comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qũa illuminat. Quo cñi tͥ scientia exteriorũ:
nisi forte te adiuuet ad scientiã interiorũ:
auoquin: sapientia tua stutticia ẽ apud dm̃.
Quid tͥ ꝓdest cectra omnia scissȩ: & teipsũ
nescire. creatorẽq tuũ ignorare : Quid tantũ
głaris mundi philosophȩ: Si głari opor¬
cer: ñ in te ẜ in dño głare. A fecto si hec tua
sapientia insipida. & doctrina indocta. tead
cognitionẽ tui. seu noticiam etiã dĩ ꝓuehe¬
ret: te ñ tam tumidũ qu̾a timidũ redderet.
Si sapis recte. si sapis uere: noli altũ saꝑe.
s time. Quid habes qđ ñ accepistie Głari
oportuit in illo a q̃ accepisti: & głificare illũ a quo
acepisti. Qusd añ głars: qͣsi ñ acceꝑis: Si uolue¬
io inqͥs głati: noneto insipiens: ueutate enim
dicam. Uides certe qđ nom̃ habeam exre: phi¬
losophus dicor amator sap̃iȩ: eo qd̃ dixerim
sap̃iȩ soror mea es: & prudentiã uocaui ami¬

Expanded text:
quam illuminat. Quo enim tibi scientia exteriorum quam illuminat. Quo enim tibi scientia exteriorum nisi forte te adjuvet ad scientiam interiorum? Alioquin sapientia tua stultitia est apud Deum. Quid tibi prodest caetera omnia scisse, et teipsum nescire, Creatoremque tuum ignorare? Quid tantum gloriaris mundi, philosophe? Si gloriari oportet, non in te, sed in Domino gloriare . Profecto, si haec tua sapientia insipida et doctrina indocta te ad cognitionem tui, seu etiam notitiam Dei proveheret, te non tam tumidum quam timidum redderet. Si sapis recte, si sapis vere, noli altum sapere, sed time. Quid habes quod non accepisti? Gloriari oportuit in illo a quo accepisti, et glorificare illum a quo accepisti. Quid autem gloriaris quasi non acceperis? Si voluero, inquis, gloriari non ero insipiens, veritatem enim dicam . Vides certe quod nomen habeam ex re, philosophus dicor, amator sapientiae, eo quod dixerim sapientiae, soror mea es, et prudentiam vocavi ami
Abbreviated transcription (Latin):
ait g unꝰqͥsq nr̃m in hunsmodi ꝓpitiatorium:
Q tiuuc reeat ad seip̃m. Ecce ꝓpitiatoriũ urm̃
imis suꝑeminet: in summis iacet. Suꝑemin&:
it p̃sideat. iacet ut quiescat. Ascende gͦ et tu
ad eor altum. fige in sũmis desiderium tuum:
S inuenisti tam iocundũ qu̾a tranquillũ re
superemineat secundo:
Uossumꝰ tam̃ adhuc differentiã harũ con¬
templationum ꝓpͥam & spetialem osten¬
acre: si in carũ figuram uolumꝰ diligentius
intendere. Oportuit eñ ꝓpitiatoriũ itt potear¬
chȩ oꝑculũ non nicħ habere spissitudinis:
dcauratio uͦ inulcociens pene immo penttus.
nicħ uidet᷑ habere ñ dicam crassitudinis s
soliditatis. Quid eni dcautationẽ appellem:
qũa qñdam sensus exteriores illusioñe: Iilud
siquidẽ eui deauratio suꝑducit᷑: totũ aurcũ
ẽ in sui exteriori mentit᷑. Sic munirũ sic illa¬
scientia quȩ infiat. quorũdã quidẽ alta sapien¬
tium s carnalit̾ desipientũ: oculoᷤ magis uludit.

Expanded text:
 nostrum in hujusmodi propitiatorium et tunc redeat ad seipsum. Ecce propitiatorium nostrum imis supereminet, in summis jacet. Supereminet ut praesideat, jacet ut quiescat. Ascende ergo et tu ad cor altum, fige in summis desiderium tuum et invenisti tam jucundum quam tranquillum recsuperemineat secundo. Possumus tamen adhuc differentiam harum contemplationum propriam et specialem ostendere si in earum figuram velimus diligentius intendere. Oportuit enim propitiatorium utpote arcae operculum nonnihil habere spissitudinis, deauratio vero multoties, imo penitus nihil videtur habere non dicam crassitudinis, sed soliditatis. Quid enim deaurationem rectius appellem quam quamdam sensus exterioris illusionem? Illud siquidem cui deauratio superducitur, totum aureum esse visui exteriori mentitur. Sic nimirum, sic scientia illa quae inflat quorumdam quidem alta sapientium, sed carnaliter desipientium oculos magis illudit
Abbreviated transcription (Latin):
spiritalib theoris infistere. & ꝑ sp̃c tui conside¬
rationẽ in sp̃ñum contemplatione assurgere.
& in hunc modũ ex sp̃ualib sp̃ualia comꝑa¬
dubio in hac contemplatione ꝑficeris: qđ in p̾ce¬
denti incipis ẽe udelicet sp̃uał. Et satis nosti qr
om̃ia: Nis adhue scite aꝑtius tͥ ostendi: ũn
t comꝑare possis hanc copiam auri: Nũ qͥdũa
m̃ti excidit. qđ regnũ dĩ intia nos. sit: Ecce
inqͥs intra nos ẽ regnũ celoꝵ : s. nũqͥa sunilit̾
intra nos ẽ etiã aurum: Quid inqua: Sicei¬
ne oblitus ẽ es quia sumile ẽ regnũ celori. des¬
auro abscondito in agro: Eece un tibi copia
auri copiose abundet: ad mant̃ hẽs. esfode
si placet. Tantũmͦ uade et uende quȩ ha¬
bes. et eme agrũ istum: & quere thesaurũ
absconditum. Quecumq in mundo concu¬
piscis: quecũq inmundo aminittere metus:
impende libent̃ ꝓ lib̾tate cordis. Emꝑto autẽ

Expanded text:
spiritualibus theoriis insistere, et per spiritus tui considespiritualibus theoriis insistere, et per spiritus tui considerationem in spirituum contemplationem assurgere, et in hunc modum ex spiritualibus spiritualia compa absque dubio in hac contemplatione perficeris, quod in praecedenti incipis esse, videlicet spiritualis. Et satis nosti quiomnia? Vis adhuc tibi apertius ostendi unde tibi comparare possis hanc copiam auri? Nunquidnam menti excedit quod regnum Dei intra nos sit? Ecce, inquis, intra nos est regnum coelorum, sed nunquid similiter intra nos est etiam aurum? Quidni, inquam? Siccine oblitus es, quia simile est regnum coelorum thesauro abscondito in agro? Ecce unde tibi copia auri copiose abundet, ad manum habes: effode, si placet. Tantummodo vade et vende quae habes et eme agrum istum et quaere thesaurum absconditum. Quaecunque in mundo concupiscis, quaecunque in mundo amittere metuis, impende libenter pro libertate cordis. Empto autem
Abbreviated transcription (Latin):
simiitudin̾e inuenit: in ueritatis comparaniõe
pene nich̃ eẽ dephendit. Unde ẽ qdđ coronȩ nulla
ñsura p̃scribit᷑. quȩ in ꝓpiciatori descͥptione
tam  aligent᷑ expͥmit᷑. Puto qi ex his patenter
d it᷑ intelligi: cur in hoc adhue oꝑe tanta sit
inopia auri: Quantũ ualeat fortit̾ insistere
Inuie contẽplation uł quomͦ ad ip̃am ꝓficiat
mens ex multa consideratiõ ẽ ⁊ aguitiõs sii. U¬
i autẽ querit sap̃ie auro abundare.
debet iuxta uires suas hiuie quartȩ con¬
mpłationĩ insistere: & in ꝓpiciatorio fabrican¬
do fortit̃ desudare. Placet enim muitũ ꝑ omñe
modũ huuiꝰmodi opus: & offert in id oꝑis spon¬
te sua om̃is ultroneus. ñ dic̃a quantũ satis ẽ.
E pene semꝑ plusqũa necẽe ẽ. Nũqũa auri copia
illi dec̃e potit: qui huic oꝑi fortit̃ institerit. Si
rõnem queris: ratioñe accipe. Cum eñ incipiᷤ

