comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
generant pacẽ: s suscipiunt pacẽ. Unde sus¬
cipiunt pacẽ: dñs ẽ. Sic gͦ leua oculos tuos
ad montes ꝓpt pacẽ: ut auxiliũ tuũ adño sit
qui fecit cęlũ & t̾ram. Rursꝰ illos montes cõ¬
memorans sp̃s sẽs: hoc ait. Illuminans tu
ãmirabilis a montibꝰ ȩt̾nis. Non dix̃. illumi¬
nant montes : sed illuminans tu a montibꝰ
ȩtͣnis. Per montes istos qͦs et̾nos esse uoluisti
p̾dicans eugłm. tu illuminas: ñ montes. Ta¬
les gͦ montes: in circuitu ierłm. Et ut no¬
ueritis quales sint montes in circuitu eiꝰ.
ubi cõmemorauit montes bonos scriptura :
ualde raro aut difficile. aut forte nũquã
oifion stati m ibi nominat dum̃. ait simnli.¬
nificat. ne spes remaneat in montibꝰ. Pare
os in montes: unde ueni& auxiliumme¬
ibi remaneas: auxiliũ meũ inquit adio qd
ppło tuo. Cũ dix̃ suscipiant. ostendit aliis
tem: esse pacis. unde illi suscipiunt. Qur os

Expanded text:
generant pacem; sed, suscipiunt pacem. Unde susgenerant pacem; sed, suscipiunt pacem. Unde suscipiunt pacem, Dominus est. Sic ergo leva oculos tuos ad montes propter pacem, ut auxilium tuum sit a Domino, qui fecit coelum et terram. Rursus illos montes commemorans Spiritus sanctus hoc ait: «Illuminans tu admirabiliter a montibus aeternis» . Non dixit, Illuminant montes; sed, «Illuminans tu a montibus aeternis:» per montes istos quos aeternos esse voluisti, praedicans Evangelium, «tu illuminans», non montes. Tales ergo «montes in circuitu» Jerusalem. 5. Et ut noveritis quales sint montes in circuitu ejus; ubi commemoravit montes bonos Scriptura, valde raro et difficile, aut forte nunquam non et statim ibi nominat Dominum, aut simul significat, ne spes remaneat in montibus. Ecce meos in montes, unde veniet auxilium mipopulo tuo:» cum dixit, «Suscipiant,» ostendit alium esse fontem pacis unde illi suscipiunt. Rursus,
Abbreviated transcription (Latin):
in montes. unde ueni& auxilium mͥ: quia de
scripturis scĩs in hac uita habemꝰ auxiliũ. S
quia ipsi montes non a se ꝓtegunt᷑. nec a seip¬
sis nobis consulunt. nec spes nr̃a debet esse in
montibꝰ ne maledicti simꝰ. qui spem in ho¬
mine ponimꝰ: iam dixerat. leuaui oculos
meos in montes. unde ueni& auxilium mͥ. au¬
Ipsi sunt montes. de quibꝰ itẽ dic̃. Suscipi¬
ant montes pacẽ ppło tuo: & colles iusticiam.
Montes magni sunt: colles minores st̃. Mon¬
tes gͦ uident᷑: colles credunt. Qui uident.
pacẽ susceper̃. & attuler̃ ad eos qͥ credt̃. Qui
enĩ credunt. suscipiant iusticiam: qͥa iustꝰ
ex fide uuit. Angłi uident: annuntiant
qđ uident: & credimꝰ nos. Ioħs ille. in pͥn¬
cipio erat u̾bum & u̾bum erat apud dĩ. &
ds erat u̾bum uidebat: p̃dicauit nob̃ ut
crederemꝰ. Et ꝑ montes suscipientes pacẽ. sus¬
cȩper̃ colles iusticiã: qͥa de ipsis montibꝰ ait.¬
a se habent pacẽ: uel instituunt pacẽ: uel

Expanded text:
um mihi;» quia de Scripturis sanctis in hac vita habemus auxilium. Sed quia ipsi montes non a se proteguntur, nec a seipsis nobis consulunt, nec spes nostra debet esse in montibus, ne maledicti simus qui spem in homine ponimus ; jam dixerat, «Levavi oculos meos in montes, unde veniet auxilium mihi; AuIpsi sunt montes de quibus item dicit: «Suscipiant montes pacem populo tuo, et colles justitiam» . Montes magni sunt, et colles minores sunt. Montes ergo vident, colles credunt: qui vident, pacem susceperunt et attulerunt ad cos qui credunt. Qui enim credunt, suscipiunt justitiam; quia justus ex fide vivit . Angeli vident, annuntiant quod vident, et credimus nos. Joannes ille: «In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum» : videbat, praedicavit nobis ut crederemus. Et per montes suscipientes pacem, susceperunt colles justitiam: quia de ipsis montibA se habent pacem, vel, instituunt pacem, vel,
Abbreviated transcription (Latin):
in latrones. lam gͦ adam descendit: inciołi
in latrones. Om̃s enĩ nos: adam sumꝰ. S
tͣnsiit sacerdos & contẽpsit: tͣnsitt leuta
& contẽpsit: qͥa lex sanare ñ potuit. Trd¬
siit samaritanꝰ qͥdam: id est dñs nr̃ ihe¬

Expanded text:
in latrones. Jam ergo Adam descendit, et incidit in latrones. Jam ergo Adam descendit, et incidit in latrones: omnes enim nos Adam sumus. Sed transiit sacerdos, et contempsit; transiit Levita, et contempsit; quia Lex sanare non potuit. Transiit Samaritanus quidam, id est Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
quibꝰ impendat᷑ miscđ̾ia. Tam̃ qͣmdiu&
quibꝰ impendat᷑: ñ deficiamꝰ in ista erĩu
mittere semina. Et sicũ fletu seminan.
tam̃ cũ gaudio metemꝰ. In illa enĩ resurre¬
etione mortuorũ recipi& qͥsq manipuils
suos. id est fructũ seminis: coronã gai¬
diorũ & exultationis. Tunc erit trium¬
phus lȩtantium : & ipsi morti insultan¬
tiũ. in qua gemebat᷑. Tunc dicent morti.
Ubi ẽ mors contentio tua: Ubi ẽ mors
aculeus tuus : S quare iam gaudent :
Quia portant manipulos suos: qͥa euntis
ibant & flebant mittentes semina sua
Quare mittentes semina sua : Quia qͥ semi¬
nant in lacrimis. in gaudio metent. Istopsil¬
mo exhortati uos fuerimꝰ maxie ad faci¬
endã miscđiam: qͥa hinc ascendit᷑. Et ul¬
detis qͥa ille cantat canticũ gradiuĩ: qͥ as¬
cendit. Mem̃tote: nolite amare descena
& ñ ascende: s de ascensione cogitate: qͥl
qͥ descendebat ab ierłm in ihericõ incidit
in latrones. Nisi descenđ&: ñ inciderd

Expanded text:
quibus impendatur misericordia. Tamen quamdiu sunt quibus impendatur, non deficiamus in ista aerumna mittere semina. Etsi cum fletu seminamus, tamen cum gaudio metemus. In illa enim resurrectione mortuorum recipiet quisque manipulos suos, id est fructum seminis, coronam gaudiorum et exsultationis. Tunc erit triumphus laetantium, et ipsi morti insultantium, in qua gemebatur: tunc dicent morti, «Ubi est, mors, contentio tua? Ubi est, mors, aculeus tuus» ? Sed quare jam gaudent? Quia «portant manipulos suos.» Quia «euntes ibant, et flebant, mittentes semina sua.» Quare, «mittentes semina sua?» Quia «qui seminant in lacrymis, in gaudio metent.» 15. Isto psalmo exhortati vos fuerimus maxime ad faciendam misericordiam, quia hinc ascenditur; et videtis quia ille cantat canticum graduum, qui ascendit. Mementote; nolite amare descendere et non ascendere, sed de ascensione cogitate: quia qui descendebat ab Jerusalem in Jericho, incidit in latrones. Non descenderet, et non incideret
Abbreviated transcription (Latin):
Om̃s autẽ fideles quȩ ẽ domꝰ dei. non solum
qͥ mͦ st. sed &qͥ ante nos fuer᷑ & iam dormienrt.
& qͥ pꝰ nos futuri st̃ adhuc. qͥ nasci habent in rebꝰ
humanis usq ad finẽ scłi. congregati in unum
fideles innumerabiles. sed dño numerati. de
mͦ gemunt int̾ paleas. quȩ massã unã factura
st̃. qͣndo area in fine fuerit uentilata: om̃is g̃
numerꝰ fideliũ scõꝵ ex om̃ibꝰ cõmutandors ut
fiant ȩquales angłis dĩ. adiuncti etiã ipsi an

