonis malisq contulerit: quo modo
qui facit solem suũ oriri suꝑ bonos & malos & pluit suꝑ
laticudinẽ ac diuturnitatẽ imꝑii romani illis dis au¬
dent tribuere: quos etiã ꝑturpiũ ludoꝵ obsequia & ꝑ
turpiũ hominũ ministerit se honeste coluisse contenduã
Quãquã pnius uellem paululũ inquirere quae sit ratio
quae prudentit. cũ hominũ felicitatẽ non possis osten¬
dere nisisemꝑ inbellicis ladib & insanguine ciuili uł

Expanded text:
na omnia, quamque nihil eos adiuuerint hi, quos deos putant, et potius quantum decipiendo et fallendo nocuerint: unde nunc uideo mihi esse dicendum, et magis de incrementis imperii Romani. Nam de noxia fallacia daemonum, quos uelut deos colebant, quantum malorum inuexerit moribus eorum, in secundo maxime libro non pauca iam dicta sunt. Per omnes autem absolutos tres libros, ubi opportunum uisum est, commendauimus, etiam in ipsis bellicis malis quantum praeter bellorum morem, bonis malisque contulerit, quo modo qui facit solem suum oriri super bonos et malos et pluit super latitudinem ac diuturnitatem imperii Romani illis dis audent tribuere, quos etiam per turpium ludorum obsequia et per turpium hominum ministeria se honeste coluisse contendunt. Quamquam uellem prius paululum inquirere, quae sit ratio, quae prudentia, cum hominum felicitatem non possis ostendere, semper in bellicis cladibus et in sanguine ciuili uel