Expanded text:
similitusimilitud coronae nulla mensura praescribitur, quae in propitiatorii descriptione, tam diligenter exprimitur. Puto quia ex his patenter datur intelligi, cur in hoc adhuc opere tanta sit inopia auri. CAPUT V. Quantum valeat fortiter insistere huic contemplationi, vel quomodo ad ipsam proficiat mens ex multa consideratione et cognitione sui. Qui autem quaerit sapientiae auro abundare, debet juxta vires suas huic quartae contemplationi insistere, et in propitiatorio fabricando fortiter desudare. Placet enim multum per omnem modum hujusmodi opus, et offert in id operis sponte sua omnis ultroneus, non dicam quantum satis est, sed pene semper plus quam necesse est. Nunquam auri copia illi deesse poterit, qui huic operi fortiter institerit. Si rationem quaeris, rationem accipe. Cum enim incipis
Abbreviated transcription (Latin):
instrum̃to caret. uł sint. hebet: Quale queso
homo inuemet instrumenñi ad comp̃henden¬
dam eam pacem quȩ exuꝑat omñe sensum:
paulo similis eleuat᷑ supͣ se ip̃m. rapit᷑ usꝙ. ad
tertiũi celũ ꝓfecto aꝑchana illa quȩ ñ licet hõi
loqui ñ inuestigat ꝑ sp̃m ꝓpͥum: s reuelat ei¬
as ꝑ spm suũ. S quieqͥd iuxta hune modũ ꝑ
quendã m̃tis excessum humana intelligentia
artingit: husꝰ terciȩ considerationis specula p̃
nimia exiguitatis suȩ angustia minime ca¬
pit. Deniq ad aliud non autẽ ad hoc contem¬
plationis genus ꝑtinet: quicqͥd humana exꝑ¬
ientia ꝑ ntis excessum captim uidet. Quid gͦ
mirũ si mente human̾a scĩe suȩ exigutas an¬
gustat: in ea potissimũ consideratione uͥ ad ea
quȩ inuestiganda sunt. magna sensus mopia
laborat: Quieqd eni de rerũiuisibiliũ cogni¬
tione uł iõcinando colligit. uł ꝑ rerũ inisibiliũ

Expanded text:
instrumento caret, vel, si habet, hebet. Quale, quaeso, instrumento caret, vel, si habet, hebet. Quale, quaeso, homo inveniet instrumentum ad comprehendendam eam pacem, quae exsuperat omnem sensum? Paulo similis, elevatur supra seipsum, rapitur usque ad tertium coelum, profecto arcana illa, quae non, licet homini loquim suum. Sed quidquid juxta hunc modum per quemdam mentis excessum, humana intelligentia attingit, hujus tertiae considerationis specula, prae nimia exiguitatis suae angustia minime capit. Denique ad aliud non autem ad hoc contemplationis genus pertinet, quidquid humana experientia, per mentis excessum raptim videt. Quid ergo mirum si mentem humanam, scientiae suae exiguitas angustat in ea potissimum consideratione, ubi ad ea, quae investiganda sunt, magna sensus inopia laborat? Quidquid enim de rerum invisibilium cognitione, vel ratiocinando colligit, vel per rerum visibilium
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑexiguũ ualde ẽ illud tantiuũ auri undi
corona ꝓducit᷑. si ad ꝓpitiatoni magnitud¬
nẽ comparet᷑. Deniq huiꝰ mensura cũ ma¬
na diligentia tam in longitudine quã in
uatatudine: diuino magisterio diffins. de cus
aut inagnitudine ommino tacct᷑: nec ula eiuis
niura aescribit᷑. Ac si diuinus sermo ae corone
Rapricatione tacitȩ innuat: q qui pot̾ caꝑe capi¬
at Q uinusqͥsq qnͣtum porest facere. faciat. Puto
qd si cnis altitudo uł usq ad dimidiũ cubtium
e citendere potiusset: qd̾ diuinus sermo hoc õmo
racite ñ p̃ceriret. S nouit dñs figmentũ suum.
Q eium qui docet hominẽ scientiam om̃ino late¬
re ñ potuit: quantã adhue in hoc oꝑe bumana
pauꝑtas auri inopiam sustineat. & qͦm eam
in huꝰ contemplationis specula sensus sui exign¬
itas angustet. Quonã enĩmͦ eo loci sap̃iȩ auro.
abundet: ubi ad ea quȩ intelligenda sunt om̃i

Expanded text:
perexiguum valde est illud tantillum auri unde perexiguum valde est illud tantillum auri unde corona producitur, si ad propitiatorii magnitudinem comparetur. Denique, hujus mensura cum magna diligentia, tam in longitudine, quam in latitudine, divino magisterio diffinitur. De illius autem magnitudine omnino tacetur, nec ulla ejus mensura describitur, ac si divinus sermo de coronae fabricatione tacite innuat, quia, qui potest capere capiat, et unusquisque quantum potest facere faciat. Puto quia, si ejus altitudo, vel usque ad dimidium cubitum se extendere potuisset, quod divinus sermo hoc omnino tacite non praeteriret. Sed novit Dominus figmentum suum, et eum qui docet hominem scientiam omnino latere non potuit, quantam adhuc in hoc opere humana paupertas auri inopiniam sustineat et quomodo eam in hujus contemplationis specula, sensus sui exiguitas augustet. Quoniam enim modo eo loci sapientiae auro abundet, ubi ea quae intelligenda sunt omni
Abbreviated transcription (Latin):
mͦ loquim̃ omnẽ unaginationẽ suȩ inuestiga¬
onis altitudine calcare contendit: uñ ꝓpt̃ sim¬
litudinis exp̃ssionẽ ꝓpiciatorium nr̃m nec
ligno adherere. nec ligno affigi debuit. Tran¬
seo & illud qđ corona stans in altum surgi.
ꝓpiciatoriũ uͦ iacens in magnã se circũ quat
amplitudinẽ expandit: eo qđ in huiꝰ conti¬
plationis dulci suauitate. & suaui dulcedine
animꝰ sͥ magnȩ securitatis locũ & mirande
tranquillitatis secretũ pͥmo inueniat: et cam
insolita in exꝑtaq iocunditas. cordis desideri
ad quiet̾e colligat: & ad pacem componat.
S utriusq magnitudiñe atteudo: & eorun
in hac parte differentiam. sine diligenti con¬
sideratione ñ transeo. Ecce eñi qđ negue nas
ualeo nicħ differunt in mati̾ȩ qualitate: sõ
multũ ẽ ꝑ omne modũ qđ ab inuic̾e distaui
in mat̾iȩ quantitate. Utrũq ex auro foru¬
t̃: qr utrumq in ratiocinatione uersat᷑. M