Expanded text:
 Dei, non solum qui modo sunt, sed et qui ante nos fuerunt et jam dormierunt, et qui post nos futuri sunt, adhuc qui nasci habent in rebus humanis usque in finem saeculi, congregati in unum fideles innumerabiles, sed Domino numerati, de modo gemunt inter paleas, quae massam unam factura sunt, quando area in fine fuerit ventilata : omnis ergo numerus fidelium sanctorum, ex hominibus commutandorum ut fiant aequales Angelis Dei, adjuncti etiam i
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ corporis nr̃i. Oemebat gͦ & ipse: &
gemunt om̃s fideles. ad optionẽ expectantes
redemptionẽ corporis sui. Ubi gemunt: ln
uta mortalitate. Quã redemptionẽ expec¬
tant : Corporis sui que p̾cessit in dño: qui
resurrex̃ amortuis. & ascendit in cęlum.
Hoc nob̾ anteqͣm reddat᷑. necesse ẽ gemamꝰ:
& iam fideles. & iam sꝑantes. Idõ sequitur
ibi & dic̃. Cũ dicer&. & ipsi in nob̾m& ipsis

Expanded text:
tionem corporis nostri.» Gemebat ergo et ipse, et tionem corporis nostri.» Gemebat ergo et ipse, et gemunt omnes fideles, adoptionem exspectantes, redemptionem corporis sui. Ubi gemunt? In ista mortalitate. Quam redemptionem exspectant? Corporis sui, quae praecessit in Domino, qui resurrexit a mortuis, et ascendit in coelum. Hoc nobis antequam reddatur, necesse est gemamus, etiam fideles, etiam sperantes. Ideo sequitur ibi, et dicit; cu
Abbreviated transcription (Latin):
mit nos: quia ñ aurũ. neq argentũ.s san¬
guinẽ suũ ꝓ nob̃ dedit. Quom᷑ aut̃ homo
uenerat in captiuitatẽ: paulũ apłm int̃¬
rogemꝰ. Et enĩ ipse p̃cipue gemit in ista ca
it nos gemere ex ipso spũ. qͦ & ille impletꝰ
gemebat. Hoc enĩ ait. Omĩs creatura con¬
gemiscit & dol& usq nunc. Et tt̃m. Uani¬
tati enĩ creatura subiecta ẽ ait. ñ sponte
sed ꝓpt̾ eũ qui subiecit ĩspe. Dẽmcreaturam
di.x. in hominibꝰ etiã ñ credentibꝰ. sed tam̃
credituris.: ingemiscere creaturã in laboribꝰ.
Nũ qͥd nã in his tantũ gemit qͥ ñdũ credide¬
runt: iã uͦ in his qui credider̃ ñ gemit. nec
& nos pͥmitias sp̃s habentes. id est qͥ iam spũ
dõ seruimꝰ : qui iã m̃te dõ credidimꝰ: & in ip¬
sa fide pͥmitias quasdã dedimꝰ. ut pͥmitias
nr̃as sequam᷑: gͦ & nos ipsi in nob̾m& ipsis
ingemiscimꝰ. adoptionẽ expectantes redemp¬

Expanded text:
mit nos, qui non aurum neque argentum, sed sanmit nos, qui non aurum neque argentum, sed sanguinem suum pro nobis dedit. 2. Quomodo autem homo venerat in captivitatem, Paulum apostolum interrogemus. Etenim ipse praecipue gemit in ista capit nos gemere ex ipso Spiritu quo et ille impletus gemebat. Hoc enim ait: «Omnis creatura congemiscit et dolet usque nunc.» Et iterum: «Vanitati enim creatura subjecta est,» ait, «non sponte, sed propter eum qui subjecit in spe.» Omnem creaturam dixit in hominibus etiam non credentibus, sed tamen credituris, ingemiscere creaturam in laboribus. Numquidnam in his tantum gemit, qui nondum crediderunt? jam vero in his qui credideipsi primitias spiritus habentes,» id est, qui jam spiritu Deo servimus, qui jam mente Deo credidimus, et in ipsa fide primitias quasdam dedimus, ut primitias nostras sequamur: ergo «et nos ipsi in nobismetipsis ingemiscimus, adoptionem exspectantes, redemp
Abbreviated transcription (Latin):
nos in ꝑegrinatione. s annunciauer̃ nobis
ipsũ regẽ uenturũ ad nos. Et uenit ad nos:
& contẽptꝰ ẽ int̾ nos a nob̃. & pꝰ ea nob̾cũ: &
docuit nos contẽpni. qͥa contẽptꝰ ẽ: docuit
tolerare. quia tolerauit: docuit pati. quia
passꝰ ẽ : & ꝓmisit resurrecturos. quia resur¬
rex̃ : in seipso ostendens qͥd sꝑare debeamꝰ.
iħe. xp̃c uenir& in carne. anteqͣm mortuus
resurrexiss& & ascendiss& in cȩlum. suspi¬
rabant tam̃ illi ciuitati: quantũ oport&s nos¬
desiderare. qͦ nos ipse p̃cessit. & unde numqͣm
recessit: Non enim dñs sic uenit ad nos:
ut deserer& angłos. Et illis mansit: & ad nos
uenit. Et illis mansit in maiestate: & ad nos
uenit in carne. Eramꝰ aut̃ ibi ubi redemptor
ntͣ ille uenisse dr̃: & captiui tenebam᷑. Albi
gͦ tenebam᷑: ut ille uenir& redimere capti¬
hos. Ubi tenebamꝰ: Forte apud barbaros.
Peior est barbaris diabolus & angłi eiꝰ. Ipsi
antea tenebant genꝰ humanũ: ab his rede¬

Expanded text:
is ipsum regem venturum ad nos. Et venit ad nos, et contemptus est inter nos a nobis, et postea nobiscum, et docuit nos contemni, quia contemptus est; docuit tolerare, quia toleravit; docuit pati, quia passus est; et promisit resurrecturos, quia resurrexit, in seipso ostendens quid sperare debeamus. istus veniret in carne, antequam mortuus resurrexisset et ascendisset in coelum, suspirabant tamen illi civitati; quantum nos oportet desiderare, quo nos ipse praecessit, et unde nunquam recessit? Non enim Dominus sic venit ad nos, ut desereret Angelos: et illis mansit, et ad nos venit; illis mansit in majestate, ad nos venit in carne. Eramus autem ubi? Si redemptor noster ille dicitur captivi tenebamur. Ubi ergo tenebamur, ut ille veniret redimere captivos? ubi tenebamur? Forte apud barbaros? Pejor est barbaris diabolus et angeli ejus. Ipsi antea tenebant genus humanum: ab eis rede
Abbreviated transcription (Latin):
dñs facere cũ eis. A agnificauit dñs face
N s sumꝰ syon non illud dicit int̃ gentes
ꝑtetum orbem terrarum: uidete siñ as
eccłam curritur. In toto orbe trarũ p̾ciũ
nr̃m accipit᷑: amen respondet᷑. Dieunt ꝓ
un gentes iherosolumitani captiui: ieroiꝰo¬
linetara redituri: ꝑegrini suspirantes pa¬
Trcenue. Suid dicunt÷ M ignificautt uis
ips secũ fecer: Ipsi male secu feder.: quia
sub peceito se uendider . Nenempto uenit.
& bene cũ illis fecit. e magniftepuet den
facere cũ eis. Magnificauit añs facere nõb