Expanded text:
modo loquimur omnem imaginationem suae investigamodo loquimur omnem imaginationem suae investigationis altitudine calcare contendit. Unde propter similitudinis expressionem propitiatorium nostrum nec ligno adhaerere, nec ligno affigi debuit. Transeo et illud quod corona stans in altum surgit, propitiatorium vero jacens, in magnam se circumquaque amplitudinem expandit, eo quod in hujus contemplationis dulci suavitate, et suavi dulcedine animus sibi magnae securitatis locum, et mirandae tranquillitatis secretum primo inveniat, et tam insolita, inexpertaque jucunditas, cordis desiderium ad quietem colligat, et ad pacem componat. Sed utriusque magnitudinem attendo, et eorum in hac parte differentiam sine diligenti consideratione non transeo. Ecce enim quod negare non valeo, nihil differunt in materiae qualitate, sed multum est per omnem modum, quod abinvicem distant in materiae quantitate. Utrumque ex auro formatur, quia utrumque in ratiocinatione versatur. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
tui. et uideant uanitatẽ. Propiciatorio sub¬
ponit᷑ ut in alta atcollat. ut inferioꝵ scien¬
to exercitio ad altiora capienda exacuat.ꝓpi¬
ciatorio et ligno int̾pontr᷑. ut ab inuic̾e duidat
& animũ humanũ ab inferioriiamore sus¬
pendat: ne forte de sublimib deiectus. & de
loco uoluptatis a ꝓpͥa concupiscentia abstiatꝰ
& illectus. pꝰ concupiscentias suas eat & fiat
rat uł quantũ suꝑemineat tercio: uu¬
omꝑauimus iam quartũ contemplatos
gradũ cũ pͥmo et sedõ: conferat᷑ adhuc si pbit
etiam cũ tercio. S hoc forte meliꝰ facimꝰ: si init̾¬
usq figur̃a intendimꝰ. Intendens itaq in amb
figur̃a: aureũ udelicet ꝓpitiatoriũ. aureams
coron̾a: multiplicẽ eoꝵ. inuenio differentiam
Tacco illud qđ corona ligno affigit᷑: nã terti
contemplationis gradꝰ ut suꝑus monstrat̾ũ
imaginationi innitit᷑. Quartus uͦ hic d̾e qu

Expanded text:
tui et videant vanitatem. Propitiatoria suptui et videant vanitatem. Propitiatoria supponit, ut in alto attollat, et inferior sciento exercitio, ad altiora capienda exacuat. Propitiatorio et ligno interponitur, ut ab invicem dividat, et animum humanum ab inferiorum amore suspendat, ne forte de sublimibus dejectus, et de loco voluptatis a propria concupiscentia abstractus, et illectus post concupiscentias serat, vel quantum superemineat tertio. Comparavimus jam quartum contemplationis gradum cum primo et secundo, conferatur adhuc, si placet, etiam cum tertio. Sed hoc forte melius facimus, si in utriusque figuram intendimus. Intendens itaque in amborum figuram, aureum videlicet propitiatorium, aureamque coronam, multiplicem eorum invenio differentiam. Taceo illud quod corona ligno affigitur, nam tertius contemplationis gradus, ut superius monstratum est imaginationi innititur. Quartus vero hic de quo
Abbreviated transcription (Latin):
ad intima : hac eleuam᷑ ad sũma. Nec uia
ad huiꝰ speculationis fastignim: hoc. fabrican¬
di ꝓpitiatorii artificium. Hec ars absq dubio
ꝑ qũa cordis mundicia recuꝑat᷑: recuꝑata ser¬
uat᷑. Hides certe qu̾a recte hoc opus archȩ oꝑ¬
culum dicimꝰ: ꝑ qđ intimoꝵ. mundiciã muni¬
mus. Utiq si archa tua cũ deauratione sua
tali oꝑculo. huiꝰmodi ꝓpiciatorio subiaceret:
si tua philosophia tali philosophiȩ subserui¬
ret: utiq nob̃ & ipsa placeret. S norunt ea
uti meliꝰ nr̃i theologi: qu̾ã mundi philoso¬
phi. Deniq audi quid nob̃ in nr̃o oꝑe place¬
at: uł quid tͥ in archȩ nr̃e deauratione iuste
placere debeat. Primo qđ ligno suꝑponitur.
scdõ qdđ ꝓpitiatorio subponit᷑: tercio qđ utriq
int̃ponit᷑. Ligno suꝑponit᷑ ut emineat: et con¬
cupiscentiam oculoꝵ. tͥ abscondat: & sit tibi
in uelam̃ oculoꝵ tuoꝵ ne forte aꝑiant᷑ oculi

Expanded text:
ad intima, hac elevamur ad summa, haec via ad intima, hac elevamur ad summa, haec via ad hujus speculationis fastigium, haec fabricandi propitiatorii artificium, haec ars absque dubio per quam cordis munditiam recuperatur, recuperata servatur. Vides certe quam recte hoc opus arcae operculum dicimus, per quod intimorum munditiam munimus. Utique, si arca tua cum deauratione sua tali operculo hujusmodi propitiatorio subjaceret, si tua philosophia tali philosophiae subserviret, utique nobis et ipsa placeret. Sed norunt ea uti melius nostri theologi, quam mundi philosophi. Denique, audi quid nobis in nostro opere placeat, vel quid tibi in arcae nostrae deauratione juste placere debeat. Primo quod ligno superponitur, secundo quod propitiatorio supponitur, tertio quod utrique interponitur. Ligno superponitcupiscentiam oculorum abscondat, et sit tibi in velamen oculorum tuorum, ne forte aperiant oculi
Abbreviated transcription (Latin):
one contenta ẽẽ: ña sine oꝑculo ñ pot̾ int̾¬
uam mundiciã conseruare. Stude g̃iutta
diuinũ documentũ facere ꝓpitiatoriũ: & quale
sap̃iȩ archam decet. accepit oꝑculum. Pnuoso¬
phe inmundȩ. sius habere sap̃iȩ archam in¬
trinsecus mund̾a. si conscruare cupis cordis mũ¬
diciam: ascende ad hunc quartũ contemplati¬
onis gradũ. qui designat᷑ ꝑ arche ꝓpitiatoriũ.
Suꝑuis iam diximuis qđ hec illa ẽ splecula
tio quȩ habet᷑ de substantiis iniusibilib. hu¬
manis uidelicet. seu etiã angłicis sp̃ib. Pri¬
nãi gͦ ẽ in hac consideratione ut redeas ad te¬
ip̃m: intres ad cor tuum: discas estimare sp̃m
tiuim. Discute quid sis. qͥd fiu̾s: quid ẽẽ debiu̾s.
qͥd ẽẽ potis. Quid fueris ꝑ naturã. qͥd mͦ sis per
culpam: qͥd ẽẽ debueris ꝑ industriam: qͥd adhuc
ẽẽ possis ꝑ grãm. Disce ex tuo sp̃u cognoscere:
scala: hic introitus: iste ascensus. Hac intiat᷑

Expanded text:
culo non potest internam munditiam conservare. Stude ergo, juxta divinum documentum, facere propitiatorium, et quale sapientiae arcam decet, accipe operculum. Philosophe immunde, si vis habere sapientiae arcam intrinsecus mundam, si conservare cupis cordis munditiam, ascende ad hunc quartum contemplationis gradum, qui designatur per areae propitiatorium. Superius jam diximus quod haec illa estantiis invisibilibus, humanis videlicet, seu etiam angelicis spiritibus. Primum ergo est in hac consideratione, ut redeas ad teipsum, intres ad cor tuum, discas tuum. Discute quid sis, quid fueris, quid esse debueris, quid esse poteris: quid fueris per naturam; quid modo sis per culpam, quid esse debueris per industriam; quid adhuc esse possis per gratiam. Disce ex tuo spiritu cognoscere scala, hic introitus, iste ascensus, hac intratur
Abbreviated transcription (Latin):
asfiuent̾ et ñ imꝓꝑat. E ffundo itaq in con¬
spectu eiꝰ oration̾ẽ ineã. & pauꝑtatẽ meã ante
ip̃m ꝓnuntio. & auri inopiam: ꝙ dicam ei.
Dñe tu scis insipientiam meã: et sub̾a mea
tanqũa nichilũ ante te. Da mͥ intellectũ dñe.
& aurũ habeo: et diues sum. Custodi anim̃a
meã qm̃ infirmus sum: & quale habeo con¬
cupisco ꝓpitiatorium. O quanta illi copia aui¬
ri extitit: qui in ueritate psauere potutt.
Suꝑ om̃s docentes me intellexi. Suꝑ senes in¬
tellexi: qͥa mandata tua quesini. Oquale ꝓpi