Expanded text:
Dominus facere cum eis. Magnificavit Dominus facere cum eis. Magnificavit on non illud dicit inter Gentes, per totum orbem terrarum; videte si non ad Ecclesiam curritur. In toto orbe terrarum pretium nostrum accipitur; Amen respondetur. Dicunt ergo inter Gentes Jerosolymitani captivi, Jerosolymitani redituri, peregrini, suspirantes patriae suae. Quid dicunt? «Magnificavit Dominus ipsi secum fecerunt? Ipsi male secum fecerunt, quia sub peccato se vendiderunt. Redemptor venit, et bene cum illis fecit: et «magnificavit Dominus facere cum eis. Magn
Abbreviated transcription (Latin):
nouimꝰ. & nosse debemꝰ &e tenere :lia ẽ
os coredlis & lingua cordis. lpsũ os ĩpletur
gaudio: ui ipso ore uitus oramꝰ dm̃. qͣn¬
do labia clausa sunt. & patet conscientia.
Silentium ẽ: & clamat pectus. S auribus
cuiꝰ : Non homuus: ẜ dei. Securus g esto
Ile audit qui miseretur. Et rursus qͥndo
ore tuo. noli esse securus: quia ille audit
qui dampnat. Susanna non audiebat᷑ ab
iniustis iudicibꝰ: tacebat & orabat. Os ciꝰ ñ
audiebatur ab hominibꝰ. cor eiꝰ clamabat
ad dni. Num quid quia uox eiꝰ ore corporis
non ꝓcessit: ꝓpt̾ea exaudiri ñ meruit: Ex¬
audita ẽ illa: & qͣndo orauit. nemo hominũ
sciuit. Cigo fr̃s quid habeamꝰ i ore int̾iore
cogitate: ibi uidete ne qͥd mali dicatis intꝰ:
& nichil mali facitis foris. Non potest enim
fieri ab hominibꝰ foris: nisi qͦd dictũ fuerit
uitꝰ. Custodi os cordis amalo. & innocens eris.
in nocens erit lingua corporis tui: in nocentes
Luic dicent int̾ gentes: magnisicauat

Expanded text:
enere quia est os cordis, est et lingua cordis. Ipsum os impletur gaudio: in ipso ore intus oramus Deum, quando labia clausa sunt, et patet conscientia. Silentium est, et clamat pectus: sed auribus cujus? Non hominis, sed Dei. Securus ergo esto; ille audit qui miseretur. Et rursus quando ore tuo, noli esse securus, quia ille audit qui damnat. Susanna non audiebatur ab injustis judicibus, tacebat et orabat. Os ejus non audiebatur ab hominibus, cor ejus clamabat ad Deum . Numquid quia vox ejus de ore corporis non processit, propterea exaudiri non meruit? Exaudita est illa; quando oravit, nemo hominum scivit. Ergo, fratres, quid habeamus in ore interiore, cogitate. Ibi videte ne quid mali dicatis intus, et nihil mali facitis foris: non potest enim fieri ab homine foris, nisi quod dictum fuerit intus. Custodi os cordis a malo, et innocens eris: innocens erit lingua corporis tui, innocentes 9. «Tunc dicent inter Gentes, Magnificavit
Abbreviated transcription (Latin):
cantabant᷑ futura erant: & nunc uaat
p̃sentia. Ergo erat tanqͣm de ficturis. at
futura tanquã p̃terita p̃cinebat. Conuet
dñe captiuittẽ nr̃am. Nondũ ertt g en¬
uersa captiuitas: quia ñdum redemptor
ad uenerat. Ergo quando cantati st̃ psabiꝰ
qͦd orabatur tunc iam factũ ẽ. Conuerti
domine captiuitatẽ nr̃am: sic̃ torrentes ii
austro. Sic̃ conu̾tuntur torrentes i austne

Expanded text:
cantabantur, futura erant, et nunc videntur praesentia. Ergo orat tanquam de futuris, qui futura tanquam praeterita praecinebat: «Converte, Domine, captivitatem nostram.» Nondum erat ergo conversa captivitas, quia nondum Redemptor advenerat. Ergo, quando cantati sunt Psalmi, quod orabatur tunc, jam factum est: «Converte, Domine, captivitatem nostram, sicut torrens in austro.» Sicut convertuntur tor
Abbreviated transcription (Latin):
meministis. ex ordine nobis
tractantibꝰ iste ẽ psalmꝰ cente¬
simꝰ uicesimꝰ qͥntus: qui int̾
illos psalmos ẽ. quorum ẽ titulus canticum
graduum. Est aut̃ sic̃ nostis. uox ascenden¬
tiũ. Quo. nͥ ad illã suꝑnã ierłm matrẽ in cęliꝰ¬
fuit: umbram habebat illiꝰ. Itaq ista cecidit :
illa ꝑman&. Hęc impleuit tempꝰ p̃dicatio¬

Expanded text:
meministis, ex ordine nobis tractantibus iste psalmus est centesimus vicesimus quintus, qui inter illos psalmos est, quorum est titulus, «Canticum graduum.» Est autem, sicut nostis, vox ascendentium: quo, nisi ad illam supernam Jerusalem, matrem omnifuit, umbram habebat illius. Itaque ista cecidit, illa permanet: haec implevit tempus praedicatio
Abbreviated transcription (Latin):
porrigas. nec in corde miserearis: nichil
fecisti. Si autẽ in corde miserearis: etiã si
ñ habeas qđ porrigas manu. acceptat as
elemosinã tuã. Iii aut̃ iniqui foris que¬
rebant mundiciã: De talibꝰ erat etiã phari¬
seus ille qͥ inuitauerat dnm̃ qͣndo accessit
mulier quȩ in ciuitate peccatrix erat & fa¬
mosa. qͦ lacrimis lauit pedes dñi: t̾sit ei¬
pillis: un&̃ unguento ł hariseus gͦ qͥ inui

Expanded text:
porrigas, nec in corde miserearis, nihil porrigas, nec in corde miserearis, nihil fecisti; si autem in corde miserearis, etiamsi non habeas quod porrigas manu, acceptat Deus eleemosynam tuam. Illi autem iniqui, foris quaerebant munditiam. De talibus erat etiam ille pharisaeus qui invitaverat Dominum, quando accessit mulier quae in civitate peccatrix erat et famosa, quae lacrymis lavit pedes Domini, tersit capillis, un
Abbreviated transcription (Latin):
fris qͦo habemꝰ in corpore. qͦmͦ implet᷑ gau¬
dio: Non sol& impleri. nͥ aut cibo aut po¬
ti. ait aliqua re tali missa in os. Implet᷑
aliqͥndo os nr̃m: & plus ẽ qđ dicimꝰ suica
pa urẽ. Quando os plenũ habemꝰ: loq̃ nor
possumꝰ. Habemꝰ autẽ intꝰ os ia est incorde
uoide quicquid ꝓcedit. si malũ ẽ inqͥnat
nos: si bonũ ẽ mundat nos. De ipso enim
ore audistis : dum eugłm legeretur. Insul¬
tabant enĩ dño uidei: quia discipuli eiꝰ
ñ lotis manibꝰ manducabant. Iui insul¬
tabant. qui mundiciã foris habebant.
& intꝰ maculis pleni erant. Iui insultaban.
quoꝵ iusticia ñ erat. nͥ in oculis hominũ.
dñs aut̃ querebat mundiciã nr̃am interi¬
orem. Quȩ si fuerit: necesse e̾ ut & quȩ fo¬
ris st̃ munda sint. Mundate inqͥt quȩ
intꝰ sunt: & quȩ foris sunt. munda er̃t.
Ipse dñs dic̃ alio loco. U erũ date elemosinas:
& ecce omĩa munda st̃ uob. unde aute ꝓce¬
det elemosina: De corde. Si enĩ manum