Expanded text:
n conspectu ejus orationem meam, et paupertatem meam ante ipsum pronuntio, et auri inopiam, et dicam ei: Domine, tu scis insipientiam meam, et substantia mea tanquam nihilum ante te, da mihi intellectum, Domine, et aurum habeo, et dives sum. Custodi animam meam quoniam infirmus sum, et quale concupisco, habeo propitiatorium. O quanta illi copia auri exstitit, qui in veritate psallere potuit: Super omnes docentes me intellexi. Super senes intellexi, quia mandata tua quaesivi . O quale
Abbreviated transcription (Latin):
modi circulus aureus. resplendet amplius.:
rutilat dariꝰ. Hoc ẽ in qũa in quo diuina
dispositio in tͥbulatione gandentib & sibi
in contumeliis placentib apparet głosior:
eoq iocundior. Ex his itaq quȩ de angłis
siue de laterib archȩ iam diximus. satis
ut arbitror euident̃ ostendimꝰ. qͦmͦ in la¬
tere uno circuli p̾scientiȩ & scientiȩ appa¬
reant mirabiliores: uł quomͦ in latert
alio circuli p̾destinationis et dispositioĩs

Expanded text:
smodi circulus aureus resplendet amplius, smodi circulus aureus resplendet amplius, rutilat clarius. Hoc est, inquam, in quo divina dispositio in tribulatione gaudentibus, et sibi in contumeliis placentibus apparet gloriosior eoque jucundior. Ex his itaque quae de angulis, sive de lateribus arcae jam diximus, satis, ut arbitror, evidenter ostendimus quomodo in latere uno circuli praescientiae et scientiae appareant mirabiliores, vel quomodo in latere alio circuli praedestinationis, et dispositionis
Abbreviated transcription (Latin):
fatigari sc sentiunt. In illo fouent᷑: in isto
exertent᷑. In illo suauit̾ pausant: in isto fortter
pugnant. In illo a rege suo quasi militaturi.
donatiua ꝑcipuuit: in isto pugnando uictorã.
& iuncendo et̃ne ret̾butionis palma acquirt̃.
In illo itaq angulo ex accepto diuino beneficio.
id in eis agit᷑. ut di sint fidi debitores: in hoc
autẽ angulo ex patientiȩ et fortitudinis sue
merito id in eis agit᷑ ut dĩ fiant si dici fas ẽ
sponte pͥus factus ẽ tał meriti gratuitꝰ largitor.
Cogita gͦ quale sit dm̃ cũ magno quoda qͣsi
studio excogitare. cũ multo qͣsi ecercitio sata¬
gere. cũ miro quodã artificio q̃ñq in electis
ꝑ ficere: ut fiant ex reis iusti. ex serius lib̃i.
ex miseris debitorib meritis diuites. & re¬
gni celestis heredes. Hec ẽ ut arbitror suffi¬
ciens rõ: cur diuinȩ dispositionis circulus
nẽ ad p̾mia ȩt̾na. Hoc ẽ illud in quo huiꝰ¬

Expanded text:
fatigari se sentiunt: in illo foventur, in isto fatigari se sentiunt: in illo foventur, in isto exercentur; in illo suaviter pausant, in isto fortiter pugnant; in illo a rege suo quasi militaturi donativa percipiunt, in isto pugnando victoriam, et vincendo aeternae retributionis palmam acquirunt. In illo itaque angulo ex accepto divino beneficio id in eis agitur, ut Dei sint fidei debitores, in hoc autem angulo ex patientiae, et fortitudinis suae merito id in eis efficitur, ut Dei fiant, si dici fas est, sponte prius factus est talis meriti gratuitus largitor. Cogita ergo quale sit Deum cum magno quodam quasi studio excogitare, cum multo quasi exercitio satagere, cum miro quodam artificio quandoque in electis perficere, ut fiant ex reis justi, ex servis liberi, ex miseris debitoribus meritis divites, et regni coelestis haeredes. Haec est, ut arbitror, sufficiens ratio cur divinae dispositionis circulus nem ad praemia aeterna. Hoc est illud in quo huju
Abbreviated transcription (Latin):
In pͥmo angulo ut dictũ ẽ mali puniunt᷑.
nec purgant᷑: in isto boni flagellant᷑. & cor¬
rigunt᷑. Quid queso ẽ. qđ easdẽ culpas eadẽ
fiagella in his corrigunt: in illis penitꝰ corri¬
gere ñ possunt: Immo simił ꝑ omnia corrup¬
telȩ rubigiñe parua pene temporał flãma
in electis ad plenũ excqu̾oquit: qũa in reꝓbiᷤᷤ
tot torm̃toꝵ tanta acerbitas. & illud gehen¬
nȩ crudele incendium inet̾nũ ex qioquere
ñ sufficit. Cur queso dissimiłe effectũ habet
non dissimił causa. nͥ qd̃ diuine dispositionis
r̃õ cũ sit utrobiq mira ui repb̃ apparet iustior
qũa pia: in electis uͦ pia potius qmͣ seuera:
Ecce contulimꝰ iam quartũ hunc de qͦ loqͥm᷑
angulũ pͥmo cũ scdõ: et scdõ cum pͥmo: t̾cio
nunc loco. comparet᷑ cum tercio. In tercio itaq
angulo boni beneficiũ ad consolationẽ accipi¬
unt: in quarto de quo et mͦ agimus flagelł

Expanded text:
In primo angulo, ut dictum est, mali puniuntur In primo angulo, ut dictum est, mali puniuntur nec purgantur. In isto boni flagellantur et corriguntur. Quid, quaeso, est quod easdem culpas eadem flagella in his corrigunt, in illis penitus corrigere non possunt, imo similis per omnia corruptelae rubiginem parva pene temporalis flamma in electis ad plenum excoquit, quam in reprobis tot tormentorum tanta acerbitas, et illud gehennae crudele incendium in aeternum excoquere non sufficit? Cur, quaeso, dissimilem effectum habet non dissimilis causa, nisi quod divinae dispositionis ratio cum sit utrobique mira in reprobis, apparet justior quam pia, in electis vero pia potius quam severa. Ecce contulimus jam quartum hunc de quo loquimur angulum, primo cum secundo, secundo cum primo, tertio nunc loco comparetur cum tertio. In tertio itaque angulo boni beneficium ad consolationem accipiunt, in quarto de quo et modo agimus, flagellis
Abbreviated transcription (Latin):
riuit᷑: tanto ad i amoĩe uehementiꝰ accendunt᷑.
Mirare obsecro. muare. & uehem̃tiꝰ obstupesce:
uł qͦmͦ in mał. amor di deficiat ex beneficio: uł
qualit̾ in bonis. diuna dilectio crescat ex flagello.
Absq dubio plus in laurentio amor di conua¬
luit ex icendio: qũa in nerone ex imꝑio. Im¬
mo in laurentio incanduit ꝑ incendiũ: in ne¬
rone penitus defecit ꝑ concesse potestatis imꝑiũ.
Et qdđ adhuc e maius. & multo plus mirabiliꝰ plꝰ
fortasse in mr̃e amoris flamma conualuit. ex
tam acerba pena: qũa potuisset ex qualibet et
qnͣtalibet temporali gła. Uñ queso tale consiliũ:
tam mirandũ artificium: Nides quomͦ ille
summꝰ artisex ꝑitiam suȩ artis ostendit. qui
in electis sius contraria ex contrariis gignit:
fouet ac nutrit: Iuuat & hunc angulum
adhuc et cũ aliis conferre: et diuinȩ disposi¬
tionis ordine ex eoꝵ comparatione comiñdare.

Expanded text:
runtur, tanto ad Dei amorem vehementius accenduntur. runtur, tanto ad Dei amorem vehementius accenduntur. Mirare, obsecro, mirare et vehementer obstupesce, vel quomodo in malis amor Dei deficiat ex beneficio, vel qualiter in bonis divina dilectio crescat ex flagello. Absque dubio plus in Laurentio amor Dei convaluit ex incendio, quam in Nerone ex imperio; imo in Laurentio incanduit per incendium, in Nerone penitus defecit per concessae potestatis imperium. Et quod adhuc est majus et multo mirabilius, plus fortasse in martyre amoris flamma convaluit ex tam acerba poena, quam potuisse ex qualibet, et quantalibet temporali gloria: unde, quaeso, tale consilium, tam mirandum artificium? Vides quomodo ille summus artifex peritiam suae artis ostendit, qui in electis suis contraria ex contrariis gignit, fovet ac nutrit. Juvat et hunc angulum adhuc et cum aliis conferre, et divinae dispositionis ordinem ex eorum comparatione commendare.
Abbreviated transcription (Latin):
sitas exaduerso occurrens ꝓbitate exercet: nam
ipse uti ibi dictum ẽ ad bonoꝵ correctionem
ꝑtinet. Nam quia nec boni quidẽ hanc iuita
sine macula ꝑtranseunt. & semꝑ qnͣtũ ius
ꝑfecti quo crescendo ꝓficere possint inueniũt:
habent ex hoc angulo unde purgent᷑. hñt
parit̃ et ubi exerceant᷑. Huic angulo circulo¬
rũ nr̃oꝵ. ultimus familiariꝰ p̾sidet: qͥa aliaᷤ
quo secde singular̾e accipiat ñ ht̃. Hic iterũ
si huno angulũ cum eius diãgonali angulo
conferimus: rõnem quã querimus ciciꝰ inue¬
nuus. In illo mali ꝓsꝑant᷑: in isto boni fla¬
gellant᷑. Ibi exbonis mali quȩ accipiunt
erga dm̃ amplius tepescunt: uñ in eius
amore acrius ignescere debuerunt. Hic e¬
contra in bonis disponente deo id agit᷑ ut u̾̃n
in eis extinguendus uidebat᷑: inde in eiᷤꝰ amo¬
ris ardor acrius infiamet᷑. Qisto eñĩ mundi mał
acerbiꝰ urgent᷑: qnͣto grauiorib flagellis atre¬

Expanded text:
sitas ex adverso occurrens probitatem exercet. Nam sitas ex adverso occurrens probitatem exercet. Nam ipse, uti ibi dictum est, ad bonorum correctionem pertinet. Nam, quia nec boni quidem hanc vitam sine macula pertranseunt, et semper quantumvis perfecti quo crescendo proficere possint inveniunt, habeat ex hoc angulo unde purgentur, habent pariter et ubi exerceantur. Huic angulo circulorum nostrorum ultimus familiarius praesidet, quia alias quo sedem singularem accipiat non habet. Hic iterum, si hunc angulum cum ei opposito angulo conferimus, rationem quam quaerimus citius inveniemus. In illo mali prosperantur, in isto boni flagellantur, ibi mali ex bonis quae accipiunt erga Deum amplius tepescunt, unde in ejus amore acrius ignoscere debuerunt. Hic econtra in bonis, disponente Deo, id agitur, ut unde in eis exstinguendus videbatur, inde in eis amoris ardor acrius inflammetur. Quanto enim mundi malis acerbius urgentur, quanto gravioribus flagellis atte
Abbreviated transcription (Latin):
ralem uitã siue pena transire. ñ ꝑmittit. qͦs et̃ns
penis addixit: Illud autẽ qu̾a piũ exit. qd bonoᷤᷤ
quidẽ quantũ eis expedit bonis temporalib fou̾e
ñ desistit: quos tam̃ ad uera et et̃na bona p̾ordina¬
uit: Discute si pores quale quã magnũ. quam
puim possit c̃ẽ granuto quidẽ istos ulis reiectis
ad et̾na bona. p̃destinare: et tam̃ temꝑalia. bo¬
na ad usum immo ad utilitate ñ negare. Qͥo
hac consideranone dulcius: quid in dĩ p̾desti¬
natione iocundius inueniri poterit: Recie gͦ
i eo angulo diuina p̾destinatio p̾minere des¬
cribit᷑: uibi temꝑalis ꝓsꝑitas electis ad utilitat̾e
famulat᷑. Recit aurcus ille circulis fixã illic
sedem tenet: ubi quauto elarior. tanto nimi
speculatione soleat diuina dispositio io¬
cundior apparere. xxiii¬
t ut ad quartũ angulũ tandẽ ueniamus.
illũ longe suꝑuis ẽẽ exposuimus. uͥ aduer¬

Expanded text:
ralem vitam sine poena transire non permittit, quos aeternis ralem vitam sine poena transire non permittit, quos aeternis poenis addicit? Illud autem quam pium erit quod bonos quidem, quantum eis expedit, bonis temporalibus fovere non desistit, quos tamen ad vera et aeterna bona praeordinavit. Discute, si potes, quale, quam magnum, quam pium possit esse gratuito quidem istos, illis rejectis, ad aeterna bona praedestinare, et tamen temporalia bona ad usum, imo ad utilitatem non negare. Quid hac consideratione dulcius, quid in Dei praedestinatione jucundius inveniri poterit? Recte ergo in eo angulo divina praedestinatio praeeminere describitur, ubi temporalis prosperitas electis ad utilitatem famulatur. Recte aureus ille circulus fixam illic sedem tenet, ubi quanto clarior, tanto nimirspeculatione soleat divina dispositio jucundior apparere. Et, ut ad quartum tandem angulum veniamus illum longe superius esse exposuimus, ubi adver
Abbreviated transcription (Latin):
hoc dicere audeat: Accende gͦ qtĩa sit difficile
huiꝰ ꝑplexionis inuolucrũ digna ammiratione
uenerari: & inuenies quã iuste huiꝰmodi diui¬
nȩ scientiȩ circulus huic angulo debeat uicimꝰ
cucius item angulus uti suꝑiꝰ habet᷑. ex
occursione ꝓbitatis et ꝓsꝑitatis coniungi¬
t᷑.&. ad bonoꝵ. consolationẽ et ꝓtectionẽ ꝑtin̾e
comꝑbat᷑. Hinc nunc queso ab hoc angulo
ad diango nalẽ eius angulũ respice. & nunchẽ
nunc illũ diligent̃ attende: ut positionis ra¬
tionẽ quã queris possis ciciꝰ inuenire. ꝑspicatiꝰ
penetrare. In hoc angulo boni mnundi huiꝰ
ꝓsꝑis fouent᷑: in illo mali mundana aduerꝰ¬
sitate flagellant᷑. Actende diligentius. ecami¬
na frequeniius. hine dĩ pietar̾e. illine euis seueriture:
piciatẽ in bonis. seueritar̾e in malis. Qũa scuerũ
c̃e putamꝰ qđ illis nec in p̾semi pareit. qđ cempo¬