Expanded text:
i, quod habemus in corpore, quomodo repletur gaudio? Non solet impleri, nisi aut cibo, aut potu, aut aliquare tali missa in os. Impletur aliquando os nostrum: et plus est quod dicimus Saae; quando os plenum habemus, loqui non possumus. Habemus autem intus os, id est in corde, unde quidquid procedit, si malum est, inquinat nos; si bonum est, mundat nos. De ipso enim ore audistis, dum Evangelium legeretur. Insultabant enim Judaei Domino, quia discipuli ejus non lotis manibus manducabant. Illi insultabant, qui munditiam foris habebant, et intus maculis pleni erant; illi insultabant, quorum justitia non erat, nisi in oculis hominum. Dominus autem quaerebat munditiam nostram interiorem; quae si fuerit, necesse est ut et quae foris sunt munda sint. «Mundate,» inquit, «quae intus sunt, et quae foris sunt munda erunt» . Ipse Dominus dicit alio loco: «Verum date eleemosynas, et ecce omnia munda sunt vobis» . Unde autem procedit eleemosyna? De corde. Si enim manum
Abbreviated transcription (Latin):
teneamꝰ u tempore suspiramꝰ: quia atfde¬
ramꝰ qͦd ñdum tenemꝰ. Quare: Quiaspee
salui facti sumꝰ. lam caro sumpta de nobin
dño: non spe sed re salua facta ẽ. Rdurisꝰ
enĩ & ascendit in capite nr̃o caro nra silia.
in membris adhuc saluanda ẽ. Seciti gu¬
deant membra: quia a capite suo ñ suit
deserta. Dix̃ enim membris laborantilꝰ.
Ccce ego uob̾cum sum: usq ad c̃sumatio¬
nem scłi. Ita factũ ẽ: ut conu̾terem᷑ ad
dnm̃. Spem enĩ ñ habueramꝰ. nͥ ad scła
Et inde serui miseri. quia & in hac urte
spem posueramꝰ : faciẽ habentes ad scłm.
dorsum contͣ dm̃. Cũ uł conuerterit dñs
nos. ut iam incipiamꝰ faciem habere ad dñ
& dorsũ ad scłm: quia adhuc in uia sumꝰ
tam̃ ad patriã tendimꝰ. Et qͣndo foti aliꝗ
tribulationẽ patim᷑. s tam̃ tenemꝰ uam.
ducit: cito ꝑducit. Quia gͦ de captuisa¬
te nr̃a gemebamꝰ. gemunt autẽ & illiqͥ
iã credider̃: qͦmͦ autẽ facti sumꝰ captiul

Expanded text:
teneamus, in tempore suspiramus, quia desideramus, quod nondum tenemus. Quare? Quia «spe salvi facti sumus.» Jam caro sumpta de nobis in Domino, non spe, sed re salva facta est. Resurrexit enim et ascendit in capite nostro caro nostra salva; in membris adhuc salvanda est. Secura gaudeant membra, quia a capite suo non sunt deserta. Dixit enim membris laborantibus: «Ecce ego vobiscum sum usque ad consummationem saeculi» . Ita factum est ut converteremur ad Deum. Speet bis miseri, quia et in hac vita spem posueramus, et faciem habentes ad saeculum, dorsum contra Deum. Cum vero converterit nos Dominus, ut jam incipiamus faciem habere ad Deum, et dorsum ad saeculum, qui adhuc in via sumus, tamen patriam attendimus: et quando forte aliquam tribulationem patimur, sed tamen tenemus viam, ducit, cito perducit. Quia ergo de captivitate nostra gemebamus, gemunt autem et illi qui jam crediderunt; quomodo autem facti sumus captivi,
Abbreviated transcription (Latin):
& oĩs creatura dĩ bona ẽ: & nichil abicien¬
dũ qđ cũ grãtũ actione ꝑcipit᷑. Infigura
uideis posita erant quȩdam: & ĩmunda di¬
cta st̃. S pꝰea ꝗͣ figurȩ lux ipsa uenit. &¬
remote st̃ umbrȩ ñ sumꝰ retenti in lit̾a.¬

Expanded text:
is creatura Dei bona est, et nihil abjiciendum quod cum gratiarum actione percipitur» . In figura Judaeis posita erant quaedam, et immunda dicta sunt . Sed postea quam lux ipsa venit, remotae sunt umbrae, non sumus retenti in lit
Abbreviated transcription (Latin):
astclinat a malo & facit bonũ. rectꝰ
s qua non relat in peccatoribꝰ pacem
cuim intuens: sic praui cordis ẽ.
endalizat᷑ in uiis dñi: qui declinat.
ua facit malum: & inescatur dulcedi
ss. e ea illaqueatꝰ & captus. amaras pe
iuit. Declinanti enim adeo. cuiꝰ discipli
set noluit: fit illi ꝑ udiciũ dei uerus
pis falsa malorum fęlicitas. Unde con
ssubiungit. Declinantes aut̃ in tran¬
tum: id est quorum facta imitati st̃.¬

Expanded text:
clinat a malo, et facit bonum rectus corde , quia non zelat in peccatoribus, pacem peccatorum intuens ; sic pravi cordis, qui scandalizatur in viis Domini, declinat a Deo, et facit malum, et inescatur dulcedine saeculi, et ea illaqueatus et captus amaras poenas luit. Declinanti autem a Deo, cujus disciplinam ferre noluit, fit illi per judicium Dei verus laqueus falsa malorum felicitas. Unde continuo subjungit: «Declinantes autem in stranjustitiam:» id est, quorum facta imitati s
Abbreviated transcription (Latin):
uiie soluit. Quia filii sumꝰ: hereditatẽ
ebimꝰ. Et quid uocabit᷑ ipsa hereditas.
he  Et uidete quia exheredati st̃. qͥ ñ
et pacem. Non aut̃ amant pacẽ: qͥ di¬
lint unitatẽ. P ax possessio piorum: pos

Expanded text:
sumus, haereditatem habebimus. Et quid vocabitur ipsa haereditas, nisi pax? Et videte quia exhaeredati sunt qui non amant pacem: non autem amant pacem, qui dividunt unitatem. Pax possessio piorum est,
Abbreviated transcription (Latin):
& semꝑ seruus ero. Faciam gͦ & egomq¬
tatem: quia nichil ꝓdest tenere iustician
Ne aut̃ hoc dicat: insinuat᷑ illifides. qͥl
ad tempꝰ potest esse uirga peccators supđ̃
sortem iustoꝵ: ñ eã relinqͤt dñs suꝑ sortia
iustors. ut ñ extendant iusti in iniqͥtat̃

Expanded text:
 semper servus ero? Faciam ergo et ego iniquitatem; quia nihil prodest tenere justitiam. Ne autem hoc dicat, insinuatur illi fides, quia ad tempus potest esse virga peccatorum super sortem justorum: «non» eam «relinquet Dominus super sortem justo
Abbreviated transcription (Latin):
ens. nam & medici & arte & sanitate me¬
liores. seruiunt egrotis: quantomagis ñ
ri: sed ad tempꝰ. Quod aut̃ dixi de dño &
seruo. hoc intelligite de pocestatibꝰ & regibꝰ.
de om̃ibꝰ culminibꝰ huiꝰ scłi. Aliqͣndo etũ
potestates bonȩ sunt. & timent dm̃:. aliqͣn¬
do non timent dm̃. Iulianꝰ extitit infideliꝰ
imꝑator: extitit apostata: iniquus. ido¬
latra. Milites xp̃iani. seruier̃ imꝑatori
infideli. Ubi ueniebat᷑ ad causam xp̃i. ñ
agnoscebant nͥ illũ qui in cęlo erat. Si qͣn¬
do uolebat ut idola colerent: ut thuri¬
ficarent: p̃ponebant illi dĩi. Quando
aut̃ dicebat. ꝓducite aciem: ite contͣ illã
gentem: statim obtemꝑabant. Distingue¬
bant dnm̃ ȩtͣnum. a domino tẽporali: & ta¬
iniqui imꝑent iustis: Non sic erit. Pidete
enĩ ꝗͥd dicat iste psalmꝰ. Qm̃ ñ derelinqua
dñs uirgam peccatorum: suꝑ sortẽ ustors.¬