Expanded text:
hoc dicere audeat? Attende ergo quam sit difficile hoc dicere audeat? Attende ergo quam sit difficile hujus perplexionis involucrum digna admiratione venerari, et invenies quam juste hujusmodi divinae scientiae circulus huic angulo debeat vicinius Tertius item angulus, uti superius habetur, ex occursione probitatis et prosperitatis conjungitur, et ad bonorum consolationem et protectionem pertinere comprobatur. Hinc nunc, quaeso, ab hoc angulo ad oppositum ei angulum respice, et nunc hunc, illum diligenter attende, ut positionis rationem quam quaeris possis citius invenire, perspicacius penetrare. In hoc angulo boni mundi hujus prosperis foventur, in illo mali mundana adversitate flagellantur. Attende diligentius, examina frequentius hinc Dei pietatem, illinc ejus severitatem, pietatem in bonis, severitatem in malis. Quam severum esse putamus quod illis nec in praesenti parcit, quod tempo
Abbreviated transcription (Latin):
tum ẽ occursion̾ẽ ꝓsꝑitatis et ꝑuersitaus scd̃m
angulũ facere: & eum ad maloꝵ. destiuitioñe
et deieccionẽ maxime ꝑtinere. Nunc queso ad
diuinȩ scientie considerationẽ intelligentiş ocłos
reflecte. diligentius obsecro intuere: inirare obsiu¬
pesce. Stupendum ualde quomͦ mala hominũ
ds̃ indesinent̃ afpicit: quȩ tm̃ decestat᷑ & odit.
Numqͥd queso ñ potest dĩ ommpotentia. cot & tan¬
ta mala cohibere. quȩ ommpotentis sap̃ia nusꝗͣ
pot̃ ignorare. quȩ ommpoien s bouitas ñꝗͣ pot̾
amare: Ad huiꝰ ammirationis cumulũ illid
accedit. qđ malis etiã bona temporalia tͥbuit.
ꝑ quȩ quodammͦꝰ in eis ca. mala multiplicare
udet̃ quȩ p̃omnib et suꝑ omnia. detestatur.
Nam ꝑ bona temꝑalia ut suꝑius dictũ ẽ mali
in se ipsis resoluunt᷑: et a deo destituunt᷑. Nũ¬
qͥdiim illa diuinȩ scientiȩ ꝑspicatia quomͦ
iali suis donis abutant᷑ ñ considerat. an
forte quid qdđ anmo gerant ignorat: S qͥs

Expanded text:
itatis et perversitatis secundum angulum facere, et eum ad malorum destitutionem et delectationem minime pertinere. Nunc, quaeso, ad divinae scientiae considerationem intelligentiae oculos reflectere; diligentius, obsecro, intuere, mirare, obstupesce. Stupendum valde quomodo mala hominum Deus indesinenter aspicit quae tantum detestatur et odit. Nunquid, quaeso, non potest Dei omnipotentia tot et tanta mala cohibere quae omnipotens sapientia nusquam potest ignorare, quae omnipotens bonitas nunquam potest amare? Ad hujus admirationis cumulum illud accedit, quod malis etiam bona temporalia tribuit per quae quodammodo in eis ea mala multiplicare videtur quae prae omnibus et super omnia detestatur. Nam per bona temporalia, ut superius dictum est, mali in seipsis resolvuntur, et a Deo destituuntur. Nunquidnam illa divinae scientiae perspicacia quomodo mali suis donis abutantur non considerat? An forte quid, quo animo gerant ignorat? Sed quis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑmittit: Si uͦ in om̃i huiꝰmodi fluctuatiõe
p̃dictos diuinȩ sapĩȩ circulos fidi manu for¬
tit̾ app̃hendimus: ad firmũ certitudinis sta¬
tũ nos ipõs cicius erigimꝰ. Sinis circuł fortĩt
in heremꝰ. si dm̃ non mͦ omĩa scire. oĩa dispo¬
nere. immo omĩa ab et̾̃uo et p̃scisse & p̃or¬
dinasse firinit̾ credimus: facile p̃uidere po¬
terimꝰ. quomͦ in his omnib sap̃iȩ suȩ ꝑiciam.
comiñdat: qđ in tam tenebrosa tantȩ confu¬
sionis caligine: nicħ ẽ qđ ante p̃scientiȩ & scĩȩ
eius conspectum latere ualeat: qđ p̃destinati¬
onis et dispositionis suȩ cursum in tanta tot
ꝑturbationũ silua nullũ unqũa alicuiꝰ offen¬
sionis obstaculum quantulũcumq p̃pediat:
qđ int̃ cot mutabilitatis amfractus ꝑ equi¬
tatis & pictatis semitas absq ullo euagati¬
onis deuio. ad destinatum locum ꝑcurrat:
De matia quartȩ contemplationis eius ꝓpͥetate .ii.¬

Expanded text:
permittit? Si vero in omni hujusmodi fluctuatione permittit? Si vero in omni hujusmodi fluctuatione praedictos divinae sapientiae circulos fidei manu fortiter apprehendimus, ad firmum certitudinis statum nosipsos citius erigimus. Si his circulis fortiter inhaeremus, si Deum non modo omnia scire, omnia disponere, imo omnia ab aeterno et praescisse, et praeordinasse firmiter credimus, facile praevidere poterimus quomodo in his omnibus sapientiae suae peritiam commendat, quod in tam tenebrosa tantae confusionis caligine nihil est quod ante praescientiae, et scientiae ejus conspectum latere valeat, quod praedestinationis suae et dispositionis cursum in tanta tot perturbationum silva nullum unquam alicujus offensionis obstaculum quantulumcunque praepediat, quod inter tot mutabilitatis amfractus per aequitatis et pietatis semitas absque ullo evagationis devio ad destinatum locum percurrat. De materia quartae contemplationis ejus
Abbreviated transcription (Latin):
tiquitas fortunȩ fanũ erigeret. altare con¬
secraret: Certe si solis boiis sola bona.
et solis mahs sola mala contingere cerne¬
rent: id recte. id iuste. fieri nec̃ imꝑiti
modi dispositionis r̃one assignanda.
minꝰ fortassis laborarent. Uideret᷑ forte
diuinȩ iusticiȩ congruere: ñ nͥ multis
laborib ꝓbatos ad p̃mia et̾na ꝓuehere. Nunc auttẽ
cũ cominunis casus cominunt̃t om̃s inuoluatꝰ.
qũtum putas in tantoꝵ. diuinoꝵ iudicioꝵ a¬
bysso humana consideratio fluctuat: Si eñi
tantã moꝵ. diuersitatẽ diuna iusticia
ñ ignorat: cur queso morib tam dispa¬
rib disparia ñ dispensat: Si ds ma¬
loꝵ omniũ finẽ p̃uidit᷑ si certos quosq ad
uitam p̃ordinauit : quid queso ẽ qđ sapientiȩ
ceteroꝵ q sp̃alium carismatũ dona reꝑbis eciã
quibꝰdam largit̃ tͥbuit. multosq electoꝵ. his
uirtutũ diuiciis uduatoᷤᷤ in uicus diu iac̾e

Expanded text:
tiquitas Fortunae fanum erigeret, altare contiquitas Fortunae fanum erigeret, altare consecraret? Certe, si solis bonis sola bona, et solis malis sola mala contingere cernerent, id recte, id juste fieri nec imperiti smodi dispositionis ratione assignanda minus fortassis laborarent. Videretur fortae divinae justitiae congruere nonnisi multis laboribus probatos ad praemia aeterna provehere. Nunc autem cum communis casus communiter omnes involvit, quantum putas in tanta divinorum judiciorum abysso humana consideratio fluctuat? Si enim tantam morum diversitatem divina justitia non ignorat, cur, quaeso, moribus tam disparibus disparia non dispensat? Si Deus malorum omnium finem praevidit, si certos quosque ad vitam praeordinavit, quid, quaeso, est quod sapientiae, caeterorumque spiritalium charismatum dona reprobis etiam quibusdam largiter tribuit, multosque electorum his virtutum divitiis viduatos in vitiis diu jacere
Abbreviated transcription (Latin):
saꝑientie considerationi in herere. xxui:¬
unc illud consideratione dignũ uidet᷑
qũa conuenient̃ ꝑ moysen de circulis
& nectib statim subiungit᷑. pꝰqua de tͥplici
contemplationis gen̾e mystica descͥptione
digessit: qđ uti suꝑius monstratũ ẽ de reb
usibilib surgit. Quis enĩ nesciat huius
uisibił machine tam uaria multiplicitaᷤᷤ.¬
& tam multiplex uarietas. qnͣte confusio¬
nisubiaceat: cũ unuersa ȩque eueniant
iusto et impio: bono & malo. mundo et
inmundo. immolanti in uictimas. & sa¬
crificia contempnenti: Sic̃ bonus sic et
peccator: ut ꝑuirus. ita et ille qui uerũ
dicebat. Qius queso ẽ iste ierum ordo. un¬
mo qnͣta confusio. qđ omnib om̃ia eq̃
eueniunt: qđ ponis bona et mala. quod
mał mala et bona pari sorte contingũt:
Intantũ enĩ huiꝰ confusionis caligo imꝑi¬
toꝵ obtutum obnubilat: ut dm̃ res hu¬
manas curare dubicet uł penitꝰ diffi¬
dat. Hinc utiq factũ ẽẽ qͥs neget. ut an¬

Expanded text:
sapientiae considerationi inhaerere. Nunc illud consideratione dignum videtur, quam convenienter per Moysen de circulis et vestibus statim subjungitur, postquam de triplici contemplationis genere mystica descriptione digessit quod, uti superius monstratum est, de rebus visibilibus surgit. Quis enim nesciat hujus visibilis machinae tam varia multiplicitas et tam multiplex varietas quantae confusioni subjaceat, cum universa aeque eveniant justo et impio, bono et malo, mundo et immundo, immolanti victimas et sacrificia contemnenti? Sicut bonus sic et peccator, ut perjurus ita et ille qui verum dicebat. Quis, quaeso, est iste rerum ordo, imo quanta confusio quod omnibus omnia aeque eveniunt, quod bonis bona et mala, quod malis mala et bona pari sorte contingunt? Intantum enim hujus confusionis caligo imperitorum obtutum obnubilat, ut Deum res humanas curare dubitet vel penitus diffidat. Hinc utique factum esse quis neget, ut an
Abbreviated transcription (Latin):
tione uenerem᷑ qđ sit uanũ: ꝙ sapientiȩ
auro quo debuimꝰ uecdes nĩos oꝑuimus:
Hui modi gͦ uectes circuł aureis inserant᷑: et
sđm dominicũ documentũ uł p̃ceptũ ñqmͣ
foris extrahant᷑. Sit semꝑ aminiratio tua
int᷑ spectaculũ diuinȩ p̾scientiȩ : diuinȩ sc̃ĩe:
Semꝑ sit delectatio tua. in consideratione
p̃destinationis & dispositionis diuinȩ. Semꝑ
ui uł imienies qđ mireris: semꝑ in istis reppe¬
ries uñ delecteris. Quid gͦ necce erit alia ꝓ
aliis querere: & ꝑ uana huc illucq cogit᷑a¬
tionũ euagatione discurrere: Nusqũa copi¬
osior mat̾ia ammirandi: nusqũã ittilior cau¬
sa gratulandi. Sane et in his & illis inue¬
nies uñ mireris: & in quo delecteris. Namq
ut̃q uectis quãuis uno lateri uicimꝰ in he¬
reat: neut̃ tam̃ a neut᷑ multũ se elongat.
In his gͦ semꝑ sit ammiratio tua: in istis
semꝑ sit delectatio tua. Sint gͦ huiꝰmodi

Expanded text:
tione veneremur quod sit vanum, e sapientiae tione veneremur quod sit vanum, e sapientiae auro quo debuimus vectes nostros operuimus. Hujusmodi ergo vectes circulis aureis inserantur, et secundum Dominicum documentum, vel praeceptum nunquam foris extranantur. Semper sit admiratio tua intra spectaculum divinae praescientiae, et divinae scientiae. Semper sit delectatio tua in consideratione praedestinationis et dispositionis divinae. Semper in illis invenies quod mireris, semper in istis reperies unde delecteris. Quid ergo necesse erit alia pro aliis quaerere, et per vana huc illucque cogitationum evagatione discurrere. Nusquam copiosior materia admirandi, nusquam utilior causa gratulandi. Sane et in his et illis invenies unde mireris, et in quo delecteris. Nam uterque vectis quamvis uno lateri vicinius inhaereat, neuter tamen a neutro multum se elongat. In his ergo semper sit admiratio tua, in istis semper sit delectatio tua. Sint ergo hujusmodi
Abbreviated transcription (Latin):
robusta. sit autẽ & uttͣq deaurata. fĩant
gͦ de robore constantiȩ . dirigant᷑ ad norm̃a
iusticiȩ. oꝑiant᷑ ambȩ de auro sapientiȩ:
ut sint ambe et ꝑ fortitudinẽ ualide. ꝙ
ꝑ equitat̃e directȩ. et ꝑ discretionẽ splen¬
dide. Multũ ꝑ omñe modũ placet inhĩ
uectib huiꝰmodi deauratio: qͥa multũ in
omnib ualet pruden & ꝓuida discretio.
Sit gͦ discreta ammuatio nr̃a: ut nichil
in di p̾scientia nich in ipsiꝰ scientia amini¬
rem᷑ qd falsum sit. Sit uicħominꝰ discre¬
ta congratulatio nr̃a. ut nicħ p̃destinatio¬
ne uł dispositione diuna uenerem᷑ quod
uanũ sit. Scit utiq utͣq illarũ ẽe mira¬
bilis: sine patrocinio falsitatis. Scit qͥd̾e
& utraq istarũ ẽẽ dulcis: sine condim̃to
uanitatis. Nichil gͦ in cłi p̾scientia. nichil
in ipsiꝰ scientia mirem̃ qd̾ sit falsum. ncħ
in di p̃destinatione. nicħ in eius disposi¬

Expanded text:
robusta, sint autem et utraque deaurata. Fiant robusta, sint autem et utraque deaurata. Fiant ergo de robore constantiae, dirigantur ad normam justitiae, operiantur ambae de auro sapientiae, ut sint ambae et per fortitudinem validae, et per aequitatem directae, et per discretionem splendidae. Multum per omnem modum placet in his vectibus hujusmodi deauratio, quia multum in omnibus valet prudens et provida discretio. Sit ergo discreta admiratio nostra, ut nihil in Dei praescientia, nihil in ipsius scientia admiremur quod falsum sit. Sit nihilominus discreta congratulatio nostra ut nihil in praedestinatione vel dispositione divina veneremur quod vanum sit. Scit utique utraque illarum esse mirabilis, sine patrocinio falsitatis. Scit quidem et utraque istarum esse dulcis sine condimento vanitatis. Nihil ergo in Dei praescientia, nihil in ipsius scientia miremur quod sit falsum, nihil in Dei praedestinatione, nihil in ejus disposi
Abbreviated transcription (Latin):
uto qͥa iam laboriosum ñ erit inue¬
nire cuiꝰmodi uectes huimodi circu¬
i bebcant habere: uł qũe in quo lacere de¬
beamꝰ pon̾e. In his siquide quȩ magis mum¬
da sunt opus ẽ nimirũ magna admiratiõe.
in ilł autẽ quȩ iocundiora uident᷑ uti utile
erit magna exultatione. Sit gͦ magna nr̃a
ammiratio. sit uehemens nr̃a exultatio: et
qͣles exigit diuinoꝵ oꝑum contemplatio. Sit
utraq magna. sit utq fortis. sint ambȩ robu¬
stȩ inmodũ uectis: & quȩ sufficere possint
ad cuectionẽ tanti onĩs. fãciamꝰ gͦ de utraq
uecĩe ligncũ: ñ baculũ arundineũ. Bebet
aut̃ẽ ñ dequolibet ligno fieri. s de sechun. lig¬
no uidelicet forti. & incorruptibili: ut sur
et ꝑ fortitudinẽ inflexibiles. &. ꝑ longanum¬
tatem incorruptibiles. Bom saue huiꝰ modi
uectes ambo. magna scilicet & duiturna
ammiratio: ingens et ꝑseuerans exultatio
Ut autẽ formã habeant ad uectis modũ. et
possint uectium explere officium: sit utq