Expanded text:
ens nam et medici et arte et sanitate meens nam et medici et arte et sanitate meliores serviunt aegrotis; quanto magis non ri, sed ad tempus. Quod autem dixi de domino et servo, hoc intelligite de potestatibus et regibus, de omnibus culminibus hujus saeculi. Aliquando enim potestates bonae sunt, et timent Deum; aliquando non timent Deum. Julianus exstitit infidelis imperator, exstitit apostata, iniquus, idololatra: milites christiani servierunt imperatori infideli; ubi veniebatur ad causam Christi, non agnoscebant nisi illum qui in coelo erat. Si quando volebat ut idola colerent, ut thurificarent; praeponebant illi Deum: quando autem dicebat, Producite aciem, ite contra illam gentem; statim obtemperabant. Distinguebant dominum aeternum a domino temporali; et tainiqui imperent justis? Non sic erit. Videte enim quid dicat iste psalmus: «Quoniam non derelinquet Dominus virgam peccatorum super sortem justor
Abbreviated transcription (Latin):
placentes: s quasi serui xp̃i. facientes bo¬
nã uoluntatẽ dĩ ex animo. cũ bona uolun¬
tate. Eece ñ fecit de seruis liberos: sed de
malis seruis bonos seruos. Quantũ debent
diuites xp̃o. qͥ illis cõponit domũ: ut si
fuit ibi seruus infidelis. conu̾tat illũ xp̃c.
nouisti eum qui uerus ẽ dñs: ille forte impiꝰ
est & iniquus. tu iam fidelis & iustus. Indig¬
ium ẽ ut iustus fidelis: seruiat iniquo & in¬
fideli. Non hoc ei dixit: sed magis serui. Et
ut corroborar& seruum: hoc dixit. Exemplo
meo serui:. quia prior ego seruiui iniquis. Dñs
enĩ tanta in passione sustinens: a quibꝰ susti
serui: honorarent dnm̃. Sed quia mali ser¬
ui erant: iniuriauer̃. Illȩ quid contͣ reddi¬
dit. Bilectionẽ ꝓ odio. Ait enĩ. Pat̃ ignos¬
ce illis quia nescunt quid faciunt. Si dñs
celi & terrȩ ꝑ quẽ facta sunt omĩa. seruiuit
indignis : rogauit ꝓ seruentibꝰ & furentibꝰ.
& tanquam medicus se exhibuit adueni¬

Expanded text:
placentes, sed quasi servi Christi, facientes voluntatem Dei ex animo, cum bona voluntate» . Ecce non fecit de servis liberos, sed de malis servis bonos servos. Quantum debent divites Christo, qui illis componit domum! ut si fuit ibi servus infidelis, convertat illum Chrisnovisti eum qui verus est dominus: ille forte impius est et iniquus, tu jam fidelis et justus; indignum est ut justus et fidelis serviat iniquo et infideli. Non hoc ei dixit, sed magis, Servi: et ut corroboraret; servum, hoc dixit, Exemplo meo servi; prior servivi iniquis. Dominus enim tanta in passione sustinens, a quibus sustinservi, honorarent dominum. Sed quia mali servi erant, injuriaverunt. Ille quid contra? Reddidit dilectionem pro odio: ait enim, «Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt» . Si Dominus coeli et terrae, per quem facta sunt omnia, rogavit pro saevientibus et furentibus, et tanquam medicum se exhibuit adveni
Abbreviated transcription (Latin):
implecũ ẽ gaudio os nr̃m. & lingua nr̃a ex¬
ultat: one. Querimꝰ enim qͦd os. & quȩ lin ul.
Attendat caritas ur̃a. Insultatũ ẽ dño quia
ñ lotis manibꝰ discipuli eiꝰ mandicarent: res
Audite om̃s & intelligite. Omne qͦd intrat
in os ñ coinqͥnat hominem: s qđ exit. Qud
ẽ hoc : Cũ dix̃ qđ intrat in os: ñ nͥ os corporis¬

Expanded text:
gaudio os nostrum, et lingua nostra exsultatione:» quaerimus enim quod os, et quae lingua. Attendat Charitas vestra. Insultatum est Domino, quia non lotis manibus discipuli ejus manducarent. Resp«Audite omnes, et intelligite. Omne quod intrat in os, non coinquinat hominem, sed quod exit.» Quid est hoc? Cum dixit, «Quod intrat in os,» no
Abbreviated transcription (Latin):
cues corum sic rep̃hendunt᷑. Ignorantes
tĩ dei iusticiã & suã uolentes constitue¬
r: iusticiȩ dei ñ st̃ subiecti. Qui autẽ
sibiecti st̃: sic st̃ alti. ut humiles sint.
It quia magni sunt. montes dicuntur:
nia uͦ subiecti st̃ dõ. ualles st̃. Et quia
libent. capacitatẽ pietatis. suscipiunt ha¬
hundantiam pacis: & inundatione tͥnsinit¬
tint ad colles. Modo tam̃ tu uide. qͦs mon¬
is ames. Si us amari a bonis montibꝰ: no
lhem ponere nec in bonis montibꝰ. Nã qͣlis
ainserat paulus: Quando inuenit᷑ talis:
N quisquã potest facile inueniri: Et ta¬
ntimebat: ne passer ille. in illo spem po
leis. Et qͥd ait: Nũqͥd paulus ꝓ uobis
cricifixus ẽ: S leuate oculos in mon¬
esandẽ auxiliũ ueniat uob̃: qͥa ego plan¬
N apollo rigaui : sed auxiliũ urmado¬

Expanded text:
ic reprehenduntur: «Ignorantes enim Dei justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti» . Qui autem subjecti sunt, sic sunt alti, ut humiles sint. Et quia magni sunt, montes dicuntur; quia vero subjecti sunt Deo, valles sunt: et quia habent capacitatem pietatis, suscipiunt abundantiam pacis et inundationem transmittunt ad colles. Modo tamen tu vide quos montes ames. Si vis amari a bonis montibus, noli spem ponere nec in bonis montibus. Nam qualis mons erat Paulus? quando invenitur talis?  quisquam potest facile inveniri? Et tamen timebat ne passer ille in illo poneret spem: Et quid ait? «Numquid Paulus pro vobis crucifixus est» ? Sed levate oculos in montes, unde auxilium veniat vobis; quia, «Ego plantavi, Apollo rigavit:» sed auxilium
Abbreviated transcription (Latin):
in ista ꝑegrinatione ut ad illã redeamꝰ. Erraue¬
ramꝰ auia: & uiam ñ habebamꝰ. Rex ipsiꝰ uenit:
& uia nobis factus ẽ: ut ad illam redire possimꝰ
Ipsa ẽ illa ubi stantes erant pedes nrĩ in atriis
ierłm: sic̃ audistis in psalmo canticorũ graduũ

Expanded text:
illam redeamus. Erraveramus ab ea, et viam non habebamus: Rex ipsius venit, et via nobis factus est, ut ad illam redire possimus. Ipsa est illa, ubi «stantes erant pedes nostri in atriis Jerusalem,» sicut audistis in psalmo canticorum graduum
Abbreviated transcription (Latin):
murũ illi faciunt. De istis montibꝰ amabilibꝰ
& delectabilibꝰ. assiduc scriptura loquitur.
duertite. cũ auditis uel legitis. Pluribꝰ lo¬
tis inuenitis montes delectabiles: quãquã &¬
nos possumꝰ cõmemorare. Uerũtam̃ quantũ
dñs suggerit. delectat nos de his montibꝰ
multa dicere. & diuina testimonia de litt̾is
scĩs occurrerunt nobis. Ipsi sunt montes qui
illuminant᷑ a deo. Et pͥmitus illuminant᷑. ut
ab ipsis lum̃ descendat ad ualles uel ad colles:
qua non tante sunt altitudinis quante st̃ mon¬
tes. Ipsi sunt ꝑ qͦs nob̾ p̃rogat᷑ scriptura: siue
in ꝓphetia. siuie in apłis. siue in eugłio. Ipsi st̃¬

Expanded text:
unt. De his montibus amabilibus et delectabilibus assidue Scriptura loquitur. Advertite cum auditis vel legitis; pluribus locis invenitis montes delectabiles, quam nos possumus commemorare. Verumtamen quantum Dominus suggerit, delectat nos de his montibus multa dicere; et divina testimonia de Litteris sanctis occurrerunt nobis. Ipsi sunt montes qui illuminantur a Deo: et primitus illuminantur, ut ab ipsis lumen descendat ad valles, vel ad colles; quia non tantae sunt altitudinis, quantae sunt montes. Ipsi sunt per quos nobis praerogatur Scriptura, sive in prophetia, sive in Ap
Abbreviated transcription (Latin):
sũ. uenuindatꝰ sub peccato. Quis nos ull¬
didit: Nos ipsi qui consensimꝰ seductoa
Uendere nos potumꝰ: redimere nos nol
possumꝰ. Uendidimꝰ nos consensione pis¬
cati: redimim᷑ in fide iusticiȩ. Sanqis
enĩ in nocens datꝰ ẽ ꝓ nob̾. ut redinerẽ¬
ñ quẽcũqꝙ sanguinẽ ille fudit psesud̃
astes Qualem sanguinẽ fudit: lustorũ¬

Expanded text:
sumus sub peccato. Quis nos vendidit? Nos ipsi, qui consensimus seductori. Vendere nos potuimus, redimere nos non possumus. Vendidimus nos consensione peccati, redimimur in fide justitiae. Sanguis enim innocens datus est pro nobis, ut redimeremur. Quemcumque sanguinem ille fudit persequendo justos, qualem sanguinem fudit
Abbreviated transcription (Latin):
illos exf ciuitatẽ suam. id est et̾nam ierłm:
matrẽ om̃ium nr̃m quȩ ẽ in cęlis. Qualis ẽ ista
ierłm: Breuit̃ describit eam. Montes in cir¬
cuitu eiꝰ. Magnum gͦ aliqͥd ẽ eẽ nos in ea ciui¬
tate. quã circumdeder montes. Ipsa ẽ tota feli¬
citas nr̃a. qͥa habebimꝰ ciuitatẽ quã circũ deder
montes. Num enĩ non nouimꝰ montes: aut qͥd
sint montes. nͥ tumores t̾rarũ : Alii gͦ st̃ mon¬
tes amabiles: montes excelsi: p̃dicatores ueri¬

Expanded text:
 suam, id est aeternam Jerusalem matrem omnium nostrum, quae est in coelis. 4. Qualis est ista Jerusalem? Breviter describit eam. «Montes in circuitu ejus.» Magnum aliquid, nos esse in ea civitate quam circumdederunt montes? Ipsa est tota felicitas nostra, quia habebimus civitatem quam circumdederunt montes? Num enim non novimus montes? aut quid sunt montes, nisi tumores terrarum? Alii sunt ergo montes amabiles, montes excelsi, praedicatores veri
Abbreviated transcription (Latin):
in dño siẽ mons syon: non
cõmouebunt᷑ in ȩternum:
Qui sunt isti: Dui habitant in ierłm. Ipsi
non commouebunt᷑ in ȩternum. qͥ habitant
in ierłm. Si hanc ierłm intellexerimꝰ: om̃s
qui illic in habttabant. bellis & euersione ipsiꝰ
ciuitatis exclusi sunt. Modo queris iudeũ in
ciuitate ierłm: & non inuenies. Quomꝰ gͦ ñ
morebunt᷑ in ȩt̾num. qui habitant ierłm:¬

Expanded text:
ino, sicut mons Sion, non commovebuntur» «in aeternum.» 3. Qui sunt isti? «Qui inhabitant Jerusalem:» ipsi «non commovebuntur in aeternum, qui inhabitant Jerusalem.» Si hanc Jerusalem intellexerimus, omnes qui illic inhabitabant, bellis et eversione ipsius civitatis exclusi sunt: modo quaeris Judaeum in civitate Jerusalem, et non invenis. Quare ergo «non movebuntur in aeternum, qui inhabitant
Abbreviated transcription (Latin):
u or̃obomis. ds isrł. Sed quibꝰ: Rectis
uon rectum cor: Tu fac qͦd uult ds̃: noli
Rille facere qđ uis tu. Prauicordes gͦ st̃.¬
iuirectũ eor ñ habent: qui sedent & dis¬
ient qͦmͦ debuit facere ds̃: ñ laudando qͦs
st sed rep̃hendendo. Corrigere illũ uolunt:
pari ẽ quia corrigi ab eo nolt̃. & diẽt. Non
abut as facere pauꝑes. sed soli diuites esse
aemuir̃: & ipsi soli uiuerent. Ut quid factꝰ ẽ
iui: Ut quid uiuit: Rep̃hendit dm̃ pau

Expanded text:
 «Bonus Deus Israel:» sed quibus? «Rectis habere rectum cor? Tu fac quod vult Deus; noli Deum velle facere quod vis tu. Pravicordes ergo si rectum cor non habent, qui sedent et disputant quomodo debuit facere Deus; non laudando quod fecit, sed reprehendendo. Corrigere illum volunt: parum est quia corrigi ab eo nolunt; et dicunt, Non debuit Deus facere pauperes, sed soli divites esse debuerunt; et ipsi soli viverent. Utquid factus est pauper? utquid vivit? Rep
Abbreviated transcription (Latin):
tes in scło obtinuer̃ diuitias. numꝗd uane
iustificaui cor meum. & laui int̾ in nocente
manꝰ meas: ille gͦ psalmꝰ ubi uidetis quli
ꝑiclitatur anima. ubi uidetis quia nittan
pedes. sic cȩpit. Quã bonꝰ ds̃ istł rectisar¬
de. Mei aut̃ inquit pęne cõmot st̃pedes
paulominꝰ effusi st̃ gressus mei. Quart. Qi
zelaui in peccatoribꝰ: pacẽ peccatoꝵ intuad̃
Indegͦ dix cõmotos pedes suos. & pene sst
isCut felicitatem peceatoꝵ: & uidit eos
ar pacem. se autem laborem. Narrauit
at hoc cum iam euasiss&: cũ iam corde

Expanded text:
uid vane justificavi cor meum, et lavi in innocentibus manus meas?» ille ergo psalmus, ubi videtis quia periclitatur anima, ubi videtis quia nutant pedes, sic coepit: «Quam bonus Deus Israel rectis corde! Mei autem,» inquit, «pene commoti sunt pedes, paulo minus effusi sunt gressus mei.» Quare? «Quia zelavi in peccatoribus, pacem peccatorum intuens» . Inde ergo dixit commotos pedes suos et pene effuinspexit felicitatem peccatorum, et vidit eos habere pacem, se autem laborem. Narravit autem hoc cum jam evasisset, cum jam corre
Abbreviated transcription (Latin):
latebras inueniat inimicus. ubi se occult&
ꝑtinens ad numerũ canticoꝵ
graduum. de qͦ titulo in aliis
iam multa diximꝰ & repetere no¬
ductoria: ubi nichil aliud nutriunt quã
suꝑbiã. & cor eors c̃gelascit ad uersus deũ.