Expanded text:
 erit invenire cujusmodi vectes hujusmodi circuli debeant habere, vel quem in quo latere debeamus ponere. In his siquidem quae magis miranda sunt, opus est nec mirum magna admiratione, in illis autem quae jucundiora videntur uti utile erit magna exsultatione. Sit ergo magna nostra admiratio, sit vehemens nostra exsultatio et quales exigit divinorum operum contemplatio. Sit utraque magna, sit utraque fortis, sint ambae robustae in modum vectis, et quae sufficere possint ad evectionem tanti oneris. Faciamus ergo de utraque vectem ligneum non baculum arundineum. Debet autem non de quolibet ligno fieri, sed de setim ligno videlicet forti et incorruptibili, ut sint et per fortitudinem inflexibiles, et per longanimitatem incorruptibiles. Boni sane hujusmodi vectes ambo, magna scilicet et diuturna admiratio, ingens et perseverans exsultatio. Ut autem formam habeant ad vectis modum, et possint vectium explere officium, sint utraque
Abbreviated transcription (Latin):
examinatio nusqmͦ in una re qu̾a in alia ab
umiꝰ & simplicis ueritatis diffinitione longuiᷤ
enagat᷑. Hi circuli in seipsis om̃ĩa comp̃hend̾t:
& suo in sini uniu̾sa condudunt. Hi sunt
illi quatuor ut arbitror circuli: qui ꝑ moysen.
ꝑ quatuor archȩ anguloᷤᷤ iubent᷑ ordinari:¬

Expanded text:
examinatio nusquam in una re quam in alia ab examinatio nusquam in una re quam in alia ab unius et simplicis veritatis diffinitione longius evagatur. Hi circuli in seipsis omnia comprehendunt, et suo in sinu universa concludunt. Hi sunt illi quatuor, ut arbitror, circuli, qui per Moysen per quatuor arcae angulos jubentur ordinari
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ordinauit. Dispositio:. qua om̃ia ubiq inces¬
sant̃ disponendo nicħ inordinatũ relinquit.
Hos nr̃ȩ considerationis modos qͣsi in circu¬
lum flectimꝰ: qn̾ in om̃i diuinȩ sapientiȩ ordi¬
natione initiũ cũ fine concordare iuidemꝰ. Nĩi¬
qũa eni diuina p̾scientia in sua ꝓuidentia
fallit᷑. ñ qũa diuina p̃destinatio in suo ꝓposi¬
to decipit᷑. ñ qu̾a eiꝰ scientia in uidicio suo
errat: nusqmͣ eius dispositio in suo consilio
nitat. Dum enĩ circulus in semet ipsũ ab
omni parte rellectit᷑: in ipso ꝓculdubio sic̃
nec inttium. sic nec finis inuenit᷑. Illa itaq ni¬
chominꝰ consideratio ad hos circuloᷤᷤ ꝑtinet: qđ
in om̃i diuine comp̃hensionis contemplatiõe
initiũ finẽq uł modũ mens nr̃a inuestigare ñ
ualet. Hoꝵ. circuloꝵ. ambitꝰ ab om̃i parte ad unũ
mediũ punctũ ȩqualit̾ cirtũfert᷑: qr om̃is duuina

Expanded text:
praeordinavit. Dispositio qua omnia ubique incespraeordinavit. Dispositio qua omnia ubique incessanter disponendo nihil inordinatum relinquit. Hos nostrae considerationis modos quasi in circulum flectimus, quando in omni divinae sapientiae ordinatione initium cum fine concordare videmus. Nunquam enim divina praescientia in sua providentia fallitur, nunquam divina praedestinatio in suo proposito decipitur, nusquam ejus scientia in suo judicio errat, nusquam ejus dispositio in suo consilio nutat. Dum enim circulus in semetipsum ab omni parte reflectitur, in ipso procul dubio sicut nec initium, sic nec finis invenitur. Illa utraque nihilominus consideratio ad hos circulos pertinet, quod in omni divinae comprehensionis contemplatione initium, finem vel modum mens nostra investigare non valet. Horum circulorum ambitus ab omni parte ad unum medium punctum aequaliter circumfertur, quia omnis divina
Abbreviated transcription (Latin):
uia gͦ iam quȩ sit latera archȩ habemꝰ:
qͥa ciusdẽ anguloᷤ quatuor iam exposit¬
dne tenemꝰ: qͥueramꝰ ad huc qui sint illi quatun
amili aurei qui iubent᷑ singuli in singulis
angulis poni. De auro satis constat qđ cetera
om̃ia metalla claritatis suȩ magnitudine su¬
ꝑat. E diuina sapientia qͥd dariꝰ. quid luci¬
dius. cui etiã nicħ in comꝑabile inueniamulᷤ
De hoc auro qͣsi ad diuersa ᷤ oꝑationes mat̾iam
suminꝰ: qñ illam quȩ ui se simplex & una
ẽ. diuerso mͦ consideramꝰ. Dei siquidẽ sap̃ia
cũ sit ut dictum ẽ simplex et una. mͦ p̾sen᷑ia
dicit᷑. mͦ scientia nominat᷑: nunc eam p̃de¬
stination̾ẽ dicimꝰ. nunc dispositionẽ uocamꝰ.
Sic res una a nob̾ diuerso mͦ distinguit᷑. ut
a nr̃a exiguitate qualicũq mͦ uł ex parte ca¬
piat᷑. Scientia ẽ qua omĩa cognoscit. Prescitn¬
tia: qua ab et̾̃no omĩa p̾uidit. Eredestinatio:
qua ab et̾no om̃s siue ad uit̾a siue ad morte

Expanded text:
go jam quae sunt latera arcae habemus, quia ejusdem angulos quatuor jam expositione tenemus, quaeramus adhuc qui sint illi quatuor annuli aurei qui jubentur singuli in singulis angulis poni. De auro satis constat quod caetera omnia metalla claritatis suae magnitudine superat. Sed divina sapientia quid clarius, quid lucidius? cui etiam nihil comparabile invenimus. De hoc auro quasi ad diversas operationes materiam sumimus, quando illam, quae in se simplex et una est, diverso modo consentia dicitur, modo scientia nominatur, nunc eam praedestinationem dicimus, nunc dispositionem vocamus. Sic res una a nobis diverso modo distinguitur ut a nostra exiguitate qualicunque modo, vel ex parte capiatur. Scientia est qua omnia cognoscit. Praescientia qua ab aeterno omnia praevidit. Praedestinatio qua ab aeterno omnes sive ad vitam, sive ad mortem