Expanded text:
latebras inveniat inimicus, ubi se occultet latebras inveniat inimicus, ubi se occultet tinens ad numerum canticorum graduum de quo titulo in aliis jam multa diximus, et repetere noductoria; ubi nihil aliud nutriunt quam superbiam, et cor eorum congelascit adversus Deum,
Abbreviated transcription (Latin):
adiuuare dignatꝰ ẽ. ut puto expositus. Crasti¬
no etiam die sermonẽ deberi caritati urxas
optime nostis. Adestote & adiuuate nos ora¬
tionibꝰ ur̃is. Pollicitatio. im nre. memi¬
nisse debetis. Nec dicerem quia essem tracra¬
turuis: nͥ adiuiuari uolens studio fidei & ora¬
tionum ur̃irum. O eministis enim ine ꝓmusis¬
me manichei rep̃hendere legem & dicere. qa¬
ñ ds̃ illam dedit. Exponendꝰ est eni soc̃ istẽ.
ut cognoscatur quia & ds̃ legem dedit. & lex
ꝑ moysen data ẽ: ut non saluar& ꝓpt̃ certa
causam. Non saluauit lex. ut lator legis
ipse imꝑator desideraret᷑. qͥ indulgentiã da¬
ret ꝑeccantibꝰ: & data quidem lex eẽt ꝑ moy.
Ad hoc intentos uos facere uolui: aderit
dnĩ miscđia non ex meritis nr̃is. sed forte
ꝓ merito desiderii ur̃i : neq ex facultatib
nr̃is. sed ex habundantia donoꝵ suorum:
ut sic tractetur res satis necessaria hominibꝰ
positis in nouo testam̃to. ut om̃ino nuiuas

Expanded text:
adjuvare dignatus est, ut puto, expositus. Crastino etiam die sermonem deberi Charitati vestrae optime nostis; adestote, et adjuvate nos orationibus vestris. Pollicitationis enim nostrae meminisse debetis; nec dicerem quid essem tractaturus, nisi adjuvari volens studio fidei et orationum vestrarum. Meministis enim me promisisme Manichaei, reprehendere Legem, et dicere quia Deus illam non dedit. Exponendus est enim locus iste, ut cognoscatur quia et Legem Deus dedit, et Lex per Moysen data est; ut non salvaret, propter certam causam. Non salvavit Lex, ut lator Legis ipse Imperator desideraretur, qui indulgentiam daret peccantibus; et data quidem Lex esset per Moristum fieret. Ad hoc intentos vos facere volui. Aderit Domini misericordia, non ex meritis nostris, sed forte pro merito desiderii vestri; neque ex facultatibus nostris, sed ex abundantia donorum suorum: ut sic tractetur res satis necessaria hominibus positis in novo testamento, ut omnino nullas
Abbreviated transcription (Latin):
enim adquirit᷑ de peccato: uidet᷑ esse iu¬
stantia. S & hoc non adquirit᷑. Ile eñbi
b& aurũ: qui nouit iti auro. Qui aut̃ a¬
ro uti non nouit. habetur. non hab&: ps.¬
sidetur. non possid&. Estõte dñi auri. si
serui auri: quia & aurũ ds̃ fecit. & te siꝑ
aurum ipse fęcit. Aurum fęcit ad subsid¬
um tuum : & te ad inaginem suam. Uias
qͦd supra te ẽ: & calcas qͦd infra te ẽ. Ou
gͦ adquisisti: Uis uidere quã aqua sine
substantia sit: Tolle tecum ad inferos qͦ
adquisisti. Quid facturus es: Ad quisisti
aurum: ꝑdidisti fidem. Post paucos dies
exis de hac uita: aurum qđ ad quisistiꝑꝰ¬
dita fide. auferre tecum ñ potes: cor tiũ
inane fidei ad pęnas exit. qͦd plenũ fide
ad coronam exir&. Ecce nichil ẽ qd feciti
& ꝓpt̾ nichil dm̃ offendisti: Aqua sine sub¬
stantia ẽ: quȩ te dimersit. Propt̃ quid irꝰ¬
ritauit dnm̃ peccator: Confundant᷑ iniqͥ

Expanded text:
enim acquiritur de peccato, videtur esse suenim acquiritur de peccato, videtur esse substantia. Sed et hoc non acquiritur. Ille enim habet aurum, qui novit uti auro: qui autem auro uti non novit, habetur, non habet; possidetur, non possidet. Estote domini auri, et non servi auri: quia et aurum Deus fecit, et te super aurum ipse fecit; aurum fecit ad subsidium tuum, et te ad imaginem suam. Vide quod supra te est, et calcas quod infra te est. Quid ergo acquisisti? Vis videre quam aqua sine substantia sit? Tolle tecum ad inferos quod acquisisti: quid facturus es? Acquisisti aurum, perdidisti fidem: post paucos dies exis de hac vita, aurum quod acquisisti perdita fide, auferre tecum non potes; cor tuum inane fidei, ad poenas exit, quod plenum fide ad coronam exiret. Ecce nihil est quod fecisti, et propter nihil Deum offendisti. Aqua sine substantia est quae te demersit. Propter quid irritavit Deum peccator? Confundantur inique
Abbreviated transcription (Latin):
Plus ꝑdidisti qͣm adquisisti. Uisiudere qͥd ꝑ¬
dideris : Nec naufragio poss&e t auferri.
Lã aliqͣndo ꝑdunt om̃ia homines in mari:
nudi exeunt. Multi naufragauer̃ cũ piu¬
lo.liatores huiꝰ scł̃i passi sunt naufragiũ.
oe puandi omis exierunt illi. Et qd fouei
ueleant aniserunt : & domum corls sie
anemi mnener: Paulus aut in cordesitre
perrimoniũ fidei suȩ : nullis fluctiboꝰ ius
tempestatibꝰ potuit auferri. Nluds cue
& diues exut. Iales diuctias qͥr ere deco
Ded ñ eas uideo: dicis mͥ. Stulta anmo
non eas uides oculis carnis tuȩ.: hubeti
cordis. & uides eas. Sed ñ uides fideno
re illam uides in altero: Quare clamas q
tͥ frangitur: si ñ eam uides: Frangat bs
quis fidem: clamas. Uis gͦ tibi exhiberi.e
tunc uides cũ petitur: ut exhibeas t̃ ĩ
uides: Quod clamas aliũ ñ habere ega
te. plange non habere erga aliũ: & ui&
peccatũ qđ facis. sine substantia ẽ. Uu

Expanded text:
Plus perdidisti quam acquisisti. Vis videre quid perPlus perdidisti quam acquisisti. Vis videre quid perdideris? Nec naufragio tibi posset auferri. Nam aliquando perdunt omnia in mari, nudi exeunt. Multi naufragaverunt cum Paulo : amatores hujus saeculi passi sunt naufragium, et nudi omnes exierunt; illi et quod foris habebant amiserunt, et domum cordis sui invenerunt inanem: Paulus autem in corde ferebat patrimotempestatibus potuit auferri; nudus exiit, et dives exiit. Tales divitias quaerere debemus. Sed non eas video, dicis mihi. Stulta anima, non eas vides oculis carnis tuae; habeto oculum cordis, et vides eas. Sed non vides fidem. Quare illam vides in altero? Quare clamas quando tibi frangitur, si non eam vides? Frangat tibi aliquis fidem; clamas. Vis ergo tibi exhiberi, et tunc vides; cum petitur, ut exhibeas, tunc non vides? Quod clamas alium non habere erga te, plange te non habere erga alium. Et vide quia peccatum quod facis, sine substantia est. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
uideant si habent substantiã. ipsa peccata.
Propt̃ qͥd irritauit dnm peccator: Si non
uides peccatũ tuũ antequã facias: uł iam
fȩcisti considera. Dulcedo huiꝰ scłi ad tempꝰ
fauces indulcat: s in magnã amaritudinẽ
postea conu̾tet᷑. Ecce peccasti: & lucruĩ fecisti
Quid est qͦd fecisti lucrũ: Ut lucrũ face
res offendisti dm̃. Ut augeres pecuniam.
fides imminita ẽ: & aurũ crescit. Od ꝑdidi¬
sti: & qͥd ad quisisti: Qs ad quisisti aurum
uocatur: qd ꝑdidisti fides uocat᷑. Compara
fidem auro. Si uenalis eẽt in nundinis
fides: haber& p̃cium. Lucra tua cogitas:
dampna tua ñ cogitas: De archa gaudes:
de corde non plangis : Habundat nescio qͥd
in archa tua: s uide qͥd imminitũ sit in cor¬
de tuo. Cũ aꝑueris archam: inuenies solidos
qͥ ñ erant. Bene: quia gaudes eẽ ibi qͦd ñ erat.
Attende archam cordis. Erat ibi fides. & nͣ
E. Si hac gaudes: quare hac non plangis:

Expanded text:
videant si habent substantiam ipsa peccata. videant si habent substantiam ipsa peccata. Propter quid irritavit Deum peccator ? Si non vides peccatum tuum antequam facias, vel jam cum fecisti considera. Dulcedo hujus saeculi ad tempus fauces indulcat; in magnam amaritudinem postea convertetur. Ecce peccasti, et lucrum fecisti: quid est, quod fecisti lucrum? Ut lucrum faceres, Deum offendisti, ut augeres pecuniam, fides deminuta est, et aurum crevit. Quid perdidisti, et quid acquisisti? Quod acquisisti, aurum vocatur, quod perdidisti, fides vocatur: compara fidem auro; si venalis esset in nundinis fides, haberet pretium? Lucra tua cogitas, damna tua non cogitas? De arca gaudes, de corde non plangis? Abundat nescio quid in arca tua; sed vide quid imminutum sit in corde tuo. Cum aperueris arcam, invenies solidos qui non erant: bene, quia gaudes esse ibi quod ibi non erat. Attende arcam cordis; erat ibi fides, et non est. Si hac gaudes, quare hac non plangis?
Abbreviated transcription (Latin):
Magnã necem ꝑtuler̃: in magnis discri¬
minibꝰ fuer̃. Om̃ino sic p̾ssi st̃. ut pene uiui
consentirent: ut pęne uiui absorberentiar.
lam gͦ euadentes. iã securi. s ipsiꝰ ꝑiculi mag¬
nitudinẽ recordantes: putas inqͥunt ꝑt̾n¬
siit anima nr̃a aquã sine substantia. Quȩ¬
ẽ aut̃ aqua sine substantia: nͥ a qua peccatorũ
sine substantia : Peccata enum. non habent.
substantiam. In opiam habent: non substantiã.
Egestatem habent: non substantiã. In ista
aqua sine substantia: ꝑdidit ille minor filiꝰ
totam substantiã suam. Nostis enĩ qͥa minor
filiꝰ ꝑegrinatꝰ ẽ: & dix̃ patri. Da mͥ portio¬
nem substantiȩ: quȩ me contigit. Od tͥ uiᷤ
iuiuens ꝓdige cũ meretricibꝰ ꝑdidit totã sub¬
stantiam . s. gens remansit: porcos pauit: in
egestate sua. patris diuitias recordat᷑. Nisi
eum egestas pulsass&: illam satietatẽ ñ de¬
siderar&e. Considerent gͦ om̃s peccata sua:

Expanded text:
Magnam necem pertulerunt, in magnis discriMagnam necem pertulerunt, in magnis discriminibus fuerunt; omnino sic pressi sunt, ut pene vivi consentirent, ut pene vivi absorberentur: jam ergo evadentes, jam securi, sed ipsius periculi magnitudinem recordantes, Putas, inquiunt, «pertransiit anima nostra aquam sine substantia?» 9. Quae est aqua sine substantia, nisi aqua peccatorum sine substantia? Peccata enim non habent substantiam: inopiam habent, non substantiam; egestatem habent, non substantiam. In ista aqua sine substantia, perdidit ille minor filius totam substantiam suam. Nostis enim quia minor filius peregrinatus est, et dixit patri: «Da mihi portionem substantiae quae me contingit.» Quid tibi vis? vivens prodige cum meretricibus, perdidit totam substantiam: egens remansit, porcos pavit; in egestate sua patris divitias recordatur . Nisi eum egestas pulsasset, illam satietatem non desideraret. Considerent ergo omnes peccata sua,
Abbreviated transcription (Latin):
anima nr̃a : Quomꝰ potuer̃ enĩ latini exp̃sser̃.
exemplaria. Ara. quia dubitantis u̾bum est.:
exp̃ssum ẽ quidem dubitationis u̾bo. qͦd est
fortasse: s ñ om̃ino hoc ẽ. Possumꝰ illud u̾bo
dicere. minꝰ quidem latine coniuncto: s ap¬
to ad intelligentias urãs. Qͦ punici dicunt
iar. ñ lignum. s qͣndo dubitant: hoc grȩci
ara. hoc latini possunt. uel solent dicere
putas: cũ ita loquunt᷑. Putas. euasi hoc:
Si gͦ dicatur. forsitan euasi: uidetis qͥa hoc
sonat. Sed qͦd dixi putas. usitate dr̃. latine
non tta dr̃ & potu illud dicere. cũ tracto uob̾.
Sepe enĩ & u̾ba ñ latina dico: ut uos intelliga¬
tis. In scͥptura aut̃ ñ potuit hoc poni. qͦd la¬
tinum ñ eẽt: & deficiente latinitate. positũ
ẽ ꝓ eo qͦd ñ hoc sonar&. Sic tam̃ intelligite di¬
ci. Putas ꝑtransiit anima nr̃a. aquã sine sub.¬
stantia: & quare dicunt putas: Quia mag¬
nitudo ꝑiculi. uix facit credibile qͦd euasit.

Expanded text:
o potuerunt enim, Latini expresserunt exemplaria, ἄρα: quia dubitantis verbum est, expressum est quidem dubitationis verbo, quod est «fortasse;» sed non omnino hoc est. Possumus illud verbo dicere minus quidem latine conjuncto, sed apto ad intelligentias vestras. Quod Punici dicunt, «iar,» non lignum, sed quando dubitant; hoc Graeci, ἄρα: hoc Latini possunt vel solent dicere, Putas, cum ita loquuntur: Putas, evasi hoc? Si ergo dicatur, Forsitan evasi, videtis quia non hoc sonat: sed quod dixi, Putas, usitate dicitur; latine non ita dicitur. Et potui illud dicere, cum tracte vobis; saepe enim et verba non latina dico, ut vos intelligatis. In Scriptura autem non potuit hoc poni, quod latinum non esset; et deficiente latinitate, positum est pro eo, quod non hoc sonaret. Sic tamen intelligite dici: Putas, «pertransiit anima nostra aquam sine substantia?» Et quare dicunt, Putas? Quia magnitudo periculi vix facit credibile quod evasit.
Abbreviated transcription (Latin):
in qͦdam psalmo. Quom̾ sciuit de .& sies
entia in altissimo: Ecce ipsi peccatores habri¬
dantes in scło: optinuer̃ diuitias. Et se qut¬
Numquid uane iustificaui cor meũ alii
int̃ innocentes manꝰ meas: Numqͥd forte uis
homines conu̾sari: quando scio eos qͥ nelit
seruare innocentiam. habere tantã feliti¬
tẽ. & insultare ustis ꝑ iniquitates felias
Sed quis illud dix̃ ibi in psalmo: Cui nal
erat rectum cor. Sic enim cępit ipse psbi
de qͦ mͦ testimonium dedimꝰ. ñ iste quẽ on¬
sidandum & tractandũ mͦ suscępimꝰ. sid
ubi dictũ ẽ quomͦ sciuit ds̃ & si ẽ scientio

Expanded text:
i dicunt: quomodo sciuit deus? et si est scientia in altissimo? ecce ipsi peccatores et abundantes in saeculo obtinuerunt diuitias. numquid uano iustificaui cor meum et laui in innocentibus manus meas et fui homines conversari, quando scio eos qui nolunt servare innocentiam, habere tantam felicitatem, et insultare justis per iniquitatem felices? 2. Sed quis illud dixit ibi in psalmo? Cujus nondum erat rectum cor. Sic enim coepit iste psalmus de quo modo testimonium dedimus, non iste quem considerandum et tractandum modo suscepimus, sed ubi dictum est, «Quomodo scivit Deus, et